Ge360_fol-1

Ge360_fol-1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Joannis Maldonati Commentarii in quatuor evangelistas, 1 Maldonado, Juan de A ..q)&y.ä, ^. 3 s u- um u rE R ts ) 6 A at ho o * aR " Wv n J o " E .D E REO 5 : E M. of f aoidA $ M "4 Á fgr : ^"— 9^ N12«511646287 021 UER TEU LU übingen uB T ; ^ | | ; ; 2 | , ! | r v " í - A H "] í : : j » ; : . À | | | 4 » * 3 ; . i j k . | r * j $ — G * ^ ; . ; : : " * x * / , | K : | . ; * ' ; j T x : : [ ! ; : : j 5 : s : — , : | : : * À | : p : T o i d "ps. Z w » N * ; — : : | : | * - : A : | : Y ; , | 1 à & * » ( t s | | | j n / $ - : 4 í | — | | ' : : ! . ^ .. | 3 j j | * ; : / H * : : " . : ; É * L " 7 K J : | : " | | | & | ; " *4 ! | | | : : i i* | - EY l ^ ! | | , i - u » ? | . | L ; : . " * * v [ , Lj r ; | | ! : 1 : L4 , | | j : n P | * $ X ; : ^ * H ; . ; : . l | « 5 d — : , ! | ) " D - - ? : | . N : | 1 H : : | ! £ ; : e j * : : | | / , " ; H : | | ; ; , u | : | ! " , j : 1 À : | x " " i - | K | | d 1 1 ; k à 1 : : | | : ! : : ó CA * * x | | . , : : : | * p :] 1 * ) ) * E ^ Adt : ? : : : * i D x i ; ^ M Vi as s : : : s * -- & z *s [ N " ; Vi Á F z i T . y v * à j B J — x . E : Ro . E " * * * * « : — d .. m : N £ : g à Ve- n z . T . PUX : : - N x : : E A J———ÀÓ— H ts Q,W.M«,N.quurmü. b N YU p 7 ,/- [ "7 o -7/47: K ( " )54('« , .;( T R URRU. E A FTTTTTTTTTTETEEHTETTTUTTUTEEEL L LELELLEL -U UUUUULD LLULULULCH GB LUUUA ;äïfäg;s 3B IOANNI E i;;s,IONEsfg Ü - , E —— iMALDO , , SOCIETATIS ureqe bt d THEOLOGI COMMENTARII IN IVvoR EVANGz- " d 27 77727 2 723 il /4//'. t LILTUL m a weceiss D2 ) 1 N N M N A SSSSNNN LISTAS "atb ag ——2 Mas m r b £ ' .. T'omos diuif, I o . Quorum prior eos, quiin MA TTHJEY M,& . MARCVYM;pollerior eos, qui in | LvCAM,&IOANN E M,g7* compleáitur. A - n zS A H ll/' a m r RRE , /j;, A Zs 35 $* N dU HU z p B AD SERENISSIMVM LOTH A- 'RINGIJE/DVGEM, Hü'ü&.'; 7 w * SSSSSS MVSSIPONTY SSSSNSNSSNN SSSSSSS Ex Typographia Stephani Mercatoris eiufdem ; Ducis Typographi. M.D.XCVI. .. M SSSSSSSS - PX ITTEUBURUINSUDY ÁÁ — RC Z;,Zzeg;aïïä»;æ ä;(aägïiæä?;xx;;" " Cilbomm TITTUTM - N viritani "" Regis Christianifrimi., RRU IWHNAIINIRU MA |—— — —— 2900 UA Wmmmmumyd — —— JIYEIIPYN FADPRFPNAET r d r at — : : Es - — RCONEEEEYT - x - MomEES D d N EeSEc nE du As ; as ; : "i o* 4 ECW ; 1 [ £ : - M i disdrwRom $ z x... - A s* Rww ** z * vt 5 ; A i A. a ob ii d E SSSESIS UPE À : E 1 i MA iE ; . $ Ltin o RE ii ii o AA Bl s 9 Y aM M DI dede. DI Ub ii Rb i a lp i À m d- « s i, A s gt i AR 4 m n rl vv — Mier u o nideun oU / x : ^ & H i * [ : P ; * Y * ; 3 Z [ X Í . : z P z x * 5 * H " L. : - pos W à f - M 3 RINCIPI CAROLO III C A- LABRIJZ, LOTHARINGIJE, BARRI, AjC '"GELIRIUA DVWVEIT v eHufpontane. e/dcademia Theologi Societatis Y& s v Salutem, Qp eiernam felicitatemo . " Q 3 Ervs illdmagni, doaíque Epiphanij admodum fci- tum, verumqueeft, PRINCEPS SERENISSIM , Ui5 Àmeía. Vtenim alias huiufce rei caufas filentio przte- reamus, certé hoc PræciPuä inter Paganifmum , & harefim intereft, quód ille quidé diu Ecclefiam grauiffimis, & atro- «5 y UA A SS 3 ciffimis perfecutionibus vexauit , & dilacerauit; efttamen funditus aliquando tandem euerfus , ficvthodie nullum prope eius fuperfit vefti- ium: harefis veró, tanquam infeftum agro Dominico zizanium, ficfemper dor- mientibus hominibus vna cum bono veritatis femine fuccreuit; vt non facilé , nifi| co pene fimul euulfo,potuerit euelli. Et quanquam vna fortaffe hzrefis aut fopita, autextincta ftatim fuerit; altera tamen é vefligio ex prioris qu afi cineribus adhuc calidis reuixit.Immo fzpe factü eft, vt vna reíciffa , quafi Lernzez hydrz amputata Iceruice, plures alizx pullularint ; vt nullum vnquam Ecclefiz f:eculum hzrefi fua, LIato. infidelitate peiorem effe haerefim. xepov, inquit, « xexemsío o 4oe- Mattb. ?. quafi nulla hominis ztas fuo proprio morbo caruertt. Sic populum illum Hebreü i " : p u sT * - wni A D s DPISTOLAC o D !verum Dei veri culto ) | varijsTtxculis fandti 3 1 i Apocal. 1;. f 1 !ï Matt. Lu- therus, d Bern.Ochi inus,Petrus Manyrlo.: Oecolam- i jpadius, [cerus,And. 3Carolfta- . |dius, . IT heod.Be- za, Pe. Bo- quinus. - — Oriente Athanafij , Bafiliy ;Nazi - jrilli, Damafceni;;ï : "' | 1 Mart. Bu-: 7 T corü impetus grauiter reprefferunt,impiofq;aduerfus Ecclefià conatus frcgerunt, & irritos reddiderüt.Nihil vero illuftres viros cómemorare attinet,quos ex omni natione Italos,Gallos,Germanos,Hifpanos Ecclefia in acié eduxit,qui linguas,ca- lamofq; aduerfus hareticos fortiter ftrinxerunt, & corü errores ad incudé verita-| tis diuini verbi malleo contuderüt.Omnes enim numerare longü effe;pauci vero recéferi fine multorü;qui pretermitteréturjiniuria, a tque adeo cötumeïia no pof- fent.Nófter certé Ioannes Maldonatus non inter poftremos eft numerandus; qui Ícilicet non primus quidéfed ex primis tamen nondü mortuo Caluino cx illa ce-|- lebri Parifienfis Academiz fpecula bellicü cecinitin cam pü defcéditjin acié pro4 dijtjmanü cum hofte conferuit. Nempe fingulari Dei prouidétia, & beneficio eó| miffus cfb, vbi magnis eloquentiz;ingenij,doctrinz viribus exfultantem, & quafi | | triüphantem paucis adhuc rcflüentibm Caluinifmü erat repreffurus quod vt co-4 lequeretur;nullis ipfe vnqua laboribus,& vigilijs pepercit. Itaque quamdiu vires corporisfuppeditarunt, docuit ipfe maximo auditorü cöncur;l u,Vtvox ip:-[ïüs ex] [illo celebri Parifienfis Academig theatro per. vniuerfam Galliam quamlatiflime exaudi- x . - NVNCVPATORIA. . |chus;qui non ad cius Ícholam ventitaret; ne ipfi quide Caluiniftz , & Caluinifta- leruditionem fumma eius effet in docendo grauitas,prudentiamodefliaquz om- Ines ad fe facile raperet, & ftudio veritatis incenderet.Poftea veró quàm fractis vi- ribus corporis longo docendi vfü attritus eft, ad fcribendü fe contulit , & aliquot przclara fui ingenijjiudicij,eruditionis monumenta requuit,quæ Íuo quidé tem- Ipore depromentur, hoc veró opus prz cetezis ftudiofiis elaborauit, & quafi pri- Imogenitum partum fuum carius habu;t ; Primöquc loco edere cogitauit;nifi illà -|no&tu , diüque dimicantem agonotheta Chriftus ex huius vitz ftadio ad brauiü - |exlefte priàs euocaffet. Poft eius obitum de ipfo Rómz,Parifijs , Antuerpiz edé- difficultates moram non dierum,& menfium,fed annorum iniecerüt. Nunc non fine Deo prodit in lucem expectatü diu à multis, & in tua Lotharingia, & Muffi- pontana Academia prodit, & in tuo nomine prodit; Dux Sc:*:rcniffxme. Cui enim ipotius offerri , & confecrari debui? Primu enim tam nobilis Academiz tuz tibi - idebetur fru&tus , & partus , cuiustu nempe parens es , & conditor. Tu enim ante annostres & viginti idagente apud Gregorium XIII. opumo , & fapientiffimo piz memoriz Cardinali Lotharingo eam fcliciter primüm condidifti, liberaliter ;deincepsauxifti, ornamentis, quibus licuit , decorafti,priuilegijs magnis donafti.| - ,Tu non folüm in ea tres linguas,Philofophiam,Theologiam;fed & Ius Canonicü| ac Ciuile diligenter doceri voluifti, & do&tos virosad id magnis ftipendiis euo- cafti, Medicinz Profeffionem, qua fola ad perfe&tam omnium artium , & fcien- itiærumiyxuanwmäefw reftat, propediem additurus. Quod veró caput efl; tu eam| fic publicam, & liberam omnibus etiam exteris nationibus effe ftatuifli , vt tame nullusin ea, nec difcipulusnec Profeffor effetnon probé Catholicus. Vnde cum lereque Cifalping Academiz hereticorum plene,& referta finttua tota Catho- 'rica eft, & multis alijs decrefcentibus in dies magis,magifque crefcit, virifque do- &is abundare incipit. Mouit nos deinde beneuolentia illa tua fingularis, qua tu IIoannem Maldonatum, dum viueret , profecutus es, quem in Lotharingia anno M.D.LXXVIII nonfolüm libenter vidifli, fed etiam auidé audijfti, cum homi- nem peregrinüaliena lingua cócionari voluifti.Indicafti denique fzpius tibi fore lgratiffimum,fi hoc opus in tua Lotharingia ederetur.Nempe res omnes honeftas, & Reipublicz,ac religioni in primis vtiles amare foles. Quod efficit tuus ille fpe- i&tatuserga Deum,& Ecclefiam zelus, ac conferuande religionis fingulare ftudiü. /lin quo profecto clariffimos illos, & fanctiffimos maiores tuos imitaris,quorü vel Ipracipua laus illa eftquod magna femper conflantia;& ardore incredibili veram religionem fouerint, Ecclefiam defenderint, fidem propagarint. Longi effemus, exfurgeret , cum ffþatio feptingentoru annorü dederit Galliz viginti E'Pifcop'os', quinque Archiepiícopos,Germanig quattuor Archiepifcopos,& Imperij Ele&o-| inum IX. antea Federicum , qui Legatus Conflantinopolim miffus periculofum lexaudiretur, & vix doctus effet quifpiam;Epifcopus, Abbas, Concionator, Paro-| rum Miniflri ipfius przlectionibus abftinerent. cüm przter eximia, & recondità] - do confilium fzepe capiebatur ; fed huic incoepto variz temporum , & negotiorü| (i omnes commemorare vellemus. Nam fi Ecclefiafticos Principes recéferemus,| - qui ex hacantiquiffima tua familia prodierüt)hec nobis Epiftoia in hiftoriz molé E a : . . " ; à Íf - resipfi Romanz Ecclefiz Cardinales o&to,vnum Pontificem Maximum Stepha- eäï,,fb" $igoniut, Ecclefix Orientalis fchifma fuftulerat. Longiusautem proueheremur, fieorum|. Sigebertus omnium,à quibus hzreditarium tum ditionis imperium,tum pietatis exemplum | foa 2 Xecepin - i [ . |Io.Tilius. 'Maias,Em. 3 BOlæusu : fad Vincét.: Guillelgius Tyrius. Mart. Bel- Auguftin. Epiít. 48. E Pfal, 127. | Píal. 19. ï;ccepiüi,reg pi&forütérque pro Dco geítas narraremus.Duo ergo fcligüturàno- . |propinquos,amicos,familiam reliquit,vt Chrifti crucem ferre.t,atque adco in feli- : |cesillas terras Chriftiveftigijs impreffas,&fanguine rigatas inferret,eámque à Sar- |racenorum poteftate eriperet:quod feliciter ipfe confecutus eft,& comuni Princi- ]pum Chriftian orü,qui in eà ex'ped-itio*ne .erät,filfïmgio,tanquä omnium optimus, . [fortiflimus, fapiétiflimus primus 6 Chriftianis Hierofolymorü Rex eft appellatus: 4 Vndö»Regi um nomen illud poft annos demü trecentosad proauum tuü Renatü : [regnum illiusaugesille tuum; tu Ecclefiam ipfi tueris, ipfe tibi Prouinciamstu po- [erga Deum,ftudij erga religionem;amoris erga hanc Academiam , beneuolentix |pibus Chriftianis concini folitum tibi ex animo precamur , Exaudiatte Dominus CORPISTORPA- bisjquorü prior Godefridus Bullonius, tanquam verus Chrifti difcipulus patriam, hireditario iure peruenit. Pofterior veró auus tuus Antonius Renati F. ob pieta- tem, integritatem, manfuetudinem Boni co gnomen adeptus jardäti,quo,'erga Re- ligionem flagrabat , zelo primus pene Europaorum Principü in hareticos fignü (uftalitjac Lutheranos RufticosFuria illa Vuitterbergerifi bellicum canéte aduer- lexaginta nimirü millia tribus przlijs concidit .. Horum tu zelü imitaris apprimé, tantorum Principum vera, & germana þrdlc.g,;& pro virili hoc infelici tépore,quo quàm folum exilio verterint/fcientes non fe,fed brefim füam tibi difplicere;vnde nunc.eam neceflitatem,qua ad meliora coégerit,fibi eratulantur impofitam. Nec hidem tátüm,fed mores etiam curas dum ex vnaparte quotidie per Lotharingiam ad melioré frugem Chriftianis legibus populusper te traducitur , ex alia ordo Ec- clefiafticus diligentia,& vigilantia filij wui Il Cardinalis Lotharin gi S.Sedis Apo- ftolicz Legati ex recta Tridenting reformationis Cenfuta, & regula ad priftinum decus, & fanctitatem magis, magtíque reuocatur. Hinc fit, vt omnia tibi feliciter eueniant vt res tuas fecundet Deus;vt tu affinitatibus,amicitijs, faederibus,opibus, honoribus quotidiic creícas; Pppulgs te amet;nobDilitas te "gbferuets Cleru.s te conti- nuis apud Deum precibus , votifque profequatur; Filij tui ficut nouellz oliuarum fintin circuitu menfz tuz,& videas filios filiorum tuorü; pacem fuper Ifrael. Ecce fic benedicitur homo,qui timet Dominum. Tu nempe res illius curas, ipfe tuas; tu pulum fidelem illi prabesjille tibi obfequétemitu vis illum amari; & coli à fuis, ille tea tuis; in qua denique menfura fidelis feruus ipfi metiris , ille tibi piusremctitur Dominus. Hzcíunt przcipuéSereniffime Princeps,qua nos permouerunt,vt tibi hocin prefentia munus offerremu s,quod effet deinceps,quafi perenne pictatis tuc erga nos teftimonium.Tu nobis,noftrífque inceptis fauere perge. Fauebis veró,fi| more tuo fouebis.Nos viciffim ad extremum Dauidicum illud ab Ecclefia Princi- in die tribulationis, protegat te nomen DeiIacob , Mittat tibi auxilium de fancto, & deSion tueatur te, Tribuat tibifecundum cortuum , & omne confilium tuum confirmet. Muffiponti Cal. Septemb. anno Domini. M. D. XCVI. . Ld íus Principes Chriftianos magnis Copijs a«rm;at,oisï--;proHigagit , ac magna flrage ad| tot ali prouinciz hzreticos perferunt;tu eos intua Lotharzingia herere non pate-|. lris, fed longé tuis finibus amoues. Quod tameniita prudenter;ac Chriftiané fem-| Iperagis, vt quotquot fere apud te reperti funt haretici , mentem potiüs confilio, ;X * j 7 ? * * * / A a Y : 4 ! » N 1 j ; : , " M . $« : : : VRO DN : ?0" l um » z . | MVSSIPONTANI THEOLOGI SOCIETATIS: -IESV ^BECTORI- . S. dl Dl EY à VETREEY " gt 2 ia d ; Bo -s ; ss PT : - p h. Y.4 d ; € i5 Es j ; N : ) & A LME : zf M: E H - i : r , Ü E H : - — . ; AA X j r A LUA — beas,loannem Maldonatum patria fuifJe Bertcum, venere nobilem,pro- ONNVFLL 4 fant,Lector optime,que te,nefciu ne ffsmonendum 7 duximus. Primum g/f,'vtne penitw /m'mr opertl.f au(ïorem t;gnomm ha ? E » 8 L eratem im Academia—-&'alman:itmä*fxegit doctt[[rmis , ee* celeberrinmis * N "fus prgceþtoriäw,Prgc:þuä'DominigoäSota Ordinis S.Dominici,ez DN E Fracico Toleto runcJeculart., poflmodum Societatis noflre T beologo, CU mmc S.R. E. Cardmali. Pofleaquam fe abfolutis fludijs Societati no- " vbi primus enoftris Theologiam docuit to*th annos decem magni laude , &* celebritate, ingen- équefrequentiffimovura auditorum concurfa,qui nimirum quotidie duabus, tribhfue boris , an- gequam fcholam ingredercmr?,f:b/ellm tertatim implerent. Quia fverö fe in ts locit docere an;- wiaduertebat,obi beve[es oigerent plurimzm,vartjque erroves1n dies increbrefcerent,prifcos il- los fanclo[que Patres imitatus,qui ad refellendos potiffImum etatie fue bereticos fludta [na om- ticorum baius feculinefariam , e* fceleratam doclrinam conuelleret , erámque e9* orthodo- - Jin Galha,qui cüm eins anditor eJe non potui/[et,que in chola diclauerat,fibi deferipta domi non Paberet. V ir (ane f?iit mü-!tü,;magnzflue à Deo donis cumulatus , ingenij fabiilis , iudicij admi rabila, memorie excellentis , diligentie incvedibilu , indefeffe fludsj , laboris fupra carporis vires a[fidui , que cim initio firme effent paullatim tatnen leclione , fcriptionéque continua exbaufle Jutit. Legendis enim libru continuó vacabat;fc vt nullum probatum in T beologia Grecum, La gna in eo rerum bumanarum de[Dicientia; magna laudu,eo* aure popularis contemptio; bumili- 145, eo* modeflia incredibilis vt tam doclas doclum fe ne[Giret , tam in ore bominum pofitus bo- cow ^ f&]iäüc Th-eologum,-vitæ j?atu Societatis nofIre Sacerdotem.ls primam| xam fidem covroboraret. 1n quo (ané profecit plurimum. Nam ex eiw [cholaprodierunt viri| leruditi quamplurimi, Ept[copi, Doctores, Concionatoves, Parachi, e9* vix pollea fuit quiffqua diti quamplurimi, Epifcopi, Doctores, C tores , Parachi, e , qu unismue auctorem pratermiferit,quin totum peruolutarit legeritque diligenter , ac notarit. E1| - fhec, que plurimis nota erant, laudabantur palam,immo predieabantur a muliis, Sed alía frme.| dabitatione maiora, laudéque digniora,que minus oculis paterent,accipe.V trtus in eo plané fuit, eximta,fanclitas potiis appellanda. Tefles aliqui fumus, qui cum eo familiariter vviximu. 4Ma- mines [Derneret,tam apud Principes, Pre[aules, primarios viros carus,eo* bonoratusmaiorem| - , ;in modum eorum adi:um, con /þe&ämque*deälmarel; "ut idetiam 26 nonnnu li moro/im:i tïl-'äüere-. Itur,dum ne inuitatus quidem ad eos accederet; ardens, e2* iuge orationis,ac meditationis diuina-| rum rerum fludium;fumma in cibo,potáque parcitas paupertatis Euangelice vigida ob[ermatioy vt qui preter ceteros nibil quidquam baberec, retinerétue ,cuim ex vvno loco in alium abiret, nifi -i Mflre addixit, Romam profeclus aliquo menfes T'heoloriam docuit: fed dum Collegsj noflri Da-|- - iftenfis fchole primum aperirentar, [mngulari Dei confilio , ea inflinclu Lutetiam eft mil]us, nia referebant in id maxime docendo incubuit,vt Lutbers Z aiugly, Caluini, altorímque bave| - -veþem,quam bumeris gejfaretfvile m potius, äu&m fimplicem,d aliqua eorum, que lfngfg ,gþ. t 4 feruafféme, — | ; PR/EFATIO f?uajc':ue,manu]ä; exarata Aduer[aria. ln [umma, t multa paucis complectamur,vir fuit. Imundo,fibique crucifixus. dtque boc eflo verum ipfius elogium , &* precipuum quafi Epitaphij br«coniit. Exce[fit € vita etatis fue "uix dum quinquagefimo,ineunte anno M. D. LX X X1II, Rome,quà fuerat & Gallia à Gregorio X11l euocatus ad editionem Grecam feptuaginta inter- Iprerum, que poft eius obitum inculgus exijt. —— 2 20 05 m - Secundum eft, loannem Adaldonatum plurimum atatis fue in ftbola docédo,di[Dutandóque primium totam T beologiam quattuor atnis per Compédium tradidil[et, iterum eandem vuberiuis - |ginali, libero avbitrio, iuflificatione , meritis operum quefHiones, eo* difbutationes, ad cam f& de- Irebat, cum ecce alieni[fimo fané tempore, certà magno multorum dáno à nonnullis Lutetie: zelo partim prapo[Tero,partim non fecundém fcientiam berefis arceffrtus e[l. Res atha eft vvtrinque, ngrauiter;mnde'mque auctoritate [ammi Poniificis Gregori X1ll ab equi|[mo,eg integerrimo fudice l^ D. Petro Gondio tunc Parifienft £pifcopo , nunc infuper S. R. £. Cardinali am- Jpliffimo fecundim eum fententia lata fl , que ne quem lateat , néue apud pofferos litis illius exi- . |tum ignorantes tanti viri nomini, fameque labes aliqua afpergi po[fit , tota bíc à nobis, "vt typis fuít excufa, publicéque propofrta ad vverbum fabjjcierur ; | C m [j PrrRvs Gomwnrivs Dei, & fanctz Sedis Apoftolicz gratia Parifienfis cimus,quód cum nuper vir venerabilis, $: difcretus Magifter Ioánes Maldonatus, Prefbyter Societatis nominis Iz s v,Theologiz profefforin Collegio Claromon- tenfiin Academia Parifienfi fundato apud nos delatus fuiffet , quod in fuis prale- &ionibus aliquid aduerfus fidem Chriflianam dixiffet , & fuis auditoribus dictat- dfet,ac deeareà quodam declamatum diceretur : Nos fuper eo teftesper Promo- dem Maldonatum coram nobis accitum,& comparentem interrogauimus, & au- | |dittimus.Denique poftqua nobis vifi fumus de ea re fatis inftru&i;ac cü do&is , & |peritis viris negotio comunicato:Die datz prefentium fententiá noftrà in hunc,& þ lequentem modum Prqtulimus:,& pronunciauumus. CHRISTI NOMINE INvocaATo,vifiinformationibus perPromotorem Curiz noflrz Epifcopa- llis Parifienfis de ordinatione noftra fa&tis fuper his,quz cotra venerabilem virum Magiftrum Ioannem Maldonatum Do&orem Collegij Societatis nominisIE s v publicé dicta, & declamata funt, quod hareticé docuiffet, & fuper his audito co-| |dem Maldonato , adhibitóque virorum proborum , & peritorum confilio : Nos di&um Maldonatum nihil hzreticum , necà fide;& religione Catholica alienum litteras per Magiftrum Ludouicum Ioyfe] di&z Curiz noftrz actuarium , & fcri- bam iuratum fieri,& fignari,figillique eiufdem Curiz iuffimus,& fecimus appen-] fione communiri. Datum Parifijs anno Domini millefimo quingentefimo fep- tuagefimo quinto, die dgcimaf?:ptima'menïïs Januarij. ^" penacfucsur | . Ferumenimuero etfi bac þm"en'tia þtäaw ithnocentia, e7 fdes Probata;te]?atäque qUZ't,þz- tius tamem foreputauit i prefertim tngrauefieme'æ-tate,pauc'orum emulationi cederet , lucém-| queillam bominum fugeret ; nibilo enim fe minus po[leriati feruiturum , fr animum ad fcriben- Fofci&; exiguum in cubiculo , e7 jäcqgïcþriäendo, Docuit ille multos annos Lutetie; cémque.| |tradere erat ag grc]fw; iäægge,longä proue&' 45 erat, Q2 PO./2 LA 4&4! a5 de Deo, th'que attribu-| - Itis, Trinitate, Pmü'iäïhtia,prædcyflinazione, Ange!:k,homine, /aomim']ïlne creatione,peccato ori-| - mum partem,que de Chriflo efl, eií[que incarnatione,e9* generis bumani redemptione,tran sfe-| |Epifcopus, .vni'uerfis-fpræf?:ntcs litteras infpecturis Salutem in Domino.Notum fa-] torem Curiz noftrz audiri, ac informationem fieri mandauimus ; & fubinde eun-| docuiffe dicimus,& pronunciamus. In cuiusrei fidem , & teftimonium prafentes|- x .ï,um appelleret , cg þlentel:nguafcalatyo loqueretur. 1ta quippe non vni Prouincie f[ziþm ; Jfed| | ; ! P uribus ! | | E EudSENsNGRAUSDRUNT ENCIUZDUNS MUU AIEMCERENRRETTIECEUES ; DISUNEUn m RUR s g p um LOTo EE M g AE ; doc m m MRU r UAET '4..721,'4:,*4-—. * E modt edere ad intellgendam facram Scripturam peropportuna ; fed cogitationes mortalium ti- | ;mï &, 2 tncerte prouidentie nolre. Romam enim accerfitus ibique non multum tempori "ger. : Pf.r;e:;i*ö W *wfæ.s*. N 0$ fl(.c:'öïifäeïïï*mtäf SummaPom:jï c-'ä,fvthæc "vltima editio in omnibus reti- AD DRLTOSRDM: 0. — 3 j Jates, laborum fnorum à Deo premia con[equuturus ad meliorem vitam commigrauit. erat fatturus , nos ad marginem ad[cripfrmus. A nnotatimculas etiam pa[im adiecimus , que [emmam rerum tractatarum, eg illuflriores locos , drgre[frontfue indicarent. Indicem pariter partes prodiret. | | | | Guartum eff quibu[datn in loci textam Euangelij ab eo di[fentire,quem in commentarijs ba- $"' D. woflri Clementi V ILL. nonif]rme edita; quare Plantiniana, que tuncerat "ouleatior, tariorüin textum aliquid cerneretur difcrimis, quod tamen infrequens admodum eft. -Quintuta efl , borum (ommentariorum editionem deleri in prims R** P. Claudio /lqua- uiue Socieratis noftre Generali Prepoftto , qui cos [ibs ab auctore paullo ante deceffam oblatos tanquam mapni pretij depofitum curauit diligenter eruari , veco ofci , à mendis fcripture ve- tit, "Ut ederentur, e* bíc ad T ypograpbie Jumptum mutuam pecuniam libevaliter contulit. Nos denique non difftemur aliquid ad boc ibfum attuli[fe opis , €g adiumenti,dum preter fuperiora, que a nobis nanata indicauimus,eo» mana feriptum exemplar pa[ftm vitiofum emédamus quod Ccum ayto(gmg/zg Rome remanente propter itiner Perimla CO nfärri non po[Jet , e oper4s "urge- mus,earumq; nepligenttam noffra diligentia fapplemus. T'a Lector opttme bís omnibus babeto grattam; e9* bocerit noue gratie,eo beneficij brouocatio, Sic nullus pretevibit annus, quin tili & aliquid à nobis noutim afferat, quod ex vfa tuo fer, V/ale, iplavibs non haic tantum [eculo , fed confeguentibus profuturam. Suamobremin CR |féro Baurigenft abditus bos primüm commentarios edidit , aliofque in Propbetas maiores, quo-| m duos,qutaa mants no[fras peruenerunt , propediem [umnus edituri. Cogitabat t2 omnes |yMeripruree libros commentarijs :Waflrare , ee* Idiotifmos, Pbrafes , Hebraifmos , aliaque iftiu[-. T'ertium E , boc opus loannem AMdaldonatum ad anmum 44, D. LX XV11I. pe::f.?fcur'/]&,.,f quidem, [ed non lma[Je, tpfum ením iterum illud incudi edditurum , C perfectius limatin[que| - ediuri fuiffe.fr fuper[Tes diutius extitiffet:quam ob cauffamnonnulla fuppleuimus. Nam in ple-| Jrifque Scriptura; eo* auétorum vererumdocis nec liber, nec capnt ad[cribebatur,quod fimne dabio| . ntatur,eam bretertittere maius incommodum duximzis,*qnäm./ï inter Eudhgelg'/', o commen-| purgari, Qf bíc tandem excudi, Multum etiam ad id operé contulit 1 oannes Povcelletus à Mal] Wiana Balltaus Metenfis, voir nobilu , pius tuxta e9 eruditus, fapra Täeologum miles,f;præ LTA 'li:em T beologus,qui &* Rome uonne L: (ardinalis à Lotbaringia, eo uo magnopere infi- texumus vvtrin[que Ton daplicem , ipfamque opus in duos Tomos diftribuimus, "vt citiüs per bet. l'unc enim,cum opua boc fcriberet , non ex[labat bacvltima vulgata editio auctovitate.| i h — "$ Sap.:i2. [ B - , N l APPROBATIO FACVI. - tatis ThöOlogiæf . a VM facra'Theologix Facultas iuffu R. D. Re&oris congregata effet, dR GSOsA audita relatione quattuor Doctorum, qui ex przdicta Facultatis de- VSSE I aetoIOANNIS MALDONATI COMMENTARIOS twe9IN OVATTVOR EVANGELISTAS examinarunt, & immo multaad fcripturam intelligendam , & harefes noftri fzculi refellendas, veramque do&trinam Ecclefi confirmandam vtiliffima reperiffe: Permifit ea- dem Facultas, vt Prædi&us libg: typis excuderetur. MufügontiXXI II. Maij. M. D. XCVI. U | Jiuse- - De mandato R, D. Redloris. pv Baguec. teftati füntin ijsfe nihil erroneum , & fidei orthodoxz contrarium obferuaffe ; | i » ï :::: H 4^-IO X NMNMIS MALDONATI-||:: E.. SDCIETAIDUuISV 3114 Bid. LHIOPPLCI ' — 3 F COMMENTARIORV,M IN QVATTVOR 1 .,. x I EVANGELISTAS E E ^ : ; à E | [ PO M 2 — ] i 2 ET Matthzum,acMar- — T $ |» J cumcontinens. IPrzfationemin quattuorEuange iftas|. |- à : d - Y E * i E&o E L. * i $ D A i La d »... FA W IUCE u geecs * 3 L: Ed x r RL ! & i Es * at s ;j as o ib d t * x a f u : f A M H » ij u m ;j TA * .E5 VA ia s ; s 2 A W í I W . . à À ; ; : , x ccmumEMMEÉt — x * : " * —2 " 5 j EY M : 1 Pa a i CA ia n ; : y^ E : MAT [ * N CA ,'3'] 3 - Tebs M '.ï-«, / CC MP C ": dar / * * ; : s AUE N ceafi a o TPE ? RE 1 w PP. n d r ER i 5 * p . É h Y l: 74 ' -* a U. x n j 2 : , ... u ;:) " 1 * s ; ; LT ? r * H WO j* mdane!l. dul — iuuua ! CA : Es i - T. YT RO k z j &i. 9 (c»j8 - p9 QX x p 4, g m i AT ; ET : : ^* vt a 5 53 ; h . , . , . x IOANNIS x t SOCIETATISIESV THEOLOGI| | 'CONïNIENTARII IN QVATTVOR o m z UBvOAON GOELISTAS, r Al|DauidSaulis & Ionathan mortem lugens ait oN -JWpux nzwi wvivan me pfla euageliXetus im plateis /nf- -|calon. Sed in his etiam locis verbi proprietas feruata eft. In priore quidem;non quia bonus erat nuntius, vt nonnulli interpretátur ; malos facerdotes occifos cffe.Nam etfi id vtile era5 tamen patri;cui id nuntia- batur, iucüdum non erat: certe nó erat bonus nun- tius, cócifum effe populum;captam effe arcam : quo audito Heli exanimatus concidit; & fra&a ceruice l interijt:fed quia au&or eiuslibri vfus eft verbo nó | accómodaté ad rem & veritatem; felad opinionem | B& eläPe&ationem hominum , quijcum arcam Do- i mini in caftris efle fcirét, certum vi&orie nuntium ; oppericbantur. Nifi ironiam effe malis , quz haud Ício,an in tanta calamitate populi Dei natranda, fu- pOT "n ROeae P oapeies: C:iit opportuna. Calamitoiïmn cnim hom.inmn inf | Ó | cm no piures Huaïtuor ho pau fuper rideri ; duplex calamitas eft. Pofteriore vero res fint. Qlo quifqüe temPCre fChPf;;ï- loco etíi mors Saulis & Ionathz Dauidi dolorem; BU ho ; tamen Philiftzis letitiam afferebar. Quorum refpe- | bl i (äa hngua' ng COH&hO' &u dicit, Ne ewangeliTetis boc in ciuttatibus Pliliftimorum, CAP.1L : Buro . vt ftatim exponit, Ne exwltent filue mcircunciforutn. Yra-— | Evangely ZICAPDESEON fauftum ,1ucun(liumquc Ciquein hisetiamlocis & Hebreus verbo àw3, &l vwarie fig- J nunuumügmäcare: & eyalys2iC4v, aut; | Sept. verbo ivayen && proprié funt víi. Dum ereo conantur Sept.emulatione quadam linguz;Hebrai-| ci verbi vim exprimere, verbum ivazfeifésáxt fic víu triuerunt, vtiam non tam Grzcorum;quam Eccle- fiz cflc videatur.Nam ab Hebreis Sept.per imitatio- nem :à Septuaginta Apoftoli, ab Apoftolis Ecclefia| omnis non Greca modo,(ed Latina etii accepit;que euangelizare , ficut baptizare,ita dicit; vt qui nimisf religiosé ab ijs abftinen;parum rcligiofi habcantur, meritóque putétur Ciceronianum porius fpiritum;| quam Ecclefiafticum habere. Significat etiam éva5.— l'iiy donum , quod bonum afferenti nuntium dari folet. Notum eft catmen Grzci pocte. Sicut apud| pruui |— - jHebreos mv a. reg.18. 2022. quáquam Septuag. tjuas.É,| —— | duobus illislocis non £uaz/nuov ; fed altero $vofs- um Jicj.£y , altero ial yeAjay reddiderunt. Itémque facri-| | ficium , quod bono accepto nuntio in gratiarum a&tionem offerebatur , vt à imultis notatum , nefcio an ab aliquo ignoratum eft. Eadem prorfus ratione, qua diuinum noftrum facrificium évxyapieiay Graci| nificationes (2 $6] quod frequétius vfurpatur, svaTye»/Cee ] "* ciufmodi afferre nuntium;adco iá vulgó "notum cft,vt non tam dicendum fuerit, D : quàm non prztermittendum. Illad minus vulgare; : hec duoverba, etfiapud profanos etiam auctores aliquando reperiuntur; proprié tamen effe Ecclefia- " 5 |ftica. Auctoribus enim feptuaginta interpretib" Ec- E clefià, quafi ciuitate , donata funt. Nam alij quidem Grazci ctiam in fauftiffimis nuntijs ; communi po- tius nuntiandi verbo «lyéAxew , quàm pmpriö zal- * ? vtifolent. Hebrzi veró fümma religione in|D | rebus letis verbi 403 proprietatem feruant , in alijs "' verbis communibus vtuntur *pa3t ymovg , & fi quz funtalia. Eorum verborum difcrimen intelli- Igitur. 2. reg. c. 4. 10. & c. 18. t9. 21$.216.31. & 4.regü". 7.9.Duo funtloci,vbi verbü 4v3 dici videtur de re- bus triftibus: alter. 1. reeum. 4.17. vbi qui captam à Philiftzis arcam Domini, cefüm ac fugatum popu| |lum Ifraél;mortuos duos filios Hcli patri nuntiabav| : m £Ua y t | AOl s. 3 n aE E A primum d 1ride 0c-35. & Mar. r.14. Secundó pro dotrina Chrifti;,Matt. [ewnenium 124. 14. & Mat. 26. 12. Mar. 1. 15. & 9. 35.8€ 15.29. T'er- j 49 1-1.tjó pro predicatione, qua fignificatio apud D.Pau- 'z:gar.&xs Luca ]oquens D 4777 ldw e/? 1 Eudngelio ilicet multi, ; a'cjïm"n'o. "n s 1 : * - e H | £vigelisia bent;stamen, quantum nunc quidé meminiffe quco, quis dica nu j a Eaang&lg' tur ; vt definire Euangelium liceat ;hiftoriam, Chri- Jà nutricemodo non ruftica:fed vrbana benéque in- | primnmChriftiani, deinde etiam Latini vocauerüt. Sed ha due pofteriores fignificationes à noftroin- ftituto alienz funt. Nobis enim Chriftianis nomen iuxyIexis Euangelij, nihilaliud quam bonum opta- tümque nuntium fignificat; nec eum quidem om- nemifed illum quo nullus melior,nullus optabilior;| neque hominibusafferri;neque à Deo mitti potuit, filium Dei procurádz falutis nottre caufa hominem fa&tum, nófque morte fua , id eft , eloriofiffima vi- &oria é cradcliffimi hoftis manibus,certàq; & nun-] quam moritura morrte eripuiffe:Plá(que honoris in Ecclefia, vbi quodam modo peregrinatur , quam in IGrzcia patriafua hoc nomen coníecutü eft.Id enim aliarum fignificationum,;quas fecum attulerat;obli- |tam,zeT ££oxiv folum declarat, quod cft przftantiffi- minum , czlum, vitàmque beatam loquitur. Itaque| re&e veteres Theologi Ambrofius ; aut potius Re- mum. Necaliud iam quam Chriftum , falutem ho-| : migius in c..ad Rom.& in c.'.ad Galat. & Eufebius lib.r.de prep. Euang.c.r.Euangelium definire folent|. A iituta,didicerunt ; quod illis clariffimis Koianorü'z,a, oratoribus cótigiffe legimus.Et vt in ciuitate verbis ficisvebid "utepn dumn, Y ivti non ciuilibus olet barbariem;ita in Ecclefià ver- bis vti non ecclefiafticis olet herefim.Euigelifta igi- Ícripfit hiftoriam, & ab Ecclefia Catholica ; vt eiuf- modi, probatus ett. - dde, o rj (SSRB r Vantam autem auctoritatem Euágcliftz " 8O W habeant , mirabitur à nobis quari quif- 59 iquis ecclefiafticam non legit hiftoriam; x AW)quifquis auté legi;recordabitur multos au&toritate querere;auctoritatem detraxeririt : intel- ligétque nos minimé dubitantes;ne alij dubitét;pro alijs dubitare;Ebionei folum ex omnibus Euarigcli- ftis Mattheum recipicbant , quod vnus dum in hu- | mana Chrifti natura fere totus occupatur, minus adueríari ipforum impietati videretur. Auctor 1re- Inzus lib.1.c.26. Alij foïum Marcum; quos nó nomi- bonii nuntium , quo äcccatores ad indulgétiam vo- |cantur.Si addas per Chriftü,non folum perfecta, fed etiam magis explicata erit definitio.Sed ne hoc qui- dem fenfu dicütur hzc, de quib* dicere aggredimur. Animaduerto cnim nomen Euágclijin nouo tefca-ii |mento quattuor modis accipi folere. Primó pro re ! ipfä leta, quaz nuntiatut , vt Matth. 4. 23. & Mat. 9. lum cft frequentiffima, Rom. x. 1. & 1€. 25. & 1.Cor: 4.15. & 9. 24. & Gal. 2. 2. Quartó pro hiftoria , qua JEuangelium, id eft Chrifti ad nos aduentus & vita narratur. Mar. 1. 1. ac nefcio an alibi víquam in hac fignificatione reperiatur.Nam quod ait D.Paulus de |& in ijs grauis auctor Hierony. de viris illuft. in Lu- ca; de Euangelio à Luca fcripto interpretentur; & alij putent; quoties D. Paulus Euágclium fuum no- |minat ; quod fzpec facit , de Lucz Euangelio intelli- gendum: interprctatio non cóftat:& eft probabilius D.Paulum,laborem in predicando Lucz magnum, diutarnum , & cum multis coniun&um periculis: quàm Ícribendi nec ita magnum, & perbreuem,pe- riculique expertem commoendarc. Hoc igitur fenfa hzc quattuor , de quibus agimus;Euangelia vocan- ftiad nos aduentum , a&táque contincntem , Eccle- fiz: Catholice au&oritate;tanquam dictatam ab Spi- ritufan&to. apptobatá. Nec cnim omnis de Chrifto hiftoria,etiam vera;cft Euangclium;nifi illi Ecclefize auctoritas accedat , vt fecundo prafationis capite RI MMEUN LP : |. Euangeliftz autem & fiab Euangclio nomen ha- Íquam dicuntur in fcripturis facris , qui Euágeli-| cam hiftoriam fcribunt ; (cd qui predicant Euangc- lium.Ifai.41.29. quáquam eum locü Septuag. Grzcé Euagelifte vocantur,ij vulgo nunquam;& qui in fa- cris litteris nunquà;ij vulgo femper Euangelifte vo- centur. Nec ideo conténendus matris noflrz fcrmo cft,fed imitádus. Nam & in ciuitateij optiméloqui céfentur,qui eo fermone vtuntur,quem à matre vcl nó vertüt, & ACb 21.8.Ephef. 4.m.2/Tim.4. y. vfus ta- men ccclefiafticus obtinuit, vt qui in facris litteris| natos idem Irenzus lib.s.c. 11. reprchédic Alij folum ]Lucam,vt Marcioniftz, & Cerdoniani,quemádmo- C idum Tertullianus lib. de praícript. & lib. 4. contrá tur nobis fit;qui Euágelicam Spiritu fanéto di&àte s* olim hzreticos cxtitiffe , Hui-ipfis etiamj quattuor Euangeliftis,de quorum n efas efle videturl[. 1 C ^ p.IL vITutlori- íaó Em » Eferetics [cripturas ro arbi- trzo Adzngf- tünk. 7 |Marc.Irenzus lib.. c. 11. Philaftrius cap. 45. & Epi- |phanius herefi 42.fcribunt. Alij folum Ioannem, vt |Manichzi;ficut indicat Auguftinus. Alogiani Aria- norum genus omnes,przter Ioaunem, nec enim il- lud czlefte tonitru audire poterant, quo penitus ip- forum berefis , quafi de czlo tacta, difijciebatur : tz prüza[ub era4t wr[:um,(y' wrbä-emt; a;qmd Deum , €7' Den erat verbis, 'Teftis cft Epiphanius herefi s1. Neq; vero illos ipfos,quos recipicbant;totos integrófque ; fcd mutilatos, & vtIrenzus loquitur, circumcifos reci- D ! picbant. Nempe fimiles alicnigenis illis mulieribus diuinos putabant Euangeliftis , quas captas in bello aliter , quàm tonfo czgillo, refectífque vnguibus lex antiqua duci prohibebar. Difpiciebát enim diligen- ter,ecquid effet;quod fuz aduerfari herefi videretur; idque non erat Euaneclium;,& delétes, quafi corre- &uri,corrumpcbant.Itaque coargui à Catholicis nó poterát , nifi ex ijs locis, quosaut obliuióne, aut in- confiderantia ; aut confidentia non deleuiffent. Ri- det Tertullianus lib.g. contra Mar. Marcionis fpon- giam,quód nó fatis diligéter omnia;cx quibus Mar- ligiofi viderentur,Euangeliftas ab hereticis corrup- tos fuiffe querebantur; & ne omnino menturentur, |fi&àque librerum corruptio , materia illis erat vera - |corruptionis, Hrmane temeritato (inquit Tertullian" llib.cótra Marcionem 4. ) ven dimme auéctoritatis eff be. |impudétiz gencre cü omnes haretici verfati funt, |terat Auguftinus epiftola 19. cótra illos difputás fta- F |re, & in vllo fcriptureloco pedcm figere;quinlocus ipfe fubtra&us à Manicheis pedé falleret. Antiquum| hareticorü artificium. Nam & illis primis Apofto- lorum téporibus,vt ait Ignatius r.epiftola ad Philad. nonnulli erant , quiadco fufpe&a haberent omnia, vt ncgarent fe Euangelia,nifi in Ecclefig archiuis in- 'uenirent;credituros.Manichei alia non minore im- pietate negabanthac,qua habemus, Euágclia ab cis auctoribus fcriptaquorum nomina prz fe ferüt: ed abalijslonge pofterioribus Ícripta dicebant;qui nec É |cion rcuinci poterat;induxiffet. Alij ne impijfed re-]. per rcligiofam fpeciem emédandi ipfi corrumpebáu|. refís,qua fic femper emendat Euangelia, cum vitiat. ]n quo| - tum maximé Manichzi excelluerunt.Itaque vix po-| - vidiffent ea,quz narrarent , necab ijs , qui viderant, accepifi&-nt. cel Jlamm.,: : 7 vasc a m t n *»- " yia. ICAr.11irL Quot Eua. | 3 1Igelijæ£. s pture r hs 45:3;,.,-, «; cohorrefcere , cum dicimus Euangeliftas & cateros quomodo | iab s ab Ecde- |quafi Deo Ecclefiam anteponamus. Nec enim in- $o 4 PRUJEPBATIO iNngAT. EVANGEL . ó accepillent.Sic apud Auguft. lib. contra Fauftum 3. c.3.Fauftus ipfe Manicheorum princeps loquitur,& tamen habegät Manichei fuum purum & incorrup- itum Euangelium , quod Manicgæo Spiritus fauctus cradidiffet. Mos nimirü omnium hareticorü fcrip- turas non admittere;fed facere;Euangelium non re- cipere,fed dare.Nam & hodie, nifi Caluino p.lacu.i(:- fet,quattuor Euágelia non haberemus. Potuit enim -|eadem temeritate, qua alios ab Ecclefia probatos li- bros reijcit , ifta reijcere. Habét ergo quattuor Euá- geliftz tantam auctoritatem , quantam habet Spiri- tus fanctus , cuius in fcribendo tantum fucrütama- nuenífes. Necenim litterz noftrz auctoritatem ha- bent; quiaà fcruo fcriptz ; fed quia à nobis dictate |funt. | i Offendi folent hzretici,& quaft audita impictate (criptores facros ab Eccleíia au&oritatem habere, [relligunt homines valde, vt fibi videntur , acuti nos ita dicere Ecclefiam fcripturis au&oritaté dare;quod & Deo datam declaret; & cas ab ipío dictatas effc có- firmet.Cur eos non reprehédunt, qui vulgo dicunt litteras regias à Nomophylace, qui figillü adhibuir, jau&oritatem habere,quafi Domino feruum przpo- nane& Dei figillum Ecclefia profe&o, nó Caluinus habet;illum iplum fpiritum , qui non Caluino , fed Ecclefiz promiffus ac datus eft , vt cum illa maneret in zternum ; quique fuam manum fcripturámque haud paullo fane melius, quam Caluinus recognof- cit. Hic eft qui quattuor Euágelia primum dictauit; -|deinde nobis eaà fe dictata fuitfe per Ecclefiam dc- clarauit;nófque idem docet fpiritum iftum Caluini, Iquo has fcripturas probat, illas improbat ; hateti- cum elfe. Cum ergo omnes fcriptores facri tantam habeant au&oritatem,quantam poffunt habere ma- . |ximam,tamen quattuor Euangeliftz, fi maxitna ma. |ior effe poteft, maioré habent maxima.Nemo enim Chriftianus eft, quin du&u quodam religionis,cum omnibus facris au&oribus quantum potett tribuat, quattuor Euangeliftis plus quam alijs tribuere vi- deatur, & quia ij ipfa di&ta fa&àque Chrifti comme- morát , vt cum eos legimus Chriftum ipfum intue- ri, audiréq; videamur,vt D.Bafilius homil.in Euan- gel.Ioann.!s primcipio erat verbum ad notauit , & quia Euangcelia finis funt veterum fcripturarum , nouarü |fons ; omnium , vt Origenes tom. 1. in Ioan. vocat, |primitiz , & quia eadem à quattuor teftibus di&ta, |quaz teftium multitudo etfi fidei non eft neceffaria, humanz fragilitati eft vtilis. ! - IMeeGugienS Lurcs etiam Euangelium fcripfiffe vnus [z$2 R ex his quattuor, qui indubitatam fidem C £Ae meruerunt, D. Lucas c. r. indicat , & ex 295 antiquis fcriptorib? clarius diftin&iuf- 2» que cognofcimus. Nam apud Clemen- |rem Alex.l.2.& 3.Strom. Origené Tract.8.in Matth. [Irenzum lib-r.c.5- Athanafium in Synopfi, Epipha- nium har.26.& 46.Chryfoftomü , & Hieronymum in prol.in Matth. Ambrofium lib.r.in Luc.c.i.Euan- Igelium Hebrzorum , Zigyptiorum , Nazarzorum, Ebionitarum, Iacobi, Philippi, Bartholomzi, Tho- mz , Matthiz , Iudz etiam traditoris , & duodecim Apoftolorum legimus.Scripferüt & multi haretici, aut finxerunt Euangelia, Apclles & Bafilides apud Epiphanium. Ex tam multis folos quattuor myfti- B au&tores reddiderüt;Ireneus lib.4.c. i. Anaftafius q. | C|ventosterrz , vt vbi feminatum eft , ibi metatur, & co,vtcreditur , numero Ecclefia probauit. Haretici À. |quattuor veris repudiatis multa receperunt falfa , vt, redté elegantérque Origenes & Anibrofius ibidem |dixerint: Ecdleffa cié quatteor tátum. Eudgeli libros babeat, iper vmiuerfim mundum Euangeliflis redandat: herefes cum Jemulta babeant , vnum non babens, Cur autern plures,cum tam miulti fcripfcrint, Ec- fpiritu , quod ipfum eodem fpiritu au&ore factum//^ creditur : Eiáfque rei multzà nonnullis cauíz affe- [runtur.Mihi illa maxime placet;quá vetuftiffimi illi 65. in fcriptur; Hieronym" in prologo in Matth.& |Augultin.lib.r.de confeníu Euágeliftarum c.z. quód quattuor fint orbis terrará plagz, per quás deferen- dum effet Euangelium.Habet enim Deus in Ecclefia (ua adminiftranda rationem huius numeri, vt accó- modaté ad hominum confuetudinem, & rerum na- turam agat atque loquatur. Sic videmus Chriftum, |Mat. 24. 31 dicere tum cum finienidum erit Euange- lium , & cius ; vt ipfe vocat ; meffis colligenda, mif- (urum fe angelos ( vt opinor quattuor ) in quattuor quadripartito zqualiter agro par metentium atque (eminantium numerus fit, Sic in Apocalypfi c. 7. 1. |quattuor angelos quattuor vétos coïxibcrc.Sic apud| .|Ezechielem 1. & Ioannem Apocal. 4.6. illuftrem il. |lum curtum , cui diuina infidet maieftas;à quattuor animalib" trahi.Et Euigelium currus Dei eft,in quo |diuina maieftas maxime lucet. Cirtus enim Dei efl , vt loquitur D.Paulus, i» falutem omni credenti,À quattuor| Jigitur animalibus trahendum erat.Itaque cum mul- tis in veteri teftaméto figuris quattuor Euangeliftas D fignificatos fuiffe veteres auctores dixerint, quat-| tuor Paradifi luminibus , quattuor annülis quibus| [atcaDomini geftabatur , vt Hieronymus in prol. in| Marcum fcribit, quattuor illisanimalibus Ezechie- lis:relique figure & eleganter adaptatz mihi viden- tur , & effe probabiles -,ïxæc non probabilis modo, ed certa etiam ac neceffaria, in hoc ipfum à Spiritu fancto inftituta, vt quattuor füturos Euangeliftas pramóftraret. Nec enim dubium eft;quin quattuor janimalia idem in Ezechicle, & in Apocalypf figni- E ficent : in Apocalypfiautem , cum viginti quattuor feniores,qui thronum circunftant;viginti quattuor illas columnas Ecclefie , duodecim Patriarchas , to- tidémque Apoftolos fignificare manifeftum fit;quis ubitet quattuor , que thronum geftant, animalia quattuor Euágeliftas declarare? Itaque nec fine cau- fa,nec fine divino, vt arbitror , afflatu fa&ctum eft,vt, cum veteres Theologialij alias quattuor Euangeli- |ftarum figuras inuenerint ; in hac cun&ti Iren. lib.;. c. r.Hieron. in prol.in Matth.Anaft.q.65.Eucherius q.r.in nou.Teft. cófenferint. Raró autem folent fine fpiritu Dei humana confentire ingenia. | F| Curautemillis quattuor animalibus homini, bo-]r; tulimus;& hic illam vnam attingere fatis eft , quam iT ijdem illi Theologi veteres attulerunt;quód hz ani- malium formz ad exprimendos quattuor Euangeli- ftarum mores aptiffimze viderentur. N«m Ioannes primo ftatim impetu víque ad Chrifti diuinitatem volans fimilis eft aquilz. Lucas ab officio facerdo- tis cxorfus fimilis boui animali facrificijs "a'pto.Mar-'*i cusà voce clamantis in deferto initium fumens ru- ; 43 gientem — Cur duaté | Iclefia non receperit;iam olim queritur.Sed in Pïöl.ïf tuor tanti |tu ratio efl;quia non plures inuenit diuino fcripfife| Evangeli- : i , igw& E» uijleoni , & aquilz potius,quàm alijs Deus infidcat, uangelifta- & in commétarijs in Ezechiclem aliquot caufas at-|79 44 a j L í i CAP.Iv.V—.;: Quo tépo-| ye Elääge á * lo« liske forp- ( QZ kferint. V BezA :5 Lucám, *: P l É gua E»ban- gel:]læ fer- pferunt. f*o v :o-| chia pocta. -deonem ; Marcumaquilam facit-quod Toannes for- ! 'Gcsomn ta per tpfam faéla fant ; 8c MatbuïsïSpiri*tu pro- —4d |vniuerfitatem trempotü fignificari pairag. Nam duo- Car. v.| Qalin ' 7 à gientem in montibus lconé refert, Matthzus ab hu- mana Chrifti generatione incipiens fé ipfe vnà cum Chrifto quodammodo hominem faeit; [ta feré om- ncsauctores.quattuor animalium figuras ad quat- tuor Euangceliftas accommodaráüt. Nonnulli paullo aliter.NNam omnium antiquiffimüs Irenzus Ioànem titer & eflicaciter agerediatur. I» printipio erat- verbis; O. P ; / , phetico fublatus fic ordiatur , x clamantz m de[erto. poéta Chriftianus quattuor Euágeliftarurh nümero decim Apoftolos duodécim anni mienfcs ; quattuor Euangeliftasquattuor anni tempora; per qua fol E- uangelij dec Est soiio ninbl urfat,defignareait 7: 0005 66 rE temporeauté quo fuum quifq; fcrip- N i &rit'äuaggelium, in co omnes prorfus — Mauctores couenire videó;éo ordine tem- & poris fcripfiffe cos , quo ordine inter fe *5 collocati funt. Nam; vt in:publicis con- u V P dübium non eft , quin primus Matthius , fecandus Marcus;tertius Lucas;poftremus Ioánnes Ícripferit.| Scio noftro tempore hereticum quédam affirmaffe Lucà primum omnium fcripfiffejidque ex eius prz- fatione probare voluiffe. Sed fi hzreticis crederem?, nihilinipía etiam religione certum ; ftabileque ha-; beremus.Quo autem quifque precise tépore,& quo| loco ícripferit;incertum.Mattheüm plerique tradüt Sed hec varietas fidem figure non detrahit.Sedulius] .. folet;fua cuique ztas locum dedit. Itaq;] . rænno tertio Caligule; id eft o&o poft Chrifti afcen- venia dicamus hareticorum)Euangelium predican-: u 5.hift. Ecclef.c.8. & in Chron.fic Chryfoftomus ; fic Auguftinus lib.r.de confenf.Euan.c. 2. & Theophy- la& in procmio commét. in Matth.quafi ex maio- rum traditione docuerunt. Etfi exillis nonnulli di- icunt Petram etiam tum Antiochiz fuiffe , vt Eufc- ibius ; & Athanaf. Theophyla&us affirmat Marcum decem poft annis,Lucarm quindecim , lIoannem tri- aucter fuam fidem. Ioannem Euágelium in Pathmo infulaícripfitle 'beophyla&.in eius prologo, Nice- iphorus lib.2. c.42. Prochorus in vita Ioannis c. 36. Dorotheus,, Simeon Metaphraftes.Ephefi fcripfiffe poft reditum ab exilio Irenzus lib.5.c.x.Eufebius lib. $. c. 8. Auguftinus;aut quifquis auctor cft prologi ci" in Ioann.Hieronym. Ifidorus,Gregorius Turon. in lib. de gloria martyrü c.3.Ifidorus in lib. de fan&is noui Teftam.Beda; Euthymius, T hcophyla&us item & Nicephor" fcr-ip[i[ïïe ante excidium Hierdfolyni; anno poft afcenfionem Chrifti triecfimo fecundo, aut tertio : idemq; necefle eft fenferintauctores illi, quiin Pathmo infula fcripfiffe putauerüt. Hierony- mus , & alij poít excidium annis poft afcenfioné 68. & Beda 6;. | ; T LA Onftantiffima auté apud omnes vete- M ESS 9 res aictores fuitopinio ceteros quidem gäa Grecé,qua tunc lingua , vt paulló ante (OSSLS E? Ciccro dixerat; Letrfézmé per omnes fere ge- Q OS IN res andiebatur : Matthzum veró Hebrai- co Ícripfiffe (ermone. Quod & illi fcriptores ; quos fionemannis , Rome Petro & Paulo ( vt bona cum hiffe.Sic feré Irenzus lib. 5. c. z. etfi tempus Caligulz| |non notat,fic Athanafius in Synop. fic Eufebius lib. - jginta duobus fuum Euangelium ediditfe. Vindicet|. 8 C " ffafpccras .Jetiam vernacula loquentes lingua facere folemus. ^À pias vetuftiffimus au&tor apud Eufcbium lib. ;. hiit. c.39.& Epiphanius heref(5o.& Chryfoftom" homil. i.in Matthzeum;,& Hicronymus lib.de viris illuft. & in prologo in Matthzüm , & quicámq; de hac que- iftione mentionem fecerunr,tradunt. Quis autem ex |Hebraico in Gïf'æcum fermonem verterit , pauci di- |cunt, & qui dicunt inter fe non confonant. Nam JAthaánafius Iacobum fratrem Domini , Theophyla- [&us Ioanné tr&ftuliffe fcribit: Augufti ]putat; cuius ego fententiam credo effe certiffimar. o |Hieronymus Hebraicé fe vidiffe teffatur ; hodiéque Jinter Iudzos reperitur , prodijtque antenon muültos annos typis excufum , quodan illud idem fit, quod Hieronymus viderat; cóftare non poteftimihi valde, m eft ; quod per Iudaicas primum manus, uangelium edidiffe; quod quidam nó indodti noftro tempore fecetüt ; nefcio an aliquam témcetitatis no- enim apud me perpetua antiquitatis opinio;& om- nium veterum Ícriptorum auctoritas ; quàm iftorü quamuis fubtiles rationes valent. Nam quod dicunt non potuiffe Mattheum Hebraicé fcribere,cum no- mina Hebraica fepe interpretetur, vt Etmmanuel;id ef nobifeuwm Deus , Els, Elilama [abatlbam ,ad eff. Dens mens j rere debeamus. Minus ctiam illud; Cur potius haec itouo Latine Greca interpretatalegimus r.reg.c.7.12. | -äti?n- [2N. nDU Di.Nüpn. Ef Uecauit Qo1nen evus Ebmdïqr- : |Septuaginta verterüt addentes nominis proprij in-| terpretationem zj exaAecey (9 tvua dur$ a oev eCep. , ? [enpapn Ai0oc e0. BowSc0;8c Genef. 31. 48. appellatom eft| uornén eius ty73 , Latinus addiditsd eff rumulus teflis.Et |Genef. 3s. 18. Et vocauit nomen. eius *s 13 Benoni , La- [tinas-addit, :2 eff filiws doleris mov , & rurfum , Pater| E |vero vocauit eum vpy3 Bentamin , addit Latinus , id eff [filius dextere mez. Exodi 16. 15.. 31 vocauit nomen eius| &Tp5 Manbe. Latinus adiecit,qmd* jz'gmfmt; Quid eff bec, Et in Apocalypfis cap. 9. 11. ov duj «C- nomen Exterminans.Si Mofes Hebraicé fcribebat,quo- modo Hebraica;fiIoannes Grecé, quomodo Grzca Inomina Latiné interpretabatur?Hte igitur interpre- [tationes nó auctoris.fed interpretis funt. Adde quod F Inon eftabfurdum Hebraica verba Hebraicé fcribé- [tem alijs Hebraicis vcrbis interpretari. Id enim cum aliquod compofitum verbum eftaut minus vífitatü, Quale erat nomen *soy quod etiam Hebraicé nó (olum expomi poteft , fed etiam opus eft.. N 357 aut »3357, & Eli Eli láma faba&hani quod cum Sy- riacum fit, Hebraicé verti poterat.Quanquam in eo Euàngelio ; quod nunc extat Hebraicé , non additur corüm nominum interpretatio ; nec hoc dico quód euftinus incertum| . deitide per hzreticas acceptum eft;vtráfque minimel. . fane fideles.. Negare autem Matthzum Hebraicé E-|- - tam mereatur. Ego quidem certé nó ncgauero., Plus| Deuws meus quare me derelistuffi? non tanti eft vt confir-| matami tot [ecülorum antiquitate fententiam defe-] duó tomina Hebraica , quàm alia oia interpretaba-| . fur;fi omnia fcripta'erát Hebraice? Ec qualingua in- (terpretabatureHebraicainon opus eratzalia?Non po- jterat;cum alia non fcriberetlingua.Ifto enim modo Itibus , inIudza fuis potiffimum popularibus fcrip-|D ptobare poffent , ncc vetus teftamentuim Hebraicé, neque Grzcé nouum fcriptá effe. Nam & in veteri aliquando Hebraica Grecé , fzepe vero Latiné ; & in paiei , dGaddo'y , & d'e Tn VTT REU 328&07&- ]Auwr. Nomen 1l Hebraié 2atbaddon, e77 Grace nammlmj [Pet "tpollyon. A ddit L atinus interpresseo" Latrmé babens| páullo ante nominaui,& pratetea Origenes , & Pa- faGtum ; fed quod fieri potuiffe credam. Probabilius " » a ü qt mEW( x gï:".e rm | j " ; | 4 i : j *? ï | | [ 1 3 |] 1 | enim .. E PRJEFATIO IN QVAT. EVANG. - enim elle arbitror huiufmodi etymologias, & expli4 À audiuerannne aut obliuifcerétur, aut fecus interpre- cationes nominum iuterpretem adhibuiffe. Nec id| tarentur,quàm dicta fuerant.Nam hác ctiam caufam! P quicquam de fcripturz auctoritate minuit. | reddit Lucas c. 1. 4. Pt cognofeas eoriá verborum de quibus | : aeun Voautem cófilio, & quibus caufis Euà-| — lerudizus es, veritatem.Cyuod expreffius Grace dixita. N gcliiïzæ ad fcribendum addudcti fuerint| | p av &alnysÜnc corum,que viua voce audiuifti.Quar- CIORE M À Ó Car.vr|E Eio p partim ipfiindicanppartim nosexvete-| |ta, vt quod przfentibus pradicauerant , abfentibus 4 A esca, ^ : p . a X 3R ii : : à . : Eïjl ?;( Z [ Eb ï rum auc&orü le&ione cognofcere, par-| |quoque perícripturam przdicarent.Hoóc enim mo- | | ff | [pfeios. "?tim coniectura confeqqiv poífumus. Lïl- do, Iz omnem terram extutit fonus eorum , 7* m . fines orbis| | cas c.1.1.fignificat (c adícribendum impulfum, quod) — ferre verba eerum, vt D. Paulus interpretatur, Rom.o ï | videret conatos efle multos Euangehuuz. fcnberej 1$. quum eorum vox bremfümo. terrz fpgtlo ter-| | * — "Jauiparum fideliter .1d prattitiffent. ngd P.OBZIC'I."DI.J. mmarc-:tur.fgg?.nta,yt non fqlu,m ljs l"ïomml.þu.s,qïn etfi aperté non dicit, velle tamen videtur 1.11.telhg1. p [anc erant edijsetiam on.m.1bus , qui futuri al.lqug- Cüm enim dicit fe à principio affecutum diligenter| " |do erangipfi non folum viui, fed etiam mortui Euá- omniaad fcribendum accedere; obícuré indicat eos;' geliu.m annuntiarent. Vt quemadmodum mortuis| de quibus loquebatur, nondum fatis veritatem affe- pradicatum erat(d:.æblt'e.nnn nobis hanc veniam he-] cutos aggreffosfcribere. Sed vir nimiru fan &usma- [eticus interpres ) itactiam per mortuos przdicare- ioris cfíe modeftiz iudicauit diligentiam , idémque| - tur. Ádco cius cognitio erat neceffaria,vt omnib" in] fuam ad fcribédam hiftoriam neceffariam profiteri, locis,omnibus F*emporibus,oxpnibus hominibus,& quàm alieuam negligentiam , infidelitatän?que re- Jjperomne hominum genus eHeE annuntiandum.Hz prehendere. Illo etiam verbo quo vtitur in.ltio äm-ï communcs funt cagfæ ; potuerüt tamen finguli alias xelpnzay conati fant , fignificat eos , quos tacité fubac- |praterea habere priuatas. Nam Ioannem omnes ve- cufat,conatos quidem fuiffe; fed quod conati effent; |tercs auctores trgdunt þæuetgcorum caufa cópulfum minimé Perfeciiï'e,vv: veteres auctores Origenes ho- fcr1bere.Cg111 enim Eblonæl, Cerinthiani, & Nico- miliar.in Luc. Ambrofius in Luce c..& Auguftinus| C laite diuinitaté Chrifti iam negarét , viderétque cz- lib.4.de confen, Euang. c. $. adnotauerunt.Eandem, — (teros Euangcliftas minus in ea confirmanda operz du etiam caufam cateros Euágeliftas,vt fcriberent,im-| |pofuifle ;ad eam potiffimum probádam Euáeelium : puïiiïäquænuk non dicant,cx Luca qui dicicintel- | i:cribc-ndun) fibi effe iudicaffe. Ita Hiero. lib. de vir. x lizendá eft. Aliam caufam Ioannes affert , quam eifi — illuftin Ioáne;Epiphan.hzref;sr.Auguft.in progm. alij nó afferunt, camen quia cgde omniumeratmés, n .Io.?.n. (.kl'(')dquIdeln cpnfïliumprqrerquam quod| cor vnum & anima vna;cadé fan&titas ; credendü eft/ — |prifci fcriptores docent, non folum ex initio, fed ex omnib"fuiffe cómunem.E«,inquitloan.2043r./erp-| tote etiam opere manifeftum apparet. Vbique enim| f4 [z'mt vt (.'I'Eü,dz'!'ä,qüiä lä(h'ä C:hïlj?üö c:/;fllw Dez,(g-':vt cre- Cþfl&l dllllll.itatä feqUitLlf. Etalios Euagd.iftas üpisl E Jentes vitam babeatis im nomine eius /Vertia caufa v1det:11j etiam proprias fcribédi caufas habuitfe exiftimat, & fuiffe, vt auditores,quibus Euágelium przdicauerat, exponit Epiphanius hzref. $1. & Eufebius lib. 3. Ec- l(cripto haberét,que viua voce loquentes Apoftolos, |clef. hift, c. 24. MMWM EQUA I u : . ///W' I? ; t À .'*ä(&gx»x N '*«-.Nxx g XWSXX N GNS W ! 1d. 18. A. CIOAN. MALDONATI COMMENT. "OY 2 VAX E A. tU 21425 Y 279 14 . - ET 5 I ; NV ANUIOSUEONVIA SEPONEVNYONSES RI ,;gääæ'?æ( Ea as pR a&ä&w&wä&ä p La d " i ääï ?ä MAV AANUUS at F*q AV W?g*i»*ä gïäwä'?y(ä*? 1295 ,gæ,gygwäæw PAOR NUA A POR AU F IUAPU PA AA N X A PAX N A 5.A N L.I V.M Luc.5.c.31. Cen,. 21. d. 3. Gen. 25. d. 16. Gen. 19. * 44. 35. Gen. 48. de29. — L Par. 1. I. PAr. 2. d. $. A. $. Ruth.. 4. 4. 1f. INum. 7. b. 1. I. .Reg. I6 Rutb. 4. z...Reg( I2 f. 14. I.Dara. d. 9. 2.Par. 28. K :5 2. Par.51. g. . 1. Par. 33. d.zo.('yzy L. Par.16. 4. I. 2. Luc. 7. 6 i. Liüc.Y.c.51 L/i(.q» Aix " &. 12 |fuit Vriz. 7. Salemon autem genuit Roboam. Roboam autem genuit Abiam. . |[én. Manaffes autem genuit Amon. Amon autem genuit Iofiam. n. Iofias autem| Igenuit lechoniam, & fratres eius in tranfmigratione Babylonis. 1. Et poft tranf.] [noli ümere accipere Mariam coniugem tuam : quod enim in ea natum efl,de Spi- SECVNDYVYVM MATTHSJAY M. oX : * CAPVT- ;PRIMYM T /ALBER generationis Iefu Chrifti filij Dauid,filj Abraham. —1n. Abraham genuit Ifaac. Ifaac autem genuit Iacob. Tacob p2 i genuitIudam , & fratres eius. 3. Iudasautem genuit . uZigPhares, & Zaram de Thamar. Phares autem genuit Efron. N M Efron autem genuit Aram. 4. Aram autem genuit Ámi-| « Es Pmunadab. Aminadab autem genuit Naaffon. Naaffon autem| a N'*genuit Salmon. s. Salmon autem genuit Booz de Rahab. [effe autem genuit Dauid rcgé. c. Dauid autem rex genuit Salomonem ex ea, qua Abias autem genuit Afa. 8. Afaautem genuit Iofaphat. Iofaphat autem genuit Io- ramn.Ioram autem genuit Oziam. 9.Ozias autem genuit Ioatham. Ioatham autem| gzenuit Achaz. Achaz autem genuit Ezechiam.10.Ezechias autem genuit Manaf.| migrationem Babylonis : Iechonias cenuit Salathiel. Salathiel autem genuit Zo-| |robabel.is.Zorobabel autem genuit Abiud. Abiud autem genuit Eliacim.Eliacim] - jautem genuit Azor. 14. Azor autem genuit Sadoc. Sadoc autem genuit Áchin.| Achim autem genuit Eliud. g. Eliud autem genuit Eleazar. Eleazar autem genuit Mathan. Mathan autem genuit Iacob. 16. Iacob autem genuit Iofeph virum Ma-] riz,de qua natus eft Icfus, qui vocatur Chriftus. 17. Omnes Itaque generationes ab| Abraham víque ad Dauid;generationes quattuordecim:& à Dauid víque ad traf'] migrationem Babylonis , generationes quattuordecim : & à tranfmigratione Ba- bylonis víque ad Chriftum , generationes quattuordecim.i4.Chrifti autem gene- ratio fic erat:Cum effet defpofata mater eius Maria Iofeph, antequam conueniret, inuenta eftin vtero habens de Spiritu fan&o. 19. Iofeph autem vir eius cüm effet iuftus, & nollet eam traducere : voluit occulté dimittere eam. 20. Hzc autem eo| cogitante , ecce Angelus Domini apparuitin Íomnis ei, dicens: Iofeph fili Dauid,| ritu fancto efl. 21. pariet autem filium: & vocabis nomen ciusI x s v M :ipfeenim | 6 . 4 [ faluum faciet populum fuum à peccatis eorum. 22. Hoc autem totum factum eft,| Ifz1,7.c.14 h cftinterpretatum Nobifcum Deus. 24. Exurgés autei Iofeph à fomno,fecit ficut precepit ei angelus Domini , & accepit coniugem fuam. 25. Etnon cognofcebat vtadimpleretur quod dictum eftà Domino per Prophetam dicentem : 25. Ecce virgo in vtero habebit , & pariet filium:8& vocabüt nomen eius Emmanuelquod ) O IESY CHRISTI EVANGELIVM Booz auté genuit Obed ex Ruth. Obed aute cenuit Ieffe.! eam donec peperit filium fuum primogenitum:& vocauit nomen eius Iefum. IN Euä'gel 19- E Em rum titals, |' |Marcionem reprehendit , quod Luce Euangelio, dMigere,mon Agno[cendum contendens optes,quod mon erigat fro- lfed vt vel omittant, vel Erima libri verba titulum ldum N.quemadmodü 1n alijs etiam cum idem nar- TT MT ^ PTR E 4 us -q E rent.Et quidem Tertullianus lib. 4. cótra Marcion. quodfolum recipiebat;titulum nó apponeret; M«r- cop(inquit) Emangelio feilitet fuo nallam. ad(cribit 4uflo— rem.Quafi non licuertt illi titulum quoque affingere , cui ne- us non fwit ipfum corpus enertere, E* po[Jemm bic sam gradum rem,qued nullam conflantiam praferatynallam jidcm repro- mittat de plenitudine tituli , (* profe(fsone delita aucloris. Ex quo perfpicuum eft femper hüc titulum omnia Euangelia habuiffc. Additum autem fuiffe ab Euan- Igeliftis apud nullum veterem au&torem inuenio, quia Tertullianus fuperiore loco indicat apponi folitum ab Ecclefia, cum Marcionem reprchendit, quód non apponat; Et non cft facrorum fcriptorü confuetudo, vt ante initium librorü titulos ponant, Iaciant, Vt Vifro Hfaie Prophete , Apocalypfis 1efm Chriff: |Et titulos illos omnes qui extra libros funt, Genefis Pfalini Dauid,& quicunque funt fimilesomnes con. fitentur non à librorum au&oribus pofitos , fed à |ícriptoribus additos. Quod idé credibile cft in quat. tuor Euangcliorum libris accidiffe. Certé (1 Marcus Iprepofuitlet hunc titulum, Eragelim fecundum Mar- cum,non adieciffet ftatim aliud, Tmtium Euagely tefu Chrifi. Nam hic etiam titulus eft. Ipfa quoque titu- lorum fimilitudo indicat non ab Euágcliltis , fed ab Ecclefia appofitos fuitfe.Nam fi ipít adhibuifsét , no ijídem omnino verbis vfi fuitfent , Euangelum fecun- rantnon ijfdem vtuntur verbis.Indicat etiam Gra- corum & Latinorum titulorum diffimilitudo.Nam in plerífque codicibus 54erofantfum Iefos Chrifli Enan- E xodus ,Leuiticus , Numert, Deuterenomism , Libri Regam V |1Grzcé hic titulus eft £vay[iouov «a1a. N. Latini verot tinum Latina adieceritEcclefia. Nec propterea libri minus habent au&oritatis, quàm fi uitulos ipfi Euä-g ecliftz pofuiffent.Nam ne ipíis quidem affirmanti-' clefie commoueretauctoritas. Adiücti autem titu- li íant non folü ad adhibendam libris au&oritatem cxauctorum nominib"; fed ctiam;ad difcernéda ipfa inter fe Euangelia Hoc enim eft ua]2 porr aov fecun- dam Mattheumnjd cft, prout Ícriptum cftà Matthao. Quare fignificatur & alios fcripfife, & non codem modo.Itaque illud zZlz nó diueríam doctrinam atq; fententiam , vt cum Graci Philofophi dicunt. «4T dpigoT A& xava crAe a, , Ícd diucríos tantum au- Ctores,& modum fícribendi diuerfum declarat. 1. Liber generationgs. ) Cuidam putant non cffe hunc totius libri titulum ; fcd initium folius genealogie tantur narrationem, vt Hebraicé *e0 Gcn.5.1.5£0 f w nn bic ef lt&ergmcmtimum A dam ,idcft, bxc cft narratio genealogiz ductz ab Adam , ficut dici- tur *ào Liber iwmflorum, liber Dei ,in quo iuftorum no- mina notantur , factàque recenfentur. Exodi 32. 3;. iIofue 1o. 13. 2. Reg. 1.18. Alij exiftimant titulum cffe gelium fécundum N. quód Grzcü titulum Graca;La- - bus fe hos fcripfiffe libros crederemus , nifi nos Ec-. Chrifti,quz fequitur. £/Cacy cnim librum interpre-|. dibri.fed fumptum ex eo quod initio narratur, id eft | 1 A. C p hic dicit:& quod Matthzus hic dicit &/6»oc o ieeuc, F |Hieronymus ; quód quamuis multas Euágelifta ge- ex Chrifti gencalogia.ficut librum Genefis;id cft ge- inerationis omnium rerum appellamus , cum folo primo capite agatur de rerum generationc. Hzc in- terpretatio plures ac meliores auctores habet, in quibus Auguftinum lib.z. contrà Fauft. c. 6. Alij & titulum effe dicunt;& nó,vnam tantum partem, fcd totum libri argumentum declarare. Effe enim He- braifmum , quo nomen rinna Grzcé 4l« fignifi- cat non folüm generationem, fed totum etiam vite curfum,& vt Hebrei dicunt arpp quicquid homini áccidit in vits, quéadmodum Gen. 6. 9. Noc dicitur& perfeclus sn omnibws genemttamäm fv5 ; id eft omnibus partibus vitz fuz:Vt perinde fit,Liber generations lefu Chriffi , ac fi diceret liber de vita Chrifti. Qu inter- pretatio ideo mihi magis placet,quód & nebraifímo cófentanea eft, & plenior. Fauftus vero Manichzus, qui hoc Euangelium effe negabat, quod non Euan- gclium,fed Liber generationz inícriberetur, non (olum impius;fed ctiam imperitus erat;non intelligens to tam Chritti vitam generationem appcllari. Cur au- tem generationis,non generationum dixerit;à ngï- nullis quzritur ; quorü alij refpondent caufam efle, quód cum duas Chriftus generationes diuinam & humanam habeat;de fola humana ageret Euangeli- fta.Nam de diuina fciebat di&um efle 1fai.53.8.Gcne "ationem eius quis enartabiti(ed hoc fübtile eft. Meliu: nerationes numerare vellet, vnam tamen quzreret Chrifti.Adde quod nomen Jy£ecvc fingulari nume- ro fzpe fumitur pro plurali jj «eeov fepruaginta in- terpretum more,Nam Genef. $. 1. vbi Hebrzus dixit n"On 50 Lber generationum, Scptuaginta verterunt ÍGAoc *jju«ceoc codem prorfus modo, quo Matthzus Hebrazus quifquis fuit, dixit nwo Liber genera- Honum. —— C : IESV CHRISTI.) Etfinometi & cognomé Iproprium hoc fit Chrifti, tamen videri poteft initio pofitum vim habere nominis appellatiui,quo cxci- tentur auditorum animi. Nam cum Icfus feruatoré, & Chriftus vn&um; id cft Meffiam illum fignificet, quem tanto Iudzi expectabát defiderio, videtur co- rum animos erigere , & attentioné beneuolétiàmq; cóciliare, dicés fe illius tam optati feruatoris , tàmq; expectati Mcffiz texere hiftoriam, vt apparet ex có- clufione.ver.16.& c.2.4. & 16. 16 20. & 27.17.22. & äLucæ j15.& 4. 41,& 22.67.8 23.2.35.39. —OFilij Dauid.filiyj A braba. Y Yxes hicquzftioncs funt. Prima;cur hos potiffimum duos e tam longa paré- tum Chrifti ferie Euangelifta nominauerit? Secun- da,cur Dauidem Abrahamo,iuniorecm feniori ante- pofuerit?Tertia, ad qué referatur fecüdus ecnitiuus Filjj , ad Chriftum , an ad Dauidcm? Adprimam omnes auctores refpondent caufam fuiffe , quod his potiffimum duobus promiffio naf- cituri x ipfis Chrifti fa&a effet; Abrahamo Gencf. 12.13. & 22.18.In femime tuo benedicetur omnes cttes. Qïip& D. Paulus de Chrifto intelligédum effe docet Gal. 5. 17.Dauidi vero 2.Reg.7.12.1.paral.17.1i.Pfal. 88. 4. & Pfal.xar.m.Iprautt demimus Dauid veritatum , €g7 men fre- Frabz'tur eum ,de fruélu vetrm tui ponam feper fc dem tuam. IN MATTH. CADP. I m s p iNam conditio quz fcquitur , $ cuffcdterimt fili tui te- ![lammtum meum,e7 teflimsenia mea , que doccbo eos , nom ertinetad Chriftum, quafi Chriftus regnaturus nó cffeufi filij Dauid Dei mádata non feruarétScd fcn- Y fus eft,fi cuftodicrintteftimonia eius.fore vt foli re- Á 4 gnent, Chrisius D m;td " Idendo narraffet , cum conftet coótrariam eum ratio- , n principto creauit Deus celum e27 terram,terra autem., i : : i 434 : " o *5 'Sedaliaab alijsauctorib" melior affertur, in primíf- cur flius " ignum in quod voluenda die rcx ille regum fuccedc- lA IOAN. MALDONATI COMMEN T. : M Jayerant; regnum fcilfum eft .R eg.12. 20. & in ma-, iorepartc, ideft decem tribubus Icroboam rcgnare ceepit.ouo minus autem totum regnü à familia Da- uidis alienaretur,naíciturus impediuit Chriftus, Ne eiferretur [ceptris de tribu Inda , «g7 dux de femore eius do- nec veniret qui mittendus erat. Gen. 49.10.Et radix Ieffe penit? exfcinderetur,de qua flos ille pullulatur" erat, qui merito Nazarzus vocaretur Ifai.r. 1.Et virga il- dio inimicorum fuorum.Pfal.159. 2.3, Reg. 11. 367& 15.4.2.Cor.r. 20. Et ne parua illa lucerna Dauidis ex- tineucretur,exqua iuftitiz folem accédi oportcbat. Veré omnes promifLones in Chrifto funt ÀAméjin- uerfüfque eft ordo naturz,& non radix ramum, fed [ramus radicem portauit. Nominati igitur funt ini- tio Dauid & Abraham , quibus ludzi fciebát fa&tas de Meffia promiffiones, quas volebat Mattheus do- cere in Chrifto completas effe:hoc enim erat Euan- oeclium,id eft bonum nuntium, quod illis afferebat. Sic Iren. lib. 8. c.18. & Ambrof.lib 3. com. in Luc. c. 3. & Chryfoft. hom. z. in Matth. & Hicron. in hunclocum. : Ad fecundam veró queftionem;non eandem om- ncs rationem afferunt. INam alij caufam fuiffe dixe- runt,quód cum Euangcelifta Chriftum nominaffet, vellétque ad primum fontem Abrahamü aícendere, Dauidem tanquam fontem alterum , vnde Chriftus aqua viua manaffet;afcendendo neceffario nomina- uit. Quam opinionem Chryfoft. hom. x. in Matth. recitat, ac rcfellit, quodifta ratione ceodem modo Matthzus atque Lucas Chrifti generationem afcé- nem tenere voluiffe. Sed neício quàm merito. Nam Lucas à Chrifto víque ad Deum aícendit; nó vt rur-| (us defcenderet;fed vt ibi ftaret. Matthzus à Chrifto ratis gradibusäfed duobus veluti faltibus afcendit; vt inde rurfusad Chriftum non faltádo, fed eradiendo tcrmmïgkquaiï faltu vno defcenditlet dices , Im primcipro creau't Deus cmlum e77 terram,rurum à terra in ceelum pedetétim per fingularü rerum generationé aícédit, Terra AUf crat inanisqg* vacua , e'c. Hieronymus ideo fa&ü effe dicit, ncfi prius Abrahamü quàm Dauide nominaret;ci rurfus nominadus effet Abraham", vt ab eo generariouis feries duceretur, & iterum à Da- uidead Abrahamum , & ab Abrahamo ruríum ad Dauidem redire cogeretur;Filij Abraham, Filij Da- uid. Abraham autem genuit, &c. Hzc ratio multis ,ïvlacuit,üec mihi quidé difplicet.Sic enim Hebrzos oqui folere fcio, vtcum res multas nutacrant;eam, vnde volüt incipere,vltimo loco ponát, vt Genef.r. queà Chryfoftomo ; Theophylacto & Euthymio, quód etiam fi vtrique promiflio fa&a cffet: promif- fio tamen Dauidis,& rccentior, & fpecialior, & ho- p omhium ore cclebrata.Promiffa enim erat Abraha- mo filiorum multitudo, quam cófequuti iam Iudzi contemnere videbatur: Dauidi veró perpetuum re- ret , & dominus dominantium , qui faluum faceret populum fium:gétes autem regeret in virga ferrea, la,q uzexSion mittédaerat, vt dominareturin me-| . ad Dauidem, & à Dauide ad Abrahamü non nume-j defcenderet. Cótra quàm Mofes, qui cum é caclo inj- norificentior eflet;ideóque Iudeis gratior,magífque|. & tanquam vas figuli confringeret, quód in corum ]gn-*:nt,vr cuentus interprctatur. Nàam quia non Ícr- À animis tenaciter hzrebat. Itaq; omnces ctiam Vulgo I F defícendit.Cur igitur flatim inter filios Iacob, nó fo- Didem ita Hieronymus intellexit, vt ex cius ad fuperi- fitem Abraham, nec Efau filij Ifaac fa&am effe men- |tionem idcirco nonnulli arbitrantur , quód praui: (ciebát Meffiam filiü Dauidis e(fe oporteére , Matth. 22. 42-[nterrogati à Chrifto Pharifzi, Quid vobis vide- turde Chri[lo,cuius filim efffincunctanter refpondent, Dauid. 'Turba. ipía popularis vifis admirabilibus Chrifti fa&is dicebat: Nuwmquid bic eff filins Dawd. Matth.i. 23. Et eo lerofolymitanam vrbem ineunte lacclamauit , Ofanna fílio Dauid. Populares ctiam ho- mines erant,qui diccbant: Nonne fcriptura dicit quia de femine Dawuid, e77 de Betblehem casello,vbi erat Dauid,ve- "jit Cbriffus ? Mudetiam animaduerto , omnes qui à dis Blium appellare ; vtfignificarent eum illum effe LI laturus. Huc illz fpe&abát voces, Miferere mei fili Da- promittit fe nó penitus populum fuum dcleturum,| non propter Dauidem, fed propter Abrahamü , qui radix erat populi;cui perpetuum germé promiffum erat;idíe fa&urum dicat vt IHai.s1.2. Cum autem re- enum fe non extin&durum dicit; nó propter Abra- hamum ; fed propter Dauidem fa&urum teftatur . Reg. 1. 12. J. 3234« & 15.4.& 4.Reg.8.19.34.& 20.6. Vocauerat ergo Euangeliftalefum Chriftüfuübiecit ftatim,filium Dauid,vt oftenderet fe non de quouis Chrifto , fcd illo vnico tá expectato agere, qui & fi- lius & fucceffor in perpetuum regnum Dauvidis fu- turuscrat. - p : cundum genitiuum;Fil;,ad Chriftum referri,quem- admodum fi Matthzus diceret ; Liber generationis Icfu Chrifti,qui fuit filius Dauid & Abrahá. Et qui- orem quaftionem refponfione collieitur. Sed quo dubium n6 cft Matthzum hocloco imitari voluif- fc. Solent enim illi in recenfendis gencalogijs vlti- mum genitiuum filij ad proximum referre, Cui" rei |do&i exemplis nó cgent. Alij lcgat exempla.1. Reg.1. 1.& r.paral.4.37.& $.8.14.& 6.34.víq; ad verfum. 5c. Atquoríum Dauidé Abrahami filium cfle diccret, cum nó Dauidis , fcd Chrifti generatio quzrereturi Refpódco,factum id cfle neceffarió, quia cum à Da- uide ad Abrahamum velletafcendere , nó potuit n6 dicere Dauidé Abrahami fuifle filium,ne extra viam aícendere viderctur. : 2. "L byabam autem genuit Ifaac.) Nec Ymaclis filij fuerint moribus ; quos merito Chryfoftom" homil. ?.in Matthzum reprehendit, cum in eadem genca- logia etiam adulterarum & meretricum métionem foft. & 'Theophylaá.ait, quia Chriftusab illis non lumIudas, à quo Chriftus genus duxit, fed omnes etiam eiusfratres:& inter filios Iudz non folus Pha- res,fed etiam Zaram nominati fun? Summa vtrum- que ratione factum eft. Nam fratres Iudz ideo no- minandi fucrüt , quia patriarcha fuz quifque fuerüt adítant. Nominantur ergo nó tanquam Chrifti pa- rentes,fed tanquam rcgni eius & Reipnb.códitores. Chrifto beneficia petebant, folitos eum prius Daui-| . Mcffiam;qui populum fuum beneficijs effet cumu-] uid.Matth.9.27.& 15.22.& 20.30.31. & Mar.10.47. 48.]- & Luc.18.58.39.Hac eadé caufa eft;cur. quoties Dcus| Ad tertiam queftionem pleríque refpondent, fe-] minus affentiar,Hebraorü obftat cófuetudo , quam| ficri videam". Pratermiffi igitur funt,vt idem Chry-]. tribus, & quafi duodecim populi Iudaici & rcgnir Chrifti columnz. Itaque in Apocalypfi throno eius|. Ideöque non nominatim,vtIudas.fed cgeneraliter &j quafi B 6 5à IENCMAEEMVUCAP. d. V i7 -quafi Iude comites nominantüt; vt Chryfoft. hom.| A Rahab illalerichontina , quz Hebrzorum excepit 5.in Matth.adnotauit. Zaram autém ideo cam Pha-| — jexploratoresIofne. 2. 1.2. an alianominis ciufdem; xesnumcratum fuitle patat Ambrofius, vtfeecüdi-| — auctor operis imperfecti,qui falsó Chryfoftom? di- 'tatis ludaici popah myfteriam fignificaretur, quia! |citur,non audetaffirmare, & Theophyla&us dubi-| Phares & Zaram vno partu editi funt.Gen.j8.27.Àt| — tat. Alij omnes;quos legerim, illam eidem fuiffe af- lifta ratiotte etiam Efau cum Tacob fuerat cónume-| — [firmantinec ego vllo modo dubito. Nec enim no- Irandus. Chryfoftom.Euthym.& Theophylaa*. pro^ |minata fuiffennifi quia alienigena , quia meretrix, pter gny&cdum duorum populom.m Iudaici atque |quia de. populq Dei bene 1ncri;a. Án autem fuerit R,ahfflv.fif | - centilis, Aut fub duplici lege;Mofalcaþ&Euan gelica meretrix;veterum auctorum nemo;quod Íciam du- ?ZZ:ZW : | |viuentis fa&urn putant.Sed eádem ratio in Iacoþfö;, bitauit , quia conftanter omnes mceretricem & ap- : Es w iEfau loci habuiffet , eo etiam magis quod hoc my- | - Eällant,& re vera fuitfe docét.Nonnulli tamen He-. |E : ifterium fuitfe fcriptura declarat.Gen.25.22. 25. Illud B: rzi vt R. Silon. Iof. 2.non meretricem , fcd ho(pi-— | E j! jautem non declarat. Verá igiturarbitrorfuiffecau-| |tam fuiffe dicüt, qua eauponariam faceret , idcoque | fam,quodin parta Thamar prior Zará extra vterü| — |ad cam exploratores diuertifse.Id enim nomen J : - Imanü Pquïïh.t»(lm retracta Phäres priotexijt.Con-| jetiam figpifi care. Itaq; Chaldqum' vertifle ND'p3315 | tendere enim iàm tum in vtero gemelli infantesvi.| |quod hofpitam declarat. Quam fentétiam Lyranus . |debantur, vtet primogenitus & Chrifti parés füta-| — |doctus fanä& laboriofus interpres pio, vt arbitror, / [rus effet; vt dubium fuitle videatur vter primogeni-| |ftudio fecutus eft ; vtinàmque noftri téporis noua- W [tushabendas effet.Itaque voluit Euangelifta hono-| . |tores eodem animo fecuti effent. Nos, quid de ca re |:em illis quodam modo partiriitaPhares in Chri | |fenriremus, copiofius eoloco diximus. Nunc hoc |(tigenealogia numerans,vt Zaram non penitusex-| |tantóm,me nullo prorfis modo dubitare, quin veré - [claderet; fed fuum illi quod habailfe videbatur iu$;| ,. |faerit meretrix, & quia nomé 7p id femper figni-] | . quovno poterat modo,declarando referuaret. Ma- e ficat, nunquam veró hofpitam. Non enim citatur; P | |gna enim laüsfuit; quin parés effet Chriftitam paru| — |nifi hic locus, & alterIocl.5.3. vbi pro hofpita accipi L ] . . jabfuiffe. Accidit in Iacob & Efau fimile quiddam,| |videatur. DoGtiffimi veró inter Hebrzos cxiftimát, DX | .. ,|Nam & Iacobin vtero matris plantram Efau exeun*|.— |réfque ipfa declarat, etiam duobus illislocis merc- H| ti$ tenuitquafi prior nafci conaretut; fed non vicit; |tricem fignificare. Et quia Septuaginta nufquá nifi '*X : - [ficut Phares: Necaut naturz iurcaut viribus fuis| — répmv meretricem vocát, & quia ita D. Paulus Heb. / | ! |fed matris induftria Deigratia fratris calpaprimó-| — u. 31.& Iacobus.c.2.255.ctiam appellát; & quia Chal- E | |[geniturà obtinuit.Acceditaliaratio cur potius Za-| — |deus paraphraftes, cuius ifti au&tores verfionem fe- |ram,quam Efau füeritnominandus,quod Efau nor| | |quuntur;non reddit hofpitam, fed meretricem.nam |folum , quod ad Chrifti genealogiam ;us habebag;| — ;japud illá umpz513, quemadmodü adnotauit R. Da- — 0 temere vendiderit; fed ctiam fe à corpore Chrifti,| . |uid; meretricé fignificat,vt Iud.1.1.& 16. 1.& ;. Reg. 4 . |quoderatEcclefia;magis temeré feiüxerit, & alium D j 16. & quia vt fepe iam diximus vna ex caufis , cür ' — |pepulum à populo Dei;quafi aliam Ecclefiam, hz-| ; |hic fueritappellata , füit, quód fuiffet meretrix. At |reticorum more conftituerit. — — : ) quis credat exploratores ad publicuin fcortum po- ]. Derhamar)ex'Thamar. Obferuauit Hieronymus| — |tius quàm ad hofpitam diuertiffczRefpódet. Kimhi;]. ! jin tota Chriftigeneatogia, excepta fan&tiffimacius| — hofpitas meretrices effe folere. Certe merctrices re-| .. j|matre,quz neceffarió fueratnomináda,nullam fan-|. - cipiebant hofpitio. Sedalia hinc nafcitur quzeftio,| - ! | ? |&arum affümi mulierum:fed eas folum, quas fcri p-| |quomodo Salmon vnus, vt creditur , é Principib:is d ! |tara reprehédit;nominari, Thamar quz fe Iudz ha- "populi fni Rahab & alienigenam & meretricé du- |bitu meretricis expofuit;Rahab,quam Ícripruràip- — xi?vtrumque lege prohibitum;Exod.34.16.Deut.7. |fa meretricem appcllat , Ruth , qua ante legitimas — 3.3.Reg.r.2.Dent. 23.17. Re&téab alijs refpófum eft .|uuptias Booz ambiuitamplexü;Berfabee,qua cum E fuifle quidem meretricem , fed effe defijffe. Alieni-| eUes- ; |Dauideadulterium admifit. Cuius rei caufam Hic- gcnas autem non fuifle lege prohibitum vxores du-|$7 2 |ronymus, Ambrofius , Chryfoftomus, Euthymius — ccre, quod alienigenz eflent; fed quod idololatrz, ?;,d :1:; jfuiffe putant; vt appareret voluiffe Chriftum , qui! — haccenim Icgis ratio redditur. Exod. 34.16.nepoffqua| bap. — 1 4 . ipropter peccata veniebat, de peccatoribus naíci.| - tp[a fuerint fernicata,formcari faciant. 97 filios tuos in Deos N T -* Quodquomodo cóueniat cüm eo, quod paulloin-| fmes.Qua fublata caufa ali&nigäias vxores ducere li- j fra ver.&.idem Hieronymus, & alijomnesaudctores! — |cebat. Nam & Dauidem virum fanctum Maacham | |docent , non video , Ideo Euangeliftam tres Reges| - fhiliam Rceis Geffur fine vlla Ícripture reprehenfio- ï : I [Ochoziam,Ioam, & Amafiam filentio prarerjfie, —|ne duxiffe iegi»mus.z—.ch.g.;.quia etfi fcriptura non * i|quod impictatem IcZabd fecuti effent. Qarc,aliam dicit, tamen non eentilem adhuc; fed fa&tam prius / | |ego rationem fuiffe arbitror, quód caterz mulieres! — |rcligione Hebrzam duxiffe credendum eft. Multo & Iudzz,& legitimz vxores fuerint, idcóque o pus' p |Vcero magis credendum Rahab reli&o prius falfe re- non fuerit cas nominari; quianemo dubitare po:c-j |ligionis errore à Salmone dutà fuiffe,cüm id Ícrip- .jratfilios,quos Euangeliftarecenfcbat, exillisfuiffc| — tura non obfcure fignificet. Hzc enim eft confeffio 'Iprocrcatos. De Rahab autem dubitdriporcmt, quia |conuerfz Rahablof. a, 1. Desmibu Deus vefler', tpfé eff |fuerat meretrix , & alienigena, de Berfabee , quia| . |Dews m celo farfum,q* n terra deor[um. Eft autem vero | .jadultera ; de Ruth, quia Moabitis; de Tharmar,quia| fimillimum, mulierem quamuis prius meretricem, | : - AU extrà legitimum coniugium conceperat.Pretermi-| |benetamen meritam de populo Dei principis viri d fitigitur Euangelifta, quod ordinarium cra&quód-| |coniugio honoratam fuiffe. Quodque de Rahab Ie- que per fc intelligi poterat; quodauté fin oulare ac| ' rechontina diximus,id etiam de Ruth Moabitide, & od dubium erat,expofuit ; quodalijs quoq; locis ab co ipfaalienigena intclligédum cft , quam ctiam fcrip- ;* factum apimaduertimus,vt infra ver.25. : tura piam fuifle docet. Sic enim refpondet focrui, 1 Ü : P $. Salmon autem genutt Bao'(;de Raba lv.) An bac fucrit | .Popu-lw tuys ,Popzfslw t s 77 Deus tuus , Deus meus, / À : J ; ' 4 — 1OAN MALDONATI COMMENT. . RH DI V - v a : Obed autem genuit leffz. ) Hic eft pater Dauidis.Itaq; merito eltà quibufdam dubitatum,quomodo inter Salmoué & Dauidé non nifitres viri Booz , Obed, & Ieffe numerétur ; cum cóftet trecentos fexaginta (ex annos interceffiffe.Templum ehim coeptum eft zdificati quadringétefimo octogefimo anno poft- quàm populus excefferat ex Zigypto , quarto vero anno regni Salomonis. 3. -R eg. 6. 1. Deme quattuor lannos,quos iam Salomon poft Dauidis mortem re- gnauerat. 3. Reg. 2. 10. & fcptuaginta, quos Dauid vixerat. 2.Reg.5.4. & quadraginta annos , quos po- pulus antequam caperet Icricho in deferto veríatus| Ifuerat(Nam ftatim vt Iordané traiecit,Ierichontem Icoepit Iofu.6.1.)inuenies reliquos trecétos fexaginta (ex annos. Lyranus,vt hüc nodü folueret, tres Booz eiufdem nominis alium cótinenter poft alium fuif- |(e dixit;merito ab alijs reprehenfus,non folum quia ex Ícriptura non probat;verum etiam quia contra- | riuzn,(griptura probatur.Nam Ruth. 4. 18. genealo- |gia à Phares víque ad Dauidem texitur,at vnus tan- |tum Booz,ficut hoc loco;numeratur.Idem fit.r. pa- |zal. 1. 12. preterquàm quod fi tres faiffent nomine |Booz,non iam quattuordecim in hac teffaradecade; Ifed (exdecim fuifsét generationes.Itaque melius alij [tefpondent; nó effe incredibile quattuor homines, Jeius p;'æfertim temporis,quo humana vita, fiue na- |tura,liue temperantia longius tendebatur;trecento- rum fexaginta fex annorü numcrum zquaífe. Nam Ifi Salmonem numeres, quem vero fimile eft, cum* Rahab vxorem duxitfuiffe adolcfcentem, inuenies [fingulos infra cétum vixiffe annos,cum illo eodem tempore centum viginti immenfis licet laboribus| lexercitus Mofes vixerit;Deut. 34. 7. j 6."IF€E 4utem genwit )Humilis conditionis fuiffe Ief- |fe cóftat. Nam Saul opprobrij caufa Dauidé filium - |Ieffe folebat appellatc.i. Reg.20.27, 30.31& 22. 7.8.9. 12. & 25. 10. Electus tamen eft, vt effet radix regni |Chrifti. Exiturus enim erat flos de radice Ieffe. Iai. [tur ; folus rex cognominatur , quia primus, & quia & 1. par.17.11.& Pfal.88.4. & 131.11. Nam etfi Saul an- tc regnauerat , tamen necad Chrifti genus pertine- 'bat;nequc diuina voluntate;fed intemperáti populi ftudio ele&us eft: vt non regni Dei , fed Iudeorum rex fui ffe videatur; quafi ad tempus à Deo cóceffus, |dum Dauid adolefceret , quem Dominus fciebat fe- cundum cor faum futurum fuiffe ; & vt Iudzi fibi- mcet ipfi, non ipfis Deus regis iugum impofuiffe vi- deretur. u | Ex e4qu fuit Frie.)Mirum ftatim legenti videtur, Cur Bethíabee Euangclifta fuo nomihe non appella- idco factum fuiffe dicunt,quód Bethfabee notior ex inarito, quám ex nomine ?uo eflet. Quod n6 ita cft. ná Vrias in fctiptura raró , Bethíàbee fzpe nomina- tur. Preterquam quod nó poterat regis vxor priua- to milite non effe celebrior. Alij quod confcia fuc- tit homicidij mariti fui, vt Remigius. Quod neque credibile eft, & ea potius de caufa fuiffet nominata. Alij refricáre voluiffe putant Euangeliftam memo- riam adulterij Dauid, ficut fupra meretrices nomi- nàuit. Veram caufam fuiffe exiftimo , quód volucrit Dauid regem.)Dauid, cuth multi alij reges numere4 perpetui regni Promi(ïïoilli facta cít.. regum.7.12.]- uerit;fcd circumlocutione defcripferit.Quod quidá|. À füfceptum ex Bethfabee ; que quáuis vxor ante fuif- fet Vriz,tamen non erat tum. Sed lcgmma Dauidis lomonem ex adulterio natum putaret. Itaque àx ii 78 d p/s« clarius quidam vertendum exiftimarunt ; ex ea quz fuerat(vxor ) Vriz. Quanquam quod nofter dixit interpres,idem fignificat.Nam fi dixiffet, ex ca quz erat Vriz , indicalfet,eam vxorem fuilfe Vrie ante ; fed non fuiffe tunc cum Salomonem cócepit. B Traque non video cur fuerità quibuídam vetus in- Iterpres reprehendendus. Etfi vtante dixi , non diffi | teor clarius effe;Fuerat. - 8. Ioram antem genuit O'Ctam.) Ioram non Oziam; Med Ochoziam;Ochoziam auté , Ioam ; Ioam Ama- Ifiam;Amafiam demü Oziam genuiffe eum,; qui hoc lloco à Ioram genitus fuiffe dicitur , ex hiftoria regü & primo par.3.1.& z.par.26.1.Ozias autem alio no- mine Azarias vocabatur. 4.R eg.14. 21, & 1. par. 3. 11. l par.26.1. Itaque duz hinc difficiles quaftiones exi- C ftunt: vna, cur Euangelifta tres reges Ochoziam, D E Euangelifta rem,vt erat fideliter narrare, Salomoneé| . [necalij tam boni vtrecenferi mererentur. Ná Ioas .Ioam , Amafiam in recta genealo giæ linea preter- - i miferitzaltera quomodo dicatIorà Oziam genufiï'e, cum Ozias non à Iloram; fedab Amafia genitus fue- Euangeliftz tribus teffaradecadibus totam Chrifti enealogiam comprehédere. Quod fi eos numeraf- "Met;in hac fecunda ,teffaradecade , non quattuorde-| |cim;fed feptédecim fuiffent generationes. Hos auté| |potius quam alios prztermififfe ; quód peccatores fuerint;quippe qui femini Acháb regium Iude fan- guinem mifcuiflent. Hzc primum Hilarij & Hie- |ronymi, deinde multorum fententia eft. Que vtiná] mihi ita probari poffet; vt opusnon effet meliorem quzrere.Sed vix mihi perfuadere poffum,Euangeli- ftam tantum numeri myfterio(fi quod eft tamé my- fterium)tribuiffe ; vt ob eam caufam tres reges prz- terire debuiffet. Nam ifto quidem modo non tribus folum teffaradecadibus, fed tribus etiam decadi- lent, quos mcrito pratermififfe videretur. Prater- quàm quod nec ifti tam mali fuerunt , vt preteriri; & Amafias inter bonos reges in fcriptura numerá- tur,qui re&um fecerint coram Domino. 4. Reg. 12. 2. & 14. 3. & Salomó multo peiora fecit, & idolola- triam non folüm, vt ifti;ynon deleuit; fed primus in- uexit.3.Reg.11.6.7.& 4. Reg. 23.13. Quodautem ifti. |cerunt;peius tamen fecifle Salomonem fatendü eft, qui nó ex familia Achab,qui etfi malus,tamen eiuf- dem erat populi,& peccati peenitentiam egit. 5. re- gum.21.29.fed ex alienigenis idololatris, non vnam [vtiftifcd multas vxorcs duxerit, quarum eft impie- tatem imitatus.3. Reg. i. 2. Neq; verum eft iftos tresi reges ex domo Achab vxores duxiffc. Nam Ocho- zias duxit vxorem ex Berfabee , ex qua genuit Ioam. tanam. 4. Reg. 14. 2. Amafías fimiliter ex Ierufalem vxorem habuiffe dicitur.4.Reg.1s. 2. Itaque fi ob af- finitatem coniunctam cum domo Athab aliquis à dÀ vXor,cam cx ea Salomó procreatus eft. Ne quis Sa-| tum , cum ex ea Salomon conceptus eft. Cum verój |dixerit , ex ea quz fuic: fatis oftendit fuiffe quidem imanifeftum eft.4. Reg.8.24.3c 1.2.& 12 21. & 14- 21.| rit Ad priorem queftionem aliqui refpondenzideo| hos tres reges prztermiffos, quia propofitum erat bus, ac minorc ctiam numero comprehendere totá] . |genealogiam potuilïct,ncc enim peccatores defuif- cum domo Achab coniugia co ulauerint, malefe-| — 4.Reg.12. 1. Ioas autem vxorem habuit Ierofolymi-| genealogia excludédus erat;Iofaphat potius erat ex- lnós o cludendus, —— «—— — —— D. o i iun g ——31 — 2 "9- ^ HO L - i Y [ » : d) " i TP ARU TT TP IREUNE DURES M u Y m n Ó —— INMATT T -C Ap 1 Mfg | ] | eludedus, qui primus omnium Achabaihinitate di-| À ior eft obícuritas huius loci , v mihi quidem videz, ! E pows : m : T o : : . à $v ROUM E ; : ; m e 49 * « " - i ] citut fuilf: coniundus.z.par.i.1. & eiusfiliusIorá) — |tur, quàm multis viderifolet. Fidé áduerfarij tiófbri * qui filiam Achab vxorem accepit.4. Reg. 8.18. Ma4 — faciunt.Nec enim fine cau(a Porphyrius olim Chiri lim ergo idcirco exclu(os dicere,quód nati «eqlï:'cgt ex| |ftianis hunc loCum,tauquam irnextricabilem , obij- íemine Achab.Nam Iorá ex filia Achab Ochozians| — |ciebac;vt Hierony. fcribit Dan. 1. Iofías rex ille fait; Ochozias dcinde [oam; Ioas vero Oziá genuit. Iaqi — qui 4.reg;c.22.& 25.& z; par.c.44. & 5$. tátopere lu- nó propter fuajnec propter patrá fuorum,fed prop-| — |datur, vt dicatur feciffe , quod placitum eratcotáia * ter Achab peccata ex catalogo parétum Chriftide-| — |Domino,;ambulatféq; in omnibus viis Dauidis pa- d x P à $ e P ; 1 ASSPUN C PO 1 * . * Y ] P ' | leti funt. Ecvt dicam melius , non tam agroptcr.nn |. [ttisfui;non declinatfe neque ad dexteram; ncquead *X | pietatem Achab,quam propter promiflionem Dei,| — |finitram.4.reg.22.& 2.pat.34.2.qui téplum Domini] | - qui Peg'Eliam Prqphetam comminatus.illi fueratíe| f-g&aurauit.z. pat. 35. 20. legitimum Dei cultü rcfti- [ omncm eius pofteritatem penitus deleturis. Reg.! B. |tait;jidololatriam aboleuit,librum legis riegligeritia | [z.21.quod víquead quartam generationem intelli-|. — |(uperiorum regum perditini per Hclciam Poritifi- | gendum erat que in Amafia terminata eft; Ná vXor| |ceminuenit.4.reg.22.8.& 2.par.34.14.OD cui? nior- : Ioram filia Achab:prima eratgeneratio: Ochozias| |tem tradunt Hebrzi lamentationes à Ieremia fuiffe fecunda:Ioas,tertia: Amafíias,quarta. Quemadmodü compofttas,vt co loco diximus.Huic ergo quaftuotr é cótrario Iehu,quáuis malo etiam regi,quiatamen| — |tueruntfilij..par. 3. 1. Iohanan ; qui & loacliaz áp- iuffuDomini Achab pofteritatem deleuit,Deus po-| [pellabatur.4.reg.23.30.21. Ioacim, Sedecias , qui ánte ftcritatem promi fit , qu quuc adquartam pro eo Mathanias dicebatur 4.I€9.2 4.17.Sellum.Vnde naf- Gs generationem regnaret. 4. Reg.10.30. & 1. 12. Non| — |citur prima quzftio;quomodo dicátur hoc loco Ic- ! : | | |jergotunttresifti reges numerati, quiaetfi vixerüt| — |choniam genuiffe ; cum nemo fucrit iriter cius fi- , atque regtarunt,tamen capite minutierant& diui.| ||lios,qui lechonias aopellare-tt.lr.Mul,u ; i;qu'e graucs| | RUT [na fententia condemnati , quodam. modo ciuiliter C -.1L1£tores,1ämþr0£li . com.in Luca, Eplph.än- lib. | : mortui.Sic ego interpretor,hac contétus interpre-| |r.de hzrcf. in fecta Epicurzorum ; Augutt. lib. 2. d: tatione,dum meliorem inuenio. Vnum táàtumineal| |conf Euang.c.4.Euthym.hoc loco exiftimarüt Ioa- nodum video; quem nemo ; quod íciam,hocloco| |cim filium Iofiz fecundum alio nomine vocátam | attigit; nedum foluit; Quód Ochozias non dicatur| — |fuiffe Iechoniam : camque feritentian ümiies;quos in fcriptura filius filie Achab: fed Athaliefilig Amri| — |me legiffe memini noftri téporis interptetes & Ca- regis Ifracl.4.Reg.8.26.& r.1.& z.par22.2.10.Quod| — |tholici, & heretici fecuti funt ; quibas facile áffcn- I(1 1ta eftjneque Ochozias,neque qui ï,O& eumcon-| jtior/fiprobaffent. At in canonicis feripturis non le. (ecuti funt, Ioas, & Ámafias ex Achab genus duxe- gimus Ioacim Lofiz filium vocatum vnquam fuiffe : runt; itaque non propterca fuerant decatalogo re-| — |Ieclioniam.Vocabatur quidem ante Eliacim.4.teg. : | . . ' as CR CU L ijoy o Q N . ; : g,) 1. gum expungendi.Refpondeo me exiftimare Atha-| — 123.34.Sed Nechao rex 4Egvpti occiío prius Iofia eius| ( | | liam matrem Ochoziz,quamuis filiam Amri fcrip- D |Patresdeindeviuc&to Ioachaz fratre primógenito, & d |tura vocet;nó fuiffe eius proprié filiam ; fed Achab:| ^ [in 4gyptum ducto;Eliacim regem Iudz conftituit, vocari autem filiam Amri,id eftneptem,Hebrzorü| |noménque illi mutauitIoacim. Hic filium habuit nonignorata confuetudine. Nam Achab filiuserat| — |ciufdem nominisIoachiu , nifi quod nómen patri:] Amti.4.Reg.16.29. Vtautem itafenciam,hisrationi-| |(cribebaturper p & & O'Pim Ioacim, nomen filij bus adducor.Primüm,;quod fcriptura difertis verbis| |per 5 & p pDoWnT 4.rcg. 24. 6. Atque hic vocatu: -|dicat Ioram accepitle in vxoré filiam Achab4.Reg.| jcftalio nomine Iechonias.z.pa.r. 3. 16. Ierem. 22. 24 8.18. neclegamus illum aliam vxorem habuilfe;ex! — 28.& 24.1. & 27.20.& 28.4.& 29.2. & 31. 1. fed fratre; qua Ochoziam fufcipere potuerit.Deinde;quódIe-| :nullos habuit. Ná propterca Nabüchodonofor rci| hu dum Doiini mádato extinguit pofteros Achab,| — Babylonis,cum eum Babylonei tranttuliffet, con-] j PA intcr cos Ochoziam regem Iudz etiam occiderit4.| — ftituit regem Iudz pàtruum eius Mathaniam, vocá: , Rcg.9.27.minime profecto occifur^;nifi nepos fuif-| .. alio nomine Sedeciam. 4. reg. 24. 17. aliqué potius | fet Achab , càm nullas cum illo gereret inimicitias.| " eius fratrem conftituturus , fi quem habuiffec. Qua: | Noluitautem fortatle fcriptura Athaliamfiliam A.| duzresnonífolum períuadent ; fed etiam impcllüt, : |chab.fed Amri potiusappellare propter execratam| | |vt credam,legendum effe hoc loco,tofras auters femuit m memoriam A*CEab;- & nefibicótradicere videretur,| — Meacim e7 frarres ei.) Nam cum plerique confitean- cum dicerct omnem eius poflcritatem fuiffe dcleri| — |tur corruptum effe locum , vnamque; vt poft dice- T t * Dcleti enim erát omnes,qui erát in Samaria. Atha-| mus, generationem dcfiderari : prudentiz fimul & lia autem , quz erat in Ierufalem, per Ichu deleri nó religionis effe arbitrornomina ad corrigcrduim lo-| potuit.. Quz tamen ipfa fententiam Dci noneffüa-| — |cum non fingere , fed ca cx facris litteris acci pere. gitnam paullo poft, cum Ioas ci* filius regnum in-| |Fateorlib..Efdra.c.1.34. Ioacim Iofiz filium ctiam! - ijffet;occiía eft.4.Reg.ir 16.Vt vt fiumee certefenté-|— |Iechoniam appellari. Ná & eoloco Euthymius vfus itiz Hebraos,diligétes harum rerum inueftigatores; | .. ieft:ex quo conftat eum librü illum Grace, quóhoi - - fuffragatores habeo R.Dauid,& R.Leui.B. G. 4-rcg.| F caremus;habuifle; nifi fortaffe homo GrecusLatina 8. 26. Vnusadhuc hoc?loco fcrupulus rcliquusetl;| - legit;ficutnosaliquando Latini legimus Greca.Sed Quomodo dicatür Ioram Oziamgenuiffe;cum nó| |nec liber ecclefiafticam habet au&totitatem , & in ipfesfed Amafias cum genucritzRefpondeo verbum| | omnibus codicibus vitiosé fcribitur Iechonias pro gignendi hoc in loco nó effe proprié & phyficé;fed| — |Ieconias.Nam fi dilatandum nomé fuit, ficut ex Io-] vulgariter acipiendum. Vulgó autem italoquimur,| lachin factus eft Icchonias , ita cxIoacim Iechonias, ) a | Ádam genuit omnes homincs , quamuisnonigno-| jaut potius Ieconias faciendus erat.Et vt hoc vitiuin | . jremusnon ipfum perfefc; fed per filios & pofteros! |nominisirrepfit;ita illud potuitirrepere; vt proTo- D | fuosSEBEIEO 0 4v EH (| jacimIechoniasícriberetur. Omniaigitur rcété có- ! 0 TI. Tofías autem gemuit Iecboniam v* fratres eiu.) Ma- , uenient/fi lcgamus , Jofías autem genuit latim e77 fra-- freg - TUTOAN. NALDONAUDAM OMMENT.. . — — ex Itres eie. Quod ex Ííecundz quæ&ionis folicat1011e, L 3 . . . . e x quz hinc oboritur, magis manifeftum crit. Meritó * " L ^ igitur omnes auctores mirantur , qui factum fit , vt id eft quadraginta duas ab Abraham víque ad. Chri- ftum generationes recenfuiffe , nó nifi quadraginta' vnareperiantur. Itaque fecunda quzftio eft , an aliqua defit gene- ratio.Sunt qui nullam deefle putant;quod non om- nes ceodem modo probant. Alij enim cxiftimat Da- uidem bis repeteudum, vt fit finis primaz teílarade- cadis , & principium tertiz; itemque Iofiam finem fecunde,initium tertie:quod fi fiat, & Chriftus n6 n10on.42. perfonas , fed. 42. gcnerationes numerafle. Alij Chriftum numerantíed Iechoniam bis nume- randum dicunt;patré qui finis eft fecundz, & filium qui principium cft tertiz teflaradecadis ; vt Auguft. lib.z. de confenfu Euág. c. 4. Idemque Hicronymus videtur fignificare Dan.r. Alij ipfam captiuitaté pro vna perfona numerandam effe putauerunt, vt refert Theophyla&us,itáque nullam ;decfle. Itaque magis mihi Epiphanij; Ambrofij, Éuthymij , & aliorü au- &orum ingenuitas placet, qui vnam deeffe genera- tionem liberé cófitentur. Sed quia in prima teffara- decade,quz ab Abrahamo víque ad Dauidé texitur, ccrtum eft nó deeffe,& ia&turam cius, quz decft ge- nerationis in angulo;quo fecunda tertiàque conne- &unturfactamefleconftat. - — D : Tertia quzftio cft, vtrinam ; Íecundaz defit, an tertiz.Nam fifecüdam teflaradecadem à Salomone patcr fuitle dicitur Salathielis ; tertiz teffaradecadi .[vna deerit generatio: fi vcro Iechoniam patrem Sa- fccundz. Plerique igitur interpretes in tertia teflà- (Quod có videtur probabilius, quód manifcftum fit Euangcliftam tribus tcflaradecadibus;triplicem po- puli ftatum,fub iudicibus, fub rcgibus, fub ducibus comprehendere : Iechonias autem pater Salathiclis fub regibus & rex ipfe fuit; ad fecundam crgo ,'non ád tertiá teflaradecadem pertinet. Alia vero exparte, fi Iechonias in fccunda teffaradecade ponatur, non iam quattuordecim , fed quindecim in ea ( fiIoacirh choniam patrem Salathielis in tertia numerandum putat. Quare alij non in tertia,fed in fecunda teffara.. decade generationem illam vnam defiderant. Nam etfi Iechonias rex fuit,- tamen poítIoacim patrem, aut potius poftIofiam auum cius tres reges Joacim, Icchonias, & Sedecias ita regnarüt,vt non reges, fed nó eft neceffe vtomnes, qui in prima teflaradecade, fub iudicibus; & omnes qui in fecunda fub rcgibus; & quiin tertia numerantur,;fub ducibus fuerint. Ná tempore Abraham, Ifaac, Iacob,& ludaiudices nó- dum crant; & ad primam teflaradecadem in primis pertinent.Placet mihi media fcntétianec in fecüda; nec in tertià; fedin vtriufque confinio decffe. Nam fià Salomone víque ad Icconiam, aut potiusIoacim & fratres ci? numeras quattuordecim ; etíia Iecho- |decim gencrationes inuenies ; fed inter vtráque tef: chboniam, quz ideoad neutram teffaradecadem perti- cum Euangelifta ver.17. dicat fe ter quattuordccim,| numerctur, nulla deerit generario. Euägeliüä enim víquead Iechoniam illum numcrem*;qui hocloco lathiclis in tertia teffaradecade numeremus , deerit] radecade generationem illam vnam dceceffe putant.| |& fratres cius numeremus)gencrationces erüt & Ie-| captiui & feruiregis Babylonis effe viderentur. Etl- nia patre Salathielis vfq; ad Chriftü alias quattuor-| faradecadem defunz hec verba, leacim autem genuit Ie- À nent;quia iam Ioacim (aut Ieconias)in fecunda nu- -Imeratus fuerat; & Iechonias ftatim in tertia nume- B D . |gnum accepiffet. 4.reg.23. 34. & 2. par 36. 4.1ta Pfeu-: X |In co non affentior, quod non cxiftimo decffe hzc, |. Etffatres eims.) Fratres eius nominat, quia etfi non. ratur.-- | Hinc quarta oritur quzftio, qua ratione defit ifta generatio:an de induftriaab Euágelifta pratermiffa; an fimilitudine nominisinfinuata , an myfterio, an vitio fcribentium ptzterita: Quot enim quzftionis membra feci , tot opiniones inuenio. Ná aliqui fci-] cnter putant Ioacim ab Euangelifta pretermitfum;: quódnon a populo; feda Nechao rege Zigypti re- dochryfoftomus hom. 1. in Matth. Alij ideo fuifle pretermiffum,quod cum Iechonias & pater,& filius| vocarcetur , bis erataledtore idem nomen repeten- dum.Itaque etfi non apparent, tamen duo homincs. pater & filius füb vnio latent nomine Icchoniz. Sic Auguftinuslib.2. de conf. Euág.c. 4. Addit cómodé id quafiin angulo fccunde & tertie teffaradecadis: fa&um effe: cum enim alicuius edificij lapides nu-| meramus, cumadangulum peruenimus eum lapi-: dem;qui angulum facit, bis folemus numerare.Hoc commédatum non difplicet.Tertiam interpretatio-] nem idem Auguft.affertmyfterium in ea rc fuitle,vti Icchonias bis numeraretur ; fignificari enim per Ie-] choniam factam effe quafi in angulo quandam ve-] luti ad extraneasgentes deflexioné.Epiphan.in fe&ta. Epicurcorum;quem recentiores interpretes fcre fe- quuntur , fcriprorum vitio & ignoratione factit af ] firmat , vt poft hzc vetba, Iecboniam e2 fratres eims ir tranfimngratione Babylouss , hec. interciderint; Ieconta] autem. genwit Iecboniam. Cum enim Icchoniz nomen. quater repeteretur; fcriptores ignorantes patrem &] filium vocariIechoni&;putantéfque redundare;pre-| termiferunt . Epiphanio in hocaflentior, vt exiftime Ícriptorum vitio aliqua verba intercidiffe, quibus fignificetur ; Ioacim filiü Iofiz genuiffe Iechoniam. Jecontas autern genuit Iechoniam;) Scd haec , Ioacim auteen. gemuit Iechoniem.) Namsvtfupra probauimus,Ioacim filiusTofiz nunquam in fcripturis canonicis voca-] turIeconias. Itàque totum locum fic reftituendum puto. Jofras autem genuit loaeimsQ7- fatres eius in trfmi-| gratine Babylens ( quem admodum Stapulenfis affir- matíe in antiquo quodam Grzco codice legiffe)Ioa- em autem gentit lechoniam. — dU OY | ex illis propagatus eft Chriftus, tamen omnces fere Chrifti regnum tenuerunt. Nam Ioachas, quem & Iohanam paullo ante vocatü fuiffe diximus, tres re-]| lgnauit menfes.4.reg.23.30.31.8c 2. par36. 1. 2. EcMa- thanias, cui & Sedeciz nomen fuit , regnauit vnde- cim.4.r€g.24.17. 16. & 2. par 36. 1. Solus non regna- uit Scllum , quiaantequam regnare poffct;yregnum defuit. 4. reg. 25. 7. & Iere.g2. 1. Adde quod & Scl- lum regnafle indicatIerem.c. 22.11. vtin commenta-| rijs eiusloci ad notauimus. j us o jntranfmigratiene Babylonis.) Ynftante tranfmigra- tione Babylonica.Nam cum Iofias genuit Ioacim & fratres eius , nondum populus Dei Babylonem mi- grauerat. Tranímigratio enim facta cft tertio menfe gnare capiffet,& vndecim annos regnauit. 4.reg.24.| regniIechonie filij Ioacim. 4.1eg.24.12.& z. par 36.|- 1o. Itaque inter natalem diem Ioàcim & tráfmigra-| tionem triginra fex anni & tres menfes interfuerüt.|. Nam viginti quinque annorü erat Ioacim cum re-| 36. & nonnullis Plac;uit ,& mihitanti auctoris nomine] - * p—1 ?:j * "v CO UUIN MATLIH. CAP. T o E. ( $6. & 2 par. 36.5. Sed totum hoc fpatium vocatur| A iIechonias vxorem habebat. 4. reg. 24. s. tameib. | : tempus tranfmigrationis; fiue quiacomparation: — credibile eft nondum filios habuifle; Alioqui Na- rcgui breue eft, fiue quia regnum Iuda nondum có- buchodonofor non Mathaniam eius patruum ; fed ] | a VUNSNT-UNOUSUU UM NUMMU EM LL d r oUa u Beza in ; Mat,a4n. 1559. tror, eft ézi vic uconsoiacfub. tranímigrationé id eft ylonic , vc feré omnes haretici faciunt ; non fo.lmg tanquam nouitatis amatores; fefl tanquam maþ etia interpretes reprehendendi mihi videntur. Exilium enim tépus illud fignificat, quo quis exulat. Itaque in exilio Babylonico Ioacim genitum eíle, eft geni- Itum effe dum Iudzi exularent , cum Euägeli&a non tempus cxilij ; fed ante exilium vol.ueri; deügpam; quod multo profe&o mclius nomine Franfmlgra, tionis intelligicir; quod folum , vt ita dicam, tranf- migrandi a&um fignificat; & apud bonos Latiaita- tis auctores: Liuium & Tráquillum reperitur.Illud etiam etíi leue eft, non tamen pratermittendum non dixiffe Euangeliftam t« vic apypnoooiac incap- tiuitate 5 fed w] iic p oimeeiac intranfmigrationc. Quia cum bis duz tribus, ex quibus regnum Iuda conftabat, in exilium Babylonicum tranílatz fue- lrint, primüm fub Iechonia. 4. reg. 24. 12. &.2. par. |habuilfe cóftefed quia hiemo ex ejsregnauit,quod | fattinetad regni fu cceflïonexn,pc,rin de fuit;ac fi fui-|- 36.10. Deinde fub Sedecia.4.reg.25. 8. & Ierem.39. 7. &. $2. 4« prior proprié dicitur Hebraice r'n3 Grece p« oisoi a Latine tranfmigratio; nó rPav non ajygia- Awciz non captiuitas. Secunda vero dicitur rac ? toto populo fpóte fe dedidit fuafu Ieremie Prophe- tz,& Babyloné abijt. 4. reg. 24. 12. In pofteriore vc- Iudzi, fed vicapti Babylonem ducti funt 4. reg. 215. 8. & Ierem. 39. 7. quemadmodum Ierem. 29. L. & Ezech. r. 1. adnotauimus. Quamquá hoc di- Ícrimen non femper obíeruatur. Nam Efdrz. 2.. x. vtrumque coniungitur 299 756 a]yuaAociac T? C 3ro1- Itíac, quia tamen Euangelifta feruare videtur volu- iffe , non debuit hereticus interpres deportationem vertete. | UM 1. Et poff tran[migratimem Babylonis. T empore exi- ij in ipfa captiuitate , fa&a iam populi rranfmigra- üone o o r TE TOIPISISUE i Jechonias genuit Salathiel. x. paz . 17. 18. Yechoniz o&o filij numerantur , quorum natu fecundus dici- tut Salathicl. Alijs quoque multis locis Salathiel Ie- chonigc filius appellatur. Agg.1.1.2.14.8 2.3.24.& lib. [r-Efdre. 5.2.12.1. Scrupulü tam£ inijcit;quod legimus apud Ierem. c. 22.30. Hac diait Daminus , Scribe viram jfhs flerilem, ( loquitur autem de Iechonia ) Zirum qui m diebus [iis non profPerabitur.Nec eum erit de femine eius vir,qut fedeat fnper foltum Dauid,es" poteflatem babeat vl- traim Iuda.Sed iam eo loco refpondimus,non vocari habuerit,cum ex eodem Ieremiz capite ver.28. filios fet fterilis. Alius reftatfcrupulus,quomodo potucrit Iechonias in ipfa captiuitate filios procreare , cá in carcere vinctus fucrit. a cfpondeo Euilmerodach fi- lium Nabuchodonoforis mortuo patre eduxiffe é carcere Iechoniam; & regio habitu.gabuiiï'c. 4« Ieg; 25. 27. 28. & lerem. p;. 31. trigefimo feptimoanno ïaullo ante. Itaque qui hoc loco vertuntj!s exilro Ba-|. a]ypaMwcia captiuitas; Quia in lpriorclcchonias cü| ro,in quaregniü penitus deletü eft:non fponte dediti| Jlechoniam fterilem;propterea quódnullos liberos| cranfmigrationis ; quo tempore liberos genuit;| qui ideo in terram , quam ignorabant , proiecti| ciderat ; nutabat tamen: atque hoc proprié,vtarbi- — aliquem potius ex eius filijs regem pro ipfo cori- C D E fuiffe dicuntur Ierem. 22. 28. quia in ca captiui nati funt. Nam tempore ttanímigrationis , etfi ftituiffet. 4. reg. 24. 17. & z.par.36. 10. Hác etiári ratione fieri potuit, vt-eius nepos Zorobabcel filius Salathielis víque ad templi reftaurationem vixe- rit ; & rediensab exilio princeps fuerit. 1. Efdrae. 5. 1.& $. 2.& lib. 2.12. 1. Ita omnis bené conftat hi- Ítoria. dide : i 16. I4cob autem gmu'it Iofc"Ph vwam Mariæ) In liunc locum totam de Chrifti genealogia difputationem, & que de concordia duorum Euangelittarum Mat- thei & Lucz dici folétreferuauimus; Cuius fumma] nos difficultas;fi paullo longiores faerimus; excufa- bit. Hoc enini confilio folemus res faciles aut prz- terire,aut leuiter attingere,vt liceat riobis in diffici- libus effe longiores. Premebát olim hocloco Chri- lítianos non tantum Iudzi, verum ctiam gétiles; qui aliquam facrarum litterarum cognitionem deliba- aerant; Cellus apud Origenem lib.z.Iulianus Augu-| (tus apud Cyrillá. Alex. lib. aduerfus illum. 8. Pri'majöm-ad" 1 quzftio,qua fefe ftatim le&ori offert;ctt illa;quat ab|fzpbum ge- illis Ecclefiz hoftibus obijciebatur. Si Chriftus non|^e^lgra de fuit filius lofeph,(vt re vera non fuit)quidattinetad| "" illum Iofephi genealogia iam inde ab Abrahamo & llogia quzrebatur. Omnes veteres theclogi vno ore]: Dauide deducta? nó enim Iofeph,fed Chrifti genea- refpondentIofeph & Mariam Chrifti matrem eiuf-| dem fuiffe tribus atque familie:itaque dum Euange-|. cenfent, Mariz quoque àc proinde Chrifti recen- (ent. Ita Iren.lib.s.c. 18. Tertul.libro contra Iudeos;|: Athanaf. in epift.ad Epi&tetum aduerfíus hareticos,|. Ambrof. lib. z. depornit. c 8. & lib.3. commenc. in Lucam, Auguft. in qq. in lib. Iud. q. 47. & in qq. ex| nouo teft. q. 86. & lib. 23. contra Fauftum.c. 3. & 4.| Hicron.hoc loco,Gregor.Nyf. in oratione de fan&a Chrifti natiuitate, Iuuencus poéta, Eucherius in qq. in nouum telt. Damaf. 4.. lib. de fide. c. 15. Id aduer- farij Iudzi; Iulianus; Celfus,Porphyrius;Fauftus ne- gabant; rationemque afferebant, qiód Mariam Dei gnata Elifabeth vxoris Zachariz Lucz.1.56.que erat ex filiabus Aaron. Luc. 1. $. non ergo erat ex tribu IIuda;multoq; minus ex familia Dauidis, ex qua erat Iofeph. Noftri contrà certiffimis teftimonijs B.Ma-|5. 4£aria| riam Chrifti matrem ex familia Dauidis , exq; tribuüje* t/» Iuda effe demóftrabant. Ipfe enim Euangelitta Mat-|P n theus;qui. c. 1. 18. 20. docet Mariam non ex Iofeph, fed ex Spiritu fan&o Chriftum concepiffe ; ver. 15: Iofeph eam non cognouiffe; ver.1.vocat eum filium Dauidis j Lber generationts le[fn C hriffi, fl Daind ; non poterat autem filius effe Dauidis, nifi per matrem; cum patrem hominem non haberet; crat ergo ma- ter ex domo Dauid. Przterea Lucas. c. 1. ver. 35. di- cit Chriftum ex virgine Maria fine viro ex Spiritü fan&o conceptum ; & c. 3. 23. putatum fuiffe , id cft non fuiffe filium Iofeph, verfu vero. 32. eiufdem. 1. cap. dicit idem angclus , Ef dabit illj Dominus fedem| Dauid patris fui.. Et ver. 69. Zacharias canit; Et erexit]| tornu falutis nobis in domo Dauid. pueri f Et C. 2. A. ÍcribitIofeph & Mariam afícendiffe ex Galilea in Iudeam in ciuitatem Dauid, quz vocatur Bethle- - hem ; vt ibi defcriberentur , quód effent ex fami- . Mia Dauid. In cateris vero libris noui teftamenti litz Matthzus & Lucas Iofeph. genealogiam re-| ' mátrem ex tribu Leui fuiffe conftet. Erat enim co- 1 B .pahli . | — . . JOXN. MALDONATI COMMENT. EE : Itaque refpondeo,legem illam eiuíq; interprctatio- : | nem veram effe, ideoque coniugia illa, que profe- runtur ab aduerfarijs,inter diuerfas tribus fuille co- * pallim nona tacba populari, fed ab Apoftolis dici- | & tut filius effe Dauidis.Rom. r.3.2. Tim.2.8. Apoc.22. 16. Quo ergo modo Maria cogunata erat Elifabethz dedua. ex hiliabus Aaroimrecté refpondet Augulftin.q.47.in. quam ex tribu Leui vxorem duxiffe, vnde B. Virgo gia mifcerentur, paullo poft dicam. Ha&enus con- ftet Euangeliftas,dum Icfephgencalogiam narrant geliftas multorum opinioni feruire voluiffe , qui vt o Spiritu fancto cóceperat ; praeter confuetudiné nu- lib. Iud. aliqué ex tribu Iuda & familia Dauidis ali-] Maria originem traxerit. Nam ne illi quidé ipf, qui]. D. Virgincm non ex tribu Dauid, fed ex tribu Leui| fuilfe dicunt ; negare poffunt illam nupfife Iofeph;| quem ex tribu Dauid fuilfe non negant.Quo autem|. imodo ficri potücrit , vt inter diuerías cribus coniu-|: ait Lucas.c.3. 2. Chriftum filium Iofeph effe arbitra-] bantut,& iniuriam Euangeliftz faciunt; & non vi-|. - |dent n6 debuiffe eum ifta ratione deSpiritu fan&o|. " [non ex Iofeph conceptum dicere. ver. 18.20. 25. Ve- .. jteres ergo illi eiusrei duas rationes reddiderár. Al-| tefdm, quod non fuerit Hebrzoruf con(uetudo|. gemealogiás per mulieres ducere. Quod vt cft certü;| itZad foluendam quzeftionem non fatis eft. Poterat| Jenim geneologia vfque ad Mariá per viros de more Iduci:Maria vero fola;quia- preter confuetudinem ex merati.Itaque hanc rationem;quefolanon fufficie- |.— bát;altera ratione corroborabátlegern fuiffe Num.]| - iC -|de eadem familia intclliei debere; vt cá mulier ali- |mn as ne nnavop "nNo o 33 meso nbns YOl2 no73 vN sv 033 semqyoo nosb Omssr filia| pulata, quód in illis ratio legis locum non haberet; fed adeo notum vulgo fuifle Iofeph & Mariam nó ex cadem modo tribu, fed ex eadem proríus cffe &- milia,vt Euágeliftz non dixerint. Illud etiam addo;| exiftimare me B.Virginem Iofeph,tiquam maximé| omnium propinquo,non folum fponte,verum.ctiä | necefhitate legis traditam fuiffe. Credo enim legem illam Num.36.6.7.n6 folum de eadem tribu.fed etiá f rl a t5 . "* o ts 0 ; ; r qua paternz hzreditatis fola heres effct, non poffet C s; ,1 C 88m Marize genéalogiamrecenfere, — — . hift eiufdem familiz viro, & quidé propinquiffimo Maridp| Ltaque rclït'at lfecun»da. queftio , cur non potius ad|. mlib*c-re,.;l.ädducor autem ratione legis 5 qua propte-. ts quio| Matiam, quàm adTofeph gencalogiam deduxerinr| — |rea prohibebat extra propriam tribum nubere , ne ad Lofiphii cum id fuiflet nihilo ditficilius , & ad genus Chritti|: — »hereditates,que Dei arbitrio inter eas tribus zqua- £ee42/4 intelligendum multo clarius.Quirefpondent;Euá-| — |iter fuerantdiftributz, Iof. 19. perturbarentur. At|- eadem ratio in fingulis famili jslocum habebat,qua: in eadem quoque tribu zquales terre portiones ac- per cognationes fuas. Certe Hilar.canan vatta.Ma-. in Matth.& Theophyl.& zuthym.in cóm.legem nó de eadem tantum familia interpretantur. Sed quid vtráque doccat? Sicenim eft Hebraicé nvy n353 bares hereditatis ex tribubus filorum Vfrael, vni ex familia 7:&:[7 " fykrca'zm*tem'þatvmm fuorum. Nullos enim eam ceperát.Hoc enim eft;quod tam fepe dicitur Iof. 19.] riam ex legeIofcph nupfiffe affirmat; & Eucher. 9.2.] opus cft conie&turis,aut teftibus,cum Ícriptura ipfal. iribus patris [on erit in vxore,vt poftideant fl Ifrael vuuf- | 16:6.7. vt ex fua quifque tribu vxoré duceret,ne he-| .. |fratres habuiffe;non ex traditionc tantum; fed ex fa- -l réditates ab vna tribu in aliain auerterentur; quan.|D |cris etiam litteris manifeftum eft ; quz eius , fiquos Megem à Iofeph, cüm vir effct iuftus; fuiffeferuatam.| — |liabuiflet; fratres non tacuiffent Hzcigitur omnia SicHicron. Ambros.Auguft.Eucherius,.Damafc.ijs| — fecerunt;vt Euangelifte contenti fuerintIofeph gc- lacis,quos fupra defignauimus.Iudzi tamen, & qui| — |nealogiam demonftraffe, quam certum ac notü erat hoc tempore, quo maximé incredulitas regriat; in-| |eandem effe Marig. Atquein hac reMattheus Lucaf- äüïij," magnitudinem incredulitate tmetiuntur , in que confentiunt. Veniamus nuncadca, in quibuS; hacratione nón acquiefcunt. Eam enimlegem neà| — |videntur diffentire. Quz multa ané funt. Primum,| iuftiffimis quidem hominibus feruatam fuiffe.Nam| — |quód MattheusTofeph filium Iacob,T ucas Heli fu- pafentes Marie fanctiffime Chrifti matrisiufti erit| — [ifle dicat.Seeundum , quod a lofeph vfque ad Zoro-]. tamen cum ipfi effent ex tribu Iuda, cam tribu Leui| — |babel Lucas diuerfos pror(us Chrifti parentes nu- connubia iunxerunt; & Iud.21.1. vndecim tribusiu-| . [imerat. atque Matthaus. Terüum, quód Matthzus a raht fe.tribui Beniamin filias fuas nuptui non datu- | E. |Iofeph víquead Zorobabel non numerat; nifi no-- |ras propter infigne facinus , quafi & tuncinterfe,&| — |uem; Lucas vero duodeuiginti. Quartü, quód Mat-, ; antea1lh publicä ahæah)s darent. Iuftus etiam erat thzeus dicat Salathml& filium fuitle Iechomæ, Lucas C .|Dauid,tamen cum ipfe ex tribueffetluda, & Saulex| |Neri. Quintum, quóda Salathicle víque ad Dauid [ |[ttibu Beuiamin.r.reg.9.r.Michol filiam eius duxit.r.| — alios rurfus Lucasquam Matthaus recéfeat;& Mat- ,a reg.15.27.TuftusToiada facerdos ex tribu Leui,filiam| — |theüs per Salomonem,Lucas per Nathan ad Daui- [h tamen Ioram regis ex tribu Iudà in matrimonium, — |dem perueniat. $extum , quód Matthzus confiflat] ,'m accepit. 2. par.22.11. Adde quód ea lex non in tellige-| ]in Abraham;Lucas ad Adam &ad peum víque Pe"r—' F( - |Dàtar;nifi de mulieribus, que cum fratres non habe-] ïiïälïïïïf.-loaauu'lïläq-üöd'Mäffhxfäüïäþä entibus ad fi- *If reritin hzreditatem fuccedebantvt Ambros.etiam| — |lios defcendendo ; Lucas a Hlijs äd.þä-f&ütesafcen-'— » M interprctatur lib.in Luc.tunc enim nólicebat illis] ^ |dédo progrediatur. Quod adPrimüfm difctimen at- ! alterius tribus viro nubere, ne paterna hereditas in| F. |tinet;/Augutt.lib.a. qq. Euangel.q.s.& lib. . de con- : aliàm wibum traduceretur.Hec enim ratio redditur| |fenfuE uang.c.2. & 5. tribus módis refponderi putat à 4Megis.Quare non fatis eft legem allegare,&lofephäc poiTe, primo;Heli apïtï"d"[tï'c:un pätrc*mdici Iofeph; 1 : Matie parentes probare i uftos,féd neceffarium pre- non quód patcr, fed quod focer eilät,þäterqueB.Vir— " [terea eft docere Mariam Virginem hzredem fuiffe,| — |einis;idem quiloachim alio nomiae vocari foleat: " vtnoón potueritextra tribum fuám nubere. Quod| — [Iácobautem , quod veré p ater effet. Quae refponfio " ex facris quidem litteris non conftat: fi cóftaret, ta-| nec Auguftino difpl:ixcet:& nonnullis äiïjs'v;:ld?c pla- ' ïï men non fatis effet, vteain qua verfamur, quaflio| |cuit; vt au&ori libelli de ortu B. Vir ginis lfb in-] l folucretur. Quid enim?fit B. M. ex eadem tribu ; ani] fcripti Hieronymo, & recentioribus valde multis.| , propterca fequitur ex cadem effefamilia? quod tà-| |Mihi quoque placeret; nifi viderem Euágeliftas ve-| Hl men vidco multos inrerpretes non animaducrtere, ! 'tum Iofcphi genus defcribere voluitfe.IHlam fübtili- 1 i COR : tatem — i E (quemadmodum Ephraim & Manalfes cum nátura filij e(fent Iofeph illius patriarchz;adoptione tamen| 2.8 tatem probarenon queo , qua vir quidà ztatis no- ftrz (anà perquàm eruditus ícribit, cum Lucas dicit| de Chrilto; Fileus, vt putabatur, lofcpb qui fuit. Heliscela- tiud, qz, non ad Iofeph,fed ad Chriftum referendá; vt fitfenfus.quiChriftus fuit filius;id eft nepos Heli. Quodfi verum effet, nullus quztioni locus relin- queretur; fed quis non videt eífe coactum. SeCundg. igitur Auguftini refponíto eft, Iofeph vnius qui- dem natura , alterius autem adoptione filium fuiffe, filij fuerunt [acob , ideoque fuam quifque tribum, ficut czteri eius filij effecerunt. Gen. 48. $6 Proba- bile hoc eft , proq; vero teneri poteft,fi aliud reper- tum non effet probabilius. Tertia cft, Iofeph filium fuille alterius naturaléjalterius legalem; Iacob enim & Heli fuiffe fratres, quorum alter du&ta vxore fine du&a vidua lofephum fufceperit ; qui propterea nunc illius , qui veré ipfum genuit; nunc illius , ex cuius vxore genitus eft;filius appcllecur.Hæc inter- pretatio ab ipíis , vcait Africanus, Chrifti cognatis accepta, & ab eodem Africano in epiftolaad Ari- ftidé expofita (ümmo ab omniantiquitate confenfu| robata eít;à Iuftino.q. ad orthodox.66.ab Eufebio ïib.x.hi?c.Ecclefia&.cq.ab Hieronymo in comment, - lin hunclocum;ab Ambrof. lib.;. in Lucam, ab Eu-]| cher. q. 3. in Matthzum,;à Damaíceno lib.4.de fide.] c. 1. à Beda in Lucam. c. 10. à Theophylac&to in Lu- cam.c.3.quo magis mirum eft vninon fuifle proba tam Auguftino lib.z. qq.Euang. q. 5. Quanquamis ipfe eam quoque fub finé vitz dodtior probauerit lib. 1. retra&. c. 7. Nemoq; de ea poftea dubitauerit donec Euangelium noftri inuenerunt ; qui omnia, qua in Euangclio effent, quafi altioris ingenij ho mines in dubium reuocarent. Eorum enim quidam hanc tocíus antiquitatis opinionem fomnium,deli- rium , monftrum appcllat. Legem enim illam non nifi de fratribus eodem patte natis , fimulque habi- tantibus intelligendam;laceb autem & Heli diuer- fos conftat patres habuiffe; Iacob enim patrem ha- buir Mathan,Matthzi.1 1.Heli veró Natthat Luc. 5. 24.Non folere lcgales filios legalium parentum; fed naturalium filios appellari , debuitfe; qui ea lege ex fratre natus effet,demortui fratris nomen gerere. At nos Ícripture credimus,que & verbis,& exéplis do- cetlegales filios legalium pareutum nomince céferi. Quidenim Deuteronomi] lege clarius? Quando babi- fuerit, vxor defunth non nubet alteris fed accipiet eam frater emt, C7 fnfcitabu femen frátri fuo , x primogemitum ex ea filium nomme ilims appellabit vt no deleatur nomen enm ex ]fradl. Quid illo manifeftius exéplo Gen.58. 9. onam autem fciens yon aa[ei fb .fïlios introint ad vxorem fï'dtrzïf rentur. Quid quód ipfi quoque Saducei feptem,id ctt intelligebant, quoad primogenito liberos procrea- rent? Matth.22.22.Quid quód Booz n6 frater;fed co- [médicam vxoré duciuRuth. 4. 10. & qui inde natus l cft filius non Booz, nó Ruth, fed Noémi matri de- fun&i natus effe dicitu?Ex quo vno exéplo intelli- liberis dece(fiffet ; alter vt lex iubebat Deut. 25. . ex| . rauermt fPatres fimule" vnus ex em ab[que liberis mortuws|- fnifemen fundebat im terram, ne liberi fratrz nomine na[ce- | quotquot effent fratres eandé vxorem ducere debere | gnatus,diues & fencx,nec fimul habitans , tamen vt| legem feruet;Ruth mulierem alienigenam,& pzné| À. D E F lgirnus, neque neceflariü fuifle, vt fratres eodé patre nati eflent, necvtomnino propriéq; fratres effent; Icunt, vt inter veteres Ambrofius, & a fed fratrá nomen ad cognatos omnes extédi ; qui ad defun&ti hzreditaté ius aliquod haberent; quá adire nifi eius vxore ducta non poterár.Ruth.4.5. Intelli- gimus etiam non fuiffe neceffariü, vt (imul,id eft in eadé domo, aut eodé etiá oppido habitarét; primusL enim maritus Ruth lógé à patria vxorem duxerat;ac mortuus erat: fed vt hzreditates ad eandem familiá pertinerét;non debuitfe natá filiü legalis patris rio- men gerere,quod Augulftinü aliquardo fefellit; nec enim filius Ruth Chelion vtlegalis, nec Booz vt naturalis pater ; fed Obed vt neuter appellatus eft : (ed iubetur frater primogenitü filiá demortui fra- tris nomine nücupare, id eft 116 fuum, fed fratris fui cenfere filiá:quod tádé animadauertit Auguftinus iuj lib.queftionü in Deuter. q. 46. & lib.2. retradt. c;7. Quifquis ergo tot tantorumq;auctorü nó cótentus lentétia aliá quzrit; vidcat ne peioré inueniat, Nos quidé in ea penitus cóquiefcimus. Queri auté folet vtcrná Iaceg an Heli Iofephi fuerit naturalis patet. Nonnulli Heli naturaléIacob legalé patré fuitfe di- | : Ej quorü Aug. neminit.in qq.nou.teft.q.56.inter pofteriores mul: tisfed maioré parté hzretici,q à via regia libéter dc- de&üt.Oés alij ijslocis,quos paullo ante demoftra- Nathá enim, qui apud Matthzü pater Iacob, & Mat- that,qui apud r ucà pater Heli fuiffe dicitur,eándem cob; Matthat Heli fufceperit.Itag; Iacob & Hcli fra- patre natos fuiffc;Hcli du&a vxore fine liberis mor- . [tuii, Iacob ex lege ex vidua Iofephü genuiife. Quarn| ego fententii, & quia plutes,& quia melioresau&o.] res habet,& quia firmioribus rationib? nititur,lóoé a$* » . P P , L 3 æ H;probablhore duco.Manifeftü enim eft voluiffe wat- thzum facta ftatim in exordio mentione Dauidis demonftrare. Quod multo melius probabitur,fi Ia €ob naturalis,quàm fi legalis pater fit. Deinde, quiz vt Africanus & Auguftinus ad notaucrüt, Mattheu: de induftria gignendi verbo víus; Lucas de induftri;| - villetur abftinuifle. Quod etfi neceffariumn non ett argümentum ; probabile tamen cft; quia Mat- thzeus prior fcripfit, neget licet haereticus intetpres; & credibile eft , qui prior fcripferit, naturalem pa- trem qui vero pofterior legalem naturali iam no- minato nominare voluiffe, RE | Secundi autem inter duos Euangeliftas difcrimi- nis tres rationes afferri folent. Nam alij propterca Lucam à Iofcph víque ad Zorobabcl diuerfos quàm Matthezum Chrifti parentes nominaffe videri pusl tant, quöd binomij fïltfiüt; & vnutmn Matthaeus no« men; Lucasalterum exprefferit; quod & Philonis| auctoritate confirmant. Ego; vt non negauerim gnanteque iudicio concefferim : quod tamen con- iim?,Iacobáü naturale,Heli legalé patré fuitfe putát.] vxoré habuiffe, quà vno mortuo viduá;,autab eo ad.].- huc viuéte repudiatá alter duxerit: exqua Nathi a-| tres eadé matre(qu& Heftà vocatá tradüt ) n6 eodem| continuationem rcgij generis víque ad Chriftun]. multos fuiffe binomios,ita omnes fuitfe egro,repu-] : cedat neceffe cft , quifquis Euanggliüas vult ifta ra- diuerfi nominentur. Alij refpondent idco diueríos wä diuerfis Euangeliftis recenferisquód Matthaus re- gale Chritti genus; Lucas facerdotale narret. Sic Ícnf. Euangeliftarum c..3. & Ambrof. lib. . in tione conciliare , càm non pauci aliquot, omnes| exiftimat Auguftinus lib.83.qq.9.61.& lib.r. de con-| Lucam , & Iulianus Pomerius libro adueríus Iu- 29 Betà in naot, . ideos. . multique hodie. Quorum mihi fententiá — Bai — ihe | j '"TOXRN.MALPONATD/COMMENT. .* Eggbgtfm quomodo V nginis. EEE Caluinu nE L armo nia, k : * cognata B. o ideo non probatur , quia non cóftat Chriftü -€xtr;if-'—l viri nónulli infigniter docti atque Catholici id noó- ftro tempore przcisé negauerunt ; quód D. etiam Paulus toto feptimo capite epiftole ad Hebreos ne- gare videatur. Qaod autem dicitur Luc.r. 56. D. Viz- ginem cognatam fuiffe Elifabetha , qua crat ex ge- tantur patrem autauum aliquem Elifabetha facer- dotem ex tribu reui vxoréaliquádo duxiffe ex tribu Elifabetha cbgnata B. Virgini éaex parte,qua ex fa. milia Dauid; n6 ea qua ex tribu Leui genus ducebat, quia ex omnibus ijs,quos rucas parentes enumerat, dotale genus recenfebat;facerdotes in primis debuit |nominare.Alij ergo proptereà diuerfos parétes nu-| merari putant , quod vnus Euangclifta naturalem, genere vna videtur effe fententia , fpecie tamen & explicatione eft tripartita. Nam ex illis alij dicunt. . |Matthzum naturalem ; Lucam legalem originem| exponerejquód ille eam per Salomonem naturalem| .|Dauidis filium ; hic per Nathan adoptiuum ducat. -|Quam opinionem vnde Lyranus hauferit nó intcl- ligo. Nam fcriptura Nathan non legalem , fed ma- Iximé naturalem filium Dauidis facit.2.reg. g.14. & 1.| -|par. . $. Nec monerem Nathan illum , cuius Lucas| [mentionem facit;nó illum fuiffe prophetam, à quo Dauid ob patratá adulterium & homicidium cor- reptus eft. 2. reg. 12. 2,. nifi Ícirem ita locutum ali- D | ?uan—do Auguftinum l. 83. quzft.q.59. & lz. de.con- en. Euang. c. 4. vteundem hominem fuiffe colli- iäere ex eo quis poffit: quod tamen alio loco idem admonuit;nempe l. . Retract.c.26. & l.2. c. 16. Alij |contra Lucam naturales , Matthzeum legales patres |numerare putant;ideoque pauciores apud Mattheü effe, quá apud Lucam; quod legales pauciores fem- |per; quàm naturales effe foleant. Legales autem pa- rentes, quos Matthzus commemorat, dici voluhr, quód fucceffio Salomonis in Ochozia rege defece- -- ä.;r.it 4. I€9. 9. 27. loas enim;qui poft eum regnauit 4. * |regum.11. 12. & 2. par. 23. 11. quamuis filius dicatur Ochoziz;non fuiffe tamen eius filium, vérum quia lex genere Dauid per Nathan originem trahebar , & . |Oclioziam próximo attingebatgradu ; eius vocari Iilium;In Hebreorüm commétarijs memoriz pro- |ditum effe Dauidém;quafi teftamento; conftituiffe, [vtfi quando Salómonis foboles extingueretur ; ad pofteros Natlian regnum deuolueretur. Tta hzreti- corum fentit magifter abfurdamque fententiam ab- furdioribus probat argumétis;Probabile effe; A tha- - liam mulierem dominandi cupidam ideo regnum Iudz occupaflfe , ne in ordinem redactá in alienam idomum tranflàtam videret; quod f1Ioas filius fuif- Ifet Ochoziz, id eft lïäPOS Athaliz , libenter eam eo ||praetextu vfuram fuiffe, vt regnum nepotis nomine [gubernaret. Eequs ( inquit ) mediocri mdicio preditw eredat naturalem vegss felinm potuiffe 4 facerdete Ioiada ab- frond: , vt'non magss folcité eum auia quareret ? Hzec, vt [dixi, fententia non folum , quia minimé bonos ha- |bet au&ores; verim multó magis quia facris litteris bu Leui facerdotalis aliquid generis habuiffe; quin| nere Aaron ver. 5. facile probabiliterque interpre-| Iuda & familia Dauid , ex quo coniugio nata fuerit| & quidem Ambrofius non alía ratione Elifabethá| Marizx cognatam fuiffe interpretatur lib. 3. in Lu- Icam,quam quódex tribu Iuda vtraque effec.Deinde| neminem facerdotem fuiffe legimus.Quod fi facer-] alter legalem Chrifti originem enarret.ouorum etfi| A femel-tantum filius rcgis appellaretur , poflemus interpretari flium regis appellari, quód ex regio Dauidis genere originem duceret; ac ius haberet ladregnum ; nunc autem cum tam Ízpe non regis, ffed ipius Ochoziz filius appelletur. 4. reg. 1i. 2. & D. I. & 14. . & 2.par 22. 1r. quis; non credat filium D Jomnino eft. Tantz enim ambitionis & crudelita-] |tis cam fuiffe fcriptura fignificat;vt proprios Ocho-| ziz filios , id eft nepotes fuos trucidauerit; noun ne| -.|in ordinem redigeretur ; fed vt regnaret. Nec enim: nepotis nomine contenta fuitambitiofa mulier Ie-| zabelis filia regnum adminiftrare ; fed fuo ipía no- mine regnare voluit. J/r qwis eredat regis fihutmn à. fa-|. icerdete Toiada occultari potuiffe ? Reípondeo , quis cre-| |dat hzredem regni, càm Athalia omne femen zcgiji] dclere vellet , occultari potuiffe ? Nà fcriptura certé Ioam eiufdem generis & gradus facit cum czteris, C E i. vbi pofteri Dauidis per Salomonem recenfentur, | |gni. Quomodo eos Athalia occidit ; Ioas veró , qui |£odem eratgradu;non occidit,nifi quia aut falfo ru- |more nuntio cumalijs occifum putauit; aut quia] - |quamtumuis magna querens diligentia inuenire D [qui legalis Iofephi pater erat, maiores numeret. jqui pauciores quàm uatural*&sdïä Íoleant, Sed hzc l(olutio quamuis facilis fit ; quia falfo nititur funda- fuiffe Ochoziz , nifi Caluinus ? Quid quod1. par. 5.' Ioram genuille dicitur Ochoziam , ex quo ortus cít Ioas? Quodergo dicit /£rbaliam dommatini cupi-: dam propterea baredes regni extinxi[fe , ne m ordmem reda- Ea regnmm im alienam domuna tranflatum videret: fal(usa qui occifi funt. 4. reg. r1. 2. & 2. par 22.10. Tolens aw- tem lofaba filia vegis Ioram [oror OchoTue 1oas filium Ocbe- 45 furata eft eum de medio filiorum regis , quy mterficie-| anthr , C9" nutricem eius de trichmio , g* Abfcondit eum À] facie "Itthalie,ne mterficeretur.Fingamus cos, qui oc-| cifi funt,)non Ochoziz filios ; (ed tamen hzredes re- non potuit? Quis credat infantem Mofem crudclif- fimi Pharaonis edi&um matris occultatione effu. gere potuifle? At Mofes priuatus erat. Quis credat Chriftum regni hzesedem , & futurum Magorum predictione regem Herode retinendi regni caufa omnes infantes trucidante latere potuiffe? At id di- uina fa&tum eft prouidentia. Quafi vero Dauidis re- gnum fine diuina prouidentia; ac non potius Dei hde & veluti tutela conferuatum fit. 3. zcg. n. . & D. 32. 34. G 15. 4. & 4.reg. 8. 19. & 18.34.& 20.6. 5641 ifti,vt opinor profanis fcriptoribusRemum & Ro- maulum primos Romani imperij conditores,& Cy- tum Perfarum atque Medorum füturum regem la- tuiffe víque ad multà ztatem affirmantibus credát: Ícripture vero filid regislatuiffe dicenti non credüt.| Reliqua igitur eft tertia fentétia, quz mihi maximé| probatur;Matthzü naturales;Lucá legales patres re- céfere , nó quod omnes,quos Lucás cómemoratle- fed quod Mattheus Iacob,qui naturalis;Lucas Heli, (Cfertium inter Eusgeliftas difcrimen varié etiam à diuerfis auctorib* cxplicatur.Illi quos paullo ante tefutauimus facile refpódent;ideo paucioresà Mar- thzo;plures à Luca progenitores Chrifti numerari; quod Lucas naturales , Mattheuslegales numeret; mento ftare nó poteft.Multo melius Ambrof. lib.s.] , Vbudie TU N D r q . : $r j ä zom.in Lucá & Auguftin.lib.r.queft.in Gen. q. 121.] credibile effe eos, quos Matthzus, quàm eos , quos| Lucas enumcerat, longioris fuiffe vitz. Przterquam| gales fint.Id enim abfurdüm profe&tó mihi videtur;| quod Matth.tres reges ver. 8.confilio prztermifit. | repugnatabfurda mihi femper vifa eft.Si enim.Ioas j5 anrmm—-* u d — —A-— —— — — |gehitus, Neri vero minuspropric, quia filie eius crat, Lucas ergo cam Matthzum vidiffet Chrifti origi- .[nem à Dauide per Salomonem ductam diligéter ex- - |deducere, vt probaret modis omnibus fitium effe — [Dauidis,vtrumque rcgni eius füccefforem.Cum au;] X Iprogrediatur ; quod erat fcgjimmn;;,, aliqui rcfpon- . |ftinationé reuocare.Hoc cft, Qw fwit DeiPredcftina- GUMBC GE CEDOUE UGC N MNNNE j Quarmum difcrimen à paucis admodum interprc- tibusattingitur.Eorum veró, qui attingunt , vt Ly- rani,communis interpretandi ratio eft;Salathielem! Iechoniz natura;Neri vero adoptione fuiff? filium. Malim credere Iechoniam , quauis fcriptura nó de- claret, filiam Neri , qui ex Dauide per Nathan ge- nus ducebat ; vxorem habuitfe , ex qua Salathielem procreaucritqui Iechoniz proprie filius,quia ab eo docuim" filiam Amri,quia ueptis ei* eratappcllari. ]plicatfe ; voluit eiufdem originem per Nathan ipfc |tem veniffetad Salathicl , qui materno tantum gc- -|nere ex Nathan ortum trahcbat;noluit cius matrem |propter fcripturarum cóuerudinem, de qua paullo |fupra diximus, fed eius auum pattis loco numerare. lAd quintum diícrimen codem modo , quo ad fccü- t'dcri debet. Cur autem Matthzus coní(ftat in Abra- |ham , Lucas autem víque ad Adamum , Deumquc |dent voluiffe Lucam oftendere Chriftum n6 alium Ivt diximus ver. r. Ambrof lib.r.in Lucam,& Theo- phyladt.in hunc locum.Aliz praterca tres mihi oc- |currunt caufz.Prima, voluiffe Lucam in fcribenda hifloria diligentiam fimul & fidem fuam probare, |Nam & diligentia fuit fingularis Chrifti originem ab ipíà mundi origine deducerc;& ca ipfa diligentia Ifidem auget hiftoriz. Secunda , refpexiffe primam promiffionem de venturo Chriflo fa&tam. /pfe con- teret caput tuum. Gen.3. 15. voluiffeque ad Adamum |peruenire,qui primam caufam aduétus Chrifti pec- |cando prabuerat; quiqueantithefi quadam Chrifto |refpondebat. Primus enim bome de terra terrenus 5 fecun- habuiffe patrem, nifi Deum ; ideoque ad Deà víquc| peruenifle,Matthzum veró rationem habuiffe pro-| - Imiffonum, que Dauidi & Abrahamo fadtz fuerát; A B |duma.A d fextam vero codem,quo ad tertium refpó-|.— C ï D dus bomo de calo caleftis. 1. Coz. 1$. 47. & vt ait Epi-, phanius haref. $1. vt oftéderet , quem Chriftus naf- Icet auctoribus. Adam enim cx virgine formatus terra, Chriftus ex virgine Maria,folum vterque Deü patrem habuit. Tertia, voluiffe Chriftiaduentum, non ad caufas naturales; fed ad eternam Dci predc- tus enim ab omni zternitate erat filius Dei Rom.r. 4.& ab origine müdi agnüs occidebatur Apocal. . llaborandü,vtalias queram*? caufas,cüm fciam" con- (fuetudiné effe Hebrzorü,vtin recéfendis huiufmo- ifuit Exempla funt multa;fed vná caput quintá lib.r. |Par.vtriuíque generis excmplum fuppeditabit.Mat- [thaus ergo cum Abraham ob eas cau(as,quas ver.1. jexpofuimus vltimo loco nominaffet; ab eo víque 'ad Chriftum procefhi. Lucas vcró cum dixiffet ; Ipfe le[ns erat incipiens , quafr annorum frg;gmm ,ab eo exor- fus j Filius , vt putabatur , lofeph , qui fuit Fieli , ec. vf ique adDeumafcendendoprogreffuscft. — — —— 17. Omues itaque geverattones, ) Duo funthoc loco: 19.In o&tauo difcrimine nó exiftimo magnopere effe| - di gencalogijsab co incipiát, quod poftremü in orc| F |cendo perditum quarebar. Neício an modü etiam — Igenerationis vtriufque refpexerit, vt nó malis pla- E |ver. 9. pratermififle. Voluit quoque fortaffe ca- |minüendo , autaugendo numcro corrumpere. Jantiquior cft; & quia;vt quidá anteme notauitpro- |tionis nomé non ad partum.fedad conceptum per- rum, cur diuiferit omnes generationes iri tres tefla-.- radecades. Alterum , curidadmonuerit, cüm qui uis le&tor facile poiï'ct animaduertere numerando; Diuifionis vna ab omnib" ; deinde aliz ab alijs cau- (z afferuntur. Ab omribus illa, quód voluerit Mac- thzus triplicé populi ftatü;fub iudicibus;fub regib" (ab ducib",& lacerdotib? dcfignare, fimplex & mi- nime quafitarátio , eoque probabilior , quód tam diuerfa in eam incurrerint ingenia. Sedaliv con- temnendz non funt , quas diuerfas diueríi au&torcs| repererunt.. Auguftinus myfterium effe putat, qua totum vitz noftrz tempus quadragenario numcro |hignificatur. Nam fi Chriftus non numeretur ; & |Lechonias ( quem bis eundem. numctaáti putac) fc- [mel tantum. numeretur , quadraginta perfonz re: Iperientur. Vero aliquanto fimilius Origencs hom. 127. in Numer. & Hicronymus in epiftola ad Fabio- |lam has quadraginta duas generationes quadragin- [ta duabus manfionibus, quibus filij Ifracl ex Zgyp- |to víquead terram promiffionis peruenerunt,re-] . |/pondere.Totidem enim generationibus,quafi gra-| - libus filij Abraham víquead Chriftum promitlum] .. (alutis purtum peruencrunt. Proximg autem ad fi-| - Imilitadinem veritatis mihi vidctur Chryfoftomus] Jaccedere homil. in Matthzum 4. Enangeliftam fi-] |gnificare voluiffc Deum , antequam filium fuum] mitteret , omnes tentaíle vias, vt populum fuum] Iper homines gubernaret, & in officio contineret;] |per iudices, per reges, per duces & facerdotcs;cum-] que nihil profcciflet , mifife Blium füuum. Corue-] [nit Euágelica parabola Matth21.55. & Luc.2o. 9. vbi IDns ille vinez triplices ad repetendà fru&vm mifit] lferuos, qui cum nihil cffecifsét, mifitad cxtremü fi-| lium fuum. N6 amo in facris litteris philofophari, collieo tamé fi quid ex philofophia fpóte cadat.Mc-] dici quartüdecimü diem criticà vocant,& omnium] in morbis periculofiffimü effe dicüt. Videtur igitur] D«cus cógruenter naturz decimoquarto quoque fc- culo populi fui ftati mutare voluiffe, vt «na Repub. quodammodo mortua , alia nofceretur mclior.Cur auté Euspelifta gencrationü fummá expreflerit;duas potiffimüm caufas fuiffe arbitror ; Alteram, vt in- telligeremusaliquid in ea re fubcffe myflerij , nec] inconfiderantes. prateriremus ;'-Altciiam , i& quis cxiftimaret fe errore , aut obliuione tres illos reges uere, ne quis poffetgenerationis Chrifti fcriem aut 18. Chriffi aute generatto fre erat.)1n multis Grecis co- dicib" eft ic8 2e1e 8 Iefu ChriftiSed neq; nofterin- (terpres legitnomé Iefu;neq; Greci auctores Chry- foftom* & Theophyla&* , quàuis Euthymius lcgac.| Lectionéauté noflri interpretis magis pbo;& quia ximé Pïæccfïz'rata, t tranfmgmt*ïone Babylouss, vÍa5 4d Chriflum. rentratienes ewattuordecim ; & cft vero fi- |mile Euägeäüä nomé Chrifti in pximo repctiuifle. Chrifti autägencrat:o--. Quidà veró natiuitatem , quàm generationem reddere maluerunt, quód gcneratio- |tinere vidcatur; quibus cgo minimé affcntior. Ma. nifetum cnim cft voluiffe Euangeliftam candcm| rcm, quam nofter interpres gencrationé vocat , tri- -bus nominibus ab eadcm origine paululum dcfle- xis appellare 9Meem v.1. Pfuedv v.17.& 9yvrem boclo- Jexplicanda, vt mens Euangcliftz intelligatur.Alte-| — co.1taq; cum ifti ipfi verterint.vera. Liber gmcmmä | dB M : .34 C IOAN. MALDEENATI COMMENI. : — — 35 — ; Uefn Chrifli R& vera7.ab 2atbrabam v[quead Daud gene | À cz 1. 26. Miffueefl , vt (uoffragijs ; qui;confue tidinem | " rationes quattuordecim e'c. fimiliter hoc loco vertere] ächræorum.fuiife dicát, vt generi etiam ante nup-| 211 * debebant, Chrifli aurem generatio ficerat. Preterquam| — tiasin fponfarum domibus habitarent.Nam gene- D quód hoc locó rion folum de partu , fed multó ma-| ^ ros Loth, quorü vtuntur exemplo, Ícriptura docet ; gis etiam deconceptuagitur, de quo potius quàm. — in domo Lothnon habitaffe , Gencf. 19. 14. Teneas l de partu poterat dübitari. éroc &) preteritü imper-| 'mus ergo quod aut omnces,antoptimi Theologi | fe&um pro perfe&o ex linguz proprietate, quod| — (tenent; verum fuiffe iam tum , cum Chriftus con- & Latineaccidit aliquando 5 adbune modum fe habuit.| — |ceptus fuitinter Iofephüi & wariam matrimonium; | Quod nemigius exiftimauit poffe hec verbaadpre-| |quod aduerfus Iulianum Pelagianum , qui concu- | cedentia pertineré;quafi fenfus fit; Ha&enusautem| — bita matrimonium definicbat, probat Auguft. lib. | ; - |de Chriftigeneratione , prorfus alienum puto. Cur| — [ c. 9. & lib. 1. de nuptijs & cócupifcentia c. i. Cur Cr Cb -|aütem hoc addiderit Euangelifta, coniectura cft fa-| B lautem ex nupta Chriftus nafci volucriopreter alias, ;m ls | cilis ; Quiagenerationem Chrifticum aliorügene-|.— quas facile perfe quifque excogitare poteft; quin- dehcove n rationibus cóntimnerautrat ; ne quis exiftimareteo-| |que caufas veteres Theologi tradiderunt. Ignatius | : .|dem modo;atquealios,genitum fuiffeeomodum, quo| | [in epiftola ad Philadelph. Origenes homil. 1. in di- i 4i cenitus eft, fingularem explicauit/sie erat jid eftnon|.— ücríos Euangeliftas,Hilarius can. 1.in Matth. Chry- ficut aliorum generationcs , fed cwm effet defPofata ma-|.— foftomus hom. 4.Dafilius in bom.de humana Chri- d fer eins. Eodem pertinet quod matrem cius vocasf-| — ftigeneratione, Ambrofius lib.2.in Lucam, & in 3 X gnificans patrem non habuiffe, eadem prorfuscau-| — lib.de inftitut. virg. c. 6. Theophyla&us hoc loco; 3 ! — |tione, qua dixerat ver. 16. 1acob antem gensit Iofeph vi-| — Bernardus hom. in illa verba Miffss cff "tngelm . Yri- | -drun Marid , dequanatus eft Tefus , qui vocatur Cbrifw.| — macft, neMariafiinnupta peperiffetftupri rea pu- | B.virgo an|- Cum e[fct deffen[ata?) uvue-«uSeiewe 9. nofter inter-| .. (taretur: maluit enim Chriftus filius Iofeph , quàm| as ver4 "xor pres non legit$9 caufalem particulam , nec ego le-| ^ impudicz foeminz videri. Et, vt Ícité ait Ambro-] » lofcph. lendamarbitror ; quód fenfum non iuuct, & im-| |fius; malmit aliquos de fua generatione , quam de matris : i pediat.Nonnulli herentes in proprietate verbipys-| — pudere dubitave , nec putaum ortus fni fidem matris iniu- | 1 ei«Su exiftimant B.Virginem cum Chriftum con-| — (r7/s 4fhwendam. Sccunda, ne ipfe fpurius videretur, cepit , nondum fuiffe nuptam , fed dcfponfam. Eo-| deoque tanquá verus Meffias non reciperetur à Tu-] : dem enim modo differre apud Grecos pysesicey &| — |decis. Nam fi;cum ex legitimo matrimonio procrea- : yau&v, quo apud Latinos defponderi& nubere.lta-| |tum putarent; tamen idco 'contemyfenmt', quód : que nondum illam Iofephum domum duxiffe; At-| |fabrifilium efle crederent M atth. . 55. & Mar. 6.5. que hoc effe;quod paullo poft ver, 2o. dicitur,Neh| — |quid fa&uri er&t , fi fpurium dicere potuiflentTer- timere actipere Mariam coniagem. tuam , quafi nondum| jtia, vt Iofeph & Mariz , & in fantiadiumento eflct accepiffet, id cft duxiffet ; in qua fententia magrlos| .. atque cuftodiz. Itaque cutm aliquid agendum cft, - |etiam auctores Origenem hom.r. in diueríos Euan- D;non ad Mariam,fed ad Iofeph Dei mandata mittun- eeliftas , Hilarium hoc loco, Bafilium in hom. de| . tur Matth. 2. 1. Ecce "£ngelus Domniti apparuit m fom- humana Chrifti geueratione , & Epiphanium hzr. p f&þh dicens ; Surge, Q9* accipe puerum €7' matrem 78. fuiffe video.Sed pluribusaudtoribus Chryfofto-| — es ; & fugem ,/£gyptum, c7 effo ibi , vfque dum dicam mo hom. 4.in Mattheum , au&tori operis imperfe- tibi, & ver. 19. Ecce I£ngelus Dounti apparuit m fomnz |&ihom. i. Ambrofiolib. 2.in Lucam, Theophy-| |fofeph dicens , fevge , accipe puerum , 7- matrem ena , e7* lla&o in commentarijs, & omnibus fere Theologis| |vader terram 1frael. Cámque puer perditur ; que- fübícribo , veré iam tum fuiffe nuptam. Przcipua |rituràlofeph Luc. z. 48. Quarta , vt Iofeph icftis cnim caufa cur Spiritus fan&us voluerit Chriftü ex! — |effet virginitatis Mariz. Nemo enim in cius aflc- : nupta nafci ; hecab omnibus fuiffe creditur, vt vir-| | |renda caftitate tam dignus efle poterat fide, quàm "" einis honori confuleretur; atqui non eft confultü, .. |qui cuftos illius erat, qui maximé & ícire debuit, | fi dcfponfa tantum,nondum nupta concepit,& ver. E& potuit: quemque credibilius erat naturali, mari- 19. Iofeph vocatur dyrp avliic vireiurnon vouglocfpó-| | orum zelotypia impudicitiz crimen , vbi non ef- .. ffus, & ver. 20. vocatur 2uui vxor Iofeph, Nol; timere fet , fufpicaturum , quam vbi effet defenfurum fuif- PA accipere M ariam coniugem tuam, Nam quod harcticus líc. QuiaBernardi verba imitari non poffum , reci- * Jinterpres exponit eic v2 eval yuodjkd. c&. vt fit vxor| — |tabo. r , inquit , 7 homas dubitando , palpando , con- tua ,aut quz defponfa tibieft pro vxore, coacum| — |fPantifiimus fatfm eff Demimica cenfe[for refarrethons ,tta eft.Nam fi Hebraifmii, vrille putat imitari voluif| |[ev Jofeph Mariam fibi deffonfando , em(que conme fatio- ' fet; dixiflet us eofinBsic coeaA aC Em lu) uatpid a eie u- nem tempore cuflodie flndifius comprobando fatius eff pu- | yájua cs,aut potius (s Ne timeas accipere Mariam im con-| — |dicitre fedelifsmus teffis. Pulchra vtriufque rei conuemen- | iugem tibis& cxcmplum quod profert Mar. . z;illi]| s« €» dnbitatio Tbome e77. defpon(atio Maria. Poterant | aduerfatur maximé oj 99 éz]a fexov duvle) undiua;| ,. |quidem frmilis errovis lagueum nobis tmicere, fidet videlicet 1 Jeptem enim babuerunt eam vxorem. Non enim fignifi-| ^ |millo , caffitatis m illa veritatem im. [espicionem 4ddueere,| | cat cam fuüturam fuiffe; fed fuiffe reuera vxorem.| — | fed valde prudenter 7* pie fatlum efl per contrarium , vt k Quodautem diciteam effe vim verbi uyse-toeSey nó| — | vnde metuebatur fficio , firmna fit certitudo. Nam €7* de | ignoramus ; fcd Ícimus etiam nó femper obferuari| — [/I5 reforretlione citius quidem ego ( quiimfirmus fumy ) cre- ( Nam Lucasc. 2. $. candem Mariamiam domum| |diderim Tbeme dulitanti qg* palpanti quam Cepha au- " ductam à Iofepho vocat usuvneeoplul. vocat ergo| — |drenti e7 credenti : €9* dematris continentia facilins ffon-— l Matthzus Mariam pwiewbéGr fponfam , non quód| — |f? emuscuffdienti C* experienti , quam. ipft quoque virgimi ducta non effet; fed quód non magisàvirocognita,| |defola fma con[cientta fe defendenti, Additur feré ab om- - quàm fponfz , que nondum nupte funt, vt redif-| |nibus quinta, vt hac ratione myfterium nati Chri- i fimé Chryfoftomus adnotauit. Nolo tamé eiufdem| |fti diabolo celaretur , ne infanti ftrueret infidias; 3 ! Chryfoftomi & Bernardi in hom. in illa verba Lu- quam malo liberé fateri me non intelligere quàm v ; | Va | temeré - w f D fs ;:uï |Marte n danitas pofi : portum. — i ii i itemeré reprehendere. Non inquam intelligo , quo . lincorruptum corpus, quamuis nuptz videre poffet. |tio eft,antequam tra firet in comgis nomen;quafi coueni- ']ronymus loquitur, exercere;efféque vt Grzci vocát |nirent;ideft cüm eam non cognouiffet, vt loquitur modo diabolus Mariz virginitatem , i modo ani- maduertit ,'*'Potucr.it 1gnorare , cum integrum & vIentequam coneniment.)Hoc loco Hilarij in terpreta-, re fignificet fimul habitare : quam interpretationé , non quia vera;fed vt opinor quia noua videbatur, nonnulli nouitatum fectatores hzretici fecuti funt; nefício an fecuturi , fi Hilarij fuiffe cognouiffent, Sed iam ante probauimus;iam tüm veram fuitfe co- iugem ; & ex confequentibus manifeftum elt con- uenire hocloco fignificare rem matrimonij,vt Hie-| Varoxopisjóy , quo res inhonefta honefto declaratur verbo. Voluitenim Euangelifta rationem reddere; cur voluerit Iofeph occulté Mariam dimittere, quia inuenta eft in vtero habens, antequam conue- ve.25. Nemini non ftatim occurrit obiectio: Ergo poftea conuenerunt. Hoc enim potiffimum arga- mento nonnulli quondam hzeretici , vt Antidico- Hieronymumiin libro aduerfus Heluidium addu&i gnitam füiffe crederent, ex eoque coniugio natos . |reticis non procul abfaerunt. Sed huncerrorem & |ícripturis & excmplis ità Hierorym.fregit,vtfi quis . |ros : fed tacemus , quod eft certum, dicimus quod ! |fe agere poenitentiam 5 Quia m mferno quis confitebitur Pfal. 6. 6. .Jautem Chriftus ex Iofeph;an cx Spiritu fan&o con- liintappellati dicemus Matth. 12. 46. Miftas, & Hieronymus in commentarijs multa ex il- |né licentia maritali future vxoris omnia. nouerat, |ret, minus reucrenter di&tum dicerem, fatis habeo .illisnon affenuri. nam evpíexem Grzcé non fignifi- |veftigando , íed non quarendo ; nec ta&u, fed vifu, eoque puriffimo,miniméque curiofo Mariam pra- fuiffe cos, qui in fcripturis Domini fratres appellä— tur Matth. 12 46. 47. & 13. 55. Mar. i. 31. 33. Luc 8. 19. 20. À quorum impictate nonnulli ex noftris hz- refutare velit; actum agat: & nos non difputatio- nes nuncfcribimus, fed commentarios. Summarreil cft, non quotics dicitur aliquid non ante fa&um ef- fe s fignificari faum elfe poftea. Cum enim dici. mushzreticos non a&uros penitentiam ; priuf: quam moriantur ( vt Hieronymi vtar exemplo ) nó fignificamus eos posnitentiam poft inortem actu- cít dubium. Certum eft poft morté neminem pof- tibi ? fed dubium eftan ante mortem acturus fit. riam non cognouilfle, cim nó alium,quàm Chriftü filium habuiffet. Certé deeo non erat quaftio. An ceptus cílet ; & dubitari poterat, & neceffarió erat explicádum. Hoc ergo explicauit Euangelifta,quod dubium , quodque neceffarium erat ; illud przter- mifit, quod neque quzrebatur,neque di&u erat ne ceffarium.Quo autem modo fratres Chrifti quidam " Inwenta eff) Origenes hom.r. in diuerfos Euar lo mutuatus; àIofeph inuefitam effe dicunt,qui pe- quodnifi me tátorum au&orum reuerentia retine- cat querendo , Ícrutandoque, fedpotius non que- |rendo, non cogitando, przter opinionem expedta- tionemque aliquid inuenire , vt Chryfoft. idoneus Grzci fermonis teftis adnotauit. Non ergo Iofcph .|gnantem inueuit. Nec fïgniiïcatur ab eo potius ; Itens.Illa enima Grzca, hzc Latina eft phraüs. loribüs ita iungant ; vt hec fit fententia, Iofeph non Inifcftü eft , eü ignoraffe vnde virgo facra cócepiffet, marianifta apud Epipha. hzr. 78. Iouinianus apud 9 |Auguftinum in lib. de herefib; Heluidius apud. funt, vt poft Chrifti partum Mariam à Iofeph co. jtute fa&um fit; vt fine viro virgo conciperet. Nec |quafi terrz femen eft Chriftum ex fanguinc Maria.| itionem; qua quod tribus perfonis commune eft , propter officium , aut proprietatem vni tribuitur ;|- Certum quoq; erat poft Chrifti Fartum Iofeph Ma-| g |vt quodpotentiz eft & gubernationis , patri; quod|- . |brisallucinantes, Deum animam mundi effe dixe- cuntur.Ecclefia virgo & mater fine macula &ruga, 37. —— quàm ab alio inuentam fuifle: fed vis verbi $vpcàn eft eam fubito & inopinato ita tumido apparuitle vte- to, vt quiuis, qui modo oculosadijceret, videre poffeteamfuiffegrauidam. — — m In vtero habens ) pregnans,grauida , vterum ge- De Spiritu fanélo.)Sunt qui hec verba cum fuperi- (olum prezgnantem Mariam deprehenditfe; fed etiá eam de Spiritu fan&o cócepiffe; vt Bafilius in hom. de humana Chrifti generanone ; vt Theophylactus in cómentarijs ; idemque videntur Origenes hom. t. in diuerfos Euangcliftas,&: Bernardus hom. in il- la verba Miffas e? ; immo etiam. Hieronymus in hwfäocum exiftimare. Auctorautem operis im- perfecti nó incerto cognouiffe ; fed dubitatfe ait, an diuinitus concepiffet, Sed ex confequentibus ma- propterca enim voluit dimittere ver. 19. propterca ab angclo'dOCetur vet. 26. Nolt ttmere dcafere Martian. Atqueita omncs alij au&ores interpretantur. - nullos olim exiftimatle; fed quod Spirit" fan&i vir-] enim Spirit" fan&us ad modum viri cum Maria có- cubuit, vt quendam noftro tempore dicerenon pu duit: &ed quod virile femen fa&urum erat, ipfe finc femine multo perfectius fecit; ficut Adamum olim Deus fecerajnifi quod Adamum cx limo terrz; qui Neque de Spiritu fan&o cóceptus dicitur Chriftus, quod folus Spiritus , non ctiam patc/r L ipfe , qui eienebatur filius,eius generationem effecerint. Ve- ra enim illarcgula eft ab omnibus antiquis Theolo- eis tradità, & ab Scholafticis retenta:Omnia Opera Trinitatis extraipífam omnibus perfonis cífc com- munia. Sed dicitur Chriftus ex Spiritu fan&to con- ceptus per illam vfitatam in facris litteris attribu- fapientiz, filiosquod benignitatisbencficij, libera- litatis , faecunditatis, Spiritui (an&o. Duabus ergo de caufis Chrifti conceptio Spiritui fan&o tribui - tur, & quia fummum fuiterga homines beneficiü , omniumque beneficiorum caput; & quia foecundi-| tatisac viuificationis opus fuit. Eft enim Spiritus| quafi diuinum quoddam femen,quo omnia fi()rctmi« dantur, quemadmodum illud Genes. 1. 2. interpre- tati funt multi ; Spiritus domimi ferebatur fuper aqnas, &c quafi anima, qua animantur & viuificantur omnia. $pmtus enim eflqui viuificat, && Emitte fpiritum tuum e Philofophi , & hos fecuti poétz , tanquam in tene- runt. Per quam elegans eft inter Chriftum & Chri- ftianos, id eft inter caput & membra comparatio, quam omnecs fere auctores veteres Ambrofius, Au- virgine natu$ eft;Chriftiani ex virgine Ecclefia naf- vt Maria, Ephes.;. 27.fons baptifmi vterus; aqua fe* coiem tum quod enim in ea natis eft de Sprritw fantlo efl .|| De $pirita [antio)non quodSpiritus fan&tus pater jwomado fuerit Chrifti,quemadmodum ait Hieronymus n6-|;je spirite guftinus , Lco , obferuauerunt. Chriftus ex Mariaj. Chrifust :'Aéfo con- z-qzms. : L ia V |Io. 6. 63. creabuntur, 7* renonalis faciem terre. Quod Plato alij Q5 Pf10.3.50 men Ecclefie , quz producit animam viuentem , Spiritus » ais BcexA. t. Cor. IO. 212. Qgicl trd- ducere. in Jcriptura, 38 IOAN. MALDONATI COMMENT . 39 Spiritus fanctus fuppletícmen viri. Itaque vt Chri- (tus ex femiuevirginis & Spiritu fan&o natus«eftfic iChriftianus, id cft membrü Chrifti oportet ex aqua & Spiritu faucto renaícatur. Ioannis. . $. De $prritu| [anélo ) &x erveuua oc a2 ie.cx Spiritufancto. Animad- cé dclectari, vt fupra ver.3..16. & infra. ver. 20. &c.19. 1. Neciguoramus clarius fuiffe; Ex , quod, De; materi&m videatur fignificarc, (ed explicanda fuit verfio, non cuertenda. .. x 19. lofeph autem vir eis ) Vir. ciusappcllatur , non quia corporc, fcd quia vero illi coniunctus crat ma- trimonio. WL E i np ln ! Cum effet. iuflus) Plagioc ov G Graca & Latina verba duplicem intelle&tum adinittunt ; vcl c uis cflet iuftus, vel quia erat iuftus.Hareticustntei presaduerfatiu&accipicndum putat; quafi (cnfus fit, quamulis Iofeph vir effet iuftus , tamen finiftra ad- luerfus beatam virginem fufpicione non caruilfe. Clarius, fi aufus effet, dixillet;Iofeph merito de fan- &iffimz Virginis caftitate dubita(fe. At quis non |videt non aduerfatiué, fed caufaliter Grecum parti- |cipium accipiendum ? Caufa enim redditur eorum, |qua fequuntur. Vtrius autem caufà reddatur, cum |duo fequantur, alterum , quod uoluerit eam tradu- - [cere;alterum,quod voluerit occulté dimittere;de co poterat merito dubitari. Aliqui ereo exiftimarunt, quodiuftus cffet , nolletque ; quam adultcram fuf- Ipicabatur , retincre. Fuit enim Chryfoft. Hicrony- mus,& nonnulli alij graues au&orcs in ca fentétia, vt pataucrint non licere viro adulterá vxorzem re- tinere. Idque ne ficret , fuicaliquando ecclcfafticis decretis conftitutum. Álij caufam prioris membri effe arbitror. Videntur enim hzc verba. Ez sollet eam traducere appofita cfle, i££wymrisoc cxpofitionisloco ; quafi dicat;quia erat vir iuftus,;ideoque nolebat cam traduccre , ceepitaliam dimittendi rationem hono- rabiliorem cogitare. Etilla Chryfoftomi fententia non folum à Thcologis; fcdà tota ctiam Ecclefia tcbat, non iubebat; Chrifto etiam inteprete.Matth. 19.8. Mar. 1. $. Dicetaliquis, filex permittebars, li- cebat ergo adulteram accufare ; quare & Iofcph, iIquamlibet iuftus;falua iuftitia id facerc potuit. Ref-| pondeo Iofeph vocari iuftum , nó quod iuftitia vna ex quattuor virtutibus moralibus preditüs cflet; fed quod omni virtutum genere cumulatus , vt Chry- foftomus adnotauit. Eiufmodi autem quiíquis cft, D. Faulum imitatus dicit; Omnia mibi lieent ; fed non omnia expediunt. 1raque potuit quidem traducere; fed inon debuit; quia maioris fuit caritatis occulté di- mitterc, Quia crgo vir erat iuftus;id eft magna pre- ditus caritate ; in qua, vtait Augvuft. omnis Chri- Mftiana iuftitia confiftit; noluitfacere quod iuftitia vnà priuata virtus permittebat ; fed quod caritas omnium virtutum regina poftulabat. niendam curare;ignominiofé accufare, ad vcrbum; cxemplare , vt alicubi Auguftinus Epiftola $9. ver- tit. Quamquam 1dem alias vertere folet, diuulgare. Iyt epiftola. 54. & ferm. 16. de verbis Domini. Id üerto noltrum i*nterärctem particula, De, cum pof |. it dicere , Ex , miri fecundi mébri caufam reddi:vt Chryfoftomus hom.| in Matth. 4. Propterea enim voluifle dimittere ; reddi dicunt, vt Hieronymus, Ambrofis lib. z. in| [Lucam; Theophyla& ;quod ego multo probabilius Traducere ) od eryperisai publico cexemplo pu-| À deferta eft. Lex enimadulteram dimittere permit-|..- F ipres vertit, effentur babentes. Quod Hifpaui fignifi- |geenTa , qua thfaïi, non fola Chrifti crucifixio ; fcd [terpretes vfurparunt. Num.25.4 & Efther.14. 8.- B |cam de Spiritufan&o concepille, féque eius con- |fortio indignum iudicaret. Eodem prorfusmodo , [quo Petrus dixit Chrifto , Exi 4 me Domme,quia bomo peccator fin. Luc.5, 8. & Centurio ille Demimneron |nardus homilia in illa verba ; Miffus ff angclus : & fi €. [mant; Nolt timere accipere Mariam coniugim tuam , quod Jenim im a natem eft , de Spiritis fantlo eff , quafiTofcph ||taret; ideoque timeretaccipere , ne probare adulte- Dirium viderctur; aut quia factam, vt putabat, fibi fer- |te nolebat iniuriam. Sententia Pfeudochryfoftomi Amcdia intcr has duas nec à veritate, necà pietate dif- cedit, non iudicaffe Iofeph exadulterio virginem |concepifle, fed vnde aut quomodo concepitlct,du- |& quod À Mibellum repudij;mihi non videtur conuenire.Nam| - -. |cepiffent habitare, fuiffent priuato iudicio fepara- ti; co praíertim tempore,quo Mariz vterus appare-|. - [teret, vt non vitio aliquo repudiaffe; fed neccffita- .|codcm omnino fenfu quo ille dixit amicitias non ! [teret;'aptequam aut confilium inuenireG;autinuen- nium oculis, tanquam adulterij ream, propofuiflet. Víüs eft codem verbo D. Paulus ad Hebrzos. 6. 6. dterum cm&gïgmtesh jlium Det, $) ,weägcææf waerzicorrsc & Public;e ignominiz exponentes , vbi nolkter inter cantiffimo verbo dicerent: facandelo etra veR a la ver- tota cius paflio probris plena fienificatur. Simili prorfus fignificatione idcm verbum feptuaginta in- — Folut ocm»lltä d:;&:ittäre eam ) Qtlafc? f.—NoilïIqui cxiftimarunt ideo dimittere voluifle; quod videret [um dignus , vtintres fab iélum meim.Matth.8. 8. Sic Origenes hom. 1. in diueríos Euangeliftas , & Ber- |bene intcelligo;Hieronymus in commentarijs inter-| nit; corum tamen au&torum pictati maxime con- Sufanna, & Auguftinus Epiftola. 54. & ferm. 16. de |verbis Domini, & ferm- 18. de tempore;fi tamen il- lius eft Theophyla&us, & Euthymius in commen- tarijs. Quorum fententiam fequentia verba confir- non de Spiritu fan&o , fed de adulterio natum pu- bitaffe, & quianon exfe concepifle certo fcicbat, cogitabat, occulté eam dimittendi ; incertum eft ; e:bulenfis dicit cogitafle illi occulté dare| quàmuis occulté dediffet, omnis fcriptura natura jfua publica eft. Preterquàm quód non poterat di- uortium infamiaque latere; fi, cum in cadcem domo |bat. Itaque credibilius quod alij dicunt, efle arbi- ttor, voluntarium in aliam regionem feceffum co- Icogitaffe, vt per fpccicm percgrinationis ita dimit- eferuiffe videretur.Hoc mihi videtur non folum adlerbio 24/Sez occulté : fed ipfo etiam verbo - I^te« fignificari,quod Gallicé diceretur, fen deffarre; difrumpendas cífe; fed diffuendas. t Hac e cogitante) Quo modo eam occulté dimit- tum exequeretur?Videtur enimEuágelifla fienifica- re voluiffe , Deum cxpcétaffe opportunum tempo- risarticulum , vt angclum mitteret. Si eonim ante mififfet, quàm Iofcph grauidam Mariam animad- uertiffet ; fortaffe lofcph angcelo , ficutZacharias nó credidiffet.Hanc enim Chryfoftomus , & auctor |pretantür. Qua interprctatio;etfi loco non conue-|. uenit.Alij Pi*or*fu's'-c'bh trariam fequuntur opinion&| lidco dimittere voluiffe; quodadulteratam fufpica- retur, vt Chryfoft. hocloco & in homilia defanc&ta |dimittere voluiffe. Quaz auté fucrit illa ratio; quam| «micit, - | autemlIofeph feciffet fi in iudicium vocaffet;& om-l | p . ! ' imperfeéti rationcm reddüt, fi poft quam ab ea dif- CCH&HB:, N ED M r E EEE D ERE BRRU ICa;f'- de ( a 1 - |Mirum etiam videti poteft; cur fan&iffima virgo, |lo, & illum finiftra fufpicione liberaret. Vero fimi- |c. 7. 14. |/euocet illiin memoriam Ifaiz teftimonium , quod 40 f.; TNOMATTH CAP 1 nimis feró mififfer, Mittit C.Ifgd DVCLIIS) ad ægl;otum mortuus definat zgrotare. Aliam ijdé auctorcs rati- jonem reddüt, quod I,ofcph minf' idoneus virginita- tis Mariz fuiffet teftis, fijantequá deilla dimittenda cogitaret , abangelo fuüiffetadmonitus. Quis enim Imarito non:credat de fþohfæ integritate teftanti? & illi marito, quico víque procetlerit ; vt fufpica- |tus fitadulterium, & de diuortio cogitauerit Diui- hominem , vt multisex eius morbo medicinam fa- ciat.Ea fuit que Petrum & Thomam permiftt circa |aidé cadere ; ne nos caderemus. Ea expectauit donec Lofeph de Mariz virginitate dubitareone ipfi dubi- [|taremus , vt ver. 19. ex verbis Bernardi recitauimus. |Cur ergo ad Mariam,;antequam concipiat, angelus mittitur ? Luc. 1.26. Caufa,vtopinor , fuit, quodà Maria, vt effet fpöfa Spiritus fancti ex coq; cocipe- |ret,confenfus requirédus fuit. Deinde, quód nó de- cebat ignorare virginem,quem in vtero gereret , & |vnde concepiffet.Prius enim ; vt Auguftinus lib, de |fan&a virgin. & Leo fermo. de Natali Domini di- Ixerunt, Chriftum fide, quàm carne concepit, quam |non admonita habere non poterat. Illud etiam à - |quibuídam quari folet;cur Marie vigilanti;Iofepho dormienti miffus fitangelus. Cur Mariz vigilanti, cx ijs quz paullo ante diximus; apparet ; erat enim ab ea fides ; confenfufque requirendus. Cur autem Iofepho dormienti, difficilius eft di&tu. Probabili- ter tamen mihi videtur hom. 4. Chryfottomus ref- pondere,quod Iofcph vir iuftus & fidelis fuerit,qué íatis erat dormientem admonere.Deinde,quod iam vterum vidcrat, & , vnde impletus fuiffct , dubita- bat; itaque paullo momento inclinari poterat, vt ab Spiritu fan&o impletum crederet. Nam facilius, quaz facta funt, diuinitus & prater naturz leges fic- ri potuiffe ; quam qua faciéda, fieri poffe credimus.] quid fibi angelus de Chrifto concipiendo nuncia(-| fet; fponfo fuo non dixerit, vt & fe1nfamiz pericu- liter etiam ad hoc idem Chryíoftomus refpondit, Iofephum maritum de fponfz caftitate folicitum, virgini quamuis fan&e pro fe loquenti non fuif crediturum. Et veró quis maritus nifiàDco moni- tus ctedidiffet? 5 493 5 n | - Neli timere) u oo6ibsic, ne timcas , ne dubites ac- cipere, acceptam retinere,yt probauimus ver. 19. Quod enimy in ea natum efl) conceptum;genitum. - ] Despiritw fantio eff) non,vt fufpicaris,ex adulterio. Jvide ver. 15. Omnia có pertinent, vt triftem Iofeph, |& incertum confilij confoletur: & vt perfuadeat nó doloris,fedletitie eum materiam habere; quód x Jeius fponfa Meflias ille tam diu expectatus virgi- ne naíciturus fit:propterea vocat filinm Dauid,non folum quia honorificus erat titulus , fed etiam vt fi- |gnificet eum,qui ex virgine eiufídé familiz concep- jtus erat;illü effe weffiam;qui filius pauid futur? crat. Vide ver.1.Propterea dicit, De Spiritu fan&o eft ; vt EEE paullo poft fequitur,Erce vergo cociptet, es* pariet filium, |Vtcredat,& gaudeat id in fua fponfa fuiffe perfectá. — 21 Pariet autem filium.) Y ieraj d. A vidctur poni |pro 5$ enim , vt Matth. 25. . & aliàs Ípe. Videtur (medicum , necante quàm incipiat, nec poftquàm| 4na eft prouidentia; quz xgrotare vnum permittit enimaflerri hocab angelo tanquam certii fignum [& argumentum adfaciendam eius,quod dixeratfi- - À. dem.Eodem modo;quo dixerat Ifaias : Ecce Vir£à Con- erpiet , 9* partet filium, «7* vocabis nomen euus Emmanuel; . " |nomen imponat. Àdnotarunt quidam;non matres;! | i& ex nomine ipío doceri, qualis fit ; qui concep- [tos fuiffe legimus,vt Icfum filium Naue;Iofue 1.1.& ifilium Iofedech facerdotem Agg.r.12. 14.. illis tamé jalijs nomen crat quodammodo commune ,'& certe] |fto dicitur,nemini preterea conuenit, quia non efEF |non yuwr fed w vocare foleant, partim ex fono [vulgarium linguarü, quem illi folum audiunt ; par- .|quam facile eius nomini fyllabas detrahunt.Hoc er- |demptoris officium declaratur. Hoc datum ill; eff no- Perindeac fi diceret; fponfa enim tua zion eft àdul- tera , fed virgo illa integerrima ; de qua Ifaias dixit; Ecce virgo concipiet,eg* pariet filum.Pariet enim filium, rnon filiam;quod cum videbis,'non dubitabis , quin fütura P tà vera fuiffe, - pv *b | | Etwocabis nomenewns Iefam. ) Eodem. hoc pertirict; Itribuitenim illi hunc honorem , vt infanti non ex fe,fed cx Spiritu fan&o nato , tanquá proprio filio; |(ed patres folitos fuife filijs nomé imponere; Quod letfi credibile cft vfitatum fuiffe ; conftat tamen non jfuitfe perpetuum. Ná & Rachel vocauit filiü fuum |Benont, Gen. 35: 18. & Labes non pater;fed mater no* |fet r.par. 4. 9. & quemadmodum hoc loco lofepho; Jita Luc.r.32.Mariz dicitur. - 3.o8.s o ub | Et vocabis nomen eius Iefatn.) Hóc eft certum vo- Hluiffe angelum Iofephum officio patris honorare, fimulque probare,quod dixerat, de coclo conceptii, cui de calo nomen imponerctur. Obíeruam" enim diuinitus cóceptis nomina quoque; antequam naf-| cantur,diuinitus dari;lfaac Gen.17.19. Ioanni Luc.. tus eft infans,ille nimirum Miffus qui populü fnum à peccatis liberaturus erat. Hocenim eft Iefus qua à quibufdá obferuata funt, certü eft illud nome maec Icfus à Grecis Latinos, ab Hebrazis Gracos acccpifle. Nam vbicunq; fere cft in veteri teftamen- to yUY? nomen proprium.Septuaginta verterunt; inzéc, Hebraicum vocabulum ad Grecam,vt potuc- runt, aut vtÍciuerunt, formam reducentes. 1. tamen lalutem;aut feruatorem. Quo etíi multos appclla- cafu;Chrifto confilio, eoque non humano;fed di- uino hoc datum cft nomen ; & illi non erant , quod hoc nomine fignificabatur , veré Seruatores ; Chri- ftus plus cft, quàm hoc nomine fignificatur. Itaque vulgare;Chrifto proprium;& vt propheta predixe- rat; nouü & fingulare;quia eo modo , quo de Chri- in aliquo alio falus. Quodautem recentiores Iudzi tim irrifione & malignitate faciunt, fignificantes Chriftum non effe yvw? feruatorem , fed Icfu ; quod illis nihil nifi vulgarem aliquem hominem fignificare videatur.Sed bene eft , quàd non tam £i- cile poffunt fuam Chrifto diuinitatem detrahercj go proprium Chrifti nomen eft, quo & eius diuiná |fimul humanaque natura ; & preftantiffimum te- Imen [nper omne nomen , vt im nemine Icfu omne genu quffd-*- tur terreflrium, Q9* caelefium , «* infernorum.Ttaque re- &é à quibuídar adnotatum cft; Euan geliftas , cuma Seruatorem noftrü proprio nomine appellare vo- ex Spiritu fan&o cóceperit.Cum enim videris, qua| Fzedixi , vera effe ; credes, qua dixi, prateri-| ]men dedit, quód maximo eum cum dolore Peperi[—: | Vvv feruator. De quo nomine vt multà omittam| par.c.7.27. vertunt ise» & Significatautem id nomeé|' €7 .145 De sómz- P h:!tï: i 19. lunt, non Chriftum, fed Iefum appellare; vt hoc lo« TW NTNS Aco,& c.2.2.& Luc.1.31.& 3. 23. & 4. 1. Chriftus enim 'neIESV. , hormeti m " IQAN,.-'-.MAITD"ON-ATI.COMMENT. 43 lnomeh eft oH'icij , lefus naturze atque perfonæ. Du- bitabit autem aliquis.quo modo angelus Icfum vo- cari iubeat3cum Ifaias dixerit vocádum EÉmmanue- lem.Id nobis Iudxi , vt probent illam in Chriftum prophetiam non conuenire, folent obijcere.Sed a- tis copiofé pro nobis iam diu veteres auctores ref- onderüt. Iuftinus.q. ad orthodoxos. 131 . Tertullia-| nus aducríusTIudaos, & lib.3.coutra Marcioné ; La- &antius lib. 4.de vera. fap.c.12. Chryfoftom" lib. d« incarn.c.z.Prophetam,non qui vocandus Chriftus, fcd'qui futüras;Euangeliftam , qui vocandus & qui futurus effet;declarare voluiffe.Noluit enim dicerc Propheta, fore ; vt proprium Chrifti nomen effet. Emmanuel;fed vtres ceo nomine fignificata illi có- ueniret, ideoq; merito Emmanuclem vocari poffe. Quemadmodum idem Ifaias. c. 1. 26. prdixerat de quodeo vnquam nomine vocáda etfesfed quod ta- lis futura, vt ita merito vocari polfet. Eadé ratione dixit. c. 60. 14. Verabuut te ciuttatem Domimi Syon. (an&ti Ierufalem;Poffbac vecaberis cmsstas nafti vrbs fidels:non]| - - |frael,cum nunquá tamen co nomine vocata fit. Si- [milia exépla funt Ier..17. Et Zachar.8. 3. & de Chri- ifto ipfo id& Ifaias dixit.c. 9. 6. fore vt vocaretur no- men ei?, Admirabilis, Confiliarims ,Deus,fort , Pater [u- turi feculi,Princeps pacinó quód tot nomina, ícd quód Itot res habiturus effet.Et Ieremias.c. 23. 6. Hec ef no- lmen, quod vecalitt eem,Domin us u (Ius nosfer.V exé enim Chriftus dominus iuftus nofter fuit. Veré quoque Emmanuel , quod eft,)nobifcum Deus. Ita Euangeli- ftam locum Ifaiz intellexiffe ex eo manifeftum eft , Iquód cum dixiffet, tecabis nemen eims Jefwm , quafi vt €.714. |probaretita vocari debuiffe, Ifaiz locum induxit. — |&t vocabitur nomen eius Emmanuel, Ydem ergo eft Iefus|. l& Emmanucl nó fono, vt ait Tertullianus ; fed fen. Ifu.Etfe enim Deum nobifcum, quod Emmanuclis, left Deum feruatorem cffe noftrum , quod nomine * |Iefu fignificatur. ] | ïhyl.öc Euthym. in commentarijs hzc verba adhuc lloquentisangeli effe putant; fed non dubium eft, quin fint Euangeliftz volentis ijs,que narrauerat ex prophetz teftimonio fidem adhiberi. . Tetum ) quód virgo conceperit, quód Iefus infans jnondum natusappelletur.Auctor imperfecti. — 23. Ecce virgo) Huius verfus explicatio ex commé- |hunc locum, quz neceflaria effe videbuntur. ludzi Jautem quinque potiffimum argumentis hunc no- bis locuin é manibus eripere conantur.Primum cft, [ouinianum,& in comimentarijs in 7. cap.Ifaiz rcf- pondcre nm*w apud Hebrzos non folum virginem, (ed plus e&am quam virginem,id eft puellà abícon- |ditam & diligenter cuftoditam fignificare, quz ne virorum quidem oculis pateat , queque non folum corpore ; fed etiam afpectu calta fit.Idque nominis originem indicare; di&tam enim effe np*y à oby quod cft abícondere , quafi inclufam & reconditam virginem;necin fcripturis vfpiam , nifi pro virgine poni , vt Genef. 24. 16. Rebecca virgo pulcherrima & incognita viro , ver. 43. Vocatur i1527y; itemque Maria loror Mofis.Exodi.2.8. lingua quoq; Punica, 22. Hoc autem totum) Chry(oftomus hom.s. Theo-| - tarijs in cap.Ifai. 7. peti poteit. Transferam inde in| n B jemphaticam apud Hebreos particulam,qualis apud |Grecos eft articulus », quod & Chryfoftom" ad eum jllocum adnotauit;quafi virgo non vulgaris; fed prz- ftantiffima & maxime virgo fignificetur. Vnü no- bisIudzi locum obijciunt. Prouerb. 30. 19. Ti funt dz[þ'a'lm pibi ,€ quartum Pmims igmra. Uia aquilæ ID eelo, via colubri fuper petram , via naus i medio mari , ia viri im adolefcentula nooya vbi nó tantàm Hebrzij Iftimo,nomen rpby nunquá nifi virginé fignificare. Nà vt alias,quas alienas iudico , interpretationes o-]. C cilius cffe cognofcere; an famina quz quód rccon- Jvtfalfum ; fed etiam , vtabfurdum atque ridiculum D |veteres au&ores reiecerunt ; nullum hoc eífe mira- L lergo erat;ex loci circunftátijs apparere, di&um hoc |Hicronymus meritó rident.Edita enim cft hzc pro- |rcgem;dirigebatur.Fingamus primo anno rcgni ei^ Jeditam fuifle,;iam Ezechiam nouem vt "minimü'tï F (exdecim annos. 4-rcgü.16.2.& 2.par.28.1.quo mor- quz ex Hebraica originem haþet,æ virginem n"ooy| 1voc-ari. Jtaque *o1n3 folam virgiuitatem ; nowy & ztatem & virginitatem fimul coniunctam fignifi-| care.Atque hunc effe Prophete fenfuüm,vt ita dicam tuedlmurepoy , virginem adhuc teneram,& ne viro- rum quidem oculos expertam cócepturam efle.A d- dunt quidam nomini ro5y eo loci adiunctam effc n verumetiam C hriftiani nonnulli, idque noftro iam tempore cótendunt, nomen nosy pro muliere cor- jrupra pofitü effe. Id enim loci circunftantiá potta- lare. Ego vero ex eo maxime loco probari potle cxi- tmittá, manifeftà eft Salomoné dicere voluiffe,diffi- dita femper fueritmaximé virgo putatur , virgo fit; Iquàm cognofcere;an aquila per aéra; coluber fupez|: ipctram;,nauis per mare tranfierit. Hoc enim cft , & Iquartum penitus ignoro. Hoc autem vtfignificaret] per eriraaw víus eft nomine np*y, quod & ztatem, & conditionem perfedtiffimz virginitatis declarat. at ag r vt virgo, manens virgo , fcd vt que ente virgo crar, ipofteà viro nupta ex co concipiat. Hoc non modo, iculum,nullum fignum : Prophetam autem fignum, lidque inauditum , & meximé admirabile prebere . |voluiffe;ver.10.Pere t:öijiä'num 4 Depino Deo tuo n pro-| dMfwndum mferui , feue m excel|um fupra. Et ver. 14. Propter Iboc dabit Dominus ip[e vebis fgnum : Ecce wvirgo. concipiet. Sicluftinuscontra Tryph. Tertul. aduerfus Iudzos| & lib.aduerfus Marcionem.;. Bafilius in homilia de humaná Chrifti generatione, Epiphanius aduerfus| - Ebionitas.Cyrillus Alex.& Chryfoftomus in 7. cap. lfaiz refponderunt.Tertium erat , quodIfaias dicat vocádum effe nomen nafcituri filij Emmanuelem, iquod nomen Chriftus non habuerit;quomodo an- tiqui auctores refponderint;diximus ver.21. Quartül efle de vxore Regis Achaz,& dc filio Ezcchia,quem; erat paritura. Quod multo magis Epiphanius & Iphetia reenante iam Achaz:ad eum enim,tanquam phaeuareg annos natum fuiffe conftat. Regnauit enim Achaz tuo ftatim rcgnauit cius filius Ezechias 4.reg. 16.20. cratautem viginti quinque ism annorum cum re-4 enare coepit.4.reg.18.2. & 2.par.2c.1.Nihilo plus co- loris habet, quod alij dicebant id effe de vxore Ifaiz intelligendum.Nam neque virgo eratnceque filium vllum peperiffe conftat, qui Emmanucl aut fucrit, ant vocatus fit.. Quintü recétiores Judzi nobis ob- ijciunt , quod & prifci Ícriptores vix attigerunt, & maiorem habet fpeciem difficultatis : non potuifï& Secundum argumentum efl,non cfle fenfum , fore; dari figná Achaz,quod videre ipfe nó poffet,quippe quod z Ü Z2 - SESGGG OUEREU (l o CUNMEUANNA . | |quod non nifi o&ingenus poltannis elfet cuentu- |.À. tiendi,vide ver.i8.tantum admonendum cft, quem- K |rum. Quomodo tefpondendu m fit; Chryfoftomus| « admodum has particulas ( /arequam ) & priofquamy, in commentatijsad eum locum videtur indicare| — ita has denec & v[2ue , & fi qua: füntalix fimiles;non. ïa-:geac,-uj: fignum non dari Achaz,fcd domui Dauid; quz non|. — femper affirmationem polt tempus , quod notatur, 1714;1» Tï- Ifolum vífque ad Chriftum permaníura;fed ipfum| — finegatio praceffit; nec femper negationem , cum ,,4; Zm.f |quoque Chriftum parituraerat. Príncipio quidem| — |przcefficaffirmatio,fignificare, vt Hieronymus ad- pesdm . |; iprophetaregi Áchaz petendi quodcanque velletj ;; uerfus Heluidium, & Chryfottomushocloco mul- fepeee. i Ifigni conditionem obtulerat, ex quo intelligeret - æ | ' 35 IDeum fibi cótraregem Aflyriorum affutürd. verar| — |vebifeum fam v[que ad confammatisnem [etulinon indi- E ' l'eret *-5*'55"*'**'?'& Demine Deo iuo. Quod quia contem-| : |cacpoftea cum illis nó futarum ; 'fed multo magis ( [ o enspetrenoluits commatuoratione prophea]..fturam ztegó-26. Mbl ia ss renfnat f I^ | aliad maius fignum, quàm quod peteré nó auderct,| B |v[quei diem mertis fa«5 non f K P Imaioris liberationisargumentum Deum non'fàm] . | d emt- M "O. € " C H m o a " :—. bt lod : [ Q P . fh. a E oO * & w P . - f5 * m- N . 3- Achaz;(ed domui Dauidis daturum przdicit. veras.| 5 Imme em pedum fi L4« ndite domua Dauid , numquid parum vobis eff mole.| — ftca non feffurum.Matth. g.19. Donectrafeat celum,e7 J/;os effe bg;ngnibæ,quig m'alejii e[lis g* Dïgn Meq'-?--Prppfgreä' t* lterragot4 W"f"i 4»;: vnus apex non pfæräffb;tt ä'l;äge p n0n lecce Dominus ipfe dabit uobss fignum . q.d.quia vos petere| ; (indicat fore; vt poftea prattercat. Exgo:n hls omni- Inegligitis, ipfe vltro dabit, non iam quale regi ob-j. - |bus locutio;.niþqs,: id dicitur quod eft Cl.u,bil.,un,,.id,,gzg2 |tuli, fore;jvtDeus populü fuumàrege Affyriorum|: |ceturquodeftcertum. —— — od d u | liberct-.-, fe*d:ch'xg&'maiu-s,'forcï,-. vt ;iïribbi'ät:ä; Pecc&tm)* U Flium ./;mm:primo(gm;mm,)Ho*cgaliwa efat. hæïetl-s W !25.5 fjo J&diaboli tyrannide.Itaque à maiore probat minus.| .|corum argumentum, qui de Mariz virginitate m1| ^^ I^ | .Et wmbm'.)gäod quidam mirátur äþïfäïfäiä&fr .. |le fenticbant, quod Chriftá Euangelifta Mariz pri-|. ul ieffe vocabisy- G Euangeliftam dixille &aAereo: vocaz| C'movenitum appellet , quafi poftenm-alios genuez Ibunt , null& admirationis habet caufam , quia vt ait;-. |ritvbi enim fecundo genitusnullus efibinec pri- : |Hieronymus;fzpe Euangelitta fententiam, nó ver-|. |mogenitum effe poflc. Epiphanius videtur vim atz - | |ba citare folent; fed & nihil hocloco;quomodo E-| - |gumenti declinaffe.Negat enim hzref.78.Chriftam ; juangelifta diceret;ea» erere; V,t:S'ïep'tïuagiütazvcr.ïäräkïïæ ï arie primogenitum appellatum. Necenim Eus-| '* D : jan zaAecd; vt Chaldzus;an *ïd?:,äf*ï?ö?ä?f?lïf?b?&,, nl Rmeutam -dixiiï&,g,do,r;c;cpeperit fihu,m PfingGnit,&l *f' Quod ff mtérpreranem, Emmael mobifrum Déns.) .. faumsfed filium fuum primogenitum ; vt fignifica-|. : Qnoautem modo/Deus nobiícum effe pez hocino-| : |tet filium effe --Mar;iæ;primoge*n-izm:gmcm:*m?eg;gzä ] | men fignificetur , quzri folere yideo. Quorumdam;...|fe namqueeft primogenitus omuz -creæ:ur&.&ïöloä?;1.»15- 21 | : [ion probo fchteiit'iamä qui fpiritualiter tantum inl « /j)'imgaäitw éx mortud Verx,IS.&Röm.;S;!zgï [zfimageäiï 1 terpretantur Deum.effe nobifcum , id eft niobisxe-[.' -|eus m muliir fsatribus.Mclius:& fortius Hierónynitis : [conciliatum, Col. r 20.Quod anté iniquitates; ng1|D [aduerfus Heluidium;primogenitum Marie; Chriftü 3 ftrz nosab illo difiungerétIfaiz.59.2-Melius Chry-| ^ dici, non quod poff cum alius ; edquodahte cuni| X foftomus,& alij nonnulli pátres; iþf&m"fïi'ij Deri-[:; Inemo cgenuitus fit.Huncenim fcmpturarü effe vfum ,; Icarnationem declarari putat. Eft enitn Deus nobif: E ; yg'ypigkenixtictigm,,primogeniti digäliül;äiqtïïaïq;u'i E. jcum , non folum quiaauxilium prarftar, & peccata^ l vnigenitus cft, neceísario ante omnes alios , id cft 4 | |remittit; quo modo ctiam cum ahüiquis illis Iadzis| ^ Inemo ante eum genitus eft ; quodeft efse prïmogc- lgO : |cfat:fed quia verbum caro fatfum eft , 7* babitauit in zé-|. .nitum, Exod. 4. 22. Deus'vocat popülum Tfrael ros bi'loan. t. 14. quiaun terra vi[gs fjfg,ü*jc'wmhanzinibü? ; --|primogenitum fuum;cum alium non haberet. Et c. ! conuerfatus, Batuch.3.38.quia comunicaut carni eg* f[an| — 12.29. dicitur percuffiffe omnia Pfiiüb*gönftaf"i terrai| guini, Hebrzorü 1. 14. Quodautem.ex hócloco qui-| : JEeyptisinter quos non dubium,quin aliqui vnige- dàm colligunt Matthzum Hcbraicé non fcripfiffe;| .. |niti fuerint; & c,13.2.8: 22. 29. Iubetomnem þrinïo»; | refeliimusinprafatuone.C$. — — — — — , [E genitum fibi fan&ificari; confuetudo autem lceis| 557 15 Et hn cognofcebat eam) Hilarius cognofcere; m»—ï *iiiterpres etiá vnigenitos docet"intelligbndos ahi)-— terpretatut;pro vxore habere,namante;inquit;fpó-| - qui expectandum erat; donec alij pofterius geniti la eratspoftea in nomen tranfiuit vxoris, non quód| . |nafcerentur D.etiam Paulus Hebreor.r.€.primoge- matrito coniundcta fuerit , fed quód pepererit; vtfa-]| ^ nitum Dei,pro vnigenito Chi'i"üüm»app ellauit.Cur jciunt vxorcs. Epiphanius vero. aduerfus Ebionzos|- 4érgo Euangelifta addidit epithetium; Primagmitmäiä |prius dicit nón cognouiffe , poft partí veró cogno-| . idco, vtopinor , vt fgnificatet Mariam non folum uiffc'inoti eius quidem corpus 5 fed animum , virtu-| ; |concepifle virginem , fed etiam þep&i:iiïe. Nam de| - tem,fandtitátem. Át iam monit" ab &heclo, n6 po-|-' |concepui dixetat; ver18.LZntegquami cónuemrent,imuen - terat cius ignoráre virtütem, quam fciret deSpiritu| -t« eff habens ini vtero de Spiritu [antto.De pártu nunc di- | ïfaAn..&o concepifle; & nemo non videt Hebraicam| — |citsNer cognofcebat eam,donec peperit flizmi«þum | pr:'nio-ä eflc phrafim ; qua honefté vfus matrimonij fignifi-| F |gemitwum;id cft cum cam non cogronifftt, peperit fi- jcatur, vt Genefis, /4.. & 19.:8.. Numeror.| 31//55:] . ..:'vfium fuum ; qui. ideo folüs'm'axinm;pmpriä primo-| : : [& 3.reg.1. 4. Il:l'uc'.i vex:ö quedquidam adnotarüthoc! — |genitus dicitur, quia cum primogenitus diceretur, x verbum non dici , nifi cum primum virgo delora-! |qui vuluamaperiebat Exodi. 1.2. & 24. 19. folusi B - P ..... : MU u » - - MR——————————X Ó 40 .c2 4 ET £29.—— L ,-WMNV RUE EEE TE RCR RER 4 iMe rl of M h R a - z* * t uge ^ et. tur;falíum effe conftat Gen.4.25.& 58.26. & r reg. r.| — |ille aperuit,qui folus claufam inuenit, vt Tertullia- 19. Arripiebant hicIouinianus;Heluidius, Ebioni- |nus docuerat. Apcruifle autem interpretor,non ve- ftae, & , vt aitauctor imperfecti, Eunomianianfam| |réaperiendo, fed quemadmodum IF aperuiffet, ve- |de Beatz Mariz poft partum virginitate male fen-| |ré nafcendo. ï— Vi usj i b d KOs g BRU iior : Dj UA H N iaf o i d La AR NURU H o i 4 d W ml al ) 4 u at ov o o as 20:2:.1 2 m UE EC C q RERN N Mu 1 , T ? n 1 4 $ ( M E. á 5 ( : " - : i d TOA AX ; : : P V I | POT AN EO CODMaL o g t v ARU AUE IT RAR RRE AE INELIIUNT- MTO UTR ERE " dul É T NU NT TRET T IEEe j A 4 - " : : * teipali i o &v Nb LW.laü.?. AMich. $. . L. Jlo4n. 7. . J 4t. Pfal 71. bio. — .JOfee i. - 9. a. Jer.31Ad.5 3 I5 UOUIOUEEICIDENDUUNEES lomnis Ierofolyma cum illo. 4. Et congregans omnes principes facerdotum , & [terraIuda , nequaquam minima es in principibus Iuda:ex te enim exiet dux , qui [regat populum meum Ifrael. 7. Tunc Herodes clam vocatis Magis dilig: . |dicitab eis tempus ftellz,qua apparuit eis: 8. & mittens illos in Bethlehem,dixit: . |Ite, & interrogate diligenter de puero:& cum inuencritis, renunciate mihi, vt & |ego veniens adorem eum. 9. Qui cumaudiffent regem, abierunt , & ecce ftella, |quam viderantin oriente ; antecedebat eos , víquedum veniens ftaret fupra , vbi - jerat puer.1o. Videntes autem ftellam gauififunt gaudio magno valde.n. Et intrá-] tes domum,inuenerunt puerum cum Maria matre eius , & procidentes adoraue-| |runt eum:& apertis thefäuris fuis obtulerunt ei munera;aurum;thus , & myrrhá. j12. Et refponfo accepto in fomnis ne redirétad Herodem, per aliam viam reuerfi " funt in regionem fuam. 13. Qui cum receffiffent , ecce angelus Domini apparuit| jin fomnis Iofeph , dicens: Surge , & accipe puerum , & matrem eius , & fuge in |JEgyptum , & efto ibi víque dum dicam. tibi. Futurum eft enim vt Herodes quæmt puerum ad perdendum eum.. 14. Qui confurgens accepit puerum , & . |matrem eius no&te, & feceflit in /Egyptum: 1. & erat ibi vfque ad obitum |tem : Ex ZEg lufus effet à Magis , iratus eft valde , & mittens occidit omnes pueros, qui erant lin Bethlehem , & in omnibus finibus eius à bimatu & infra fecundum tempus, |prophetà dicenté:i8. Vox in Ramaauditaefl;ploratus, & vlulatus multus,Rachel Iplorans filios fuos , & noluit confolari, quianon funt. 19.Defuncto autem Hero- Ige; & accipe puerum , & matrem eius, & vade in terram Ifrael: defuncu funt [enim , qui quzrebant animam Pu"eri.ïzx. Quiconfurgens, accepit puerum , &|. [nis,feceffitin partes Galilez. 23. Etveniens habitauit in ciuitate, que voca- Izarzus vocabitur. - 46 . IOAN.MALDONATI COMMENT. - RIRERIXXRSE3RECCART C- AR Noan v Ib "emees V M ergo natus effet Iefus in Bethlehem Iuda in diebus Herodis re- W PN9U cis,ecce Magiab oriente venerunt Ierofolymam, z. dicentes : Vbi eft (e9/9.49 qui natus eft rex Iudaorum? vidimus enim ftellam eius in oriente , & 7 7"? venimus adoráre eum. 5. Audiens autem Herodes rex;turbatus eft,& Scribas populi, (cifcitabatur ab eis vbi Chriftus nafceretur. ;. At illi dixerunt ei: In Bethlehem Iudz : Sic enim fcriptum eft per Prophetam : 6. Et tu Bethlehem genter di- Herodis: vt adimpleretur quod di&tum eft à Domino per Prophetam dicen- ypto vocaui filium meum. 16. Tunc Herodes videns quoniam il- o quod exquifierat à Magis.r7. Tunc adimpletum eft quod dictum eff per Ieremia de, ecce angelus Domini apparuitin fomnis Iofeph in ZEgypto , 2o. dicens : Sur- | av M matrem eius, & venit in terram Ifrael. 22. Audiens autem quöd Archelaus regnaretin Iudza pro Herode patre fuo , timuit illó ire: & admonitus in fom- tur Nazareth : vt adimpleretur quod dictum eft per Prophetas : Qyoniam Na- : — IN CAPVT / m db l ( ( | Icur Chri Lüm m Be. &blehern na *w. : 1 À 47 — IN MATTH. CAP. II IN CAPVT SECVNDVM. » "7 Mergo. ) vo0 d'6 inc&. eyoyno-tr(oc. d'éte- j2) xe vertitnolter interpres, ergo , quia & magis couenit huic loco;vt cótinuatiua 5j fententia,vt Grammatici vocant, quàm ZNMS*S vraduerfatiuafit..—-5 - LO te j» Bethlehem)Seruás Euágeliftaleges hiftorie locü,| tépus, euentaq; defcribit. Locü,a erblebem, tempus, oportebat ed etiá ex natali folo Proba-rc fe eum eff: ducé,de quo Propheta loqueretur.Deide,quia eodé| loco natus erat Dauidr. reg.17.1. & 17. 12. Cuius ipfe luccelfor & reftaurator regni veniebat; oportebat- que inde de radice Ieffe ll'ore aí(cédere, vbi erat radix.| [taq;vix d natus;ex loco natalis fui aduerfarios fuos principes facerdotü, & Scribas populi cóuinci;fi nó vtfe Chriftü effe credát, vt quodá modo profiteátur; ver.5.Itaq; c Iofeph & Marianó in Bethlehé, fed in' in diebus Herodu; euenta, Ecce M atgi 4b Oriente venernnt.| Cur auté natus (it in Bethlehem,ratio eft facilis;pri- mum quód Michzas Propheta predixiffet. c. $. 2.&| caufa totusdefcriberetur orbis ; quá vt ne totius or- bis dominus extra patriam fuam nafceretur;cocgit Dc" Imperatoris edi&ü prophetiz veritati feruire. riü codicü adducti.Ego Hieronymo potius a(sétior, qui & hocloco, & in cómentarijs in cap. Michzz.s. Iudez pro Iuda vitiosé legi cótendit.[udzá enim to- tá terrá duodecim tribuü, Iuda veró folà forté tribus Iude appellari.Cum auté cóftet duas fuiffe Bethlche; alter& in tribu Iuda; vbi Dauid & Chriftus natus elt: Jalter in tribu Zabuló,Iofue.to.15.& Iud.12.8.1nanife-| ftà effe voluiffe Euangelift;ecà qua in tribuIuda, ab ca,quz in tribu erat Zabulon explicatione tribus fe. parare. Atqui minime feparaffet;fi dixitfet,'» Berbie- bem lndae , cum in Iudea.fcd nó in Iuda vtraq; effet. Neq;, quod quidi à Hieronymo diffentiétes refpó- ( fimul enim habitabát) iudzá appellari,vt infra ver. dét,mihi probatur, etiá terrá trib? Iuda & Beniamin" P À anferendi [ceptris de tribu lnda,dovec ventret qm mittends EOE . , j Nazareth habitarét, occafione imperati ab Augufto: célus veniüt in Bethlehem,ruce 2.4-quafi nó alia de C — $uda )Pleriq; codices habét s« ied'alac Iudee;atq;' ita videtur Chryfoftom",& Euthymius legiffomul-| tique ita legendü céfent,cófenfione, vt opinor, plu-| D 22.Nà etíi id verü eft;tamé ita appellari coepta nó cft, formaA Iudeis Iudeá vocauerunt.itaq; nunquá, nifi cü de regno agitur,ita vocatur.Nobisauté non Ro- manorü; fcd fcripturard fequédus eft vfus, que cum hác Bethlehé ab illa diftingunt, nunquá Bethlehem Iudez, femper Iude vocare folent Iud.19.1.Mich. jl In diebw . )Hebraifmus »»3.Hcbrei feré femper di- ct,In diebw pro tépore;prefertim in hiftoria 4.rcg. 23.29. & 24. 1. Hcrodis nó illius Tetrarchz. Galilez. Matt. Y4. Luc 23.11. »Afï,' 12.2. Luce.r.3.qui Antipas cognométo vocabatur,qui Io- anné Daptifta interemit; Chriftü irrifitncc illius qui Iacobü occidit, Petrü vinxit ; fed patris illius & aui; huius qui Herodes prim*,Magnus;Afcalonita, An- tipatri di&tus cft, cui primo populus Romanus re- gis Iudez titulü dedit;lofcph? lib.ra.ant.c.i8.Hege- Íippus lib.r.c.30.E ufcb.lib.r. c. 6. Coptü ià erat tum annos pcr Cefares numerare;quod & rucas fecit.c.;. L.& A. r.28.fed Matthaus , quia de rcgno Herodis agebat;cuius verum fuccefforé natvm dixcrat , cius potius , quàm Czfaris mcntionem fccit. Reg»)vt diftiguat à Tetrarcha,;de quo.c.14.1. Vide- tur auté Euágelifta indicare voluiffc tépus fuiffe ma- . - . p - . . i nifi poltquá à Romanis fa&ü eft regná , qui Latina - : turü,vtChriHus naíceretur.Cü enïprædi&ü effetno |1n6aliz videitur,vtait R. Abrahá.qQuales illos Pha- ] aonis fuiffe legimus;qui diabolica arte diuiná Mo- isarté in trásformádis rebus imitabátur.Exod.7.15.| |patre efsét;in magodiá Arabiz rcgioné vencrint;ibi- erat,Genef.49.10. dü dicit Herodé hominé alienige- ná regnalfe ,indicat fceptrum de tribu Iuda dcfuiffe, exa&tumque fuiffe tempus,quo cx prophetia Iacob| Chriftus véturus erat.Gen.49. 10. vt Chryfoftomus,| & Theophyla&us adnotauit. . Ecce) Hzc particula duplicé hoc loco vim habet. Significat enim ftatim nato Chrifto veniffe Magos, vt paullo poft exponemus; & inopinató veniffe, uodciuitatis tumultuatione declaratur. ver. 3. Magi ab Oritte venerist ) Quattuor de Magis queftio- aes effe pofsát;Qui fuerinaquotvnde venerintquo tépore profectizà de ftella qualis füerit,& quo mo lo ex ea Chriftü natü cognouerint, poftea dicemus. Prima quazltio ex altera pédere mihi videtur; Nü He- oraice an Grecé Mattheus fcripferit.Nà fi Hebraicé,. 1ignificatio nominis a'bvn fequenda erit; (i Grecé, 1ominis ualo,. Hebraicé autem fcripfiffe diximus in orefationis capite quinto.V idendü crgo qui fint qui Jebraicé vocantur à»nv35 quod hoc loco legimus. :es, vt apud Plautü legimus;id cft qui incantationi- »us,aut alia quaarte rerü fpecics immutant, vt aliz 22. & $. 7. Átiftos nec nofter interpres,nec Septua- nta Magos folét vertere:fed ille vbiq; maleficos;hi| B azppuawäg,a'ut eappiaxerc,vt Exod.7.n.& 21.18.Deut.18. o.& 2.par 3*.6.leré.27.9.Danicl.2.2. Malach.3..Ma-|- 50$ vero & nofter interpres ,& Septuaginta eos vo- ate folent quosHebrei tyavw, id cft qui infpe&tione iderü fotura predicüt,fagacitate nature sónia inter- oretátur,vt Dan. 1. 20.& 2.2.10.27.& 4«4« & 5.7.11.1$. ertit etiá Magos vetus iuterpres, quos Hebrzi vo- At r7maN Pythones , Septuaginta vero folét reddere IaepiuDec,vt 1 cuit.19.31.&c20.6. &1.reg.28.3.9.:808 »uté de quibus Matthzeus loquitur, credibile vix cft uiffe tvpv5n preftigiatores , nomé apud oés gétes nfame; cü eos Eu&eclifta Magos honoris caufa no- ninare videatur. Vnde me fu fpicio aliqua fubit; aut otü Euagelium,quod Hebraicé nunc habemus, aut hoc certe verbü n6à Mattheo;fed à Müftero fcripcü -fle,qui fcripture cófuetudine parum animaduerfa, quos p'AuN Magos vocare oportebat pv5 prefti- giatores appellauerit.Itaq;quia Hebraica fides fefel- 'it nos, Grecá fequamur pafoi Magos ergo trib?mo- lisappellatos inucnio. Ná & qui nefarijs magiz nó »aturalis;fcd diabolice artib" vtcbátur,wagi dicti süt Lceu.19.31.& 20.6. & ACt.8.9 & 1.6.& apud nerodotü| ^ ib.3.&Straboné.i.nó artis,aut códitionis fed natio: nis nomé cft:interquinq; enim gétes,que Mediá in- -olebát; magos cónumerat;quod 1dé facit r iphani" in Epitome fidci Catholicenifi quódali illis origi- giné, & rcgioné alia affignar. Scribit enim filios fu-| iffe Abrahami ex Cethura cócubina , qui cá eiecti à que fedes fixerint;vnde & nomé vt videtur,putat ac- cepiffe. Magis vero vfitata huius nominis (kl)gnifica— tio cft, vt Mabi apud Perfas patrio fermone fapien- tes appellentur;vtapud Grecos Philofophi ,' apud ltalos Hetruriz arufpices atq; Pótifices, apudIndos Brachmanes, aut Gymnofophiftz; apud Babylonios Chaldzi;apud Zgyptios Hierophante; apud Gallos Druidz vocabantur, vt Cicero lib. 1. de diuinat. & Strabo lib. 16. tradiderunt , & nofter Tertullianus C.. * .li.b" ! y5v20 igitur vocát nebrei,quos rarini preftigiato-[Prercé qui M dgi He- In IlAulpn laria,. Magi à Mattbeo cur a&oeü& Maegi 4n reges . Beza in 4nnos. MàtWantt in FAaslu. .ïib. aduer(us Marcionem. )I.quö (en(u & vero fimile pientia verfabatur; & quia Euágelifta honoris caufa |videtur Magos appella(fe. if " Idocet, eodemque fenfü Ecclefia in fefto Epiphaniae : »«cer.es-appellat.Cöie&uræ Ííunt,quódab Oriente víq; [quód ipfe Herodes dicat fe quoque adorandi caufa, 49 CIOAN.MALDONATI COMMENT. . 450 eft , & creditum a plerifque Magos hoc loco nomi- raris& quia ab Oriente venerüt, vbi celebre Mago- fum nomen erat; & quia ftella funt du&ti, quafi ho- mines, qui omnem vitz curíum ftellarum obferua- |tione gabernarent, inqua omnhis tunc Magorum fa- Jllud minus eft certum an fuerint reges.Ridet Ec- Iclefiam Catholicam hzreticus interpres ; quod Re- ges faiffe credat; quafi locum pfalm. 71. 1o.. male de illis interpretetur, R.eges Tharfis & infulz munera lofferent;& ex Meridie, & Occidente Orientem fc- Icerit. Rideat ergo Tertullianum inlib. contraIu- dzos , & lib.contra Marcionem tertio ; Rideat Cy- Chryfoftomum hom.6.in Matthz.nideat Hilarium lib.4.de Trin. Rideat Bafil. hom.de hum.Chrift.ge- ner. Rideat Idacium ad Varim. Rideat Hieronymü aut Hieronymo zqualem ztate auctorem, pf.z1. Ri- deat Auguftinum, aut vetuftum certé , quiíquis eft, auctorem lib. ;. de mirabilibus facrz fcripturz. Ri- deat Ifidorum,Bedam; & Strabum; vtalios non no- mincm , quos liberiore fortalle impudentia ride- bit.Hi enim omnesreges fuiffe credüt, & illo pfalmi. Thárfis;fed quod reges Tharfis pro quibuíuis Géti-. |lium regibus, quaft exempli loco à Dauide pofitos| - putent, vt Tertullianus exéplis etiam fcripturarum: illum pfalmi locum vfurpat. Solet enim fzpe , qua de vna perfona di&ta funt; adaliam proptcr fimili- tudinem rion ignoranter, fed prudenteraccommo- dare.Nec enim ignorat quod ícriptü eft.Luc. 1o. 42. Maria optimam partem elegit , n6 de Maria Chrifti ma- trej fed de Maria Lazari forore dictum eíle; tamen ad Chrifti matrem in eius fefto prudenter accómodat, quia & ipfà Maria eft , & veré optimá partem elcgit. Preterquam quodEcclefia Magos fuiffe reges non certa & Catholica fide , fcd probabili opinione cre- dit. Licuit enim Chriftiano poctz patrum noftrorü memoria falua religione dicere ; Nec reges vt epimor erant. Licuit multis noftro tempore Catholicis , & etuditis Theologis idem fcribere,fuamque opinio- iore apparatu excipiendos ab Herode reges à rege. Ifta nos non ignoramus, & malumus tamen credere fuiffe reges ; non illos quidem Perfarum nobiliffi- mos, fcd ramen principes qui regum aut regulorum amici Iob;qui ad confolandü eii venerant; Tob.z. s. reges appellantur , & vt Marcus c. 6. 14. Herodem magni Herodis-filium regem appellauit , cum non ïrcx, Íed Tetrarcha effet Galilaz Matth. 14. 1. & Luc. 3.1. Certe poéta Iuuencus primorces gétis fuz,& pro- Iveniantsvnde pr'iuätiprofe&o philofophi tam lógo fufcepto itinere non venilfents quód regem natum adoraturi;quod facere foli principes folét;quod the- fauros habuerint ver. 1. quód ab Herode fimul vt venerunt comprehenfi non fint , & in crucem a&ti; |prianum in fermone de baptifmo. Chrifti; Rideat| loco fidem faciunt. Non quod credant reges fuiffe| nem,non vt ille rifü, fed magnis argumentis confir-| mare; non fuiffe Euangeliftam filentio nomen re-] |gum, fi reges fuiffent, preteriturum ; cum id ad ho- |norem adorandi Chrifti magnopcere pertineret;ma- nomen mererentur,ficut ille Ioan. 4.46.49. & ficut|. cum; vbi fit,intellexerit;iturum effe, Simulaté; quis À negettamenveritaté certé fimulabat,quafi oés reges D |tamé probabili cOiectura ex donorü numerocolli- E Tertullianus aduerfus Iudegos,& lib.;. cótra Marcio n&, Cyprian" in fer.de ftella & Magis , Eiphanius in- |tamé cófuetudo fcripruræ eft vt Septentrionalis ap- ! ïpell.-ätur.NOtae funtille prophetarü voccs, Chaldeá f 4. deberét Magorü exéplo nouum regé adorare , quod priuati homines nunquá aufi fuiflentcorá tyranno profiteri, legitimáludzorüregem natü effc. At cur Euágclifta reges nó appellauit ? Cur au&or libri Iob amicos cius reges nó appellat ; Tobiz veró libri au-| Gor appellatSi alius Euagcliíta illá eandé feeipfiffet] hiftoriá,quá Ioànes c.4.46. Ícripfitillü fortaffe; que] Ioànes regulá vocat;alio nomine vocauiffet.Neque| ratio quzréti omnino deerit , cur.Mattheus Magos nonregumfuit .. - ! De numero.minus conftat, Hic etiá ridet nos he-* quattuordecim fuiffe ncício apud qu&au&toré lege-| rit; certé nó nifiapud Catholicos legit. vnde potuit facile cognofcere nos nó certó fuiffe tres,fed proba—-f biliter credere; Au&tor operis imperfe&ti ex apocry-| pha quadá fcriptura,quá fuo tépore nomineSeth ex-| citilTe dicit,duodecim fuiffe tradit.Strabus plures tá- :um fuiffe ex modo loquédi Euágeliftz colligit.Có- munis nó folàm vulgi , fed veterü etiá au&torü opi- nio eft fuifse tres, Auguftini ferm.29. & 33.de täpöre, Leo.fer.1. 4.5.6.7. 8. de Epiphania; Ruperti in com- mentarijs; caqs multo eft czteris probabilior. Illud enim certü eft plures fuifse, cü Euangelifta numero séper multitudinis Magos appellet; & probabile eft plures fuiffe duobus,quia nó duali, vt vocát,fed plu- rali vfus eft numero.Fuiffe auté tres, etfi non certa, gitur. Credibilius enim eft diuerfa.quàm eadem oés munera dediffe,quód id magis fit vfitatü , & gratius accipiétibushonorificétius dátibus effc foleat.Certé hec opinio aliqua;alie nulla ratione probari pofsüt.: . Vndeautem venerint,quz tertia erat queftio, etfi magna ex parte Euágelifta declarauit ; reli&us tamé SSabaRegina Auftri;id eft Meridionalis dicta cft wat. [12.42.& Luc.r.31. Moti süt nó immerito hi auctores |Prophetia Dauidis. pfal. 71. 10.Reges Arabü & Saba |dona adducét.Ipfa quoq; munera patriá prodüt. Nà |Arabiá totá auro , & Sabzorü regioné thure odori- lenim;quod mirü cft;à Septétrione venifse.Idemque &ores cx Arabia venifse putác.Iuftin" in Tryphohe, Epitome.Nec tamé ex Occidéte, vt hzereticus putat, Orienté fecerunt.Eft enim Arabia ad Paleftinà inter Oriété & Meridi&& folét regiones mediz nüc Ori- entales, nunc Meridionales appellari, ficut Regina bufq; abüdare adco certü cft, vt his ipfis rebus e re- giones apud poctas celebrétur. Alij Chaldaos fuifse dicüt, quodaliquádo Chryfoftomo placuit. Scribit Strabus auctor Glofs z,quà vocátordinariz ; & nó- nulli noftro tépore viri fané eruditi fenferüt ; quorü potiffimü cft argumentü,quod neq; ex Perfide, neq; ex Arabia tredecim dierum fpatio venire potuifsét. Horü cgo minime afsentior opinioni.Nà etfi Chal- daá mediá inter Septétriones & Orientem císe fcio, enificátes,zZb aquilone padetur omne malum., Ter.I.14. d l & (4. 5- potius quá reges,cü vtrumq; efsétappellauerit.Vo-| ^. luitenim tacite rationem reddere;curcx ftellaChri-] ftum natum effe cognouiffent.Hoc enim Magorum| j. queftio. V nde M& eft diuerfis opinionib"locus.Multi enim veteres au-f* Calsin. n Harnm, - : quefiio, reticorü interpres,quod tres fuiffe credam", inde in fqu"m*ï -à A? ; i. . à : .Md æ- erroré du&ti,quod tria füerintmunera; Quafi finguli « z aluimnus - lingula, non cü&ti cü&a cómuniter obtulerint. Ipfe i2zzarmá.| 1. $ s. —— —— —D- dbedit SI COINOTMATTIH. CAP.H. * & 4. üd:venilfc- ;'& quia plures habet auctores, Chryto- (tómü hó.7.Au&.operis imperfecti;hom. z. Cyrillá Alex.lib.4.in Ifaiá;Iuuencü poéta; Theophyla&ü,& omnes fere pofteriores ; & quia nomé ipfi Magorü Perficü eft;&cqnia Euágelifta dicit ab Oriente venif- (e, & quia Perficos pra fe moresferunt. Reges enim adorare , & non fine munere adire Perhica lex erat, vtomnes eius gentis fcriptores tradunt.Quo autem modo tredecim diebus venire potuerint , paullo poft explicabimus. jz hs ol ( ge Qu — Quartafupereftqueftio , quandonam venerint, -gq'."*d" MR s quando profe&i int; daas enim hàs pártes quz- ; gF' "Venerut. ftio habet. Epiphanius duobus poft natum Chri- (tam annis venilfeaffirmat, & omniope contendit| |hzr.30. & 31. propter illa verba ver. 16. Occidir emne: |pieros à bimateo , eg^ infra þczmdum tempus quod exqmjie- Jratà Magir.Idemque ante eum Eufebiuni Czfarien- |fem fenfiffe ex eiusapparet Clironico.Multo,verior left Ecclefiz fententiadecimo tertio die poft natum IChriftum veniffe ; quod veteres etiam auctores tra:. - |diderunt, Auguttinus fer. 1. 2.& 3. de Epiphania,Leo - lo&o fermonibus. Certe illud conftat; non multis p-o&*diebus*aduexï-iüä.- Hoc enim Euángclifta figni- |Nam & connexio verborum, & particula illa, ecce; lindicat poft Chriiti natalem ftatim:Magorum adu&- tum fecutum fuiffe,vt Gen.29.9. ^dbuc loquebantur. c7" ecce RAchel veniebat. cum owibpe patris fot , Et Genef. 2441j. Necdum tntra fe verba compleuerat, €7* ecce Rebecca efrediebatur , & quia certum eft, Iofeph & Mariam Inon mianfiffe in Bethlehem fupra. quadraginta dies Ipurificationis,qui exlege præfzr—ipti« erant; Leuit.1a. la. Statim.enim venerunt iu Ierufalem vt fifterent eü IDomino Lucz.2.22. & ftatim reuerterunt in Gali- |lzam ver. 39. Magiautem Chriftum in Bethlehem inuenerunt Matt. z. 9. ergo ante quadragefimumà Inatali diem Magi venerüt. Quod enim Epiphanius - JaicIofeph & Mariá fingulisannis.eo die ex Zigypto jin Bethlehem veriire confueuiffejcumque poft duos lannos redijffent;Magos eos inueniffezmirum videri poteft tam erudito viro in mentem venire potuifle: Iquis enim credat Iofeph & contra naturalem carita- tem,& contra mandatum Dei Matt.i.r.infantem in " fillum ipfum locum,vbià tyranno quzri fciebat, re- SR NT L. duc&urum fuiffezcüm etiam mortuo tyranno , & à iDeo;admonitus; vt reuerteretur;aufus non fueritin Iudzam redire; fed in Galileam diuerterit ver. 22. l Aliquod etiam eft argümétum; quodIofeph & Ma- jriaadeo incommodeé in Bethlehem habiti fuerint, ivtcredibile non fitdiu iacente in prafepi Chrifto 'eos manere voluiffe. ouando ergo ex patria profecti . fun& Quidam duobus ante natalem Chriftiannis -lprofe&os putant ijídem impulfi verbis ver: 16. 4 bi- natu o infra feeandum tempus, quod exquifierat a M 4ph. |Ad quam fentétiam auctor operis imperfe&ti hom. 2.& Auguftinus fcr.7.de Epiphania accedere viden- tur. Mihi vero incredibile videtur, Magos duosin- |tegros annos in itinere pofuitfle;ctiam fi totü terrarü Jorbem pedibus peragraffent.Nam noftra etate Ma- |gallanius duobus annis multis fuperatis impedimé- tis;in multis diu locis cómoratus vna naui totü cir- cum orbem terrz nauigauit. Aiünt. quidam ftellam |quidem ante duos annos Magis appáruiffe ; non ta- jmen ftatim profe&tos fuiffe eossprius difputandum 6. & 25.9. Cómunis mihi placetopinio ex Per- À "fuitle diu;quid ftella portenderet ; re vero explorata b [ de ftella agemus , refutabimus. Fingamus tamen ita effe,nimis adhuc lógum erit cépus. Milii Auguftini |Mentétia valde placet fer; 32. de tempore eos non nifi nato iam Chrifto ex patria diíceffite.Hác enim vim habet, Vidunwms ffel!á exus $2 Oriete,id eft, quenatü figni- ficabat, Cum auté decimo tertio polt die credantur adoralfe; reliquum eft non vltra o&o aut nomé dies in itinere Fofuiffc.Nec enim eodé die;quo ftellà vi- derunt,diíceffitfe credendü eft; & Ierofolymis nero- des eos interrogat, dü Scribas &ífacerdotes confulit; duos vt minimü manfifle dics valde eft vero fimile. Quo magis mirum eft eos tantillo tépore ex Perfide tollent; áltera quód credibile fit eos non ex|vltimis; (ed ex proximis Perfarum finibus venifle, qui ab Ie- Irafalé vix vltra ducentas leucas diftare reperiuntur. |Altera , quód verofimile, fit camelis vfos effe , qui Iquamuis onerati quadraginta quotidie leucas con- fficere dicuntur. Nam quod Remigius vult diuina id Ifa&um virtute; vtfieri potuiffe credendum cft; ita fa&um fuiffe non eft neceffarium, nifi probetur. erofolymam. ) Mirum cur Ierofolymam venerint, 'cum in Bethlehem ab ftella ducerentur. Sunt ; qui iputent ftellam: prope Icrofolymam difparuiffe ; vt D Magi natum regem im vrbe regia nuntiarent; ne IIudzi ignorare poffenr, quod Gentilium teftimo- |nio didiciffent; In qua fententia Ambrofius eft. lib. 2. in Lucam. c. 2: & Auguft. fer. 30. 31. & 35. de tem- |pore, & Chryfoftomus hom. 7. in Matth. Bafil. in (hom. de hum. Chriftigen. Theophyla&. Bern. in |fentent. Quod co cit probabilius ; quód Ierofoly- [mitani ftellam non viderint. negc enim Euangelitta videtur præterm-ilïurüS fuiffz. Quod fi non difparu- liffet; omnes vbique eam vidiífent. Id etiam indicat |Euangelifta ver. 9. Qui cum audiffent regem;alierunt,ez- Jeece flella quam widerant im Oriente antecedebat eos , v[que| . |dum veniens fLavet fupra vla erat puer. Quafi dum fuif- Ment Ierofolymz, non vidiffent, & fimulatque inde Mifceffiffent;iterum videre co»piffent.Bernardus exi- fftimat prius Magos .Ierofolymam venire voluiffe, vtde nato intertogarent rege ; ideoque ftellam fefe diuinum arnitterent ducem. Mihi non tam corum :'CUinHtätC: quam diuino confilio fa&um videtur, |[vtIerofolymam venerint: partim vtIudzi inexecu- fabiles effent, vt Hieronymusait: partim vt prius à gentibus, quam à Iudeis Chriftus rex natusannun- tiaretur; nc Iudeoruin de fuo rege teftimonium fuf- Ipe&tü haberetur,vt Bafilius hom. de humana Chri- fti generatione. Humana etiam poftulabat ratio , vé [qui natum quzrebantregé , in regiá vrbé venirent. [2 Quinatus e]. ) Notanda Magorum affeueratio; ^nonenim dubitantes interrogant ; an natus fit; fed certi , tanquam à Deo do&ti;natum effe affeuerant. Videntur ctiam ita loqui ; quafi omnes natum eflfe ifciant. Et veró. quis crederec Iudeorum natum re- |gem Perfas fcire, ignorare Iudzos?Credibile etjam |eft cos de nouo rege interrogaltle ; de quo cum nihil T cognofcerc potuerint,Ierofolymá venerint;quafi in |NE e regiafcituri,quodin alijs fcire non potuiffent. Rex Iudeorum, ) Duobus. modis hzc verbaiungi poffunt, vel Rex Iudeorum qui natus eft;vel qui na- .|tus eft Rex Iudzorum. vterque fenfus probabilis;fe- |cundus tamen mihi videtur probabilior, quia £pea- RUT OEOERSESeU, TIisisrepec-Nec enim ignorare Magi poterát Herodem| . | b iLl ais « legitimum — 2 víq; venire potuiffe. Duz tamen res admirationem| occultaffe ; vt qui humanum quztebant confilium;| adornandam profectionem.Hoc etiam poftea, cum| C Mágil venersunk. 5 PdOAN. MALDONATI COMMENT. I. quægio) de fella M agorim 4m "wera |fnecit. OP NI .[2. quastio; |quando ffella ap- ? P.moit. $. qih.ejlio, ,'uln]lel/d i sss legitimum & naturalem non cífe regem ; féd fä&ij. tium,& à populo Romano datá. Factitio ergo regi naturalem opponunt. du E : Vidimus enim flellam eus) indicem natalis cius.| Quinque de hac ftella quari poffurit: qualis -fu;eriti? quádo primum vifa? Vbi? quommodo cx ea Magi co-| enouerint natum effe Chriftà: Cur per eam potius;| uàmalia ratione docti fuerint? Veràm fuifle ftellá| vnam de numcero ceterarüm , quz ad praeftandum| Maegis obícquium defcenderit ;Gregorius Nyffenus exiftimat in homilia de Chrifti incar. Alij fere om- nes non veram ftellam;fed ftelle fimilitudinem fuif- fe putant, Chryfoft. hom.in Matth.. Bafilius hom. de humana Chrifti generatione, Ambrofius lib. 2.in Lucam.c. z. Auguftinusfer. 3o. de témpore;Fulgen- tiusin homiliade Epiphania, Auc&or librorum de mirabilibus facre fcripturz, qui nomine Auguftini circunferuntur , lib. 3. c. 4& Quod multis probátar- gumentis:quód nunquam antea vifa ; quód nunquá poft.quód non fuerit in coclo; alioqui viam móftra- renon potüilfet, quód ab Oriente in' Occidentem " |contra naturalem éurfum venerit, quód non folum nó&u; fed etiam interdiu luxetit, quód fe fe aliquá- do occultaueri6 vt diximus vet.1.quod fteteritfupra domü vbi erat puer.Que omnia probabilia;non ne- céffariaarguméta funt. Nami qui fecerataliquádo; vt fol ftaret;aliquádo vt retrorfum reuerteretur ; facerc ipotuit vt vera ftella ftatione naturali relida. ifthac |preter naturá fuá officia preftaret.fed quia miracula - |peus fine neceffitate facere nó folet;nec à nobis;nifi| probérur,pro miraculis habéda funt ycredibiliuseft veram non fiüffe ftellam , cum ftellz fimilitudo eflc potucrit, & ád docendos ducendofque Magos. fatis effet, ftellam apparétem Euangelifta propter fimili- tudinem,non propter veritate appellauit , ficut nos Icometam ftellam vocamus.Quid autem fuerit, ma- |gna inter fcriptores diísétio eft. Nonnulli Spiritum Ifanctü fuiffe putát; qui,vt poft baptifmü fpecie co- |lumbzasita nüc fpecie ftellead demóftrandum Chri- ftum defcéderit. Ita auctor illelibrorü de mirabih-| |bus facrz fcriptutze lib.s.c.4. Alij fuifle angclum;qui ftelle fpeciem induerit. Ná & angelos ftellas appel- lari Apocal.i.20:.hác opinioné auctor ille, qué paul- llo ante nominauim^";probabilé; Theophyla&us ve- |ram cxiüimat.Pleriq; alij cometam füiffe dicüt.Ego aàut cometam;aut angelum dixerim.- . Quando autem fit vifa,nó conucnit.Quidá duob" |ahnis,; antequam Chrift? nafceretut Vifam dixerunt propter illa verba ver.16. 24 bimatu e7* infrasfecundum |'|fempus,quod exquifierat a Magii, vt £cfert euthymius-Et quidem auctor operis imperf£liomil. 2. ita fentit, & |Nicephor" lib.r.ij. Idemq; aliquádo fenfit Augufti- |nus, vtapparet ex fer.36.de tépore: quáquá fententia oftea correxit. Alij vnoante anno,vtidé refert Eü- Jthymi". Alij aliquáto ante,vt Chryfoft. Euthymi? & Theophyla&". Alij eo ipfo die quo nat* eft Chrift, 4 . 9 AU y44 . . E ; - vt Auguftin fet. 4.de Epl-phg;?la ; quod ego proba-! |biliffimum puto. Hác enim vim in illis verbis áni- 1nadu erto,-Vidimm]?e!lZ ei'm m O?z'knftc,id e&,quæ eum|] natü fignificábat:& in illis,Ubi eff qui natws cft? quafi lex ftella nó nafciturum Chriftü ; fed iam natü certo .|cognouillent. Cur ergo Herodés à bimatu, & infra |pueros occidit; fecundum tépus quod exquifieratà : 'äfiagi*säver.m.dïcemus. "M a ^ Nbi viderint;nó cóftat. Hzc enim verbaambigua ]viderit.Nónulli ergo nó in Oriente;fed in Occidéte |quit. Sed nó videtur mihi dubitandum,;quin in ipfo [illis Oriéte primü apparuerit, & viz dux fuerit. Cü Cleffe cognouerint , difficile dictu eft.«. Au&tor opetis D |hocadiurati Magos docucrint; quid ftclla fignifica- /' Epipht. Alij intrinfec" à Deo hoc myfteriü eorü ani- ftin? videtur approbare fer.34.de tépore. Cóftantit- Inaícéte ftellá oriturà Num.24. 17. Orietur flella ex Ia |eob. Magos enim aut pofteros fuiffe Balaam , aut ex| |ei^ pofteris qui vicini fucerint;eá Prophetiá traditio- |n€que accepilfe,Origenes hom.ij.in Num. Ambrof. Hib.z.in Lucá c.a.Chyfoft.ho.r.in varios Euágeliftas, Epiphani" in epitome, Bafili" ho. de hamana Chri- Moco. Quod ego & propter tot tátoerumque teftium jJau&oritatem., & propter verifimilitudinem valde |tiá,quà ipfi Gentiles fcirent;ignorare nó Foifc.Non vidiffe aut videffe ftellà qua apparueritin Oriéte;vt faum.Dubium enim eft,an videritmulieré , qua (a- per folarium fuü lauabat ; an ipfe ex folario fuo eam Itellà apparuiffe putát,quod au&or lib.de mirab.fac. Ícripture lib.z.c.4.affirmat. Strabuszin medio relin- enim dicüt, Vidim" flellá a^ in Orietesjuon tà vnde, quá qua ratione tnoti venerint;dicere volüt ; quód ftella: paruiíle;quia nó agebatur,vbi ipfi efsét, fed vbi eam, vidifset.Deinde fi in Occidéte, idcftin Iudzxa appä—ï ruiffet,vtig; vifafuitfetà Iudzisquod Euásgelifta nó tacuiflet. Pretereá quáuis Euageliftano dicat ftellam. per totá vià Magos antecelfitle , tam& quia dicit ver. dà veniés ftaret fupra vbi erat puer;scredendü cft idé ^ Quoautem modo Magi v ifa ftella Chriftum:natü |imperfe&i hiftoriam apocrypham recitat in ttella * - —— otefb;aut eosccü in Oriéte eísét, ftellààn Occidente! 1.reg.1t.2.F'idirg, mulieréex aduerfo fe lauaute fnper felariti : nimirü ei* viderint. Séfus ergo eft ea in Oriente ap- P 9.antaeelfiffe eos, poftquá exierunt ex Ierufalé, vía; leá ante officiü ab Oriéte víq; in Occidéré prgfi:iïtifï'ej : z, ] 4 quejio, quoimnodo z flella z u u i Wienne 4 E s Magi Chrs fimilitudin& pueri fuiffe; qui Magos allocutus Chri-|/z « Kftum natü docuerit, & vt eum adoraturi proficifce-|serwm. rétur, imperauit. Alij naturali afttorum fcientia eos cóieciffe,quod vidétur Prifcillianifte ex iftimafle;fe- - |pe de hac reab Auguftino;Chryfoftomo , Leone, & |Gregorio reprehéfi. Enimvero certum eft naturali /fcientia nólolum Deü , fed ne hominem quidé vll ,natum effe cognofci poffe.Reliquum ergo efl,vtre-] |uclatione cognouerint. Quo auté modo; aut quádo ea facta fi, de co dubitatur.Hieron.in caput.Ifaig 19. I|per demones factá putat.Idéque 'fc:ip'ü lelib.i;con- itra Celfum videtur Origenes;qui ficut alia;fic etiam ret. Nec improbabile omnino eft voluiffe Deà filij as ce jneum videbatur, vt paftores, qui coelü perpetuo có- |tuebantur;per angelos à caclo;Magi, qui ai inferno lícientiam hauriebát,ab inferno per demones doce- Irétur. Alij perangelos fa&á malüt,vt Auguft. fer. de. |mis infpirádo;vt Leo fer.1.de Epiph.quod & Augu- |fima vero omniü feré veterü au&torü opinio eft wa- Igos ex Prophetia Balaam i& diu cognouiffe Chrifto fti generat. Áu&or imperfe&i ho.z. Hieronym. hoc probabile iudico. Videnturque Magi, cum dicunt;| Uidimws flella enm m Ovientes ità loqui quafi de re;quie Iudzis nota effet;exiftimantes Iudeos eam prophe- enim dicüt; Vidim? flella quandá in occidétesled vidimm ;apfdmit. l funt,Vidim"? flella ews m Oriïfe.Säfusenim, duplex Gfrq. : MT r d rift? veniG& vt Andreas Petro fratri | Íuo DUPPQIVOWIUPERQITHPONPINN T NSNT EU. !fui ortü per demones declarari;cü videam"eosChri-] ifti negátibus Iudzis cófiteri watth.8.29.& cófenta- Jfella ei,quia de illa loquebátur, quà oés fciebát naf-|- |céte Chtifto agparimräg quemadmodá fi quis nünc . diceret, Antic 8119- 4 | | P * ERN UA UESEM N eE D n r a a a E 205 Deus docuit. "i [m'n dotwn, Quinam fwïäæ. - Caluin. i» |quàm vrbanitatis adoration£ intelligüt;,nimis mihi Harmon. |vidétur vrbani. Cur enim tot alios Iudeorum natos ||teges nemo peregre adoratur venit,vt Athanafi? in| lib.de incarnatione argumétatur:Quo modo in fta-| cipes facer " . Q MM MATIH. OADUE . — — fuo dixit;/nwenim" M eþwh;l;o au..x.4.5;A31gct grqbïbi— litaté , quód Herodes crediderit per eà ftellà natü fi- gnificari Chriftam,quafi id vulgo notum effet.Nec| enim rogat principes facerdotü,;an Chrifto naícen- ftum & Chrifti Biguram fignificet, vt infra ver.1g. Ex Magos prater ftellam;aliquam , fiue per hanc pro- Poftrema quzftio erat;Cur Deus Magos per ftel-| * poffumusDeum. — & Et venimus adorare eum.) ijhoc loco non aliam bulo,& in prafepi iacétem adorant; f1 nihil nifi ho- minem cogitá? Q:10modo Herodes fe quoq; adora- curum dicit? Fruftra profcéto De* tam inufitato eos miraculo docuiffet,vt folum hominem , non etiam Deum adorarent. 29. G d- 45 Et cógregans omnes prinipes.) Vi tantum faiffe principé facerdotü ex multislocis perípicuum eft; | Matth.26.59.61.víq; ad ver.65.Mar.r.44. & 2.26. Lü- |ce 22.50.$44 À Qb 4.6. & 5.17.21.27. & 7.1. X 9.1. & 22.5. |& 23.2.& 24.1.Itaq; merito queritur,quo fenfu,qua- Ii multi fuerint, principes facerdotum appellentur. uod nó hoctantum loco;íed multisetià alijs fieri animaduertitus, vt Matth. 16. 21.& 20.18.& 21.15.23. 45.Sunt;qui dicát principes facerdotü appellari oés, qui fammi aliquando fuiffent facerdotes: erát enim annui,& venales,Ioan.r1.49. & 18.13.ex quo Pópeius Ivrbem expugnauerat, & vefté facerdotalé in (lL,lam, populiq; Romani poteftaté redegerat ; vt Iofephus [cribiclib.iS.ant.c 6. & Eufebius lib. 1. hift. ecclef.c. l'act.interpretátur; Mar.14.quorü opinio inde refel- litur,quód antequam annui effent fummi facerdo- |tes,cum ca dignitas nó ante finé vite finiretur , plu- res tamen principes facerdot di&os legimus z.par. [:6.14.Vnus ergo crat, & multi. Vnus fummus , qui afoluté princeps facerdoti;aut Pontifex vocabatut. IMulti;qui erant n3& "ww capita familiarü facerdo.- talium, vt apparet r.par.15. ver.6.víq; ad 3. & c. 24.6. Vocat ergo Herodces facerdotes, quia eorü erat offi- res,& doc&tioreserát;& quia erátex numero Sanhe- drim ordinariorum iudicum;& quafi confiliarii, vt intclligitur r.par.23. 4,Matth.26.3. Mar. rr. 18. AGk. 4. 26. & multis alijs locis, vbi fine principib? facerdo- tum nullum concilium cogitur. 35 Et [eribas populi.) Scriba: t55 proprié erant pu-|. lici notarij ; quorum officium erat non folum pu- 'te ftella apparitura fit, fed vbi Chrift" fit nafciturus. Quodautem quidi obijciuntin illa prophetia Ba-| laam ftellam Chriftum ipfu m appellari , cum ex Ia4|: - Icob dicatur oritura; non nego. Sed nouum non eff;[: . |vevnum verbum przfertim in prophetijs, & Chri-| "Eppte vocaui filism mewn. Llud certá effe arbicror, | B phetiam, fiuealiunde, diuinam reuelationem ha-|. buiffc , affeueranter enim , & tanquam à Deo docti| r.44fio, loquuntur; Vi eft qui natus efrex Indaorum? cur per (lel- lo 44' . . )d5 " » 414 Jam docueri? Non eft difficilis coniectura ; & Gre-|. gorius docuit voluiffe Deum accommodaté ad eo-|. |rum fcientiam eos erudire; vt, qui in ftellarum ob-|: feruatione veríabantur, ex ftellis Chriftum cognof-|. cerent. Omnibus in. rebus & quarere & inuenirc|. 6.Ita Chryfoft.& Euthym.infra.c.26.5. & Theophy-| E cium de lege refpondere Mal.z.7.non o€s,quia infi-| Initus fuiffet numerus:fed principes ; qui & paucio- C ;.lblica inftrumenta conficere , fed etiam facras fcrip- Kfenfui;fed vnius verbi Euágelifte (enfum vnius ver- , xetur.Alij vyy apud Prophetá ncutro genere pofitü À turas incorruptas leruare ; earumque fenfum inter-. pretari , vt cóflat 4. reg. 22.8.9.10. & . E(drz.7. vo, 1t; & Matth. 7. 29. & 17. 10. && 23. 2. & 1. Cor.1. 20. Ita- que 1jdem vopuxo);id eft legis periti vocabantur Luc. 7.30. & 1. 46. Non item vouoera| legiflatores ; vt quidam putant. Horum enim maior erat dignitas. Quemadmodum apud Grzcos Grámatici primum dicti funt;qui litteras nouerant, id eft legere & fcri- bere;deinde quiau&ores corrigebant , & interpre- tabantur; qui in omnibus quzftionibus,que de hi- ftorijs , fabulis, au&orum fen(u incidebant , iudi- ces erant. Theophyla&tus:Ideo ab Herode etiam vo-| |cantur, e7* quia pars magna Concilij eranc Mar. 14 j* & 1. Luce 22.66. | : Vb Chrifius nafceretar.) Hebraifmus,id eft vbi naf- citurus effet , "iv h3 as | G. Et t Bethlehem. ) Hunc locum diffenfio , que prima fpecie magna videtur effe inter Euangeliftam atque Prophetam; difficilem facit. Quattuor autem rebus videntur diffidere. Quód Euangclifta dicat, z * Bethlebem terra Inda;Propheta vero, c27 ts Berblebema prmtha; Quod Euagcli&a,NeqwdquZ miutmá es,Pro- pheta nv vyy minima es, vt fis,quod Euangclifta ! ! | Á : . o [ex te exiet dux; Propheta ducé non nominet. Quód ) cat;Propheta tnb,qui dominetur. Deniq; Euágeli | ".'Scptuag.intgvllo modo videtur cóuenire. Quidá ni- mis facile refpódent Euágeliftas memoria (zpe lap- mum citát. Euágeliftas cótrario feníu fcripturas ci-| jrare di&u impium iudico;neq; id víquà nieronym? ipfo loco ageus fenfum effz cótrarium;nó fignificat totius loci Euangeliftz fenfurn totius loci Prophete bi Prophetz'fenfui,fi per fe confiderctur, cótrarium efIc. Nà, mmima es, & non minima es, per fe confiderat: cótraria profecto funt; vt autem ab Euangelifta, & lo poft exponemus.Memorie autem lapfum;qui E- uangeliftis tribuunt; quorum ote Spiritus fanc&us lóquebatur ; etfi rem , quafi humánum fit , ex- tenuant , videantan in Euàngeliftis excüfent; quod| in fe fiquis excufaret, rideri fe putarent. Ego id autimpium etiam effe , aut propeab impietate ab- 'effe arbitror. Cautior Hieronymus; qLii facerdo- tes Fotius & Scribas , quàm Euangeliftam accufare maluit. Putatenim in commentarijs in cap. $. Mi-] chez Euangeliftam , non quid prophceta dixerit; fed quid facerdotes & Scribe refponderint narrare voluifle , vtícripturarum in illis ignorantiam no- tarct. Sed neque credibile eft facerdotes , quan- tumuis indo&tos , Prophete verba infideliter re- citaffe ; prefertim cüm vero fimile fit in re tam fe- rialibrum ipfum in medium protuliffe ; & Euan-| gelifta potius laudandi , quàm reprehendendi caufa| videtur eorum refponfum recitaffe ; vt ex aduerfa-| riorum etiam fententia probaret Chriftum in Be- thlehem fuiffe nafciturum. Alij interrogatiué lo- cum Prophetz legendum putant; vt idem fit ; /f£» minima es ? apud Prophetam; & mequaquam mimitma es ápud Euägefi&am ; quod nó effet credibile fi proba- &uagelifta dicat, Qw regat;aut; 39*:-*;-7rpxpavä,qui pat] tta,vt Hieronym" àineque cá Propheta, neq; cum|. ios teftimonia fcripturari non alijs tantü verbis;fed| - [Alio eti&; cótrarioq; fenfu recitare.Cui" fentétie ma-| gnum auctore in epiftola ad Pámachium Hierony-| dixit.Nà quodait in epiftola ad Pámachium de hoc| Propheta dicütur , nó cótraria; fedidé funt,vt paul| Y hs US »di—am—c- m Á3 . . IOAN.;MALDONATI)COMMENT. | 53 dicüts vt fit fenfus; parum eft,vt fis in millibus Iuda, id elt maxima es , vt fis inter principes luda , quod Euaugelifta dixit ; Neguaquam mimtma ei. Hc inter- pretatio cum mihi ipfi , ficut & illa fupeiior, ante quam apud vllü auctorem legerem;veniffet in men- tem , vix inuenta difplicuits quod Hebrzi non fole- 733.Credo ego huius rei explicationem ex alia que- plicare queftionem poffent/fed cos connexio , con- fed facerdotum Scribarüque interpretationem re- Ephratba, id eft terra Indz. Hec enim Bethlehé olim Ephratha vocatà fuerat.Genef.35.16.19.& 48.7.Quia jrj. & Iud. .8.que Ephratha non cognominabatur,' ab illa diftingueret: facerdotes vero ephitetum pro- Ettis Betblehbem Ephrathaid eft quz es terra Iuda,non ea Bethlehem, qua erat in tribu Zabulon ; fed in ea Qquz in tribu erat Iudz Chriftü nafciturum.Id enim dem videris , fi^murorum tuorum fpe&etur ambi- I millibus a'a*w interpretati funt; in ducibus,id eft inter duces , aut prouentu ducum. Nomen enim quia duces mille.plerumque hominibus pre- tem populum in chiliadás diftributü ; & nemo nef- citj & Exod. 18. 25. & r. par 23. 4. manifcitum eft.. Quod idem in vetere Grecorum Rep. fadum fuiffe apud Ariftotelem, & Platonem legimus. Du- bium autem non eft, quin Propheta non folum ad ortüm fauturü Chrifti profpexerit ; fed etiam ad pre- teritum Dauidis alluferit; fignificans paruum oppi- dum vnum iam przítan tiffimum ducem Dauidem rotuliffesalterum veró longé preftantiorem Chri- äuït*n prolaturum ; & quia de Chrifti ducis ortu age- þ-a;t"'ur ; appofité facerdotes interpretati íunt a'n*w3 m in ducibus Iuda. quodautem pro 5vp domi- Chri&us nonin virgaferrcea,vt gentes ; fed in 3 cdo lum iuum regeret; fimulque;vt opinor,ad Dauidem Chrifti guramalludunt , quià pafcendis ouibus ad paícendum populum Dci traductus cft. N«m de gre. gubus outum affampfit eum. , de pofl fetantes accepit eum pa. Ipres vertiffe videtur , reget; quàm alij nonnulli ver-| |tunt, pafcet 5'quia tion vocaucrant Chriftum eoiplyua| ipattorem , ficut reges Homerus vocare folet ; fed i antco feníu dicere vyy, fed óyp vt Genet. 3o. 15. Ifai.| ftione pédere;an hzc verba fint facerdotum & Scri-|. barum , an Euágelitte. Nonnulli enim intetpretes| Euangeliftz effe putát; qui haud fcio quo modo ex-| p textufque verborum vídetur redarguere. Sunt ergo| facerdotum verba ab Euangcelifta fideliter recitata.|. Quare fic exiftimo Euágeliftam nó verba prophete; " citare voluiffe: qux eiufmodi fuit. Et t» Betblebem|. ergo alia erat Bethlehem in tribu Zabulon Iofue.19.] addidit Propheta hoc epithetü , vt hanc Bethlehem, 1 phetz, alio clariore epitheto explicare voluerunt.| Zabulon; vt doceantfenfum Prophetz effe ; non in| Hcrodes magnopere putabat fua intereffe, vt Íciret.| Quodautem fequitur, Minma es vt fis,fic expofuerüt,| quafi Propheta ironicé locutus fuiffet,Minima qui-| tus; atnequaquá minima es; Ex fe eutm exiet dux, e7*c. jewBoN vtrumque fignificat & duces , & mille,| érant; inde yi/apyor à Grecis appellati. Fuitfe au-|. netur;interpretati funt eojuavé paícct; regendi mo-| dum declarare voluerunt ; futurum fignificantes, vt| benigni paftoris , cuius oucs cflent propriz , popu-| ftere acob feruum faumn,e" 1frael beveditatem [nam , pfal.| 77. 76.77. ficut Petrus & Andreas allufione ad pree-| tcritum officium pifcatores hominum fa&i dicun-| tur Matth. 4..19. Melius tamen mihi nofter inter-| A. C D P F | infidias parat. E |vbi natus fuerat, fed in domo eü dicantur inueniffe; |gosautem,etfi tertiodecimo venerunt die, non iam : imihi probabile videtur. Quod enim in prafepi rc- "fa&um eft, quiaconfluentibus vndique in Bethle- operis imperfe&ti facerdotes reprehendunt, quod non integrum Prophete teftimonium produxcrint, Sequebatur enim; Ef egreffws eius. à diebus atermitatzs, quod illi tacuerunt. Sed non tam malignitatesquam prudentia mihi videntur tacuiffe, quodad quzftio- «fet, nihibkattinebat. .. . | 7- Clam vocatis magis.) Clam vocat , quia Chrifto Fempus flella ) iv zoiyoy roU qamopBiua u- tpoc tem- pus, quo apparuerat ftella ,id eft, quo illis tempore primum cocpilfet apparerce. i d "* .. Xo. Fidentes autem [lellam..) Qui hinc colligunt ftel- lam non faitfe Magis totius ducem viz , quod quafi nouo nunc eiusofhicio lxtentur ; non videntur ani- maduertere , eadem ratione probari poffe, ne vifam. quidém illisantea fuiffe; quód itanunc, quafiante: non vidiffentca vifa letentur.Quod abfurdum pro- éam ad tempus,cum Magi Ierofolymis cffen t,difpa-: ruiffe,vt ver:i. Ambrofium, Chryfoftomum, Bafiliá, Auguftinum;Bernardum, Theophyla&um diximus docuiffe. Neque mihi videntur horum verborum! fenfum penitus intelligere. Nec enim fignificat, vt cgo quidem arbitror, Euangclifta Magos afpectu ftellzz,qua paullo ante euanuitfe videbatur;lztos fa- jiffe.Id enim fi dicere voluiffet, nó hocloco,fed ante dixilfet, Er erce ffella quam viderant 12 Oriente antecede- bat eos, Gc, gamfs funt gaudio magno valde; fcd fignificat cos gauiíos fuiffe videntes ftellam (ficut proxime di- non quod ftellam viderint;quam fepe iam viderant; fed quod Chriftum ; quem quzrebant , inuencrint. valde , id eft optimas ; E fews malas malas valde , id cft peffimas. , 5505 I Et intrantes domum. Quia domum; nó ftabulum intraffe dicuntur Magi,nata quzftio eft;an adhi |hzrefi 51. hinc argumentatur Magos duobus poft Chriftum natum annis veniffejquod non in ftabulo idemque Theophyla&us affirmat. Alij fere omnes| Magi;an paftores adorauerint, pariterquevtrumque putat effe probabile.Ouamquam ego de eo non exi-| Ícendi coheret verbüm. Chryfoftomus ; & auctor| nemab Herode Em-p ofitam , Vbs Chriflas na[cittwrns: fe&o eft. Iam enim dixerant; idimw flellam ews in| )riente ver.2. Nomn idergo,fcd illud potius colligitur;| xerat) ftantem fuprä vbi erat puer. Latantur enim,] | Gaudio magno valde ts r113, id eft maximo.No-]- tus & frequens Hebraifmus,Ier.24. 3. fecus bonas bonas| äfæfepi jacetem Chriftum inuencerint. Epiphahius in prefepi à Magis inuétum & adoratum fuiff: tra-|. u PX * 9 e dunt . Iuftin" in Tryph, Chryfoftom.hom.in Matth.] 7.2uctor imper. hom. 2. Augult. fer. 1. &2. de Epi-] phania. Immó vero Euthymius dubitat, vtri prius| ftimo dubitandum, cüm eadem nocte, qua Chriftus natus cfb;ypaftores conftet adoratfe Luc.2. i. 16. Ma- in przfepi ; fed honeftiore loco Chriftum inuenitffe| |pofitus fucrit ; partim myfterio , partim neceffitatej hem defcriptionis caufa , qui ex familia Dauidis gc- nus ducebantnon eratlocus in diuerfqrio Eüc. ». 7.*r Myfterio iam erat fatisfactum. Neceffitatem ceffiffe| credendum cft & Mariam autIofeph omni dilizen-| tia commodiorem locum quefiuifle fuadet ipforum|. pietas. Áucores vero illi fuperiores concionando ä)rtaife. , magis quàm interpretando in przfepi ado- |n?«pova ducem, ciim quo melius regendi , quàm pa- aps p m ratum ROTA thmorfa cxpmden! 1 P ais n Wüm, : v* ii Cr-—- ; —1 — Ia —— c —— PEE ul EzI b—— u- &T I — U——: Z—- c à i l 3 Adunerum M agorimn L wmodo cxpcnderit : B. Maria M acoyum ánrum, inem , & Magorum fidem augere videretur:fed quia pnificatio. | d a Fä"'!'" "* confen(íu cognoueruntvt Regiaurü;Dco thus, ho- lfoctori mitigando datum putat. Anautem fingu- lifingula , an cun&ti communiter cunctaobtule-] lrint dona;quodStrabus incertü relinquit , diximus : cöriïumpficrimz ANec enim vero fimile eft reges qui| |tamen Marià Purificationis dieagnum,vt præfcripf- - |tionem Zgyptiferuatum fuiffe , idco minus credo, Iofephus cogitauCrat,quo tempore thefauïum- con- Mümptum iam faiffe probauimus. p .. JMNNOMALBAAAPRAM 101 . — 8 —— ratum dixerunt, quód id & myfteriu ,.& admiratio-| À Galilea,vt perípicuü eft ex Luca, c.2. 39. Cur autem illafuperiorfere communis eft Patrü Íententia,non facile eft reijcienda. s ingdk ; Cum Marta matre eiis ) Quod. Iofephi mentio non fiat; autcaíu ; quód forte domi tunc non effet; aut myfterio fa&um eft , vt Iofeph à Magis non inueni- retur,ne forte Chrifti patrem putarent. Nam paftó- res puerum cum Iofeph & Maria dicütur inueniffe; TLuc.um 645 7- 5Tupncos h 5 T ! Obtulerunt eimunera aurit thweez? myrrbam)Quibus| Orientales abüdant , quamquam nolim myfterium excludere , quod omnes hic veteres auctores tanto mini myrrha data fint.win* enim myfterij effe vide- batür , quód mulier illa vnguento Chriftum perfu- diffet, quod nihilo minus eratapud Orientales vfi- tatum; tàmen Chiftusad fignificandam (uam fepul- turá , de qua nihil fortaffe mulier cogitabat, fadtum dixit Matth.26. 12. Huius auté myfterij etfi nó Chri- (tum,quia nihil eum de Magislocutum legimus; ta- men omnces véteres auctores interpretes habemus; Irencü lib. 3. c.1o.Cypriá.fer.de ftella & Magis, Ori- zen.lib.r.cótra Celfum;Bafil.hó. de humana Chrifti gencratione,Gregoriü Nyflen.hom.de Chrifti nati- uitate, Chryfoft.hom.r. in varios Euangeliftas, Am- ;7.Hieronym.in commét.[uuencum, & Sedulium; quorum nota funt carmina. Solis in fententijs Ber- nardus cü totüs alias myfticus effe foleat & hoc ip- (um myfterio tribuat ferm. 2. & 3.de Epiph. nullum hic myfterium agnofcit;(ed aurumggaupertati,myt- rham confolidandis infantilibus membris,thus loci ver.s. Aliam-hic nonnulli queftionem mouét, quá, vt curiofam,;praterij(fónifraliquam ad explicádum alium fcripturz locum lucem afferre pofle iudicaf (em : Qua in re tantum thefaurum Iofeph & Maria cx Oriente víque veniffe ; & thefaurosaperuille di. cuntur, parum quiddam obtuliffe auri ; & videmus tum in legeeratemere non QOtuiiTc,ideoq; par tur- turum,aut duos pullos columbinos obtulifle. Luce 2.24. R efpódeo non conftare ex eo loco, vtrum Ma- riaagnum; an par turturum vel duos pullos colum- bbarum obtulerit: tamen quia probabiliter inde col- ligitur;& itaomnes fentiüplacet mihi;quodà qui- bufdam dictum cft thefaurum illurn peo fuiffeab il- lis confecrauum, Nam quodalij dicütad peregrina- iquód & auaritiam redoleat;& quando puer prafcn- tatus in templo eft, nihildum de ea peregrinatione / | n.Surge ( actipe) yspSieic aof paA n e, experge factus| [accipe ; id eft eäp—ergifc,cre ftàtim , & accipe, vt effe- &us interpretatur. TLT | 14« Qw con [nvgens)o d « yepBese,Mle vero expergef: ajf &us;id eft cum Itatim polft'vilut euigilaffeGaccepit puerum;& de no&e fugit. Credibile eft prope fuiffe brof.lib.r.de flde-.c.z.Augufc-.fer,ï.-deFEpiphan.öc fex.]. icarnifices,qui puerum quercbant;quando intépefta nocte fugere iubetur.Fugeruntauté non ex Bethle- D E " |Rliorü Dei,quiadoleícere non pofluncnifi vexétur. B| Eteratibiv[quead obitum Herodw.)C)am4iu Chriftus rodes videa.g,]qu;öd allafus effet & .M AgH. hec ver. 1. Qw |Epiphanius, fuiffe dicunt. Si ergo Irenzi & Tertul- — Iftum quadragefimo primo Augufti anno natum fu- ïin Zgyptum , própta eft cauía;vt eflent extrà Hero- disimperium.alià Euangeliftareddinvtimpleretur| —— quod di&tü fuerat per Prophetam, Ex../£gypto vocaut Ofee, vt 1. filium meum.quamquá ibi non tam cauía,quá euétus fignificatur.Erat Zgyptus in rebus adueríis Iudzo-| rum cófugium. Nà fame olim impulfiin Zgyptum confugeruut.Gen.46.6. & bello longe poft a Chal- deis vexati,qui ex calamitate reliqui erant;eodé fefe cótulerunt 4.teg.25.26.Videtur ZEgyptus fchola effc manferit in ZEgypto , aut quo loco , quidue ibi ege- g*d'"dl" | rit , nec exprellic Euangclifta , nec- aliunde certó *:/ï'fm ;;' conftare polfe arbitror.Qui feptem annos fuitfe di- ïnanjgä , cunt, au&torem fecutieum , qui Scholafticam , vt| — vocant, fcripfit hiftoriam ; non probant. Nequc qui tres , vt Nicephorus lib.x. c. 14. Omnium fere Íententia cft duos fuiffe annos; quod Epiphanius bar. j1. videtur approbare. Res fortafle non ita ma- onircfert, fedfi volumus , quod in ca eft proba/ifh- mum,-perue&igare , tria nobis principia fcquenda (unt;qua ex Euangclifta facile probantur.Vnum eft, hanc fugam eodem anno conugitle , quo Chriftus à Magis adoratus eft; & quidem non multó poft ado- rationem. Hoc enim verba illa fignificant : Zune He- cum recefci[Jent, ecce angelus Dommi apparuit im. [omnss lo- - feph, que quamuis, vt diximus ,.non fignificent fta- tim; tamen certe fignificant non multó poft Mago- rüm abitum & Iofeph, vtfugeret, admonitum ; & Hetodem pueros occidere copiffe. Alterum eft;eo.. demanno , quo Herodes mortuus eft , Chriftum ab 4Egypto reuertiffe. Hoc enim illa indicant verba; Vér. 19. 20. Defumido autem. Herade ecce angelus. Do- ' mini apparmit im fommis lofeph dicens . $urge c7 actipe pue- Ya"n, 7 matrem elus £O vadein terram i /;'aæl. Terti um cft, Magos paucis poft natalem Chrifti diebus aduc- ; niffe, vt ver, r. à nobis probatum eft. Quibus tri- bus principijs ; etfi alia duo ex profanis addamus thiftorijs , quotannos Herodes regnauerit, & quoto : regni eius anno Chriftus natus fit, facile fpatium itemporis ; quo moratus fuerit in ZEgypto ; reperic- mus. Ex his:ergo duobus poftremis principijsal- terum eft certum ; Herodem trigintá feptem re-| gnaífe annos; Iofepho lib. 1..de bello Iud. c ar. & Eufcbio in Chronico certiffimis teftibus. De al- tero duobus annis inter fe audtores diffentiunt.]. iNam alij anno quadragefimo primo [mperatoris Augufti Chriftum natü fcribunt,vt Irenzus lib. 5. c. 25. & Tertullian. aduerfus Iudzos; alij quadrage- fimo fecundo , vt Eufebius lib. x.hitt. Ecclef. c. . & in Chronico , & Epiphanius hzr. s1. Rurfusau- |tem quisannus Auguíti in quem Herodisannum inciderit, altero diffidentanno. Namalij quadra- gefimum ptimü Augufti, trigefimum primum He- rodis , vt Eufcbius; alij tricefimum fecundum , vt |Mliani fententiam in eo fequamur , vt dicamus Chri- liffe: Eufcbij veró in eo, vteunxannum triccfimum | primum Herodis fuiffe credamus, necefle erit Chri- ftum in Zgypto fex. integros manfiffeannos, aut etiam (ep.tcm ; fi illum ipfüm quo fugit; id cft wi- cefimum primum Herodis numeremus. Quaz cft P "" i|hem;necexTerufalem; icd ex Nazareth, qua:erat in lilla prima , & vt apparct, vetus opinio. fi verb iE C 4 Irenzüm —— In Jfery an miracu- là fecerit. V't,quomo do in fcrip Sura AccI puor. Implers prophetia quomodo [ . feriptu 14 dicitur. Pro Cluet. de Inuent. cap.7 14. - |Chriftus fuit in Zigypto , vt plurimum 3inque, fi [quídue ibi egerit; monendum le&orem iudico, vt] gio Chifi? |Mici. Dicitur autem prophetia, quantum cquidem GI IOAN. MALDONATI COMMENT. in Herodis f(equamur annis; reftabüt arini quinque, aut fi primum numerem" , fex;quos fuerit Chriftus, in Zigypto : totidemque fecüdum Eufebij compu- tationem eruntanni,ficum folum & in Augufti & in Herodis annis fequamur.Sin auté Eufcebio in an- nis Augufti;Epiphanio in annis Herodis credimus; primum numeremus;vt minimum quattuor,fi pri- inum non numeremus , annos. Itaque hoc tantüm certum eft , neque plures feptem ; neque pauciores quattuor in /Egypto annos commorari potuiílc. Nicephori per ttes in ZEgypto fuiffe annos , nihil habet proríus probabilitatis; nifi dicamus Magos duobus annis natum Chriftum adoraffe,quod ver.1. o non folum in inquirendo minimé curiofus;fed etiá in credédo,fi quid inuencrit, cautus fit. Multa enim de Chrifti in &igypto miraculis obícuris vulgo au- &oribus circumferri video, que haud ício;an ex Al- corano Mahumeti , manauerint, vbi eadem inter (purciffimo,& mendaciífimo auctore Chrifti diíce- ire miracula. Euangeliftam habemus Ioannem , qui IChriftum affirmat primum in Cana Galilez con- uería in vinum aqua miraculü ediditfe c. 2. 11. Quod etfi ício ad ea;qua poft reditü ab gypto fecit;ypolfe reftringi; tamen cum nihil fi;quod reftringi cogat; multo eft probabilius vniuerfe intelligendum etffe, quod vniuerfé di&um eft.Nec volo,cum hzc dico; bonis auctoribus fidé abrogare ; qui Chrifto in Z£- gyptü ingrediente idola corruiffe tradát , vt Hiero- inymus in c.19.refert , nec reijcit ; quodq; tam multi dixerüt, vt merito traditio videri poffit, Palladius in ILaufiaca hiftor.Credatur fané Sozomeno lib.5.c.20. veterem famá referéti, Chritto infanti Hermopolim 4Eaypti vrbé ingredienti przcelfam atborem accli natam ; Mahumeto tamen, & neício cui de infantia Saluatoris libro totiesab Hieronymo alijíque Patri- bus repudiato ; ne credatur. um W. Ut adimpleretor.) Ft,hocloco nó videtur mihi caufam,fed cuentü fignificare ; quod Chryfoftom?, & Damaícenus multis locis fieri obferuauerunt , vt infra c.5.16.10an.9.39.1.Cor.rr.19. Nec enim propte- rca fugitin &gyptum , vt prophetia adimpleretur; fed cum vitandi Herodis caufa cb fugiffet, factum eft vt prophetia proprié impleri videretur. Quz phrafis,quia frequentiffime occurrit, explicanda fe- mel eft. wonrt z vpoBaos] impleri prophetiam eft fi- putantbarbara.Nam & Cicero implere,quod pro- fetlus fis,dicit;& promiffa cóplere, & cópleri rem, ad exitumque perduci.(luæ omnia codé änfu »quo ii facris litteris prophetias impleri, manifeftum cft obferuare potui, quattuor modis impleri.Primum, quum id ipfum fit;de quo proprié & litterali vt di- citur fenfu intelligebatu r,äcut C.I. 22. Matthzus di- xitimpletam in Maria Ifaiz prophetiam fuiffe ; Ecce pifga conciptet, C77 pariet filium.Secundo , cum fit nó id de quo proprié intelligebatur prophetia; fed id quod per illud fignificabatur, vt 2.1eg.7.14. Ego ero il/; Quare opinio illa vulgaris , per duos ; & altera illa| refutauimus. In quaautem vrbe Zeypti manferit;] fabulas lego; & non decet Chriftianos à Mahumeto| eri; quod per Prophetam predictum eft,phrafi pro-| pria quidem Ícripturarum , fed minime, vt quidam| in patrem,Q7" illeerit mibi n filium.quod proprié de Sa- Irenzum,& Tertullianum in Auguü:i;Epiphanium À lomone dictum effe pcrfpicutlm eft; D. tamen Pau- D E leratjim plcri non potuil |prophetz verba fecutum fuiffe, Hieronymus in c. lus de Chrifto;cuius Salomon figura erat , interpre- tatür Hebraor.r.6.quafi in eo impletü effet; & quod Exod.12.46.di&tum eft;0 s non comminuetis ex eo , certü eft intelligi de agno; tamen Ioánes c. 19.36. in Chri- fto,qui per agnum fignificabatur , impletum dicit. Tertió,cü nec id fit de quo proprié intelligitur pro- phetia;nec id quod per illud fignificatur ; fcd quod illi fimile et , & omnino eiufmodi, vt prophetia nó minus apté de eo,quá de quo di&ta eft , dici potuitfc videatur.Nam Populus bic labyjs me bonorat , de Indais qui tempore lfaiz erát,Deus dixeratIf21.29.1. Chri-] ftusautem in ijs,qui fuo erant temporc,impletum fignificat Matth.ig. 7.8.Simile eft exemplüm Matth. |D.14.& A &.28. 26. Quarto cum id ipfum ; quod per] prophetiam , aut fcripturam di&tum erat , quamuis iam fa&um fuerit; tamen magis ac magisfit. Tunc enim fcriptura impleri dicitur , id eft quod percam in fcripturis fepe fieri dici non folum , quod fieri incipitfed quod magis ac magis fit; ficutIoan. 2. 11. dicütur difcipuli Chrifti vifo miraculo aquz in vi- diderunt;jnam iam certé ante crediderant. ouemad- modum locum difficillimum Iacob.2.23.fumus peo volente explicaturi.llla ergo Ofee prophetia ex ,,&- gypto vocaut filium metiproprié de popufo Ifracl , qué Deus filium primogenitum fuum appcellare folet Exod. 4:22. intelligebatur , vt ex verbis prophetz |/£e)pto vocaut filinm meum. Dicitur autem nunc im- |poris naturalis Chrifti figura eft; & Chriftus popu- ïo in co eft fimilis , quód vterque Dci filius appella- tur. Significatautem Euangelifta illam prophetiam |proprié ac perfecte in pcïayulo » qui proprie filius nó exin Chrifto auté, qui pro- prié & nacuraliter filius erat , perfe&tiffimé impletá rïeiï'e;quemadmodum fi quis diceret illa V'ctBa,Ege ere sliim patrem o* ile erit mibi in filium,proprié de Salo- mone, qui proprié non erat filius;di&a non effe;de Chrifto autem proprio & naturali filio, proprié di- .a etle. Ex ,/£gypte. vecaui filium meumySeptuaginta |verterunt, va c&xva avra, filios cius, aut quia pro *33| filium meum legerüt v33filios eius vnius adicctio- ine litterz; aut quia fenfum magis cófentaneum effe iudicauerunt/fi ita legerent;ficut re vera fuiffet , nifi 462 - dictum erat,cumulati(ime fieri.Obferuamus enim| - num conueríz credidiffe , quia magisac magis cre-| Imanifeftum eft; Quia puer 1rael , ey- dilexi eum ^ ex| 1pl*eta fccundo aigtertio modo. Nam & populus ille [in ZEgypto exulans Chrifti ibidem exulaturi figura]. dici poteft,ficutnunc corpus myfticü Ecclefiz cor- mp.u.x. 2.reg.7 4 conftaret Eu&geliftam legiffe :33 filum meum. 1Ita- que imperité Iulianus hunc Chriftianis locum ob- ijciebat,quafi Euangelifta mala fide Prophetz tefti- monium rctuliffet,non animaduertens Euanäeliüä, non Grzcam Septuaginta verfionem , fed Hebraica Ofeen. - rbl u 16. Tunc Herodes.) Twnt , hocloco nó exiftimo pü- &um temporis fignificare,quafi ftatim,vt Magi dií- cefferunt;infantes occiderit. Nam inter Magorum difceffum , & puerorum czdem aliquantum inter- ceffiffe téporis neceffe cft;& quia vicefimo feptimo |poft adorationem die Chriftus eft in templo Iero- lolymz reprefentatus Luce 2. 22. & quia. poft ali- quandiu manfit in Nazarcth Lucz 2.59. & quia cre- dibile eft Herodem ; quamuis cruentum & crudelé 'tyrannum , prius tentaffe, an Chriftum inuenire polfc?; lr H hm n Wt « Afl 2 - |princeps populerum , ey^ damifit ewm. Similia (un t exera- j|Cw He [redesbimos: Jénfates oc Jerdit, |tequam appareretannis. ;Dices; cur. duobus annis |non erant duo anni poft; fed pauci admodum. dies, vt ver.ac z probatü eft.Deinde quia Magi; vt ver.2. |diximus;non nafciturum ; fed iam natum effe Chri- |ftumraffirmauerant: at quanto ante tempore. natus jeffet, neque affirmauerant ; neque fortalle (ciebant. . ver.. " VOGNEN i s EO N N I NT i d aiaunipefe d FR r Lt ii AR i a H a R A z EE UE duy* " r db x * SEEAGRNN as s « ts - d ; * & a i 2 ) d " DNOUAT " .fx EuE E s Ro4 3 3 RCROG W x X É : u s * poffet, vt folá occideret;quàm omries infantes tru- cellizamus.cum omnib" modisgratiam populi ve- nari folitum , ne tanquam peregrinus de regno de- tu£baretur, Quzfito igitur prius Chrifto, nec inué- quántotemporefierinonpotüit, — -:: . ] -sEtmüttens ) Hebraifmus m folent Hebrgi vtil (a, fcd intelle&a perfona patiente; quod.Latini aut| nunquam, aut raro admodü faciunt. Ea phraft: vífus| efthocloco Euahgelifta , Mirtens füb. carnifices , vt| infra c14.10.Mrfirque , 7^ decllaut Ioamnem ytà canceres |Magos veniffe. Qui omnes ; i verz de ftella 8c Ma- |difcéffmi,fed duobus annis poft;infantes occiditfe: |te filiorutn cauffam diceret.Sed ij etiam & contextu |poft diebus veniffe credimüs , non licetiftis fügerel |interpretatio, quam &'nónullisnoftro tempore vi- |tis do&tis placuiffe gaudeo, Herodem ad illud tépus; quod quui&crat à Maggjgs ,wduos praterea ,.'?,die Clifc: |annos.Itaque illa verba;Seeundum tempus ,qued.exqui- |fieratà Magurjnon fignificant occifos elfe omnes pu- |Stellaenim iam natum;; non:quando natus:effet, fi- gnificabat. Voluit ergo Herodes cautionis & fecuri- |tatis caufa omnes,qui. duobüsánnis ante quàr ftel- |. |laapparuiffet, nati effent;occidere; ficut non folim 1eos, quiin Bethlehem vbi Chriftum facerdotes naf- |citurum dixerant;fed etiam 'omnes,qui in o mnibus ficut Hifpani fimili phrafi dicunt. Embio acortar la.ca- beg , & c. 27.. 19. Mifit ad eum.veor eiis. dicens , nihil lubi es" iuflo li, Píal. $6.-4.. Mtfit decalo ez liberautme, (ub; angélos,& Pfal. 104. 19. Mifrt rex , v* [olét eum: Pla,Maz.;.:;:I;& 637 diesiaug -0 DC OTERLHE - cvtbimato z mfra)Locus'propter obícutitaté hi- ftoriz, & propter opinionum varietatem. difficilis.| tes occidiffe. Alij vno anno aut circiter.al tero)p of gorum aduentu corum effent opinioncs ,facillime (cíe expedirent ex hocloco; fed eas ver. 1« & 2. rcfii- tauimus. Alijnon ftatim Herodem poft Magorum co enim tempore vocatum fuifIc Ro má,vt de mor;. verborum Euangclifte ;qua non tam longum.pa: |tiuntur fpatium , & hiftoria refelluntur.. Apparei|U lenim ex Chronico £ufebij eum ánte quinque annos ilios fuos occidiffe. Nobis.vero s qui neque ftellam ante natalem Chrifti apparuitfe » nec Magos multis Magisy'apparuiffe;fed eos, qui nati effent duob" an- ante ,:non duobus pott? :Rcfpo'ndco primüm .q;iia fimbus 6iusna-ti; € 1ï&ï1't5 O C Cl dlt,, : & n On fOlum lOCO, fed etiam tépore plufquàm neceffe erat ; crudelita- tem extendit,& ne forte erraret;errorem aüxit, --- .17;;Tanc-4dimplemm,f 4.)'Eodem mo do hzc Prd*' phetia.tunc impleta fuiffe dicitur ; quo illa-Ofee com- cidaret:quodfe fine magno totius po puli infe odio|- facere non Polfe nó1 ghoraþa—t ;cuüm ex Iof&g ho in-l to,ne vnus euaderet,omnes inuadit.-quod fineali- verbo Hhwe:& Graci àog-eAxem abfoluté nó expret-| ixpo d Á w Quidam dixcrunt duobus poft Chritti natalém an-| C Inis veniffe-Magos;ideoqiic Herodem bimos infan - F 18.. Vox i Rama avdita efl.) Hünclocum in ; hém plorás filios fuos;fed Rachelem, que iam mor-| - pererüclllud etiam , quodadmirabile videri poreft |vtne vna quidem mulier fuperftes fit, que plorarc Ipoffit & necefle fitad plorandü ipfos quoque.mor- Jtuos excitare. Videmus in &ragordijs fimile quiddam ts tmengtet mentijm Ieremium coplofius track ais mam huc transferemus, Eebrzi de abdu&tione du-, arum tribuum Iudz & Beniamin interpretantur 4.| Icg.24.19.& 25. 4. Nec dubiüm eft ex circunftantijs| Ieremiz;quin de illis intelligatur , & per.Rachelem| totaregio duarü tribuum fignificetur duplici me- tonymialtera qua per perfonam locus , aitera qua per vnam vrbem tota regio intelligitur. Rachelem| in Bethlehem fuiffc fepultam Genef. 55.19. fcriptum| eit.Vnde fa&um; vt per nachelem Bethlehem intel- hgacurCur autem non fimpliciter dixerit BQ[hle.. | tuà cratmaluerit ap p;cl,lg;r.e',ï cum mortul Plcoefï*ätï?-nä | foleant;:caufam effe arbitror quód Rachel fosmina| fucrit ; foeminarum autem: eft, in eiuímodi plorarc| calamitatibus. Ncfcio ctià an Propheta ad;cius par- tum alluferit. Maximo enim cum dolorc.Beniamin| peperiffe dicitur Gencf.5.18. & folent matres.eos fi-l liosamillos magis flere , quos maiore cá dolore pe- Rachclem iam mortuam plorantem induci,non fo- lum clegans;fed magni quoque affe&tus, & fignifica- tionis plenum eft-Indicat enim , nifi me conicétura fallit, ea re Propheta tantam futuram calamitatem, Jfieri;cum mortuorum man : v |vmbrz lamentantes inducuntur.; At cur perfletum |[Rachelis Iudaici regni cafas; fignificatur , cum. Ra- [chel non Iude;fed Beniamin Gen.35.18.mater-fucric |Quia regni caput erat Ierufalem di&a prius Lcbus, .[qua in tribu erat Beniamiu Iofue 18. 28. 1. Paralip. Hbegt G |Matthzus.ad cedem infantum accommodauit in- |dicans illam prophetiam,qnamuis de infantibus di- |&a non fuerit;multo tamen aptius de illis , quàm de Jfartes;illi meriti,hi immerentes innocentefque; illi Cäïfiy:hi-"C..ïud,clitctftru cidaci funt; illitudai ; hi pro- Iprié Bethleliemite erant,vt meritó Rachelid eít Be- |thlehem magis hos,quàm illos plorare dcbeat, Plo-| |ratusautem vchemens. & grauis fignificatur., & ac- .|. |camulatione verborü 9p4uuc , at4) 4aoS14265 3 04 up- expssqui natieffent duobus atinis poftquam ficlla! E. i lamentatio. & ploratus,&c eiulatio. Quanquam n '|nofterinterpres duo tátum legit , melius vt opinorz, |dicamus Euangeliftam hocloco Septuaginta inter- |Apretesíecutü elfe,qui duo iebraica nomina his.tri-| ||bussqua tecitauimus,Grzcis reddiderüt; & epitheti . |additionezreAv« multus, i.magnus ;; quod Hebraicé |eft . gvmnon. amari. Senfus tamen eft idem. Nam .|& Latiné dicimus amaró;id eft multum,flere ; & lo- .|co»vbi flebilis clamor auditus fit, 15 Aama , in. cuius |fum fignificat, quafi dicat vocem víq; ad coclos per-| jueniffe;& vt Iuuencus Chriftianus pocta dixit.- I*pfc quoque ap udIeremiam Hieronymus ità vcïtit,- -|Sed multis mihi rationibus perfuadeo nomen effc|- Iproprium;primüm quoód potius propheta Hebraicé | .Dein—dequia- & Chaldzus paraphraftes, & Septua- uod érgo tunc propheta de captiuitate dixit) captjg.is-ludæiädici,potuiiquwEt quia illi viri , hi in- i * quiaapud prophetam duo tantum funt »53. , nifi cxplicatione nominis , putantaliqui nomen appel- lationiseffe , non proprium ; quod Hebraice excel- Horrendu grauier celum pulfaffe querelzs. ...... in (imili fententia dixit c.58. 4. & Dauid Pfal. 92; 4. ginta interpretes nomen proprium fecerüt. Poftre-! N NT . imo fius tractauimussfum- ^ t 3. [ ] £)res. Inmorentes " n ii ; : ib o | ver mar- DeC baptizati , nec fponte liberaque voluntate pro x /lib3.c.8.Iuftin* q.3.ad Orthod.Cyprian.lib.4.epift. | foft.hom.z. in vatios Euatigelift. Eufebius Emiffen, | vb(pömmfdie pïo&ä&us ex Bethlehem Ráinápotüe- .|cus interpres n6 Hebraica Prophete verbaifed'Sep- "xerat3»M *2 quia non eft ; id eft quia neio eorum "remanferat, omnibusaut occiíts ; auti! captiuitate |ductis.Septuaginta veró5 quia plurali numero filios AfaosPropheta dixerac; obfeuritarem fugientes plu-| |rali étiam numero verterünt eri d e;e5, quód multis : Falijs»ïlocis eos feciffe animáduertimus:; Eft auté He- .|hitusac fubito mortuos, vt euanuiffe derepente vi- Jpon fuitid cft nó apparuit vltrà , quia tráflulit eum Do- anius & Plal.36.56.Vidi mpium [nperexdltatirn e7* ele- Watuim freut cedros Libazs,ev tranfiui ('au*tiiigöt'iu s tranfi- - Uit ) €2" ectemon erat , 3339883; ïfïgnifïcatur? ergd hocloco Judaos Babylonem;infantesin finum Abrahz tráf- latos effe. Incredibilienim confenfu omnes veteres| ] 6 1OAN. MAEDONATI COMMENT. 066 ï n5 qüià quitquis Euangelium Matchei ex H?breo, A in Grecamfermonem vertit; itemque Lacinustio- fter interpres , i nomé proprium elfe nó exiftitnat- ient,non i (am H:braiciüm nomen inregrum reli- quiffent; fed vterque fuá lingua refoluiffet; ill& ev 24 U Ve-» aut tv 97 0 Vigoic hic ii excelfis,ve Mar. 1. 10. Nemo negat Ramanomé elfe vrbis, (ed'quia nec efti in tribu fudanec propé Bethlehem; fedin tribu Dé- iamin,& iuxta Gabaon Iofue18.25. & Iud. 4. $. & 19. 1j. non putarunt interpretes de ca loqui potfe Pro- pheram.- Ego vero ptopterea exiftimo Prophetam in tribu c)lrct' Beniamin , voluitenim fignificate lu- m vtrique tribui communem futurü füiffe; quia vtraque ttibus in captiuitatem dücéda etat, ideo que vnam vrbem Bethlehem ex Iuda ; ilterám ex Benia- min Rama tiominauit. Quodauté obijcitar Raina à Bechlehem longé diftare; vt fingamus ità effe;tamen ceclum lózius certe diltabat, & tamern omnés inter- pretatitur ploratum Rachelis ad caelurm vfq; pcf-ruc-.-ä niffe: Prterquàm quod Rama ron itá longeàBe- rofolymz facrit, vt vir illé Leuita afinis & V£ore impeditus potüerità Ierofolyma occidéte pene fole p£ofe&tus Ramaante noctem peruenire Iud. 19. 10. | 3. Ininio nó aliaopuséfééGiectura, quàm quodide ille àdeo impeditus Söiäääïöfpräfus inclitiató iam ád |rit peruenire, vt ex codem loco cóftat ver.f.9. 5 Cur lergo Prophcta Rama potius quam aliam vrbemn no- Iminauiequia, vt ex eodem loco perfpicuum ett;Ra- ma in cófinio tribus Beniamin & Iudz- erat ;'& vo- eam vrbem nominatle, quód non in tribu Iuda j fed, B chlehem diftare potuit;cum cóftet Bethlehem à Ie-| rüfalem iion longe dittàre, & Rama adeo vicinale- C. |fuá dieb* occiditlib.rz.anit.c.9.Alij mortui erát. rres Jpatri Herodi fuperftites faerunt. Archelaus ; Anci-| . |pas;& Philippus. Duo autem tcftaméta Herodes fe- [magni, vt vfqueadtribum Beniamin exauditetur. [Nelcio'€tiam;,an Propheta fitus & nominis eiüs-vr- |[bis rationé habuerit. Credibile tamé efted in excel- |fo fuiffe loco,vnde & nomen fortaffisaeceperat. - ]" Quianon funt.) Hic etiam Euágelifta;aut eius Gre- Jtuagitita verfionem fecutüs eft. Prophetaenim di- |braifmus,quo fignificatut eós, qui antea fuerint;pe- |deantur, vt Genef. «.24. de Enocli ditü eft ; 333 & aüctores hos infantes veré martyres faciunt Nà etfi (Chrifto mortui funt; fuo tame fuitle fanguine bap- ftizato's & quod in infantum baptifmate aliena fides ffacit; -hoc in his p&füfg:rfaïm ,tyranni voluntatem pro gChriüo eos occidentiseffecilfe,qu&tumque ipfi ob- fuit;tàutum illis Herodis crudelitaté profüuiffeIren. 6.Origen.hom.in Matth.Hilarius in cóment.Chry- lluitPropheta fignificare plan&i Iude adeofüturuj A ügutt.lib..de expofitione fymb.c.4. & lib.rj.de ci-. uitàte c.7. Prudentius in hymno de Epi'phania,'FüL' gentius de Epiph.& lib.r.de fide ad Petram c.5. & 39. Leo ferm. t.de Epiphania;Bernardus in fcrm. de In- nocentibus,& hom.incantica.66. . ^ - - 19. Defuntlo autem Herode.) Quo morbo extinctus faeticfcribit Iofephus lib.rz.ant c.8.& lib.1;de bello Iud.c.21.& Hegq(?pp" lib.r.c.4 5.& Eufebi* lib. r.hift. ecclef1.8. 3ui & illad addit ob nefariam cdem in- fantifá tam infami genere morbi fuiffe confe&um. /20. Jurge g* acttpe;) Videver.g. — 0005 00 . Defuntls fant emim) SylMepfis eft; qua de vno loquens vtitur numero plurium.Vn* &erodes mortuus-etat, pieri. Animam ab Hebreis pro vita poni,notius eft; quàm vtquifquam poffitignorare. . A m oUa vfudiens autem quod -LIrcbelaus regnáret. ) No- ueim Herodes vxores habuit.Ex duabus ; altera con- (óbriná , altera fratris filianullos fufcepitfilios. Ex alijs nouem filios procreauir, Alexandrum ; Arifto- ïf'ed nulti carnifices eius iuffu querebant.animam| - |balüia, Antipatrum;&erodem,Antipam;qui & ipfc Ipoftea Herodiscognomentum accepit; Archelaum, |Herodealteru, Philippii;Phafellá , FHiaS'tres, Roxa- riéjSalomé&,& Olympiadé,Lofeyhus lib:r7.ant.c.r. & |lib.i8:c. 7 & lib.x.de bello Iudaico c.18.Ex filijs duos |primos ftrágulaueratlib.16.ant.c. 17 .Stlib.:.de bello IIiidaico c. 17. Tertiu Antipatrü quinq; ante morté |cerat.In priore Antipam regni haredem fcripíerat; |in'pofteriore mutata.fubito voluntate Archelaum |Iudze regé, AnugäG alilee & Peree Tetrarchá; Phi- Icile credere debuiffet aliquem eius in regnü filium magm l. bers. Afücceffiffe. Refpondeo effe credibile Iofeph exifti- |maffe, aut neminem fuiffe (ucceffürnm , cüm regnü |nülloab Hcrode iure fuitfet occupatü, aut Antipam fücceflurum , quem priore tcftamento regem pater |defienauera;quemque mitioris effe fciebat iugenij. iNam h&c vna poteft effe caufa,cur in Galileam, vbi F ille dominabatur, ab Angelo diuettere iubetut. Etü faltera eft certior, quód cum-dc-rcgcJIudqorum«Chri— | fto ageretur, plus ab Archelao rege , quam ab Anti- |pa Tetrarcha timendum erat. Hareticus interpres Philippum placidiffimi hominem ingenij Galilxz re Miniftros, cur Tetrarchas facere non liccat? »t3a3. Fradimpleretur.)) Hocteftimonium nufquam ^ dn facris litteris ijfdern verbis reperitur; Qua res og- cafionem interpretibus varias querendi intergrcta-* tiones przbuit.Chryfoftom? hom. 9. Theophyla& ] 1 'Caluim; : Tetrarcham imperito errore facit.Sed cui licet facc-/» Fa motttd, , Hereds | & DEPCUDOUÓUOENCWIPRROSSRUL O0 — E edpe " LE L — r MR EE ib m ius nominis in honorem conuertere, & " E & Euthymi ,1s;111,llufn ex 1]Saflllfl:1unccïää&ïäïlt - gääïlääääläs ridebarur , inde probare verum illum iMb al* E Y as jffs,,.'qui,perleäät Pllgfö 'eltlïtïilaï & ahorum: - leffe Meffiam. Vocabatur Chriftus àIudzis percon-| . ?ï | 1] | : quahs fm;*kïaïïagcöähryä&oænïläaSCK Athavnafïüs in|. | tenip:F'L.ImïNæzaræus,cht olim omnes Clzm.(itïïanos äï | | i quoreiacmet fa perijffe docét. At difficilecredi-| |Gentilibus eodem contemptu vocatos fuiffe con- i Synopfi, & resipla peryj 'ent, Euangeliftam|. |ftaticut & hodie ca»w3 ab Hebrzisappellantur, ^ t cft prophetias , quz non cxta?enït., db n«l idaue DI impediebat,quo minus eum Meffiam ll (ine vlla, vt videtur,neceffitate cital .-e,qualx.nu.lsþ fus RE ä uediti i uoqéd 2 NI pucf eliquid hs i da prophetiam Enoch, quz non Sioiags pïo& : e[JcfIoan.1.46.Et numquid à Gallaa venit Chriflus: Non- "Mp occafione citari vigleamf-; Algpntan tïE*uangï;fïï : nej?rzptum dmt,qum ex fi:niir)c Dauid «7' de Betblehem/;cd—- Wj | proferre teftimonium cx prop Ifefl)[sf quæofleffem flello,vbi erat Dauid'loan 7-41.42.& rurfum,Numquid .! | : quid.eln.. tu'nc,fcd 1*11-can0,flc.-?c,(,::€.1;a .lcol.l: z um ld GH,', B ( t'"u Gglilæm*'CJPfCTWtdrefäriPt"?ä*5 "E 'I)l.dt,qülid A Gali, j Uty vtauctor operis imper£ Álij citari PxQR ,....c*:t,aï 2) R Proþïvgmnon jeoibiten Kere soatat n 151 W Prophetarum interpretes ,qmcïlcano:ïlïï::snPfcnl?um |cere Eu'ängeliiï:a id impedimento effe non debere, " tijs , licec expreffum non effet ; hunc tamer llaretur;| . |quo minus Chriftus Meffias crederetur. Nam etfi d | : elicerent; fore; vt Cþm&us.NazaliäFuS Pr Pg : fem? |fcripturanon éx Nazareth. Galilez ; fed ex Bethle- | - tria Prophetarumfülïre Benea -*l'a.-' Hgs qul äeunt - |hemÍudz venturum teftatur, Chriftum tamen non No—m per Spiritus fan&u(g adeíset, qï iï-ïïoäïse" h AE ideuti NiAio. qubdHi Nairerh nacus effet;fed o"'fm::,'r — .. pliosquibus non ?mp' e—ï-ï. qm' un ïo' TWt Pd.icgfelj,' quod in ea habitauerit ; natum enim fuiffe, vt antea Bs adefset;quales minores;ja IQFEES (P' d Eö d.quzÀ| '|dixerat, in Bethleem Iuda ;quin potius nomen Na-|- iW | qur,non qu.odfuturag ;gi;sh.c;e;gnt.,o r t;,;qetuf | |zargiargumento effe eum effe Meffiam , cüm eum TE Prophetis di&ta efsent ) SPmm'»D " 1gþ€1p Fc *i:*&f; qSora m þyophcza ^X3 id eft Nazarzum appellauerit. " qui in veteretcftamento flij. EIGR -etarunäf rin. C|Tres cótra hic interpretationé obiectiones occur- "E iodp & rE ais aiofesp o g . quodalio feníu Chriftus apud Prophetá u& nOuOPFbPhet? FEAR) aPPen?tät IC olï'gïlzpïo : 'fhet:..'.f * 3 germen, aut flos; alio à Iudzis vj Nazareus ab W | 19.32,57. Qusein hälciïnïääa -äääaohï x adäib d vrbg Nazareth vocatus fit. Refpondeo id Euan ge!i-— " H rum genere dicuntur,nu u ?mlu hos interpretes| . |ftàm non ignoraffe, fed contentum fuiffe docere il mj | noU aE us tamlï 1'Cäe'huiuünodiï tertianis| - |ludipfum nomen quod Chrifto.à Iudzis per con- ;';;;;; . |non probare Euangeii ïmte&imonium némo.vnh-| téptum tribui folebat , à Propheta illi honoris cauía .-«f:zal/! P'rop hcusäoqul.,äu:ffïoïlïö-.mm. Alij Tibrum dudis. tributum fuiífe; & eorum in iplos calumniam te- " quam praga sb p O bi dicitur , Erit enim puer| — torquere.Secunda eft, quód Nazareth non per v fed i cum c« D. 7, CITaRL puranto VO d'au : uisde Sam- per rideft non per/. fed per X. litteram fcribir. 3y3 pecewre db. mfdnm'þ"ghqr;ä)o ïlïä; Samíonfi-| autem idcft Nazareus apud Ifaiam , perf.fcriptum as ditum p d leum efse dica, ficdt ces D fit.Refpondeo Gracos/ in3 facile mutare. Deindc pura crat,Eual.lgehfca imp —Ct,u.läl us -äixif'se per| |nomen huius vrbis in vetere teftamento Ícriptum |teras prophetias Veï'g'&'le' -lv egqlxlïlïi(l)jer ille Vnïmr non reperiri,vt inde iudicareliceat, quibus Hebrai-| — - ProphïtamSx,f'.f*dPe.r Prqplftas, &u?- fuccedenti- . |cis litteris fcribi debeat. Poftremó ex titulo crucis,| . : L ww Eb o llï Sic interpré- , & ex Hebrgorum Ícriptis manifeftum effe hanc vr-| - bus Prophetis fcriptus üt'. RFP ägäat L,l Nazarïgug bem ab Hebrzis r7y3 Natfareth vocatá fuiffe,cum tationi, qlfordährliäääï æä; ;utlägtäræus , vt 82 — linde Chriftum "13 Natfaræmn appellarint ; Grecos | Z; iï[cl:flj(s)?i,tuelo,g.:cx Vetcru,mfl,fl,cbrqorum commä- vero & Latinos afp cri;atem littere fugien tes Naz:it- | DA STICBD P CATE n l-;grcdætur - |reth &N»Nazal':gnun.l appellaiï?:.Tema eft;quód Euà- x rarijs appareks z44] ad 41344 deee; det Heb. w3* gelifta non dicat di&um effe per Prophetam;fed per virga deradice le[ese" flos APTMPILUM Jïtx/]ämf - us dida| . 'Ptöphefäs » quafi fixum, vt ait Hieronym^, de fcrip-| germen,fugïigä:tiïääzgï;gï 3 äctaïäor,opg- E |turis teftimonium non proferens.Refpondeo non| — - flts i(äïcl:ïfe&i probabilem putant. Alij l.lüllur.n ex. |jelfe nouum , 'Zl't, ?umlynllä:anäïäspfäïfl:äï: äelg;: : vto;fed vnum ex omnibus Prophetis teftimonium| . |monium producitut jper Prophetas fc p afferri ; omnes enim Prophetas Chriftum fan&um; — |tur. Cuius r"exi'c'xempla gunt aäïläunc. xpfg;n Euzzsq- immo fan&um fan&torum appellare Danicl. 9. 24.| gelifti C126'-'-S6l-&goan- -l*irf-* ! blfi 40 & Ij.1 1; quod nomen r Nazarzus ; id eft fcparatus , Deoq; mllem.q.ge-fyl ep ä:n ä).au. oante ol crua.nänus vc.L | confecratus fignifica.In quatandem fententiamie-| |2o. vbi defqnälefel lcäïmfä qudl ?uæä a?t afä * Dordk onymus conquiefcit.Ego;fi quid tamen meum va—k mam pucri, cumíoJus Herodes defun&us fignifi- ?;ZZ Nfæ;' let iudicium , fic exiftimo , voluiffe Euangeliftam! ]cetur. — b * BR a * a i T A ] 9s & ).k 4, * P *äHJ H 9':.&4 "t ? ': L E e N ". M U RE TP : v* M M as y " a P L : : - d DN : * P : A ^ Es !? ' . o NUA Mi a - a^ s Lu 9s * [d ^ CAPVT IlI. )u x ,. AMar 1. -i4.4 dLue.3. 43 Jf4.40 4.5 Muar. 1. 4. 3 1c.3.4 4. . Moan.8. e. 39. a 8. Luc 3.d.16 Luc9e5; 2 Pet I. d. 17. |perarum , quis dcemonftrauit vobis fugereà ventura ira? 8. Facite ergo fructum Idignum peenitentiz. 9. Etne velitis dicere intra vos: Patrem habemus Abra | - lham. dico enim vobis quoniam potens eft Deus de lapidibus iftis fufcitare filios| — * aream fuam : & congregabit triticum fuum in horreum;paleas autem comburet| . jigni inextinguibili. s. Tunc venitIefus à Galilza'in Iordanem ad Ioannem, vt * |baptizareturab eo. 14. Ioannesautem prohibebat eum, dicens: Ego à te debeo |baptizari, & tu venisad me? 1s. Refpondens autem Iefus , dixit ei : Sine modo:| cevox de czlis dicens : Hic eft filius meus dile&tus , in quo mihi complacui. ]natum fuitfe,vt ver.13.c.1.docuimus;& cóftat ex om- inos imperaffe.Itaq; merito aliquis querat,cur Mat- 1 ; 63 IOAN. MALDONATI COMMENT. . z;o OEIREDCDCDCA AV A2 4200 (2 C £0 o 4 u t äj U äWä [v» vääää "N diebus autem/i-'llis venitToannes Baptifta Prædicahs in defer-| ,O Iudez , 2. & dicens: Peenitentiam agite : appropinquauit [|:nim regnum cxlorum. 5. Hic eft enim, qui di&tus eft per & Wilfaiam Prophetam dicentem : Vox clamantis in deferto: Parate| : —— viam Domini : re&tas facitefemitaseius. 4. Ipfe autem Ioan- nes habebat veftimentum de pilis camclorum,& zonam pelliceam circa lumbos| rofolyma, & omnis Iudza , & omnis regio circalordanem, 6. & baptizaban- tur ab eo in Iordane , conhitentes peccata fua. 7.. Vidés autem multos Pharifco- rum , & Sadduceorum venientes ad baptifmum fuum , dixit eis : Progenies vi- Abrahz. ro. Iam enim fecurisad radicem arborum pofitaeft. Omnis ergo Arz| bor, quz non facit frudtum bonum, excidctu-r, Scin ignem mittetur. n. Ego| quidem baptizo vos in aqua in peenitentiam : qui autem poft me venturus eff,f fortior me eft , cuius nonfum dignus calceamenta portare: ipfe vos baptizabit in Spiritu fándto, & igni. 12. Cuius ventilabrum in manu fua: & permundabit| lic enim decet nosimplere omnem iuftitiam. "Tunc dimifit eum. 16. Baptiza-| tus autem Iefus , confeftim aícendit de aqua. & ecce aperti funt ei cali : & vidit fpiritum Dei defcendentem ficut columbam , & venientem fuperfe. 17. Etec- - IN CAPVT TERTIVM. . . JAjLeuit2;.29.Iud.19.2.1. reg.1.3.Amos. 4.4.Itemq; pro SUGEKER) N diebw autemillis venit.yTotos viginti| - |tempore quamliberetiam longo;Iud.18.1 Ezech. 38. 95QV E? tres & ampliusannos,quib" Chriftus| — [i17. Itaque idem valethocloco, /n debw io,ac i di- $ejin Nazarcth creditur habitaffe; Mat-| |ceret;poft aliquot annos;autaliquanto poft tépore, £O )rheus Marcus,& Ioannes,pretermit4 — |quod Chryfoftomus hom.ro. & Strabus vidétur in- ^ tunb5quiatotum illud tempus filentio| |dicare;aut, vt ait Theophyla&usþaliud feculü fignifi- feré tranfegit expectás, dum trigintaannorum,qua| |catur.quám in quo hzcfcribebat Euangelifta, vel;| doctorisatas erazaccederct.Solus Lucas deeiuspu-| — |quod mihi magis placet, fignificatur tempus, quo critia pauca quadam attigit. c. 2. 40. 42. p jadhuc in pazareth Chri[hls habitabat.Sic enim me- In diebws ) Manifeftum eft triginta poftautcirciter| — |lius Euangeliftz verba cohzrent. Dixerat namque annorum tempus fignificari,vt colligiturexLucac. |c:2.25. Er venrens babitawit in ciutate, qu& vecatur Na'TA- j.1.qui hocanno quiuto decimo Tyberij Cefarisfa-| |retb, & addit, m diebws il'is, id eft eo 1bi habitante. &um fcribit.Certum autem eftChriftum quadrage- Venit.) Cur non ante venit ? quianódum trigifntar fimo primo;aut quadragefimo fecüdo Auguftianno| — natuseratannos , ante quam atatem nemini facer- dotis,do&toris,aut Prophete officium fungi licebat, vt & Hebrzi tradüt & exa. par c.25.5. colligitur.Hec C lenim eadé ratio fuit , cur Chriftus ipfe ante tricefi- mum ztatisannü docere non coperit. Neque vcroó fignificat Euágelifta tunc primum Ioannem in de-! nibus hiftoriis Auguftum fex & quinquagintaan- thzus dicat t» diebws lls t dies apud Hebreos ac- cipi pro anno perfpicuum eft Gen.24.55. Exod.rs. ro. —— * fertum Íuos: eíca autem eius erat locuftz , & mel filueftre. $. 'Tunc exibat ad eum Ie-| Goris apud Indaes. n i R L: - ii l ] wdip; SUW —— " gmï h DARU p o a X Cur Iodnes appellatur Bapiifla. — |Defertun Joánu qua le fuerit. Beza m annot., AMattb. | PetrusCa- 1 mi(us de : forruptelizs [ baptifmi Deus inftituiffet, quafi alius quá Chriftus, |Bucertts in vverbi Dei. 71 IOAN. MALDONATI COMMENT. ertum veniffe;fed cunc primü in deferto fefe often- diffe, poenitentiamque coepille przdicare; vt páullo oft docebimus. | | — oannes Baptifla. ) Rift, cum in hzreticorum lege- tem commentarijs loinem ideo Baptiftam cogno- minatü, quód per eius minifterium facramentum laut peralium quàm per fe ipfum facramenta nobis inftituerit. Verum iftü & impium & abfurdiffimum lerrorem.ver.r. refutabimus,Sciamus nunc Baptifte cognomentum,vel quód primus baptizare coeperit; vel quód Chriftum baptizauerit illi datum effe. Ap- ; garet autem eum honoris ca-ufa ita vocatum: omni- rum effe fan&iffimum. Ideo illi inferunt qwd erg baptrQes , fi tio non es Chriflus , nec Elias , neque Prophera: Ioan. 1. 25; B. iM Pradicans in deferte) Multo veró magis ridicula eft eorundem in hunclocum hzreticorum interpreta- tio Ioannem non loco prorfus folo defertóque ha. bitaffe , fed in ciuitatibusqua erantin deferto iuxta Iordanem ; quod non ideo defertum appellabatur, Iquód nullo modosfed quód minus frequenter habi- taretur;quemadmodum (i hodie Hercyniam fyluam aut Vogefíos mótes defertum appellemus, & vt Hcl- uctiam olim terram non incultam nónulli fcripto- res Heluetiorum eremum vocauéte,ficut Ioab m de- férto mortuus effe dicitur,cum domi füe mortuus fit. 3. reg.2.34.Et vt Idumaa defertwm vocatur.4. reg. 3.8. & pfal.ó2.1.& vtlofue.t4.6r.tribui Iude fex ciuitates cum fuis villis in deferto affignata fuiffe dicuntur.Sic Zachariz abijíle dicitur Luc. 1. 39. Denique fi iftis lcredimus interpretibus , Ioannis defertum paterna domus fuit,que in montana erat ciuitate. Valde fci- tibus fcripturis agunt,ne Baptifta monachus fuiffe |videatur; & tamen fuerunt ijdem ifti aliquando mo- [nachi.Sed ne violate religionis rci effe videitür,no- |lunt fuiffe Ioannem, quod ipfi effe noluerunt.Falfas eorum & abíurdas de hac re fententias vir noftro tempore.eruditus , & noa eadem modo fide;fed ijf- dem etiam vitz rationibus mihi coniun&us iufto opere do&té,copioféque refutauit.Nos cömentäriosr iícribimus , quibus fatis eritoftendere iftos Euange- licos interpretes neque hunclocum, neq; eos, vnde hic pendet, intelligere. Fontem primum petamus. Mauifeftum eft Euangeliftamalludere ad locá Ifaia. c.40.5. quem & paullo pott ver. 3. producit; ex cla- mantis in deferto ,]taque neceffe eft ; vt nomen deferti eodem modo hic & apud Ifaiam accipiatur.Atapud| Ifaiam quifquis dicit defertü locum minus frequen- ter habitatüm fignificare; prophetz fenfum pe-nitust ignorat. Agebat enim dereditu filiorü Ifrael cx.Ba- cendos predixerat; alludenfq; ad exitum ex Zigypto; vnde eos Deus per inuiam folitudinem infinius dif- lit; viam illis per Iordanem , per dcfertum, per mare faciens ; fignificatDeum eodem'modo , quo cos ex Agypto in terram Ifracl induxit, ex Babylone re- du&urum , nihil Deo, quominus id faciat impedi- mento cffe poffe . Eum enim populo fuo. per ina- ceffasifolitudines,per mótes, per rupes planiffimam bus enim perfuafum erat ; eunrs qui baptizaret, vi-| Beata Virgo cócepto Chrifto in mótana ad domumt Mlicet deIoannis honort foliciti id vnü vel repugná-| bylonicacaptiuitate,in quam precedente capite du-| ficultatibus fuperatis eduxit , & in Paleftinam intu-] - ftratutum viam , & vt de Annibale Alpes ttanfituto pocta quidam dixit, Ef? celo qui pandat iter.Hi c littera- À E tyránide cóftitutus populo füb rege Babylonis cap- tiuo comparatur, Chriftus cum Cyro;qui populum ád libertatem inuitat 2.par 36.22.23. & 1. Efdrae. 1. 1. 2. lf2i.44.28. & 45.1.Ioánes cum preconibus Cyri,qui Iudzos ad reditum in patriam inuitát, & omnia ne- ceffaria ad fuperandas omnes viz difficultates polli- centur. Hoc eft parare viam. Domino ey* retlas facere femitas eiue , Hoc elt , erunt praua in dirella 7 aff era i vids planas , vt & plana & re&a via Deus cum po- pulo fuo cranfeat. Defertum autem;in quo Ioannes |fuiffe dicitur,deferto de quo Ifaias loquitur,refpon- |ceret, qui in hominum frcquexltia raró augetur ,;| det.Ifaias autem. non de Heluetiaaut de Hercinya loquitur fylua ; fed de afpera & inacceffà penitus folitudine, quo magismiraculum , & Dei erea po4 Eulum fuum beneficium eluceatt In. fimili igitur lolitudine; non in paternis edibus Ioannes habi- tabat. Quod Lucas c. 1. 85. declarat. Pwer , iriquit, erefcebat. , «* confortabatur [Diritu ,. €7* erat in defertu v[que ad. diem offenfionis [ae ad Ifrael. Ydicat enim ideo in defertislocis ab omni hominum conui&u rémotum habitaffe , vt vnà cum etate. fpiriti. cref- (epe minuitur , & c. 3. r. 2. 3. verbum. Domini «d eum. in. deferto fatinm fwiffe dicit ; indeque. pradi- candæPænitentiæ & bap'ti"zandi caufà in omnem |circa Iordanem regionem veniffe. Atqui ifti ciui- |les interpretes illam ipfam circa Iordanem regio- lalio cibo, quàm locuftis, & melle fylueftri vfus fa- | líed in folitudine, vbi non alium haberet cibum, fpi- jritu & virtute Elis Matth. r.4.Luca.1.7. oportegat |& habitationis loco, qualis effet, oftendere (nam & ) dicunt. Non enim ceci vident Euangeliftam di- fertis verbis dicere eum ex deferto, ideft ex inti- ma folitudine in hanc rcgionem prodijffe. Quod fi nihil vllus Euangelifta hgni'fïca(ïït; ipfe vi&tusat- potuibin quo deferto Ioánes habitaffet.Quid enim? an facerdotis filius , ifque vnicus; à parentibus tot expetitus votis, in paterna id eft nobili & locuplete domo non alio veftitu, quàm pilis camelorum;non ifle? Ipfa epitheta veftis & cibi locum habitationis indicant. Cur enim camelorum potius, quàm ouiü pellibus; nifi quiainloco, vbi cameli, non oues| erant; id eft longe ab vrbibus habitabat? Cur locu- ftis, nifi quia in locis maxime defertis maxime ver- fantur? Cur cum dixiffet mel, addidit fylucftre , nifi quia domi non erat;vbi domeftico melle vti pofferj quàm mel , quodapesin rupibus , & truncis arbo- rum confeciffent, quale illud erat,quod inter petra- rum fiffuras Ionathas iiucnit. 1. reg. 14. 27? Neque rationem ifti intelligunt;cur in deferto Ioannes ha- oportebat , & nouam dari. VenicbatIoannes in exéplo Elie in deferto verfari.s.reg.19.4. Veniebat,vt tátam prefe fan&titatem ferret, vt weffias videri pof- fet,quo facilius crederetur negati fe, affirmáti Chri- ftum effe Meffiam, oportebatab oculis hominü re- nem deícrtum , vbi Ioánes habitauerit , fuiffe| motum viuerc,oportebat & cibo, & potu,& vceftitui| que ycftitus iftos, 1 quid iudicij habuiffent , docerel- bitauerit;ideoq; nec quale defertum fuerit , potfunt| [intelligere. Datalex Mofi fuerat in deferto, & quidé |in monte prorfus inacceffo totos dies quadraginta. |iciunanti. Mori quodammodo in deferto eandem ille philofophus cos, qui in folitudine viuerét.fupra ,hominesxpofuit) oportebat monachü effe; Nam & d . !quidám iftorum inde monachorum inftitutum na- D . tum i Cim fo!ineà in deferte — 'Uixitn lis fenfus eft; Myfticus ille, quo populus fub Diaboli| ] / 1 | R^ 2'?.;:&. I'o ; P oï. 3. 3 — —1IOAN.MALDONATI COMMENT. i LT E irum Ícribitquód volucrint homines externis rebus: A Dominus iter vos nirabilia iOtuc. 3. . Appropinquare| ^^ Chr;fïi | wf[u-ig bopinionem de fe fan&itatis excitarc. Succeffit eu&-| — |autem regnü czlorum dicitur, quia cum ante clau- ?;Z: :';" ; — us cus.Inde enim fa&um eft, vtintegrz ciuitatesfimul fum fuitlet, paullo poft per mortem Chriftierat] " — | —— — atque fefe caepit oftendere;ad eum tanquam ad| Jjaperiendum. Credimus enim, licet hretici negent, ! |. Ra uontanum aliquem Deum vifendum effünderen-| — neminem aute mortem Chrifti in celum ingreflum:] : ciuä tur. Quid exifhis va de[ertum videre? arandmem weuto agi- quodnon veteres folum auc&ores;fed D.etiam Pau- " taton? Matth. 1. 7. Luc.7. 24. Hicetiamarundo de-| — lus tàm perípicué : docet , Heb. 9. 8. & r 39. 40. vt j 1 fcrtum oftendit. Cur enim arundinem cam deferto] — |mirer iftosauttam effe cecos, vt non videant; aut ;:wg coniunxit, nifi quia in defertislocis, non domina-| tam obtuíos ,vt non intelligant; aut tam impuden- | .!;än( fci folct? Hinc fa&um , vt Chriftus, autcerteElias| — tes; vt videntes , intelligenteíque negareaudeant. :N i putaretur [oannis. 1. 21.Hinc, vt illad Chrifti mere-| — |Quin Chriftus ipfe docet. Cum enim dicit, Nes bi ! W returteftimonium , /nter matos inulierum noti [urrextt| D. |bam de boc genimime vitis , donec bibam illud voli[ium no-| | mr ymaior Ioanne Baptifla Matth. r1. 11. Oportebat; ante-| jwum im regao patrz; mei Matth. 26. 29. & Lucs. 22. 18. ïmhf quam ad docendos populos accederet ; ipfe fefein| |quidaliud fignificat, quàm regnum Dei fua morte 3 | m : folitudine, vcluti in monafterio, doceret; Notum| — |refarre&tionéque patefa&um ? Latro melius , quàm las Epist. 76/enim eftantiquuth apud Auguftinum proucrbium, ifti Euangelici homines intellexit. Memento , inquit; * Zi f**ae* Quinon fuitbonus monachus, noneritbonuscle-| — |mez, cum venerz m regnum tuum.luc.33.42. quaáfi non- W ' jicus.Nam & Chriftus ipfe, vt Hieronymus obfer-| |dum vtique veniffet,neque ànte eum quifquam in-| . u uauit, antequam doceat , fcfe in defzrto modo quo | |gredi poffet.Nempe crux Chrifti arca fuit teftaméi, " dá exercet.Matth.4. r. & multo ergo melius veteres| — qua Iordanis vnde diuifz funt,& ad promitfam ter- ( illi; quàm noui ifti interpretes fcripturá intellexe-| — iram aditus patefa&us Iof. 3. 16, Nam & nos per Ior- XW rüt. Oésenim docétIoanné totam à prima pucritia| — danem, ideft per baptifmum in celum ingredimur. W | víquead triccfimum annum etatem in remota foli-| & |Cur autem vegzum celorum. potius ; quàm patriam ; tudine tranfegiffe,Orig. hom.r.& i.in Lucam.Eu-] — aut celeftem Ierufalem , vt D. Paulus , appellauerit; X (cb. lib.o de demonftrat.c. s. Chryfoft. homil.ro. &| — |facilis ratio: voluit enim ad Iudzorum de futuro 39.in Matth.& hom. rj.in Ioan.& in hom.denatiui-| |Chrifti regno expe&tationem alludere; volénfque tate Ioannis Bapt. Cyrill.lib.z. thefaur.c. 4, Hieron.| |eam fuperare, addit celermms , quafi dicat, vos terre- contra Lucifer. & in. epiftola adRufticáà Monachü, — |num expectatis regnum;ego celefte appropinquare Prudentiusin hymnoieiunantium. — — : donmios o-0r u od D , In deferto Ynde.) Multa defertainícripturislegi-| | 3.£5ce57.) Euthymiushacverbaloanniseflepu-| — — f-wf mus.Deferti Ziph.r.reg.253.5.quod eratinrer Occi-| — |tat. Eife autem Euangcliftz volentis Ifaiz prophe-fc. 40. 5. '1 Eg dentem & Meridiem longe à Ierufalem. Defertum| Jtiam more fuo ad Ioannem accommodare conftat W Maon illi vicinum.r.reg.23.24.Defertum Engaddi..| ||ex Mar. 1. . & ex Luca. 3.4. 'ox clamants , hominis,| E regum.24.2.Defertum Pharan. r.reg.25. 1. Defertum|'^ jaut vox clamans Hebraifmo. Nam wmp 'np etiam | Idumeead Meridié.4.reg.3.8.Cü autem abfoluté de-| |Hebraicé ambiguum eft.'Intfelligitur,a;uclietur.Ncm1 l Íertum nominatur, defertum Iudzz intelligitut, vt| . folum Matthzus , Marcus , & Lucas hoc Ifaiz tefti- Enggd?;gn Matth. 4.1.& 11.7.& 15.33.Mar.13.4.12.5.Luc.r. 80. &| — monium ad Ioannem accommodarit; fed ipfe quo- X | '»ïäæho:;isira ;:2.nifi ex circunftantijs aliudintelligatur;vtIoan. 4.| |que Ioannes teftatur vocem effe clamanus in de- i J — [4-Addidit tamen Matth. epithetó Iudzz, vtabalijs| |fertoIoan. r. 25. Quem locum & in commentarijs X I "[zuc.3.4. |difcerneret.Eratauté hocinter Oriétem & Septen-| jadIfaiam , & fupra ver. 1. explicauimus. Nuncnon | oX trionem citralordaném íccundum fluuium. In ex- ;explica"ndus,fed adrem 'PIOPOfïtam appli"caudus eft. / 8 trema parte erat /Ennon & Salim, vbiloannesbap-| |Quod apud Ifaiam dicitur de viain deferto paranda; i tizatéfolitusdiciturloan.g.23. ^ /5^. .^. . -^ | |hicdicitur de Iudzorum animis, qui cum inculti, BP od MU IMEAMES) agite. )Hoc cft parate vias Domini, re- |& lapidei etfent, iubentur eos penitentia colere, | g Flas facite femitas eius . R.elinquite errores,& fequimini E |& emollire , humilitate explanare, fide dirigere , vt ïiïïoïw. Q vcritatem; diíceditc à malo & facite bonum. * - |Chriftus per eos tranfeat, & fecum in cxlefte te- chä;:? " | wfppropmquauit enim regnum celorum.) Quidamhoc| |gnumducat. - : —— Wb ss u g | !Sauftere!!e & "lof:ojre gnum czlorügratiijjidem ;renouationéque| ^ 4- Ipfe autem Ioanncs hqbelmt veflimentum de pilis ca- | jwia'eca,,,']n- (P."lri»fus interprctantur,quöd inter nos lP[OS C[TC di- 1 melomm) MIIO&UdIO ...täl?GS Euangeli&æ-Matthæus, : []ïl;lmitocc citur Luc.r7.21. Quodetfi non reprehendo, illudta-| |Marcus, & Lucas loannis perfonam exprimüt; pat-|- à men magis probo vt celum ipfam fignificetur, vt| — timopinor, vt virifan&titatem commendent, par- T |Matth. 25.34. & Luc13,38.29. & 23.42.Eftenim , vt| — jtim vt rátionem tacité reddant, cur tantam de fe Iu- A mihi quidem videtur,tacita quedamallufio & anti-| |d&orum opinionem concitauerit ; vtadeum vifen- | . |thefisad exitum filiorum Ifracl ex ZEgypto,& redi-| dum omnes vndique confluerent. Velygek c0 um l tum ex Dabylonica captiuitate in terrarh Chanaan ,| . |/— De pilis camelorum:) Hareticis; hominibus fcilicet efimen- n 1 qua illis promiffa fuerat, quàmque non dubium eft| F |elegantibus ; omnia in Ioanne ftent, locus ; vefti- p Iozns| AU ? celi figuram fuiffe. Perinde ergo cft , ac fi dicat ; pa- J [tus, vi&tus. Ideoque omnia im illo permutant; vt quale. fue- Il rate vos per peenitentiam , ideft nolitePharaoni,&| |olim in Iofeph Pharaonem feciffe traditur, vtdi- P* um Regi Babylonis , hoccftDiabolo feruire ; noliteli-| — |gnus fit; qui in' ipforum confpedtu appareat. Ex tl Jbertati feruitutem, regno captiuitatemanteponere,| jeius folitudine vrbes fabricantur: ex pilis camelo- | d '* quodïquofda'm olim ignauos & degeneresIudeos| - wm""pfetf()f'am illi veftem contexunt 5 locuftas in l M [fecitfelegimus. 1. Efdra. 1. $. Appropinquauitenim| — |marinoscancros conuertunt. reperti enim intcr il- B f |iam tempus, quo in celum; qui volentingrediátur.| |dosfunt, qui veftem'ex pilis camelorum fcutula- ; [ . |Simili oratione Iofuead populum vfuscft,; cum in| |tam ;*«vndulatämquö—gv"efbäm-'i'nterpretärcntür..; qua ä Yil | |terram Chanaan poft lógam percgrinationem in-| |regesolim vfos lceimus. Diuino fa&um confilio, vt | Dor ; |Ante mor-. greffurus eflet. San&ificammi , inquit , Crds enim fdciet omnes 'cognofccfcn t;quantum ifti, qui fibi vickæ:i ä T | ' tur i T« ! libus confectam fuitfe dicunt, minimé tamen fin- leius rcgionis communem habitum. Qü/l faplen tif- j7 IN MATTH. CAP- lii tuür fapcre, haberent cerebri. Qui paullo inter eos| A ram exIoannis cancros faceremus. Át non omnesl: Frudcntiores (unt veftem ex crudis camelorum pel- gularem, quali monachi & eremitz vti foleant ; fed vulgarem & víitatam , eum enim füiffe pauperum fimi,fingularem fuitfe veftem negare non audencri- fte non vllareligione, fed (ola neceffitate vfum fa- iffe. Omnes iftorum interpretationes minime ob- fateor; fed quia non malo,vt ifti Ícripferunt animo; IKfantexeufatione. Nec enim ienoro quoídam iam lolim auctores herbas , nefcio quales , interpretatos deri quippenolunt, docenttamen Ioannem ea ve-|. — yim | j : Mylueftria ; alios arborum frondiumque fumras |partes.que 99 78 dxpac &vo4, quod extreme fint dxpf- Catholici locuftas infe&um animal iuterpretantut, vt Ioannis fanctitatem extenuarent;fed quód cibum|: nobis inufitatum & horrendum effc fcirent; digni Euthyinio & Theopliyla&o referentibus; alios pyra fcuris Euangelittatum verbis confenfüque refiellun*-. P'«c ap pellentur.,vt Nicephoro plfæcultf llþ-.I.Ca I4. SCJ tur. Cur enimomncsIoannis habitum defcribunt, B |hi ipfi, filegiffent locuftas animalia infecta apud À | nifi quia fingularis , quia nunquam vifus , nun- | Orienta?es."vili.üimo quidem , fed tàmen efui fuiiï'?, m Iquam auditus eratCur nifi, vcviri fan&titatemcom-| — |quod Plinius lib.r.c.29.& Plutarcl.lu.s in fyxp p. fcrj- i ER mendarent? Cur populi ad eum confluunt ; nifivi| | |bunt, & ex Ariftophane pocta colligitur;de illis hüc /" Achárn; mb & virum & fan&um addiant, & monftrofum ha-| locum expofuiffent. Certé f1in cibo nó fuüfent, nó ml bitam videant, fuo nimirum cócuríuiftorüm ftu-| | leas Mofes Leuic.ir22.inter munda animaliá, quibus W; | titiam refutantes Cur ügnat&dicu;nt,ELmngeliüæ - |vefci liceba5numeralfet. Nos quia hop yidimus,ab-' M veftem ex pilis camelorum; zonam autem Pelli-; horremus, eque Profe&ö,ü.non vidiflemus, ab efu| 'ffj | ceam fuiffe , nifi quia veftis pelliceà nonerat Erag limacum, fucolru m, & f.ormlca.r(f- abþor:erelnfls. Et t | — [quidem zona fingularis, fed minusfingularis, mi-| |tamé alicubi.v;,lx alium in ho.fpmo cibum; ?uam hb i | | |nufque afpeta & horrida, quàm veftis; nam etfiex| — |maces, inuenias. Et fucis qui vefeerentur, fepe ego . M —j vidi& apudIndos formicasin delicijs efle,& Plinius| Ícribit,& ex noftrorum;qui ilic funtlitteris intelli- gimus.Atq; ita hunclocü omnes feré veteres aucto- |res funt interpretati, Origenes homil. . in Lucam; Hilar.can.2. Ambr.lib.z.in Luc.c.4.Chryfoft. hó.2.in Mar. Au&or imperfecti hó.5. Auguft.ib.io.cófef.c.ar. Mel fyluefivc) Yn regionibus calidioribus tantaapü copiaelfe folet, vt cum aluearibus capi non poffint, in fyluas auolent, & autin arborum truncis , autin rupium fiffuris mellificent. Vidi ego in Batica ho- mines paupetres , qui hoc cx fyluis colligendo , ven- dendóque melle queftum fa&itarent.Id in Paleftina multum fuiffe credendum eft, & quia calida & fer- | -|cruda & pilofapelle fuitfe credendum eft ; tamen| G notum erat Eliam fimilem aliquando geftaffe 4.reg.| RUO 1. 8. & confuetudini congruebat; vt paullo melior| effet zona, quam veftis. Omnes enim homines| Ipretiofiore zona, quàm vefte vtifolent. Zonaigi-| tur cum ex cruda pilofäque pelle füerit ; qualem fu-[ ifle veftem credendum eft, niíi. horridum , aculea- támque cilicium?Quem habitum fempet poeniten- tiz fuiffe (cimus. Gen. 37..34. 2; reg. 21. 10.3; reg. 21.| 17. 4. g. 6. 30. I. pat 21, 16. Iudith 4. 9. píal. 34. 1. Ier. 4. 8. & 6. 26. & 48.37. & 49. 3. poftea in Eccle- fia tanquam arma , vt ait Hieronymus , peenitentie vfurpatum. Ifti quid fit non intelligunt. Sponfio-| x Qïqle mel loánnts. Ioannes cr licio -vfus. D jiiï loco cit. .ï zdäïþ nem enim fecerim neminem vnquá neque Luthe-] (tiliserattegio; & quia Deus fæpe vocat terram la. Inifle boferanum ; neque Caluinianum, exquoà Dominoil| |&e& melle manantem;Exodi.3.8.17. & i. $. & 3. deiliej..— luminati funt; cilicio vfum fuitfe. Mul certé &|— 3. & Letit. 20.24. Num. 5.28. & 14.8. & Deut. 6. ; - - [graues auctores veftem Ioannis'cilicium interpre-| — |5. & 1. 9. & 26. 9. 15. & 27:3. & 31. 20. Iofue. g. 6 & jtantur, Emiffenus homilia 1. de IoanneBaptifta;| — |quià ex fa&oIonathz 1. rcg. 14. 27. manifeftum eft & Anfelmusin hunclocum; ratióqueipíaperfua-| |melérupibus re vera fluxifle. Quodautem quidam ,. . [det. Conueniebatenim vt qui panitentiam predi-| |bonictiam auctores tradiderüt mel fuiffe amarum, : Quale; lo Cabafano vefte poniténtie 'hablfü;Vt/CICtüf- uupE & ogmfuaue » expertus non credo., fapit quidem lele qui |. .E ]fA-aw(em €19 erat locq/?æ.) Gracé axpfd'ec , que lo-/ — |plerünque naturam florum, q.ulbus apes .pa(cuntur,— ]bow Iodne; |cuftze Latiné proprié dicuntur , genus notum infe-| . |& arborum, in quarum truncis confectum eftfcm- veofcebatur |Cti, humiliter plerumque & faltando volitans,vnde| |pér tamen eft mel, id cft dulce. Minus etiam proba- 15aulterelle & Gallicé nomen habet. Nonnulli; vt dixi, here-|- gile- eft,quod Suidas, & alij nonnulli auctores puta- |vide Cani (ticorum marinos cancros interpretantur,quos cap-| [uerunthoc non mcl , fed nefcio quem rorem fuiffe, tos cum alijs pifcibus piícatores ad lordanis ripam| eijcerent, quód; quialege immundi erant Leuit. r1.| licam iam tum libertatem doceret, quz nullum ci.| borum difcrimen admitteret.Quis enim dubitat Io-; - |annem Baptiftrá Lutheranum.aut Caluinianum fu-j ille» Miror equidem tàm ingeniofos hnominesnon| - |Phafianas potius ex locuftisaues, quàm marinos| . ffeciffe cancross cum eadem vtrumque facilitate,ca-j idemque impudentiq arte fieri potu-ifï'e»t..E-t vero no- |men Grecum aspíZ«c non magis cancros,quàm per-| |dicesaut Phafianos fignificare potcít , & allis vefcés| JIoannes, neq; legem violaffet,& minus'eremita effe| |videretur ; quod ifti folum volunt. Ilud etiam mi- ror homincs impudentes qui tantopere quadrage- dimam noftram exhorrefcütnó timuiffe;ne pro vna quoloàánes, ficutolim in deferto populusaalitus fit. G.Et bapti(abatur ab eo ip Iordane.) Abíurdiffima hoc nitétiz. Mar.1.4. Luc.3.3.Baptizare enim illis eft do-| " ! CRRA N ; . Calui. in vendcre non poffent; Ioannes vero.colligeret; eif-| |locoeft hereticorü in terpretatio;baptizabàátur,id eftibaro. q: gu:e,quam uis repugnante .lege,,v(crqtnf,-w Epuangc-—.*; dOCïbätur:prqdicabat cnim(in qu iüt) bap t ifmü pa- 5 ly ! putum. Sicifti boni doctorcs fepteim facramenta in duo;duo in verbum, verbum in fidém;fidem in he- refim,harefim in atheifmü,id eft in nihil refoluunt. Fallor,nifi propterea in Iordane , & in Znon , vbi aqua multz erant, Ioannes baptizabat, quia loqui fineaquanon poterat. Et propterca D. Paulus dicit fe non effe miílüm ad baptizandumsfedad euágeli- zandum;quia baptizare & euangelizareidem cft, & tamen 1ftos afinos mundus hodie audit; & admi- |ratur. Alij aqua quidem baptizaffe concedunt , & |quidem ita , vt verum baptifmi facramentum infti- cere verbum Dei , pene oblitus fum addere;purum Nouá h&- reticorie al- "cbyni'x:; i. Cormnth - 17. Itucrit;nulla reà Chrifti baptifmo diftin&dum.Reéte Jquadragefima duds;alteram cx Chriftiieiunio, alte- — Da | Tertullianus — | "*3 : IOAN. MALDONATI! COMMENT. "- l134 T ; R : ia A - * " - o ; um Óon Tertullianus dixit femper Chriftü inter duos latro-| À |6.fed hos Grammatica refelli;non enim vociátur abj at Heréi5 vesidellinter duos hereticos crucifigi. Nefciüthe-| — |Hebrais ovma expofitores; fed o'wva expofiti , aut lgaäffW"P " d duas « etici tenere medium. Sed hunc pofterierem erro-| — feparati.Itaque Hcbreis potius credo,qui; vt ait Baal i d T E 'rem ver.1.refütabimus. 4. m ; .. IHaruchomnes docent Phariízos dictos effe; quafiàj - n " Qualis erat Confitentes peccata [na.) Hic non 'rc.fu.tändi,fed deri-| cateris hominibus ob inflgl?cm eru .ditionä. & fan- | d;n cijeftio pec dendi haretici funt , qui longiffimis hoc lococom-| |Xitatem feparatos. Hoc enim fignificatetiam v5 yí citor. apid vyentarijs in Ecclefiafticá cófefhhonem inuehantur,| — cut Nazarzi olim à $3 quod cfbfeparare,dicti fuc-|. — auifül Loannt Ba quafi ex hocà nobis potiffimüloco probetur. For-| |rant. Et à Latinis , qui aliqua re infignes & nobiles i gue. tes fine aducrfario viti ; & Andabatarü moteirrito| — fant, viri egregij, eximij, & fingulares appellantur. | (f: j in tenebris i&ta vires fatigáates.Quiseni vnquà Ca-| — Sadduceos à pax iuftitia, quafi homines iuftos,Epi- | M tholicus tá füitindoctus,vt ex hocloco Cófeffionis| |phanius hzre( 14. & Hieronym. in comment. in c| X a robaret facramenti?lllud affirmamus cos , qui ad| B 3. Matthzi di&os putant. Pharifzi quafi Catholicil | ';W ïaptifmü Ioannis veniebát,non generaliter folá, vt| — à ludzis habebantur. Itaque publicé docendi mu ]. " ifti putát, fefe peccatores effe confeffos fuifle. Quis| — |nus, & au&oritatem habebant. Chrifli etiam tefti- E. , enim fe peccatoré nó cófiteretur ? fed fpecie etiá fua| |monio confirmatam. Swper catbedram Mofis federant| - quemque peccata, vt veniam & remedium peterét, Teribe,e* Pharifzi Matt.23.2.Obferuo femper Scribas|. D. declaratfe. Hoc enim eft confiteri peccata fua.Quod]| — |Phariízis anteponi;fortaffe quód antiquiores,& di-] Euangeliftz,non táquam rem vfitatam,queab om-| — jüinz infütutionis effent. INam Pharifei humanol | nibus fieret fe peccatores effedicentibus,fedtanqua| — |inftituto introdu&i fuerát. Sadduczos, tàquam hz-1 nouam , fingularem, & admirabilem narrant. Veré| — |reticos , Tudari habebant , vt A. 25. 6. manifeftum| namque nouum;& admirabilefuit, vthominesar-| — |cft; eófque Iofephus Lutheranis & Caluiniftis fi-| z stberani rogantcs non folum (cíe peccatorcs; fed talesetiam| — |millim os facit, üap:rbos,feditiofos,Princ*lFum era-|e Caluini aut tales peccatorcs effe confiterentur. Quod fi vel- C [riam captantes;incredulos.Nam neque refurrcétio- f* 54d?"' lemus iftorum in interpretandis fcripturis licen-| |nem,nequcanimorum immortalitatem;neque fpi— i fs tiam imitari: multo profecto melius ex hocloco| ritum credebant: Neque aliud quidpiam, quod non confcffionem nos,quàm illi facramentum baptifmi| — |fenfu, autratione manifefta comprchenderét. Mar.] , probaremus. Nam fi Ioannis & Chrifti baptifmus| — 12-18. AGt. s. 17 & 25. 8.In eo etiam fimiles , quód idem cft, neceffe eft , vt qui Chrifti baptifmumac-| — nullas admitterent non fcriptas traditiones;& cx fa-| | cipiunt, confeffionem etiamadiunganr. Sanéqui-| jcris ipfis libris, quos vellent ; approbarent; quos| 3 — Ídem , inquiuntilli ; fedante bap tímum; quemad-| |vellent reijcerent. Itaque folum Mofis Pentatcu- 1 modum in vetere Ecclefia fa&tum accipimus. Nam| — |chum ; tanquamà Deo di&atum, recipiebant ; cz- quià Ioanne bap ti-zabantu.r ,non pofþ,fed antebap-]| - ft'e'ros homincs fttiife, erraréque potuifle. Quz caufa| ü(mum confitebantur. Nos:quidem id credimus;| — |fuiffe creditur, cut eos Chriftus de rcfurrectione di-j (cd vos boni viri non probatis, & fi vellemus cap- D fputans, nonalijsteftimonijs, quàm Pentateuchi,| / care verba, contrarium ex verborum contextu pto-| — |cuim alia clariora effent, coarguerit Matth. 22. 31. 32.| | baremus. Nam & hoc loco; & apud'Mar. c.r5.prius| — |Qualefcüque tamen & Pharitei & Sadducei fuerint;|. 09 eft; Bapt'Qabantur, deinde, Confitentes petcata foa, Nec| — imirum videri poteft tam afperis à Ioanne cxceptos cy jozu; !q eít gggwxmaæp&;o;, confitentes , cüómante c*onfeüï verbis, vt prcgc'ni—æ viperar vm appdiaabrit. Ra-i» Pbhari-| Q effent:fed éuo»ey s ppoi cófitentes, quafi poftbáp-| — (tio, queànonnullisaffertur, quód voluerit Ioan-[/ses ine | i |tifmum confiterentur.Sed malumus fideles & fim-| nescorum morces populo audiente grauiter. repre- us r | gliccs; quàm fubtiles & contentiofi videri inter-| — hendcere, vt Chriftam potius; quàm illos minimé : ] pretes. b3n n br 5202 cti o raod.. benosmagiftros fequeretur; mihi non placet. Alio| 1 - 7. Fidens autem vmultos Pharif[eorum av Sadduceorum)| — enim tempore id eratagendum , non tum, cum vt| | j Duo hominum gencra, qui plurimumapud Iudeos| — ab co baptizarentur confitentes peccata. fua fuppli- , gratia , & au&toritate valebant. Quibufcum perpe- | E |ces venicbant. Melius Origenes tom. 6. in Ioan-| t tuumChrifto bellum fuiffe animaduertimus,fimul-| — nem, Chryfoftom. hom. r. Av&or imperf. hom.;.| Q - |que cum Scribis infra. c. $.20. & 16.11. && 22.23.8625,| — |& "Theophylaà. in commentarijs refpondent co- l Query : Dehisnihilin veteri teftamentolegimus. Genus| n ouiffe Ioannem eos non fyncero , fed fi&o fimu- " ;'Zif d enitm erat non officij & poteftatis,quales facerdotes| latóqueanimo venitfe. Quod & eorum moribus| T H ;ïï & Scribe ; fed barefis non multoante Chrifti tem-| — |valde congruit; qui etiam àIoanne reprehenfifi- " dws —|poraintrodu&te , vtex Iofepho illoantiquo, & ex| — |mulaté vbique & tentandi caufa Chriftum interro- T - illo altero Ben-corionis colligitur;quales hodiesüt| — |gant, vt infraic. 16. 1. & 19.3.& 22.1518.55.Mar.7.5.& W viniftri & Superuigilantij,& fimilianominanuper| [ro.2; & Luc.26.20.21.23.Toan.8.6. & ex hocloco fa- » ihuenta corá , qui n glla vocati auctoritate docendi;|. :|cile quoque colligitur. A ddit enim; Facite ergo frotfu ^ régendiq; pop*ul--ri-« officium vfurparüt. Vtrofíq; inter|. ngüi? penitenti«, quafi dicat,oftendite rcbus ipfis vos]. iiram alias Iadzorü fe&as Tofephus defcribit lib.r;. ant; c.| F |non fimulate;fed fimpliciter hucaccedere.Cur ergo| ; 19.& 23. & lib.rz.c.1.& 18.c.2. & lib.r.de bello Iudaico| — accedebant, fi fimulate? Refpondet Origenes tomo.| gzeroro- äf : C.7. & Epiphaniusv lib.r.Panar.Pharifzos quidä;qdafi- — I6 inIoannem, neim pij & vcluti hzretici à populojrmm inreli- 1 !ic'u expofitos oculis hominit,id eft cófpicuos & illuftres| — lhaberentur , cuius magna delToanne crat opinio. Idg/onefene ] | fgm . |di&os purant, quod phylateria fua dilatarét Matth;|— |confirmatur ex c.21. 26. Vbi propterea non audent| ^^ 31 à - 23.5.& amarent falutationes in foro;ibidem ver.7.8t| — |dicere baptifmum Ioannis ex hominibus cffe , 2uia| t W Luc. 20. 46. Nam v*b exponere , explicare, expan-| — Jrmmebant turbam.. Omnes enim ficut propbetam babebani| ' .:Iw dere fignificat. Alij quafi wv ngePemn exponentes| — |'oansem. Eodem prorfus metu, quo nonnulli ho-| D. D legem;quod ex Iofepho colligunt; qüicosícriptüra-| ^ die, maxime haetetici Catholicam frequétant Ec- 3 -500 rum interpretatione nobiles füifle tradit. Meliufque| — iclefiam , ne;quod funt,effe videantnr: E p |poffentexaltero fofepho Ben-Cor.colligerelib.4.e.! — ^^ Progeniesviperarum.) Ambrof. lib. 2 in Lucam c.5. | ffn? | ! " non -bE x i x H 7/ ( C g. f ab a l n mint) L. PU rj Rg'!;iü P ;);Hl' : j jur m [C-i, l | f Wl Qugetit ü 0"'""» inïf!i' dï gæmfmw m kntx t CurPbari aul |fei cwin rui- -Pewïs com- | Par.m'. a -IN MATTH. CHAP. IIl 8o nontam reprehenfionem , quàm laudem hanc elle putat ; quafi laudet ; quód cüm viperarum hlij file, parentes camen fuos non imitentur; fed ad poeni- tentiam vcniant. Sed & ex verbis & ex modo dicen- di, & ex fimili phrafi,qua Chriftus c. 25. 3. non lau- dpatram vellrorum. Matthïzgg;k;ï. Alienum effearbi- .|Summá ergo Pharifzorum; Sadduceorümque ma- |litiam nocentiffimo animali comparat, eam prz- dMertim , quz in calumniamdis, & qiiafi mordendis - Ifan&is vitis confiftic ; quz Pharifzis & Sadduczis dando, fed reprehendendo víüs eft , perfpici potett uilfinam.Eft autem Hebraifmus evyawn "17 f/j v7- perarumjid eft viperz.quia enim filij pärenti.bus Ple- rumque fimiles funt, vt viperas appellet,filios vipe- rarum vocat, E? ves, inquit Chrift, emplere menfaram tror multa hocloco de vigéra philofophari, cüm fenfus apparcat. Viperam omnium beftiarum vene- nofi(fimam effe certum eft. A&. 28. 4. 6. Nam cum inflatus concidilfet ; pro Deo ab incolis habitus eft. tam propria, quàm viperz venenum erat, quem- admodum Hieronymus in 3o. cap. Ifaiz , & Gre- gorius hom. 2o.in Euangel. interpretantur. quam Ámbrofius, & alij ad prudentiam referunt. Nunc heretici funt viperz. PReropxn Quis demoflvauit vos fagere à vetura ira?) Quis docuit vos huc venire,vremediü ad fugiédà futurá irá quz- reretis,cü vipera potius,quá homines fitis,quafi di- cat; idnon ex vobis, fed ex diuina gratia prouiden- placerec. Quia & fenfus effet melior , quafi diceret, |Militibus quidem , & publicanis , & turbis falutisà] [me remedium fimplicizer petentibus , oftendi. Luc.] ?I I2:14. VObis autem liypocritis, qui fimulato ani [: jnon dubito, quin eternam damnationem futuram . [iram appellet.Et quia faluti & regno celorum;quod| A o - idicium gehennæ ap pellat. |deteftatio, bona opera przcedentibus contraria. tiaque profe&um eft, vt Chryfoft. & Ambrofis in- non laudem, fed repreheníionem efle cámque gra-| Paulus extremo digito à vipera morfus , non ftatim|. uam- tura ira ; nifi conícientia ipfa veftra, qua vos intus cere vos potuit, qui omnes docetis,à nemine doce- effes nudus ? Gen. 3. 11. Aliqui Latini codiceslegunt, Quis demonflrabit ? quz lectio i Grecorum codicum auctoritate confirmari poffet , valde mihi quidem mo petitis, quis demonftrare poterit? Nemo. Nec enim qui morbum celat, curarià medico poteft? & quia Chriftus. c. 23. 33. eadem vfus fententia, per fa- turum loquitur, Qu modo fagictis ? Et quamuis nihil exiftimem temere corrigendá, tamen vzed'ei£w 'pro pro vzod'e£4 facile legi, aut fcribi potuit. TOE . wTventura iraf Bernardusfer. 10. in pfal. & fer. in gere. Alij excidium Ierofolymitanum intelligüt.Sed appropinquare dixerat;opponitur,& quia quód hic Matthzus venturam iram vocat; Chriftus c.25.35. iu- 8. Facite ergo frociu dtg'niï/ panitetie, Graeca cóftru&tio jeatpzróv &£icy üc ue(uyolac id eft oftédite vos nó fimu- Jatévenire.Fru&" peenitétie dignos appellat oía ex- terna figna, ex quib* vera animi peenitétia cognofci jpoteft;quales funt lacryme;prateritorü peccatorum | 9. Etne velitis dicere intra vo:.) Facilius eft hoc loco terprctantur. vel,quis demoriftrauit vos fugere à fu-|. mini? ficut Ádamo Deus dixit, Quis mdicawt tibi quod| C.Matt. I9.per iram poenitentiam videtur intelligere;| - |quaft fenfus fit: Quis docuit vos peenitentiam refu- A damnat,& cogit remedium quzrere; quis enim do- D EF! dem hunc effe conítat. Nolite cótenti & fecuri etdiz, quód filij fitis Abraham, quafi id fatis vobis ad falu- tem faturum fit. Operibus vobis opus eft. Et, fi filij Abrahz eftis, opera Abrahz facite. 10an.8.59.Verba| auté Grzca fun ? obícura u 4ogille A elew &v endloic,INe exiftimaueritis dicere , aut ne vifi fueritis dicere in vobis ipfis. Quod inufitatum dicendi genus elt , & de medio; vt opinor,fumptum;ficut & illud Lucz.5. 8. j &pEnc?re A elesv, me ceperitas diceresquod idem valet) ac f diceret , definite dicere : ficut Gallicé , &e vows mctte(þoint 4 dire, & J aiffe de airezGc mifpanicé, Dexaos. de dé&ir. Credendum eft autem , idem hoc loco Mat- cthzum alæ verbo dicere voluiffe, Ne videamini di- cerejid eft, ne oftendatis vos dicere, filij Abrahz u- mus,Ne oftédatis vos contentos effejquód vos filios Abrahz dicere poffitis, Ne fitis cótenti nomine, fed digna nomine opera fadàq; adhibete. 5;ff].j "tbraba eflisopera A braba facite.Hác vim habéttria illa verba tnagno,vt mihi videtur , dele&tu ab Euágelifta víur- pata ; d'oxéiy Videri , A€fer dicere: vtrüque enim ver- lbü opponitur veritati,& «y eauoic in vobifmetipfisj ideft non rebus & fa&is; fed opinione & verbis do- Clcentes vos filios effe Abrahe.Eodem feníu D.Paulus videtur verbum 2v& vfurpatfe ad Heb. 4. r. Potens eft Deus delapidibus.)N ezos (ignificat lapides,| ex quibus nó minus poteft peus filios Abrahg fuíci- tarequàm potuit Ádá ex terra;geuá cx latere Adam Genef.s. 22. filiá Abrahz Iíaac ex mortua iam vulua »are Gen.15. 4.5. & Rom.4.19.Eo enim Euágelifta vi- detur alludere. Simul tamen fpe&at ad vocationem gentium, ex quibus Deus,quafi ex rudibus & impo- litislapidibus filios Abrahz , id eft fideles facturus erat, vt Hieronymus , & omnes veteres auctores in- terpretantur. Nihil magis diftat à vita & ratione, quàm lapis. Nihil difhicilius, quàm ex lapidibus ho- mines , aut fimile quidpiam facere. Víus ergo cft in cxemplum re omnium difficillima , vt doceret , ni- hil Deo efle difficile; vtc. 4. 3. 5 filius Deies; dic, vt lapides ifH paues frant; E Luc. 19. 40. ff hi tacuertnt , la- pides clamabunt ; EtDeut. 32. 13.. vt fugeret mel de petra, eleumque de faxo duriféimo. Quodautem Remigius re-| fert dixiffe quofdam Ioannem hazc dicentem cos de- imonftraffe lapides,quos olim Hebrei Iordané traij- cientcs in fempiternii monimétum crexerunrIofue 4.7. non eft creditu neceffarium, & nimis fentétiam reftringit.Illud malim obferuari;fuícitare filios;Hc- braicam effe locutionem /33. t2vpn que plufquam gignere fignificat, nempe gignere , vnde videntur gigni nó poffe.Sic frater viuus fratri mortuo femen fuícitare dicebatur, quód mortuus quodá modo gi-|- gnere videretur Genef.58.8.D eut.25.5.7. Ruth, 4. 10. Yo./am enim fecuris ad radiem arborss pofita eft ) uin - que hoc loco funt verba tranflata,ideóquc difficilia. Securis, radix, arbor;exícindi,;in ignem mitti. Arbo- rem hominem fignificare manifcftum eft ; vt infra. C.12.33.4ts£ fAcite arborem bonam,e7" frnclus eius bonos, aut arborem malam, e" fruclus ems malos, & Luc.i. 6. quid cztera fienificentnon ita eft facile. Nà fecurim qui-| dam verbum Dei ,. & virtütem Euangelij, radicem vniufcuiufque fidem interpretantur vt Iren.lib.s. c. i17.& Hieronym.in comment.Alij fecurim mortem, radicem vitam,vt Athan. q. 43. & alij;quor& Euthy- imius meminit. Alij fecurim Chriftum , vt Greg. hom. 20. in Euangelia. Mihi facilis videtur effe fen- fus. Securim vocat diuinum iudicium , quod om- . Menfum interpretari, quàm verba.Nam fenfum qui-l nia ad viuum refecat , vt ex circunftantijs appa-| D 3 rct, à . — IOXN. MALDONATI COMMENT. Iret,Oznis arbor qua non facit frntiun bonun, cxj?mc?e;t.uf,, IG m ignem mittetur. Securiscrgo vocatur terribilis| & præcifa illa (ententia, /te maledicEi m ifnen xremæm €.25.41. Àrbor hocloco eft Iudzus; Se illis-enil.n lo- quitur;radix eft Abraham,ex qua omnes Iudzi;tan- quam diuerfz arbores,erát propagati. Probat enim Ioannes non debere eos contentos effe; quod filij jeffent Abrahz , neque iu radice fua confidere ; que paullo poft exícindenda fit. Confidant in Chrifto & bonis opcribus , quz exícindi non poflunt. -Hac| apté ad hunc locum harent. Atquead hunc fer- me modum Hilarius , Chryfoftomus, & Theophy- la&us intelligunt. Illud tamen videtur effe difhci- Refpódeo Iosnuem nó dicereipfam radic& exícin- dendam efle;fed arboré,qua nó fecerit fru&tum bo- num. Cur ergo fecurisad radicem ponitur? non vt ipfa radice;fed vtab radice, hoc eft radicitus arbores |precidantur,quo fenfu ipfa etiam radix quodá mo- do prefcinditur. Dicuntur autem Iudzi ab Abraha: mo;quafià radice fua;preícindi, quando diuina fen- - |tentia declarantur non effe veré filij Abrahz , quod non cius fidem, operaque fuerint imitati. Non enim, Jqui Jemen fant J braha , omnes fily , fed m I(aac vocabitur tibi femen , id eflnon qui fl carnis; q frlij Dei , fed qui fj fmt promiftonis Rom.9. 7. 8. & Gal. 4.28. Cur igitur nunc fecurisad radicem pofita dicitur , quafi ante noneffe? Nam & ante ; quifidem & opera Abrahz non imitabantur,non minus quàm nunc exíciude- bantur.Teftes funt Dathan & Abiron Numer. 16.31. |teftes tot millia in deferto proftrata. Num. 26. 65. 1. le, qu0modo Abrahá exícindédus effe fignificetur.|. Cor.1o. s. Refpondeo proptercà nunc exícindi , non ante , quoniam ante aliquid iuuabat Iudzos effe fi-—s i terant facilius perlegem , quàm finelege falui effc, vt docet D. Paulus Rom.;.1.2. Quid ergo amplius Indae jeff ant qua vtilitas circuneifionts ? Multium per omnem mo- dum,Primi,quia credita fuat illis eloquia Det. Pott Chri- - Iftiautem aduentum nihil prorfus iuuat,quia Euan- gelium non magis illis,quàm ceteris gentibus prz- dicatur. Lex 7 Prophete v[que ad. leansem. Baptiflam; poft loannem autem Baptiftam regmum celrum vim patitur, C* violenti rapiunt illad c. vx. 12. Itaque fi Abra- hamum non imitentur;,exfcinduntur à radice , & in ignem mittuntur,;id eft non magis filij Abrahz,qua igentes iudicantur.Gentes autem exfícindi non dicü- tur,quia nunquam in radice fueruntjid cft nunquá hilij Abrahz fecandum carnem. B Íum;aqua vos tantum baptizo, & corpora folü lauo. In pamtentiam.) Vt poenitentiam agatis,pcr camq; preparati eum recipiatis , quipoft me venturus cft. jMonetenim vos baptifmus meus, vt quemadmodü ipeccatorum maculis abluere. Qui autem pof] me venturus ofd.) à épsduduoc, qui poft me venitfignificat enim iam natum effe , propeque aduentare;id eft Chriftus. "n Forttor me eft ) icsyuporepoc potétior,maiorifque vir- tu;is eft;ita prorfus »Vt dignus cgo non fim eius cal- ccaméta portare, id eft vel viliffima in re illi feruire, Eandem fententiam alij Euangelifte Mar.c. 1.7. Luc. t Ego quide baptio vos in aqua.)Ego,qui homo tantá| jaqua corpus ablait,ita vos curetisanimos veftros à| c.3.16.& Ioan.c.1.26. 27. diuerfa phrafi exprefferunt; nec enim ipía Ioánis verba, fed fenfum recitare vo-. luerunc.Seníus autem idem eft , quia vtraque phrafi C lios Abrahz fecundum carnem , quia propterea lexD illis data eft, quz alijsgentibus non eft data, & po4 x abie&iffimü declaratur minifterium;quemadmodi fi Gallicé quis diceret ; non fum dignus portare tibi jpotft viros Paullo nobi jexcalceare.Itaque quod Cofmas Grecus auctor fcri- librum , alius vero;nó fum dignus ingredi in fcholà tuam, vterque diuerfaphrafi idem fignificaret,íe nó Mattheus vtitur portare calceamenta;aut vzod ao fuetudine;qui facratiorem lócum ingreffuri calceos ponebant;quod nunc Turce & Africani faciunt, vt Exod.3.5.& Iofue g.xg.perfiicuum eft. Quiergo illu- pofuiffengportaret,quemadmodum nuncapud nos ES- das portat. Adeam confuetudinem Mattheus allu- i. Alij vero Euangeliftz ad formam calciatus ; nam| o ; in calidioribus regionib" calcei foleis tantü inferne cóftabanr, fuperné ligabátur vinculis, quz à Grecis r " $.. * : p 4 Uzod'ija(4.à Latinis crepide diceb&tur. Itaque folue- de erát, antequá extrahi poffent. Ex parte igitur totü fienificatur, id'eft ex vinculorum folutione tota ex- calceatio; ficut Galli dicunt , non fum dignus illum bit, quemadmodum in Grzca Catena citatum in- effe dignum , qui difcipulus eius fit.Ea phrafis, qua fandalia;aut foleas , fumpta cft ex Hebrzorum con-| firiores erant; puerum habebant, qui calceos , cumj »res viliffimus puer. crepi-] - uenio,corrigiam illam, quam Ioannces fe foluere nó| poffe dicit ; coniun&ionem humanz diuineque in Chrifto nature effequam nemo foluere,nemo eno- dare,nemo explicare poffit; generationem enim ci* quem polle enarrare? magis myfticum ; quam litte- rale eft.Hic ergo tanto me fortior ac maior, quia nó ritu fan&o & ignejd eft non folum COrpora, vt eeo aqua; verü animos etiam vcftros effufo Spiritu (an- &o purgabit,dininoque inflámabit igne. Hic huius loci verus & fimplex fenfus eftquemadmodum ,vt poítea dicemus,omnes au&tores veteres explicarüt. Neque longiore opus fuiffet commentario;nifi no- ui heretici,ficut alià multa;ita etiam hunclocü per- uerfiflima interpretatione deprauafsén Ioannes, in- quiunt , baptiími facramentum inflituit , à Chrifti baptifmo nullare diuerfum , nifi quod alia dabatur manu,vterque ex aqua, vterque ex Deo , vterque in penitentiam,vterque in remiffionem peccatorum, vterque in nomine Chrilti , vterg; eandem fidei có- fcffionem requirebat , vterque eadem doátrina tra- debatur , nequeà Ioanne Chriftus alium baptifmü, quam fuum rccipere voluiffet. Vtiná poffemus tam copiosé, hunc errorem refutauimus. Qui eundem quid hocloco Ioannes dicat, neque cur dicat vllo modo videntur intelligere. Quorfum enim de bap- tifmo Chrifti mentionem inferretnifi vt ex diuería dzi fore,vt Chriftus cum veniret baptizaret.Ioari.1. 25. videbant baptizare Ioánem , incipiebant dubita- rean effet Chriftus. Propterea mittunt ad eum fa- cerdotes & Leuitas , vt interrogent , Zw qui esf& de baptifmo cum co difputent Ioan.1.19. 25. Exifdimante autet poþula (inquit Lucgs )e'c irfntilzm omzzzögv;gx corde f de loanne, ne forte tpfe e[fet Chriflna , vefpondit Io- homo tantüm,fed ctiam De" cft;baptizabit vos Spi-| breues effe, quàm cupimus, fedcum de fide agitur gen* quoddá perfidiz eft;aut hzreticis parcere , aut nimis efle breuem.Si certi effemus fore, vt breui té- pore fcholas Theologicas in lucem ederemus;ad cas |le&orem mitteremus , vbi iam diu fatis, vtarbitror Ioannis & Chrifti baptifmum fuiffe putant, neque bap tifmi códitione diuerfam -pcrfonfg fuz ,& Chri-] . | ifti conditionem probaret? Perfuafum habebant Iu De Iosus baptifmo contra ba- Tejacos, Now iden iChüifli & Joáns ba- !pu;anæ.-- ' 1 | Auntens annes dicens emtibus j «go qmdfm Aqiaá Imptiü , Ventet : ITTUUIQSSENESONDPNS ) L | | . | mj | | J Is gh&| | rtoti g :fïm | lr Lit- 10 m QU : um cz*! n lus x 'm'möl - 90 |àn- nuus mut yjonit, ss P Lal Xu -H lm ; 'müfmx)' , i b ntqüc[krþ j ,WM Dd T . m faeris l teris nu[- quam pro doclrina pofitus. Y* EUINOMATRIH QAR L. P | 84 E m fortior me , cuius. non fom dzgnm ]ö(uer: cor- "pam calceamentorum eius , ille vos Impriæzb:t Spiritio fanélo ey* igne C.. 3. 15 16. Probat vtique ex cffectu baptifmi fe non elfe Cliriftum; quod ipfe fola aqua; Chriftus Spiritu fan&o,ipfe corpora, Chriftus ani- mos lauet. Nó loquitur, inquiunt heretici,de Chri- fti in aqua baptifmo;fed de effufione Spiritusdancti die Pentecoftes.Efto de illa loquatur,negari tamen, nifiimpudenter, non poteft de Chrifti quoque in ) - Jaqua baptifmo loqui, de quo Chriftus ipfe dicit, Nf Aquas renatus fuerit ex aq284, €7* Spiritu antloyson petefd in- troire in regnum Dei,loan.4. $. Nam quod iftorü quidà |neganteo loco agi de baptifmo , tam eft abfurdum, vt refutati non debeat.Baptifmus Chrifti ex aqua & Spiritu fan&o , ficut homo ex corpore & animo conftat.Ioannis baptifmus ex fola aqua cóftat , neq; enim, vt ipfe teftatur,confert Spiritü fanctü; nó igi- |tur idem eft.Pretereacum Ioannes dicit, !Ze vos bap- trfabit Spirito (antlo, e7* igni, manifeftum eft ex Ioan- nis c.3.5.intellizendum elffe,sen tantivm 4444,q. d.1lle |vos baptizabit nó tantim aqua;fed etiam Spiritu & iguesergo é contrario cum dicit, ego baptiTo vos 4494, cadem particula, tantium , intelligenda eft. Quod f1 ita eft;baptifmum fuum Chritti baptifmo longe in- feriorem facit. Hanc etiam vim haber illud cpithe- ton ïa-xupo"repo'g psis forttor ac potmtia'r me, cur enim po: tentiorem potius,quàm meliorem,fanQiorem,ma- Jioremappellauit; nifi quia probare volebat fe non polfe per baptifmum fuum facere quod ille facturus erat. Prsterea Ioannes dicitfe baptizare in poenité- poenitentiz vocatus eft , quod de Chriíti baptifmo nufquam legimus. Quia nimirum baptifmus Ioan- Inis non iam acta,fed vt ageretur ; baptifmus Chrifti non vtageretur , fed iam a&ta paenitétia confereba- baptiímum , fed baptifmum & peenitentiam , aut; quodidem eft;baptifmum panitentiz;quia baptif- |mus prccedebat;poenitentia fequebatur : de Chrifti lautem bapti(mo Petrus non dicit; baptizetur vnuf- quifque veftrum & ponitentiam agat; fed , peniten- tiam agitee9* baptitetur vnu[quifque veffrum; A Gt. . 38. quia baptifmus fequebatur;pornitentia precedebat. Non idem igitur erat.Quodautem clarius poteft te- mum acceperant;iubétur iterum à Paulo baptizari. A&.19.5. Negant nonnulli ex iftis bonis interprcti- bus Ephefios, quos Paulus denuó baptizari iubet, magis credemus?Interrogati enim à Paulo;!n quo er- qo baptiXati efi s ?Refpondent,!n Toanns baptifmate.In- terpretantur homines acuti baptizatos fuiffe baptif. moloannis;id eft do&trina Ioannis imbutos; bapti- Baptifmwzari enim eft illis docere. . Primum quidem ab illis exigimus , vtaliquo exemplo doceant baptifmü ac- cipi pro do&rinajnec enim illis;tantis fcilicet fe&a- |&enus non fecerunt. Petijffentà nobis , vnum illis locum obtulitfemus,quem fi animaduertiffent;ma- |gna nobis cófidentia iam diu obieciffent.Interrogat (Chriftus principes facerdotum Matt.21.25.26.Bapti[- rmu Toannn vnde erat,ex talo,an ex bumimibus ? t illi co-| itabant ster fe dicentes fi dixerimus à calo,dicet nobis,qua- |re ergo mo credidifois il e baptifmo interrogati;quafi tiam Mar.r.4.Luc.5.3. A&or.19. 4. ideoqs baptifmus| tur.Ioannes non dicitur predicare peenitentiam &| ftimonium effe , quàm quód ij , qui Ioannis baptif-| E Ioannis baptifmum accepitfc. At illi affirmant. Vtris| toribus verbi Dei,nifi verbo Dei nouam iftam Grá-|. .|maticam probantibus, volumus credere ; quod ha-| A D * F k . C - |baptizatos baptifmo Ioannis concedunt iterü verc |(forum opinione , atque ex hoc ipfoloco manifeftü rft.Si enim baptizari- fuit doceri,non potuerunt Io- Iet; baptizati baptizati süt; ridicula prorfus za»roao- mus,& doctrinaidem effentde doctriuà refþöndäta, Athomines cauti non quid Chriftus interrogaret; fed quoríum intenderet; coníiderarunt. Scicbant; enim do&trinam non quidem eandem , fed coniun- &am cum baptifmo effc oportuiffe. Nam cum in- telligerent neminem,nifi à Deo miffum baptizare potuiffe, effeque baptifmü diuinuin do&rinz tefti- monium, videbant íe baptifmum probare non Pof—'- fe,do&rinam repudiare.Baptifmum in facris litteris| pro igne, pro morte, pro affli&tione pofitum legi- mus pro do&rina nó legimus. Si Ambrofium legif- Íent;magnum feauctorem fententie fug habere exi- ftimarent.Sic enim lib.r.de Spiritu fan&o c.s.loqui- tur, ergo 1fP ( Ephefij ) quia nec im Chriflinomine,nec com fide Spiritws f[anéli baptiTati fuerants non poruerant accipere bapti[matis [acramentum. Bapti(ati [uut itaque m nomimé ]«f Chriflisnec tteratum eff m hs baptifrna , [ed nouatum. At Ambrofius non riegat illos fuiffe baptifmo Io- annis bap.izatos , fed baptifmi facramentum acce- piffz;quod iterari non poteft. Vnde potius fequitur Ioannis baptifmum , quem accepiffe illos confite-| cur, cum facramentum non fuerit , à Clirifti bapcif- no,quod facramétum erac;fuiffe diuerfum, vt paul- lo poft ex eodem Ambroíio demonfítrabimus. Ali; baptizatos negant. Quos non minus quàm altero: Luce verba redarguunt. Es(inquit AGt.10.5.)andii. baptiXati fant in nomine Demimi Iefa. Iam dixerát fe 1o- annis baptifmate baptizatos. His autem auditis non in nomine Ioannis ;fed in nomine Iefu ; ideft non Ioannis fed Chrifti baptifmum ïecipiunr.cwjd cla- rius dici potui?:quid vero eft, ; 4uditis ? cum audit- fent ex Paulo alium effe Ioannis, alium Chrifti bap- tifmum,nec baptifmo Ioánis homines Chriftianos, Íed posnitentes,& catechumenos fieri ,'ones (inquit ver.4-) baptiTauit baptifmo peenitentie populum dicens , in eum,qui venturus e[fet poff 7 þom vt crederent , boc eff in Ie- fum.His auditis 6apti'(:tti funt im nominel efa.Interpreta- tur hereticus baprizatos in nominelefujid eft Chri- fti do&rina inftru&os fuifle. Scd iam probauimus baptifmum nunquam accipi pro doctrina, & ex ip- annis baïti(inum. fine baptifmo Chrifti recipere; quia, vt ifti dicüt, baptifmus Ioanuis & Chrifti ideo idem erat,quiacadéin vtroq; doctrina tradebatur. Lucas , his auditis baptixati fant. Audire enimfuit do- ceti, & fi doceri fuit baptizari, perinde eft acfi dixii- ?ia. Deinde fi doceri fuit baptizari, ergo cum illi Ephefij fecüdo baptizati dicütur ; à Paulo funt bap-| tizati. Nam ab illo docti (unt,at Lucas manifefte in- dicat non fuiffe à Paulo baptizatos. E auditss bapti- 'Qti fent,ez com impaþi[et illis mauus Paulus, venit Spi- ritus fanélus faper eos Sià Paulo baptizati fuiffent ; nó dixi(fet,Bapti'(gti fumt, e* cioimpefuiffet illis.manus Pau- lu:ícd cum illos Paulus baptizaffet, & man" eisim-| pofuiffet. Denique cum eodem loco bis baptizati| fuiffe dicantur,primàm Ioannis baptifmate;dciu in nomine Icfu , cuius cft iudicij idem verbum in eodé loco pofitá diuerfa fignificatione interpretari ? Er- ror fua ipfe arguitur nouitate.Nam antequam noui Deinde fi idé fuiffet doceri,ac baptizari,non dixiffet]. ifti Euágelifte venirét,nemini in menté venerat di- cere Ioánis & Chrifti eundem fuiffe baptifmü;con- il:—:t"p—tifrrall.s & qüid6111 illeIoannis,de quo difþuta— a tra veró nó interrogati,non vlla coacti dilputatione. D 4 omnes 5 — 1OAN. MALDONATI COMMENT. — sé omnes, quotquot fuere veteces auctores negaueriit, |À Iuftinus q. ad Orthod. 57. Tertullian. in lib.de bapt. Origen. lib.s. in epift. ad Romanos c.6.& tom.G.in Ioann.Optatus lib.s.aduerfus Parníenianum,Chry- foft.hoin.1o.in Matth. & hom.r.in Mar. Auc&tor im-| perfe&ti hom.;. Ambroft.lib. 2. in Luc.c.3.& in pr- far. in Pfal. 37. & ferm. 16. in Pfal. n8. Athan . q. 14. Gregor. Nazian.in oratione in fancta lumin. Ba-| fil.in exhortatione ad baptifmum,& in oratione de lbaptiómo Ioannis, Hieronym. adueríus Luciferi-| anos , Cyrill. Alexand. lib.2. iu Ioan. c. 57. Augulit.| (cxcentis pene locis , illuftriores indicabo, lib. 2.| B contra littcras Petiliani c. 57. & lib. 3. c. 56. lib. s. de bapt. contra Donat. c. 9. 10. 15. in Enchir. c. 49. epiftola 48. Gregor. hom. 2o. in Euangel. vt pofte-| riores Bedam, Theophyla&um, Oecumenium,An- Íclmum pretermittam. Poctas nobis Prudentium, & Iuuencum aliquis obijciat, qui vterque baptit- mum Ioannis Chrifti baptifmo videntur equipa-|. rare, Peccata enim remifife dicunt. Poffem refpon- |dere non fübtiliter , fed poéticé locutos: fed non opus eft poéfi fententiam excufare, càm poffimus| in bonam partem interpretari. Multi enim veteres| C au&tores codem modo locuti funt, qui ijdem tamen negant eundem Chrifti atque Ioannis fuitfe bap- tifmum , in quibus Bafilias in hom. de baptifmo Ioaunis, Chryfoft. homilia r. in Matth. Augutt. lib. j. de bapt. contra Donat. c. 1o. Gregor. hom. 20. in Euangel. Bedain 3. c. Luc. Theophyla&. hoclo- co. Dicüt enim baptifmum Ioannis datum fuitfe in ponitentiam in remiflionem peccatorum Luc. 3.5.| non quód per illum pectata remitterétur ; fed quàd ad penitentiam excitaret: per poenicentiam. verol. auttunc , aut poft Chrifti accedente baptifmo re-;D mitterentur. Propterea nó legimus Ioannis baptif- mum remillionis peccatorum , fed baptifmü paeni- tentiz in remiffionem peccatorum appellatü, quia non per illum,;fed per tubfequentem,;aut przceden- tem poenitentiam peccata remittebantur. Nec opus eft ceteris hereticorum argumentis refpondere , & quia non fcholas , (ed commentarios fcribimus; & quia adco infirma fant, vt ipfa per fe confirmatà ve- ritate concidant, Eodemque confilio illas quoque quaftiones, quz à Theologorum potius fcholis pc- ]tendz funtpretermittimus,Num Ioannis baptifm?| : .|fuerit facramétum, num certa verborum forma da-| E tus,num ad veterem,an ad Euan gelicamlegem per- tineret;& frquz funt fimiles, Pt | ( Etigme )Suntquiignem hoc loco purgatorium|.- Jinterpretentur,quo homines poft morté quodam- modo baptizantur , id eftà peccatorum maculis, fi| quas adhuc habentabluuntur, vt Origen.tract.9. in|. Matth. & hom. 24. in Luc. & Hilar. & Hieronym. hocloco.Sed dubium nó eft; quin per ignemSpiri-|. [tus fan&us fignificetur.Cóiunctio enim,e , hic nó ; |eft cóiun&tiuajfed explicatiua. Addita autem eftex-| - |plicatio , vt non qualifcunque Spiritus (àncti com- municatio,fed illa illuftriffima, quz die Pentecoftes| Ípecie ignis facta eft,fignificaretur. Argumétum eft;| quód cum Chrift" dc folo baptifmo aquz agit Ioan. 3.5.hanc explicationem nonaddit. — — 209 ETE MT Twm venit Iefus .ä. Galilea m Iodanem. ) Cur Chri-| flus x 154 [itusà Ioannc , dominus àferuo baptizari volucrit, ze bapi-|Vnam i'pfc ver.15. rationé declarat , vt iuftitiam om- nem impleret; alias valde probabiles anti qui Theo- Rarrvelpit. |daret. Tertiam , vteare ad luum bapti(mü homines lett dolus in ore eius; fed potius,vt peccata noflra in |tentiz & peccatorü baptifmo peccatoris períonam| [munds. Hic eft,de rïuav dixt,pofl me venit vir,qui ante eme fa rRare j ilemnili dixit , faper quem videris fpiritum defien-| jrieo fanto ey* 1gni. Noftri heretici pene-hzreticu D. Ioannem faciunt , quafi antcäuam defcenfu Spi-| - Chrifto de celo preberetur,vt Hi&romymus'ait.Hac vt cófluentibus vndiq; ad eum populis Chriftá illis oftéderet.Secundá,vt Ioánis baptifmo auctoritatem alliceret; & , vcait Auguftinus,ne homines gráuaré- cur adbaptifmá Domini venire, cüm nó grauarctur| Dns venire ad baptifmum ferui.Quartam, vt aquas| (afcipiendo baptifmo fan&ificarer. Epiphanius ih Anchor.Addere potfum" voluiffe Chriftii , antequá doceret,quodá modo initiari,& ( vt ita dicam)fe ip-| (üum Chriftá do&urus,Chriftian? ficri, fi quo modo Ioaunis baptifmus facere Chrittianá poterat , quial viam ad Chriftü premonftrabat.Illud certü;:von ne- ceffitate vlla agéda poenitétie paenitétiz baptifmü] accepiíle eum,qui peccatü non fecit, neq; inuentus| defertum,ficut olim hircus , deportaturus, in poeni-] indueret. i ia d 14.. loannes autem probibebat eum.) Prohibebat, quia Íciebat eum baptifmo nóindigere,& quia; fi nó in-|. digés baptizari vellet,fe tamé,vt 'illü;Uap tizaret,me-]- rito indignü iudicabat.Roc efL,eco 4 te debeo Iyaptz'(efr;, C th venis ad me? ex quo perfpicuü eft Ioanné Chri- Ioanne eft c. 1.29.30. 4 ]tera die vidit loannes Iefamn ve- nicntem 4d [e,e7* ait,ecce "ais Dei , ecce qui tollir peccata &us e(f. Vnde naícitur quzftio,quomodo idem Ioan-| nes yer.33.dicat. Et ego uefcieba eum, fed qui mifrt me bap- dentem, c7" mauentem faper eum illoeft qui baptiatin Spi ritus fan&i docerctur , non fatis firmam de Chrifto| Itum ; fed non cognouiffe eum fibi poteftatem in| igne baptizandi foli referuaturum , donec Spiritum luper eum vidit defcendentem. At iam dixerar, 1/. vos baptiabit Spiritu [ancto e7" igni. Itaque mcelius , v mihi videtur ; Chryfoft. homil. 16.in Ioannem,Eu- thym. & Theophyla&us, Ioan. 13;. femper eum re-] demptorem,Deumque, & quidquid erat cognouif- (c,cum ad eius aduétum in vtero etiam matris exul- taffet,fed de facie non cognouitfe;antequam ad bap-| tifmum veniret;càm Chriftus in Nazareth, & in 4&-| gypto ; ipfe in folitudine toram ante vitam tráfegif- erat, cam neminem corum de facie cognouitfet , & anni propter ipsá, fed propter adftátem populá di- & effe;vt diuino teftimonio illü Chriftü effe doce-, logi tradiderüt. Primá, vt hac ratione teftimonium ret, qué antequá cognouiffet;predicauerat , ne quis " vt enim potiffimü de caufa Ioánes iuffus eft baptizare,| - opinionem habuerit. Auguft.quem Strabus & Ly-]. - ranus fecuti funt , cognouiffe quidéante effe Chri-| let.Simul autem atq; vidit, diuino afflatu cognouit] : illum ipfum effe,quem natum fciebat, quem poft fe|. venturum , & in Spiritu & igne baptizaturü predi-|. cauerat,quemadmodum olim SamueLbvtait Ruper-| : tus auctor meliore fané dignus tempore, certó fcie-| - batinterfilios Ifai vnum effe,qui in regem vngédus| . hzi z Ifimulatque Dauidem vidit Deo infpirante eum effe] * cognouit1.reg.16. 12. nam eorum non probDo fenté-]: tiam;qui columbam fuper Chriftü , antequam bap-| tizaretur, veniffe dicunt, Euangeliftarü , vt mihi vi-] |detur, verbis repugnantibus.Quorfum ergo Ioanni]: là Dco di&ü €&aft:tf'fr quem videris Spiritum defcendetem,) — ipfe efffRefpondet Hilarius lib.6.de Trinit. id n6 Io-]- losmmes . ftam , quis effet, cognouiffe. Quod manifeftius ex| hii i ' p bap- Hifmis ag nosit. —— Pa r r GE LL TRBSSE EM Joannes Christo — oaptix itus | loans ba- fiifmus no lfuit. facra- Hmïmm "ue gera leeis. &^ 87 IN MATTH. CAP. l. - vtait Chryíoltomus; exiftimaret lolius Ioannis te- ftimonium diuino teftimonio non confirmatum; aut cognitioni , aut familiaritati & gratiz datü effc. Quid ergo Ioaunes ex defcen(u Spiritus fancti, & ex enitio,quam ante habebat, & perfe&ta; & cófirmata eft,vtait Beda & Rupertus in r.cap.Ioannis. Ego à te debeo bapti(arr:) Mihi opus cft à te baptiza- ri.Nam quodquidam propius ad verba vetterunt, re. Colligunt nonnulli au&ores ex hoc loco Ioan- né pofteaà Chrifto bap tizatüfuilfe,tum cx illisetiá, que fequuntut,sze modo ;Chryíott. sieronym. Aud&. imperfect. ho. 4. Euthym. & Theophyl.hocloco. As Simemodó. ) Modo , cum nondum fum defcéfu Slpiritusfan&i ,& voce de cxlo miffa Chriftus de- Iclaratus;non tanquam Chriftus ; fed tanquam vnus de czterorum hominü nuinero homo priuatus ac- cedosideoque non debes recufare mihi,quód maior |te fim , baptifmum ficut ceteris ; impendere, Chry- |foft. Euthym. Theophyla&. quód veró au&or im-] perfedti 4. interpretatur ,)Sic ; id eft ; prius faciendo, quam docendo;cepi? enim facere,e7* docere, A Qt1.1. fuüb-| tile.Ego accómodaté ad perfonas & rem (übiectáin minus à feruo baptizatur. uenit.Opera,vt vocant,fupererogationis. : nes,qui docendi munus fufcipimus.Malim fic; Nos, ideft me füfcipiendo;te dando baptifmo. ^ - ] Implere.) NiEil retermittendo, non folum ex ijs, quz neceflaria ; fed ctiam ex ijs, quz fa&tu vtilia, & idicorafunt.Hecenimviseffverbi. — ^^ —— - Opmem iufhitiam.) Sunt ; qui legis iuftitiam inter- pretentur, quz in varijs,vtloquitur D. Paulus bap- tifmatibus, & ceremonijs externis cófiftebat, Hebr. 9.10.quam Chriftus itliiplere voluerit ; ficut circun- |cidi volui;quianon venit foluere legem; fedadim- plere;Matth.;. 17. v Hieronym.& Euthym: quibus facramentum fuiffe,quod multi de fchola'Theologi magiftrum fccuti fuum;docuerunt.Melius D.Tho- mas;,qui vnus inftar eftomnium , neque facramien- tum fuiffe,neque ceremoniam legis,fed mediam in- ter legem & Euangelium;à Deo quidem,fed ad bre- uc tempus inftitutam,vt Chriftus ciufque baptifm? introduceretur,ficut Ioannes ipfe inter legem & E- uangelium; inter Prophetas & Chrift medius fuit. Nomen ergo iuftitie hoc in loco nec vllam partem veteris legis,neque virtutem vllam in precepto po- fitam , quàmque obferuare neceffe effet, fienificare arbitror ; fed quicquid fan&i viri virtuti & officio confentaneum eft , etiam fi non facere fine peccatoó liccat. Hoc enim omnia indicant verba , dixerat 1o- annes;Feo 4 te debeo Ia.»:ptzæærz, quafi dicat;tuà rhe non debes;id cft nó indigcs.g nedav tyer, n efpódet Chri- ri,vtimpleamus omnem iuflitiam,id eft;vt non fo- lum;quaz pracepta;fed ctiam qua honefta & fancti- baptizari Chriftum diximus veri, —— ] x6cErbaptiTatws Lefus confeffm acendit deagua: Ad- ucrbium confeftim non temere; fed fignificáter ad- ditum efle conftat ex Mar.c.1.10. qui & ipfe addidit. voce czlitus audita cognouitinihil noui , fed ea co-| neceffe habeo;plus quiddam mihi videtur fignifica-| interpretor 5zr,id eft,dum maior à minore;dum do-| Decet.) Quamuis non neceffarium fittamen con-|. - Nos.) Quidam exponunt, 20s,id eft omnes homi-]. Ineceffe eft dicere baptifmum Ioannis veteris legis| ftus;etfi non oportet, tamé decet me abs te baptiza-| tati confentanea funt;faciamus.Cur autef deeuerit] B Quod Euthym. fcribitideo Eu&gelittà dixiffe Chri- - Aj : ribus fentiensjindicare videtur , aï]ertos rc ipfa fuif- | -(e.Au&of vero opcris imperfedti |pym.hocloco,& in cap.r.Ezechicl. non re vera; fed iquod agebatur , cfficiendum nihil refercbat, vtrum jre ipfa;an fola fpecie aperirétur, & quia non cft cre- Adibile celorum foliditatem fuiffe non neceffario vi- Jolatam ; & quia fimiliter alijs locis aperti fuiffe di- [cuntur, vbi re ipfaapertos non fuiffe conftat Genef. [7-it& AG.7.56.vbi fixe vera aperti fuiffent , nó fo- Nbi é contrario claudi dicuntur; non re vcra clau- ftum ftatim ab aqua afcenditle,vt inter Chriftum & Ioánem alios homines;quid intereffet , fienificáret: collo tenus immeríos manu capiti iimpoftta detine re,donec peccata fua conüterentur; Chriftum veró, quia peccatum, quod confiteretur , n6 habebanfta- tim aícendiffe;ab eo creditum ac di&tü miror. Quod autem ait Chryfoftomus ; ideo ftatim a(cendiffe , vt fignificaret eos ; qui baptizantur flatim à peccatis, quafi in nouam vitam,;afcenderemorale eft , & 0s litteralem quarimus fenfum. Exiftimo igicur traie- &ionem efle , quales multas in nouo pradertim te- ftamenito animaducrtimus.Etillud at ; aut confe.. JfLm nion ad verbum;afcendit.fed ad id ; quod fequi- tut, referendum , e" ecce apertt font ei celi , aut fic ell. verba copulanda;ftatim vt baptizatus eftjita vt vixe flumine afcédiffet, aperti funt ei cxli.Hüc effe fensü apparet ex Marco , e2* flatim , inquit,afcedens ex aqua vidit celos apertos, id eft ftatim , vt afcendit , vidit. Ratio quoque docet hunc effe fenfum. Nam , vt di- ceretur Chriftus ftatim poft acccptum baptifmum à flumineafcendiffe, nulla cauffa erat. Quis enim du- ibitaffer? aut quid iam baptizatus Chriftus in flumi- ne fcciffet? vtautem diceretür ftatim poft baptifmü & exícenfionem e fluuio apertos vidille czlos ; non folum vtilis; fed etiam necetfaria cautfà erat. Voluit enim Euangelifta docere celefte illud diuinàmque teftimonium ita cum baptifmo nulla interpofita deatur Deus vt teftimonium de Chrifto füum exhi- berct;nifi vt baptifmus , & Ioannis precederet tefti- monium.Debuitenim hominis Deus,non Dei ho- mo tcftiimonium confirmare. Qui autem querunt, verbo vfi fuerint, ignorare vidétur terram altiorem tos & columbam deícendiffe narrat; itaque creden- nua prouoluiffe , vt reuerenter patris teftimoniutm cxciperet.Nam & filij bencinftituti , dum ipfos pa- rentes alloquuntur,caputapetiunt. Et ecce aperti funt ei celi, )EYid cft Chrifto,vt ex hu- ius loci contextu, & ex Mar.c. 1. 10. manifcftum cft. Crederidum eft omnibus , qui adflabant, apcrtos fuiffet , id eft ab omnibus tanquam apertos vi- fos fuiffe , cum proptereá vero fimile fit apertos [fuiffe ; vtomnes intclligerent & Spiritum fanctüm, & vocem de cxlo defcendiffe. Sed Chrifto tantüm autem re ipfa;an fola fpecic aperti fuerintmagni nó refer;fed quia queri folet, dici debet.Chryfoftomus de ezlis vbique non aliter ; quàm de ceteris corpo-, om.4. & Hiero- vifuquorum cft fentétia probabilior, & quia adid, lus Stephanus fed omnes;qui aderant;apertos vidit- (ent,cüm folus Stephanus vidiffe referatur: & quia; (olitum quippe fuitfe Ioannem cateros in Iordane| mora fuiffe coiun&um, vt nihil aliud ech&affe vi-l cut Eüuangelifte afcendendi potius, quam excundi] A . 4 " * effe,quàm flumina. Lucas oráte Chrifto calosa per-] dum eft eum fimul atque in terram euafit fefe in ge-| - &. 1, 10. laperti dicuntur , quia propter eum aperti furit, An Celiinbap tifenc Chri j?i quomo- do apcrts, |duntür,cum aperti ante non effentvt Deut. m. 17. 3. - 85 ^CIOAN. MALDONATI COMMENT. u | |reg.8.35.2. par.6.26. 7.13. : E Et vidit.) Plerique referuntadIoannem , quia Io- annis r. 33. dicit , ey* ego nefciebam ewm ; fed qui mzfit me baptiTare n aqua ulle mili dixit, uper quem viderss [piritui defcendentem , « manentem fu])er eumylleef , c7c. quod valde mihi coactum videtur, cüm poft initium ver. 14. loannes non fucritnominatus , & omnia, quaz|: precedunt, verba ad Chriftum referantur; & Marcus Matthzi interprcs c. 1.10.dicat , &* f'atim afcendens de 4qua vidit celos apertos,e7* Spiritum, :;.mc]u.zmvcalambam, T^ defcendentem fnper ipfum. Quod autem dicitur Ioan. . 33.non eft contrarium;quia, vt paullo ante diximus,| B. non folum Chriftus, & Ioánes;fed omnes etiam qui aderant;apertos celos, & Spiritum defcendenté vi-| derunc Chriftus,quia propter ipfum;Ioannes ,quia| - hoc illià Deo datum erat hignum:alij,-vt eo figno Ioanni crederent. Sed nimirum non omnes Euan- gcliftz omnia dicere voluerunt. Matchzus & . Mar- cus,quia de Chrifto agebát, dixerunt eum Spiritum : defcendentem vidiffe: Ioannes de Ioanne agens Io- [annem vidiffe dixit.Turbam,quz aderat, vidifle ne-| modixitquiadeilaagebatnemo. ^. . - A veal - Sicit columbam. ) Tertullianus lib. de carne Chrifti| C fuerit colii-| Veram putat fuilfe columbam,;idemque D. Augufti-| b2 54 |num fenfifle in lib. deagone Chriftiano c. 22. pleri- PC5 laue exiftimát: quodideo non credo; quianec eo lo- - co quicquam aliud Auguftin? probat, quàm verum fuifle corpus,quod longé aliud eft,quàm veram etfe columbam , & multis alijslocis non veram colum- bam,fed colübz fpcciem fuiffe docet ; queinadmo- dum omnces alij au&dtores , quos legere memini, do- cucrunt; Ambrof. in prafat. lib. 3. de Spiritu fxn&to, |Augufl.aut quifquis eft , lib. 3. de mirabilibus facre| - Ícripturz c. s. Quod có eft probabilius; quód omnes|D Euangcliftas,quafi de induftria,particula fimilitudi- nis víos efle videamus,&quód ad id,quod agebatur, ueceffarium non fuerit veram effe columbam. Vtrü Jautem verum fucrit corpus columbz fpeciem pre fe ferens, an ne c01'£us quidem re ipfa fuerit , fed quafi corpus eífct;ita ab adftatibus vifum;diuerfa eft que- ítio.In qua Augulftini probo fentétiam, verum fuif- le corpus, quia.fi verum non fuiffetaut non ab om- nibus vifum cffet, aut tot fuiffent fa&ta miracula, quor homines fuerunt, cüm miraculum non in co- lumbz corporc;fed in oculis hominum ficret;squod non cft temere cócedendum. Illud tamen cauédum, quod D. Auguftinusadmonuit , ne cxiftimemus fic|- Spiritum fanctum cum corpore columbz ; ficut. fi- lium Dci cum natura humana hypoftaticé vnitum — |fuiffe, quod videtur Tertullianus exiftimaffe ; fed fi- qrerliani cut angclos , vtab hominibus vidcrentur., liumàna 4??;:,;15852 ä(æPC- corpora fumPGH& legimus. N6ó fine caufa à nó- 6£; aj., nullisquafitü cfl, cur hocloco Spirit" fan&? fpecie lba bypo-,Columbaze defcendat ; die autem Pentecoftes: (g'e*ciq ftaticévum- ienis atque lin guarum;AÀ Ct.2.5.facilis ratio.Nüncin Cur Spiri | .. db s - 3 0 E " k p D " hs TE erat; Deus autem ignis confumens cft ;non vt loqui fPecie jj |doccat , quia diffufa erat grátia in labijs cius , fed vi| be appa. |tcftimonium de illo perhibeat. Qui autem teftinio- rmit. nium perhibet, dcbetperfonz,de qua loquitur.y.na- | turam , proprictatéfque declarare. Dictum erat de Chrifto , «rundmem quaffatam non cenfrmget , eo linum| fmigans non extinguet , €7- quidem co loco dictü erar, |vbi de defcéfu in eum Spiritus (andti egebatur , Hai. 41.1.2.3.Dedi Spiritum meum [uper eum indiaium gentibwus Priofen't.lNon clamabi( . Zec 4gcip?et pn:/änam ,^eC dudigtu? |ficabamorem quoque patrisin Chriftum declarari Ifufpicor,vt columbe Ípecies vóxque audita confen- |Chriftum venire , & vtaitIoünes c.1.5;.füper ipfum iannunciaret manfuetis, & medcretur contritis cor- doprzdicarétque captiuis indulgentiam ; & claufis| fumigans neon extinguet DDicit ipfe de fe Chrittus.Difci- te à me ; quia mitis fum & humilis corde Matth. n. 29.Columba mitiffimü eft animal;&, vt ait Cypria- nus;fine felle amarum;fine morfibus feuum.Credo ctiam fpecie columbz: naturam;&, vt ita dicam;ha- bitum Spiritus fan&i declaratum;omnium largitor gratiarü Spiritus eft,Zimidens fingnlis,prout vult 1. Corx. 12. 1. Columba gratiam, manfuetudinämqueifigni-- tiànt, Hic eff filim meus diletlw.Eft enim colübaamá- tiffimum animal , carmen femper amatorium im- murmurans. Itaque fponfa illa Dei amantiffima co- lumba fzpe,quafi dile&a , appellatur.. Columba mea, formeja mea, Cant.2.10.14.5orer mea, columba mea Cant. y2.Fna eff columba mea Cant. 6. 8. Apoftolis veró da- tus eft Spiritus fan&tus,quia indigebant,vt eos cari- tateinflamaret ; & varijs ling fpecie ignis atque linguarum datus eft. ipfum ; pro i? éavró füper fc. Solent enim aliquádo Greci, fepe vero Septuaginta; & Latinus interpres pronoimina:demonftratiua pro reciprocis ponere, quia eadem apud Hebrazos vox 3* vtrüque fieni- ficat.Vide.r.reg.17.39.& 23.6. Cur Spirit" fanctus fu- per Chriftum recens baptizatum defcendcrit, diffi- cilis non cft cóie&tura, & veteres Theologi Ireneus lib.4.c:19.Iuftinus in Tryphon. Ambrofius in prafa- Algafiam fcriptum reliquerunt.Dixerat Ifaias c.i.x. 2, Egredietur vimga deradice leffe, e77 flos de vadice eiu a[ce- det,eg* requiefcet faper eum [prritus. Demini ; Jpivims fapi- yuran fuetis mifit me vt mederer cotritii corde , vt pradicarem impleri Prophetiz. Debuit Spiritus fan&us fuper mancre,hoc cfbrequiefcere;& quidem tunc,cum,vt apertionem,baptifmo;quafi'magifterio quodá ini- tiabatur,vtomnes eum effe Chriftum in telligerent| ?dcqtio fuiflet Ifaias tam longo ante tempore vati- Iíaiglocum in Synagoga:legiffet ; addidit ; Zedieim- plem efi bac [(rzj;t;urd"z.n.4-ur1'&wl vefiris, Luc.a.21.Aliam lior, quia illud przceflit;hoc fecutum eft. rià non funt , quia credendum cft alios Euangeliftas| tum ; vero fimile tamen cft Marcum & Lucam ver-4 barecitaffe, & qnia plures funt, & quia confenta- neum fuit,vtin qucm Spiritus fanctus defcendebat;| vox eis foris.Calamum qua[[Jatum non cotteret , eg- lmumr 2uis loqui doceret;ideo| . Et vententem [nper ip[om) Chrittum, ez' «vrov fuper| entie, Q intelletm.Dixerat.C.42.1.Dedi fuper eum [pii-, ts pieum yrüdsciusp gentibus proferet Dixcrat.c.Gr.1.Spi-| rities Dormimi foper meyeo quod vnxerit me,ad apnuntiandu, mpg.ju.;'; indugmtiam ,€7 cldufüpertiolmm.D ebuerunt| cinatus.. Itaque ipfe Chriftus cum fecundum illum| que 1pie &.1 rationem Hieronymus; Chryfoftomus , Euthymius| & Theophylactus afferunt, vt inde intelligeremus| ctiam no bis,Spi-ritum fanctum , quáuis minimé vi-| Idcamus;baptizatis dari.Sed hzcratio minus conue-| Iniquia nos non pcr Ioannis;fed per Chrifti baprif-| ! . jmumSpiritum fanctü recipimus. Certéaltera me-| " Chriftum dcícendit;non vt aícendat,quia ipfe Deus| F | L Hiceff filuu men diletfw.) Marcus c.r.u. & Lu4 Cas C. 3.22.dicunt,7» es frlius mem. Qua ideo contra-| verba;alios fenfum retuliffe. Vtri auté verba, incer-|- * Chrislum ". bapiizatis : SPi'ïl:t, s - f adeü vox dirigeretur.Sicutin trásfiguratione, quia vox dirigebatur ad A Pe&plo's,non dixit, Tu es filius Qu - EE N x " GA 46 . i T. — meus:fed bic eff filiw mem dilettu Lüc.9.35.506c g n ET Cur im- tione lib.j.de Spiritu fan&to, & Hieronymus.q .2.ad Zfs af a VNGNDUUNIUNUGUEmUS liM UE C EK 2790 » . — VUN MATTIH.:CAP. OR E | ' ! ] ! S'zgmfiaf- fio 'ü/dïbb coplaceoy Mospuou 0 diyariGc. Hic eft hlius ille meus;illc in- quam cariífimus. Oftendit enim gemino articulofe| |quz fequuntur,verba confirmant, Aueriifti captiti- de fibi zquali filio loqui.Nam czteriadoptione tà-| —|loco e sud óxn(gs im quo complacut,vt nollri in terpre- tum filij funt. a«« dile&um , aut quod amplius| | (tis verfiónem retineam, rion fignificat; quem vriicé eft, cariffimum Athanafius in. oratione aduerfus| amaui, neque quo vaálde dele&tor,ieque;in quo có- Arianos , quód Deus ex Dco fitverbum ; vnigeni-| . quiefco; vt nóui quidám vertunt iriterpretes; fed i tum jnterpretatur. Hoc enim epitheto non apud — quo , id eft, perquem placatus ac reconciliatus funi Homerum folum , fed etiam in facris litteris vnige-| |mundo; hóceft, placari & reconciliari decreui ; In nitos filiosfolitos appellari, Genef. 22. 2. Tollefilium|.| |quem cum iritacor, omnem irá & offenfione pono; tuwm vnigentumsquem diligis 1/a4c, €7* vade in terram vi- Voluit enim pater per vocem illani cxlitus mitfam frenzs, ficut à contrarío Ioan. c.3. 16. & 1. epiftola 4. B. declarate non tantum filiuni effe fuumnifed quotfum 9. vmigenitwm pofuit pro cariffimo,sic Dews dilexirmu-| — etiam mittetet, vtlibentius ab hominibus recipe- dum, vt filiun [aum vnigenitum daret..-.-.-..| jnque mibi bene complacut.)ev & «ud'óxs(2,ad verbum,|. |ferwms mew, fefciupiam eums eletius mews, complacuit fibum In quo placui.Sed nofterinterpresexplendéíenten-| |ek4mima mea vt53 nv Cur autemi lixc vox celitus in fcriptura tize Caufa, dandi cafum addidit. Verbum eft vàldein| | |miffa fit; non eft difficile rationem reddere. Colübze facris litteris vfitatum , ficut & nomen eud'oxía, inde| — Ípecies res erat mura, quz multa fignificare poterat; deriuatiuüm.Nofter interpres su'oxetv folet vertere; fibi complacere , vt Matth. 12.18. & 17. j. Mar. 1. 1« (s d verbum , inquit Auguft. 4d dlementum, ez" fit facra- Luc. 3.22.& 12. 32. ad Colof-1. 19.2.Petr.1. 17. éud'oxíay| — aentum,quia quod elementis obfcuré, id aperté ver- autem beneplacitum , vt ad Ephef. i. 9.aliquando| |bis fignificatur.Filiws De ( inquit Hilar.can.2.)andits bonam volütatem,vt Lucz 2.14. De quibus duobus| — eonfetiuque moffratur,plebique infide e7* prophets inobe- vera funt , tamen non videntur eorum vim prorfus| ss«2 vocz. Fide dzgnua'eü teflis qui. e2* audiuit g* vidik à Septuaginta interpretib'us- introductum eft, qui| 17. $. & Luc. 9. 35. fedaliaratione; vt Apoftolocum vbicáque feré Hebraicé erat r* verterunt svd'ozé| — principes , qui vt ait D. Paulus ; quafi Ecclefiz co- vt pfal: 39. 14.43.4. & 149. 4.nec memini eos vfpiam . lumna faturi erant,ftabilirétur. Omttes vetercs au- aliter vertere,nifi Ifai. 42.1. quare ex verbo ucbraico| . j&ores, ijque maximé, qui aduerfüs Ariános difþu; apponet, vt complacittor jit Adhuc. H'tw '313'1*7* vtiterum| jrum non eft, potuit Deus qui omnes humatiás vo.. reconcilietur. G. 78 eud'exsea] $i, & píal. 84. 1. Zene] — cesaérein humano ore formare folet; huindnám dzæzj?zpomme'(erïæm fuá ',M?r:",/h' captimitatem lacob.H.| |vo ,cn:em,code—m acte fine ore formare, vt-Mar; 9. 7,& qTE6R mip mysplacatus es (aut reconciliatus)terrze'! —'Ioan. 12. 28. Exodi. 3. 4. ACt. 10. J4. 15. s o len E OO E 00 40 00 Pa n ho as es| — SESS * E r | wwwww W*Uääää ! A |tuz id eft populo tuo, vt Hebrai in terprctantur, & non de quouis, fed de naturali, de vrtico;de eterno;! — tatem Iacob. G. ioZexs(gc &Upi€ À Av &« , ergo lioc .|retur. Alluditautem ad prophetiam Ifai. 42. 1. Ecce addita vox eft ; qua fymbolum declararet.Sicut acce- verbis multa ab interpretibus difputantur, quactfü| — dientiteflmonium de Domito [uo nmittitur «* cotemplatn-| exprimere , fenfümque complere.Grzcum verbum| — Simile quiddam in tranisfiguratione fáctü eft uáttli; | n Greci verbi s2vxéy vis intelligenda eft. ms| — tarunt; aliam caufam reddiderunt, vt Trinitátis my-| : Te: 1 1 1 » * eqgoe 3 autem Hebraicé cum multafignificat, tum etíam| — fterium declararetur,Patris loquentis;Fili teftitito-[ - [aliquando placari;reconciliari, in gratiam redire,vt| nium recipientis,Spiritus fan&i columbe fpecie de] píal. 76.8. Nunquid in ternum proijeiet D E F. 5, €7* non|D fcendentis. Qualisaut quo modo fa&ta vox, obícu-| F DAnRS draginta noctibus , poftea efürijt. 3. Etaccedens tétator di-| j) xitei: Si filius Dei es , dic vtlapidesifti panes fiant. 4.. Qui — €wvox m«j iü b'aptzfmö Chrifiy. T'acl. 86. i Ioán. ii : refþondens dixit: Scriptum eft: Non in folo pane viuit ho-|- p o CT 7 mo;fedin omni verbo , quod proceditdeoreDei. ;. Tüc| 1 — - Bflümpfit eum diabolusin fan&tam ciuitatem , & flatuit eum fuPef'PiHnaC,u'lum : ndcn 13.7 Pli, 6. & dixit.ei-:--SiiïfïlfiUSDe*i es,mitte te deoríum. Scfiptum eft enim: Quia] | angelisfuis mandauit de te, & in manibustollent tene forté offendasad lapidem| Dae. |pedem tuum. 7.. Aitillilefus: Rurfum fc'riptum eft : Non tentabis Dominum| Deum tuüm. $. ItelumæfrumPfiteum diabolus in montem excelfum valde : &| oftendit ei omnia regna mundi, & gloriam eorum , 9. & dixitei: Hac omnia| D «?tibifdabo—? Hjcaden*s tdorauerls me. 1o. Tuhc dicit ei Iefus : quc Satana : Scrip- íy — tum eftenim: Dominum Deum tuum adorabis, & illifoli feruies. 1. Tunc re-.| T—-M ! liqui: v 23 IOAN. MALDONATI COMMENT. 54 - liquit eum diabolus: & eccean geli acceflerunt, & miniftrabant ei. 12. Cum au-| Jafdrnrü z b x Y** s LE : ; . -- (tem audiffet Iefus quod Ioannes traditus effet , feceflitin Galileam : 1. & , reli- HC. A. s : ; : UE ; j : ^ w — |éta ciuitate Nazareth , venit , & habitauitin Capharnaum maritima, in finibus| f5 |Zabulon,& Nephthalim : 14.. Vt adimpleretur quod dictum eft per Ifaiam If«5.4x Prophetam: 15 Terra Zabulon , & terra Nephthalim , via maris trans Iorda-| nem , Galilza eentium 16. populus ,qui fedebat in tenebris, vidit lucem tna- pta. * gnam:& fede:ätibus in regione vmþræ mortis ; lux orta g& eis. 17 Exinde cce-| pit Iefus przdicare , & dicere: Peenitentiam agite:appropinquauit enim regnum Met lvlorum. 18. Ambulansautem Iefusiuxta mare Galilez , vidit duos fratres , Si- | [£^^ $-- monem , qui vocatur Pctrusl&Andreamf fratrem elus, mittentes rete in mare| — (erant enim pifcatores) 19.. & ait illis: Venitepoft me, & faciam vos fieri pifca-| tores hominum. 2o. At illi continuo relictis retibus fecuti funt eum. 21. Et procedens inde , viditalios duos fratres , gacobum Zebedzi , & Ioannnem fra- trem eiusin naui cum Zebedzo patre eorumyreficientes retia fua : & vocauit eos. 22. Illiautem ftatim reli&tis retibus & patre; fecuti funt eum. 23.. Et circuibat Iefus totam Galileam , docens in fynagogis eorum , & predicans Euangelium| regni: & fanansomnem languorem , & omnem infirmitateminpopulo.24. Et] — jabijt opinio eiusin totam Syriam , & obtulerunt ei omnes male habentes, varijs - languoribus, & tormentis comprehenfos , & qui dzmonia habebant, & luna- u3 ^7iticos, & paralyticos,& curauit cos: 25. & fecutz funt eum turbz multz de Gali-| (.17. lzza, & Decapoli , & de Ierofolymis , & deIudaa , & de trans Iordanem.. L. PUR d -s P ais m Quysaemm Cemumesees d IN CAPVT IV. | | um À paret. Defertum autem hoc loco Indzz intelligen- | L. Eext asl N C ) Ítatim, vt expreffit Marcus, . dumi eft, vt diximus c..r.illud idem,vbi Ioánes Bap-| : | Q maCIC. I. I2. L. | tifta vitám cgerat , & quia propeIordanem ctat, vt g w | PEOR — Duiiwsefl.) dvix n fubductus, aut| — illic explicauimus,& quia abfolute 4efertü appella- t V abreptus , Marcus rógyiiáa duriv éx-| — tur. Ductus ergo eftà lordane in intimam folitudi- | V CAAer expellit ewm Spiritus." Credibile| nem,vbiinterbeftiasagebat,vraitMarc.c.r.m. — | - I & eftnon per acrarap tum,vt Habacuc, Danieli4.35.&| — | . "£ Spirita.) Paullo poft ver $.& ver.8.& apud Lu-| f 2^| | |Philippum A&.8.59.quia id Euangclifte non tacui-| — |cam.c.4.ver.5. & 9. dicitur du&tusà diabolo, qui & Q,IZ:Z?; ( fentíed pedibus du&um,non coactum,fedlibétem.| - ipfealiquandofpititus appellatur,vtinfra.c.8.16.& ;j defertg |- | Dicit tamen Matthzts fubdu&um , Marcusexpul-| ro.r.& 12.45. fed hoc loco Spiritus fan&us intelligé-duchw. j fumsnon vt vim illatam Chrifto,fed vt efficientiam| . |dus eft, & quia in proximo de co Euágelifta locutus f l& impulfum Spiritus fan&ti fignificaret , ficut cum . fuerat.c.5.& quia c articulo , & quia abfolute Spi- N D.Paulus dicit, Q fprritn Dei aguntur, tj [ant fl Do — ritus dicitur,quod nunquá fit nifi cá Spiritus fan&* vt o Rom.8.14.vt Hilarius;Hieronym.& Auctorimper-, |fignificatur,vt Didymus & Hieronym.obferuarunt.| | g,l,,,m,d;,ï'm fe&i obfernarunt. Necfignificatur antenon fuiffe, | — t tentaretur ) Tentare aliquando eft ad peccádum 7 "tv ] À actum ab Spiritu: fed tum maximé vim Spiritusap-, . incitare, vt ACt.g.5. & r.ad Cor, 7. g. & 1. Thef,5 s. Ia-:'f;?:i d Cä]]- : |paruiflc. t j 5 o [cob.r. s. Apoc.5. 10. Hoc modo Diabolus centare, s T : - In defertum.) Inlocum tentationi, & fingulariap-| |dicitur. Inde nomen habens Satan ; apud Hebrzos » tum certamini.Z4 enim foli,2ut4,cum ceciderit, non ba-| — adueríarius, Diabolus apudfGræ*cos; 6aïumniator & hi Laus viita bet fablenantem fe. Ecclef. 4.30.Necideo da-mnädtQtü s 1inïfidiator,qui circuit q*uærösquämädeïiötct.HOmil- | Ws filitari?.. i folitudine viramagunt. Quodgenus vitz & Io-| . |nes etiam,tanqua Diaboli miniftri;fic alij alios ten-,Dew qw- is annes Baptifta primus, & multi poft virifan&iffimi — |tarefolent. Deus nequaquam. Intentator enim malo- jmodo ten- u exemplo virtutis fingulari, & Chryfoftomus, Bafi-| — (mumeff Iacob. 1. 53. Quanquam Caluiniani haretici /^ (9; r T llius,Gregorius Nazianzenus, Hieronymus, Theo- Cihoc etiam modo Deum, & .quä'dcm in primis tétare CA i doritus homines expetti , quàm diuinum effet;inte-|.. |dicunr, Diaboli fcilicet officium Deo tribuentes. t gris voluminibus teftati funt. Hlis potius,quam ho-| " [Tentarectiam eft cognofcédi caufa inquirere & ex- Lt iminibus aut hzreticis , aut ambitiofis , & delicatis|: plorare;quomodo & Diabolus & homines & Deus " credendum eft.. Cüm illi ipfsqui fubleuare debent, — tentat.Aliter tamen Deus,aliter homines,& demo- : ^ deijciuntpraftat folum effe, & folum contra folum| | nes. Hi vt cognofcant, quod ignorant ; ille vt quod T t demonem,;quàm cótra dzmoncs , hominefque pu-| — fcit, fcire etiam videatur , quemadmodum fi explo- E gnarc.Solus non eft,qui Deum fequitur ducem, cu-|' |rando experiendóque didiciffet;aut non,vt ipfe, fed l Ij ius auxilium tanto magis in folitudine, quàm inci- |vtij quostentat, fefe cognofcant , vt D. Auguft. in- : Pru uitates quanto minusab hominibusimpediturjap- - terpretatur. Ita Genef. 22. 1. Exod. 16.4.& Deut.8. z. hl; ; | 8 k & 1. 5. PU [E PE C . — IN AMATEH CAB U . i. i Cs apient-S»S-Heb*"*'IS'& II.I7'.37.APOF.2.2. T€.] A |tentatore Chrjfianm*. : ' : : : | i GH tare etiam eftad iram prouocare,vt cum dicimur té- 2.Et cam ieiana[fet quadraginta diebus, &* quadragitita "J " tare Deum,quia ei" potétlam experiri volum" infra no&zbm:) id efj: qufïdrzzgmg integros dlfis. Sgc enim | | ver.7.& Exod.r.2.7.Num. 14. 22. Pfal.77.18. 41. &| — Hebrziloqui folét. Aut ideo diebus Euágelifta o- i 94.9.& 105.14. Chriftus non poterat, nifi fecundo &| — &esadiecit,vt indicaret eum non Ittdæogu more ie- h. tertio modo tétari,tamen credibile eft,in defertum| — liunaffe;qui per diem nihil cibi potáfue fumétes no- abijife, vt fe diabolo omuibus modistentandü pra-| — u vefccbátur, fed ita vt totos quadraginta dies, to- » -.. |beret; & ad peccandum etiam folicitaretur , vt Eof— (tidemq; no&tes nihil guftauerit. Quod Mofemante| ,,, , - . fet dicere, venit princeps huitos mundi, 7* n me no. abey Exod.u,.lg.& 24.28.& Ellä.;.reg.t?.g.fcfllfe legim , a. | quicquam Toánis. 14.30. Id cx facto diaboli manifeftü| - Obferuarüt veteres auctores myfticü hüc effe nume dies iein- m ij eft,qui illi,vt fe przcipitem daret, Íéqs adoraret,in rum,vt Bafil.in ho.in qt.ladra.glta martyr. Ambr:fc:f. nauit, - | J- | citauit, quod vtrüque erauiffimum peccatum erat. B :34.de.quadragefn.na,3€ lib.4.in L.UC-CJ-Z--HICI'OH-.IH ? | — lHacenimrationean filius Dei effet, vt dicebatur,| " c.fonz, Auguft.lib.de Genef.ad litterá.c.169.&c lib.z. * experiri voluit.Sciebat enim, fi ad peccandum trahi flc cófenf. Euág.c.4.Quod liïöf?-b illïs f:xcogifatü,fed " - |polfecfilium Dei effe non pqiï'e. ! à Dco dcc!araftu fLIlH;C multis fgcrarg litteraru exem- | ! Diabili "t diabolo.)Nomen proprium;aut potius cogno- RIIS perfpicui €&-Na non folu;Chinü , MOI?S:SS E- ( * —O|eomm. |meneftLuciferi principis demoniorü,ex calumni- !ms, unafï nurmceratis ad calcgllu qugdmgxtg dl«':þ 1e- | "ORE andi, infidiandiq; excellétia defumptum , vt Matth| — [iunarit, quod ipfum,erat fatis,vtaliquod 1nc£1g£hu1.c x 2$ 41.& Apoc.12.9.& zo.z.xo.Viohpt eni Chrift" ho-| |numero myfteriü intelligeremus;fed mkulta ctiialia| - a Cur Chri-| ia princeps diabolum principé demoniorum | |hocnumero videmus fa&a ; que caífu fa&a effe non| — , 7 £ïuï: Lf»ïe ad fingulare certamen prouocare; & vt (uis parcere-| Pofsü.t.. Quadraginta diges àc noctes Flglit, cü aquarü ä ïff m volur. r militib^,& vthoftium primo cóffi&u vi&to du- inddatione mundà De' purgare OH Genef. 7* V merj qpyfle- ce torus in fugam exercitus verteretür. Atque hzc wadragïæta dies mortut ar omaub, códiti affer UAUf , rium. ) | . |vna caufaab Euangeliftis reddita eft;cur Chriftus in| C antequà tep ulturz máden tur,QöncC jo3.Quadragita| - | | m ! defertum abierit.Quia gduerfaxms ageredi nó aude- dies ?xplora;orfes illià M-ofc miífi Chanaan prosz- : i, bat,obuiam illi Pgoced;,t,. & quodammodo irritat, fa»m à Deo terra perlu&rat Num.13.26. (&adragmta lung"'; x quem Ícit non pugnaturum, nifilaceflitum , Hilar| — |dies coliath diabold aduerfariii noftrü fignificás,ftat ! Al can.3. Ambrof lib.4.in Luc.c.:. Au&torimperf. ho] — |exprobrás cótra populü Det.1.teg.17.16. Quadragita | N | ;.Alias quoq; fuiffe caufas, cur in deferti Chriftfe-|— |annos filij Iírael in deferto morátur zxod.16.35. Q ua- cefferit, licetab Euigeliftis nó exprimátur,incredi-| |draginra dies Ezechiel iubetur in dextrü latus cuba- bile nó eft.wofesantiquuslegiflator,antequá à Deo| — |re,vt portet iniquitates dom" Iuda Ezech.4.6.Qua- n N | legé accipiat, quadraginra dies folus in móte verfa-| —|dragita annos Zgypr" deferta cogitur quodímodo : tur.Ioánes,antequam ad predicandd & baptizádum| — Jagere paenitentiam Ezech.29.rt.12. Quadraginta dies| g | |prodeat,in eadé f:'oli.tudinï vitá agit. ngd enim ex Chäli)cuä poft refurrc&anä,antequam 1'31 ceelü afcé- : *Ba?' : | f()htüdl[;æ prohclfcm.ar,go,ex h.o1ïmmb , feil ex Deo D dat,in tetris verfatur. NÓ ROUEPI fortuitó fieri, qgod | $ " | rrpfe&u putatur, maioreq; excipitur reuerétia. Vo-| |tam Íepe fi.t. C&adragmapus ergo numerus tote (vt n uit ergo Chriftus etià ex folitudine Euan gehgm a£| Jait A.ugqum.)Præfenus vite Hg?uficat curfum,tépus j * f'errq.Voluit cü fe efle ofï'cndere, cuius Mofes figura poenitentiz,peccatorumq; expiationi deftinatu. Ie-| pe jeiuio : fuiffet;cuius precurfor Ioánes,que ijíde veftigijs per| — [iunium auté pars cff penitentiz. Valde Caluiniani|juadraze- lhh"f?" : foihtudlgne feq.uer.ctgr. Volu;t nos cxepl.o dqcere vt vellFx'ït aut qua.draglta dies non ieiunaffe Chriftum, /:erïu; :?'4 i &[f;;' : cü dï vitz ramon;b : vc'l df re alia graui ,dehþeäam J Jáucid Eugngeh&as non gomgn;ms»raiïe; aut Eccle- * "n | *t;urba relinquam hommu,/& uosin fol?tudm.e col- .Ham Chrifti c.axem'Phndn in vul.ltate Chriftianorum, n ligamus noftra cum Deo f:ofiha cómunicaturi, qua Vf:u.mq-, penitentie nó cóuertiffe, vanam effe fuper- W frequétia hominü impediuntur, folitudine iuuátur| — |ftitionem;quia femel Chriftus hoc numero dierum| itfff | Nà & Comic? ille dixit; Meditatus venisalicüdeex| |ieiunauit, fingulis annis totidé dies ieiunare,magna ——ïf?ä A as ebri: .(olo lo co( Cur auté tentari Chti&fyolufïric,multq ab jarrogátiam Chriftum imitari velle, intolerabile illi ls | ; fius tentari in terpretibus caufe afferuntur. Prima illa eft, quód| E |fieri iniuriam,quód in ordiné nobiicü rcdigatur,;re-| * m'mäbzm À vilwt. |oportucritnouum militéin ipfo inclarefceretyro- |fcindi Euangelium.cuius Chrifti ieiunium figillum| '«;adumw | cinio ; & ad grauioré pugná leuiorib" durari velita-, — |fuit.Homines tam foliciti de honore Chrifti, quàm| . j as tionib*. Sccüda, vt tétatus ipfe per oia,vtaitD. Pau-| |Iudas de pauperib" alédis,cü fur effet, & loculos ha- du 1 lus,tétatis nobis maiore cömi(gratione opéferret.|p |beret.Si quadraginta dies ieiunare fupcrfl:iticnä pu- ;r:g: * e;;im,?,,, quo pa[fue cff tp[,es tät;zt;w,ï,gotäs eft, 7* j5 , qui tz.mt';iieiunät qui.nquagï ta. $1 quod femel Chrift? fc- | | tetanturauxiliart, Heb.2.18. vt Pótificem haberemus,| — |cit;nó eft à nobis fingulis annis repetédum, ne cele- 3:311:04*'9" | qui ciret copati 2n)€rmitazä€æ 720/127:2.6 Heb.4.1 SZTertia,xz.t bFCl'l;t o&apo quoqg; :die Dominicam refurrectioné. : " .. . |exemplo doceretnos, c accedim? adferuitut£Dei, —|Chrift" enim nó nifi femel refurrexit. Si arrogantia "'"I'iïmgm - |preparare animas noftras ad tentationem Ecclefz.r| — |cft Chriftá imitari;arrogas PauP;qui fe Chrifti imi- -'f"c g » . . |quàHilar.& Chryfoft.indicarüt.Quarta, vt deuicto, |tatorem vocat; & ea quidé in re;que illi fuit imaximé M. ftatim hofte nos redderet fecuriores, Cofidite(inquit), F | propria, vt pro Ecclefia fua moreretur, «drmiple,in-|,, . , | — | J ! ego vicimundi Yoan.16.53.]Nà;vfi ile certaffet,no mibiifle, — |quit;ea qua defant pafésonmm Chrifliin carne mea. pro cor- TM . s | dX vicifet vt ait Ambrof.lib.4.in Luc.c. z.(&/ïta,vt nos joreems,quod eff Ecclefia; arrogantes nos Chriftus effe 1 uj f. o | quoq; illo vincéte,vinceremus , Auguft. in Píal.6o.| |iubet; qui vult nos effe perfe&tos , ficut pater nofter 48. j K "fgno(ce te m Mlo tentatit, eg7 te in illo agno[ce vincttem. Pe-— |celeftis perfe&üs eft,qui vulceffe vnum,ficut ipfe & 10.17.21. « : tra erát Chriff?, Propterea petra illaym qua adifeeati [umise) — |pater vnü funt. At in his rcbus nó ad equalitaté; fed icxyk"/ | prior percu[fa eft vetu flamme,pluuia,quado Chriflas 4 dia-| — |pd facultatem. noftram imitamur. Nec in ieiunio; iprf,'kd o 0 d o 0 Mbolotetabatur.Ecceim qua firmitate tevoluit flabilire.Etin, — |nam ille quadraginta dies ; nec edit, nec bibit, nec ) : | Pfal. 9o. parte.2.!deo tentatws ef Cbriflus ,ne vincatura! — k furiuit , aut fitiuit ; nos & edimus , & bibimus, &:k ïL&f | | um | | d | — — h — um WUn bit. |fatis eft, vt eandem tencamus viam. Non facimus IT beophi. - Caluinus in bargn. 97 IOAN. MALDONATI COMMENT. — 5$ tamen efurim usac fitimus. Imitamur , quia fequl-» À. mur:, quamuis non affequamur. Sequimurautem,| quam proximé poffumus, homines Deum. Nam illiiniuriam ; quia non comitem , fed ducem faci- mus. Quid , quod nonnullos Chriftianos luegi.m.us totos quadraginta dies fine vllo cibo & potu ieiu- nalfe? in quib" Deus fingulari miraculo & ipforum in imitádo Chrifto pium probauit ftudium; & ifto- cüm hzrefim,infaniamq; refutauit. Legant grauiffi- mum auctorem Thcodoritü,exempla reperient.Et, fi Chrifti ieiunium Euágelij figillum eft,vtri refcin- duntinos qui feruamus;an illi qui ridét?vt nó difpu- temus quàm apté acutus, vt fibi videtur, hzrefiarcha ieiunium Chrifti Euigelij figillü appcllet;quafi nó- dum fcripto,neq; vero przdicato Euágelto figillum Chriftus adhibuerit.Non ergo figillü,fed exordium *ft Euágelijsquo fe Chrift" parat, vt predicet;nos vt recipiamus; hoc,inqu&Euagelium Chrifti quodie- iunio inchoatur,iciunio finiturs non illud Caluini, quod tátopere ieiunia reformidat. At Chriftus non przcipit.qui fcitissfícriptá nó cft. Vbi fcriptü eft diei DRhice obferuationé przcepitfe? Efto , nó pracepit; certé fecit. Et fecit myfterio,quód quadraginta, non plures,nó pauciores dies ieiunauerit; vt hoc nume- ro,quéadmodum Hieronym" fcribitquadragefims nobis ieiunium cófecraret. Nec ille folus.fed omnes etià illi antiquiflimi,doctiffimi, fan&iffimi Ecclefiz doc&tores;aut Chriftü , aut Apoftolos Chrifti imita- tos exemplü quadragefimz ieiunium cóftituiffe do- onem vocatis,Chrifti hzreditaté vocat.Horum qui fcripta legit,& cum veftris cofert/fi nó videt eorum 'piritum effe Chriftianum , veftrum diabolicum & hzreticum;,cazcus eft. . ! : T . Poffea efarijt.)Indicatante fpatio quadraginta dierü non efurijfle; De Mofe & Elia vtrü vel ante vel pott, vel nunquá cfurierintnó dicitur,ideoq; credendum cft nó efurijffe,càm hoc de Chrifto, tanquá fingula- re,dicatur.Eadé enim virtus Dei,qua cóferuabat,fa- Cur Cbri- fij?u/s efurut. pot 4o. jadaggrediendü animü addat; & quia ad armatü ac- tiabat.Cur ergo Chriftus efurijt? vt timido hofti; &| quafi Deü aggredi nó audéti, oftendés fe homin effe |cuerüt, Ambrof.fer.de quadragefima.23.25.27. 36. 38./ & Leo fer.6.& 9. Hieronym. qui;quá vos fuperftiti- D o diaboli demoniorá priucipis..Ná quem modo dia- bolü appellauerat , nác tétatorem appellat;quafi di- cat;acceffit lu&ator,accetfit pugnator,vt. r.ad Thef. 3.5. Ne forte tétauerit vosis, qui tétat;o vrezpaQov,ten- tator. Notatio eft Hebraici nominis rv Satan , & Grzci diaGoNoc,diabolus, vt infta ver.10.& c.16.23. & Luc.22.331.& A . $,5.&1. Cor.7.5.& A pocal.12.9. & 20. 2. Vbi ille ipfe demoniorü princeps proprio no- mine Satan appcellatur. Nefcio quid fucritin caufa, cur nofter interpres in vetere teftaméto fempcha,tä, in nouo duabusadie&is litteris femper Satanà voca- uerit;nifi forte; quia vetus tefftamétum ex Hebraico ..... jtati magis cóueniebat ita tétare, vt nó tétarc, fed be- ne coníulere videretur. v Dic.Ethi nó ignoro,quod haretici interpretes ad- noraucrüt, dicere apud Hebrzos idé epe effcatque iuberc; tamé in eo corü leuitaté accufo , iudiciumq; defidero,quod pro,dic verterintube, nó in telligétes ctiá fi idé vtrumq; verbü fignificettamé maioré ha- fatfa efl lux,Genef. 1. 5. quàm fi dixiffet,uftirsplus eft, verbo Dticeli firmari [ont Píal.32.6,quà fi dixifetz«ff». Significat enim tantü os Deü aperuiffe; omniaq; fa- Ga fuifle.Similiter hoc loco plus cft, D;c, quàm;!ubc: loquitur enim de filio Dei;tanquá de co verbo, quo mundum fabricatum fuiffe fciebat, qui eodé verbo, quo cxlum terramque fecitfet;poffet & ex lapidibus panes facere. bere vim diCere,quäm iubere,ideoq; & Hebrzos &l Euagcliftas ita loqui.Plus enim eft,Dzxir, fiat lnx , e1 de crute Q,27.42.Íed per modü potius ctedentis, & a£.| - E. dies jei^ cedcre timebat, arma quodam modo diuinitatis po- E| vr lapides isíi.) Lapides potius quà terra,quá acrem; 5 niG& quafi nudus & inermis homo cótralu&atorü| |quàmarborcsoftédit; & quia res erat ante pedes po- | moré cfuriens in arená defcédit, & aduerfarium non| .. |fita;& quia difficilior,& quia aliquam cü pane lapis virtutis ; vt ficri folet , iaCtatione; fed infirmitatis — |habet fimilitudiné , cum fit pani maximé cótrarius; oftétatione prouocat; Iren.lib.s.c.33.Chryfoft.ho.i.| — |qua ratione Chrift? dixit Qwos of ex vobis bemo,quem fi in Matth. Au&or imper£. ho. j. Hieron.in commét.| — |petierit fílius i* pane,nuquid lapidé portiget eifinfra c.7.9. Ambrof. lib. 4. in Lucá.c. 2. Cuiusacuta eft & fcita Panes fiant.) Cuod Theophyla&. & alij quidà dia-| fententia ; Fames Domint pia fraus eff , vt in quo diabolus| — |boli curiofitate factü putát; vtpanes, nó pané dixerit,| vnatora metuens tam cauebat , famis [Decie laBatua tentaret| — |nó alia de caufa fa&tü arbitror,quàm quod pluraliter n vt bominem. . : D p | apides dixerat:nà Lucas.c.4.3. fingulari numero di- f *fmauo j Et actedens ) Quomodo, aut qua forma accefferit xit,pani fiat..Ttaq; non cóftat vtro modo diabol" di-| f! Ch';g"mäf* T Euágeliftze nó dicüt;.Potuitaut inuifibiliter accede-| F xerit,quia alter Euangclifta verba;alter fenfum reci-| uj "und, toficutnos quotidictétarefolet; autfümptaaliqua| — Itauit;vter veró hunc,vter illa;nefcimus. u ^ , IÉ . IDiabols |vifibili forma. Ocsati&tores forma corp Orca, eaque A Seriptum eff. ) Quia diabolus ad fcripturà Genef. - - lm"-mu fomma vifi humana accefhifle put&t;quod eft valde probabile,&| — |1.& PÍal. 32. 6. allufife videbatur, Ícriptura refellit;i 24 Xïogffcf bflþ C^- quia cü.Chrifto multa eft.collocutus,& quia fe ado- quod in alijs quoque tentationibusfacit. — d M xätcm, ; ;:;" FH vari volui b5« quia fialia acceffiffet forma , Euágeli-| Non tn fovo paue.)Panem víitatü vocabíed Hebrzo- E E ! li Ms fte nó tacuiffen t. Na cum Heua fpecic ferpätisi téta-| |rum more per pané ols cófuetus cibus intclligitur.k - ïäm uit, quia minus vfitata forma erat Ícriptura nó ta- Fitiit.) Gioera) , viuet,id eft viuere poteft ; modus;| - 2 E cuit Genef. 3. 1. . T : vt vocant Grammaticl ; porcntialis apud Hebrzos | d Ltj Tentator) o wepa'äwy,ille quitétarefolet,nomé offi- — rprp, vt Exod. 33. 20. tien videbit me bomo , «2* viuetid M Mu cij omniü demonáü ; fed-per attributione proprium — 'eft nemo qui me viderit, viuerepoterit. — il | gxtfe)g ' " ! . - $ed T. M foï ' -,r Lïll]!l.',f) - ! m M tU ^ n á : T! &i— | D 00,QU0. . | U t - (s »*CIDO)' X diabolus Chrisium ff unpfit. - Imagis, quàm verba reddere volentes, nomen verbi laddiderunt. Quod multis alijs fecitfe locis in Idio- Imatibus adnotauimus. Id etiam fiue imitationc , fi- De ordine tentarzoni; TCchrát. Ixiffet, Hacomnia tibi dabo , f cadens adoraueris me, & Ifirmat opinionem Matthzum ordinem , quo acci- derant , fecutum effe. Et fi alteruter corrigendus ef-| : |dus effec.Etfi fcio effe;qui fe vidiffe Lucz codices af- /Qtiomado 99 IN MATTH. CAD N- 1900 — Sed i& omni verbo quad procedit de ore Dei. ) NY2 23 5y mmoa i omni egrediente ore Det, ad verbum; Deurt. 8. 5.| Septuaginta vero & Latinus interpres fententiam ue proprio cófilio fecit Euangelifta: féfas eft Deum non indigere vfitato cibo , vt feruos fuosalat; poffe enim vno verbo nouum formare cibum. Id enim de Manna di&um eft, Jffflixit , inquit, re penuria, cg dedit tibi bum Manna , quod ignorabas ts , (* patres tigi , vt oflenderet tibi , quód. non im folo pane viut bome, v'fþondct Chriftus fe cffe, aut non effe filium Dei, quia quamuis id maxime diabolus auebat ícire, mi- bat; Tantüm volebat videri dare confilium , Dze ,v lapidos ifli panes fint. Chrittus ergo ad id refpondct, quod dixerat , non ad id;quod tacuerat. Optima ra- tio eos deludendi,qui fallaciter confulunt. - —« Tunc,ideft, fecundo : non enim fignificat id dibile enim eftaliquanto tempore quieuiffe. Cum vero dico , fecundb , non certa fed probabili opi- nione dico. Nam Lucas. c. 4. 9. hanc tentationem non fecundo, fed vltimo loco ponit; fecundo ve- ro illam , quam Matthaus vltimo. Nec enim foleni Euangeliftz; ficut nec cceteri fcriptores facriin nar- ràtione rerum ordinem feruare temporum. Prob'aï cómemoraffe, quia vcro fimillimit videtur effe;dia- bolü illis Chrifti verbis territü vidtümq; difceffiffc vade poff me Satana , hazc auté verba non funt à Chri- fto di&a , nifiin monte , càm diabolus Chrifto di- quia id narrat Euangelifta , & quia diaboli poftula- tio eam refponfionem poftulabat. Itaque Strabus nulla mihi videtur probabilitate contrarium affir- mare. Suat qui apud Lucam fcriptorum negligen- tia tentationum ordinem mutatum putent, quód Ambrofius lib. in Lucam. 4. eodem ordine, quo Matthzus narrat, tentationes exponat. Sed potius colligendum erat, Ambrofium, quamuis Lucam interpretarctur ; tamen tentationes non quo ordi- neà Lucanarrabantur ; fed quo ordine accidifle pu- tabat , narrare voluiffe. Quod meam quoque con- Íct , Ambrofius potius quàm Euangclifta corrigen- firment, vbi eodem ordine, quo apud Matthezum tentationes narrarentur. —— "lfumpfit. ag A a ver affumit. Quomodo Chri- ftum diabolus aflumpíerit, Euangelifte non expo- nunt, & poteft varias in partes probabiliter difpu- tari. Hlud certü inuitum non aflumpfife. Nec cenim cogere potüit, quem ne aggredi quidem , nifi vo- lentem , feféque ingerétem potuiffet. An autem vi- fibiliter , an inuifibiliter:& fi vifibiliter ; an per acra raptum deportauerit, vcl pedibus ingredientem du- xerinincertum. Cyprianus in fermone de iciunio & tétationibus Chrifti , quem alij nónulli fééuti funt, omnes Chrifti centationes putat inuifibiliter conti- [ed im omni verbo , quid cgredietur de ore Domim. Nonre-| nim? tamen iuterrogabat; quin fe credere fhinge- ftatim poft primam tentationem facdtum effe. Cre-| bile tamen eft Lucam co ordine , quo occurrerunt;| - |[Matthzum eo quo acciderunt tentationes Chrift giiï'e,quemadmodum ea,quz de Prophetis lcgim us, A B C D E f vt vrbé metiretur; Ézechiel.40.1.& alia fimilia.C kuiäj bus ego,magnis licet au&oribus , ideo nó affentior, quod di&u abfurdá videatur diabolü Chrifto codé modo;quo Prophetis Deá vifiones animo inieciffc. Przeter quä quod illa,quq PrOPhetis accidcrüt, nó re ipfa, fed vifionc acciditfe Prophetz ipfi declarant E- zechiel.40.2.etfi nó declara(sét ex eo ipfo,quód Pro- phetz erácjintelligi poterat. At Euágelifte nó folum nó declarant Chritti tétationes per vifioné accidiffe, -fcd etiá indicátaccidiffe re vera.ouo enim modo fe- fe per vifioné precipitaffet, aut quomodo cü non re| vera , fed fala opinione precipitatü angeli cuftodif- fent,& quod rem maximé continet, quomodo falía opinio precipitationis Chrifti animi fubire potuif- fee Alij volétem per aéra raptü exittimát. Quod vi- detur affumédi verbum eXea^ auCaver fignifiCare, vt| Hieronym.auctor operis imperfecti, Gregorius , & Strab*. Alij du&ü pedibus , vt Euthymi? in cómen- tarijs in 4.c.Luce,quib" ideo potius fubícribo;quod parü mihi videatur vero fimile,tantü diabolo Chri- ftum erga fe permififfe , vcab eo deportaretur. Prz- terquá quod fi id permittéte Chri(to diabolus fecif- fetnimiá fe, quis effet;declaraffet, quod ille cü tétat facere nó folet; poti? trásfiguratfe in angelü lucis. 2. Cor.rt.14. Á ccedit quód Lucas nó dixit z«ptA a 6w fed ilya*jp duxit, & illad iplum verbü epaaauezvew nó (emper fignificat ita allumere ,vt portes; fed aliquá- do ita, vt ducas; vt füpra. c. 1. 20. 24. & C. 2. 14« 20. In [antlam ciwtatem.) In Ieru?alä, quz fanéta dice-] batur ciuitas ; quód in ea Deus propterarcá & tem- plum, quod ibi erat , habitaret. 2.par. 6.2. 18. & 7.16. P(al.9.12.& 21.4.& 67.17.& 73.2. & 134. 21. Itaque fic vulgó vocabatur Matth.27.553. Apocal,r.2. & 21.2.10. & Danicl. 3. 38. Prophete poft Chriftiaduentum & propter eius prefentiam ita vocandam przdixerant, [faize. $2.1.& 60.14. & Zachar. 8.5. $uper pinnaculum ,tïlili. Jén v0 7r7epz.ff;ov fu per alam,aut füper pinpam tépli. Quidá faftigiatá & acuminatam turrem fuiffe tradüt,in qua lamina effet ad vétorum mutationé verfatilis, que ob ale fimilitudinem s« puliey vocaretur,quales nüc in téplis noftris,& prin- cipum Bafilicis videmus. At nihil eiufmodi in téplo Ierofolymitano fuiffe legim". Theophylaa? locum d íbec ov fuille dicitid eft faftigiati te&ü,ex cui* dor- o vtráque in parté pluuia deflueret, qualia funt in Gallia adeo acuminata,vt duas habere alas, volareqj| dom"videantur.Sed fcimus neq; templüi, neq; czte- ras in Paleftina dom" eiufmodi te&ta habuiffe, quin fuperné plane erác,vtin illis casnádi;apricádi,ambu- landi;cófabuládi cómodus locus effet vt in telligitur Iofue. 2.6.& Iudic.16.27.&.1.168,9.25.26. & 2.rcg. n. 2.& 16.22. & 4.1€g.23.12.1fai.15.3. Matth. 10. 27. & 24. 17. Mar.13.15. Luc.12.3.& 17.31,[taq; melius fentiüt;qui pinnam tépli vocari cxiftimát peribolá, qui circum iummü tectü eratne quis ibi ambulás caderet, qua-| lem Deus oibus in tec&tis fieri iufferat Deut. 22.8.La- tini podium, vt opinor,appellant. Id z/evfiov pinna] vocatur ; quia ab eiificijs extabat , & veluti in aere pendere,vt alz fimilis,videbatur, quales funt , quo: Galli in turribus erepeaux vocát.Cur autem eó Chri- |ftum diabolus duxerit, in promptu eft ratio , quia períuadere volebat,vt fe precipitem mitteret;cóue- niebat eius confilio,vtin editiffimü locum duceret. Eratautem Ierufalem in loco edito , templ autem in editiffimo totius vrbis in monte Moriía, . par. 3. 1. pinna autem locus erat totius templi altiffimus. Lv.t Ezechielem raptum fuiffe ex Chaldea in Ierufalé, E ; . Nam Bexa iü dnnot, E C RTORT IOI CÓIOAN. MALDONATI COMMENT. - iNam; quod Remigius,multique alij au&tores tradi- derunt,idcirco eum in tectum templi duxiffe, quöd- ibi folerent Pharifzi,legifque doctores ad Bc)pulum concionari,vt do&oris inflatus opinionc faciliüs fe precipitem iaceret; mihi nó probatur,qui nufquam confueuilfz. Cótra verolego in porticu Salomonis conciones habitas Ioan.10.23. T | - 6. Si filius Deies,) Hoc diabolum vrebat, vt fciret, xilfe,(icutante ver.3. | DX CIPISMTS Et in mambus tollent te.) Quidam de induftria illam partem teftimonij à diabolo prztermiffam putant, vt cuflodiant tein omsibus vijs tus,quod hec verba dia- bolo aduerfari viderentur. Vias enim interpretátur tas. Quod fi nó cft verü, eft argutum,;& diaboli con- gruum ingenio. Illud dubium n6 eft; diabolü fi non verba ; certé tamen verborü fententiam corrupilffe. Necenim voluit Spiritus fan&? fignificare fore, vt, quidquid iuftus , fiue iure,fiue iniuria aggrederetur, bene fuccederet: fed vt in ijs , qu vt vir iuftus age- ret,etiam fi totusaduerfaretur mundus,tam prefen: tamen Dei experiretur auxilium,vt angelorum ma- legere meminiin tecto tcmpli docere legis peritos an filius Dei effct.Credibile tamcn eft afirmádo di-| viam,quam homo ire debet,non quam pracipitem| agi; X oés actiones nonimpiatemeritate,qu alis erat Ícíe pracipitari; fed pio prudentique cófilio fufcep-| nibus geftari videretur.Quodaauté dixit ,i» manibom , ? 5 : H / qua quz cariflima nobis funt, ne perdamus , neuc [quis furetur,in manibus geftamus; ficut Hifpani di- cuntgeftat illum fupra palmas manuum fuarum, id eft valde amat, diligentiflimeque cuftodit. Itaque male mihi vertiffe videtur hzreticus interpres , in manus tollét te,vi detracta verbis; quodautem illo Pfalmo 9o. deomni viro iuito di&um erat, diabo- lus,quafià minore admaius argumentádo;ad Chri- ftum , qui non vir modo iuftus , verum ctiam filius Dei vocatus fuerat , àccommodauit. T -— j : . 7- Ruríum.) Etiam Ícriptum elt. Eft enim hocad- uerbium cum fequentibus,)non cum'pracedentibus copulandum. . . . - "od od m d « Non tetitabir.) Quid hoc loco fignificet tentare , Wde EC asdainii t p uehor4s i5« 9. Iterum affampfit.) Vide ver.g... .. In montem. ) Cyuis hicfuerit mons;quia Euangeli- 'te non dicuntneque fcire poffumus, neque curio- 1itatis vitio licec inquirere. Illud fcimus lerofolymá montibus fuiffe circundatam.. Fendamenta enim enm Ierofolymze montem duxitle.Quód vero Origenes, petbia interpretantur ; in. quam diabolus. homincs ducit;non fenfum , quem nos quzrimus litteralem, fed allegoriam explicare volucrunt. TET Omnti4 regna mädf) Omo do Potucric CX vno móte oia müdi regna diabolus oftédcre, queri inter inter- |pretes folet.Sunt,qui id fola animi vifione fa&ü ve- dint;vt Cyprian" & Strabus,quéadmodüm ver.;.do- cuimus;quod ibidé etiam refutauim".Meliusauc&or| - operis imperfe&ti,& Euthym. re ipía oftédiffe , non Jita vt videritjfed ita vt cuiufq; regni plagá digito de- fignaucrit. Adde quàód non eft neceffe , vt ingula prorf? oftéderit regna. Sepe eni ita Ícriptura loqui- tur, vt totü dicat pro maioreparte Mat.9.26.827. 45. potiusquàm in humeris;ablufitad coníuetudinem,l n montibus fantlis Pfal, 86. 1. G , montes m eircuitu eime] |Pfal. 124. 2-MIndautem etfi. nefcimus , tamen valde | imile vero ef& diabolum in aliquem.própinquum Ambrofius , Hieronymus & Tlheophyla&us.de fü-| - À B ' C ATA A a. F |di ; fed quód vitioram,quz proptia funt mundi;do- |mitfu Dei , aut dare poteft , aut. éripere; argamen- Ices legunt, Pesf me , aut: Retro imt. ómrico um , vt Mat- |Dominum eft illum.adorare;.& colere, & timor : tes Deura appellantürlob. 1.1:8.9.& 2. 3. & Pfal. a1. : ad populum Dei pertintbant. Nec eft 4l fols feruies, - Med rl ferutes, Septuaginta tamen interpretes & La- T Etinus:addiderunt.;*5'((65-/- » vt fentenä'giäm'exprimerent. ! [Gum enim Deus iubet adorare fe fibique fcruire, /gMti tres Euangelifte expofuerünt ; non eft tamen opinor exiftimádum his tantum tribus modis fuiffe q,; 5 dia- tentatum , cum idco in defertum exijffet, vt tenta- éole.— . |fatana , quafi totos quadraginta dies tentatus effet. |Certe auctor operis impertecti homil. . & Auguft.]- |lib. 2. de coníenfu Euangcliftar. c. 4. Beda , & Re- dquvolumus 0000 - Mti tentationes acciderunt. Aliquanto enim tem-] Etglormm eorum. )'Hebtaiflhus,id cít qua quodque re maximé praeftaret; quod verbis,)non manu often- diffe credendum eft.:: --- É d : 9. Hacomnia tibrdabo.) Lucas c. 4. G. Ícribit diabo- ila, Nempe quia Y Chrifto, an filius Dei effet extor- querenon potuit; fingitfe filium effe Dei , qui folus| veré potuit dicere ; Dataeffmibi omnm poteflas im calo lus müdi Ioan.m«:1, & 14.30.& 16.11. non quód mü- minusíi. Itaque nec regna dare , ncc auferre po- 2.21. Necregna (olum ; fed nec alia bona;nifi per- tum cftIob. r. 11:12. nec illa ipfa vitia, quibus ma- ximé dominatur; nifi nobis volentibus dare poteft. Fambns enim peccatorió [norum quifque conflringitur Pto- 10. Uade Satana.) Multi Grzci , Latinique codi- thfætgs; 16.23. & Mar. 8..33. Satanam'autem fao vo- cat nomine ; quem Euangelifta: wer. 3. tentatorem|.- |vocauerat , vt oftendatfe fcire illum non effe filium IDci; quem fe effe fimulabat, (ed diabolum , quem [diffimulabar. Bfthzc vox imperantis fimul & in- ||crepantis. VLMMANCI c eorel r p o | Dominum Deum tuum -4da«mäi.æö;), ANon citat Chri- ftus verbajfed fenfam. Non eniim eft mnnvn ado4 $ . 29 1 CM DI n : $ - rabis, fed &vn.. timebis. Scdapud Hebrzos timere Domini fignificat omnem diuinum. cultum , ficut homincs rcligiofi;caftique Deum colentes timen- 24.2526. & 24. 14- & 32 8,18. & . 65. 16. & 113. 1. & 117. 4. & 127.1.4. & fere vbique de ijs dicitur,qui vetataliosadorare Deos,& feruire illis.Itaque idem 102, lum addidiffe , quia mibi tradita funt « «* , eui 'z.ra-[?, de| C'interra. Dicitur. quidem diabolus princeps hu-| tcít , quod proprium eft Dei, Prouerb. 8.15.Danicl.| Adati.28. 18. | eft , Dominum Deum tuum adorabz ,« illi fermes , ac fi dixiffet, Dominum Deum tuum folum adorabis, 44 —.4. 4* j . - - i s a illique foli feraies,.Has. tantüm.tentationes Chri- ; N retur ,& Marcus fcribat c. r. 13. Et erat i. deferto qua.. dragmm ditbus ,e7 qmdra(gima notlibws, eo7 tentabatzr à migius ita fenferunc, Cur ergo: Matth. dixit ver. 5. wecefit tentator , quafi ante non.acceffiffet? Inter- .12.. Cum autem audi[fet.) Hzc nó ftatim poft Chri- pore, antequam in vincula Ioaunes conijceretur; Chriftum baptizaffe , & Euágelium przdicaffe:Io- anne etiá baptizáte atque pradicáte, & ita quidem; vtinter vtriufque difcipufos zmulatio aliqua n& modis ten- ] tatuChrs pretari poflumus , acceffit , vt exploraret , an filius|. - Jeffet Dei ; aggreffus eft aperto Martescum videret fej .. |nihil per cuniculos effeciffz ; & Euangeliftz noluc- runtbellum , & fingulas pugnas,fed pralia narrare. :|Hoc tamen non pro vero, fed pro fimili vero habe- Plwibus| ceretur, - 1! | RRM j 2 j « | n | s i . — * IN OMATITE CHAPR Jb EO - »i | leetecur, manifeltu a eft I5an.5.22.253.X 4.1. : Altel:pretib-9 peperit.Ego quód fentio,breuiter dicam; " —— |seceffie in Galileam.) Caufa feceffus Chrifti acilecx| — laliorü nó afperuatus fentétiam, fed breuitaté fecut"; F verbis Euangelifte colligitur,qui ideo indicat fece-| |SolebàcHebrei ex Zigypto veniétes,antequa Iorda- — Wife,quoódIoannes tradicus eff:t,ne videlicet & ipfc nem traijcerét;terrá Chanaan , quz vltraLordanem|. traderetur. Q 10 autem modo in Gálilzam fecefle-| — |erat , vocare prvm 1393 vow terrá tcás lordanée;Num. 2 rit; cum Ioannes in Galilea traditus füerit, meritó) — [53.19:Deuta.20.25. & 1150. Quá confüetudiné etiam|. poteft non exercitatus iu fcripturis le&or dubitare.| — [in Paleftina ingreffi retinuerünita loquétes; quéad- loannem in Galilza traditum füiffe certum eft.Tra-| — |modum ante loquebátur; cü effent vItra Iordané , fi- dit? enim eft ab Herode infra.r4.3. & Mar.6.17. Lac.| — [cut é cótrario , antequá Iordane traiecifsésregioné, Error ic- B-19. Exat áuté Herodes Galilez Tetrarcha. Luc. j.1.|.— |que illis cis Iordané erat,trás Iordané appellabát, ita i ilisbere- |Omnes hzreticorü interpretes hoc loco pueriliter| — loquétes.quéadmodum fiiiefsétin terra Chanaan. t:icowm, erraruntexiftimantes eandé effe Galilzam, in quam| B |Cui* vtriufq; rei in libro Iofue funt exépla, quz fa- | |Chrift? feceffit,& ex qua prius venerat, vtà Ioanne| — |cilius le&or reperire poterit;quá ego notare. Hoc f baptizaretur fupra c. 3.15. ideoq; dveyspsewr, vertunt,| |non placet , breuius veriufque dici poteft Hebraica redijt in Galileam.Atqui Galilea,vnde antea venerat,| — |phrafis yrvrta37 tam citraquàm vltrà fignificare, vtj lilla ipfa erat;in qua Ioánes tradit" eft. Veneratenim z.par.20:24£2 « 13j À regionesque eft citra mare. ex Nazareth.Mar.1.9. Nazareth auté iri ea fuitle Ga- 17. "Appropinquamit regni caloris) Cyuid fitregnü cz- lilea,vbi Tetrarcha erat Herodes,quis ignoraePro-| |lorumáppro pifiqmrc,diximuä. C:3,2.Hic tantii no- pterea enim iuffus eft Iofeph cum infante Chrifto| |taudü ijídem verbis Chriftá & Ioanné Euagelij pre-] p eó diuertere fupra.c. 2.22. Itaq; Chriftus nó fugitfet| — |dicatioriem inchoare; vt intelligam" Ioannem lega- ericulü in eam Galilzam fecedés, fed (ein pericülá| — |tum fuiffe Chrifti;qui non faisfedei^, à quo miffus! cóieciffer.Seceffit ergo ex calilga Iudeorá,cuius Te-| — |fuerat, verbis víus fucrit, & exordium Euágelij eife Itrarcha Herodes;que inferior dicebatur;in (fuperio-| C |penitentiatti: r Em rem Galileam,que extra Herodis iurifditionéerat, — |- 18.Iwwta mare Galileo.) N6 erat rhare,(ed lacus, qué : & Galilea gétium vocabatur ,quód magnaex parte| — |lordanis in humiliorem locü incidés efficiebat.Vo- | àgéribushabitaretur.In ea enim SalomóHira Ty-| — |caturauté mare Hebreorü more;qui vt Hieronym?^| | — - jriorüregi vigiti vrbes olim dederat.;.reg. 9.. quod| — ait; omnéaquarü cógregationé mareappellát Gen: 1 Inon folum ex Strabo vulgarinoftro auctoresfed ex| — [r10.Galilez vero dicitur,quia in finib" ytriu&l;"Gaf : . . [ipfo ctiam Euangeliftaintelligerepotuerunt. Addit| — lilzz fitus erat; olim Tarichea;vt auctor eft Plinius,| enim ver.13. Chriftü difceffife ex Nazaretli, que ;vt| — |& mate Tiberiadis proj tet Tiberiidé vrbem in ei?| - dixim?;erat in Herodis Galilza, & veniffe , vt habi-| : 'ora ficá;quam nó mulä aute Herodes zdificaucrát;| tatet in Capernaum, quá in finibusalterius Galilez| — |Scambitione gratiz Imperatoris Tiberij de ei* no*4] : [clfe cóltat,&e veras.Tema Zabïl?nvr(-f tefra Nephtbalim| — |jmine vocaui; vt Iofephus fcribit lib.18.antiq. c.4: &| ZH ss [uiamaris trás lordane Galilea getium. Itaq; mclius no- D |ftagná Genefareth;quia tota regio,vt Hegefipp" ait;| H ] fter interptes vertit,$ ecefftt,quà ifti noui, redijt quá- Gencíaris vocabatur. Lacum defcribunt Strabo libi iU : uis verbü vtrque fignificet. Ex hisperfpicuumeft| — 6.Plinius lib..c.is.& Hegefippus lib.3.c.26.- n 7 N : nó eífe candé liiftoriam,quá hocloco Matthzeus, &| — |- — Petrum e* Lfndream.) Petri & Andrez vocationé|- « Cs w : iquam Lucas.c.4:14. cómemorat: fed Lucá illic agere diuerfi Euägeliüq diuerfis modis narrát.Marc? c.'3.14." flï:»:;w t dereditu Chritti ftatim poftieiuniüm,& tétationes| — [& Lucasc. 6.15.vidétur fignificare o€s Apoftolos n -- Ti f : in Galilæam. Herodis; Ma:tthq:u.m Veró hï.-c deei"fe-| — |mulvocatosfuiffe;Ioines c.1.40.41. Andream prius;| n « - [eeffu ex Galilea Herodis in Galileam gétiums quod| — |deinde Petrü vocatü.Prztereà Lucas c.5.1.10. alia ra-| "T2 nó alios Íolü minores au&ores; fed magnü etiá Au-|. . ione Petrum vocatü fcribit: nó enim Chriftii pre-] - ,50355, v | euftinü videtur latuiffe lib".;.d*e ic':;öfcnfh Euig.c18. | — tereuntéfed in Petri nauicula cócionanté, & incre- ;- . 14. Utadonplererar-) ProphetiamTfais,quideli-| — dibilipifeium multitudine capta óbftupefcenté PeA "M | berátione triüm tribuum Zabulon,Nephthalim, & | E trum vocauilfe, nulla de Ándrea facta métione. Pri-| sl | Afer,que eam parté incolebát, quidáinterpretitur,| — |ma illa difsefio facile explicatur,Marci c.4.15. & Lu-| / m URT fuo more ad Chriftü accómodat, vtaliàs.c.2.15, 1. & . - |cam c.6.15.non agere de Apoftolorum vocatione,vt| i ^ C.43.Locus eft apud Ifaiam dxHimllIs,q.ma Hebrzinó Chriftü fequerétur,fed vt Apoftoli ficrét.Priusenim 5 duri 3 fo!u alium fequuntur fenfum ;fedaliteretiálegunt,| |difcipuli;deinde Apoftoli ex difcipulorü numero,id j st . Miterq; verba cóiugunt. Illic docuimus verá le&io- ! ) |cft magiftri, vt alios docerét ,ele&i fungficutnüccx| - ' u ] ^ Jnemveramque efie fentétiam, € | ! |prefbyterorü numero Epifcopi eliguntur. Secunda! .N- : T pres& Eua-gdf&? ecutus eft.Nec -|quaftio páullo eft difhicilior ; quà qui femel tantum| . - : z Cla.l'ïï anFeï C.;hïlih*aduentu m&: pre l £ |Petrum & Andream vocatos fuiffe cótendunt: nonl - fit prielegimus fïïïl?lemm- 1:| s [Video qua ratione probabiliter explicare pofnt| :^ -—— ( ,f.- 1j.Terra Zabulo e7 terra Nephtbalim via maruytegio | . |Cótenditautem hereticus interpres tíimés ipfeapo-|. - - u . mb. Zabuloj& mb*'. Nephthalimiihz enim due'eri-| F ftata , ne Apoftoli, fi femel vocátad pifcationi*'ä di- B "tl o pus in fzæPerlpF;e Galilza fo.r'tö—alccfcpcrä't Iofue19. 10.| - |cantur officium redijffe, apoftátze fuiffe videantur. tf p g vdjdcMd al ii .Efätfmm I&eS illa tribus vicinz| , |Facile vero explicant,qui duas fuiffe dicunt Petri &|- e : : mari Ph(ïï*l'ilCIO.,y'bI T*yr domï*x?abatpïr.Gtcchï.S dixit^ | Andrez vocationcs , alteram , qua;non vt difcipuli d ày &a) dterc VÍÀ maris ac.cufgmuo aduerbialitef po*| : |& comites, fcd vt familiares auditores admitfi fgnx? Chi | ütg,ld cít yf:rfus mare, mmatlg!*faytOP'i.n?fJ&PFPï ., |de qua Ioánnesc. r 40. 4 agat ; alteram , qua| vcemds l | aginta,qui ita folé t vertere;qe d Hebrei dicunt qrt|^ |vocati funtita , vtomnibus relictis rebusChriftum| ^ — | " : | Vï*? ïd eüdverfus,vt z.gar.6.38.-.. H ov 5u39H .Pcrpetuö fequerentur ; vt ÁAuguftin. tra&. iii Ioàn. : » P E rïïs' Ior.an;m,)-?*egra Zabuló & tetrá Ncphthahm z. Chryfoftomus hom. 14. in Matth.?uthym?us,& j . nó cfle trás,fed citra I?rcïanïmvr-?fpefkq Icrofqlzgïïæ P lT lf.eop:þylaöhls interpretantur. Ijamhus-), qui 'tresjk f | . |Inemo ignorat. Quo raioré hicloc* difficultaté in-! / primam;quam Toannessfecüdam; quam Lucas, ter- E. 4* V EOR n ^ MAm t : |miliaritatem,tertiam ad difcipulorum & Apoftolo:| — IOAN. MALDONATI COMMENT. . m non ad perfe&um difcipulorum officium, fed ad fa-| rum officium fa&am effc. In qua fententia Lyranus fuit: quam ego vehementer probo, tátum aliter lo-| qui velim. Nec enim credibile mihi videtur quem-| quam alia de caufaà Chrifto vocatum fuilfe , quàm| vt verus effet difcipulus , feque reli&is omnibus fe- queretur.Itaque duas priores nolim vocationes,fed| admonitiones, & quafi futurz vocationis praepara-| tiones appellare ,ne duo maximi Apoftoli pará ob-| ros Apoftolos ad primum Chrifti fe vocantis ver- tiam,quam hic Matthzus defcribit.Sed duas priores A . [ut Lucz. j. s. Chriftiani funt pifces,nam propterea . |in baptifmiaqua nafcitur. Propterea Chrittus à ve- ftam fummáü pifcatorem trahere. Ille cninï(ïmf fagená mittitin mare,ex omni genere piícium con- eregantem; iníra c. 1.47. Illius verbo atque virtute pifces capiuntur, fine eo fruftra tota nocte labora- teribusillis iy65c pifcis appellabatur,cuius anagram- matifmus erat,inc&c ae1g-0c SecU uóc etiip lefus Chri- ftus Dei filius faluator, de qua re extat carmen Ery- three Sibylle;Tertullianus lib.de baptifmo, Auguft. lib. 18. c. 25. Profper lib. de promiflion. & przdict. Íccuti vocanti Chrifto fuiffe videantur.; cum czte-| B par.2. C. 39. . 3. Tetam Galileam. ) Galilzam gentiüi;in quam fe-|- : bum omnia rcliquiflfe, ipífamque fecutos lezamus. Icelferat,fupra ver. 12. & 15. d- Et quidem nemo Euangeliftarum duaspriores vo-| | jn 5ynagogn.) Hebrai à congregando locum vbilsysapoge cationes appellat.Nam apudIoan.c. . 42. tantum| — |conciones äabcntur vocant i1y congregationem,|Ó £«ddis pradicit Chriltuäf?»*ätm ; quodfuturum erat. T»in-|. |GrzcieusalToy l) ; (ynagogam , proprium vocabu-| " quir voraberis Cepbas.Lucas.c.s.1t. non dicità Chrilto| — lum Septuaginta interpretum Exodi. 34.31.& Num. vocatos fuifle; fed vifo miraculo caprorum pifcium! — h6.2. & 3. 1. pfalm. 7. 8. & 81. 1. ex quibus Apoftoli fubdu&is ad terram nanibus,rclidis omnibus fecu- C [mutuati funt, cum Hcbrzorum congregadonem,| - tos fuiffe Chriftum, quod interpretari poffümusnól | aut congregationis locum fignificát.Nam Chriftia-| relictis id eftabdicatis, quemadmodi , càmà Chri-| norum differentiz caufa &uxvelay Ecclefiam appel-] fto vocatifunt , abdicaris abie&ifque omnibus re-| ; |lantinfra, c. 18.7. quod nomen non folum 'congre— b* Chriftü fecuti funt; vt Petr? poftca dixitMatth.ig.| — gationem , vt noui hzretici ere&to fuüpercilio di&i- 2,7. Ecte nos reliqumus omnia, e77 [eeuti [amus tes fedve-| — |tarefolent; ridentes nos homines indo&os, quód li&is omnibus, id eft defertis nauibus & retibus ; fi-| templa Ecclefias appellemus: fedlocum etiam vbi cut mulier illa Samaritana rcli&a hydria abijtinci-, |Eccle(íia cógregatur ; quemadmodü fynag-oga ligni-- uitatem, dixitque popularibus fuis, Femite, «9" videte| ;,fic,ax,. non tantu .apud,Eg (ebium & czteros Theolo- bonunem , qeui dixit mibi amnia , quacunque feai, nuuquid goscrecosfed euá apud p. Pauli.1.Cor.n.16.18. & I4. pfe f Cbrifus? Yoan. 4.28. 29. Matthzusautem hic — 28.34.35.Eracauté apud Iudeos Íynagoga , ficut apud vocatos fuifle dicit,quià veram narrä.xt...vgcatic.nchm»,gD nos.Ecclefialocus. ad docendü defignatus A&. i5. 21. qua.omnibus abicétis rebus Chriftumfecuti funt. .| ! Ewangelum regui.) bonum nuntium;quo przdica- : ( 19. Fenite poft me ) Hebraifmus N- 325 ideftfe-, — batregnum celorum appropinquare ver. 17. Vide — |quimini me, vtDeut.6.14. & 128 & r.1eg. 7.2. &| . |prafationem. c.x. & fuprac 3. 3-5 . ] TET G CM EU I UIR 01 o doonretus v [ Atirans lordanem )tepetéda ell2oro xorvoU prepofitio; . Pifeatores bominum ) Alluditad preteritü officium,| — de, Et deomri regione,qua erat trans lordanem ,id cft citra - [ficut in Dauide. pfal. 77. 70. 71. S»fulit eem degregi-|. |vtver. 15 Quodante diftributé dixerat; dicicn unc . Bna oumm, de psft faerantes accepit euons pafeere lacob fermem) — vniuerse.Simili phrafi vfus cft Seneca lib.s.de benef. 00 Mim,sezs tfrael hereditatem [nam. Simulque Apoftolo-, |c.16.Trans Alpes accitus hottis;id cft éregione;qua rum dcfcribitur officià homines pifcari; & ad Chxi:—l tánsAlpeseft.... — LT E ls 4IDENS autem Iefus turbas, afcendit in montem , & cum fedif.] - fetaccefferunt àd eum difcipuli eius, 2. & aperiensos fuum do-]. U ERY cebat eos dicens: 3. Beati pauperes fpiritu: quoniam ipforum eft|- IZ *,-'ïiegnum celorum. 4. Beati mites:quoniam ipfi poffidebunt ter- [ram. $. Bear qui lugenit: quoniam ipfi confolabuntur. 6. Beati, qui efuriunt, r a auntiuftitiam : quoniam ipfi faturabuntur. 7. Beati mifericordes: quoniam : üpfi mifericordiam confequentur. 8." Beati mundo corde: quoniam ipfi Deum| jvidebunt.. 9. Beati pacifici : quoniam filij Dei vocabuntur. io. Beati , qui per- P«« d lecutionem patiuntur propter iuftitiam:quoniam ipforum eft regnum celorum. | ::g :ä II.. ABexati efhscum maledixerint»vobis-,' & Perfccutl VOS fu efrint,&c dixerint omne | ^ ss [malum aduerfum vos,métientes propter me: 1. gaudete, & exultate, quoniam !merces veftra copiofa eft in celis. ficenii perfecuti funt prophetas , qui fuerunt ante Lwc. 6, d EE geuo - 120. 20 MESSS IPf36.a.11] .. AC JfA.61 a.3. : D oenoc. ERE — RUFU nE PICUUMSRN SPWORBE a. £ IN MATTH. CAR. V. h /.. 107 aän,; -* lantevos. 13. Vos eftis fal terre.Quod tifal euanueritjin quo falietur?ad nihilu ?ff'?'- ^g valet vltrajnifi vt mittàtur foras,& conculcetur ab hominibus. 14. Vos eftis lux z :4.2.| RE VCOPEER I AAE J;ä : mundi.Non poteft ciuitas abícondi fupra montem pofita. 1. nequeaccendunt s. - in lucernam,& ponunt eam fub modio, fed fuper candelabrum,vt luceat omnibus, |7;. ; .« iuiin domo funt. 16..'Sic luceatlux veftrra coram hominibus: vt videant opera & e» hj | Iveftrabona, & gl?rilziCent patrem veftrum,qui in cxliseft. 17. Nolite Pumrclul-)m' 1 quoniam veni foluere legem , aut prophetas: non veni foluere , fed adimplere. | i$. Amenquippe dico vobis,donec tranfeat clum & terra; iota vnum;aut Nugppesu. d T apex non pratteribit à lege, donec omnia fiant. 19.. Qui ergo foluerit vnum de 110 mandatis iftis minimis,& docuetit fic homines,minimus vocabitur in regno cc- 3 lorum: qui autem fecerit & docuerit, hic magnus vocabiturin regno cxlorum. lo. Dico enim vobis,quia nifi abundaueritiullitia veftra plus quàm Scribarum; | & Pharifieorum,non intrabitis in regnum cxlorem. 2:.. Audiftis quia didtum 77775 | eft antiqu,i,,s:" Non occides: qui autem occiderit,reus erit iudicio. 22. Ego autem g-eu; ;| 3 dico vobis:quia omnis, qui irafcitur fratri fuo,reus eritiudicio. Qui autem dixe- j u * rit fratri fuo , raca: reus erit concilio. Qui autem dixerit , fatue: reus erit gehennz ignis. 23.. Siergo offers munus tuum ad altare , & ibi recordatus fueris quia fra-| ter tUUSh&bet aliquid aduerfum te: 24. r;linque ibi munustuum ante altare, & i T .. .. [vade prius reconciliari fratri tuo: & tunc veniens offeres munus tuum. 25.. Efto|zesg| - lghäo | .. [cofentiens aduerfario tuo cito dum es in via cum eo:ne forte tradat te aduerfarius : m; iudici , & iudex tradat te minifltro: & in carcerem mittaris. 26. Amen dico tibi, M non exies ..i»ndc,.dcl)necrledïdas nouiffimum ql.ladranyem. 27. Audiflis quia dictü|«so.. u eft antiquis : Non maechaberis.. 28.. Ego autem dico vobis : quia omnis, qui vi-| * | derit mulierem ad concupifcenduiiream , iam moechiatus eft eam in corde fuo; - — g9. Quódfioculus tuus dexter fcandalizatte, erue eum,& proijceabs te: expe- /^fit *s s | — ] Jjtenimtibivtpereat vnum:membrorum tuorum , quàm totum cog»ustuum d T [mittatar mgehenntm 36. Et fi dextrà màánus tua fcandalizat te,abícinde eam,& |proijce abs te: expedit enim tibi,vt pereat vnum membrorum tuorum,quam to-| *ä tum corpus tuum eat in gehennam.- 3. Di&àum elt autem:Quicumque dimife- MP rit vxorem fuam , det ei libellum repudij. 31. Ego autem dico vobis: Quia om- |»f:»-]. [pis, qui dimiferit vxorem füam , excepta fornicationis caufa, faciteam moechariije —— & qui dimiffam duxeritadulterat. 35. Iterum audiftis quia di&um eft antiquis: . co.7.2. Non periurabis : reddes autem Domino iuraméta tua.' 54. Egoautem dico vo-[75,, ,,, bis ,non iurare omnino , neque per czlum,quia thronus Dei eft: | 35. neque pesi t FE Gohblo iot n i , i s ; NU 2 m as CR RUDISCEBSE. i ; Exo"'kflb' terram , quia fcabellum eft pedum eius: neque per Ierofolymam , quia ciuitas eft : M | — [magniregiss36. néqueper caput tuum iuraueris , quia non potesvnum capil-|z ^ | - [umalbum facere , autnigrum. 57.-Sitautem fermo vefter , eft , cft : non , non:|«s«n- quod autem his abundantius eft, à malo eft. 38. Audiftis qum di&tum eft: Oculum pro oculo, & dentem prodente. .39. Ego autem dico vobis, non refi-|£t 4 |(tere malo:: fed f1 quis tepercufferit in dexteram maxillam tuam , przbe illi Spablocu, 1.l Iteram: 40 x ets qUIVUk tecum iu..d,.ifci*ör -CODtc*ndcre.*',' & tunicam tuam tollere, La 24. Jüimitte ei & pallium. -41...& quicumquete angariauerit mille paffus , vade cum [;74,, illo & aliaduo. 42. Quipetità te,dáci:& volenti mütuari à te, ne auertaris. 45.|: & *| JAudifüs quia di&um eft: Diligesproximuai tuum , & odio habebis inimicum |»ea..7] [raum. 44. Egoautem dico vobis: Dlhglte inimicos veftros, benefacite his , quijis. - loderunt vos: & orate pro perfequentibus,& calumniantibus VOs:..45.. VtÍitis filij [Z': a EBa4 pauis — — Q "E PESUUNUSON IU E E RE EEE À £. 60. L9c. 23. €.44. s m U AUE N v Ra A D I 3. |beatitudinesab co explicatas tradit, Lucasnon nifij — folos ; ora jquattuor. Quib* rebus magni auctores addu&ti funt,! — ffer; inquit Mattlizus;eccefferunt 4d ewm diférpuli erms,e |vt exiftimarent non eandem hic à Matthigo, & illicà|- jEuca concionem recenferi; fed Chriftum , vtfolet;. Jargumentum,in quo omnis eius confumpta fit ora- ''jdo. Et itaquidem narrat, vt vterqueà paupertatc -|exordium fumpfife dicat.ouod auté obijcitur mul- . |tis eos rebus diffidere 5 non cít tàm difficile foluerej| quàm videtur. Dicitquidem Lucás Chriftum orádi| -- |caufa in montem afcendiffe; Matthzus non dicit, at - |non negat, nec dicit qua occafione afcenderit, fed quid ibi feceri&nec quicquid fccit;fed quodadfuum| - pertinebat inftitutum ; inftitutum autem ciuscrat|- agere dc Chrifti doGrinajideo orationem tacet , có- . Jele&ionem pratermittit, de qua poftcáagit. c. 10. 1. 1081 IOAN. MALDONATI COMMENT. IO9 i 22 ? i i t ]patris veftri, qui in czlis eft : qui folem fuum oriri facit luper bonos, & malos : & pluit fuper iuftos & iniuftos. 46. Si enim diligitis cos, qui vos diligunt, quam Imercedem habebitisnonne & Püthä»bi hocfáciune? 47. Etfi falutaueritis fra- . [tres veftros tantum,quid amplius facitissnonne & ethnici hoc faciü?. 48. Eftote ergo vos perfecti, ficut & pater vefter czleftis perfe&tuseft. — 1RHGR $^ ER VEU 0139 1 B a " » IN CAPVT.X. tem fubijfle ; Lucas afcendiffe dicit , vt oráret; Mar-] theus non dicit oraffe; fed docuiffe : Lucas dicit to- tam orando no&em duxiffe : Matthzus non dicic Chriftum poft orationem difcipulos vocatfe , & ex Jijs duodecim Apoftolos elegiffe : quin corá electio- monte iam defcendiffet: Matthzus octo,vt vocant, concionatoribus accidere, cadem in diuerfis cócio- [nibus,veladditis, vel detra&is paucis repetiuiffe. In |rs. Origen. tra&t. in Matth.24. Euthymius & Theo- riore concione repetita ; fcd quafi totum concionis cionem exponits ceademque de caufa Apoftolorum non fcruato,vc fæpc admonuimus,or&dine temporis, Ille difficilior eft nodus, quód Matthzus in monte, is etiam multis modis lib. 2. deconfenía Euangeli- Euangclifta dicit;orandi caufa, quod folus Lucas di-| | * Multüs enim in rebus in eius narra-] Itione videntur Matthzeus, Lucáfque diffidere. Mat-| thacus fignificat Chriftá concionandi caufain mon-| |phyl.in commenrarijs. Quorum propterca iudico|. - : |probabiliorem cffe fententiam, quia vterque Euan- gelifta ita beatitudines à Chrifto explicatas narrat;| non quafi pauca quzdam precepta ex aliqua füpe-|.- D | .. [düm ftatim & in loco campcftri fa&ü effe,fed longe - |poft; & alio loco;id eftin monte;in quem iterum af- - ; |cendit, vt Matthaus dicit, Lucas tacet , quia res,non| jloca;& tempora coniungit. Quodautem Matthxus itarum. c. 19. foluitur ab Auguftino. Fieri enim po-i teft, vt Chriftusafcenderitin montem , vt vterque| - À B ncm,quafi longäpo&»fa&am, narrat. c. 10. 2. Lucas|' . perfe&tis autem cífe volétibus perfecta proponebar, idicit: Matthzus hancà Chrifto concionem in móte ihabitam fcribit; Lucas in loco campeftri , cum cx C [qua fententia fuit Auguftinus b.z. de cófenfu Euà-| - gel. c. 19. & Au&torimperfe&. hom. 9.Chromatius .. [in hunclocum,& Gregorius hó.9. in Ezechiel. Alij|- .. |eandem putant effe concionem, vt Tatianus in har-| - . [monia;Hieronymus in cómentarijs, Chryfoft.hom.| cib;inibique Apoftolos elegerit, vt idem folus dicit; dcinde defcenderitquod Matthzus tacet, Lucas di- * ')-appcllet;quia non videtur hzc concio ad omné,quz . Wdiffet , copiofam vndique multitudinem hominum Ifecutam eum fuiffe, & ipfum eleuatis oculis in difci- effisyua cum benedixerint vobis bominess^ —— L OM OC | E non legitur ; neque Theophyla&tus, & Euthym. lc- "|Lucas in campo hanc cócionem habitam dicat. Sed| ^ eunt; : l&u a[cendit in montem, dubium non eft caufam , cus. in " " m ARTA E Lucas cápeftrem locum expreffit;Mattheus füppref- fit. Quanquám hzc explicatio mihi parum verifi- imilis videtur, minus etiam altera quam affert, non deícendiife penitus Chriftü de montefed ex füammo montis faftigio in aliquem eiufdem montis planum locum , quem Matthzeus montem , Lucas campum Chriftum fequebatur turbam , fed ad folos difcipu-] los habita effe primüm,quia materia ipfa poftulat,vt ad folos difcipulos habita credatur. Nec enim om- nebat,fed turbz dicebat; Penitentiam AQIfe, C. 4. 17. , uf penitentiava egerrtis,omnes fimul peribitis, Luc.13.3. s. J; Qä,ilquiïaP**'?fz'&W effe,vade,vende 'vniuerfa,qu& babes,| leg" da Pauperibm,(y*' wm',þquere 9165 Matthæ;lg.zI;D e-| dnde; quia vterque Euangcelifta docer. Chriftum ad folos difcipulos orationem conuertiffe, Ez cum fedif-] apertens os [num docebat eos dicens , Beati pauperes [piritus| Lucas veró; c"ipfe elenatis oculis im difapulos nos drcebat, ngmpm, & quia Chriftus ver. I3. 14. folos diíci-| pulosalloquitur , veseffis (4l terra , vos efis lux munds. Vudeperípicuum eft, hác concionem non in cäpö, fÍed in monte habitam effe,in quem foli difcipuli re- lia turba cum Chrifto- c'on[säenderun't , vt paullo poft dicemus , nec ede ex Luca Matthzum, fed ex Matthxzo Lucam interpretandum. Lucas crgo non de eadem in montem afcenfione; de qua Matthzusl agitfed de alia, quaideo afcéderit, vt oraret5& Apo- ftolos clegerit. Quod autem addit, poftquam delcé- pulos fuos dixiffe , Bes£: pauperer , non cft intelligen. oco, Lucas quattüor tantüm referat bcatitudines , leue eft5nec enim propofitum fuit Euangeliftis om- inia; fed füummám omnium recenäïrc; Itaque de hac] ipfà concione, nófolum Matthzüs quedam narrat, iqua Lucas pratermittit; fed quzdá etiam Mattheu Ipratermitut, qua narrat Lucas, vt illa antitheta , Fe - wobis diuttibus v« vobis, qui rideti , v vobss qui faturati r Videns autem lefns.) le[ns in. Grazcis äïäqnflaribtl ; gunt;& quidem adeo eft oratio cum c. 4. poftremo, vbi de Chriíto agitur , copulata ; vtfruftra additum videri poffit. Sed tamen Chryfoftomus;Auctor im- perfe&. Auguft. lib. 1. defer. Dominiin monte , & : Bernardus fcrmonc. 1. de omnibus fan&is lcgunt.| Cum autem Euangclifta dicit ; Fidens autem Iefus twr- cit, & concionatus fuerit,vt vterque dicitnifi quód. (nURUHRPURU- montem afcenderit fignificare voluiffe,quod copio-zl | fam ^ nibus Chriftus Euangcelicam perfe&ionem propo-| ii r i k od BN QUCUINOMAXITDH. CAD W. o * In X . d ifam viditfet curbam. Cur auté propter turbam áícé-| A. [nus probat. Alij res magnas dixiffe atqw.le'dipinas,fic;f 3 W : dcrit,mcertum.Pjo.tmt enim propter turbam afcen- cnim dl&um.ciïc aperuit 05 þafm , vt fl dixitlet ;E-Uæjl*ï .| dexe, id eft; vt'éam in fuperiore doceret, loco, vt au-| - gellüg,apeylllt abyffum omnis Ícien Ua fagmn tizl. fm.ï | &or operis iä;æmpbrfe&i;intcrgretatur,qua.iï dicat, vi-| — |fuz. Sic Hilar. & Strabus. Alij fimghccm efle pucát | 1 foæï | dens cantam auditorum copiam , quægzllF commo- - Hebraifmum. q. d. exorfus cft loqm., Hebrazis enim i r ! dum ad concionandum locum. Potuitetiam prop-| | |aperire os eftloqui incipere. Ego aliquam hocloco| m | |ter turbam afcendere,id eft vtturbam fugeret,vtex-| — | maiorem vimarbitror ineffc. Igitur, vt multaalia Iponit Auguftinus lib.r. de fermone Düiin monte;| |przetermittam, quz apud Hebraos hzc phrafis fi- - d |& Chryfoft.hom.rj. Hieron.in comment. Euthym.| — gnifica5tantum dicam, que ad rem maximé viden- | Theophyla&us,Leo in hom. deomnibusían&is&| |tur pertincre. Osaperire cft aliquádo liberé & clara 'W("' | É Remigius, qui & illad obferaauit triplex à turbaef-;^. |voceloqui Ezechicl. 29. 21. In dieillo pallulabit. cornu ti- fu g iumChri&um folitum quggrggc,de(ermmf [ D |Domini .l/rael,ü ttlzid-:u'ao Apertum os i-zz medl'a eorm y CT ! non, nauem Luc. 5.3. montem hic,& infra.c.14.253.& 13.| — | fent, quia egó Dominw , Ecclefiaftici. 15. g. In medio Ec-| hm | — 29. & 17. 1. & Mar. 3.13. &6 6,46.8& 9. 2. & Lucióit.] — |elefie apefier eseius , idcft ; coram omni*b11s^-vlib-e:c*ïlo— .. Q | 1& 9.28. & 21.37. & I0an. 6.3.15. & 8. , Átrqueliunc| — |queturs loquetur in confpe&uregum & noncon- !PUHI/ | arbitror verum effe fenfum , quia, vt paulloantedi- — |fundetur, Pfal. 118. 46. Hoc modo Chriftum os ape- m ximus, hanc concionem nonadturbam , fedaddi(-, — |cuiffe, verum eft;fed (atisnon eft. Quis enim dubi- : f;'x?ak ï cipalos habitam fuiffe conftat, & quia noníolet! — |rabiteum liberé locutüm;niü fignificare Euagelift: d | ! Cäri&us,cüm würbam quzritíed càm fugio inmó-| — |voluerit, non Scribarum & Pharifzorü more; fec| | s tem exícendere,vtex Ioanne. c. 6 3. 15. && 8.r;miani-| — |iberé &tanquam potcftatem habentem docuifte,vt Y0p- : feftum eft. Au&or imperfe&ti & Chromatiusaliam| —|infra. c. 7. 29. fed hicíenfus melius conueniret , f: m | reddunt caufam, vt Ifaig prophetiam impleret.c.4o.| . : Chriftus hanc concionem non ad folos difcipulos. Mi 9. Super montem excel[um acende tu, qui euatigelii as Sten, Cifed ad promiícuam mu'ltitu)dinem habuiffe t Ali- ww | Jxalta in fortitndime vocemtuam tu, qui -ew.ngelizïæwæ - [quando aperire os eft proiï longum ; diucurnümquc ,d'üzmï. j | falem. Scá nec Euangelifta:cam caufam,fi veramexi-| - (ilcntium in verba profum pere, vt Iob.5. . Poff ha. e | — jftimaffet, filentio praterijffet; quitam diligens in| — |sperwit lobos fatesm ev* maledixit diei [uo,eo* locutwe eft; pe- llnd ) ' queren dis.&:accöinozdandis?ad(ïhriB;U m prophetijs| 'jear dies. Antea enim di&tum füerat. n omoibus bis vor » "u leffe folet;& alius eft pro ?l?ezæ: fenfus; non emmm& veccanit fp;-iflä[zg*sjigk, neque j?wlmm quid contra Dewn lo- MO | bet, vtin montem .,reu.efa-v;:o-nfc:e.l.ïdat 1 fed vt 1tïa'ld-- 0ocpoutus eft: C z—;;;Si»cmihi yldetur Chriftus hoclócc ?1?:):1;, | i q-:,z:'æmr,vt longe lateque'z-Bua-iïgelfj«ip;edl;caEIOï*Q,f:*')faü-i oS fuqm -ap-e;griïe,nfon,. quqd a?te-.locutus,'aut'.e't*i'aifd :ceä::,f L diri po (H UVE eorum-—væg,—-g;n*d'e-fg;p'älnl-s montium! j:oncionatusnon dï'c-:t : fe-d q?uod:nu nquam ánte fu— üic cacu minibus cle.xmanr.c qus auteni mons fuel:ft »in ohïpc:m ælliun.a/de Eu»angehczpt» pr-:ïr.fc&i'one doctrinaml x | quem tun cChn&usafcende*Ut,fciteno poiïamus 9?op'o-fmiïc9 Tunlc ergo aperuit os fuum , id eft di- x (5 ! Rf.:fe.rt- H:'crox&rymusu L,hn&lanesahquosfimphces D ainà pay&gng, vtait Hl!arms,q—u-æ ante tacuerat, pa- ii k : ..,exxüunalïcfu:?ï.'emoqtglfn;o.lfljvgafm;m? nonanitnad- ;t)(ff(-*:Clt',ï-—fkigqt magnus ille apud Clcerone.m Orator :Lvauüox. E üertentes Chriftum tuncin fqp.er;;o're fu.liï.'e Gahlgvva,: [Brutus, cum multa de Oratore p erfe&p difputaflet, lt | montemrautem ohuamm;-*leroio»lymï vicinum c-ïe? ryI&us ad extremum Preabus » & auditores na&tu: ;0 n.on | [pfe Hieronymu s *P;mb&bl le;—Putat,l i 1 faieïhaþp E. [idoncos, dtca.m, inquit, qtfad: [gnfpef fActH, /cïmpei:*que la , ?*;u Ercam /äd[et) H1gmnyml & all—foggæ:ïnteigprem? cfmfum putaui. Mzkz quiqueoptime d;wnr,qmqmzd faal- 5 tiones, quiaallegorice funt;pretérmitto.Quod au-| — |Jime facere polfant ,iff initio dieendi contremifeant pané im- 'AP, , tem Au.gu&inus;»lib; If«-.de..fermonc ngini in móte ;p:ædm:es videntur, -- FOUR ts AUMU *Wï adnotauitfedere ad magifterij pertinere dignitatem;| ] - .3. 2eat7.) Exorditur Chriftisab'eo, quod onihnes m quodque alijhocloco tradiderunt morem fuitfefe- — |expetunt ficut Diuid, at is;qui etus in vnum volu. : dcndo.doceftidi Match:26/5$:Euc. 4: 20. & Toan. 8.. . |men píalmos colligauit; Beatms vir qui non abytin con- Ü 1. dubium ion eft ; ncício tamenan propterea hoc E |/ilio mpiorum. Pf 1.1. Beatitudinem enim non folum loco federit Chriftus , cü prius fe&i[ïï:*dicatu'r,quäm némo nonh appcetitj fed nemo quicquam,nifi þrc')p—» jad eum difcipuli acceffiffeat; Neque/verofimileeft! |ter camappetit.Beatos vero Chriftus in hàc tota co- femper. Chriftum fedendo docuiffe. Nam-cum in| |cione vocatnó eosqui re iam ipfa jfed qui fpe beati| medio campo concionatusefi; non ; vtopinor,fe-| |fuün&Stqui per eradus,quibus ad beatitudiém itur] - - debatsfi.. :2n2:d11.i 5 dl oqogquno o5a s afícenidunt. Nec beati dicuntur , quód certi fint ad | Quid fa| .. 2. Et eperieus os fem.) Praterijffem tanquam faci-| |beatitüdinemfe peruenturos;fed quodre&taadeam| il ; Chwf*»?' 4 lc;,m ;hun.calcrcum , nifi omnes.,;fgm æintevrvabtcs* ob- pewiffe o5 (ecuaffents:quód Chriftusos füum dicacur aperu-| jturifint. Vtro verbo bcati pauperes appellátur,qua- p iflc;non folum non plconafmum ;fedaliquidetiam| — |tum ex parte paupertatis eft , quia ad currendum ad efte myücrijmyfteriumwau»æm quo'd;fït»-?ï(m*ïö'm'h'e*s | i beatitudinem ; vtait Gregorihs ; leues & cXPediti i | | Confwtiünt.Auguü.lïib. 1:de fef:"ddmihi'in'rü*bhfiä,l F '-fuüf:,.Pötc& tamé morbus, poteit aliquod peccatum M: libiscin IOb'— ao ngi"ücar iputant Chri-| jcutrr äïæimP edite.Ncc defiderarein in terprete pru- ftum , qui prius prophetarum apericbat ora ; nünc, : dens debetle&or , vt plura hoc loco de beatitudine itandem osfuum apemiiï& , id eft i'pfum per (c locü- | -:-aifpüæt;mmf arab(chola: : xxs SUdpe |tum elfe; vtait D. Paulus Hcbr. a. i. Alij os quodám Pawperes [Pirttu. ) Paupetes "fpiritu iaior párs au-Quipape. modo manibusjid cft verba factis opponiputant,vt| |&orü humiles interpretatur, Hilarius. can.4. Chry- ?P indicet Euangelifta Chriftumantea cxemplo, tüm| — foft. hom. in Matth. i. Au&tor imperfe&t. hom. 9, : getiam verbis docuilfe, Cepir enitm priw facere , demde| — | Ambrofllib. j. ii Lucam. Auguft.lib. :. defer. Do. dotere A. 1.1. Ita Chryfoft. Euthymius & Theophy-| ||miniin monte;Gregorius Nyffenus lib.de beatitu- ïa&usexpon unt. Alij. long.um fuiffe fetmonem in- |dinibus, Epiphan. haref. 66. Leo in homil. de otm-! |dicari oris apertione dicunt, quod etiam À ugufh-— | ,]jbp s fanctis, Gregorius magm,ls,lib.g &h IOb.C.zQ.? |incedant via, &; nifi quod vitium impediat, perué- E5 | Bo OONEUNDISNENEN u r Itque —— ! - 415 Eæäge* lic& «vzmj ; ggmffm. Ifed humilitas , qua paupertas *fpirims eft;fignifice- ]luntate poni animaduerto,;vt Matth. 26. 41. & Mar. Ipore; fed etiam /?iritu , id eft caftam & facto , & vo- pore; ! ]propter fpiritum interprctatur. PaLlpe:"fpirittl cít, P auperta-- Ideferuerunt. Quales multos nunc habet Anglia pe- | regrinis regionibus exulátes , & pauperem trahen- Apocal 16. 1245 1920|Quartus eorum , qui cum diuites malis artibus effe inó poüïnt,'æquo propter Chriftum animo pauper- Itas , & diuitiz res fint indifferentes , quz natura fua Inec bonz, nec malz fint. Refponfio eft, Chriftum |non de paupertate natura ftia cófiderata , fed de pau- |pertate fpiritus , quá declarauimus difputare. At cur ab ea exoríus eft Chriftus,cum aut per fe virtus non 23 IOAN. MALDONATI COMMENT. . m IItaque quamuis facultatibus diuites, modo -h.umi—1 À fitaut non maxima certé virtutum ? Nolo de virtu- les fint, pauperes fpiritu vocari putant. Alij paupe- uites fint, non habent tamen diuitijs addictum ani- [mum , nec ibi cor ipforam , vbi thefaurus iporum| lefb, vt fepe etiam Auguftinus exponit. Alij re vera paupetes,qui.opes non habent, fignificari fentiunc| vt Tertullianus lib. aduerfus Marcioné.4. Cyprian. lib. de daodecim abufionibus , Hieronym. in com-] mentarijs.Nec mihi dubium eft,quin veré pauperes |fignificentur, & quia nomen zTeyol,quo vtitur Euá- gelifta;non folum pauperes,fed quod amplius quid- d2m eft, mendicos fignificat, quemadmodum Ter- cullianus vertendum putauit; & quia de humilibus paullo infra ver. 4. dicit, Beati mites ; & quia illis re- gnum czlorum, quafi pauperibus opes promittun- tur , & quia Lucas veros illis diuites , non fuperbos opponit, Zejinquit , vobis diutibws. c. 6. 24.Cur au- tem addat fpiritu , varia opinio. Qui humiles intel- liguut;ideo additum putant, vt non vera paupertas, | jtur. Alij, vt non quzlibet etiam vera paupertas , fed volütaria paupertas declaretur. Paupertas enim co- acta,virtus non eft,fed miferia. Hanc ego veram ar- |bitror effe fententiam, Spiritum enim fzpe pro vo- 14.30.[piritus quidem promptus efl cavo autem infirma R.o. ]1.9. Cut feruto i firitu meo, id cft ex animo.r.cor.7.34. |vult Paulus virginem effe fan&tam , non folum cor- luntate. Epheftos monet. c. 4. 3. €t feleité fimt [ernave vnitatem [piritis i vineulo pacis , idcít, voluntatum, janimorumque confenfionem. Nec omnem volun- qua propter regnum celorüm , aut fponte fuícipi- |tur ,-aut patienter toleratur. Itaque Bafilius in bre- uioribus regulis intertog. 205. Panperes fpiritu , idcft qui vendit omnia qua habet , & dat pauperibus , vt ftum. Atque hic primus Euangelicx paupertatis cft oradus. Secundus eorum qui non quidem vendide- Chriftum Ecclefiamque Catholicam fequerentur; tes vitam , quia fienum beftiz accipere noluerunt. pofflint ; imorem tamen Dei perituris opibus ante- Iponentes pauperes effe malunt, & illud dicunt, Tob. 14 23. pauperem quidem vitam gerimuss fed multa bona ba- |bebinus; fi timuerbnus Dewm ,e" rece[ferimus ab omni pec- tum his contenti funt. Scxtus eorum, qui vellent, fi Ipoffent, fine cuiufquá iniuria diuites fieri , fed; cum tatem ferüt. Qugrit Ambrofius lib.in Lucam. 6. cur Chriftus pauperes beatos appellet, cum & pauper- res fpirituelfe dicant eos, qui (1ue pauperes, fiue di-|.- tariam paupertatem fignificati putandum eft:fed ei, D auper ac nudus, pauperem ac nudü fequatur Chri-|- runtfed ne Chriftum amitterentaamiferunt. T ertius|. |coram , qui bona fua non prorfusamiferunt , fed vt jcato , «7" fecerimus bene. Cuintus corum, qui nec funtj| [nec poffunt, nec volunt diuites effe panem à Deo|- |peteutes quotidianum, & habentes vitum & vefti-| F Li B E iftum rectiflimam , & expeditiffimá ad celum viam |tus, que autem verfu quinto dicuntur, Beati gui lu- jhereditate poffidebunt. Quam autem terram in- telligat non fatis conftat.Alij iftam,in qua viuimus, |terram intcrï]retantur, vt Chryfoft. hom. in Matth.| pefhitiam enis , €97 bac omnia adijcientur. volis & Matc. Jtat agros propter me, €7" propter Enangelium , qui non acci- -[5.& 141. 6. Sic Origen.homil26.in Numer.Bafilius ifententiz magis accedo,& quia in tá feria concione .[quam defpiciédam doccebat, & quia in alijs beatitu- llent;qui propter Euangelium domos agrofque reli- grosappcella?vt domibus & agris fponte reli&tis op-] tum comparatione differere , & cum aliarum inui- dia paupertaté extollere. Tantá dico voluitle Chri- oftenderc. Nihil autem effe;quod magis quàm diui- intrare in regnum celorum; propterea Chriftü pau- pertatem primo loco pofaifle. « - Quoniam zf[ämm'e/i regnum celorum. ) Qui regnum czlorum hic pro Euaneclij predicatione fumunt, tur , vt Chriftus ait Matth. rr. $. pauperes enangeligan- tur,& Ifai.6r.t. vt Hebrzi legunt, EnangeliTare paupe- ribus mifit mejnon animaduertunt regnum celorum, tanquá paupertati diuitias opponi , ficut in fequen- tibus Íemper contraria contrarijs opponuntur.Zeaf; qui l,.ugmt, quoniam ipfi cenfolabwntur: Beati qui ef»m;azzt, quopiam ipfi [aturabuntur. p Beati mitei.) Hic eftapud Grecos verfus quini- gent, ponütur hoc loco.Et quidem Leo au&or Lati- |tiz euntem impediar. Impollibile enim eft dinitem|- N . .v . ; quód pauperibus potiflimum Euangelium predice-| vtnon temere videri poffit verba in Latinis codici. bus Fer amanuéfes fuiffe tranfpofita.Mites dicuntur, de: itaque non pofïimt non elle beati, Bafilius in te- eulis breuior. inter. 191. Quoniam ipfi pofsidebunt terram. ) G. &oapovouicem. 1j. Augutt. lib. r. de fer. Domini in monte, Euthym. & Theophyla&us. Solerc enim Chriftum nó modoó l) nushom. de omnibus fan&is Grzcorü morc legit;| - qui hamiles funt & manfueti, Chriftoque fimiles| - Matth.t1.29. Difate 4 me, quia mitis (um,e7 bumilis cor-] : ui non reddunt malum|. |pro malo; fed vincütin bono malum Rom.12.17.21. czleftia & futura,fed etiá terrena & ptzíentia bon polliceri,vt Matth.6.35. Querite primum rïnum Det,ez 10.29.30. v£men dico vobssnemo eff qui reliquerit domum, aut fratres,ant [érores , ant patrem , aut yvnatrem , aut filios, piat centies tantum nuncy m tempore boc,domos , «* fratres, telligunt, quz terra viuentium vocari folet Pfal. 26. in comment.in Pfal.35. Cyrillus in cap.Ifaia. $8. 'au- &or imper. hom.9. Gregor. Nyffen.in lib. de Beati- tudinibusHieronym.in hunclocum.Quorum ego vero fimile non cíft eamChriftum promififfe terram dinibus nihil eum terreni videmus polliceri, & qui fententia vera non cífet ; nec enim folent mites ter- ram hanc poffidere : fed de eius potius poffeffione deturbari. At neque domos & agros poffidere fo-] querunt,& tamen Chriftus illis Mar.1o. 30. etiam in hoc mundo pollicetur.n efpondeo illic Chriftá non domos & agtos;fed fpiritualia dona,que domibus & agris meliora funt;polliceri. Cur ergo domos & a- poneret. Quod hoc loco; cum terram ante non no- minaucrit;dici non poteft.Cur igitur terram potius iquam czlum appellauit? Primum varietatis caufa quiaiam prius celum appellauerat, Peatt pauperes ffi- j rHTé «* forores, «2* matres, e7* 4gros cum perfecutionibus, ao dfaculo futuro vitam aternam.Alij per terram celum in-] um D Mf (0g g Em W Wikmx u- IU hr[ar. 1 zlfg];f,/ wdci) nhry I MO 4 lus Dtmaln TY "n m inj timus, Math, a, n æ.odbï rb " 17::,0*/ v Marc. 'Jsmum,x i J [ T n l bW. C',if/ at hl / ;ï 3.1' : Jat- um d yridi numin fínont j af na feerim ;gyam'ü | 'fbnl*- QUI yitit fidhn u — — — QU MATIH CAU —— — lus & ApoftolusIoannes cxlum Ierüfalem appella-| Ireg. 16. 1. Au&or imperfe&ti hom. 9. Hieronym. ib [tionemsprobatto autem [Pemsfhes aute non confundit | R.om. ; ; . ; px-abfolute dicit;Beatzqui punc efnritis quia [aturabimi- [|Ambrof.lib.6.in Lucá.Hieron.in cóment, Chryfoft. renz, vt ita dicam;terrz czleftem opponeret , doce- retque mites,qui huius terre poffeiflione excludi fo- lent, aliam meliorem potfeffuros terrá,ficut D.Pau- re folent, vt terrenz Ierufalem opponant;cuius ha- bitatione Iudzi maximé gloriabantür; Gal. 4. 26. Hebreor.i. 22. À pocal.3.12. & 21.2. 10. Nefcio etiam, an ad terram Chanaan Chri(tus alludere volaerit;in uam cam omnes contenderent Hebtzi , non nifi pauci mites & patientes ingreffifunt. --5 $. Beatri qui lngent.) Non omnes,qui lugent , beatos efle manifeftum eft.Itaq; merito quari poteft, quos lugentes beatos appellet. Quidam eos dicunt; qui peccata fualugent,vt Chryfoft.hom.r. A mbroflib. 6.in Lucam,& Cyrillus.lib.s. in Ifaiam, & Hilarius can.4. Alij;qui vel fua , velaliena, ficut Chriftus lu- xit Ierufalem Lucz.t9.41. & vtSamuel luxitSaul. 1. comment.& Leo in hom.de omnibus San&is; Alij. qui earum rerum amiffione lugent, Auguft.lib.x.d. lcrm.Domini in monte, & Gregor.Nyffenus.in lib. d: beat. Poteft fenfus effe, vt lagétes Chriftus appel- let cos,qui propter regnum celorum oppreffi lugéc quodalijs verbis dicit ver. 10. Beati , qu perfecationer patiwntur propterilitiam. Omnes enim qui pie volunt vi- aerein Christo , perfecutionem patiantur, 2, ad Tim. 3. 12. vos,inquit Chriü*usxplomæfä e7 jq.»fäim,mu-ndm. Autem gaudebit.Ec rurfum,!m mundo preffaram babebitis , Yoan. 16.33.Glortamur t D.Paulusym tribulationibus, faentes, |quod tribalatra patientiam operazurs patientia autem proba- 5-3- 4. Hunc autem effe fenfum intelligitur ex Luca c.6. 25 vbilagentibus ridentes , quafi oppreffis op- pretfores,vi&is victores opponit. Uz, inquit, voba. qui ridetis nunc,quia z'ugf'bim e7 flebutss. : ! Quia ipfi csnfolabuntur .) Gaudebunt , ridebunt. G. « egaNnoiorre|, cólolationem accipient,vt Auguft. aliquádo vertit.Nofter interpres , vt verbum vnum Grecum vno altero Latino redderet,preter Latin: fermonis confuetudinem locutus eft.Hoc eft, quod Chriftus dixitIoan. 16. 20. Plerabitis e7 fiebitis vos, mundus autem gnudsl»i!;&d triflitia ve(Ira vertetur in fan- dr«m,& Ioan.in Apocal.c.7.17. /bflerget Deus omnem laerymam ab oculis eorum,Gc 21. 4. eg* mors vltra non erit, peque Intlns neque dolor erit vltra, | 6 Beatiquiefuriunt e97 fitiuntiuflitiam. ) Lucas. c. 6. »:. Matthzus iflitiam, addens , fententiam , non , vt plerique putanc, explicauit ; fed longé difficiliorem rcddidit. Ex hocenim verbo aníam oés interpretes acceperunt, vt hunc locum de fitijid eft ardenti defi- derio confequendz iuftitiz intellieédum putarent. hom.15.auctor imperf£ho.9. Auguft.lib..de fer.DÀi in monte;Hilarius can.4. Lco ho. de oibus Sanctis, Gregor.Nylf lib.de beat.Carfarius Arelat.ho.22.Ber- nard.fer. 1. de oibus Sanctis , Eutliym.& Theophyl. in cóment. videturq; eorum fauere Ícriptura fenté- diz, quz per fitim vchemens folet defiderium figni- Hcate,Pfal.4r.1.z.3. Quemadmodn defiderat cermus ad fen-| tes Aquari, ita de[iderat anima mea ad tà Deus , Sitinit Aui- "a mta ad Deum fantem viuum,& PÍA]. 62. 2. Sitiuit in te jamma mea,Ecclef.24.29. Qu bibit me,adbuc frtient Tai. $5-1.Omnes fitientes venite ad 44*45 Hosauctorcs totac. tantos & honeftum & tutum cft fequi; fed mihi fi. D L |r'itie, quoniam ipforum e[f regnam calorum.D einde,vt ter | À. )liceat Íccundá eos meam dicere fententiam , fateor probabilius videri Chrifti non de metaphorica, fed de vera fame,fitiq; loqui, & quia & fi vchemens de- fiderium fitis in facris litteris appelletur , fames ta- Hicauté nó folu',qui Áitiunt, fed etiam qui cfuriunt, beatos Chrift? pronun ciat; deinde quia Chrift" hoc loco nó agit;nift de certis quibufdá , & priuatis vir- tutibus,que maius,quàm vidétur,adig mentü ad be- atitudiné haber, qualis eft paupertas, humilitas;pa- tientia.Defiderare auté & appetere iuflitià , nó Ípe- cialis;(ed eeneralis eft virtus,nihilque nouiaut ma- eni dixiffe videretur Chrift",i eos,qui iufti effe vcl- lent;beatos appcllaffet.Prazterea, quia manifeftü cft voluiffe in tota hac cócione Chriftum müdi opini- onem coarguere ijs extollédis rebus,quas ille maaxi- mé conténinpropterea paupertatem, propterea hu- militatem, propterea Pacicntiam tantopere cómen- dat;at velle iuftum effe mund"^ non damnat, fed lau- dat, quáuis iniuftus;famem autem,& fitim verá ma- ximé rcfugit,eamque tolerare putat infaniam: de ea ieitur loquitur Chriftus. Poftremó Lucas efurienzi- bus;,ac fitiétib? faturos opponit.Uz inquit vebz. qu: [atwrati ss .Saturos auté non vocateos , qui iuftitia fatiati füntsnon enim eos miferos;fcd beatos appcl- laretyergo nec efurientes & fitientes dicuntur 1j,qui Jiuftitiam defidert. Propius videtur mihi Rupertus ad (enfum acceffitfe , vt efurire,& fitire iuftitiam di- cantur,quib" iuftitianon adminiftratur,quales funt pauperes , viduz, & pupilli ; quorü iudicium à Deo |tam fzpe;tamq; diligenter commendatur, Pfal.9.18. Jndicatepupillo,ey* bumil, vt n6 «pponat amplius mag. - fmre fe komafif[)er terram ,& Píal. 8x. 3. T'udscate egens e7 pispillo bumilem e7' pauperem inflificate,Mai. 1. 23. Pwpill. non iudicant , «" cau[fa vidua non imgreditur ad eos. Tcrcm. $.28. Cauffam vidua non iudicauermmt , cauffam puptlli non direxerunt ndictup pauperis non iudicauerür. Hi ergo di- cuntur efurire & fitire iuftitiam, quia cum iuftitia, id cft iuris adminiftrarione indigeant, eamque pe- tautnemo tamen illis przbuit.Sicut pané efuriunt, qui cum petát,nemo illis porrigic. Nihil effet,quod in hac interpretatione defiderarem , fi Lucz verba cum ca conuenirent.Sed quia videturLucas de fame panis & fiti aqua loquisaliter explicari poteft , 2earz qui efuriunt e*- frtiunt inflitiam , id eft ; qui propterea tur ; quales funt , qui iniufté damnati bona fua (Per-- diderunt,aut qui quod fuum eft;quia pauperes fünt, | recuperare non polffunt ; aut quia iufti funt. Vt , 12- j?äfiam » d'ixe4oruDny ; dictum fit , pro; pripter z'u/?itiam d/o. lu) dyuujor umv & propter iuftitiam intellieam", quia illis iuftitianon tudicatur , aut vt iuftitiam fe- quantur. Sic enim Matthzus , Lucafq; conuenient Sed Lucas folam famem,Matthzus autem & famem 'etiam efuriunt & fitiunt;beati funt, fed qui id prop- moriuntur;quia ius illis non adminiftratur , qui nó idcirco beati funt.Beati autem erant illi(ad quos hec verba diriguntur) qui dicebant,Zfque m banc boram, C? efurimus,q7 fitimus,e" nuds [umus , €7* colaphis cadi- mur , £2 inflabiles [amus. 1. Cor. 4. 11. & ,im. labore 7 erumna « vig'iläf maltia,m fame,e fiti , m teiuniis mul- E yn frigore 9* nnditate. 3. Cox.11.27.& ,egetes,anguflia- t4fflicti , quibus dugnus mon erat mundus , Hebrazor. 11. [ j37«. 38 men;quantü equidem memininufpiam appellatar.| efuriunt & fitiunt , quód iusillis füuum non tribua-] & cauffam famis expofuit. At uon quicunque ita! ter regnum czlorum patiuntur : multi enim fame| Qonmm ilG : IOAN. MALDONATI COMMENT. 17 - Quonuam ipfi (atsrabuntar.) Satiabor cum apparuerit gloria tua, P(al.v6.xs. Bearus,qui manflumbzt panem in re- gno Dei. Luc.14.15. Er ego difpono volis, ficut difpofait miln pater regnum','w edata «* Libatus /;a;)er mej?tm n9e A in re; gne meo. Luc.22.29.30. His enim rebus accommodate gnam f-licitatem putant, vita beata & regnum cz- lorum fignificatur,quod D. Paulus efcam & potum effe ncgac.Similis fententia Iaiz. 49. 1o: Non efurient; |neqs ffirentynec percutiet eos fol,quia miferator. eorio veget eos, mel comedent,e7" vos efurtetis: Ecre ferni mai bibent, €7^ vos frtietis, Et Apocal. 7.17. vAgnMs , qui m medio tbroni eit, bibit Aquay nou [rtiet in eternum Yoan. 4.13. 14. 7. Beati mi[ericordes.)Hoc de omni mifcricordie ge- nere poteft intelligi;,vt Hieron.Chryfoft.auctor im- perf.& Theophyla&.cxiftimant, exemplo eft Euan- gelica parabola Matth. 18. 28. 32. 33.. Serue uequa omm debitum dimifi tibi, quoniam roga[H me ynonne ergo oportuit Q te mifereri con[érut tut , frcut «* ego tui mifertus. fum? Gregorius tamen Nylffenus inlib. de beat. Auguft. lib. 1. de ferm. Domini in monte,& Leo in hom. dc jomnib" fan&is proprié de eleemofyna intelligendü putant; eaenim homines vceré beatos facit. Matth. 125 24 35. P'entte beneditli patris mei,percipite vegnum,quoa vobis paratum eft 4 conflitutinne mundi , quia cfarim , €7 16. 9. Facite vobis amicos de Mammona imiquitatis ut, cun. defeceritis recipiant vos in eterna taberaacula , Víal. 40. 1. mala liberabit eum Dominus, Plal. a. $. Beatus vir , qu Juiferetur e* comodat,difponet fermones [uos in iudicto,quia [in &ternum non commoucbitur, Prouerb. r4. 21. qui mife retur pauperis, beatus erit, Proucrb. 19. 17. feneratur Do- mino,qui miferetur pauperis , vicifitudinem fnam reddet a, Iob. 4. 7. Matth. 7.2. Iacob. 2. s. Mihi, quia hac Apoftolis di&a funt, mifericordes propri? videntur appellari non folum, qui in dádis eleemofynis libe- poterant; ícd multo magis , qui iniurías facile con- donant , quas Apoftoli fzpe erant accepturi , vt per illam parabolam Matrh. 18. 28. fignificatur. 8.Beati mundo (er(le.)ci xa&ocpo; 7'?1' m*.pä*fg& müdi corde, aut,vt Auguftinus & alij vcteres Latini fzpeloquá- tur, mundicordes, vel puricordes. Quidam mundos corde vocari putancqui pura funt confcientia,quos nullius peccati confcientia redarguit, vt Hilar. can. ]4: Bafil. in regul. breuiorib.inter.280.Greg. Nyffen. lib. de beat.Hier.in comment.auctor opceris imper- ifc&ti hom. 9. Leo hom. de &fto omn. fan&orum, nibus fanctis. Hoc licetà multis & magnisdicum auctoribus difficultate non caret:quia nemo eft;que conícientia non accufctg Qsis mimglorial'yimr mundum inde,quia ea non cft priuata; fed eeneralis virtus, &, |vtiam diximus,Chriftus hic de priuatis agit virtuti- bus. Alij per puritatem cordis fimplicitatem intelli- gunt, vt Augult.lib.r.de fer.Domini;quod ideo mihi [magis placet , quód ea virtus minimé in mundo «f vfitata, qui tetws z5 maligno pofítus eft 1. Toan. $.19. & quia Apoftolis erat maximé neceffaria, qui müdum crant. Ideoque cum cos Chriftus ad Ptædican dum mitteretfimplicitatem illis in primis commédauit, ad hominum opinionem,qui cibum & potum ma-] cz* ad fontes aqmarum potabit eos, & Víai. 65. 13.. Ecce feruni| egit illos,e77 deducet Wlos ad vita fontes aquarum.Qui ex ea| dedf/zzþ'f mibi manducare: fitiui e27 dediflis mibi blibere,Luc |- Beatus vir, qui mtelltgzt fuper qenem, C7 pauperem, m d.l rales funt, quas Apoltoli reli&tis omnibus dare noul : L . í : 4 |Bernardus in ferm.de conuer.c 25.& in ferm.dc om- (e babere cor, C'purum fæäPfffdfo?prouerb.zo.g. De-| in fapientia fua non aftutia , fed (implicitate capturi| A. |nam & eam virtutem mundus vix nouit: Chriftusà! Matth. to. 16.57eculus,inquit,tuws fuerit fimplex, totum corpus tuun lucidum erit. Matth. 6.22.Íae pe autem mo- nuimus agi hic de virtutibusquas maximé mundus defpicit,queque Apoftolis maximé erant neceffarie. Laudat Deus fimplicitatem Iob. 1. 1. 8. Eterat vir illc fapientia carnis irridet , /J£dbuc tu. permanes in fimpli- atate tua.T0b.2.9. Accedit; quód mundis corde vifio nem DeiChriftus promitüt, quemadmodum fi ce- mam promittat. Mundus enim fimplices cecos , & ignorantes appellat. Interpretatio tamen Chryfo- ftomi, Euthymij , & Theophyla&i mihi non difpli-] cet,qui per cordis puritatem caftitatem intellisunt:| fuis difcipulis maximé requirit,/usz Entiuchiinquit, qui fe ipfos caffrauerunt propter reguum calorum. Match. 19. I2. vt | Quoniamipfi Deum videbunt.) Accommodata red- ditio. Nam vt, qui purioribus funt oculis, melius colores vident; ita qui puriore funt corde melius Deum videbunt. Vnde fequitur Deum non oculis, fcd corde à nobis effe videndum , vt Auguft. argu- mentatur. 9. Beati pacifici.)Pacificos plerique intelligunt,qui diffenfionum au&ores non funt. Alij , qui iniurias facile condonant,vt Hilarius in comment, Alij, qui in feipfis pacem habent, id cft nullis cófcientiz lu- &ibus agitátur, vt Auguftinus. Alij, quodafüine cft; qui nullas cum Deo gerunt inimicitias,vt Leo.Alij, qui & ipfi quieti, & pacati funt;,& alios,quátum in ipfis eft;reconciliant, & vt vno dicá verbo, qui paci ftudent, vt Chryfoftom.Auctor imperfe&. Euthym. dMffrsqui im celis efl qui folem fnmm oviri facit faper bonos, ev |Deierunt;fed ita erunt,vt mundus ipfe, qui cosante Jpellares Hifunt , quos aliquando babuimus in derifam & Theophyla&t. Hzc mihi interpretatio magis pla- cet,& quia Grzcum verbum eipluoroi) cos proprie fignificat, qui pacem conciliant , & quia aliz inter- pretationes nimis funt generales.Nam habere vcl in fe, vel cum Deo pacem communis eft virtus; & quia mundus pluris facere eos folet; qui fortiter & pru- denter bella gerunt,quàm qtii pacem componunt; & quia hec virtus maximé erat Apoftolis cómendanda, qui nonarmis , fed manfüetudine mundum erát ex- pugnaturi, In quamcumque,inquit , domum mtraneritis, primum diczte', [^* buic demni Luc. 10. j & quia fequi—- tur, Quia frly Dei vocabuntur , id eft , quia fimiles Dco erunt;duplici Hebraifmo,;altero in verbo,F/7, quod| apud Hebrzos conformationem,fimilitudinemque fignificat,vt infra.ver.44.Gc 45. Diligite ioimicos veffros, benefacite ijs , 7ui oderunt vos , orate pro perfequentibus e7- calumniantibus vosyut fitis filj ( id eft fimiles ) patrzs ve- malos,eg pluit [nper tu[los,eo* imnflos ; altero in verbo, vecabuntur, id cft erunt Genef. 21. 12. In 1fáac vecabitur tibifemen, quod D.Paulus per verbum fubftantiuum interpretatur Rom.9.7.8.Non,qui fil ;j carnis,y filjj Dei; fed qui iij femt promifétomis eflimatur im femine , & quod Ifaias dixerat. c. $6.7.Demus mea domus orationis vocabi--| tur, I ucas.c.19. 46. dicit demm orationss eff .Plus etiam quiddá mihi videtur,vocari, quàm, effe, fignificare; nempe ita aliquid effe , vtappareat, vtomnium ore celebretur;itaque beati pacifici,quia non folum filij d ftultos repumbat, filios Dei confiteri cogatur & ap- Ejfote prudentes ficat [érpentes , «* frmplices ficur columba | Hmplex,e7* relus, Vxor tamen eius, id eft mundus,&l cis lumen,ignorantibus fcientiam,camque beatiffi-| C in fimilitudinem improperg snos infen[ati vitasn illorum æj?imaban;u; j3 IN ha | E du t mle!'US melu - | LOQLUS, N Iu EMILITMI jí Wj; Ils Junt : F T äWs) Ü gwww m hanruu T J 71 f jgeum qifcarto jrona imflitia; 1..Cor. 15..$8. ltaque fratres mai flabiles '|te autem hoc dicat; caufam:Auguftinus reddit li- |bro. 1. de ferm. Domini.Excitauerat Chriftus Ápo- 1'18 "EHN MATIH. CAB V. ce quomodo cemputati [unt mnter fhs De. Sapient. s; » 4. Proprium autem eft Dei pacem facere. Non enim eft Deus diffenfioniss fed pacis. r. Cor. - 14. 33. ideoque Deus pacis appellari folet , Rom. 1. 3. & 16. 10. & 1. Cor. m. m. ad Philip. 4. 9. r ad Theff. 4..23. 2. ad Thelf. 3. 16. ad Hebreos. 5. 20. Chryfoftomi autem , Euthymij, & Theo- phyla&i interpretatio bona eft; propterca pacificos filios Dei appellari , quód Chriftum filium eius na- turalem imitentur,cuius officium eft homines Deo reconciliare Rom. $. 10. 2. Cor. $. 18. ad Coloff. r. 20. ad Ephef. 2. 14. quique pacem in tetram attulit LPC' 2. 14. Ioan. 14. 27. quam mundus dare non po- |terat. | 10. Propter iuflitiam. ) Propterea quód iufti, prop- .|terea quód iuftitiam fequuntur , quód Chriftiani fint A&. $.. 41. Ibant. "fpofloli gaudentes à confbetin contumesu4m. pati s &c 1. Petr. 4. 15..16. Nemo veftvum concilij , quomam. dugmi baliti fant pro nomine T E $ F| patiatur , vt homicida , aut fur , aut maledicus , aut. alie- dnorum appetiter. $; autem , vt *Chri/lianm , nen erube[- |a. 20. 21 Qu enim eft. gratia , fi. petcantes , «* cola- AphrRats fuffertis ? [ed. f benefacientes patienter [uffertis, bac |Cbriflus paffus esf pro vobis , volis relinquens exemplum., Juentns eft dolus in oreeims , && cap. 3. 14. Sed etfi quid |patiminz propter zuflitiam , beati..— pforum. [l enim regnum. celorum . ) Propter iufti- |tiam patiCntibtls tanquam pugnantibus , regnum ipfüm, pro quo pugnant , pollicetur. Commu- [nis in fcripturis confolatio lerem. 31. 16. Qwief- at wox tua à ploratu , e7* ocoli t & laerymis , quia eft lmerces operi tuo.2. ad Tim. 4. 8. Bemwmcertamen cer- |taui , euv um con[ummani , de reliquo. vepofita eff mibi co- jeffote , «" immabiles abundantes i. opere. bono. femper , Méentes quod. labor. veffer non eff inano in Domino. — tes & faporem rebus infipidis dare , & eas confer- uare , ne corrumpantur , notum eft.Quod eft in ci- &a fapientia: quod in rebus alijs conferuatio , eft in hominibus in bonis moribus confirmatio,quam | [diuinz litterz zdificationem vocant. Apoftoli er- Igo fal terre vocantur, quia homines, & íua fapi- |ftolos paullo ante ad füummam vitz perfe&ionem, |Beatz pauperes [Dritwu, «7*c. Vult nunc probare eos ta-] leseifeoportere ,.quia fal terrz'futuri funt.| Per ter- t u a ia — — . s um x oO notauit , & certum cít , & in fcripturis vfitatum.ll- ,Q : |Iud magis neceffarium,quod Chryfoftóm", & Theo- |phylactus obferuauerunt, propterca. Apoftolos fal ]terre dictos effe , vt non vnius aut paucorum '-ho.;- |minum , fed totius orbis terra: magittri füturiintel- ]ligerentur ; Marci. 16. 15.. Iteimmuddum vniuerfum , |Mtum hanc fimilitüdinem vfurpaíle. .Sed facilis eft, . "Uos eftis fal tevra.) Salis duas effe proprieta-| cat 5 glovificet autem. Deum in iflo nomine , & 1. Petr.| eft. gratia apud: Deum., In boc eumm vocati e[f55 , quia e7| |vt fequamini vefligia eims , qui peccatum nou fecit , nec im-| bis fpor , eft.in hominibus ab eodem verbo di-| Jentia docere debent; & fuis moribus xdificare.Qua-| ram autem homines intelligi-& D. Aneuftinusad-J C Pmölimfe'Ewngelium omtircreatüre. Marcus cap.9. . ]5o. & Lucas cap.r4.34. alia occafione narrant Chri- & probabilis folutio , credendum:effe non fernr:li ] qejhimabamus in[anam , 9* finem iloram fine honore , ec-, À dem fimilitudine vfum fuiffe , quod nobis cuà fepe C E - |bonos |vim ha |fed dabitur cani. Trita eft veftis, in fterquiliniü mit- |tetur ; hominem fouere non poteft, terram foue- f)quilinium quidem aliquid valet, terram non fc- |gno. vitis ex ommibus lynis nemorum , qua fant imter.li- |valere ; nifi vt peenas luant; nifi vt conculcentur; |Quodautem auctor operis imperfe&ti adnotauit A- Ipoftolos fali- comparari refpe&u Iudzorum ; luci| . |f6quod proprium eft lucis; vereor ne & nimis ar- |gutum fit , & non fatis verum. Probabilius,voluiffe IChriftum tribus fimilitudinibus fális , lucis , & ci- |uitatis rem vnam candemque declarare. Hanc enim ISyrorum , quorum vtebatur lingua;confuetudinem| , 'Itantum loco , fed multis quoque alijs videm",Chri- docentibus víu venit. — — | i Qued fi [aleuanuerit. ) G. uopav23 infatuatum fue rit;ad verbum ; id eft faporem, & acrimoniam ami- ferit. Infatuantur. autem doc&tores cum aut malé docent, aut malé edificant.. um jn qwo falietur ?) Ipfum fal, Mar. 9. $0. Non enim lfalfalis eft. 1 do&or malé docuerit, à quo doctor ipfe docebitur? fi male vixerit ; à quo cortigetur? non enim doctor do&torum eft. Non quód do&or !& doceri, & emendari non poffit, fed quód fieri non foleat, aut difficile poffit. | : Nifi vt Profy'ciatur farm* , €? conculcetur 4b bomin'-i'-ä Ibus. ) ab hominibus prztereuntibus; ficut; que in |publicam viam eijciuntur ; conculcari folent. He- |braifmus:dicuntenim Hebrei ww virum aut ho- minem ; id eft quemlibet. Itaque Septuaginta ; vbi |quiíque , vt Iud. 21. 25. Latini dicerent, vt vulgó |conculcetur. Significat alias res ; etiam fi natura- aurifici. Corruptus eft cibus, non dabiwir hbomini; |bit. i.fal, f1 à natura fua degenerauerit , ne in ftcr- cundat; fed fterilem reddit. Pefoir, inquit Dauid, eerram frutliferam 15 þtlfügmem, À mahtia inbalbitan- t 10 e4, Plal, 166. 34.. Hoc Lucas explicauit cap. I4. 35. Nec emim in terram , nec in. flerquilimum vtile ff , fed. feras mittetur. Solent,qua vtiliffima funt;cum à natura fua difcedunt, inutiliffima fieri. Sarmen- tum ad fructum ferendum vtiliffimum ; fi aruerit, nihilinutilius Ezech. 1. 2. 3. 4. Qwid fier de li gua [yluarum.? Nunquid tolletur de ea lguum , vt fiat opus ? aut. fabricabitur de ea. paxillus , vt dependeat ex eo quodcunque vas.. Ecceigni datum eft i& efcam. Cnod illic de vite , hic de fale dicitur.. Vtriufque fenten- tiz fumma eft, degeneres. do&ores , quales im- primis hzretici funt; ad nihilum vltra quicquam nifl vt crementur. Peiores etiam quàm fàal infa- micibus, vtait Auguftinus; fimiles fünt. Viui mor- dent; mortui foetent, | 1« 205 | 14« Foseffislux mundi.) Qui vniuerfum inundum do&rina ; & exemplo debetis illuminare. Nullos Eræter vos mundus habet magiftros. Quam ere diximus fuperiore verfu nomen terra, eam hocloco mundi nomen habet, vt ijdem au&to- res Chryfoftomus, & Theophyla&us obferuauerüt. ,.qurefpe&u gentilium ; quód Iudxos veritatem rent, quod proprium eft falis;Gentiles autem doce- |Hebraicéeft ww ; aliquando vertunt exag-oc vnuf^| lem víum amittant ; ad aliquid tamen vtiles . effe.! . |Fractus cfít:nummusaureus; non erit nummus, fed: . erit aurum ; non feruiet commercio 5 fed feruieti - fali infa-| fnato ( ] cimtcibus jtuatum , quàmque aridum farmentum; hzretici ci-|fimiles, -iam cognoícentes in codem ftatu conferuare debe-|. fuiffe alibi Hierornymus admonuit, Itaque non hoc ]tantum Chriftum;fed fepe;prout res poftulabat;ca- Mi | | E ereticil M:auh.' : &UFQ) L2 €. YT. 8. : |lucem , quz illaminat omnem hominem venien- |rique viri fan&i atque do&ores; fed ille quoque lab eo illuminati funt ; Chriftus, quia non folui lextrinfecus do&rina , exemplóque illuminat om-J Inem hominem venientem in hunc mundum ; fed D -:etiam pcrïgratiaiïl'«-'i:n-tr.infec.usJ: Apoftoli, quia cx- |litudinis, vos eftis ciuitas , aut fimiles ciuitati fu- |pra montem pofitz. Per montes folere Prophetas;| « |fe 5 nec eos fimiles effe lucernz füb:modio,fed fupra |candelabrum pofite ( nec enim fub modio ponifo- IZO IGAN.MALDONATI COMMENIT. - 12I Ítum , vt candem rem exprimat, multas fimilitu- dines alias fuper alias accum ulare , cuius rei exem-| pla vnum capu't'Macchæi,. 5n. multa fuppcditabxt. lllad obferaandum folum Chriftam | veram etfe tem in hanc mundum Ioan. r 9. & Ioan.3. 19. Lux venit in mundam , «* dilexernnt bomines magis te- nebras , quàm lucem , & Ioan. 8. 1. -Efo fom lus mun-| di: qui équitur me , non ambulat in tene rit , & cap. 9. $. Quamdin [mn i paundo ,lux a mundi , & cap.iz. :g vEmbelate , dum lucem babetis , & . ver. 36 Dum lutem babetis , credite in lucem. Lux autem vera di- citur Chriftus, quia fummam & ex feipfo lucem habet; cum quo , fi non modo Apoftoli , czte- Baptifta Ioannes; quo inter natos mulierum ma4 ior non furrexit, comparetur ; veré alter Ioannes delumine. Ex tamé de eodé illo Ioáne ille ide Ioannes, Ícribit. cap $. 35. 'le erat lucerna ardens , «* lucens : fi- cut hocloco Apoftoli lux appellátur. Omnes etiam Chriftianilux vocari folent, Philip.: 2. z. vf firi fine querela , 2* fimplices filj Dei , fine reprehenfione in medio nationis praua , q7' pexuer[o , inter quos lucetis , fi- cnt luminaria 1n mundo , G6 Ephef: $.. 8 Eratis enim aliquando tenebra , nunc autem lux in Domito ; ficut fily dicit, Nom erat ile lux , féd vt teftimonium perbiberer]| Á B |lucis ambulate, & 1. Thefl. s. $. Omnes autem vos Mil lncis efis,eo"filij diet,non [umws nocbisneque tenelvmrw.—g IChriftus lux natura fua; alij eius beneficio, quij Itrinfecus non folum exemplo , fed etíam doctrina: IChrifiani,quiaexemploalislucent. ^ — — Non . potefl cinitas abfcondi. ) Dccft prima pars fimi- |& Apoftolos fignificari multis Hieronymus locis lobferuauit , quia edito in Ecclefia loco pofiti ab lomnibus confpiciuntur. Significantur etiam per turres, vt ait Auctoroperis impcrfedti , Frar pax in virtate tua , «9" abundantia im turribus tuis, Píal. 121. 7. Badem ratione hic ciuitati ; autpotius vrbi com- parantur. . — | | Non poteft. ) Tlla |cnim moneteos, vt bene viuant, ne quem offen- dant; quód eorum exemplum;quafi vrbs fupra mó- tem fitalatere non poffit: fcd exhortatur ne lateant, vtpaullopoftapparebit. —— 0 0000 midio.) Quid verba fignificét;manifeftum eft : quor- um dicta , difficile. Hieron?. proptereà Chriftum dixiffe putat; vt Apoftolis iduciam ad liberé pre- 'dicandum Euangelium, & animum adderet;quem- ladmodum fi pugilem exhortarer , vti (trenué & for-]. titer pugnet; omnium enim oculosin eum effe có- uerfos. Alij monere cos voluifle ; vt cauté viuerent; ne quid facerent; quod quemquam polfet offende- res non enim vrtbem fupra mótem fitam latere pof- lere) que non poffitnon ab omnibus videri; queni- admodum Philippenfes D. Paulus admonuit c. 3. Quanquam hic fenfus myfticus eft , litteralis alius.| 16. Neque accendant. lucernam , €7* ponunt eam fub| non potefi; vos non debetis. Non| * 1. Pt effent fine querela e»* reprchqung-in mediä nm'ia-i C - tis coram bominibus, &alia in hanc fententiá codéloco ] ;raliqüid coníequatur gloriz , videri cupit. Si autem dffram imter gentes babentes bonam , vt in eo ; quad. detre- m prame atqueperner[a juster quos lucerent ficut lumina-| ria i mindo, & Petrus 1. epiftola. cap. 3. 16. cum ms- deflia (7* timore éonfcientiam babentes bonamyvt in eo quod dctmhunt vebis , con fmdd.ntw,qui calumnianmr ve[ftram bonam in Chriffo conmer[ationem. Ad hunc modá Chry- 'ratio ; cur'hoc Chriftus dixerit, videtur effe; vt .A- poftolos exhortaretur,vti gnaniter, & verbis, & ex- ",cm plo lucerent , ne labori patcerent, Propterca fe ;cos , tanquam lucernam , accendiffe, id eft Apofto- los conftituilfe ; propterea fupraalios;tanquam vr- bem fupra monten pofuiffe ; vt appareant, vt lu- €eant, vt doceant ; nó vtlateant. Nec ením vrbs fa- |pra montem zdificatur,vt non videatur, fed vt non videri non po(fitjnec accenditur lucerna, vt fub nio- dio abícondaür; fed vt fupta candelabrum pofita, & luceat omnib",& cernatur ab omnibus , eadé pror- Ifusfententia , qua alibi Chriftus dicit , (gpevenz mit- |tere im terra,e2* quid volomff vt actédatur Lucq.12.49. & qua D.Paul? Timotheü exhortatur.2/ T im. 4.2. Pre- dica verbio infta oportune importune, ArgMe, obfecra, mcrepa in omni patientia, e7* dotlrina, Cófitinant hanc rationé verba;qus fequütur, S/c luceat lux veftra cora bomini- bus, Quod auté dicit;ez* ponist ea f&b modio;n6 ob alià |causá fub modio poti*,quàm fub alia re dixiffe arbi- |tror,nifi quia modius res erat apta, vt füb eo lucerua códeretur.Itaqs Lucas.c.$.16.paullo aliter dixitsemo jamtem lucernam accedens operit eam va[e aut [ubtus le&tum |ponit. Vnde fatis apparet Hilarij, & Auguftini inter- |pretationes, qui in modio aliquid putàt efle myfte- Itij, quafi Apoftoli largiter & fineméfura fuam dc- [berét do&riná impertiri, myfticas effc;nó litterales. ] 7: Sie Inceat lux veflra coram bominibs,vt videant ope- ra vefira bona:) Cotrarium videtur Chriftus alibi do- ] 1 foftomus, & Theophyla&us exponunt. Vera mihi|. cere, infra.c. 6.1. 2. $. " £ttéditene iuflitiam ve[lram facia- multa.Facilis folutio,vt;hoc loco nó caufam;fed có- Mequentiam fignificare,vt Ioan.9. 39. & 1. Cor. z. 19. Chryfoft.hom.15.in epiftolà ad Rom.& hom.27.in [r.ad Cor.& hom.in illud Pauli di&tum,opertet barefes |effe, & Damalcenus , alijque Greci Theologi folent &iccrc nó Cirt: a'üm-rmöv,fed '59;7:&71;:0'9. Non cn im iu- |beteos propterea bene agere , vtab hominib? vide- |quis eorum actiones confiderauetit ; glorificet non lipfos.fed patrem,qui in czlis cft cuius eft gratia, vt bene viuant,quod.c.6.fieri non vetat.Quid ergo;an inon licetaliquidaliquando boniagere;vtab homi- Inibus vidcare; quod fa&urus alioqui non cffes ?li- |cet(i modo non propter tc; fed propter Deum vi- Jantur ; quod. c. 6. fieri vetat ; fedita viuere, vt qui-| - |deri velis. Liceteo fine; fed non vltimo bene agere. |Licet eó peruenire; fed nó ibi ftarc. Adgloriam Dei, Itendendus eft animus;qui ante quàm ad Deum pet- |ueniat , ftetit ; non ftetit ; fed cecidit. Qui ab homi- [nibus bene agens videri vult, non vt ipfe , fed vt pa- |ter qui in czlis eft;glorificetur ; non fe , fed Deum lvideri vult. Nemo enim, vt videatur ; fed, vt vifus |gloriam non quzrit, aut non fibi , fed Deo quzrit; letiam fi videri cupiat , videri non cupit. Hoc fenfu [Petrus z. epiftola. c. 2. 12.. Chriftianos bene viuen- |tes vultà Genülibus velle videri, Cesmerfationem ve- |&ant de volis ,tanquam de ma!eþ&aribm »ex bonss spe- Itibus: vos confiderantes glorifient Deum in die vifitatio- "sis. Hoc feníu videtur etiam mihi dixiffe Chriftus;! 51E somodo| cor& boni- nibws ope ra bona fa- cienda. L d * LCoriL - '19. : i H u EE 5 u- d LUR " W. V mili Wt À. )& GX—; SCYM N Quv n lu.k fïl'»:'ïbs fu. i tlb pol, d p '..-." —— LLSÉBSLSRÓSÓÁÓMÁ—— bl t d wl Énr) - :iämyüc— und- Eïmles.t L o lal (ot.1.9 o.17n l H n u á lod xoïen:,;" xb rl n p :&:333) ?ïä Wb *cfïmrm'uww n ïïomijmö!*fiäf " äfäzh.;r;e:ïl n L t | a um Pff'I d ü ;.*.i Ü xx e i Cht»x 2 | [ ) tï:& 'ü ?a. fD in * [ 5 óMait. s. 1 : Legem gno -hmodo &bri AMios imple-| dut. DRRT I22 123 S1c luceat lux. vefira coram bominibus , vt videant ope- ra ve[lra bona 5 quo loco, vt , nonfolum euentuni & |confequentiam , fed finem etiam, caufamque figi- |ficat. Lucernz enim Apoftolos éomparauit.Lucer. Inaautem eo animo accenditur ; vt videatur. Sed, vt diximus , non ibi Chriftus infiftit; porró progredi- tur , vt elorificent patrem veflrum ,quiineubsefl, — 18. Noliteputare, quoniam veni foluere le;g'em-. ) Primü |videndum , quorfum hoc nunc Chriftus dicat ; aut |quomodo cum fuperioribus ifta fententia cohz- reat. Plerique putant ideo hoc Chriftum addiditfe, |quàód iam tum à Iudzis accufaretur, quafi legem l(olueret;aut quód fe certé accufatum iri fciret:quod -videmus Matth. 7. 29. & 15..9. & Ioan. 9. 16. eue- jniffe. Alij , quia ad perfe&tiorem legis interpre- -ftationem tranfitioné faciebat; monere voluiffe , vt -|vel ex eo intelligerét fe nó venitfe , vtlege folueret Ifed vt implbret,id eft,vt magisaflringeret & magis .Jad menté legitlatoris interptetaretur, e£udrflis , in- quit.quaa dictit eff. antiquis; ego aut& dico vobis, Yva Chry- -"Kfoftomus; & Theophyla&us . veram: mihi videtur |caufam, quifquis fuitauctor operis imperfe&i; ho. - |ro. tetigiffe. Dixerat Apoftolis Chriftus , Uos effs| - Jiux mundi , & , Sic luceat lux : veftra coram bominibus; |quod de vita fimul, & de do&rinaintelligendum elfe diximus: docet nünc eos fuo exemplo , quo- jmodo viuere , & docere debeant; debere eos legem melius feruare , quàm hactenus feruata effet ; me- -. Mius interpretari; quàm Scribe , & Pharifei inter- pretarentur ; ne exiftimarentlicere fibi, quód Chri- íti , id eft ipfius legiflatoris difcipuli effent , legem - |violare ; ficutfolent , qui cx familia principis funt, |omnibus pene legibusfolutieffe. Ego ipfe qui le- lgem condidi , non veni vt foluerem legem , fedad- impleré ,& , mfi abundanerit iifhitia veffra plufauam Teribarum e? Pharifzorum,non mtrabitis i regnie calora, |Sic fententiam fentétia cófequitur.Nunc de verbo - |tum fenfu difputandum. Quomodo Chriftus di- lcitfenon veniffe ; vt legem folueret, fed vt adim- |pleret, cum reipía foluerit, & abrogauerit? Nàm lex eg* Propbetæ víque ad leannem Baptifía Matth. 11.15. e2* tranflato facerdotio . mecefartum yuit. e77 legis tran[- lationem fien Heb. 7. 12. Adeoque legi contrarius left Chriftus, vt legem feruantibus Chriftus nihil profit;Galat.s.2. Qui refpondent ideo dixiffe Chri- reditum in celum fuum foluturus erat , quemad. modum dixit fe non venifle , n/fi ad oues, que perie- vant domus Ifrarl Matthaei v .24.non quód non prop- ter alias ctiam veniflet; fed quód alias non per fc, fed per Apoftolos fuos ad fidem addu&urus cffec: ij; inquam , non videntur animaduertere, quor- fum Chriftus hoc dixerit. Voluit enim , vt paullo ante diximus , APOROIO*XhOItaIi , vt legem per- vt legem folueret , fed vt adimpleret. Eodem er- go modo , quo ipfe Ícruauit ; Apoftolos feruare vo- |lui&eo modo quo abrogare voluit;jnon per Apofto- L fus eft Chriftum veniffe, non vt legem folucret, íed adimpleret. Primàm , quia quamdiu lex vige- re debuit, ipfe eam , licet nulla Deus lege tenerc- tur ; diligentiffimé feruauir, &, vt Apoftoli ferua- rent, curam habuit; & ipíe, & Apoftoli circun- lcifl funt;aícendunt quotangis ad diem feftum Ioan. ítum fe non venilffe , vtlegem folueret ; quia etiam - fi foluturus erat; non períe , fed per Apoftolos poft É fecté feruarent ; quemadmodum ii)fc non venerat, w los ; fed per fe ipfum abrogauit. Verus igitur fen-p A G - D F 7. 8. Paícha celebrant, Marc. 14. 1z. Quod enim accufatur , quód fabbata non fctuet ; quód eius dif- cipuli in fabbato fpicas vellant. Matth. 12. x à. quód manus pranfuri non lauent. Matth. 15;. 2. cà- lumnia erat Pharifeorum legem non adlegiflato- ris mentem ; fed ad fuam voluntatem & traditio- nes interpretàntium , vt ijídem locis Chriftus co- arguit. Secundó legem dicitur non foluifle ; fed adimpleffe , quia bené interpretando perfecit. pleffet , addidit feueriores illas legis interpte- jrationes , o£udiitis , quià ditfumefl antiquis , ego au- tem dico vobis, Ita Gregorius Nyllenus , aduerfusTu- dzós , & Euthymius, & Theophyla&us in coim- - . à ew& DEU " P.) n D 9- u M R mentarijs. Tertio legem impleuit; quia gratiam, |per quam impleri poffet ; nobis attulit. Priusenim; vt folet Auguftinus dicere , iubebat, fed non iu- uàt. Ánte corpus crat graue; fine anima pondus; Chriftus gratiam , & Spiritum quafi animam in- didit; qua mouetur, & agit. Lex éntm per Moy[em data eff j gratia autem. per. lefuin? Chriflum. fatla. eff. Ioan. 1- 17. Sic Augultinus libro. r7. contra Fau- crant ; exhibuit; que ceremonijs, & figuris adum- bratareprefentauit;quemadmodum ómnces feré ve- teres auctores interpretati funt, Ireneus libro.; 4. cap. 27. & 67. & Tertullianus in libro d« patientia; Hilarius cap. 4. Athanafius in ferm. contra omnes haerefes , Cyrillus libro deadoratione in fpiritu & veritate, Augulftinus in quzft. noui teftàméti queft. 69. Conuenit; quod Chriftus dicit, Luc. 24. 44. Hat [unt. verba , qu& locutus [um ad vos ,cum 4dbuc ef- |/ém vobiféum , quomiam necefe eff impleri emzia, qua [crip- t4 funt in lfge Mof , « Prophetss , e7 p[almis deme, Hoc cft, quod tam ízpe folent Euangcliítz ; ma- ximéque Matthzus dicere , Ut adimpleretur , quod diffum eff per Propbetas.Sunt,qui addant quinto etiam alio modo legem impleffe Chriftum, quia pro tem- poralibus fupplicijs , & pramijs ; quz lex propone- bat, eterna propofuit. Itaque cum in lege, & Pro- |phetis quattuor effent partes, promilffa, & vatici- ul5 przcepta decalogi; ceremonialia ; iudicialia;| Chriftus omnia compleuit. Promiffa, & vaticinia; exhibendo, que promiffa , quaque predica erans precepta decalogi moralia , melius interpretando; ceremonialia , quz per ceremonias fignificabantur exhibendo;vt pro circumcifione cárnis baptifmum |& circumcifionem cordis ; iudicialia, quia przmiá & fupplicia cotporea, & temporalia in fpiritualia & «terna commutauit. Quo ergo modo legem abrogauit? non foluendo ; fed implendo;non vio- lando; fcd perficiendo ; ficut pi&or ( vt Theophy- la&us ait) inchoatz, & extremis tàntàm lineamen- tis adumbratze imagini dum extremam 'apponif manum ,& colores adhibet,priorem imáginem abolet;nouam inducit. Abolet autem non dif- Ifoluendo ; fed abfoluendo ; non delendo, fed per- |ficiendo. Quo autem fenfa dicatur lex. vfque ad Moannem tantim Baptiftam durauifle ; alia eft que- ftio ;non hocloco ; fedinfracap. i. ». explican- |da. Nunc fatis eft fcire lceem víque ad Ioannem tantüm Baptiftam durauifle, non quia per Ioannem abrogatagaut ftatim; vt ille przdicare cospitmortua| [Cum enim dixiffet, Noz veni legem foluere , fed. ad-| |'nplere , quafi declarare volens, quomodo iinj uabat. Poft Chrifti aduentum , & iubet ; & iu-| ftum. cap. j. & libro. 19. cap. 7. & Chryfeiïoïmïär . [homilia. 16. Quartó , quia, quz in lege promitfa Ó r qnomodo le,gï abros gzmit, Lex quà . tepore ja5- rogam. : Ia eft Significa men. atgpt ao tio e& vfus d voce, C74- |22. Deuter. 27. 26.1. Cor. 14. 16.alterum, vt fit affir- matio eorum , quz di&uri fumus , vt hoc loco , &| Jalijs peneinnumerabilibus. Priorvfusin vetere te- |cé.Hebraicé autem $5N potius confirmantis,quàm laffirmantis ; Syriacé potius affirmantis, quàm con- [firmantis fit. Grzeci , Latinique interpretes Hebrai- |Aquila mvr—:s,-w/.:.gdwg » Septuaginta 3iuoí aliquando |verterunt , vt Hieron. in epiftola ad Sophronium, |& in fecunda ad Marcellam fcribit. J[G- vapépxe&q Matth.24. 35. & 26. 39. 42- Marci [ 31. Luc. z1. 33. ficut eegospew transferre pro hith- Ipael -"ayn Marc.14. 56. Luc. 22.42. & udlasi 9g eft;fed quia x Chrifti mortem moritura. Abrogata lex eft, quià Ifzequentiffimus in nouo ;aut nullus , aut rariffimus IPfal. 71 . Permaneb:timm fole s e2* antelunam im gmem; |tone €7* generatianem , G vex. 7. Orietur m diebus eis 1n- Mflitia , «2 abundantia pacis , donec auferatur lnza,8c Pfal. Ipore fuo , e2" patlum meum. irritum 'e[fe poterit cum. Dawid [minima quidemlegis mandata , aut minimam mini- [mi mandati partem folutum iri. Sed haec interpreta- [uoin Greca, & Hebraicalingua, qua Euangelium lícilicet minutiffimam. Nam puncta tunc apud He- 124 IOAN. MALDO NATI COMMENT. | 125 grotare tunc ccplt , non multo poft per Euangelium perfe&ä;*:odem;tempor.e abl;o»ga.räl coepit,quo Euágeliü przdicari : quó magis eu&geliü vigebat , eó magis illalanguebat ; cum Euangelium eft penitus prdicatum;illa eft penitus abroroggt-;i. | 18. J£men,) yos. Hebraice veritatem fignificat 1fai.65. 16. Itaque v£men dico vobis., idem eft ; atque, In veritate dico vobis vt Luc 4. 25:10an. 16.7. Dupli- cem habet vfum:alterum, vt fit confirmatio eorum, qua à nobis , velab alio ante di&a funt , vt Num. 5. ftamento frequentiffimus; in nouo tarus: Pofterior in veteri. Caufam effe arbitror, quód veteris tefta- menti Ícriptores Hebraiceloquerentur, noui Syria- cam di&tionem vfu notam retinuerunt, Quanquam -Donec tranfeat. ) Donec pereat Pfal. 1ox. donec dií- foluatur.2.Pet.3.10.id eft,donec immutetur. uebraif- mus ^3y fæpe etiam in nouo teftamento vfilrpattïg ad Heb. 7.12; ; V | | Calum e7' terra .) T otus mundus , qui firmiffimis lfundamentis crediturftare. Hilarius, Celum quidem lez" terram maxima , vt arbitramur, elemenra e[fe [olwenda,. lceterum newaimumum quidem po[fe effe deunandatis *legþs in- fetlum.Solet fcriptura fimilibus vti comparationibus i8 8.38. Tbronus eius , frewt fol zn:cqn/þeä?u meo , e7' frent lu- na perfe&lasm aternum ,« tefeis in calo fidelis , lezem. 33. 20. 21. ff irritum poteft fieripatlum meum cum die , €7* pa- éum meum cum nocle , vt non [it dies e9* non fit nox m tem- [lämo eo, | . leta vnum,vel vnus apex. ) Quidam interpretantur, Iota minimam effe litterarum, apicem minimam ei? particulam in capite eius expreflam , quafi dicat , ne hocícriptum eít , itemque inSyriaca, qua Chriftus loquebatur,locum non habet , quia füprà roza apex noninícribitur. Apicem ergo vocat minimam litte- rarum partem , vt caput aut caudam ipfius Iod. », rem brzos & Syros non fuiffe nemo nefcit. Genuit ex hocloco litteralota,licet omnium minima,maximá hzrefim apud Irenzum lib.r.c.i.lege. | "As 19. Demaadatis iflis minimis.) Quidam veteres au- &ores per minima mandata mortem volunt & cru- cem Chrifti intelligi ; quód mors & crux res abiecta contemptaque vidcatur,quam tamen qui erubefcit, laluus efle non poffit. Ad hunc modum Hilarius , & A D 4 C — P -jitusminima vocet , dubium. Quidam enim ad prz- - [cedentia referunt , vt Auguft. lib. 1. de fermoneDo- . [mini 1n monte , quafi dicat , qui foluerit vnum de |fed.adimplere. Videtur enim pronomen , 15£z , illa, |ad fequentia ; vt Chryfoftomus hom.rc. Au&torim- |monialia & iu.diciglfa ,quz nolebat.Chriftus po£E- [terpretes noui exponunt, e7" docuerzt fre,id eft quem- |admodum ego dico;atque precipio, quafi dicat, qui |quamuis doceatalios ea effe fernanda ; tàmen mini- |mum futurum in regno czlorum. Cum qua inter-| |pretatione conuenit , quod idem Chriftus dicit. c. D Ividebatur , forte non putabant. d 1onagi manifeftum eft; quz auccm mandata Chri- mandatis iftis minjmis ; quz egoveni non foluere, de quibus Chriftus locutus fuerat,demonftrare.Alij uangelij praedicationem feruari, fedaboleri; & quia |ffequitur , nujf abundauerit iuflitia veflvaplusquam seri-| : bgzmm' (2 Phari[eorum , & , audiflzs , quia di&um efl 4z- Jrques , ego autem.dico vobs. Ergo pronomen illudjjfz, [non eadem, de quibus locutus Chriftus erat , de- |monftrat ;fed fimilia ; fimiliaaut£, quia vtraque mi- |nima videbantur. Minima veró mandata, de qui- .|bus di&urus eft; vocat ; non quód re vera , fg:d,quöä |Pharifzorum opinione minima , aut potius nulla effent, qui,vt a£ oculis hominum toti pcndebänt, |hóomicidium , quod oculis videbatur, peccatum pu- 1 tabant; homicidij patrandi voluntatem , que non - Ec. docuerit. fic bomines. ) $1c vna. eft fyllaba , fed ma- gnam continet difficultatem , in eaque tota huius ioci fententia verfatur. Hieronymus, & nonnulli in- vnum ex mandats hiíce minimis non feruauerit, 43. 2. 3. Super catlo-'edräm Moyfi ]Ederzmyt Sg-rzirg « Pbha. |dat plu"s quàm Scribarum & Pharifzorum , in re- |pendet, qüid vocetur hic regnum calorum , quod Ipaullo poft fumus explicaturi.Interim minimum vl- |timum,non nullum interpretor , ne emphafis huius [notare voluit. Sed ideo hic fenfus videtur min? pro- [prius , quia hoclocó Chriftus non folum Phariízo- |rum vitam , fed etiam do&trinam reprehendit , /£uw- Mufhs , quia diftum ef antiquis , ego autem dico vobss. 1ta- |que melius omnes alij interpretes,vt Chryfo&omu;] Jideo,vt opinor,quód abfurdum iudicarent eum,qui |hec Chrifti mandata non obferuaffet , aliquem in [minimum in regno celorum futurum dicunt , quia inon magna , fed minima mandata violauit , quorum |tio inde refutatur, quód qux Chriftus Pharifzorum lopinione vocat minima , re ipfa maximafunt. Nam facite fecundum antem opera eorit nolite facere : dicunt enim, & non facunt.Eofdem enim hic Scribas & Pharifeos hom.in Matth.i6. & au&tor imperf: hom.to. & Au- cuftinus lib.x. defer.Domini & Gregorius lib. ro.in Iob. c. $. exponunt , 5i, id eft quemadmodum ilee facit, qui nec ipfeferuat , & alios docet non effe fer- uanda. A ! | o Minimus verabitur.) Minimum nonnulli nullum interpretantur, vt Chryfoftomus; & Theophylad, regno celorum locum habere. Alij non nullum,fed tranferefTio veniale pecélittum eft. Quz interpreta- qui homicidium non fecit ,voluit tamen facere ; & quiadulterium nonadmifit , vidit tamen mulierem ad concupifcendum eam , quia ci? iuftitianon abü- gnum celorum nonintrabit. Totafententia ex eo alij;, quorum Theophyla&us meminit.De cruce hic ''nominis percat, quam de induftria videtur Chriftus adhibuifle; Ut oA m u d M M E EE TRUE a EE i EE h6 COHINUMATTSRCOHARUML 0i Ite paronomalia. Vicabitür autem dixic pro . -erit; vtifupra vet. 9 nifi malimus interpretari ,. vvca- rbzmr; id eft pronuntiabitur , iudicis..Chrifti fen- tentiadeclarabitur, qua, quantu$ quifque fit, ap- P*Larebit*.hd nub oO atl 3 alb flb sobr dncs d "" Inregno celorem.) Auguftinus libz.'de fem?.. Do- Imini, & Gregorius lib. 19. moral. c. 3. & alij fcx; jomnes regnum czlorum hocloco Ecclefiam voca- li dicant, ne; fi verum regnum celorum accipia- tüt , illud fequatur abíurdé , vt qui. aliquod. ex his lviolauerit mandatis , aliquo in regno czlorum lo- Ico fit; cum paullo poft dicat, Nf abundauerit 1uffi- - lia veffra plus quägn Seribarum , (7",?1?47';1/:00;"0"? , B0n h- drrabitis in vegnnm calorun. Mclius vt mihi quidem [videtur, Chryfoftomus, & Theophyla&us regnum. dexlorum refütrectionis, & vltimi iudicij tempus |vocari Exitaþht.*ï Tunzergo , qui vnum de mandatis — |id eft fententia iudicis declarabitur. Nec erit nullo lloco , quia & ipfe refurget, & 3udicabitur ; fed. erit adhibuiffe;qui idco non nullum;fedninimum fore] . |dixit, quia minima violauit mandata,vtens elegans| [ticorum legerunt cómentarios. Nec inficior aliqua liftis minimis non feruauerit, minimus Vocabiturgr : - llatorem veteri legiflatori neutiquam oppofiturus; - Miue ipfe, fiue Páter fucrit, qui. Mofi vcterem le- |vltimo , quia eijcictur in tenebras exteriores. Que- | ^ |gem dedit. Praztereà quód hac , qua.hocloco Chri- Jritür à quibufdam; cur de ijs qui^magna mandata ]nec faciunt ; néc docent ; & deijs; qui :docent; fed nonfaciunt; & dé'ijs ; qui faciunt ;,fed non docent, J& de ijs,qui' minima docent , & non faciunt; aut fa—« Jciunt, & non docent, Chriftus mentionem non fáciat. Refporideo caufam eius rei fuifle, quoód de Afolis Pharifzis queeftio effet , qui ifta; qua: minima jputabant ; necfaciebant ,& fic-homines docebanr. TMeruaueric, vltimo loco erit , id eft minimus voca- ibitar ; qui non feruaucrit maiora , vbi erit? & ipfe |vltimo loco. - Etunt igitur pares, & impares: pa- ]íesy quia vterque minimus, vterque vltimo loco, id eftin inferrnio :-impares ; quia in illo vltimo lo- 1co; ficut & inprimo , quod eft. celüm , tmanftones [muültz funt ; & alij maioribus , quàm alij fupplicijs * lafficiantür; ficut qui in primo loco , id eft in czlo Jerunt ; omnes erunt pares , quiacundem omnes de- z. & quia li elaritas folis , lia clavitas luna , alia. clari- i?[z j flellarum , 7* ftella ab fHolla differt inclavitate. 1. Cor. l- 41. 42. pares honoris genere ; impares fpecie; fi- lcutomnes reges pares dign itate;& imparcs op ibus, latque potentia. . ]^ 20. Dico enim vobis.) Reddit: caufam cur dixerit; |ftus addit, vetere lege continebantur..Non enim (folum adulterium ; fed etiam concupifcentia pro- jBibebatur , Nenm cancupi[ces , inquit . vxorem proximt d Exodi 20..17. Teftis D. Paulus ; Concupifeentiam, |7- 7. non ergo: Chriftus legi quicquam; fed inter- |Si ergo , qui vnum ex mandatis iftis minimis non| | ] amimici tur , aut afimo erranti , reduc ad eum. $5 vi-].— deris efimmm. odsentis te iatere [ub. onere , mn pertranfbu A — jcente illo. interrogatüt , 444 faciendo. vitam «ternam [pofeidebo ? nihilaliud zefpondet, quàm , fersa manda- 14 Luc. 18:18.-nihil ergo quod Chriftus adijceret;|. . 1 legis mandatis defiderabatur. Denique nulla in| |Euangelio perfe&tio maior eft, neque veró potcft (arium accepturi funt; Matth. 20. 10. & impares| quiia m dome patris meir manfiones multe funt Yoan.14.| — PRREAIIHNENTM r UC DN |qui id ipfum lex precipiebat Deuter. 6. $. Accc- jdits quod Chriftus dicitver. 20« Nifé abundauerit: in- |Jhitra vefira plus quama Scribarum , (2? Phasifeorum , äm Vatrabitis 1n regnum celorum. , quafi indicans fe ron |corrigere. Multa-etiam Chriftl;xs.ï dicit dicta fuiffe 'antiquis ; quz inlege non reperiuntur, vt illud ves. qui foluerit num de mandatis iflis mimimis , quafi ide m |Scribarum & Pharifeorum. — .5 rv A aütHebrai(muse n H Tey p zrepioxeuci; at Ficoranmusr^3231 ? ON lipfe iuftitiam ap ellat; 'quia obferdatione manda- itorum Dei iuftificamur. ' : DBIXdód T U Qtäm Scribæruïnïöi Pharifzorum., )wl ifta mini- ma«effe dicunt. NominatScribas & Pharifzos; quia ;j& doc&tores erant, & cxteris multo fanctiorcs ha- dbebanturvideig/4u7. 00 : 1.2 ol ] zvfmdifis ) Que (equuntur vfque ad finé capitis intelligi non poffunt; nifi illud prius intelligatur, de quo magna hoc loco inter interpretes verütur "quzftios' num 'Chriftus veteri-legi ,'an Pharifzo- p E |21. Rens erit indicio , & illud ver. 33. mon peierabis , & [illud. ver. 43. Odm babelis inimicum tuwm, Viderant lifta; vt opinor, vetercs auctores , incredibili ta-|- |men omnes confenfu docuerunt Chriftum legem ;ad I inam veterem correxiffe adiunctis ijs, quz ad per- 18 ;'ïuïfitm-ve]frd:*) Legis obferuatio ; quam Chriftus cé Mfit foluere & non abüdare eius iuftitiam , plus quàm, pugi abundauerit.) Nifi maior fuerit. Grecifmus | F lex in fuo genere perfecta non fuerit; fed quód mi- | nuïïpcrfe&a,quäm Euangelium; padagogum enim ffuiffe Iudzis , tanquam pueris ruditer erudiendis Jadhibitum , donec melior magifter Chriftus fitmi- oribus iam ingenijs perfe&tiora proponeret. Atque jad hunc modum przter alios , dc quibus ver. 18. di- .Ximus:Chljifï;üinalcgem-implöü"e , quia addidit , qua 1in illa defiderabantur. Sic Itenqus lib. 4. «€ap. 27. Tertull, lib. de patientia; Clemeris Alex&drinus lib. 16. Strom.Hilarius;can. in Matth.4.Epiphan.aduer- PA |cit ; egnamtem:dico velis, Omnes hzteücorum anter* |pretes;pro comperto.habent ( ;Spiritus enim fan* |étus illisopinor reuüclauit ) Chriftüm non legeim; Iícd Scribarum &. Pharifeorum traditiones ; inter- hendunt.. Idem fcilicetolim alij heretici. Pelagia- ni docuérunt, vt lib. aduerfus illos primo: Hicro- nymus fcribit, Catholicus nefcioan quifquam pre- ter. Strabam , & hoftro tempore- nonnullos, qui minore ; quàm. Catholicos decet ; cautione hzre- effe argumenta huius fententiz ; qui aut minus do&um , aut minus confítantem lectorem mouc- re poffmt. Primum ponderant illud in fingulis má- datis repetitum. verbum , Dichum eff . quafrideo di- &um , non autem ícriptum dixerit; quia non de lege; fed de Pharifzorum traditione ; explicationé- |1ue loquebatur.. Deinde. quód fe illis Chriftus op- |ponat, quaft peruerfis interpretibus bonum legif- Jinquit ; »efctebam 5 nift lex dice;ret,,;ïn'bæcoüfgþ;/ies Rom. pretationi Pharifcorum fuam interpretationem ad-]. — [dit...Praterca lex non iubebat odio inimicos ha-| . |bere,fed potius amare Exod.23. 4. $reccorrers bo-] Jed.fublenabss eum, : Przetercà cüm/Chriftus ab adolef ] excogitari , quàm diligere Deum ex tóto corde , ex tota mente, cx tota anima, cx totis viribus s at- legem 5 fed Pharifzorum 'interpretationem : velle tionem Euangelicam defiderabantur ; non quód ! Irum tantüm interpretationi aliquidaddat, cum di-| *fus Ptolomaitas her. 33.Bafil.hom.in Pfal.4. C—h,-ryf. [ dixeEhAe o rr 12. / .. ' $ : vlegt , 45 pretationefque corrigere ; eaque de re impuden- pretatiom à : 1. : |ter veteres auctores ; quàd aliter fenferint , repre |7; ^ 7) ,,. /, |brof.(er. quinto in Píal.i18. Hieronym. in epiftola " l&us au&toritáte j fed maioribus etiam in hanc par- ]il ibellum repadij Deut. 24.1. quid;quefo;hic Phari- J"jtemplum iurare prohibebat; Chriftus primus pro- . Jhibuit ; fed reprehenditauaritiam ; qua ; qui per té« | Cægo,f*due hc ebltn: [mm* ,D eu tg,S : Q;JImIIEUägCIi*o nemi. 1nem oinnino odiffc licct, neminem priuáta aucto- |ritate delere.Deniq; videmus Chriftü hocloco pre- u$ —— lOAN;MALDONA'I.COMMENT. — Ihom.r6. in Matth. Auctor im pär fcét. hom. i. Am- ad Gerontiam de moriogámia, Chromatius , T heo- liyla&tus ; & Euthymius in.commentartJs ad hunc| ïocu'm'. juorum fenteritiam nor folum eorum fra- tem arguméctis impulíus vetiffimà iudico. grimüm; vt hzretici expendunt verbum illud, dithum eft , ego contrà expendo , quod fequitur,4stiquz , id cft illis, quibus Mofes legem dedit, quafi Mofaicis & legali- bus hàminibus Cliriftianos & Euangelicos oppo- fidt, ego autem dico vobu, Enimvero fi de folis Phari- feorum traditionibus , interpretationibufque lo- lipfi ab co , qui dixit non audiuerint, fcd ab alijs,qui liflis, nan ccidesaut, dictum vobis cft,nó occidesqui| autem occiderit reus erit iudicio.Nec nomini Scri- barum & Pharifizorum eos reprchendens pepercif- (ets fed diferté dixiffet , audiftisà Scribis & Phari- fzis.Hac enim libertatefemper vfum videm" Chri- rifeorum 7* Sadducsorum Matth. 16. 6. 11.12.. Nec an- Iqueretur , non diceret, audiflis , quia diténm eif , quail audiuerant, acceperint.Sed dixiffet fimpliciter, 2£0-| [tam. Cauere ( inquit ) 4 fermente, ideft doCtrina, Pba-| - tiquos vocare poteft eos, qui paullo ante fuerant; nec enim Pharifzi multo ante Chrifti tempora, vt ex Io&pho colligitur , extiterüt. Deinde, quia mul- ra Chri(tus corrigit hoc loco, qua conftat non à Pharifzis introducta ; fcd in lege expreffa effe;quale eft illud ver.31. Quicumque dimiferit. vxorem [nam ,det ii (xi corruperant? Chriltus tamen corrigit, ego auter ddico vobis, & illud ver. 33. mon peierabis. Lex enim dici Lcuit. 19. 3. necid Pharifei corrumpebant. Nam quod dicunt folitos docere Pharifzos non pe ccate, qui per calum aüt terram iurarent, ver. 3. rcfutabi- mus. Quod autem Chriftus Matth. 2:. 16. Pharifgos reprchendit ; quód dicerent , qur jurat im. templo , ni- bje/ï )u ..aw/'emv mrat in amro templs , tenetur, diuerfum |tationem reprchendit ; quod fi facere voluiffet;non jillo , f:d hocloco vtique dixiffet.. Necenim]lex per | glum iurabant;abfolucbant; qui per aurum, damna- |tur. Praterea , vbilex diccbat, vt; fi quiste in vnam maxillam percutcret , illi alteram verteres ; aut qua JPharifeorum culpa erat, quód non ita,cum lex non| |diceret, interpretarentur; cum nunc Chrifto 'ipfci docente vix capere poffimus? Vbi fcriptum erat , vt . us ài . 1 É , ) o- crgo !ege m tantüm interpretatur Chriftus,fcd nouá jconditlegem,nouam affert do&rinam. Preterca il- lud, Dtlgtg'g mimicos veftros,vbi lex dicit? Nà quod af- fertur ex Exod. »5. 4. $r eccurrerzr bout imimici tui ; nihil citias gerere prohibebatur.Itaque;qui illic .inimic? dicitur,Deut.22.1.frater appellatur, tton videbis bouerm jfrateis nnet aut onem errantem, (9 preteribiss[ed veduces,Cü autem de veris loquitur inimicis,non folü odio ha- .bere , verum ctiam dclere iubet; Delebz.nomen eim [b eft. Nec enim Chriftus falfam in illislegis interpre-| ant, quafi magis auro , quàm Dci honore tangeré-| ;tollenti nobistunici;& pallium dimitteremus ? Nó|.- cft,loquitur enim de Iudco;cum quo Iudeus inimi-|- A idiximus ,qui aliquo furcingenio , quo; modo! con- trarijs argümenus refpondeére oportcat, nó difficul- - |ter colligentinoh pigebit tamen zudioribusr efpon- |dendi modum oftedere.Ouod obijcitur primo loco 1on dixilfe Chriftum fcriptum eft.fed di£um eft , ni- imiüm eft letie.. Nam aut nihil in eo verbo myfterij Jeft;cum videamus Euangeliftas his duobus verbis : fiiíé difcr'imin*"ci-vtïï; freut diclum eft pef Prbphcr?:):, &;fi- eut feriptis efl at fiquid cftin eo verbo myfterij; non id cft , quod hsterici putant; fed quod Chryfoft. & . |Theophyla&us adnotaueruntne fi patrem,à quo'id B di&um erat; nominaret, feilli aut opponere ; aut etiam anrcponere vidererurjfi fe, qui etiam veterem .|legem dederat;inuidiam in feauditorum concitaret; aut, vt egó fufpicor,nó fe fibi;aut patri , fcd Mofi ta- |cité opponit.Nam etfi lex vetus à Dco data etat ; ta- men quia populus non à Deo, fedà Mofc eam acce- |perasei" au&or Mofes*'vidcbatur,.-;ex,i;iqz;i;?gfr Mo). Mem data eff Loan. 1. 17. & , wonne Moyfes dedut. volis le|- |gem,eo- merio ex vobis facit legem $ Yoan. 7. 19. ,Dmiqi:& ; |Lex Mofis appellatur Luc. 2.22. & 24« 44- & Ioan, ]7.23. A&t.13.38. & 15. $. 828.25.& quein lege fcripta C jatque pracepta erant ; Mofes fcripfiffe, ac precepif- ,fqgli;cfimr. Ioan. 8, . & 1. 45.Se igitur Chriftus racité lopponit Mofr, curm. dicit , ego «utem. dico wobis ,Ícd |noluit eum ad vitandam inuidiam nominare. Atque |hacratione non folàm primum; fed fecundü ctiam argumentum facilé foluitur. Tertium fic, nor du- bium eft quin concupiícentia in veteri lege prohi-,- |beretur:íed multó minus exprefsé atque pracisé, |quàmà Chrifto hoc loco prohibetur. Lex quippe| D tantum dicebat ; non concupiíces vxorem p-roiiini |tui , fednon dicebat eum ; qui impudicis oculis af- . |piceret ; adulterij teneri.Quartum paullo antéaliud| . Jagentes obiter foluimus. Docuimus enim. l-egcäm : Ipracepiffe quofdam publicosnon folum odiffeho- - tes ; led penitus etiam abolere. Atque có hocloco . |Chriftus alludit ,.cum dicit ; ego «wtem dico. vebis , di- lgitejnimicqs veftros ,þen,qfacitc'g's )Q odernnt. vos , ver. |44. In quinto,folàm probatur non omnia, quz ad : legem Chriftus adiecineffe precepra; quod ncgan- - |dü n6 efts pleraque enim,vtíuo dicemus loco, con- Effxlliia funt Euangelica; ideoque Chriftus ab illo ado- |leícente tantüm exigit; vt mandata feruct; fitamen Euangelicam perfcétionem fequi velit, vendat vni- ]uerfa , quz haber, & det paupcribus, féque fcqua- tur ; hoc eft quod hoc lóco dicit; pallium ctiam di- |mittere, vt nudum Chriftum , nudus fequáre. At [que maior perfe&io, quàm Deum ex toto corde |diligere? refpondeo magis ex toto corde diligere. Nam qui fic dilipit, vcnullius rei amori , Dei pre- |ponat amoreni, ex toto corde Deum diligit; qui propterca relinquit omuia;que habet, & Chriftum F |fequitur , quemadmodum Apoftolos fcciffe legi- mus; magisex toto corde diligit. Vno dicam ver- bo , diligere Denm extoto corde eft eum ita dili- |gere, vt non etiam idola, non aliud quidpiam ei [contrarium diligamus vt Deuter,.6.54& expoiïlimus & probauimus.Hanc perfe&ionem Deus ab Abra-| hamo requircbat,cum dicebat, /fwrbula coram me, 7* deffo perfcétas Genes. 17. 1. Quodautem Chriftus dicitl Nifi abundaterit iffitia vefira flujäudmf.?cribniio' Pba- rifeorutt , tion imntrabitis in retnum celorum; non idcó di- mia, fuppliciáq; veteris lcgis amplificaffe. Quam ob |cit,vt corum do&rinam,fed vt eorum vitam repre- hendat;ciimalio loco dicat , /per e«tbedram Meyf fe- |rem,nifi quia perfectionem legis auxit? Ex ijs.quz derunt Scribe , €7" Pharifeis cmma ergo , quecumque dixe- VE GE PU D d nhto At pearihcchwiorpiündinsntet s r tf ERE A —] Hs düctg Lt die proli XE6, qupt yotmi Qdis i a du in legcm' odnïc-ho-/ locloco i, JJ-( TR qe ad ia Q CW A RP r E :z:;mä du r;?;cääqw r ?äjf(-c Atl o (f j j a EU MM u UM ERMMMEERUM M ORGUOINMEDE CU rria apad Iudeos tri bunalia. Q 0 a uH nusumem. —— NÀ rint vobsy , feruate C2* f4c2;g . elfe profitebátur , vt fi quid meliusatque perfectius Chriftus doceret.longé reijcerent.Neque vero nego Scribas,& Phariígos multis in rebus malé interpre- deb etíam dicit ; quia Pharilzi adeo fCICgladdläo s tatos fuiffe legem. Scio enim monuille difcipulos (uosalibi Chriftum , vtab eorum fermiento ; id cit do&rina,cauerent. Matth. 16. 12. T&tum dico Chri- ftam hocloco non idagere , vt Pharifzorum tradi- lcgem perficiat. Quod poftremo loco obiectum eft| multa hic , quáfi antiquis di&ta;à Chrifto recitari,| quzinlege non repetiantur,ver.21. 33 & 43. refata- DEU . o o o r — Renserit indicio.) Ad notarunt quidam ex Thalmir-| dicis traditionib" tria fuilfe apud Hebrzos tribuna- lia. Primum Triumuirüm , in quo de minutilfimis| difceptaretur caufis, Sccunidum , in quo viginti ue:] iudices de caufis maioribus;itemque capitalibus co- znofcebant. Tertium, in quo vnus & feptuaginta cerdote iudicabant, Primum vocatum fuiffe pavp.| iudicium;(ecundum, tYT0 cuotP proy corifcffum voccà Gracis víurpata; tertium magnum cófeffum,| ficut Galli magnum regis confilium appellant. Ve-] rum idquidém, quod de rriplici tribunali traduntj| quod autem de nomine, & caufarum cognitione, non omnino verum. Nam perfpicuum ex hocloco eft capitalium caufarum cognitionem ad iudicium ] n Qui irafetur.) Conftat non omnem iram effe .|peccatü; nam non modo alij viri fan&ti ; verum etiá - [D.Paulus A&. 25.5. & Petrus A& 8.20. & Chriftus : [ipfe Matth.1j.7.& 22. 18. & 23. 1 13 14.15.23- 29.fuiffe. .|Videntur irati. Qu res effecit,vtin t&rpre tes Varias lpertinuiffe ; 'càüm homicida reus dicatur effe iudicij. |e4- Alij meliusvcÉathym. & poéta Iuuencus reum leffe pene capitalis,que contra homicidas in iudicio |decernebatur. Hanc interpretationem idco priori Iprefero,quia capitalis homicide peena non iudicum| |decernebatur arbitrio;fed iure conftituta erat,quam Jiudices mutare non poterant Leuit. 24. 21. & Num. Jag-16. 17. 35. Et quia videtut Chriftus fignificare vo- [luiffe cum, qui in Euangelio fola occidit voluntate |nó minore dignum effc pena; quàm qui re ipfa oc- |cidebat in lege;leuiffimamque Euangelij poená gra- ]uiffimasid eff capitali pen legis a qualem effe.Vbi. Jxiptum at in egey Rew t b Refpondeo .|Chriftum nà legis verbaifed fenülm'rccitarc. Scrip- . [tum autem erat, vt paullo ante indicauimus ; vt ho- -|micidamoreretur. — m : vero fimilius, primá & fecüdum rribunal iudicium; tertium tYYDO cuvtópioy Synedrium appellatum. |de fer.Domini in monte;& Gregorius lib.:tinIob.E tudini,qui DbvD 2'n dignum , aut reum iudicij ap- o - tiones, aut i,ntetprctationcs'rc"preh;rh'dät; fed, vtad-|.- [ Rew erit iudicio. ) mortis zternz , quam iudicium F nusindicabat, nullo modo curabatRoman. 8.53.— | J"cimus,Abi tu. Idem Euthymius dicitnifi quód non / n Grzcisauctoribus , qui ab Hebraica, & Syriaca Jecundum autem opera eornm| À. |Graéci codiceslegunt ii temeréfine caufa; quám| nolite facere , dicunt enim , 2* non fatint. Mattli. 23. 2.| lc&iórieni qui fecüti funt, facile refporiderunt, non omnemi itám; fed cam qu£ iuftitià ; qui cauía; qua ftolos iratós quidé fuiffe ; fed nó firie caufa.Sequun- tur autem Ircrizus lib.4.c.27.Tuftiuus iri epiftolaad Zenam & Serehiumi de vira Cliriftiana , Chiryfofto- ment.Sed eam le&ionem neque nofter interpres (e- |qui patrare voluit, adulterum effe. Voluntatem igi- fine caufa fit; in priuata perfona fine grauiffima nü- quam cít culpa,.' Neq; hoc modo Chriftus;aut Apo- Aulbigib 441 4 ageNs i R d p p . Mtoli viquám iráti funt. Nam quód Petrus videtur ISaphiram irátus o*ccidiffe AQ. $. 9. non ira, fed rcli- - Iftrum feciffecredendum eft..— vocat,vt coniuenienter loquatur Iudzorum confue- | pcl'—labät eum , qui morte dignus erar;fed illi de cor- ratione caret effe pecc*ätum;Chri&um vero, & Apo-|: tiorne,veniale PcCcätum' effe. At Chriftus dicit eum;| lqui fic iráfcitur,red effe iudicij;id eft capitalispaene,| quam certé non merctur veniale peccatum ; Res ita| expediri poteft. loquitur Chriftus accommodate ad| |homicidium;de quo agebatur;&iram vocat nó om-| |nem áppetitionem vindi&a,quemadmodum à phi-| lofophis diffinitur ; fed eam proprié;qua cendicad| ihomicidium. Voluit enim dicere non folum eum,| qui reipfa,fed eum ctiam, qui fola occidiffet volun-| Ipet ; diC . |tate,reum effe iudicij;ficut ver.27. & 28. dicit nó Ío-| I[taque alterutrum neccffe eft;autin primotribunalilD lum eum qui re ipfa adulterium pátrauit; fed etiam,| letiam capitales caufas fuiffe tractatas ; aut quod cft Es igione,non vtpriuatum hominem,fcd vt Dei mini-| iporis, Chriftus de animz morte loquebatur. Auget enim Chriftus peccatorum fupplicia non augendog fed declarando.Nec propterca Euangelicum iugum |legis iugo grauius. Quia nec peccata magis auget;fed (maiora, quàm in lege putabantur,;effe declarat ; nec |minorib" peccatismaiores minatur poenas; fcd pec- j|catorum expofita grauitate, graulores , quàm appa- |rebant, poenas expofuit. anin multó lcuius,quia etfi |peccata magis indicat;ramen indicata curat;t.ex mi- d Quiuntem dixerit fratri [no v4c4.) Ignoratio lingua |graucs ctiam auctores Chryfoftomus , & Theophy'—ä |la&us docent r«c« Syriaca lingua idem effe, quod |7», niliilque aliud hic fignificari; quam patuin ho- norificam & afperam locutioncm, vt cum feruo di- - Syriacam; fed Hebraicam di&tionem facit. Hoc nec |yarias hoc loco interpretationes pepetit. Quidam| — Ahuius fententie explicationes quarercnt. Quidam - Y — (—À - — lingua fuerunt alieniffimi, mirandum cft; ncc im-? WUUTNUSUUS F^4 prudente. - " mus. hom. 17. Au&or impetfc:&', homil. z. Áiguf..| : lib.r.de ferm.Domini; Theophyla&. Euthym: in có-|: cutus eft, & meritó mihi videtur Hieronym. repre-|. - ditis partim preceptis, partim corifilijs Euárigelicis B-' hendere.Primüm quia non eiï?:t' yefa fgqtöcia. Si'c*ut'-ï : enim nemini iuflactiá de cauía priuáta auctoritate| licet occidere;ita nemini,quamiuis iuftá de cáufa , li-| cet iraíci.Deinde quia;etiam fi fententia fuiffct vera;| Chriftus tamen hoc loco non dixiffec. Nec eítim lo-| cus erat aptus moderande hac adiectione fententic;| vbi maxime volebat irz culpá exaggerate. Deinde;| quia,fi quá crat adhibéda moderatio, potius ad illud| verbum fuperioris verfus ses ectidesadhibenda erat;| quàm ád verbum irafícendi ; quiá grauius peccatum| - left firie caufa occidere , quàm fine cauía irafci. Alij| llccti viri de rebus grauilfimismaxiréque publicis;| C |fic refpondent; cum ratiorie irafci nullum ; fine ra- vt depace;de bello,de falfo propheta,de fu mmo fa-| |tur occidendi iram vocat; qux fiue cuni caufa, fiue| - MM ib ts i t ii — APE : : cveptd ia ia ii m aR "d [penarica dpitalis ge jnera apuc I ebraos. Imoti hominis fignificantem. Hoc, Ibile;fed illud,quod alij ttadunt, mco iudicio proba-] tattuor i prudenter ccedendü. Scimus enim neque Hzbraice,l neque Syriacé ctüfmodi elfe pronom&. Nihilo vero nonnullos docuiffe raea vocem etfe Grecam ; ho- minemque pauperem & pannofum fignificare. p4- 4»c enim Grzcis pannum effe Matth. 9. 16. Probabi- o exiftimatfe,quia vt Aueuftinus adnotauit, propterea |quafi nihil aliud, quàm naturalem vocem ira com- bilius &p? Chaldaicam aut Syriacá cffe vocem,qua [ab Hebraica tátüm lingua manauetit. p" enim He- brzileaem & inconftanté hominem appellant Iud. [11.3.2.t68.6.20.2.part.1. 7. Vnde fa&tum,vtNp1 homo uerunt , vocari foleat; quod 1ä)rop rié qüidem homi- jncm vacuü & inanem fignificat, qui quamuis idem 4 |ftat;quantum Latiné,lcuis. Ita fententia bene cohe- ret. Certum enim eft Chriftum peccatoram, & poe- |natü gradus tres diftinguere voluiffe, quorü primo fecundus;fecundo tertius maior effet. Primus eft ira [in verba non erumpens; fecundus contumeliofum verbum exira ptoficifcens, quo frater leuis ; tertius magis contumcliofüm,quo fatuus;aut ftultus appel- latur. Quód autem interpretes Syriacam dictionem interie&io fit. Nam & intericdtioncs folent vertere |vt mia. a. a. Ieremia- 1. 6. & 14. . Ezech. 4.14. & mitteret; quemadmodum fi vertiflent , Amen , aut iquod non fatis certi de eius fignificatione noluerint Lp reiudicium le&oribusafferre Quod Septuaginta Íz »e interpretes, * in Idiomatis adnoramus. ^ ^ — Reus erit conetlio Yeg) UM plo; tcttio | concilium;aut confilium poteft appellari ;ad verbü autem confeflus:»per cócilium autem capitalem pae- [nam,quz in co flàtui folebátjintelligit vt ver 22.per |ciuilem autem capítis paenam fempiternam animz [mortem intelligit; fed, vt anté monuimus, loquitur [accommodate ad confuctudinem iüris. Dubitabit Jaliquis, quomodo per iudicium , & per concilium o poenarum gradus velle diftinguere. Refpondeo gra- : "d*us'qu»idem*di&iligucre;n*on genus.Nam v;*trövbiquje [uiorem iudices p;äf;,ïïäxþ"öön'ftitüc*bänt;qu&mädm'o'— |dum grauioresad confilium,quàm ad iudicii caufz ïdbfcr"e,bän.tüf.SCüä cft quattuor apudI iid&öä*æpifä— |lium panarum fü'i'lï'"eg',c*xf&i'a,'ü».ra:)'guilja"ti'o hem, ela- dium,lapidation&conibüftionem, vrin libro 35 notatum cft. Sic etiam Chriftus &eum,qui irafcitur, &'euin , qui fratrem fuum Icuem,& curb;qui ftulta íimilius quod Augutt.lib.r. de (erm. D»mini fcribit]. lius, quod idem codem loco dicit Auguftinus fe ab|. Hebrzo quodi , quem ea de re cófüluerat;accepitfe| non nomen,fed irafcentis interie&tionem cffe, qua-| lem apud Latinos, Hem , quódque Gregorius lib. in| Iob. 21.c.4.& Rupertus in comment. probauerunc| |quódque & Grecus & Latinusinterpres videntur ctedibile eft eosipfam dictionem integráreliquiffe,| inquaim, proba-| [minimi iudicij à Thalmudicis , vt quidam obferua-| C effe atque ftultus multis videatur; tantum ab illo di-| non cóuerteririt , non idcó factü effe exiftim o,quoód 20-49. & Iocl. 1. 15. fed;aut quàd locutio effet vulgo. . |tunc adcó víitata,vt, fi verteretur, viim & gratiam a- Latindm aliquando fccifle in eorü| |capitalem paenam intelligat; cum manifeítü fit tres| b ;D:' üibüniliquod| .. E T Jcapitalem; fed in iudicio leuiorem, in"ö'oncilii()'grai— u appellat,eadem inferni poena; nó cadem poenae gra- uitate dignum docer, Mirátur, vt ait Chryfoftomus, imulti h2mi nem'",'qïïi*fï'ä'ïfflïl-'lCUemä aut fatuum ap- uer IOAN. MALDONATI COMMENT. . . 5 tio quoque verbo alij alijs id dicere foleamus. Dri- lcus ad colendum woloch nobile Ammonitarü ido- jHieronymus in cap.Matth.io.obferuauisneminem Bu E5 |crificijreuseffet. Habet aliquid aduerfim t )Scn tentia poftulare vide- |batur, vt diceret: Et ibi recordatus fueris , quod ha- |besaliquid contra fratrem tuü. Si enim frater meus |habet aliquid aduerfum me, id eft fi me odit; nó cgo jilli, fed ille mihi reconciliari debet. Nonnulli hzc l verba viciffitudinem fignificare putát; quemadmo-| [duni fi diceret, & ibirecordatus fueris, quód frater Piella' it,fempiteïn&; mortis condemnati;cüm ter- ii . tuus habetaliquid aduerfum te,& tu aduetfus illum, . Euthym. E R * ER o ZOB—E T — AT £I— du T NUA l f Gl f ul | l'enn d | u- Md DT b Yocty i 13l TU I DUAD4I]* l ! l jv ii i r Dor m TR eminem m le- al i o imas epimi 4 7*4' 1 Ms , onn ff itilla , 1 fflïf'/ub.,mf m priores reconciliationem quzramus. Mclius Chry- loftomus hom. 17. & Auctor imperf.. Auguftin. & liniuriam aliquá acceperit,quemadmodum in Apo- 134 (ed etiam cum ab illis lefi fumus , reli&o facrificio Hieronym. fratré habere aliquid adueríum nos etfe . : ; i 3 N s « i habere iuftam contra nos querclam , quódà nobis calypfi Ioannes loqui folet. c. 2. 4,Tubet ergo prius iniurie fatisfacere,deinde facrificium offerre,& peü |placato prius fratre placare. Referuntur enim hzc ladea, qua Paullo anté dixerat, thdzxcjgrvzt fratri faà va- |fücris, quód dixeris fratri tno raca ; aut fatue, aut a- |potius , aut effe&tibus , quàm pedibusire debemus. c4 , C2* qa dixerit fatue , quafi dicat , fi ibi recordatus liquam aliam feceris iniuriam , relinque ibi munus |taumantealtare;& vade;recóciliare prius fratri tuo: |quod, vt Auguftinusait, non ita intelligendum eft, [quidem confilium,&;cum caritas efflagitao; precep- Itum etiam neceflarium: plcrumq; tamen affectibus Affe&tu, iniuriam , fi quam nos ab illo accepimus; Iquam illeà nobis accepitfatisfacientes.Hoc cft pre- lceptum ; illud confilium. Loquitur autem Chriftus |de veteribus Iudzorum facrificijs, que tunc etiam Euthym.Alij maiorem perfe&tionem pralcribi,vel l'A. lléque Chriftum,vt non folàm , cum alios lz(imus; [quafi (empcr ad fratrem ire debeamus. San&um id| Icódonantes odiüque remittétes: effe&u;iniuriz,fi-| jvigebant fed quod de illis di&um eft ; multb magis de Euchariltie facrificio intelligendü;quod & vnio- Inem cum fratribus fignificat; & reconciliationem lcum Deo facit. Vnü enim corpus multi fumus;qui- cumque de vno pane participamus.1.Cor. 10. 17. — ag. Effo confentiens.)) suvov , benceuolus. Tertullia. |nus in lib.de patientia; beneuolentiam habeto , Hi- |larius. can. 4. beneuolentiarecon ciiare. - d. |- Itduerfarim tuo-) Quis hic adueríarius intelligatur, Imultas nicronymus in commentarijs opiniones re- |citat;nec omnes tamen enumcrauit. Carpocratiani lhincfuam quersulixuwor ; id cftanimarum in idem Icorpis , aducrfarium bonum angelum interpreta- bantur, qui in hocofficium àDeo creatus eflet, vt animas; quz officio fuo in corpore bené non eífent fünctz , in corpus reuocaret, quoad omnes ofhcij partcs explerent.Au&tor Tertullianus lib.de anima, refutare. Alij rnalum angelum intelligüts duos enim cuique datos homini; bonum alterum;qui ad bene; alterum malum;qui ad male agendum folicitet.Ori- genes homilia in Lucam 35. Àlij carnem, qua repu- lenat aduerfus fpiritum, Athanafius.q. 62. & Iuuen- |cus poéta, quod & Hieronymus vidctur approbare, Ali conícientiam , quz nos tanquam grauifïimus aduerfarius accufat, Athanafius codé loco. Alij dia- bolum, vt Tercullianus in libro deanima.Alij Deü, lauteius legem,qua nos apud eum accufat,vt Augu- ftinus lib. r. defer. Domini & in quaft. noui tefla- [menti q. 7. & Nouatus in lib. de humilitate & pati- entia. Alij eum, qui conatur nobis aliquid adimere, quia fequimr , dimitte ei e9* pa[lmm**, Bafilius in 1'€gul'. corpus remigrationem probabant. Carcerem enim - & Epiphanius haref. 27. Hecíomnia opus non efü F |Gcariamt |breuiorib. int. 222. Alij eum, de quo paullo ante di- xcrat , vade prius , veconciliare fratri tuo.) Hilar. can. 4. Ambrof. lib. 7. in Lucam. c. 12. Auctor imperfecti |hom.r.Hiero.in comment; Atque hic verus cft fen- ucrfarius appelletur is , qui habetaliquid aduerfum n os. Aduerfarius igitur noftet eft illequem lefimus, fus; id enim poftulat confequentia fententiz, vt'ad- quem raca,aut ftultum appellauimus,qui a&ionem apud Deum contra nos habet. Via eft huius vitz te- pus; iudex Chriftus ; qui di&urus eft , quod vni ex bis iminimas feciflisymibi fecifl ( : minifter demon malus,qui in torquédis damnatis Deo minifteriü prabet; car- ! cer infernussquadtrás minima culpa.Erat enim qua- ; dràns minimus nümus, duo continens minuta: ita- : qüead vltimum quadrantem. foluere, pro ,fummo jure puniri;prouerbio dicebatur.Poteritaliquis du- 1 . : : * » 2 ;bitare , quomódo fraterà nobis laíus , fit nos 1udici, 'traditurusscüm & ipfe fit iudicandus.Hzc vna ratio B mouit Auguftinum,quó minus hanc interpretatio- inem fequeretur, fed non debuit meo iudicio mo- luere.Loquitur enim Chriftus accommodaté ad ho- !minum morem , & forenfem confuetudinem , vbi, Iqui iniuriam accepit , aduerfarium coram iudice fi-: Iftinnon quód nos affe&us iniuria frater apud Chri- ftum fitaccufaturus. Tradetetiam nos iudici, quia leius caufa trademurstradet non ipfesfed proillo dia-. bolus,qui ctiam condonatam nobis À fratre refrica- bitiniuriam. Quodautem dicit nos inde non exitu- | iïgnificat-,vt ait Auguftinus,exituros (poiteä; fed nü- |quam exituros, quia;qui in inferno funt, càm fem- per debitas poenas foluaut , quiapro quolibet mor- Ifoluunt.Itaque eodem fenfu hoc loco dictio illa, 4- - [nec, accipiéda eft,quo fupra.c.r.25. Lucas.c.12. $9.pro Iquadrante minutum dixit,qua quadratis media pars [erat:fed fentétia eadem eft; vtraque enim phrafi mi- ] 28.0wividerit ) £ BA ézov; qui afpicit:non enim fi- Ignificatur , qui cafu in mulieris vultü oculis incur- Mulierem )vxoxé alterius,quia fequitut époisysueev, Imocchatus eft, quod non fimplicem; vc vocant.for- nicationem;fed adulterium proprié fignificat.Quàa.. quam per vnamfpeciem totum genus intelligit. | lam mactbats efl. ) lam adulterium commifit, mi- [nus tamen peccauit, quàm fi rem ipfam patrauilfet. nus proprié Íumátur , & abfurda & crudclis videtut per finiftram intelligatur , ipfis inter fenon conuc. ris fenfum; manum dextram voluntatem; finiftram fuperiores quoqueanime partes mentem & volun- |tatem , fire&e non fint,quodam modo refecandas, &à nobübijciendas cíle, Auctor imperfceti hom. 1^. Alij Pc?oculü dext. & manü dexterà idem figni- ilierem amicam; quia paullo anté di&ü cft, qui viderit snulierem ad. concupifcendum eam , Chryloft, manum dextcram coadiutorem,& neceflarium mi- niftrü, Aucuftinus lib.1.de fcr. Domini, & Euthym, in hunclocum. Alij tam per oculum,quàm per ma- num dexteram eos omncsintelligüt; qui nosar&if- fima,aut cognationis;aut familiaritatis cóiunctione | ; contingunt, quos debemus, fi nosà Deoalienant; à nobis repellere;Hilarius.can.4.Athan. q. 7o. Pacia- us epift. 3.aduerfus Nouatianos, Cyrillus lib. 12. in | ! loàn. |nimum debitum fignificatur. Cztera etiam paullo laliter narrat;fed facilis folutio;jnó eadem erat cócio. 29. 30. $t ecilus tuus dexter.) Quia fi oculus & ma- effe fentétia;pleriq; veteres interpretes metaphoricé fumpferunt.Quid autem per oculum dextrum,quid pcr finiftrum; quid item per manum dextram ; quid nit. Alij oculum dextrum mentem;finiftrum corpo- carnis appetitum interpretantur. Non folim igitur| INCMATTW:;CAB X — — MaAtt. À f. iros,donec vltimum quadrantem perfoluamus, non]. |tali peccato infinitas paenas debent , nunquam per-] |rit;fed qui impudico in eam animo oculos iniecit. [ corporis fenfum, appetitumque refrenandum ; fed| hom. 17. Abj oculum dextrum dile&um amicum; | 40 136 IOAN.. MALDONATI COMMENT. . 137 : '.'loan.c.zS.Anaüaq.73.Saluianus.lib; j.de prouidétia, A folent,licere putát,vt fentire videtur Origenes tradt.| d 7u Theophylaétus hocloco. Probat Pacianusexíimili| |in Mattheum. 7. & Auguftlib.ideíer. Domini&] —— — | fententia , quelegitur Deut. 15.6.7. 8. $r tibi voluerit| — |Strabüs hocloco.Sed iftud eft nimis dilatare fenten- "X per[madere frater tuus filsus matris tue , aut filius tuus ,vel| — tiam , quam videmus Chriftum maxim? reftringere ! fflia, fiue vxxor, qua eft in fints tuo,atut amicus , quem flllgif, voluiffe; & maiorem pene Chriftianis dimittendarü] | Ut animam tuam,clam dicens,eamus eg" feruamus dijs alie| — |vxorum , quàm Iudzis dare licentiam; omnia enim 1n5,quos Ignoras tu q7* patres tuy, ne aequie[cas ei,net Audtus, Kfere peccata fornicatio vocantuür , quia per ea à Inec parcat e: oculus tuus vt mi[erearis e2"occultes ein, jï'd fla- Creatoris auertimur amore,& ad creatürarum amo- | "n mrerficies,fit primum manus taa [npér eum.Alijanime| — |rem couertimur, Quare & ipfe Auguftinus lib.. R e- jaffectus intelligi volunt,quos D.Paulus ad Colof. 3. — |tra&. c. 19. hoc retractaffe vitüs eft,altem de eo du- | k [.quia ex corpore proficifcuntur , membra corporis N þita(ïc. Quid ergo? nonne multz fünt cau Íz,quibus appellat, mortificate, inquit,mebra vefira,qua fant faper B mB;ius » quàm ob adulterium vxor dimittatur ? fünt ] terram.fornicationemyummunditiam, libidinem, auaritiam, [planéspeius eriim eft hzereticam;aut parricidá,quàm| J WT E Hieronym.in comment. Mihi Ferire videturíenfus,| — jadulteram effe. Id etiam ex D. Paulo haudobícurd] - 5 & energia;gratiaq; locutionis;fialiud , quàmverum| — colligitur:cum enim iubet,vt,fi mülierinfideliscon- loculi , veráque manü intellizam?. Eft enim elegans| — fentit habitare cum marito fideli, retineatur. 1. Cor: : exaggeratio,à chirurgorum arte defumpta,quijcüm| — |7.12. vultetiam, vt , fi non confentit;eijciatur. Non pervnum membrum totum periclitatur corpus , vt |confentitautem; quz non vult cum marito falua re- [corpus conferuentmembrum exfcindunt. Pro pte-] [ligione habitare.Tunc igitur eruendus oculus, tunc ! rea duas partes corporis, & nobis cariffimas, &ma.| |dextra manusrefecáda, proculque reijcienda, vt Pa-| p xime neceHäriäs oculos & manus, & ex ijsdexteram| — |cianusinterpretatur, fed neliberü cuique effet cau- |»otius,quàm finiftram,quam magisamamus,quáq; |fasfingere dimiffiofis, tres potiffimum Ecclefia di£] magis indigemus,Chriftus nominauit. Nec abíurda| C |finiuit;primam , fivxor Sodomitica effet. c. maritus. ['ententiaeft:Non enim vult,vtmanusipfinobisam-| |deadulter:fecundam, fi heretica. c. quafiuit.de di-| putemus;aut oculos eruamus;fed,vtin exaggeratio-| — |uortijs: tertiam,fi maritum ad aliquod graue pecca-] jnibus fieri folet, intelligatur exceptio, fi fieri pollet| — [tum trahere conetur.eodem cap. Cur ergo Chriftus Jaut liceret. Quemadmodum dixitD. Paulusad Gal| — |folam excepit fornicationem? Tribus , vt opinor, de 445« Teffmanium enim perbibeo volis , quomiam fi fierips| — |caufis, prima, quód propter folá fornicationem ab- p o gqeffet , oculos veffros eruiffetis , «* dediffetis mibi. Povui| — foluté, &in perpetuum vxor dimittatur, itavt,etiaml 1- Jenim vtique;fed non licuit. Significat ergo Chriftu:| — |fifefe dimifla correxerit ; maritus , fi nolit;refümercl t [quoduis potius damnum debere nos fübire, quàm| — |non debeat. Non enim dimittitur,ne faciat; fed quid - ^ ! culpam. Eó quidem víque , vtvel oculum dextrum,| — fecitiniuriam;nó vt culpam corrigat;fed vt toto vite |dextramq; nobis manum refcindamus , fialiter pec] — temporeculpz posná luat, Cumautem alijs de cau-] |catum effugere non poffumus ; fed quia femperpo£|D fis dimittitur, non abíoluté , nonin pcäaetuum ; fed] (fumus, nefas eftaliquam nobis corporis partemam-| — lad tempus dimittitur ; dum fe dimiffà & afflicta cor-| j jputare. Origenem & alios,qui fefeleruandz caftita-| — |rigit; dum infipiens refipi(cit, vtad maritum redeat;|- : |tis caufa exfecuerunt, ab Ecclefia damnatos legimus| — |ftad mentem redierit. Secunda, quiaadulteram vo- | ] - 31.Quicunque dimiferit.) Quodapud Theologosdit| |lentéetiam cum marito manere , fefeque corrigere , [putatur, numin veterileeevxorem, quze eratanon| |dimitteretamen maritus oteft; quia , vt diximus, in P : 5 qua s j P q | leffet viro,dimittere,preceptum,an pruillegiumfue-| |poenam violate co niugalis fidei;nó in correctionem]. : . Jtit; ex his paucis verbis finiri poteft. Non enim dicit| — |dimittitur: alijsveró vitijs deditam, emédari tamen| : dimittat vxorem;fed,fi dimiferit, detillilibellumre-| |volétem,marito dimittere non licet;idantiquz eru- | - [eudij; neipía libertatis caufa maritum fugiffe videa- ditionisauctor Kupertus animaduertit. rertia,quód jcur; & vtalteri fineignominia poffit nubere. Anau-| — [aliz dimittendz vxoris caufz propriz non fint ma- | . [pemrepudium,tanquam bonum, conceffum;an, t-| EJtrimonij, fed omnis communes confortij. Nam fiue .|quam minus malum, ad vitandum maius permiffum| — |vxor,fiuefamiliaris, fiue co gnata,fiue foror,fiue ma- | jfuerit c.19.8.commodioredicemus loco.Libelliau-! — |terfit; fi auctor nobis. peccandi eft,.longé eftà nobis : [tem repudij exemplum Deuter.24.1.ex Hebrzorum| — |remouenda; adulterium caufa eft vxoris dimittenda: traditionibus exfcripfimus,& multi hocloco ponüt| |propriamatrimonij , quia coniugalem fidem violat, ! 32« Excepta fornicationis caufa.) Non concedit Chri-| |que bafis quodammodo matrimonij eftjitaque quia ftus etiam fornicationis caufa libellum re pudijdare,| |contra&tus ciuilis eft;matrimonium foluit, Ius enim TE quemadmodum & verba ipfa, & perpetuusEcclefie| — |eft maximé naturale;vtei, qui contractus conditio-| | MTM —— |vfus declarat. Nam neque Chriftus dicitderillilibel-]| |nes nonferuat,contra&us refcindatur. R eftat, vt ait| | II | |'um repudij,quam fornicationis caufà diüttitgquöd Auguft.(acramenti maius vinculum,quod non adul- : I [imprimis dicendum fuerat , vt rc pudiandilicentiam| |terium;fed fola mors foluic. Quid;ergo dicet aliquis;[ | 2 |'tenaret ; fi quidem voluiffet, fornicationis caufa di-| F |Chriftus hoc loco addidit legi? Multa omnino. Pri- ] mitfam nubere poffe , vt noui docent heretici : cum mum, quod in lege propter adulterium vxor nó di; | exque in concedendis diuortijs multo eratliberioi| — |mittebatur ; fed aut comburebatur veteri exemplo| hocin ipfum licentie frenum inijceret,vt multi gra- |Genef.58. 24. aut lapidabatur Leuit.20.10. Ioan.8. ;. : ues auctores adnotauerunt. Et Ecclefialibellum re-| — |certé tollebatur 6 medio Daniel.rs. 41. Hoc Chriftu:] Ob qua; |pudij non nouit;vt quz de Iudeis audiuit,ad duririeg| — |(aftulit: veterem enim abrogans legem noniuffit a.| | camffas. «j |cordos conceféit boc vobis Moyfes. Sed hunc Lutherano. dulteram mori:fed dimitti permifit.In quo Caluini-] j« aChri |rum,& Caluiniftarum errorem.c.r9.9. refutabimus.| ftzz, dum fe feueros impudicitiz vindices volüt ofté- £:f:; of;? illud hocloco c.iifi.autandum,' num fo!a fornicationis| |dere; & fe hzreticos , & vxores fuag fæp.e adulteras | ; '|caufa vxorem dimittere Chriftianis liceat ; Quidam| |joftédüt.Addidit reterea,quód noluit etiam adulte- ob omnia peccata,que in fcripturis fornicatio vocari rij caufa dimiffz Fibellü repudij dare , quo fegnioresi r : d in dimit- d 1540 F,-f.' "t MU ; j 3055 jrendt yiolt Yequ. ysenim gr«.&üo- iil nf üädj : ;j;quf) i^ n lk xcmpfc u hao mlTït & gin: 138 IN MATTH. CAP. V. 39 : abäuando*; dPrare. "A liceai nec vxoti licerealias tentare nupjtiasg--fcd; (olis, dum vterque viueret;elfe viuédum. Addidit, quód innu- merabiles caufas , quibus in lege!vxorem dimittere| licebat ; ;efecuig, nam quacunque feré de caufa vxor viro non placuilfet,dimittere licebat Deut.24«1. Ío- làmque fornicationem excepit. Addidit, quód cum in lege femel dimiffam vir reuocarenon poffet; in Euangelio reuocari non quidem iuffit ; fed o ptauit. [* Ma.neat,inquit,Paulus inwpta,Ant viro Fto"recanal:etur. '" 1. Cor.7. 1. Addidit, qubd cum in lege vxorem viro, rem viri,& vxoris caufam effe voluit.Quod etfi ipfe; |hocloconon expreffit, expreffit tamen pro illo D. IPaulus. 1.Coz, 7-10- 16 530 : aboricited ld 3. Non periurabis. ) Fruftrà ànonnullis laboratur, vtrationem inueniant , cur à præccptis fecandz ta-| |bulz ad precepta primz reuertatur; nec enim ordi- Inem in dicendo feruare voluit;fed res dicere, vt oc-| currebant. Quzrunt hereticorum interpretes ; vbi| |hoc in lege [criptü fit; quod cum totidem ícriptum verbis non inueniunt, Phari(zorum interpretatio- animaduertunt Chriftum non verba, fed (enfum le- |gisrecitare. Quod enim quidam hzc ipía verba vor permmbn ex Leuit.c. lg.xz.fuum cifc .putant;nc*ciipiï | animaduertunt Hebraicé non effe 3pv yavn s* non| periurabis; fed ew» "jriou r ov nx wen N5 non| iurabis in vanum,vt Exod.20.7. & Deut.5. 1r. dicitur non affumes nomen Dei tui in vanum;afflumere au- Item nomen Dei in vanü eft peierare , quia NYv apud Hebrzos;ficut vanum apud.zatinos .vtrüque figni- Ificat, & quod non neceífarim , & quod falfum eftJ Atque ita:nó folum R. Abraham Exod.20.7.ícd eti]D. |nihil eft. Nihil igitur hoc loco aliud Chriftuslcgi : laddiditnifi quod expreffit,qua in lege expreffa non erant. In lege enim tantum dictum erat. Non affame: nomen Deitui in vanum, Chriftus addijnonfolum no-|Dpes. j.11, men Deisfed neque nomen celi & terre, aut alterius| |creaturz in vanum affumes. A ddidit etia, quód;cüm illis legis verbis,No affemes nomen Deitwi in vanum.Ío-|Deut.$.1ts lum prohiberetur periurium 5 ipfe nó folüm periu-|. ' |rium, fed verum etiam, nó tamen neceffarium pro- lhibuitiuramétum. Cur autem prohibucrit fine ne: : Iceffitate, licet verd,iurares non pretermittenda hoc left illud Pfal.23. 4.Q:6 nom accepit i» vanum animam [n4| E, loco quzftio eft. Plerique veteres au&ores videntur linea fuiffe fententia, vt exiftimauerintnon propte- rea przcipué prohibuiffe ; quód fine neceffitate ve- |rum iurare peccatum fitfed ne fepe iurando verum, jaliquando falfum iuraremus;vt ait SapiensEcclef.25. 9. Iuratiomi non a[[nefcat os tuumymultwe enim cafns $m illas ov] [G verazsUormuelmm imrans veplebitur iniquitate,C7" non. difcedet 4 domeo eiw plaga. Sicut prohibetur garrulitas & multiloquiüm, quia;s mulriloquio non deerit peccae tum Prouerb.1o. 19. Sic Clemés Alex&drinus 7. Sttó. |Chryfoft. hom.in Matth.17. Auctor imperfe&ti.hó; docuerunt:Error antiqüus.Nam & Hilarius Syracu-| F (12. Bafil. homzin pfal.14. Ambrof. ferm. 14. in pfal. i8. Auguft.lib.rde fer.Domini & in píal.88. & 169, |Hieron.Zachar. 8. videturque eafententia cx verbis IIacobi.c.g.12.confirmari.5it fermo vefler effeff jmon,non; ne fab udicia decidatis, G. fya p o aFlo--wä'ri'o-n'h, nein iudicium(id eft condemnationem ) incidatis ; quafu dicat;ne fcpe iurando;aliquando peieretis,& in pec- catum;quo condemnemini; incidatis. verüm eniim« vero cótrarius eft fenfus Ecclefig;& ex hoc ipfo loco Imanifeftum eft Chriftum nonad vitandum maioris|.- nofter interpres Leuit. 19, 1. & Chriftus hocloco interpretatur, .. | hi Reddes autem Domimo i f putant hzretici additionem. effe Pharifzorum ; fed |verbaipía pre fe ferunt fententiam effe legis ; quia tanquam antithetum pracedétium verborum legi: recitantur , & in Num.c.30.5. eodem fenfu,quamuis pluribus verbis , ícriptum eft , 5i quis virerum votum Domino vouerit , aut fe conflrinxerit turamento ,von faciat| Jerritum verbis fuum; fed omne,quod promifit ymplebit. Hoc (eius,Deiid cft qui falíum per Deum viuentem non iurauit ) zec inraudt 1m dolo proximo fuo.Cum autem dua (inciuramentorum fpecies;altera qua preterita con- firmamus,altera qua futura promittimus,vnam pro .[totogencere pofuitÍpeciem , vt veríu eciam, 29. àd- ] jnotauimus. : HO5 34. Non iurare omnino. ) Multos hec verba non intelle&a fcfellerunt,vt exiftimarentnunquam om- nino Chriftiano licere iurare; vt hodie Anabaptiftz ldocent,.& pauum noftrorum memoria V viclefifte j;ä(änus illein Epiftola ad Auguftinum;que inter Au- |guftini epiftolas88. eft;/narrat quoídam Syracufis in |ea herefi fuiffe; vt nunquam per Deum iurandum. |putarentsPelagianorum geriusfuiffe & exalijs ipfo- rum erroribus; qui fimul in.eà epiftola recitátur; & [ex Auguftini tefpófione epiftola.89;q. $. colligitur.|. Quin & Origenes tract.in Matthag.propeab co er- Jrore videtur abcfle. Errandi caufafuit, quód n6 ani- [maduerterint illud adaerbium emrime , non genus, aramenta tu4. ) Hanc etiam ! rKretationäquc licitum |in dimittendis vxoribus cílent viri, i cirét nec ibi| A |pore;aut vllo cafu; fed vllo modo vllàaq; forma iura- : | re; neq; per Dedi, neqs per czlá, neq; pet terrá, neq; per fan&am ciuitaté,neque per caput noftrü iurato, vt ftatim addidit explicans,quod dixeratommims.Eo- demque modo Iacobus c.5.1z. exponit ; /£nteomnia, fratres meinolite iurare,neque per calum , neque per terram, neque aliud quadeunque iuramentum. Aliá quoque vim|. habet, emim» , quam paullo infra explanabimus. ILicereautem Chriftianis vbi, quádo,& qua ratione oportet iurare& perpetuus Ecclefi víus,& fancto- [rum docent exempla.Iurauit enim Paulus Rom.1.9. Inon virum vxori dimittere liceret;iu Euasgelio pa-| B |2.Cor.1.23. Philippé.1.8. 1. Theffal.z. j.10. iurat ange- | | lus Apocal. 10.6. Quod enim Pelagiani illi dicebanc noniuraffe Paulum;quia non dixit per Deüs fed co- ram Deo;aur teftiseft mihi peus;quem ipfi vt puta- bantimitantes omnibus modis Dei nomen pollue- bant, màximéque iu rantes non iurabant , modo ab vnafyllaba;per,linguam abftinerent; ridendur po- tius eft, quàm refutandum. Quid ergo Chriftus ad-| didit legiz Quidam id, quod hic dicitur addidiffe, cre- diderunt, vt per Deum quidem;cum ratio,equitaíq; : poftularets per creaturas;per quas ludeis,ne per Deü nem,non legis fententiam fuiffe dicunt. Scilicet nó C [itrarent,iurare licuiffet;nullo modo,nullo tempore liuraremus,Hilarius.can.4. Cyrillus lib.5.in Iai.c.65. IChryfoft.homil.r7.Hieronym.& Theophyla&us in |commenrtarijs. At non probatur id Iudzis licuiflc. Itaque multi recentiores interpretes , non lege , íed| Pharifeorum opinione;inte : fuilfe dicunt.Quod & ipfi nihilo magis probant, & nos ver.21. confutauimus. Credibilius non licitum;| fed confuetum Iudzis fuiffe per celum ; per terram, períanctam ciuitatem,per templum iurare,vt colli- gitur ex c. 253.16. Quiautem per templum iurauerit, peccati periculum ;ed quia ipfüm per fe peccaátii eft, Cï)rzy?æ cür omnino sráre Dros bibwt, fed formam fienificare. Non enim.prohibet vllo té- PAPORURDSSIA ig*:gmeümm : * |jjuramétum noii necelarium vetuilfe: cur enim ne-| A | quaquam in noftra fit poteftate , & iniquü omnino| | que per celum ; neque per terrám iuratenos velit| |cft rem alicnanï*deupuerc. Eft vero ï-"fi.ïihile Iiideos ! . rationem reddit; non ne frequenter iurando ali-| — | pér 'caputfuumflurar.e ex Grecis & Latinis, quibuf- |quando peieremus:fed quia ille thronus Dei ef;/hoc| | cam .vcrfabantur ; didiciffe. Nam apüdillos illa iu- Jfcabellum pedum cius; & irreuerentie calpaeftpo.| |randi forma vfitata erat »j whowepeMiapudhos,Per —— jaere in czlum os noftrum;& linguam noftram tr&-|.|| caputhoc iuro ; Vt ille apud poétamaic. Chriftiani U;:Zäf " [üre perterram ; vt ; quod píalmo. 72. 9. alio fenfu] — *nunc,,Oimpäetaïemmo'n perfuü.fedper Dei caput, f |Hi&tum effe non ignoramus, in hancfententiamac-| perque omnia eius membra iurare folen t. Scilicet; ; commodemus. Atque'hzc mihi videtur effevisil-| |capiti fuo parcunt; Dci capiti non paícunt. — Jlius aduerbi] , ommizo , quafidicat, ztwdifir, quiadi| | - 37. t autem fermsvefler Ef Ef Ne N Csdyd] — 7 £m eff antiquis, non perimrabis , id eft, non iurabisfal-| . | , & Etiam,Etiam,Non, Non, Quod quida noui di- : -fum;,Ego autem dico vobzs non iurare ommnnoidcitne ve-] B | xeruntin terpretés perin terrogationetd & refpon- |rum quidem iurare ; intelligitur autem fine neceffi.|| fionem legendum elfe, vt (enfus fit; cum aliquis in- [tate - quia alludit adalteram fignificationem verbi] . terrogauctit vos , fitne aliquid, nihilaliud refpon- mv in vanum,id eft fruftza, fine caufasfine neceffi-| — deatis, quàm , Eft. Cum interrogaucrit ; an non fit; jtate. - HotLubora sidintioestns i nihilaliud quàm nan;hoc,inquam,ego nullo pror- | - Nequeper celum, quia thronu Doi eft. )Colligiturex| |fus modo probarc -P*clïh*m". Quidenim fiid, de quo ]hac ratione Chrifti ; etiam creataris ; quatenus ad interrogor, an fit; non fitan mentiens refpondebo, |Deum referuntur, aliquem non folum vrbanitatis, Eft D. Augutt. in Enchiridio.c.17. & 25; Sen[n» in- [vtioui dicunt hzretici ; 'fcd']ejtiam'fcäligionis hono-] . |quiteffe dicamus,id ef;vt femper veraliquamur. Alij,quodi jrem deberi. Nam ficut iürare peraliquem; quando, promiferitis vos facturos facite;quodnon facturos, .[& quomodo non oportet, aus eft redigionicon-| |nefacite,vtloquitur D. Paulus. 2. Cor. t 17. :8. nun- [trarius: ita quando oportet, & quomodo oportet| C [4d lemitate vfws Jfam, aut qua coc-g'iro,jä.mnïdum carnem co-. Jiurare, a&us eft religionis. ProptereaiuffitDeus nó| — |gito;vr frt apud me Efe , eo* Non. jide(u áitem Dews: quia Iper nomina falforum neorum,fed pernomeníuum| |/ermónmeffer, qui fuit apud vos, non eff m o , Eft , ez Non. | |iurare Deut. 6. 13. proptereà Laudabuntar , quiiurant| — |Sed he duz interpretationes ex materiafermonisre-] . — : [m eo Pfal.62. 12. Siergo per celum & terram iurare| — futantur. Non enim id hocloco Chiiftus agebart, vt . [religio cftquiaillud thronus,hec fcabellum pedum, jautvera femper loqueremur;aut conftantes in pro- 1Dei eft; quanto magis per Peteum;per Paulum,ll)er— [miffis preftandis cffemus; fedillud, vtabomni iu- : ]que cateros fanctos , & beatos viros, qui templum,| |ramenti fpeci*e'ab&il;efcmp-ïmquc*fiïe*CCiTö efl,vt hec : ' |Deifunt?Quódfthicillisreligionis debeturhonos; |verba Ef Eff, Noti.Nen, iuramento , non mendacio, | JX czteri eiufdem generis debentür , vteos venere-|- Jautleuitati opponautur. Senfus €rgo eft, càm di- | [mur, vt infra Deum,vtDci feruos emplumqueco-| |cendum erit, £f , ideftaffirmandum , ne affirmetis | llamusinam neque celo & terrz religionis honorem D jiuramento;fed fimplici affirmatione dicentes, ita cft. M. uibuimus;.quódDeus, fed quódaliquidDeifint| |Cümialiquid néganduim , ne iuretis non ita effes fed ï [[mpius igitur & impericus Lutheranorum , & Cal- : Iïmplicitqr dicite , von , id eft non ita effe, 1ta Chry- s Juiniftarum error eftnullum,nifi Deorcligionishos| |foftin hunclocum; & Hieromymus in epiftola ad |norem tribuentiub. — — — panl | j|Ceantiam de inftitutione matrisfamilias , & Ra- 3. Neque per lerofolymam, quia ciuitas eff magnirezs.)) — Ibanusapud D. Tlhom.: UCOLIER NPSICEEATIVIE, N '- Denqui eft rex regum,ey* Dominus domineztium.1.Tim.| - | 5 Qwd . amplius eft , & imals ef. ) Quidlic anellet - [6:14» Ápoc. 19. 16. vocatautem rcgem potius,quàna | malum, magna etiam eft interpretum diffen 10. Alij [jDominumautDeum ;:quia alluditad regemIudz,| jàmaloeft,ideftub eo proficifcitur ; qui fimpliciter| 1qui Ierofolyma regiam habebat. A ddit, mágnt, vtab| — |affirmanti nó credit;jitaque incredulitatis eius vitiü .. |co diftinguat. q. d. quia ciuitàs (an&aeft , vt fupra.. . àloquente iuramentum extorquet , Auguft. lib. 1. x vf ne o Ob5er H r oide |E [defer. Domini in monte. Alijà malo, ideft ab in- | :36: Neque per caput tuum iuraueris ,quia tnon potes onum|. — firmitate Iudzorum, quibus,ne per Deum iurarent, Jcapilum album facere, aut nigrum. ) Quia deczlo dixe-| — pet creaturas iurare conceffum erat ; Chryfoft.Hanc i |rats quia rbronus Dei eff. , de texta , quia fcabellam eft pe.| . | o pirionem. ver. 34.. confutauimüus.: Alijà malo,id 4 lum eius, de Ierofolyma, quiA ciiitas efH magni vegis 5me| — |eftà Diabolo ; qui iurandi cOnüz-eügldin'*Em induxit, Jpütaremus faltem per:caputnoftrum iurarelicere,| — rheophyla&.Atque hic mihi videtut gérmanus effe * [quia noftrum eft; addidit, nequeper caput tuwm wraue-| — I fenfus, & quia non dicit vv xaxs[edén aümeyngs] — il [rie- Reddit autem. aliàm ; quam in cmteris ratio-| |Xmaligno ; quo nomine diabolus vocarifolet; vt|. O [nem. Nam peralia iurare prohibuit , quia aliquid [infra; c. 6.13. & C. E. 19. & quia addiditarticulum, lhabentex minifterioquod Dco exhibent, fanctita-| — quafi dicat; quodamplius eft , à mali gno illo intro- |tis: per caput; quiaquamuis:noftrum fit, nofirum| jductumeft: & qaia tacita inter fe & diabolum vti-] ] |non eft;noftrum, quiaàDco quafi vtendum acce-| E [turantithefi. Dixerat , ego autem dico volbsr non iurare ^ [pimus, & ad tem puspoflidemus;iionn oftrum; quia| [emmimos fed fim plici vtifermone, E , Nebi i Quod e&im non folum ipfum n6 fecimus; fed'he vhutn quidem Jamplius ff id'eft iuramien tum;quod ad fimplicem af- [eiusccapillum aütalbum , aut nigrum facere pbiïïlf-f ?fi;mixationcm,ï vycl negationem adiungitur ; non ego ; mus. Alio.etiam fenfu.per. caput;quàmpeércelum| - dico, non ego doceoadiun gcre;diabolus eft qui do-]. : & terram iurare vetat. INNam.cum perclüm & ter-] — éet; quique ad iurandum inftigat, eius hoc eft inué- ! ram iuratmtls ,. tanquam pet res faliqu*äs-wfzm&i—tatem( tum tam Íape, tamque temere jurandi. - zl - habentes iuramus;cumi percaputnóftrumiuramus]| .. 38. Oculum pro «culo.) Reddat ; qui alterius oculum; noniproprié iuramusjfédtanquam rem noftrrám de-| — leruit. Ipfa verba funt legis Exodi. 21. 24. Leuit. 24.] uouemus. Hoc ipfüm Chriftus prohibet, quiaquod| |20o.Deut. 19. 21 Sed non recitat, nifi legis initium, E 'noftrum effe putamus; minimé eft noftrü , càm ne« quód'cetera notaeffent; quod & hodie iuris periti , "aM - —— v : TZNu - -- 4 ? & lüi — R h U "niho " lil 1) ïnzïk ^| r )x*m*ü" | Osïïlïïl. dl . SYAA ^ le l CaPHï,Wäfä ! SCI]iccgi | G' ï,"';)""i;)g ROt d. (fdpon., | *bfi&ïmï, "i E | . [ Ix—x | | ES UE qutlis d * . | hfi?ün. / 1 non [ THO prof. V *)d& qdol Onddg, æ j 27 n "W : É conb | fzzhïrmctisi ufs,imdl.( tadit d ; ï'*[b."r/ )ï m — | ,;, iM a lo Alj iylidii d ii 24 w at obl T ] fHdUXif: 4 a D] rj EOXQM N sticdum. jlointo dint j W/mim ramaf- jonego gj dO; du 142. [N MATTH CAP V— 143 L. oc-aamam ifaciunt, Eratautem lex talionis maxime , vt Philo- (ophi docent, naturalis, & omnium gentium opi- nione iuftiffima , vt quod quifque fecitTet, idem pa- teretur. Itaq; inter leges illas duodecim tabularum,| quz quafi naturz crant documenta ; vnia huic erat fimilis his concepta verbis , $; smembrum rupit meum, ex pacdo talio eflo. Extat de hac reapud Ariftotelem. $. de moribus ad Nicomachumlibro , & apud Gel- lium libro. 20. inter Sextum Cecilium Iureconful- tum & Phauorinum Philofophum fubtilis , & be- Dwt. 12. 29. Lex talto- ais Chri- &fb fuliata. ». Ó l |I. 17. Praterea addidit , quod non folum docuit| |Rom. $s. ». vt obferuauit Hilarius. Addidit,quód |ces excidit. 1» lege ( inquit Hieronymus ) retributi defl s im Enangelio gratia.. 1b culpa. emendatur .Kh;c pecea- | -|gat. Quid ergo? docet ne nosnon refiftere diabo- nelonga difputatio. Hic etiam hzretici falluntur, quod cxiftiment Scribas & Pharifzos docuifle li- cere vnicuique fuarum priuatim iniuriarum apud iudicem vltionem períequi; cum hzc talionis lex non priuatis hominibus, fed magiftratibus, ne poc- quafi regula data effet. Nam priuatis quidem homi- nibus contrà,di&um cffe Leuit.19. 18. non queras vl- tonem , nec memor eris iniuria ciuum tuorum. At nequec probari poteft hoc Phariízos docuiffe; nec, 1 do- Japud iudicem perfequi. .Si enim ius erat, iuftü erat; & vnicuique licet, quod iuftum eft; iuris ordine quaab homicidio & cxde deterrerentur, data erat, Quid ergo Leuit. 19. prohibetur? non ius, fed vl- tionem quarere. Mibi enim vinditla , cz* g retribuam Quid igitur Chriftus adiecit legi? primum hoc ip- Hilarius, Chryfoftomus hom. 18. auctor imperfedti hom. 1. Euthymius, & Theophylactus obferua- trunt; voluit enim nos non metu; tanquam feruos; (ed amore , tanquam filios, bene agere. No» enin accepimus. piritutm feruitutis iterum in. timores fed acce pimus [piritum adeptionis filiorum. Dei, Rom. 8.15. Lex namque iram operabatur Rom. 4. 15. Euangelium gratiam , quia graria per Iefum Chriflam fatla efl.Yoan. nos non expetere vindictam ; verüm ctiam patien- ter iniurias tolerare; nec tolerare modo , fed opta- re , fed illis gloriari; denique percutienti nos in vna| maxilla, alteram obuertere; volenti tunicam nobis| tollere, & pallium relinquere. Nes folum , inquit D. Paulus,;/ed ev eloriamur in tribulationibus nofirz. cum lex tantàüm ramos,; ipff; vitioruin etiam radi- torum auferuntur exe rdi4. 39. Non refrflere mala".)Hocvet:iam loco Chryfo-| per malum diabolum intclligunt. puto quód & co- dem vtatur nomine,zevitol , & m articulum adiun- ! r » . lo , cui Iacobus. cap. 4. 7. & Petrus. 1. epiftola. cap. tionem quzrendo : hoc enim non eft refiftere, fcd frd augetur. Alij intcrpretantur malo;id eft iniuriam nz modum aut excederent, aut non attingerentj| cuiffent , non licuiffe priuatis hominibus ius fuum| apud iudicem poftulare. Nam & in Euangelio li-| cet. Nec lex illa talionis folis iudicibus, vt regu-| la ; (ed multo magis priuatis hominibus, vt pornaj|. vt recté Chryfoftomus, & Auguftinus adnotarüt.| fum , quod talionem fuftulit, quz hominem folo| poene metu continebat , ne alijs manus inferret, vi] D ftomus hom. 18. Theophyla&us , & Euthymius : $. 9. iubent; vt fortes in fide rcfiftamus? Refpondent| rcfiftendum quidem , fed non hoc modo; non vl-|. manus illi dare. Igui s in,quiunt,,non,ignfextinguimr, | facienti. Alij putant malum non períonam , fed iem malam fignificare. Et ex ijs alij fextum. effa A B C É teram cedentis manum eft ; quàm in desteram im- [mus;fed vincamus in bono malum Rom. n. 17. |ftus docet, non effe przceptum ; aut non elfe ita, - dvt verba fonant, intelligendum. INam fi , aut prz- |Sic Laurentium dixiffe traditur, affatum eft at5 ver- Ft',(y' manduca.. iminare ; non cedendi , fed loquendi confuctudi- eclmabitis ad. dexteram , neque ad. fiiffram Num. 20. cafum , quafi dicat, ne malum pro málo redda- iL & rPetri 3. 9. Alij tertium , quod cgo iu- dico probabilius.Malum enim vocat iniuriam,qux nobis infertur; cui iubetnon refiftere , fed nos po- tius illi excipienda paratos exhibere ; & cum in vna maxilla plagam , aut colaphum accipimus;al- tcram vertere.Difputat Auguftinus libro.z.de ferm. Domini in monte neque Chriftum , neque quam- uis perfe&tos Apoftolos hoc feruatfe. Nam neque Chriftus vnam percutienti coram iudice maxillam, alteram vertits fed fi non manu , lingua tamen rc- ftitit. 54 bene locutus um , quid me cadu $ ff autem ma- le , teflimonium perbibe de mals Yoan. 18. 33. & Pau- lus etiam iuffu iudicis percuffus non folüm alteram| malam non prebuit; íed ; quantum potuit, vtiqucj reftitit, & iniuriam infuper addidit , Pereutret te Dev. paries dealbate, A&. 23. 3. Caíus autem virgis, & in vincula conie&us ius fuum minaciter períccu- tus eft, AGt. 16. 37.. C«fos nos pul:licä indemuatos bo- mines Romanos mi[erunt i carcerem (7 nunc oceulte no: eifciunt ? non ità , [ed veniant , «7* ipfi nes egciant, His exemplis intelligimus , aut , quod hoc loco Chri- ceptum cffet ; aut ad verbum intelligendum , &f Chriftas, & Paulus ad verbum vtique feruaflent.|. Partim ergo przcepti, partim confilij eft.Precepu|.- hzcfunts primum; vt vindicam non quzramus.| Dcinde, vt potiusalteram maxillam re ipfa verta-] mus , id eft , alteram accipiamus iniuriam , quàm acceptam vlcifcamur. Prarerea , vt animo parati| fimus ad remittendum de iure noftrog quandocun | que id caritas;& Dei gloria videbitur poftulare.Co- filij autem eft, vt quamuis neque caritas , neque|. Dceigloria idà nobis exigats mortificationis tamen noftrz caufa ad verbum hecomnia faciamus;non quidem irritantes adueríarium ad inferendam in-|. iuriam ; fed nos ipíos adexcipiendam inuitantes. Sed. fi quis. te perculferit i. dexteram.) Quod dexte-|. tam potius maxillam , quàm finiftram nominauc- rit, cüm colaphus in finiftram prius; qua ad dex-| pingi foleat, vt difputat Auguftinus , nullum vidc- tur aliud effe myfterium, quàm quod cum vellet dicere , fi quis te perculferit in vna maxilla, vertej illi & alteram; pro vna,; & altera, dextram , & fi- niftram expreffo manus nomine dicere maluit; & quia prius dexteram , quàm finiftram folemus no- nem fecutus eft. Sicut fcriptura loqui foler , Nos 1. &i2 16. Deuter.a. 27. & $ 3. & FA m & 29. 14. Neque vfpiam legimus ; ad finiltram & dexteram. Itaque Lucas. cap. 6. 29. fimpliciter di-| xit, " qui teperculferit mmaxilla ,prabe ei e7* alteram, Notanda autem eft Chriftiana & clegans antithe- fis:legi enim talionis , oculum pro oculo ; pati-|- enüz , vt ita dicam , talionem opponit ; vt pro accepta iniuria iniuriam alteram accipiamus. Egv| autem dico vobis , f quis te percu[Jerit n dexterá maxillam; prabe illi e7* alteram, Hoc fcilicet erat; quod Ethnici olimnon intelligétes dictitabant hanclegé Chrifti omnem Rempublicá euertere ; impunitatem enim) 2 E T^ TR G. - perditisf CA nbr la Of]zc 44 L o reide m Rn LL aL . UT * - d1Im eleemo- ms&äd.:þer ]fonari» ac- :-'e:eftio. -|quàm legibus. Preterquàm quód Chrifus nomli4. -|gat hoc loco 1udici manus , quo minus mhon*u— Cidas & czteros fceleratos homines animaduertat; . nec ita legem illam abrogat ; vt ea iadex vti/non]| poffit ; fed vcnon. cogatur.Nam-& Chriftiant u2 |przftamus, fi fponte facimus;atit inter iniurias;quas àb illisaccipinus MP eoadds 00 o Pa r o m D A E lia. Nifi , vt noni quifäiama poftea illid'alia;*Me xillam , prabe il 77 alteram. 42. Qui autem petità teda ei. )d cft , quifquis fit, | qm petitàte , daei; vt apparecex Euea: 6.30. 0mn; - jpetenti te tribue.: Quibus verbis:non iubemar nillá inter pauperes habere difcrimen ; praferendi-enim Habet caritas ordinem füum,quifpof)culat , vt pa- Irentibus potius,quàm alienis,vt amicis,quàm igno- ij danda|cutrit pater » & lgn Otushomo æquahtcr egens,non & pauper ignotus,idem à me petentes, ille;vt ludat, hic vt viuat;vetat ChrifP diuiti dare,negare pauperi. |raturaliqua perfonz qualitas , qua aüit eleemofynz . perditis hóminibus peccandi dati , vt Marcellinus; ad Auguftinum fcribit epiftolà 4. Qdafi vero Refpu-|- blica non fitmiüs ftet patieritia ; 'quam vt5 virtute;|- dices oculum pro oculo, dentem pro déte exigutit; j cüm homicidas mori cogunt. Sed priuatis homini-|' bus velut manicas intjcit5 ne ; dum fus manu iniü-[. tiá repellere constur,duplicent iniuridjnecpuniédi poteftatert tollit; fed peccádi occafionem przcidit;| ! AL Etquiüuamquete 4lrzgamueri;-.'—)f,f*ærwgd&g,üaeqüe hoc Gr&cd', neque illud Latinü genere fuo verbum| eft , vtrunque' à Perfis ; vt nonnulli adnotaueruht;| miginemffmït- ,apud jquöä Pubhcxnuntq,am r ores angati vocabantur. Ijs publica poteftate quo£| cuimque ho mmesqd fg'rexyda' ohera cogere, quofuis|. |equos , quafüis naues licebat vfürpare. Vnde &idti;| ^ vt & Grzci & Latiniangariare dicerent ; id eft aliz|- qu em cogerefolutamexccdc E Vcl ad Oncxa poxtan— : ida ; velad viam pïfæm'ö-rrürandäih ; quemadmodtim] - [Simonem illum Cytenzum àd'geftandam Chrifti crucent angariatum legimus cap.27: j2: Itaque ri&] rito id Chrift? numeracautinter beneficia;que alijs] — Vade cumillo ey*/ alia duo?j r afe quev! awrd dVosabi], cum eo duo , fub. millia patfuum.-Nofterinterpres] [fortatfe legit4AAu £vo alia duo;qua efficiunt cria mil]- nonnulli fufpicantur ; autipfe aüt?alnis].- . | Mehus fenténtik| legatut manifeftuiii errim eft Chrd-| ftum dicere volufle- duplicem.-:raccipiwcndamfäïää&? tiam , vt cum dixit, 3/ qus tepercufferit àn dexteram ma-| |ant, qui magis egenr. Neque bonanoftra in om2 | yai qüacunique ratione-pcetierint effanderes| - .|neque facultatum noftrarum rationem non ducere, hec amicos inimicis ; cognatos alienis pares fagere;]- tis fubueniam?, Quem ordinerh perficere haudidu.| . bie voluit Chriftus, nó euertere.Tantüm ergó pro-| - M g ngCtoana PUco o D pep "A mihi reddere;aut certé non propria , vt.cüm. do,| - quia Gractüs natione ; aut Latinus eft. -Non enim].. nationi , fed paupertati elemofynadatur. . — . ia o ndiiis.) Vbi hoc diétum fuerit , ver. ax. veró debebatis; qui Iudzus erat. Itaque quodà qui- E C II 1 ineque hidzórum populus illi iam $3 E F 3 l : Jopiosé difputantur ; à nobis propter huius expli-| . |cationem lociattingenda modó f;ic;untf.Vcrba au- -|remilla; que in ,Grzcis nunc leguntur codicibus ; contraria eft ; vt cüm do;quia diues eft , quia-poteft! . * Scribasvel Bhanifeus ; aut Scribarum«certe & Phari-| ; |[i&orumropinionibusimbutus ; recté à Chrifto dici-| . ; |turiudicaffe; quàd nó facerdotem'& Leuitá,fed Sa- |taritanum;qui amici erga illum, qui in latrones in-| Teideraz; fun&tSerat officio s.proximum app. ellauerit.]| -n-qrccf.fycjlpmtls, ex eoloco pmb'ari non Eoirc Pf OXiq | - 44« DiAtgiteinimice vefiros. ) Ho |&oresantiqui tradiderunt, & nos - 'Qb':iuimus;prop-riuïmeü:Euäïgä' jl : [reris , qu legi Chriftus adieci urrn ecIEnotus ho . |quadam confilij funt.Prz poffum vtrique dare; dabo patri; altefo pretérito.| |tcsn Id énim à me caritas exigit. Occürrit diues notás;| - |ma | hrie diuit - . [communibus orationibus,eleemofynis , beneficijs;| Id illa parabola declaraturs'que apud Lucam eft; ci] -^ [« ! | |I4-12.Cum facir pradium,aut cæng,n;qägz—omrä AIÁcos tHos ,[ |peque fratres tuos,neqs cognatos,neqs vicmos diites ; ne jïrtc ! Mpfr te veitatent , ( frat tibi retributievica paupereg , ce^|- eos , claudos,ev"deliles. Samma eft; non perfonarum ;|: |fed paupertatis, fed caritaris habendam effe ratio- |nem. Habetur autem , vt Theologi docert ; per- Jfonarum zatio ; cüm in danda eleemofjna confide-.| - ivacférra ^rec x p pl uc d . benedicite ijs , qui| Ites nos odio habeamus ; ne redi intelligédos.Nam legis ille peritusidem, vt opinor, Sed fcimus alió intédiffe Chriftum. Hoc tantum te-] mum in illolegis precepto quemlibet pellari. N u »i "er, 21 & 45. pro-] quadam pracepti| cepti hzc,ne odio haben- 1c äämsmalumpre * . 4 i -- — aalo , ne quid illis optemus mali , vt eos generali,. vt Theologi docent, charitate complectamur , vt qu& in omnes fiunt , non-excludamus; Con (lij,ve| eis ctiam.non ad extremam necceílitatem indigent-| bus , benefaciamus ;vt eos nominatim falutemus, vt familiariter alloquamur. $6d hzc à Theologis .Jmaledicunt vobis.,'nofter non legitinterpres; nec -Mant.ad. implé Em fïäi m ATRm difputaui*mus.*-R«raxi':hum f "-.-?*iïïr'a--amicu'm- cuum,|: id enim Hebraicum vérbum proprie fignificatzan-|- eivcz, qui te aliqua , aut fanguinis., aut amicitiz|: neceffitudineattingit. Is-etiani, Ron, vt multi pu-]. cant, batbaré; féd Latinéproximus dicitur ;fic enim|. |non alij folum auctotes ben? Latini ; fed ipfe etiam| - Cicero flepedoquitur. Senfus ergo iilius precepti]. B in lege'eraty^ Duliges proximum-tum ,id. cft amicum|: : tuUnï-;vtï'ex*Vi-väräi dyueariter; , o cx antithefi .qua]. Chriftus vtitur , manifeftà eft: Amicus auté inlegej yocabatur nó folü;qui efát,fed qui debebat effe: eile]. bufdiobijcitur, prexfertim hereticis; etiá Iudzisin|. lége preceptum 'äl-ifïä ;vtinimicos diligerent , quód| . |Exod. 23.4. fciiptü fit ; 4/ eccorreris bowi snimict t z dul afrns erranti,veduc ad eum, $i videris afsmuds odientis te 1a- cere fab oneré nb prateribis ; ed. fablenabis um eo.: hocy .|inquam, alienum absre eft.-Ille enim. ipfe , qui i.|. - [ic ininieds^vocotur, amictis €rat. Amicus, quia[' Tudzus ; itiimicus , quia-priuato odio alterum pro-| fequeBatur. Ttaque idem illé Dentet. 22. x. fratet| áppellétüc.Hhud áifficilius ; quód Chriftus apud Lu- - cam. cap.1 o/$9.dlitervideatur, quis proximus effet, intérpretari.- Sed illa Íntérpretatio.nón legalis, fed| Euangelicà ef:qua voluit'Cliriftus difrupta iam ma-]. ceria difcrimen tollere nationums quia inillo ne-| — [que Iudzus j neque Grecüseft, fed noua creatura;| : 'éculiaris;fed erit]| jvnum ouile ; && 'vnus paftor./Pratetquàm quód fip.— fübtiliter vellernus de illa-Chirifti parabola- difpu-] — (tireyinde potius probaremus Phatifieosin eiuis pra-| . cepti interpretatione non erraffe; & nomine PfOXi-*Qä ml folos amicos, & cos, qui bené de nobis merétur, L Á ; 3 * yt omnes au,;-;,r | i—; & d - , C " : quo;hicutin ce-] -ndam: loci fententiam neceflaria;| h3 a at conueniunt. æü: —— 3 3 R ER CHCENIS QUIPAMBIENIRUS TPLQNS. sVM MURU CM -'x.-.—:'-,?*' od "44'«;:ääW' v.. ääaägï'?—? ïïii * | ! j g | 14.6 : IN j MATTH- CHAPO VIo W '* MA i47ïu ;jï;'s IÉl Conucniunt amen,& co quidem magis » quod B. Alax'n.ic.o s fcd etiam inimicqu.j,ligit" ; nonfolim cari-] - DUE I Paulus huc videri poffit allufiffz, Maledscimur , c7 be-| — |tatis erga inimicos ; fed etiar erga ámicos fuz met- " rx?sï | : | pedicmm.x:.Co.:.g.n. B unt d W cedem habebit; quia Deus non naturá , fed gratiam w L | | 45. Pt fitis fily ) Plerique fic interpretantur,w£fi, remuneràtur —— 0000 000 0000 duma] "EM idcft vos cff'c.ühos dcclazctxs,(;—qog vtnó nnp?'obo, [ Nemeez Pub.lwgm hagfktmüi?)'l.)uþllcafll ä Lat.u?xs,- m ul | ï, fic 1llqd magis probp,vt Heb.ra.xim fit,quo??ux a.lte-- TOÀGra| À Grecis,t3 gb H.cbrgxs.—- dxcïbatur,qul pu- ; P"l It 1 ti fimilis eft;cius filius eífe dicitur; ficut Hifpani fual. bh.ca;pro principe vc&tigalia cojlhg»r,eba-t,auarum ho- & ( | 1 lingua folent dicere,videtur illü gcn.ullï'e,-'ld.c& adco . |minü genus,& omni pdxofu m populo,co PI.QFCKQm ïLm : illi fimilis eft, vt eius filius effe videatur. Hicíeníus| |tépore;quo Chriftus ifta dicebat , càm Iudzi nó fuz| r;:ï, N j p multo magis cönucpit , quia?diccre eQE filios patris| , |gétis regi , Ícd Romano Imperatori tributa pendere L M (ui tautologia eft ; dicere auté effe fimniles víitata lo- cOäcbatur.Indc enim illa nata eft quzftio, an liceret Jïmumä l cutios& quia ftatim declaratur,quomodo patris fuij — [tributü Cefari dàte Mar.i.£4.Luc.20.22.Publicanos f*!)*ï"äl / filij;id eft fimiles,fi bene omnib" fecerint, erüt, quia| . |pro publicis & perditis peccatoribus habitos fuiffe -x ["63'5/ | Deus folem [uum oriri facit p er bonos e2* malos, e7* plut| — conttat Matth.9.10.11.& 11.19.& 18. 17. & 21. 31.32. &| « wf»! | faper ieflos qo7 iminfloss & quia ver.48.dicitur, Effoteer- * [Luc.3.12.1.Cui opinioni cógruenter loquitur Chri- llqu Kx gü vos perfetti ficur pater vefler.qui im celis ejf, perfecios eft, ftus.Fuit & nofter Matthzus aliquádo publicari*; & us vbi non quomodo filij , fed quomodo fimiles effe| — |in telonio fedit.c.9.9. fedex publicano filium Dei, MA poffimus,declaratur.Nó nego tamenjdatam effe pes Apoftolum;Euangcliftam gratia Dei fecit. I "o teftatem filios Deificri;ijs quicredunt in nomine! | — 48. Effeteerge vos perfetli ,ficut pater vefler.) Sicut;] : Mi ] Chrifti,qui nó ex fanguinibus ; nec ex volütate car-/ C/non zqualitatem fed qualitatem;fimilitudinémque] — ! PU " [nis, necex voluntate viri;fedex Dceo natifunt; Sed; |declarat; & eam quidem fimilitudinem , qux inter -quishuiuslocifitfenfusexpono. — : Deum & hominem, non quz inter hominé & ho-] — - &46. Quam mercedem babebitis ) NÓ negat mercedem| — [ininem effe poreft. Sicut Chriftus orat Ioan. i7.21. L habituros quicumque amicos diligunt,cum amicos| [|vr fémws vnum , ficutipfe cum patre vnum eft: nec : diligere caritatisfit. Sed negat mercedé habituros, |enim illam; quz inter patrem & filiutm eft ; natura- fi, vt publicani; tantüm id faciant,id cft/fi nó prop-/ — lem vnitatem equare poffum";fed poffumus támen . [ter Deü , fedaut propter naturalé in amicos propé-, — |imitari. Proponit nobis Chriftus fignum ad colli- , fionem,aut propter vtilitatem fuá faciant.Quifquis , |mandum , quó Ícit nos peruenire non poffcvt,quó | auté inimicos nó diligitfatis declarat fe amicos nó. | poffumus , perueniamns. Non vult us eà víquc propter Ded , fed propter fc diligere. Si enim prop- ^^ progredi ; fed non itare. Vult autem. nos omnibus| ter Deum diligeret,etiam diligerecinimicos,qui nó| . in rebus quàm fimillimos effe patri , fed in ea maxi-| &i - minus,quàm amici imago Dei funt. Qui ergo ami-| . (ne, queilli eft maximé propria , mifericordia. Ita- s — | — [eosnóinimicos diligisquianó propter Deum dili-| . que quod Matthzus dicit, zffore perfrf j Lucas. c.6. dl lgit, vtabamicis mercedé naturalis amicitiz habeat;| — 86. dicit, Effete mi(eriordes , ficut €g* pater vefter smiferi-| d- à Deo caritatis mercedé non habet. Qui non folàm| "keri eff. ^ a 6a 6a ho n cw £X i, n £s hts ncs| ï* : .,-", t x,; FP o , i x;( *"t x 20 WU u NU wX NU NU u ul NU NUl ul XJ VU NUU! u w u VUl VUl WUl uf NX WU VU * | C A P VT- VL | x TT ENDITE ne 1ufïit1am Veftrtm faciatis coram homini- äbus , vt videamini ab eis: alioquin mercedem no habebitis apud | W pattem veftrum , qui in czlis eft. 2. Cum ergo facis eleemofy- j -X N änam , noli tuba canereante te, ficut'hypocritæ faciunt in fyna— | | |jnolite multum loqui, ficut ethnici.Putant enim quód in multiloquio fuo exau-| ' UCUA L. EE N- — v - ub V hu s . . Inf. 18. d. 13. Mar.T1. eiap. Ltic.1. Ps — d. 19. o MBc. 1I.- 5- [e434. Luc.li. — Ecdl. 38. d.3.4. $. I.T'm.6. KUL Thefaunzate autem vobis thefauros in cxlo : vbi neque zrugo , neque tmeæ | äemohtur & vbi fures non effodlunt nec fumntur z1. Vbienim eft thefw— |lus tuus fuem hmplex totüf corpus tuum lucidum erit. 23. Si. aütem ocu-| 149 dlantur d "Nolite ergo affimilari eis: fcit enum pater veller qmd opus fit vobis, Gtificetur nomen tuum., 10. Aduematregnum tuüm. Fiat voluntas tua , ficut ftris. 1. Et ne.nos inducas in tentationem. Sed libera nos à malo. Amen. fter cxleftis delicta veftra.. 15. Si autem non dimiferitis hominibus : nec p ter vefter dimittet vobDis. peccata veflra. 16. Cum autem. leiunatis , nolite feril (icut hypocritz triftes. exterminant enn;n faues fuas, vt appareant hominibus ieiunantes.- Amen dico vobis, quia receperunt mercedem Íuam. 17. .Tu au-| tem , cum ieiunas , vnge caput tuum ; & fäaem tuam laua , 18.- ne videaris ho-ä mlmbus ieiunans , fed. patri tuo , qui eR: in abfcondito: & pater tuus, qui vi- ia:vbi arugo , & tineà demolitur: & vbi fures effodiunt, & furantur. 2o. i fUs tuus; 1b1 eft & cor tuum. 22. Lucerna corporis tui eft oculus tuus.. Si ocu-| lus tuus fuerit. nequam.:totum corpus tüum. tenebmfum erit. Siergo lumen, quod inte eft;tenebrz funt : 1Pf'€ tenebræ* quantz'erunt? 24. Nemo Pete& duo- bus dominis fermre : autenim vnum. 'odio habebit,& alterum diliget: aut vnum fu&meblt & altemmnwmemüet Non Potefhs Deo feruire , & mammong. 25. OAN. MALDONATT COMMENT X ID antequam Petans eum... 9. SlC ercro VOS ombltls : Pater no&er, qui.es in Cæha fan-| ER E in cxlo , & in terra. 1. Panem noftrum fuperfubftantialem da nobis hodle 1. Et dimitte nobis debita noftra , ficut & nos dlmmlmus debitoribus no-]| 14. Si enim dimiferitis.hominibus peccata eorum : dimittet & vobis pater ve- det in 1bic0nd1t0 reddet tibi. 19. Nohte thefaurizare vobis thefauros in ter-j [deo chco vobis; ne fóliciti fitis animz veftrz quid i manducetls , neque cor-] P þon veftro qu1d induamini. Nonne anima Pan eft quam eíca: & corpus plus| j* |quam veftimentum? 26. Refplate volatilia cxli , quoniam non ferunt, neque| . metunt ,neque. congregant in horrea; & pater vefter czleftis paícit. 1lla. Non-| tns autém veftrum cogitans poteft adllcere ad| ftaturam fuam. cubltum vnum ? 28. Et.de veftimento: quid foliciti eftisCon.| fiderate lilis; aarà qumgcreiamat monälabomm,neque nent. 29. Dico au-| ne vos auagis Pluus eítisillis? 27 ais -*"*æ*'-.-m. c |tem vobis , quoniam nec Salomon in omni glona fua coopertus eft, ficut v-| num ex iftis. 3o. Si autem faenum agn ,quod hodie eft, & cras in chbanumï jmittitur , Deus fic veftit: quanto magis vos modice Hdel 3. INolite ergo fo-j liciti effe, dicentes: th d manducab.lmus,aut qurd bxbemus jaut quo operie-] ,murä 32. hæc enim omma oentes mq mrdrit SCIt enim Patet ve ',j.-ler,qula hlsä omnibus 1nd10eus $. QæüCL ef j Pnrnum regiïum Dei , & iufüitian & hæc omnla -td1]c1entu-r vobxs 54 ANöhte ergo foliciti effe m cr',,;;;; inum Cmfhnus emm ches fohcmis erlt flbljpfi fïifï—ïcu: drel mallua (ua p : [: . N UR ROby yonibnookis t iooiy mb | T'TEND ITE. j Cauete. Du- A: cïlflïmlhtudo ar*gmt 'Hoc Plobablhus qma illa fu'*j; Jbitari potcft , an hzc eadem fit ; * |perioris capitisad folos; vt pxobaulmus, Apoüo-; AGW Qoncm, quam Chriftusin mó-. .. losin monte dmgebatur ;hacad omnes in campo.| æ / ite habuit; qua.mquc Euangeh-— .. llllic de Euangelica tantüm perfe&mnc Apo&ohs:* PA N i&a fupeuore capite inchoatá; '!hie de»communinm füga vitiorüm agitur omnibüs J — inuncprofequátur —-»Ea:—;&eemm* r änegeiïäna,xtaproxfus,vtfi propiüs vtramque intue- -cfï'e contextus or;xtwms, non candem , argumentii amurylf)iä æ-at-æe,omwmlque matcu&de monte ini vallem W i MUAEU du j PAEARENSIHUNIIRUMEN UGSMELAUCARIHIQPY 39 . VE RER R RUL d : ob vt s [ Rv Ql o Cïdem : Wf l XiHC Q Verg fh MAURT [Cleïmc DA Mufitia pro|ereo facis eleemo[jnam , mendum putaífe, & pro 1uftitia| leleemofyna : g ' $n feriptu- 76. 1c.50. & in Paftor. 3. p. admonit. 36. & pocta Iuuen- |patur,Pfaloa. 18. Mifericerdia autem Domini 4b. eterno, - Jfemimanti,ez" panem ad manducandum preff abit, s* aufe- bit incrementa frugum m flitia vefira. F ruïf;s enim iufti.| - |cordia , perinde acfinomen npuiultitiz commu- lra veftra bsna, cap. $.16. difleruimus. "tlioquin mercedet non babebitis apud patr'em-mfrü.) -. [iun&iffimum quemque , & familiariffimum ami- |verum putat; confuetudinem aut communiter Iu- p -IN MATTH. CAP. VL - Ij1 D. vallem detcendifle videatur. Mageie l Neinflitiam.) Omnes Grzc codices pro iuftitia Denuosudlu , cleemofynam legunt, quemadmodum Theophyla&tus, & Euthymius legit.Latini auctores tract. 6.in epiftolam Ioan. & ferm. $9. de tempore; & lib. z. deferm.Domini,& Gregorius lib.84n Iob. cus.Etiam inter Grecos Origenes hom. 3. in:Exod. Credibile eft Grecum altquem non intgl;igexltezn, quid.hoc loco iuftitie nomen fignificaret , legen- remquie proximo verfü o(y &v zrorte eenpioruuluss CH eleemo[ynam potuifle. Ego noftram lectionem mukq magis probo , & quianofter interpres; & veteres il auctores Latini ; qui eiüs verfione non vtebantur; italegunt,& quia,vt pro eleemofyna fcriptorü igno- ratione iuftitia poneretur , nulla fuit ràátio ; vt autem pro iuftitia poneretur eleemofyna , potuit etfe. ca, quam diximus , & quia vis dicendi pq&glzgge vt pri- mo loco generalisiuftitia, deinde fpccizfliä eleemo. fyna ponatur , & quiaiuftitie nomen 'npmy: apud Hebrgos fepe pro mifericordia,& eleemotyna víur- ( víque in &ternum faper timentes eum, e9* ibblitid eina i. nem enima eiuldem effe fentenrie perpjeuum eit a /rt dedit pauperibus , iuffitia eius manet. i. [eculum feculs, cornu eius exaltabitur in oloria. Dilfj:crgcre* enim & da- re pauperibus , hoc elt eleemoty EU. ETRT EEE imitatus eft. 2. Cor. 9.10. Qwi autem admmifl at femer tiz vocat eleemofynas , de quibus agebat, quia ficu: frugesinarua,ficillg in pauperes leminate multi licantur.Sic enim exponit ; dfferfrt , & dedit pauperi- ïm,id eft íeminauit in pauperes. Hinc fa& , vt Sep- tuaginta interpres non folum vbi Hebraicé eft np"s| | : ) : m d conuerterint;fed fepe etiam,vbi eft "o miferi. ni vfu mifericordiam & eleemolynam fignificaret,vt Geneí. 20.13.8: 21.235. & Deuter, 24. 13. Sic& hoc Chryfoftomns hom.19. Auctor imperfecti, hom.15.] . omnes iuftitiam , Hilarius, Hieronymus; Auguftin*|: filios filiorum 4s,qui feruant teflamentum éis. R epetitio- |. |quodprioriloco *bm mifericordia dicitür ; pofte-] - riori. pv iuftitiam appellari, & Pfl. i. 9..Difper-| - nam vocat mp't! | iuftitiam eius , quem Hebraifmum etiam D. Paulu:[D iuftitia pro eleemofyna dyesorudto) ,1d. eft. iuftitian:] - A. . IDeum defiderare; - loco dweuorusn. iuftitia pro eleemofyna ponitur;vt ftatim explicatur.- Cum ergo facis eleemofynam , noli tuba illa , 5e luceat lux veflra coram hominibus,vt videant epe-| Quafi dicat , habebitis quidem apud homines;quo- apud homines , quam quarebant ; apud patrem au- tem veftrum non habebitis , cuius caufa non facitis;| quia zquum eft, vt cui quifquelaborat , ab eo mer-| cedem accipiat; & vt vnius laboris non duplex ; fed vna fit merces. .. COA GE E as D HERNOUDIRSM .2 Neli tuba canere. ) Quod Euthymius refert di- xiffe quo-fcïam,quodque Strabus probabile,Lyranus deorum , aut priuatim Pharifzorum fuifle , vt cum. canere antete, Quomodo hac fententia conueniat cü] - rum rcfPeätu facitis , ficut infra dicit ver. 2. & g. re-| ceperunt mercedem (ulam ; id eft inanem gloriam F f - | | eleemofynas daturi erant, tuba pauperes conuoca- - Mentit; Potiüs credo ad confuetudinem congregand: .. Jaut edicendum erat, Chriftum allufifle,vt Ioel. 2. 15. Bo Pïu-lum , ct4dumate fenes , congregate paruulos. fa- gmfff .Upc |morem , quarum initio tubis canitur, vt populus| B moediam aliquam Pharifzorü Chriftus inducit; Pri- mum nomen ipfum «zzoxpílic hypocrita, quo vtitur, |fit; aliam agit; vt D: etiam. Auguftinus adnotauit.] " [nihilin hypocritis effe verz , folidzq; virtutis ; quic- Imosdiam effe , ideoque fpectari velle; nos folidam -|tiz. Voluit enim Chriftus fignificare folere hypo- ; [critas loca querere maximé frequentia,vtà pluribu: "|videanuir , qualis erat Synagoga, in quam,F :;Jadtemplanoftra, omnis populus conueniebat.Sen- |fum minuir quifquisde Synagoga cóciliabulumaut N - [nutio. | |teft , nec ignorare, dum metaphoram interpretes .|quzrunt , incredibilem interpretationüm varieta- .|tem pepererunt, Nonnulli dexteram intentionem lferuandi ,ïræïcepta diuina;finiftram delectationem ':|Ihümanz Jferm. Domini & ferm. detempore. 6o. & Gregor.| E |.p. paft. cap.at. Alij dexteram fuperiorem volunta- Ifiniftràm Genulem , quemadmodum idem au&or fícribitfuiffein quodam Apoftolorum canone de- iclaratum.. Alij dexteram te ipfum , finiftram vxo- |rem tuam ; quam etiam interpretationem Auguft. ;[thymiusin hunclocum. Rem mihi C Lyfo&omuäe |tionem , qualem illam fuperiorem cap. 5. 29.30. effe /|diximus , fi oculus tuus fcandalizat te, &c. fenfus |jergo €ft, adeo debere nos iuftitiz noftrz teftes ef- Kfügere, vt f1 finiftra manus noftta oculos haberet, ifirze cognitionem tribuit;ideo fa&um eft , quódj rent ; nullo mihi teftimoaio , nullo probanc exem- plo, & vanos quidem fuiffe fcio , tam liberales fuiffe nefcio. Contràcerté Chryfoftomus hom.19.auctor imperf. hom.153. & Theophyla&usin commentarijs| - tuba populum , cum aliquid publicé , aut faciendü, Canite tuba in Sjon , [anclificatetermnium,vocate cetum,co rà; aut ad tragaediarum & comeadiarum admoneatutr hiftrionem exire , oculófque & aures attédat.Nam & hocloco,;quafi trageediam ; aut co- hiftrionem proprié fignificat , qui, alia períona cum Deinde verbum quo füperiore veríu víus eftwpàc G] O«a.Suoa| vt Ípectemini , cheatrale eft ; nam & thea- arum ipfum ab eodem di&tum eftverbo , & tuba ca- nere proprium eft'etiam theatri. Significat igitur quid agüt, fimulationem , laruam,tragaediam & co- debere fe?uiiriftu'tcm , necalios fpe&tatores , quam ( dIn Synagogis. ) vide cap. 4« 23. Haereticorum inter- Frg;cs fere omnes cóuenticula, aut cóciliabula hoc loco reddunt, nimis eleuata exaggeratione fenten- 1iCcut nüc conuenticulum facit; quod minus effe , quàm Sy- nagogam , vel ipía vocabulorum indicat dimi- s. Nefciat fimifira tua.) Quiafiniftra necfcire po- audis intelligunt , vt Auguftinus lib. ». de tem ; finiftram infertorem appetitum;auctor imper-| fe&i hom. i3. Alij dexteram populum Chriftianum; memorat. ÁAlij dexteram nos ipfos ; finiftram con- cum , Ambrofüus libro.:.de officijs. cap. 70. & Eu- hom. 19. & Theophyla&us acu videntur tetigiífe; non metaphoricam , fed hyperbolicaim effe locu- videre tamen non poflet quid dextera boni face- ret.. Quod autem contra cobfuetudinem , quam cap. $..39. explicauimus , prius finiftram quàm| dexteram nominauit; & dextere actüonem fÍini- AUE WONRGRANSP I U hx d d i E R DT CTSER, ITR RD eleemolynaim, — u — — "IOAN-MALDONATI COMMENT. - ied dextera porrigere foleam us ; & cxtera opera, que manu fiunt;,dextera faciat : finiftra illi tanquam adiutrix aífiftac,. itaut fi oculos haberet , quidquid |dextera faceret, ignorarc nó poflet.sleemofynà ergo IChriftus ita vult fieri,vt ne finiftra quidem manus qua omnium operum dextere nó modo conícia,fed adiutrix ctiam effe folet ; fcire pofht. Quod cüm in omnibus re&é fa&is intelligendum cft,tum in dan- da eleemofyna ideó potiffimum commédatur;quod nec vlla magis in re gloriá homines querere foleant; |uis parua magnum bencficium eft pauperi;maius, f latet:fi nemo,nifi qui accipit , nouit. Qui laudé ho- minum intueus deditjfibi,non pauperi dedit. Aut fi- quid dedit,vendidit, non donauit. Non potuit pau- |per pretium foluere;fed pro illo alij foluunt;cü dan- tem laudant, eum tantum fpe&ant.. Pretium eft illi | |videri. Apud Ecclefiafticum. cap. 2 9. 15. fimilis eft - lomaino fenten'ia , Cenclude eleemaj&nam m finu paupe- |benefacientes videri; fed velle videri. Nec omnino bet ; fed iubet, $ic lucear lux veflra coram bommibus , v: |videant veffra bona opera,C" glorificent patrem veftrii, qu. du eelas eft, c. $.16. 4.. !n abfcondito.) Dco , & tibi foli cognita. ] - Reddet ribi.) Grseci codices addunt év s eavepaf in aperto , in propatulo. E contrario tempore Augu- ftini Latini codices legebant, Greci non legebant, vt ille lib. . de ferm.Domini fcribit.Itaque fufpicio mihi eft primosillos codices Grecos,ex quib*tranf- latio Latina, qua Ecclefiaante Hieronymum vteba- tur, facta fuerat , hzc verba legiffe; poftícriptorum .|vitio in Grzcis abolita , in Latinis coníeruata. Hie- ronymum vcró , cüm iam ipfius tempore in -Grecis .|non legerentur, quiaad Grecorum ; vt ipíe ait , co- dicum veriratem Latinam editioné corrigebat , ex- punxilfe de Latina, quod n6 inuenit in Grzca.Nam legenda quidem effe ipfa indicat antithefis:In abf- condito & in propatulo,& quód Lucas. c.14.14.pto & 79 Qavepel in propatulo dicat, refarreflione,id eft in. qui fuerunt;qui faturi funt. Poftulat etiam equitas, . Jatque fententia, vt hoccredamus dixiffe Chriftunm nos multó maiorem etíam apud homines egloriam habituros , fi clam eleemofynam faceremus , quàm qui nó alia de caufa faciunt, quàm vt yloriam apud homines habeant; quia illi non nifi iri pàucorü ho- minum conípe&tu facere poffünt,quorum eloria in iudicio coram omnibus hominibüs maximsz erit ig-xïozïïiniæ.Nos,qtli-,cüm facimus, à niemine videri volumus; etià fi nolimus , ab omnibüs tunc videbi- mur;ab omnib" laudabimur.Solet fej& alios ita có- folari D. Paul*, vt ad Philippéfes.2.16. Perbiz vite cori nentes ad glariä mea in die Cbeiffr, quia no in ACHÍ CHEHT-. cleemofynam , .de qua loquebatur, non finiftra,| A 'potius , quàm Grzcam verfionem iudico corrigc:n-— [ftudium gloriz Chriftus reprchendit, vt. Cap. 23. 6, | f£mant autem primos vecubitus yn ceenis , €7* primas catbe- dras rn Jynagogus , eg" falutatines in foro , cg7 vocari ab bo- unibas Rabb;, ! ; necin vlla min? quarere debeant.Eleemofyna;quá- |- gnificat |blicas vrbis vias;angulos;biuia,& triuia , vbi maior .|hominum concurtus diuerfis venientium vijs cffe Kfolet; ficut Thamar , cum fe meretricem effe &noe-|- ret, quzà quamplurimis inueniri velle videretur,| feditin biuio.Genef.38.14. : dris . e7 tlla exorabit pro teabomnimalo. Non cft culpa |videri velle ; fed propter colligédam humanam lau-| " |dem videri velle, hoc tantun hocloco Chrift? pro- ihibet.Nam velle propter Deum videri,non prohi-| |vtftantesorarent,quód pluribus in locisqui orant, ! m*'trtzte; jï a]md !mbef:s ad»xt-r/m 4liquem LLIC. 18.11. P/Jd-- Jrrfacus flans , bec apud feorabat, Non allentior, quia ex [alijs locis perfpicünm eft confuctudinem fuiffe fic- Ifimile Phari(zos, qui maximé volebant videri fàn. |celum rapti, vt infra. c. 20. 3. 6. & Mar. 5. 31. & 1r.25. vltimo iudicio,coram omnib" hominib",qui func;| E. jper cubicul , verà cubiculü intelligo cá. Chryfoft. hunclocü. Át nó iubet nos ingredi re vera in cubi-| [claufo oftio folus orat,volens tamen, vt homines id r necin vacuts laboraut,8c2.ad T im.1.12. 18.5ed no cofun- dov;fcto enum cui credidi eg7 certus sü,qu Pafïs eft dfPa/[fi';', yneia eruare in illii dié & c.4.8.Dereliquo repofita ff mibi corona tufhitte, qua reddet m:bi Dews im la diesaflus iudex., $ Qutamant ) G. 071 em&m,quiai*amanr.ltaq; aut nofter interpres pro oz/lcgitoj,aut aliquis in ei* ver jfrone pro 4r« (cripfit qui. Facilius fuitex qma facere dam:eiA&oy autem fecuti , vertunt folesr. Mclius no- Iter interpres, quia non folam confüetudinem,quia áne affe&tatione nata effe poterat, fed multo magis In $ynagogis ) Vide ver. 2. Et m angalis.) NÓ fignificat hocloco angulus ab- angulum,vt AQ..26.26. Scit enim de bis rex, a& quem eg* gonftanter loquor s latereenim eum nilil horum arbitror;nec|. - denzm im arïgula quicquam borum geffumn eft ; (ed potius fi- | ocun maximé publicum, maxime confpi-| . . [cuum,maximé frequentem propter adiunctü, quod fequitur, platearum. Plateas enim vocat vicos,& pu- Srantes.) Sunt, qui putét Iudzorum morcm fuiffe, dicantur ftare Mar.r1.25. Er cium flabitis adorádum ,di- ditum & fecretam locum , vt folet plerumqs figni-|. ficare , quemadmodum cum dicimus , ab lgre fe in| [xis genibus orandi, A&.9. 40. Perras autem ponens ge- [nwa orauit d:cens,Tabitba þ:;ge ; AGt. 20. 36. c7* cum bac drxiffer ( Paulus ) pofitis genibus oraut cum emmibus illis. jra quoque ipfa flexo genu orare docct ; nec eft vero (&i;aliter oraffe-Stantes igitur hocloco interpretor, [manentes, fixi;immobiles,quafi homines animo in i& Lucz 18. 1. Mercedem faam.) qua fola digni erant,aut quá que- rebant, Hieronym. & Auguft. I | 6. Jntram cobuulum tuwm.) Multas interpretatio- nes,quas Auguftin,& Hieronym" ; alijq; multi au- (otres afferunt;quia allegoricx futnt;pretermitto;& hom.8.in 1. epiftoláad Timoth. & Theophylad. in culum;& oftium claudcre; fed tantüm inané homi- num laudem fugere.Itaque,qui in publico orat;no- lens abalio quàm à Deo auditi, aut videri , aut fi ab hominibus audiri,& videri vult;non propter fuam, Íed propter Dei laudem vult, is in cubiculo claufo! oftio ora;quia non magis laudé fuam quzrit,quàm [GC-€12.1. q. e9" pofttis genibus tu litture oraumus, Chriftus feciam flexis genibus oraffe dicitur Luc.22.41. Natu- frin cubiculo folus oraret. Conrrà , qui in cubiculo; Íciantjis in plateis orat, & tuba ante fe canit: & quo "d abrogat ergo Chriftus morem in publico orandi laudabili & Iudzorum , & Chriftianorum víu fiz- matum. 3. reg. $. 29. A . 24. & 31. & 4. 24. & 6. 6. & m. r. Tantüm intentionem animi cor- rigic. D. Paulus vultinomni loco nos orare leuan- tes puras manus.1.Tim.2.8. Noftra fa&tum ett ncgli- gentia,vtoratio,qua in publico fit;humanam laudé venari poffit. Si enim omnes, & vbique oraremus; Ij quàm ex oz16i. Itaque hoc quidem loco noftram! - fingulare Oratio in QUPALHPELAR : (2 "s : : publico Laoj le magis abdit,magis prodit, au&or imperfedti. NÓ ,,, 4 | ^ m tiir | quixif ( A. BEU ||- Jno N "l [ MM D | nti Prth f boti XO'W a, « t 'xh m xg& Gtee U M 10. 05)&Pu. d OL maLoT "ts efe [ fnve. ne -'id':retur,t Nehw bl " "ï':-;kx«&e& UM i j sanimo 1 n Ij -þp[ffmöi 0'4;,34 !ä g i 'fyh-NO i ] o orind K | j N —— À — À — * |: | | bibita. qui ineptis repetitionibus vfus dicitur quibufdam;| |deriuatum. Illud probabilius. Non enim loquendi Oratiopro- lixa an pro |imperauit, Luc. 18. 1. ficut & D. Paulus. r. ad T hef. .JAuguft.in lib.ad Quoduult. c. 57.fed quód exiftima- . |hec obtinuimus, non debere propterca fatigati; aut quoatinereyaut certe dormit, vt excitetur. a, vt Mar. 9. 38. Jeuit Toanines docuit difétpulos [uos, refponditle; Cum oratis E IN MATTH. CAP. VI. 55 ifmguïare nó elfet in publico quemquam orare; nec maiorcíque oratio haberet vires,nec humane expe- &atione laudis impedita ; & fimul orantium preci- bus adiuta. Qwafi fa&la manu , inquit Tertullianus in Apol. eramus, bec vis Deo grata eff. De qua re Orige- nes hom. 7. inIofue, & Chryfoft. hom.3.de incom- prehenfibili Dei naturadifputarunt. — — | 7. Noelite multum laqui. ) um GaT(oAohicwre, ne ni- mium loquamini , ne vtamini fuperuacaneis repe- titionibus. Verbum eft , aut à Batto quodam poera, autà Batto neício quo homine balbo, vtalijs placet, in orando balbutiem,& celeritatem Chriftus repre- hendit, quamuis ea etiam merito fit reprehendéda; fed fuperuacaneam , & inanem ftudio affectatá ver- borum copiam;vt cóllat ex fequentibus verbis , Pa- tant enim quod.in multiloquio: (uo exandiantur , quod & Greg.Nytfen.in lib.de oratione adnotauit.Nec pro- hibet longas Chriftus orationes;qui alibi perpetuas $.17.& ad Colof.4. z. neque loqui, càm oranius;ne- |que repetitionibus vti , càm & ipfe orando locutus fit, & ter eundem fermonem repetiuerit infra. c. 26. 44. & Mar.14. 39. fed prohibeteo animo multüm ex eo,quód ab omnibus fieret , laus vlla quereretur;|. loqui , vt hominibus bene orare videamur,de hoc enim agebat , & exiftimantes facilius Deum multa, quàm pauca auditurum verba,vtftatim exponit:Pu- tantenim quódin multiloquio fuo exaudi&tur. wec Euchitz propterca herctici habiti funt , quód mul- |tum orarentapud Epiphanium. hzref.80. & apud ixrentneminem , niít continenter oraret,faluum effe ,poiïe, non intelligentes, quod Luca.18. 1. Chriftus (dicit, oportet [emper orare,e7* nunquam deficere; quod nó fignificat debere nos perpetub,& fine vlla intermif Iftone orare , quod fcicbat Chriftusà nobis fieri non Ipoffe ; fed cum femcelaliquid àDeo poftulauimus, fiduciam abijcere, iterum atque iterum nullo dcfi- inito modoidem orandum; hac enim ratione fore, vt tandem quod pctimus,obtineamus.Hoc illa, que Icquitur;parabola fignificatur,Iudex quidá erat in qua- dam ciuitate , qui Dium non timebat , 2* homimnem non re- uerebatar, €27c. ! hs | d Etbnic.)Errorem Ethnicorum fuiffe,vt exiftima- rent, quó plura;clarioréque voce loquerentur;faci- lius fe à Deo exaudiri ex 3. reg.18.27. collieitur,vbi Elias alludens ad Ethnicorum ritum , quem decem tribus Ifrael imitabantur, Clamate,inquit, vocemarere, Dens entm efL, g* (or[itan loquitur, aut n duerforto eft , aut jn multiloquis.) Hebraifmus;In pro propter & pro 9. Sic ergo-vos orabitis. ) Incertum vtrüm bis, an fe- mel tantàüm Dominicam orationem Chriftus do- cuerit.Dubitandi caufa eft,quod Lucas.c. r1.1.2.fcri- batceum à difcipulis rogatum, Domine doce nos orare,fi- lricite, Pater fanétificetur nomen tuum.eg"c. Matthxus au- tem hocloco non rogatum, fed fpöte fignificare vi- deatur eum concionanté hanc orationem tradidiffe. attigit; &, qui attigit, Rupertus;bis putat Chriftum Vix quifquam veterum au&torum hanc queftionem| À Cotrarium tamen mihi videtur probabiïius. uof- D C - |Sed dum id ad propagandum Euangclium, & elo- D ieandem orandi formam diuería Occafione docuiiïe, ' docuiffet? Nifi forté dicamus , quod mihi omnino non difplicet , apud Lucam folos diícipulos; à qui- |bus rogatus fuerat ; hic omnem turbam auditorum; qua eam orationem nondum audiuerac docuiffe. Si femel tantam traditam dicamus,dicendum eritwat- thzum non vnam folum Chrifti concionem reci- taresfed quz ille diuerfis temporibus,multifque có- cionibus docuiffet, in vnum locum conijcere volu- ifle, vt omnem fere eius do&trinam fub vnum pone- retafpec&tum. —— : $;c ergo vos. ) vos, qui laudem apud Deü;non apud homines,vt illi,querere debetis.Vos, qui melius do- C&ià me eftis,peum non multitudine verborum,fed magno orantis affe&u;nihil nifi iufta;&ad eius glo- riam conducentia petentis exorari. - | : .. $ic.) Non his neceflarió verbis;fed hacant fimili fententia Auguftinus lib. de magiftro c.r. & in epi- ftolaad Probam. 121. c. z. & Bedair hunclocum. Nam nec Apoftolos orando his ipfis verbis vfos fa- iffe legimus; alijs legimus A& 1. 24. Tw Demime , qui corda noffs ommium offede , quem elegeris ex s duobus vnts. riam Dei illaftrandam faciunt , fi non verbis , re ta- men ipfa dicunt, fashificetur nomen tuum. Et cum Dei .|voluntatem ele&tionemque volüt cognofcere, quid aliud dicunt,quàm fiat veluntas tua ? Neque Chriftus his vnquam verbis oraffe dicitur ; in candem tamen lententiam orauit: Pater, ff pof&ibileefl, tran[cat à me ca- x Hfleyvermmtamen no ficut ego volosfed ficut t vis , Matth.. 26.39. Luc. 22. 42. Sed tamen paucis verbis omnia; quz in hacoratione docuerat;dicit, exceptis ijs, qua dicere nó poterat.Nam & ipfe patrem appellat,ficut nos appcellare docuits&; vt eius nomé fan&tificetnr, |petit;cum eius quzrit gloriam,fr poftibile inquit eff,id eft, fi faluagloria tua fieri potefts abíoluté namque veruntamen nen [ficut ego volo, fed ficut tu vis , & panem fuum quotidianum petit, cum vitam petit. Solüm non petit, vt dcbita fibi remittantur , quia peccatum net fecit, niec muentus eff dolus im ove eius ,& , vtin tenta- tionem non inducatur;qui cadere non poterat, &, tur , petcremus, fed vcomnia , aut aliqua , aut nihil tibusfe orauits non erat vnum ex ijs ; fed confenta- [neum vni ex ijs, vt Dei nomé etiam in inimicotum falute fan&ificaretur. Merito tamen Ecclefia tátum fum enim cofdem difgiþülos bis eandem orationenil Ifieri poffe.non ignorabat, & vteius voluntas fiat;| vta malo liberaretur,quem fingularicertamine iam|- vicerat.c.4.1.Ncque voluit Chriftus,vt quotiefcun-] . que oramus,ifta omnia,quz hac oratione continen | certé his contrarium peteremus. Ipfe pro crucifioé. | I.Pet.2.23- Q 4 vt nibil. AMIP r NIEN N T d E N RTRO TTE ER TE OEU st : | p g ii : ! "g 156 IOAN. MALDONATI COMMENT. 25 i | f wt miilommne pretermiffam [it,quod non m precibus,atque, À | - Nofler.) Vt non füum quifque priuatim;fed noftrü | 5, pv orattonibus noflris caleftis dotrina tam[zmd:o comprebenda-| — communiter patrem appellaremus , Chriftus idco E iW tar, Itaque re&té Tertullianus hanc orationem Euá-| — iubet, quianon priuata , fed publica totius Ecclefie "" H , bicà Septem pe |gelij breuiarium appellauit. D. Auguftinuslib.a.de| — ofo'eít,&z càóm Deum oramustáquam vnü Eccleiz| :-- | — " r t&:tiopes ota(er.pomini in monte, & hücom nes dcinceps rheo- mébrum oramus. (lql aliter orat; orare fortaHE PO"* l iüud [tonw As logi (ecuti '—feptem petitiones con Eillötc docuerunat;] |teftexorare certé nó pmeü.«Hoc nonàme prmum,| — 'g;god,imäwfw r primam, anéffcetur nemen ruum; lccundam , /fdue-| — fedà Cyprianolib.de oratione Domiuica,ab Am-] ^. h. Ll Iniat regnum tuum; tertiam, fiat veluntastua s quartam,| — |brofio lib. s. de facramentis. c. 4. ab auctore o peris E i panem noflrum quotidianum da nibis 504"3 quintam;de| imperfecti.hom.t4.ab Auguftino lib.z.de ferm.Do- F mittenobus debita noflra, ficut e2*mos dimittimus debiteribus| — | minijà Theophyla&to;& Euthymio notátum cft.1l- " noflra s lextam , 2" nenos inducas m tentationemm ; Íepti-| — ludetiamà nonnullisilloriim notatur indicari his mam , fed libera nos à malo, Recentiores quidam fex| B |verbis differentiam , que eft inter nos & Chriftum; |tantum ; nam ex duabus vltimis vnam faciunt..De| — |nos Deumnon patrem meium, fednoftrum ; Chri- qua re non eft operepretium difceptare. Illudnon| — |tam non pátrem noftruni , fed mceü appellare; quia « [pretermittendum,quod à maltis indicatum eft;tres| | ]co modo; quo pater nofter eft; omnium communi- primas petitiones ad honorem Dei, rcliquas advti-| iter patöt eft;omnes enim creauit, omnes conferuat, litatem noftram pertinere; quemadmodü decalogi| — jomnesnutrit;omnes;quantum in ipío quidem fuit preceptain duas diuifa funttabulas;in prioreerant| — |etiam xedemit..Eo autem inodo , quo Chrifti pater qua ad Deum;in altera, quz ad proximum pertine.| — cft;nonaltérius eft pater. Pater enim illius;non quia bant.Hoc eft quod ver.3;.dicitur, Queriteergoprimsm| — creauit;fed-quiaex fua fü bftatiagenuit; ideo patrem| regnum Dei. Non vultDeus noftrá vtilitatemabho-) — peculiaritez(inquit Ambrofius lib..de facram.c.4.) | . |nore fuo effe difiunctam : quia nec vtile nobis effe Fu'um appellats nos.veró patrem: communiter no- i poteft, quod ipfi honorificü nó cft.Ideoque honoré| C ftrumappellamus ;:quia illum genuit, nos creauit. fuum vtilitatis noftrz regulam facit, quá necqui fe- Alia magisspropria videtur efleratio ; cuar & Deum|.- quitur;errare poteft; nec;qui nófequitur,nóerrare.| — |patrem,& noftrum appellemus;quod illi regenerati Pater.) Quód à nomine patrisexordiriiubetsnon| — |per Chriftum fimus. Manifeftum enim eft eos, qui ideo tantüm facit;vt fiduciam nobis Deii alloquédi;|. Jncc, baptizatifunt;nec in Chriftum crediderunt,hác pra beat, quemadmodum Tertullianus, Cyprianus,|| |orationé pronütiare nó poffe;& tamen à Dco creati Chryfoft.homil.2o.alijque multi interpretes volue-| — |8*tamen conferuati, & tamen redempti funt. Non runt; fed multó magis, vtblando nomine Deibene-| |[ergo ïhoc**dco ideó Deum patrem appellamus; quial uolentiam captaremus , & ad concedendum ,quod! |tantum noscreauit,quia cóferuat;quia redemit; fed p oftulamus,pattis eum.appcllafione nioueremus,vt| — ctiam qpia p-;er')ädcm & gratiam baptifmi regenera- Augultino lib. 2.de fcr. Domini plabui*r;Habet-oræ-i-z . [uit, Dedit enim peteffatem filios De fieri s , qui credunt [o. .T, tio Dominica Rhetoricam fuam. Huc fpectat, quod D | » somineev s alijs ergo non dedit; ab alijspater vo- || c. 7. 11. Chriftus dicit, 5f ergo vos, cum fitis mali,nofls| — |carinon poteft. Hoc'etiam Tertull. & CyprinusinD — | . Lona data dare filijs veflris , quanto magis pater vefercale.| — |lib.de orationeDominica obferuarüt. Quare cum| flis dabit bona petentibws fe? Nomen ipfum patrispro| |dicimusnoftrum;non folum à Chriftosfedetiam ab|. nobis orat; quia patris eft filijs neceffaria prouidere,| — infidclibug hoc verbo dittinguimur, & Deum patrél |patris cft filijs ignofcere. Eodem exordio perditus|^ |noftrum;id eft credentium,non infidelium appella- illeadoleícensadferediens víuseft, Parer peccani'im| — |mus. Quidian non cft pater omnium?eft enimuero, Jeelum, e27 corsm te, Lucz. 15.18. Adnotauit Tertullia.. — |Ephef:4.6.fed eorum peculiari ratione;qui in Chri- nus in lib. de oratione, & Auguft.lib.z.defer.Do-| — |ftum credentes vnü cum illocorpus fa&i funt. Nos mini Deum in veteri teftamento non *patrem*,'fedi . Jigitur inter Chriftü; & infideles medij fumus, Chri- Dominum vocari voluiffe; quia illiferuicrant; nos| — |ftus naturalispei filius;infideles quodá modo (þ urij;|. [filij fumus nec emm accepimus fpiritum feruitutis iterum in| E. |quia ab eo creati , quia ad eius imaginem fa&i (unt;| | timores(ed accepimus fDiritum adoptionss filiorum Dei,mque| — |cx natura,quafi ex ancilla;non exgratia, quafi ex li- " 4 clamamus "tbba pater , Rom. 8.15. An autem hocloco|. |berageniti; ficut Ifmael naturali virtute , non ficut|. |folam primam Trinitatis perfonam;an totam ipfam| — |Ifaac fupernaturali gratia.Nos filij nec naturales, vt Trinitatem patrem appellemus; in vtráque partem| — |Chriftus.n ec fpurij, vt infideles;fed tamen adóptiui, difputari poteft. Pleriq; ad folum patrem hzc verba| — |led tamen legitimi;alioqui heredes non effemus pei dirigi putant, vt Cyprianus, Chryfoftomus,& Ru-| |& cohzredes Chriftis Rom.8.17. —— —— 575 — pertus fenfiffe videntur. Argumento eft,quód Chri-| |.« Quiesiseeli. ) Quod multiheretici, czleftis,vno| ftusieundem fuum, atque noftrum patrem,quamuis| |verbo dicere maluerunt, minimé probo; nó folum;| non eodem modo vocarce foleat; /z/éende, inquit,4d| |quia mali funt auctores, & quianon tam breuitatis;| |patrem meum, 2 patrem veflrum , Ioan.20. 17. Magis' |quàm nouitatis ftudio facere videntur ; fed etià quia j ;äï?q aliorum probo fententiam , qui totam hic Trinita-| p |veram horum verborum fententiam corrumpunt.| Ierm;lco |tem patrem à nobis vocati dicunt. Curenim Deum| — Primum quidem,fi Greca verba; vt nofter interpres, ili " |patrem appellamus»primüm, quiacreauit;at nófo-| — |fecuti fuiflent, vt o &v Gic dpasdie verterent, qmi es m ca-.| !Tit L us pater.fed tota nos Trinitas creauit. Deinde, quia |/s,errare non potuiffent; & caleftis dicitur non fo- 'Qt'.z' n conferuat; at non folus pater, fed tota Trinitascon.| |làm, quiin celo habitat; fed qui ex celo originem *-Fgu.ï;"' feruat. Tertio , quiaredemit;atnonfoluspater,fed| — |ducit;aut qui de celo venit,vt Chriftus.1.Cor.15.48. JP " tota redemit Trinitasstota Trinitasagendosfolusfi-| |49. & qui celefti conftant materia , celettes globos|: lius patiendo.Itaque rcfpectu quidem redémptionis| jappellamus. Hic autem certü eft Dei habitationem|: | folus potius filius, quàm folus pater, pater nobiseft! — fignificari, quiideo in czlis habitare dicitur, quód|. | appcllandus. Quartó, quia per gratiam regenerauit; — |quamuis vbique fitibi tamen eius gloria potiffimü attota Trinitasregenerauit. — — .. . ^^ ( eluceat;quiasm fole pofoit tabernaculum [umm, P(al. 18.6. b oadat [ EE sss s CUDUIN MATEHOCAR VE p Sic Plal. 2. 4. Qu babitat i calis irridebit eos& Plal.ai2. A ictus & Rupertus breuiter indicarunt , vt regnü Dei]" $. Quis jt'.ct,t;tgl?.am;nw Deus nsffer , qui fn.dlfif ./?4,.5?7 4t,&. |voceturillüd, quo Deu*s:pofit'is omnuibus inimicis| 122. . dÀ relenaus ocilos meos, qui babitas im calo. Scri- |fuisin fcab'elïum pcdum fuórum ; vbiquc regnatt- . deezle |bit Ariftoteles omnium gentiumquafiànaturain- |ruscít, & vtloquitur Diuus Paulus, erit omnia m om- i. — firam 6pi11ioncm fuiffe, Deü in cxlo habitare, vnde, jmbus.1. Cor. 15. 28. Nam etfi nunc etiám vbique re-| : illad tár frequens apud Gtecos poétas natum fi5; |gnat;tamen quia non pacificé & fine hofte, ac bello| * Higiod, n Jwäpä*ä d p vajenfnperique babitator Olympi.Am-| — |regnat, & quia multi illi quafi rebelles refiftunt , re- OP brofius & Augultinus celosfanctos interpretantur,| — |gnare noni dicitur. Tuncautem fubiugatis hoftibus, * in quibus peus peculiariter dicitur habitare; (ed i&ï & amicis liberzïtis,inimicis damnatis plené regnare ïï&-lï— | - lallegoricus, non litteralis feníus cft. o ] jdicetur.Hüc effe fenfum ex illo loco D.Pauli;querm r E Santlificetur nomen tui..) Nomé Dei diciturnó hoc| — inotàuimus, non obícuré colligitur; tum ctiátii ex hm | (olá De*squo eü appellam",(ed hominü de illo cxi-, B .hocipfo.Manifeftum enim eft nos liic nó noftrum, ; Q (timatio,& quidquidadillum quoquo modo perti-' — |fed Dei regnum poftülare, Náni tres primz, vt dixi- Q Inet,quod tüc ab hominib* fanctificari dicitur;cíab| — |mus,petitioncs ad Deum; reliquz ad nos pettinent. r lillis timetur, amatur; colitur, cá eiusaugeturglo-, |Noneftergo fenfus,vt Deus tegnet in cordibus to- t tià , cá bonitas,cü s&titas.cüm maieftascelebratur.| — |ftris; àut vt nos cum beatis regnenius ; hoc enim ad v Hebrei enim vp (anctificatedicere folengidéftce-| |nos maximé pertinet ; fed vt Deusabfoluté; & fine| Mi llebrare; vt fanctificare fabbátum. Ezechiel. 44; 24.| — |aduerfario regtiet.Sic enim dicimus; /£dweniat regnso u fanGificare ieiunid;Ioclis, t:14.Autfan&ificari Dei — |rewm,quemadmodum fi filij patri regi pacificum re- J E nomen dicitur, càiitanquam fan&um colitur, &| |gnum; & vi&oriam contra hoftes precaremur; nor Tm) | |honoratur ;5. ficut é.contrario bla;fphc.mari dicitur| |vtnos;fed vt ille regnet, Aduenire autere optámtuss "Itéf D. cüm fine debita ab hominibus reuerentiatractatur,| — lficuc illi diliguntaduentum Chrifti.z. Tim.4.8.& ad Gu [ jIfai. s25 & ad Romizi24: & polluiscumrtáquam vile| C [Eit.2.15. & anime ille Apocal. 6.9.10. — . Wum |. |& fordidum habetut.Ezechicl.z0.59.& 22..26..& 56. - Fiat voluhtas tua.) Alias Cypriani, Augufüni, & t | 0. & 39. 7. & 43: 8. & Hieretm.7. 35. Atque ad hunc| .. |Gregorij interpretationes,quia allegorice funt;pre- lo | |fenfum nicron.in commentarijss& Auguftinaslib — termittédas puto. Inter litterales illa communis eft; k 2-dc ferimon.Domini interpretantur. Non ficpetitur, — |vtpetamus Ecri Dei voluntaté in terra,ficut in celo; Drocteni ( [inquit Auguft. San&lificétur momen tuum , quafi-non fir! — |id eft, vcitailli ho mines obediant, ficutain gcli obe« nNo | | jfanctum. nomen Dei , fed vt fanctum babeatur ab homn- diunt,Hicronymf Chryfoft. hom.zo. auctor imperf. QUs qu ubus v .id eif , ita ilis emnotefcar Deus , ut non. exifti- hom.m,.Auguf.ï.:.hb.z.dc fc'r.,DQmini ;Theo pþylg&e emit f , nent 4117??14!/'2"& — 7"00! MA Wä'fde?'( füneant, — |& Euthym.Ahj paullo Alitet,Frat voluntas ttA m Peirrrá, Mewreps - n ea,ndgem ferc ! fcntcnt.-m;n. rGr-eg..o:ms .:N-y-iï'enus D /z'cut 15 calo;id eft pacifxcetur terraj H(;u't olità cxluin V: o in lib.de oratione Dominica,Chryfoft.hom.20.au-| ^ |pacificatum cft. Nam ; vt aliquando in celo intet|- "— . |&or 1mperfe&1xhomx4w Theophyla&. & Euthym.| |bonos & malos angelos b*elhfm fuiffe dicitur Apo- i*;äümus : . JPaullo lmg:usïa fenfu Ambmüus difceditlib.:. de c:fl. z. 7. de.m&(ï que in tetrá Dlaþolo pax in cæl.d Q«f i 'fäcrglïfe;j t.C4. Sanchificatos , inquit , sos dicitinnomie| |cofecu jtacdfhlta nüc in terra inter Diaboli & homi- bb .[Derum lejus :fï/zrt/h,üf "m fpiritu. De: no;fïr(:hæc anfïfrcf- ! |nem bellu c&,petxmu(äue " vöt-vnftus à terra in abyf- Yarettá p W; vt .n*zmþgg..perman.eaf—,a Mümi.:QUfn-äau t-.emel.ïondlm— futm 'dCl)Cläfüts &3, vtáalt Chriftüs , vt ejciátur fora'sf' WgHæ ,. mus à ;maþæ .Dc;;x?.amcw:miäm.&lmficgrl velimus:'ab Ioan. 1. 31. vn de illa confequátut pax , quam angeli gt p anlbgfsafa»-.r'lätfi.car;Waü'ejz.ïigugtücgmuasdde?,mqun; n-fïtoChnR;o ho?mmbusbant)unaarun:, Luc. 2. 14. : qui: n Tertqlhänusm.*hb..dcmmgäe; Avfg-?mþi W?Wmälmc, Slzc'--"Amerf:ms lib. P de fgcra.c.4.. 'I:ertülhänu'? v.crq W " -f Vngn-,cbc»m:es ]?mf:fgïcetzfrm:noiä?;zm a'm.mäm dmmf(a.*. Md .'il . |ptotptum -lpvnoþls,& paratum animum iïgmflcan -a (l 1 - 10; LAtdueniat regnum tuuim. ) Quid hocloco regnü g Putats vt quidquid calamitatis , quicquid boni , vel M( . Dei appelletur, & quidfitaduenire, variz fententiz.| * |mali Deus nobis immittat, pátienter feramus ; ficut p ! . |Nonnulliregnum illudintelligunt;quo Deus in iu-| - jl'ob dicebat, Deminus dedit , Dawiinwus abflulijficut Do- r i ftorumi-coidibus reguare diciturs ficut & contrario| — mimo placwit, sta faftum eft , fit women Domiti beneditlum, , qo jin corpore iniuftorum peccatüm dicitur'regnare| [r.zr. Verüm non videtur reftringenda cffe geticralis il . JRoman.6.i1,.& ficut diciturg remum Dersntra vosef| — |feritentias quod iftz omnes interpretationes faciüt. d . |Luce 17. 41 . Ad hunc modum Ambrofiuslib. s. de| |Nam de fola preceptorum obferuatione; aut de fola] d facramentis.c.4. Au&crä&iä&ä&&i.h& i44Hieron| |pace,vel pacentia interpretari parum eft. Ex omni-] dienu . |in cominentarijs,& libicontra Pelagianos.3.Grego- äusü vna conflctur , equaliserit. Petimüs ergo , vt] ' |rius Nyffen.in lib.de orat:Dominica,& Euthymius| —|omnibus in rebus volütas Dei fiat;non folum à no- jfirym . |Alij deilló regnoaccipiendum putát, quo-inbeatis| bis; fed etiam in nobis; ficut Chriftus ; cum peccare nö!ofül?ï» regnatyquafi petamus.illud;quodiam ahijsbeatisad- E |non poiïïïfsdiöfibät: tamen tion mea.fed tna voluntas fiat, ytiit : ueni"t;iiöbiä étia aduenireg q»uaü.sþä:tamus difflw ;€71 ^ |Luc22.42.vtique non tan*tüm À fe, fed etiam'in fe. "Á jeti u klfe um Gbriffo, Philippenf. :1:23: ficut dicuntürfide-| . | — Srewem eabo-) Vbinihil eft,quod Dco ro$iftat, nihil nypput les diligete aduentum Chrifti-z.ad Tim.4.8.:&tad| |quodnonadnutum ',c-).b-cdifät,HPfæl.*mz. 20. 21. Benedi-| j |Tit. 2. 13; & ficutanimz illa; que fubtusaltarefunt| — |ere Demrmo omnes urägclt erus potetes virtute qwi facitis vey- o Ipetüt;vt vihöi:cetur--fan'«g'm-iä fm;rum'üwmms& COI- Lf:lm'f'iW ?,ad audien "d W:tmfirïü?huþ ens, &, Benedi. " poribusfüis itetum inductz rcgno fruantur, Ápo-| ljete Domino omties virtutes enmaymintfiri m quifacitii vo-i qrginto cal.6. 9. 16. Tta Tertullianus, & Cyprianus inlib. d - luntatemn eius. NI 31 e fllrfosszs « iosto us gl jorat. Chryfoft. hom. 2o. au&tor etiamsimperfeei| | - Yt Panem tioftrum quotidianum. ) Fra&uofus locus: j o ihom.4. & Auguft. in epiftola ä(?'Prdjgm,;- 121 Alhj agltargx;nn?c;lg P?,n?mfï?o*»f?d&.Vcrbf?ffP??' 9bfïaf'ï | jtauon &egmfmï:&ææadumuä id eft glomattua-manrffffbe;tü.r | ïr1e;ate «'dlch*.llxs;&mtcrprevtanqnun.uxyarvlþetgtg mï pþf— iif guï' iho ml'zäibus;if tidem Aügäu&ahsbrp.zz de fcr. Donmini. Q Catus. I?-lcmq'ue Veteres ä'u?corþs pæþ,ifc r-'elFlg*; OSC;L,äf«.—*-i " ( Werus fenfus mihi videtureffe; quem Theophyl^ — que ad Ecclefiz vfum accómodaté dixerünt panem I60 IOAN. MALDONATI COMMENT. IGI inoftrum quotidianü Chrifti corpus appellari. Nam| « verus panis eft,qui de cxlo dcfccndit,öc.qtiotigiia- nu S, quiaautà fingulis,aut à tota quotidic fumitur Ecclefia; Tertullianus lib. de oratione, Cyprianus de oratione Dominica, Ámbrof. lib. s. de facram. c. 4. MariusVictorinus lib.3.aduerfus Arium, Athanaf.in lib de incar. Inuencus,Hieronymusin comment. & lib.3.aduerfus Pelagianos.Eft in hanc fententiam nó minimum argumétum,qubd vero fimile elfe videa- |cuiffz. Obftat tamen , quod fequitur , e nobis bodie, explicatur.Obftat;quod tanquam rem quotidic fin- tur Chriftum in tam perfecta diuinaque omtionch . [nihil nos terrenum ; nihil non diuinum petere do- quafi in craftinum petere prohibeamur, vt ver. 54.|. Á B gulis nobis neceffariam poftulare videamur;scorpu autem Chrifti quotidie fumere perquàm ttile eft ; Orientalib" Chriftianis eius tépore fumebatur.Que res eundem impulit Auguftinum lib. ?. de fer. Do- |mini , vt panem quotidianum noftrum Dei volun- |tatem interpretarctur;ficut Chriftus dicebat Ioan.4. p4-Mem cibus eff vt faciam volmntatem patris mei, & Yoà. [6- 217. Operamini non. cibum qui perit ; ed qubpermanet in Uit4m eternam.Cyuam interpretationem & Origenes jhom. in Ezech. r4. ante illum adhibuerat. Atiftum Ccibum non in hodiernum tantüm diem; fed in om- jnem omnino vitam petere Chriftus docuiffet ; ficut jilli dixerunt, femper da nobis buiic panemn Yoan. 6.34. & ;Lilla-, da mibi hanc aquam,vt uon fitam,neque veniam buc |Laurire. Ioan.4-15.Itaque probabilius cft; quod idein lAuguftinus lib.r.locut.in Genes. c.39. & epiftola ad [Nytlen.in lib.de oratione, & Theodoritüs in com- [ment. incap. 4. epiftolz adPhilippenfes dixerunt, |panem hocloco noítrum & quotidianum omnem "Pnecdfarium cibum appellari ; panisautem appella- tione omnia ad fuftentádam vitam neceffaria intel- ligi debere , id exomnibus huius loci circuntlantijs [manifeftum eft. Nam & quód noftrum,id eft nobis Juacaneum ; & quod in hodiernum, non in futurum Ipetimus; & quód ver. 34. codem fenfu prohibemur porisagi. At non eft verofimile(dicunt quidi)Chri- ftum in tam czlefti precatione quidquam terrenum rere deberemus. Non enim à terra,vt pecudes ; fed à Deo,vt hxominessnon in omne tépus; fed in preíen- |tem tantüm djcm petere docet. Hoc autem czlefte |przceptum non terrenum cft. Eo quidem víque, vt Ictiam Chrifto docente pauciadmodum faciant. II- lud magis mouere poteft credibile non videri Chri- ftum,quantumuis moderatam corporis curáanime curz prepofuiffe.Id autem fecitfi inter ea, quz no- is ä'ffis petímus ; primo loco pancm , fecundo rc- miflionem peccatorum ; tertio liberationem à téta- 2 ordinem dignitatis rerum;quàm naturz & infirmi- deinde bene viuere. Huius rei Chriftus rationem ha- non eft camen neceffarium;nec,vtait Auguftinus;ab| IProbá.121.c.12.Ba(ilius in regul.breu.inter.252. Chry-|- |foft. hom. zo. auctor imperfe&. hom. 14. Gregor. ,D neceffarium; & quàd quotidianum,id eft nó fuper-| lin craftinü effc foliciti; omnia indicant de cibo cor-| - *,lpbf'cularc docuifle.Refpódeo non fuitfe Chrifti con-|. |ilium ; vt panem réfque neceffarias quarcre iube-] |rerquod terrenum eft, quodque idem Chriftus ver.| ]z5-facere prohibet;& ad quod fatis fumus náturano-|- ftra procliuesifed vt doceret vnde, & quatcenus qua-| tione petere docuit.Refpondeo Chriftum non tam|. tatis noftre fequi voluitfe. Natura prius vult viuerc;| C E F corporis,quàm animz curam habet.Exícindit enim ' maximum & vehementiffimü affe&tum;ex quo ma-| ior peccatorum pars proficifcuntur ; & vt dicá bre-] uiter,hac petitione cauet,ne peccara fiant,(equen nr:,'1 | imus;quem nihilominusà neo petere iubemur;quia |brzorum Euangelio pro $niewc legiffe ànn crafti- |tamus.panem. Et quidem verborum antithefis recte| [quaruntfed cognatio,fimilitudóque fentétiz, qu&- ;|adniodum fi coniugatis etiam dixiffet verbis,panem quomodo fa&a remittantur. - : Noflrum.) Qui panem;Chrifti corpus intelligunt, à te dari folet;Gregor.lib.33.moral.c. 5. Eece e7- sofftr |dicimus, (7" taenen vt detur orammi s nofler auippefit ,cuw| Accipitur,qui tamen Deieflcum ab illo datur.Et Dei evgo efi ex munere,e7* nofler fit veraciter per acceytionem : Alij no- noftrum vocari illum etiata ipfum,quem iam habe- cum Dei potius,quàm nofter re vera fit , non dcbe- mus:eo prius vti,quàm vtendià Deo peramus facul- tatern. Sic au&tor imperfe&ti: quod verum quidem| & pium,;fedalienum eff* arbitror. Vult enim Chri-| ftus prauam hominum cófuetudinem corrigere;qui nullum auaritiz fuz modum ponuntvt ex ver.19.& fequentibus perfpicuum eft, Noníolent autem ho-| mines,que habencautinduftria (ua querere,fi mali; autà Deo petere,fi boni funt:càm igitur panem pe- timus , quem nonhabemus ; cur quidiuitesfunt| petune Mouitqueftionem,;idemque explicauit Au-| ouftinus pauperes petere;vt habeant;diuites, vt non num [uam ? noune multi dormierunt divites 7* furrexerunt| pauperes ? Sic igitur interpretari poffumus , vt nofter| dicatur panis , qui nobis eft neceffarius. Hocenim| cum Chrifti cófilio bene conuenit , qui tantüm no-| ceífaria petendi. gnam difficultatem peperit. Vetus interpres quoti- manifeftum eft. Atque ita omnes veteres auctores tit,quáquamin eo veterem verfionem noluit corri- gerc.Itaque incauté quidam noftro tempore in vul- bauimus,minimé conuenir. Alij confubftantialem, id eftcinfídem nobiícum fubftantiz reddiderunt, vt linde oposery , de'äuo tantopere adueríus Arianos|. difputabatur ; confirmarent, vt Marius Vi&orinus| |lib.s. aduerfus Arium. Hieronymus Ícribitfe ia He- num quafi intcr craftinum;& hodie antitliefis qua- dam fir;& hodie in diem eraftinum neceffatium pe-: congtuit; fententia veró nó congruit:non enim do- cetled prohibet Chriftus in craftinum effe folicitos. vcr.34. Alij exponuntEndary fubftatiz noftra aléda catum, non fuperuacaneum; quod nó fpmxfus malé conucnit. Sed nihil æq&u&. mihi vidc-mr conuenire, atque vt nofter vertit interpres » qwetidianwm ; vt in- telligitur ex co,quod fequitur,da nebss bodie.N6 cnim. eft verborum antithefis, quam quidam,vbi non cft;] buit. Adde qubd cum panem docet petere, non tam 4 — noflirum hodiernum , ideft nobis in hodiernii dicmi ij noftrum id eft idelium, non infidelium interpre-| — |tantur, vt Cyprianus. Alij noftrum, id cft, quinobis* Ítrum,ideft hominum , non pecudum. Alij volunz| Amittant, Et quid eget (inquit)dimesfandeo drcere ipfo pane| - [quotidzano eget diues quareenimi abundant illiomniatvnde: leiff quia Deus dedit ? Quid babebit,fi Dem fubtrabatma-] . bis vult poteftatem facere in p:æfdu:g: diem ne-| ; : -Qntidmnum.ï) GtæCtlln v?fbilnl Gw ï*äts'o;ov -rrqxa-'- 3 dianum reddidit, vt ex Hieronymo in hunc locum| Latini legunt. Hicm-ny-m.usqucrfub&ätialcm ver-| - eata editionc pro quoridiano fuperfubftátialem po- | fuerunt:quod corporis cibo;quemà nobis peti ïrö- | accommodatur , id cft pancm cibarium, non deli-] u n l d u MK N R a RUR neceflarium, — n j i. li l l&xtcnim Wt ï.dlüm.ï fcqütmc,(' ts lcrpre Iu nobj U'mjfrä Mt n Exl b ; | d Ah] Q Ai) VQlum 1äamhgbc,; muhqmï |Dot d m facul.ï | ütem ho OWT Lyumpy 3 usl ï lal ïläiiïïw::.onf M r/lmzz-:?m uml nit - ) i WIMM/M- / ;Sn:x:mnr s Ynolet , Rocenm iunnim n« : üun p rf t gt bachcum nsudort jiaem vt poluo t d i 1 j i -SW' u oitd a dl w*,';&om jl ( qiiu sbi o ) Mï aisj ] ] ) 1 psccato. d w I m 162. BHTCADPS VL É minus proptercà dimifity quod feruus debitori fuc' 1. £t di 5«.Mich;z.19.Probaruntexhocloco veteresC íam nobis'videtur:. Ch enim ouirino nobifoum agetur, fi nón:aliter nobis Deus ,quàm noftris nos debitoribuspeccara dimit- merentibiüs remittitsquàm nosdebitoribus noftris; lautremittere fole: j autetiam poffinius.Ttaque fi regula effe;nó: fÍeddamnationem potius| ximus,parabolam c.18. 24738. fignificatur, vbi'Do* minus feruo decem milliatalentaremifitsferuus có- fcruo centum denatrios'noluit condonare ; necDo- indigentiz noftra. Vnusadhucangere;potc& fcru-j B mutenobisdebitaneflra..) Peccatanoftra.de- | D mare proijci;vt fcripturaloquitur.Laan.1:9.1fai; 43;] Zathos«. Nemo fin' ! craduerfus Pelagianos neminem in.hac-vita fine|- peccato effe;quando omnes diceredubemur,Dimitte| — pobis debitamo[lva.nictonymuis lib.s.aduerfus Pelagia:] - nos, Augultinus liba.contraep; Parm;co; & lib.5.| - contra duas ep. Pelag.c.s:& lib.s.de peccat; mer;c.1.| E ternegantes,& affirmantes promi(fiones;aut condi.| & cpift..89..& hom./42.;Duobus modis Pclagiani| . rcfi pordebant; ;primütir virosfan&os, cum hac di-| cünt verba,nó pro fc;fed pro alijsorare;Auguft. lib.|: I2.de peccator.mer.c:ro. Deindenon cx veritáte , fed]- cx rmodcftia & humilitate dicere. Aug.lib; 2; contra|. |duas ep. Parm. c. 10. quibus ijídem locis rcfpondet.| Sicut 45 nos damittimus debiteribus nofl ris. ) Periculo-] . hiiftas regulam tradcre. Male|: tat. At non eft regula;fed conditio. INó effe regulam| roanifeftümeft; quia Deus nobis & multo plura; &|: multo maiora, & multoliberalius, & multo minusj noftram à Deo petefémus. Hoc pe£illam;quam di-| o * m jprius diimififfet, quafi eius excmplo prouocatus; fed prius Dominus dimifit, poftca feruus dimittere no- luit, Denique regula eft , quam imitamur;nó autem tamur;nó .ergo.nos illi,fed ille nobis regula eft. Nos il!i conditio fümus , quia finos debitoribus nottris non remittamus, neque nobis ille remittit, vt fupra C. $2524 figniflcatur, $ offers munus tuum ad altare, c7* ,;þ.þ—,;, delitamo jfera., fient qg7nos dimittimu debitoribus no- | 27-quibusrefpondconon vt fiant, fed quia fiüt ec-i äcut ^ |& nosdimittimus debitoribus noftris.Nomergo eft| - : Emfus fore , vt.hac folaconditione nobis Deus de-| - bita;noftra dimittat ,. fi nos.debitoribus: noltris di-] - Ccgta;ideo dicitur , dimitte nobis dcbita noftra; immittamus; fed,vt nifi dimiferimus alijs, nec ille no- paulloante verar4.dictum.eft t fr enim dismiferitis bomni- nibus peccata eorumydimittet. vobus pater. vefler delicla ve- gendum ell, fed f ceteraaccedant;qua funt neceffa- ria;fi nos peccaffe peeniteat;fi animus fit non iterum Deus nos;ed'nos Deum in remirtédis peccatis imi-| - ibi recordatus faerizs quod frater tuts babet aliquid aduer[msy — ts relznque abi munus tuum ante altare, «* vade recociliari| : prius featrituosez" tiic veniens offeres muni tuii o* Mag.| - -|t1.25.Cum flabitss ad orandum,amittite,fi g.uigilmbetvif 'aäf | ner[us aliquemyut c7* pater ve[ler, qui sm calis efl , dimutraty - vebis peccata ve[fira. E.t Lucas.c.1t. 4. non dixit; dimitre| fl ris: fed, fiquidem nos dimittimus omni debenti ob Cur| - crgo Chriftus hanc non iam regulam, fed conditio-| - nem adiecit,cum poti" impedirerei,.quam petimus| - impetrationem,quàm iuuare videatur? Refpondeo;| duabus de caufis appofitam fuiffej& ad corrigendam| orationem noftrà, ne nobis à Deo pcteremus;quod alijsipfi nollem" dare;& ad comoncfaciédos nos, vt| C quodà Deo petimus;id nosalijs concedamus. Reli-|. quum.eft ; vt videamus , quo modo fit intelligenda,] Nefcio .qui. olim hzretici ita intelligebant, quafi| ! |quantumcunque hominces peccarét ; & quacunque|. , |Éraiione viuerent,modo acceptas iniurias condona-. rent;certi eflentfore, vt peccata fibià Deo remitte-| - rentur, vtícribit Auguftinus lib.21.de ciuitat.c.22. 8 bis dimittat , vt ver. 154 220n dimi[eritis hoynimibus , nec : pater. ve[ler. dimittet vobis.petcata. veflra , quare quod| . f/ra; non abfoluté, vt Auguftinus admonuibcintelli- peccandi,&fi quid cft aliud;quod ad peccatorum re-]- miflionem requiratur.Nam;vt femel dicam,hocin-| - tioncs differt: quód negátes abfoluté, & finc alia fu- Ferxaddit;a» conditione ; affirmantes nunquám abfo- i i 3 ligenda;fore,vt quifquis non crediderit, quátumuis bene viuat, & quidquid aliud faciat ; condemnetur. uté ; fed.cum exceptione , nifi quid aliud impediat;' crediderit , condemnabitur . Hzec enim promiffio, quia- negans cfb;abíoluté, & fine vlla conditione eft intel-|..- iQuodantem ibidem diciturqui erediderir,ey- baptiRa-| - F ts fuerit falums erit;quia affirmatio eft,non abfoluté,| - &fiuc exccptione in,tcl"l.igen'dum:, fed fi cetera ha-]- ibeat neceffaria. Sic hocloco , quod dicitur ver.1ig.|- quia per negationem pronuntiatur; abíoluté; quod! - vero vcr. 14. quia peraffirmationem, non abíoluté,l. (cd cum exceptione intelligendum eft. Alteram hu-|. ius conditionis explicationem,nimis tamen angu-|- . ftam Auguftinusaffert , vt noftris :debitoribus de-| - |bita remittamus , idà nobis pctcn-tibus ;ficutnosà| affirmátes ( negátes conditiones intelliguntur.Vnus & idem locus Mar.16.16. illuftre i» feriptura Vtrqu.ueg:cgulæ prabet exemplum. Q , inquitno» intereft. Deo petimus; vt nobis noftra dimittat; & ficutfer-|. . 'uus ille cóferuum fuum rogabat, patientia babein me,| Math. — Quid inter| . Oaales in o dB ienda , €& «Znamoda'. 1 Deus quo. modotétat, rE remit -|Deus mihi peccata mea non condonabit nequaquá [Patrem meum occidifti ; an neceffe cft; vt nihil à te - Jexigam, fi volo, vt nihilà me exigat Deus? minime. Honoré mihi falfa criminatione detraxifli; an mihi] C |repetere coram 1udice nó licebicilicebit.Quid ergoà "Mhiuriam, non damnum remittamus neceíle eft, fi [mittantur.Iniuriam enim à damno fubtiliter Theo- : logi diftingunt.Cum patrem meum occidifti, & fe- "giftiiniuriam, & damnum attulifti. Iniuriam , quia offendiftianimum meum;quia contempfifti me; dá- ipeccata vitaremus; & à Catholicis hocloco preme- Irate,vt Hicronymus libro aduerfus eos, 3. & Augu- Jfed libera nos à malo, vbi pexv malum,vt paullo poft do- cebimus,non potcftnifi diabolus intelligi,tum etiá 16 IOAN. MALDONATI COMMENT. 163 Inimis ftringit, & cófcientiam nimis laxat. Iubemur enim Mar.ir. 25. non folum rogati , fed noftra etiam. (ponte , cum ftamus ad orandum dimittere , fi quid aduerfus aliquem habemus:quáquam & generaliter ac fine reftrictione de omnibus intellexitfe videtur ipfe Auguftinus libro z. de Íerm. dominiin monte. Illa difficilior eft queftio;quatenus debitoribus no- ftris remittere debeamus , vt nobis Deus debita no- (tra dimittat.Deeare copiosé Theolosi difputát: ad eorum fcholam auidü lectorem mittimus.xos hlc ca tátum, quz ad huius explanationem loci neceffa- nibus debitis, fed de priuatis iniurijs intelligendum. Milleaureos nümos mihi debes;an,nifi códonauero ita eft.S$ienim condono,beneficium confero;fi non condono, peccatum non admitto. Nec illaobftat parabola Matth. 18. 24. quàd de pecuniz debito lo- quatur.Nam per pecuniam peccata funt fignificata. volumus,vt noftrz in Deum iniuric ab eo nobis re- num;quia eum mihi eripuifti;qui me alebat,qui do- cebat;qui tucbatur;damnum repetere poffum;iniu- |riam condonare debeo, ita vt nihil propterea velim| Imali ; vt nullas tecü geram inimicitias,& vindictam non quzram.Idem in alijs exemplis iutelligendum. « 33. Et ne nos inducas in tentatinem ) Duo hic expli- canda funt verba; quid fit tentatio, & quid in tenta-| -tionem inducere. Pclagiani hocloco non peccato- |rum contra nos pugnam , quam tentationem Ícrip- jtura folet appellarfcd humanos cafus;quos ipfi per nos,nifi Deusauertat;effugere non poffumus,;intel- ligcbant. Auctor Auguftinus epiftola. 94. Nempe, quia in eo errore verfabantur, vtexiftimarét in no- ftra cile poteftate , vt nulla Dei adiuti gratiaomnia bantur,quodà Deo petamus ne nos in tentationem inducat , quafi non poffimus fine eiusauxilio fupc- itinus multis locis argumentatur ; hancin terpreta- Guerunt. Sed ex proximo verbo facile refelluntur; |ex c. 26. 41. Figilate, ey*orate, vt non intretis in tentatio- ria iudicamus,di&uri fumus. Hoc ergo non de om-| [mius in hunc locam putantnos rogare;vt non inci- damus in tétationem. noftrz enim infirmitatis me-] jinquit,ez orateyne imtretis in tetationem. [piritus promptuc: eff caro autem infirma, Pugná ergo, ficut Chriftus, de- |benc confiftit.Idem enim effet, zenos inducas in tenta.- mus ne in tentationemincurramus;in pofteriore,vt 115,19.& additus articulus, quafi malignurm illum di- donem,tanquam diuerticulum;quà euaderent,que-| nem : Spiritus enim promptus e[? , caro autem mfirma , vbi| certum eft de peccatorum tentatione agi:quodergo illic iubet exercere; hic.docucrat. Quomodo autem tefpondent, quia nos ad peccandum impellit.Facile enim eft hareticum effe. Sed ftat Iacobi fententia, quam nulla poterit hereíis abolere, Neme,cum tenta- tur dicat,quomam 4 Dee tentaturs Deus enim imtétator ma- [lorum eft , fed vnufquifque tentatur & concipifcentia [na| abflratlus,eo7 tlefíus.c.1.13.14. Veraac firma omnium| femper Catholicorum fententia fuit; Deum,cum de peccatis agitur,non impellendo, non incitando; fcd nos Deus in tentationem inducat ; facile Caluinifte] - Matth.18. 29. Hzcc,inquam, interpretatio & fenfum À permittendo tentare, vt Tertul. & Cyprianus ii lib. |deorat.Dominica, & Auguft.íer.124.de tempore, & Íepe alias interpretatur.Hoc conftat.Quid autem fit Deü non permittere,vt in tentationem inducamut, id non conftat.Nam nonnulli interpretantur,nó ne in tentationem incidamus , quod dum carnem cir- derimus, ab illa füperemur,vt Auguft. lib. 2. de fer- commentarijs in hunclocum.Melius, vt mihi vide-| 7 . ö [ L L c. 6. Tertullianus,' Cyprianus de orat. Dominica, Chryfoft. hom. zo. auctor imperfect. 14. & Euthy- mores,non folum, vt vincamus,pgtimus; fed etiá ne fenfum Chriftus c.26. 41. prorfus expreffit, Pigilate, trectamus;fed nos cum Diabolo,ille cum morte, pa- ter fi po&ibileefl tranfeat à me calix iffe. Sed libera nos à malo. ) Cyprianus omne genceraliter malum intelligit ; fiue peccatum;fiue quiduis aliud,; quod detrimentum noï rcferunt,quafi fenfus fitne nos inducas in tentatio- nemsfed libera nosabilla,vt Aueuft.lib.z.de peclca; elle putat orationis Dominicz petitiones, non fatis j p ; t p e . tiopem, & , libera nos a malo ; nifi forte in priore roga- fi incurrerimus ab ca liberemur, quod perexiguum Theophyla&o placuitfe video.Iuuat nomen ecvspéz; Iquo Diabolus vocari folet,vt fupra.c.5.37.& infra.c. gito demonftrans. Adnotauit Auguftinus lib.2. de peccatorü merit.c.4.quod ante eum Tertullian" in- dicauerat, co artificio has petitiones effe difpofitas, mur,liberemur. Adiccit(inquit Tertul. ) ad plenitu- diné tá expedite orationis,vt nó de remittédis tát ; — Qwatuum eff regnam.)Hac verba in Gracis codici- d cEa erc rée ajovac apluiquia tuts eff regnum,e77 poteflas, (rgiarz'a in fecula amen;que,quia in noftra verfione nó legimus;nec in precibus dicere folemus; clamát he- retici;& nobis partim ignorantiam,partim falfi cri- mcen obijciunt;quafialias de noftro cómenti Domi- nicá mutilaucrimus orationgga. Sed, vt alij ante me monuerunt; nó nos hec verbiidetraximus;fed Greci follemni precationi addiderütsvnde credibile eft, in Euangelifte contextum fuitfe tráflatsquéadmodum angclice falutationi addiderüt ÓTI GU Crexec TOy gtThpat cumferimus;ficri non putant poffe;fed ne,cüm inci-] mone Domini, & epiftol. 121.& Theophyla&tus in- A o "ghdecagabq : . tur,idem n.Auguftinus in lib.de bono perfeucrátig in certamen defcendamus,ne forte vincamur. Hunc!. bis afferat. Alijad tentationé] - |torum meritis.c.4.& lib.z.defermon.Dni in monte] - & auctor imperfe&ti homil.14.quod cum altera Au- |guftini opinione;dcqua ver. 9. diximus, qui fcptem & fubrile difcrimen eft.Magis mihi Tertulliani pla-| cet interpretatio,vt per malü Diabolus inrelligatur:|: J efe(inquitlib. de orat.)a Drabolo tentatm prafidem,cz- Artificem tentationss domonfirauit,quod & Chryfoftomo|. hom. 20. & Chryfoftomi fectatoribus Euthymio &| vt prima rogemus przterita nobis dimitti peccata| in fecunda,vt ne in futurorum irritamenta prolaba-| .|muriin tertia,vtà przfentibus, quibuífcum cófli&a-| Ifed etiá de auertédis in totü deli&tisfupplicarem"*. | bus adduntur 6v; &8 tguv v Bae1ea. , 3 n Ó'wapac u n ai,.äf-f ,quid f" pePerg:/li ferunatorem nolris ,& Pfalmis,Gleria Ipatri,ev* filis, «" Spiritui [antlo. Eftq; id Grecorum in- | Ts | genio - 39. A att, 26. - Bbdin.. odl | þ | Ec(clcf — E j A — ulb " at ïduü?»mm.. ! Iwr:nöu;l/ "em . nx . .!. d defer: mmd*c- | Mi OmmK; ;4- & EU()]V—/ PO 1.1](;. | :mzazismc.! B — tl n ;ä"»,;;g 3« TM Ffïmï?gg»ï -s MHDORTG Vj Wtl — Qsl | .ä *tomt " - AAQM ! - P AUs | bb , | ld Ti mont uml u sauinty tss n d Va0 xpipr t deiyt i per:ï:ïgamx ul | iredgtur T irjotomo g ! l | :| meem x : « B '41; :.l:- '& 1nhlv' l j 4 ul T j;;umï:jum , M ncn ] r.u*--ü"]"' .» RJ/ Forill l- sfäcixfgeümsfä ia p z:n-:zprolabæ am d jupetr il ,ASL* . ) L |de vera tríftitia, fed de fcueritatis fan&titatifque, vt .Jcan. s. & Auguttino lib. ;.de fermone Domini per- |rius, conficiunt, & Chryfoftomus 4/a;0ejee: cor- |critas , vt 1e1unarc vidcantur , natiuum & vegetum , jtete : contra quàm mulieres faciunt , vt pulchriores Rppareant. — 13 | : 166 ( INCMATTEH:CADR VL 6 |genio & moribus valde confentancum , qui ad finé : . 4 [:À r Rs ( 4 |concionum folent adiungere , ov1coí s wpairoc s2l AE2 , X Bamia , autaliquid fimile, vt apud Chry- lfoftomum;& alios Grzcos cócionatores fepe legi- Imus. Confirmatconie&ura , quód vetuftifhmi au- l&ores non legant. Et folebant tamen Tertullianus J& Cyprianus Grecis potiüs vti exemplaribus.quàm ILatinis, maximéque cum Graca Latunáque diffide- lbant, & Hieronymus Latinam editionem ad Grz4 lcam corrieens veritatem , tamen nec vertit, nec in ' : D * - : : e * ^! m - Icominentatijs exponit. NNec vero fimile eft Chriftü lin t& brcui, przcifaque oratione nó ncceffaria addi- Adiffe vcrba.Fateor Grecos auctores Chryfoftomum,| ä&örem' imperfe&i , Theophyla&tum , & Euthy- I |uangelio reperiri.Sed Greci leguntex confuetudine Ecclefiz fuz;Hebraus , quia Grecé legit; quantum| lium,in prefatione diximus.Syrus verój quia/credi- Ibileeft cum ex Grzco Euangelium tranfhiliffe; nifa forte & Syri ex fimili precandi confuetadirie addi- dcrunt. TU DINNNEE UL | a. t Srenim dimiferitis bommmibus.) Ciuidquid eit plicauimus. Nunc antithefis tàntàm inte£ homi- |nes & Deum notanda eft , 57, inquit, dimiferitis bomi- nibis , id eft zqualibus veftris, conferuis veftris , vt in parabola debitorum c. 18. 28. 29. Magis enim de- bet homo homini , feruus eonferuo ; quàm homi- ni Deus , feruo dominus iniurias condonare , quia mortalis cim fit , non debetimmortales gerere ini- micitias,& quia minus zqualis ab equali ; quàm ab offenditur. Iubemur ergo facere quod eft minus, vt obtineamus quod cft maius ; & centum conferuis noftris denarios reiittere ; vt .decem millia nobis Italenta à domino remittantur. Hanc vim habet, |bomimibus. Similis fententia Ecclef. 28. 1. 2. 5:4. s. Qui vindicart valt', 4 Domino inuentet vinditlam , e7* Ipeccata ia feruaus fernabit. Relinque proximo two nocenti te,Co* tunc deprecanti tibi petcdmþluemur.üomo. bomim referuat wrAm , «* a Deo querit medelam ? In. bominem f- milem fibi non babet mifericordiam , &2 de peccatis fuis de- Inem petit a Deo? qu*is exorabit pre deliclis slluws? | 16. Jicut bypecrite, ) De hoc nomine diximus - Vvero d. od | idenei " Tr:flcs.) exuSparroi , qui trifti funt vultu; quod non ait Hieronymus, fimulatione eft intelligendum. . Exfe:-*m:izarzt.')' a caviCast , fic vertit, non Hierony- mus fed vetus ante illum interpres , vt ex Hilario Ípicuum eft. Nam Hieronymus;demoliuntur, red- tem , quod nec ipfum eft proprium. Melius Hila- rumpuntpropiusalij, obfcurant. Senfus cft , hypo- colorem , aut triftitiz fimulatione, autalicuius me- dicamenti artificio in pallidum tetricumque cóuer- ium legere:fateor & in Hebraico,& in Syriaco E-| enim auckoritatis Hebraicum illud habeat Euange-| in his duobus verfibus difficultatisfupra ver. 12 ex-|- inferiore fuperior, prefertim ab infimo fummus|. D. precatur ? Ipfe dum cavo (it, vefermat wam , e27 propitiatio-| - dendum putat, veterem fubreprehendens iriterpre- : À. D C F Mertedem [nam.;) quam querunt,vtver.ra.g. —^ ' orum coníuctudine 4. reg. 17. 29. Solebant Palefti- Tu autem.) mutatio numeri , vt ver. z1.ex Hebrz-|- |nij fugiamus oftentationem , & hilaritatem potiüs |quàm trittitiam preferamus; ficut intelligitur quod Jarb.liberum hominis arbitrium confirmat, parum Ife&antur , ij thefaurum non in czlo apud Deum,| |fedin terrà apud homines ponunt. Mclius alij om- E. llegiffe nofter interpres: nam & Chryfoft. & auctor| |pronomine vehementiusauditorem feriri arbitror,| -|preterquàm quód verfu precedenti iam caeperat fe- J[uerit nequam.. AtqueitalegitHilarius, & Ambro- ni, vtait Hieronymus hoc loco , diebus fcítis vngi. Nec folàüm Paleftini , fed omnes Orientales in lzcti-, tia , & rebus profperis vngebantur , vt ex his locis intellieimus Ruth. 3. 3. 2. reg. 12. 20. & 14. 2. & 4. re9. 4.2. & Iudith. 10.3. & 16.15.& Efther.2.12.Quo- modo autem intelligendum fit, quod Chriftus iu- bet caput vngere , cum' ieiunamus, Chryfoft. hom. 21.& auctor imperfecti hom.15.Hieronymus, T beo- phyla&us,Euthymius, Rupertus re&té expofuerunt; non iubere , vt re vera caput vngamus , fed vt ieiu-|. atque Iztitiam ; quemadmodum qui caput vngunt, fuprá dictum cft ver. 3. vefciat frniflra tua , quid. faciat dextera tua 5 & vet. G. intraim cubicalum tuam., Aliz in- terpretationes ; quas partim ijdem auctores, partira| Origenes , Hilarius ; Bafilius ; Auguftinus ; & Beda afferunt , allegoricefunt. — : duer a I9. No-lttct/vqfdüriïare. ) n ö—naw.)pffe'fe uujv, ne the- faurizetis vobis , vt hoc vramur verbo. V etus intet- pres in huiufmodi imperandi modis , qui per nega- tentiam exprimens , non verba, vt infra ver. 34. & C. 7.1. 6. Quuód autem quidam Auguftinum tradu- cunt ; quód ex fimilibuslocis in lib. degratia & lib. |benigué faciunt. Nam & ii nonnullis locis eft ] SeAde , & fi non effet, nihilo minus ex illis liberum| probaretur arbitrium ; quia nemo ; przter hzreti-| cos , tam eft infanus , vt Deum nobis pracipere di- cat, quz facere non polfumus. Et multo profedto| illi magis ridiculé & imperité ex alijs locis ad tol-| lendam , quàm Auguftinus ex ijs ad affcrendam li- bertatem arbitrij ; argumentantur. Quid Chriftus| per thefaurum intelligat ; non fatis compertum eft, Hilarius humanam laudem intclligi putat, quam ver.2. $. & 16. mercedem appellauit; quam qui con- nes auctores , quoslcgiffe memini , de terrenis opi-| businterpretantur. Quod ex ver. 24. confirmatur; non pete[Lis Deo [eruire 7 mammona, —— DA 21 Thefaurus tune. ) Grecé Quv vefter , ficut paullo| infra xapd la vjudv cor veftrum. Melius mihi videtur]. imperf.orecifcriptores ita legüt;& hec numeri mu-| tatio in cócione maioré habet vim, vt füpra ver. 17. Apparetauté hoc fuiffe prouerbium fum ptü de me- dio;qualia multa & in hoc, & in fequente capite re- periütur,vt illud ver. 24. seme potefe duol? Dtiss ferwire. . a2.Lucerná corporss tw.) Greci non legunt, tui.Quod quidam maiorem vim habere putant. Ego cótraco cundam alloqui perfonam ; & verfa hunc proximé fequente addit;eavo 69822 udc oe aroywpoc 1f oculus tuns fius in lib.de dignit. facerdotali c. 6. & Auguftinus lib.z. defer. Dài, & inter Grzcosauctor operis im- perfe&i.Dubitàre auté aliquis potcrit,quorfum hec] - verba pertincant, & qua confequentia fuperioribus adhareant.Chryfoft. & auctor imper£ita cóiungüt. Dixerat paullo ante;v&i eff tbefaurus tuse,ibi of cor tuia; cor eft in animo , quod oculus in corpore: declarat ergo cx fimilitudine oculi corporis nó pofle fe ani-| 'mutm bené habere, cum cor eft in thefaurum inten—l IHIo 0 n tionem dicuntur ; addere folet verbum ,selite; fen- ;r','bïr Fa ; | »ara affer- V. t9. u 48 — —OAN. MALDONATI COMMENT. -s "R itum,& auaritiaobcecatum. - | A.f)cilis ; locüs eft difhicilis : videtur enim opponere I 43 ! uäg)cf B Siergo. ) &v ergo hocloco non cft, vt grammatici ivnum vni , alterum alteri ; & cum dicit in fecunda t.utem.( 3oquuntur, illatiua coniun&io,fcdincæptiua:aüt iparte , auP vnum fleffmf[?if , €9 alterum contemnet ; in- : ä cantamiaduaten tentia. kipere à pofteriore membro prioris partis, & vnum 5 6 ! Octlus taus faevit [implex.) Purus, mundus, non pra-| dicere, quem antc alterum dixerat;hoc vidctur ora- z ](;5 uis infectus humoribus. - |tio & confuetudo loquendi poftulare. Quod fi ita uj ; Totum corpus tuum lucidum erit. ) Exit veluti oculatá;| |eft, apparet inanem cíle repetitionem , quemad- | *W Nam oculus perexiguus orbiculus ita toti corpori] / |modum fi diceret , aut Petrum odio habebit, &| —— . : | UHW;[ neceffarium lumen prebet,vt cum oculus purus eft|. - Paulum diliget: aut Paulum fuftinebit, & Petrum| — | 3 " 1.5,; totüm omnino corpus oculus effe videatur:omnia| |contemnet, & ita plerique acceperunt: quod cum mïnüïi*[ |enim membra ad fungendas actiones fuas per oculd? alij abfurdá effe animaducrterét, dixerunt, vnü non ;c.'Cuf: KREEBC — 070 m TR B icertüfed vnáaliquam;quam defignare velis;perío- : d 23. Siautem oculus tuus fuerit nequam.) eroympóc, malé; — nam demóftrare salterü alteram.. Mihi facilis huius | j m affe&tus,vitiatussimmundus.Opponit enim fimpli-| rei explicatio videtur effe;adeo vt pigeatalias intez- us - |eioid eft müdo.Si ergo,óv pro 5dp enim: redditurenim| — pretationcs fine opera pretio recitare. Vnus cnih, | u |qcaufa. r m T PL MNM -- ; goc loco accipitur pro primo;alter pro fecüdo , no- || m Lumen,quod in te efo, tenebre [ont.)C'nomodo lumen] — (tiffimo omniEUS etiam,qui Hebraicé neíciunt, He- n tenebre effe pofsütiaut fitenebrefunt;,quomodolu-| |braifmo.Itaque nomina duos,quos velis; dominos, t men vocatinon quià cfb;fed quia effe debuit; vt flg| — Petrü & Pauli;aut vnü, id eft primum Petrum odio /fïzgfiäpii | autem regni ejcientur foras, atth.8.11.id eft;quifilijre-| — lhabebit;& alter id eft (ecidum Paulum diliget: aut n ; eni effe debuerunt.Et, mf'rficata eft [apientia à filys f^» — vnüideft primum Petrü fuftin ebit;& alternm,id cft | ! B . id eft ab 1js,quos filios fanuiaiæ eífe O'Püftebat ;Luc| fecundum Paulum contemnet. Vno dicam verbo äuf[b.*S-G- | 7:5j. i pf " |C nonopponit perfonam períonz ; fed odium pcerío- | MEILL. E^ : ] Tpfa tenebra quante erunt? ) Reliquacorporis mé-| — nzeiufdem amori. Similis cft locutio apud Lucam.] C bra, que natura fuatenebrz funt, quianullà nifiex? |c16.5. — —— — k | : ) w oculis lumen habent. | : g Non pote(lis Deo feruire 9* mamone.) Màmon Chal- dT MM n 24. Non poteflis duobus dominis fernire.) Quorfum| — |daicé,mámona Syriacé diuitiz dicütur, vt Hierony- hoc? Refpódet Chryfoft. hom.22. & au&orimperf| —|mushoc loco; & Eliasin Thefb.docet. Cófonat Pu- 16.quia dixerat ver. 19. molite thefauriQare vobis tbe(au-| — |nicalingua, qua Hebraice affinis atque Chaldaicz, | ros tn terra,quod probat non effe faciendum;quianó| |lucrü mammo appellat,vc Auguft.lib.z. de fer. Dni; ! | " ; É i . . IN ; as r a - : » ; : , i poffümus Dco feruire, & mámonz. Probabile eft; — |& fer.55.de verbis Domini fecundü Luca adnotauic. vtante dixim?,vulgare hoc fuiffe prouerbiumsqua-| [ ^ 235./£mme veftre.) Animá hocloco pro altera ho- le illudapud Latinos eft , vemo poteft firmul forbere, ez'; — |minis parte pofitá effe ex alterius partis oppofitio- f/are. Quo autem modo intelligendum fit; Chryfoft.' D |ne manifeltü eft;sec corpor: vefiro , quid induamina : fed hom.22. & Theophyla&* exponüt; neminem poffe| — |quiaea parte viuimus , anima pro vita ponitur He-]. duobus dominis (k;rui*rc cótratia precipientib,qua-] . breorü cófuetudine, vt etiam Áuguftin" admonuit, les Deus & mámona effe folét , quodétfi verum eft| — |vtinfra c.10.39.& 16.25.Ioan.10.11. & 12. 25. & 1.37. | . . |tamen aliam Chriftus rationé affert. uf enim vnum| — 59.& 15. 15. & alijs locis pene innumeris. ; | odjo babebit e alterum diligetsaut vnit fnflznebit,eg" alte-| — | — Nequecorpori veftro.) Nominauitduas res homini| | rum conténet ; quibus verbis fignificatneminé duob?^| — |chariffimas, & de quib* maxime folet cffe folicitus, - doiinis nó folum cótraria;fed etiam diucrfapraci-| |quiatota in illis vita confiftit ; vetátq; etiam de illis pientibus feruire poffesquia naturaipfa prohiber,vt| — ffolicitudinéhabere.Non auté omnem prohibet fo- amor ferui in diüerfos diftrahatur doniinoss quéad-] llicitudinem;fed eam , qux ex difdentia erga Deum|. módü fi dixiffet nullà mulieré duos maritos habere| — |proficifcitur, vrapparetex ver. 26.28. & 3o. &t cam | poffe; non modo quia cóttaria precipiunt; fed quia| E |que à Dei feruitute hominé diftrahit, vt conftat ex coniugalis amor natuta fua eiufmodi eft; vt non nifi| |ver.24.uen poteffss Deo [eruire,eg- mamone.Deniq; non vnius effe poffit.Sic vnus diis multosferuos habere| 1omnem improbat folicitudiné; fed cam,quá feruus| poteft,vnus feruus multos dominos habere nópo-| jJerga Dominü habet,loquitur enim cóuenienter 1js; tefl;quia dhi eft feruum non amare;fed regeres ferui| — |qua ver. 24. dixerat , wemo poteft. duobns dominss fer-| dfim non regere,fed amare; & impérium diuidi po- lu- | | tcft; amor non poteft. Itaque indicatChriftus diui-| ] ^ Nenme anama. plne efd , quam efca? ) Meritó dubitari 3 I tias non folüm;cüm iniqué parantur, & iniufté di| —|poteft, quorfum fpectet hac ratio. Hieronymus, | cisp cg. : penfan tursfed etiam cüm non iniqué,nón iniüftéjfi| |Auguftinus libro. de Íermone Domini , Chryfo- | novef ' tamen amantur , abamore Dei hoinineim auocare; |ftomus homilia.22. au&tor imperfecti. 16. Beda, Ionmïv quia nemo poteft duos amare dominos, ficut alibi] |Theophyla&us, Euthymius; & Strabus huiuftno-] « dixit , Impoffibileeft diuitem intrave m reguit calorum c.19. F diargumentum effe putant, nezne amima plw eft quam H " 26.Obferuauit au&or imperfhom.r6.nó dixiffeone-| — lefee s €v- corpus plus quám vef'imentum: Quis vobisani- - 'kï.?daff 4mo poteft duos dominos habere;fed semo potef ducb?| |mam & corpus dedit, nifi Deus? qui ergo quoa | NG dominis [ermire.Dominum autem vocatomrinem rem;| — |maius eft dedit ; & quod minus eft , dabit. Sic vult j s cui nimis dediti fumus, cui quodammodoferuim?; — |Petrus, vtomnem in illum noftram folicitudinem - QQQ(M vt Rom.6.16. nefcitis , quia cvs exbibetis vos fertos ad obe-| — |proijciamus , certi nosilli cure effe , epiftola 1. c. 5. ?W';B diendum, ferui eflss eius cui obeditis,frne peccati ad morté, ff-| — |7.Confirmatur hzcratio V€1.26.27.28. 29. 30. Quod Tty - [neobeditionis ad inflitiato,& 2. Petri. 2. 19.3 quo enim| — lautem nónulli quondá monachi hoc loco ad otium g. quis füperatus eft, huius & feruus eft. Sic Bafilius in bc defidiam abutebantur, ideo non laborantes, vt : Yi moraliäus regulis BEIT ia | viétum quzrerent, quód Dominum omnem Cor- 3 — Füram : vut enim vnum od babebit.) Cum fententia fit fa- poris folicitudinem pmhibuilïc dicerent ; ex ij : ] eazïno quaz " | m E 7 170 o RMENSMATTPBPSAZCHAPB/ISVE 171 ] W J : s — : R EpUSR MFU. [ nl : quz paullo ante docuimus, non omnem folici-, A 'ïle.'CPerlfC poffe. At idnon hocloco;fed ver.(eauéti »nctx'nä-x | | . . jtudinem prohiberi,refutari potef;& D.Auguftinus; [facic.Ez de veftimento quid foliaiti eflis ? quai nondum hïmw * — inteero lib. de opere monachorum "copioüüs refü-| |coepitfet de veftiméto difþutare. Chryfoftomus,Eu-. mmlng rawic: 0 E r iC thymius, Theophyla&us.Si non poteftis, quantum- i [ï,a"- 26, Refhicité volatilia. ) Quidam olim per volatilia| — uis edatis & bibatis; ad ftaturam corporis veftri vel : 1cml;ä ] angclds intellexerunt, vcin comentarijs rcfex:c H.IC— vnum cubitum i.ld.l'j cere ; nifi Deqs* 'augeat, quid de : -&: ; ronymus. Contrà Hilarius , immundos fpmtus in- c1þoj & potufoþmu eftisimeque enim qui planm;, heque Pnt;f, ( telligit , fortaffe allegoricé. Sed perfpicuum eftaucs| — |qwrrigar eff aliquidyfed qui nerementum dat Dew1. Cor. m ::Hg X intelligi debere , nifi velimus non folum vim argu- j.7.Hunc non 'EHE feiïfum conftat ex LLI?&.Q..I?.-.. 16. fi hi * u menti , fedomnem etiam fententiam Prc.)tfus. peri — Jergesquod mimimu eff ao potefd s ,quid dfmterff foliciti :/-hs f '1.**n9ï*g E re. Curautem aues potius , quàm aliaanimalia no-| |Ex quo loco neceffe cft,vt hunc, fi re&é volum* in- N IO minauerit, tres potiffimüm caufas fuifle axbmo.x. B telhgere., interpretemur, Ex Luca auté n.xamfefcm-n "us Primam, quód voluerit in toto quodammodo mü-| |eft;voluiffe Chriftum ab eo,quod erat minus ,ad id t d. : i SPRN IN ^ EO : $ u WE hm x do exemplanobis diuinz prouidentix proponere. quod maius erat,ar gumentan.Voca:t ergo minimü, n p [ncipit ergo à cxlo;re[Picite velatiliacelis & definitin| |cubitum vnum ad ftaturam corporis adijcere , non : M - Iterram ver.28.confiderate lilia Agri«.Secundä,quöd càm| |comparatione indumenti , aut cibi ; aut potus. Nec h?":j : 3 UE : 1 - x : : SS P E - . . * h $2 : - .?m(.,,mï in fablimi acre verfentur , longiusàciboabfunt;&| |enim dubium efb;quin maius fi5atque difficilius;nó minac : Eu i : x : d n : R g ; Q : tamen Deus pafcitilla.Tertiam;quód terreftriaani- dico vnum cubltuxm ; (c?d vel vnum Plhmf corpori Q malia plus in quxrendo , & recondendo cibohabe-| |noftro addere ; quàm victum & veftitum inuenire. ii M B ; - : f x * . m 5 x i2 : ; ' : áie MM b re foleant induftziz; itaque Salomon , vt prouidi & Sed vocat minimum comparationetotius corporis deff | laboriofi effe difcamus, mittit nosadfoglnlca, Pro-| 5)5 animae , vt re&g 32&91' lmP.Cffefc-h animaduer ut mvcrþO( | : uerb.6.6.& 30.25.fermica,inquit, populis infermus ,qui * l.robat igitur C;hm& his Vcrþls minorem ïg PCI?IO(- nPcdg-X | : PMP"FFU" md]& czbumfi.t. v d : : l'.lS agqmcqta;xonm PIOPOGt?Ol]CIüsqllgln | Llflïpl.e v Mm - Celi. Eodém hoc epithetum pertinet; fant enim|- ier?t.Sw enim argumentatiis tucrat: Anima plus ch ÉR .... |& domeftice aues,qux hominum aluntur prouidé-| |quàm eíca, & corpus, quàm veftimentum. fub. fed m Qu f d g tia ; czleftes autem folus Deus alit. I'...ud,cas C. I2« 1;4, , |animam & cerpusnon *vos,fed.Dcus facit ergo cíca ï:"'ïHïïfif?'-if | —— . lcoruos nominatim dixit; ideo,vt quidá putát; quód| |& vettimentum non vos debetis quzrere, fed Deus. Gonze - lcoruorum pullifimul, vt (?xclu[i funtà patre &ma- - illam autem par tem minoris pr OPOfitiOniS ,animá u | — [tre deferantur;ita vt ex Deifola pendeantprouiden-| ]X corpusvos facere non poteftis,nunc probataN on T : ltiasideo de coruis nominatim dictum elle, quis pre-| |potcfts vnum cubitum facere; ergo multo minus Q o —— jparat corao efcans faam,quando palis eius clamant d Deum,| — |totum.Ouodautem quidam Euthymium fecuti pu- j i , s A E . . b x L * : : ? ^ L ii vagantes eà quüd nà babeant cibos 1ob.39. 3.* qui datim-| — |tant;idcó potius cubitum : quàm palmum , aliàmue La : Jmnentis efcarn spforums &77 pullis coruoram iswocatibus enm,| — | menfuram nominaffe, quód cubitus propria huma- Md Pfliq6 9. —— : : D ni corporis méfura fit ; vniufcuiufque enim homi- - | 2 Et pater »ug]?er calefíis paEit il4,) N6 dicit pátereo-| jniscorpus quattuor ciufdem hominis conítare cu-|- "d) | rum;fed pater vefter,quaíi dicat; fi Deusilla, cum &| — |bitissiudicentalij. Ego hoc tantüm compertum ha- TE viliffima finzanimalia , & cozum ipfc paternoníit| |bco Chn&um i .cüm minimam corporis partem ; vt : tamen prouidentiffimé paícits quanto magis pafcet argumentationis vis requirebat; dicere vcllet,cubi- i: . hn EE vos,qui & homines;& eius filij eftisPoteratunquit| |tum appellaffe; non quódnonalia menfura mihtor (s Chryfoftomus hom.zz. in Mofe,inElia, & Ioanne| |fifed quoód ea vna fitex minimis.In his enim rebus| *möe " diuinz prouidentiz exempla proponere, quorum| |non (ubziliter, fed vulgariter loqui confueuimus:| m L Mofes quadraginta dies à Deo fine cibo fuftentatus; — |quemadmodum qui dicit fe ne vnum quidem affem :C'L: -j? É 4. : ^ ss | , : . 2ores SCW n : v cít , Exodi. 24. 18. Elias ct per coruum alitus auium, - heïbexe? vt (.igmücet nullam fc PLoæfus habere pecu-| - U;&;cam |voraciffimam , & quz maxime cibo eget.3. teg. 17. |niamsnon ideo allem nominat, quoód minima pecu-| "n " . . . . . M N . i . WUR a 4. 6. loannesin folitudine fine vlla vius & vcfti-, E |niafed quód ex minimis vnafit. Itaque qui Gallice s (;h tus folicitudine vitam egitfupra.cap.s.4. Sed voluit; ^ dicit;ne vnum quidem affem habco;& qui dicit, ne Vs n . ao 6s : . : , : : 'D?&j»ruusä oftendere diuinam promdentæa ad minimas qu:afq,. vnum quidem .dex;ärmm haþef),qugm.ms affe dena- | s 15 atque vili(fimas etiam res pertinere; nec,vt ftultiillii — |rius minor fit;jidem tamen dicir. Simile exemplum gntib dicebant;cxlo claudi;Iob.22.14. (upra notauimus.c.5.26. Nam quod Mattlixus dixic;| dmnt J Nonne vos magis pluris eflis ilis?) Maluit nofterin-| — |men exies iïzde, donec foluas nout m quadrátem , Lucas |terpresà Latini fermonis cófuetudinequàm à Gre-| |c.12.5 9.dicit,Zenec fol»w noufsimum mmutu,quod qua- cis verbis difcedere;ovy vpéte u AA ov ia epere avlQv;| |drantis medià pars erat;idem tamen dicüt, id eft do- nonne vos longé illis antecellitis Aut;nonnevos| |necomne proríus debitum foluas. Sic quod hoclo- longéilliseftispraftantiores .. .. —— — ^ | jcoMattheus dicit,quá veffrum cogitans poteft adijcere ad 17. Üwuisautem veflrum cegitans.) Quantumuisin-| jfaturam fuam cubitum vnum, id cft vcl minimam par-| tendat neruos ingenij, quantumuis Ícle cogitando|F |tem;fupra.c.5.56.diffimili areumento, fimili fenten- difcruciet pspipvav. RAT | tia dixit ,ven potes vnum pilum album facere, aur m'tïrum. Cubitum vnum.) Quoríam hoc dicat, nó facile di-| |Quódautem Hilariusad ftaturam corporis Chrifti &u eft.Hieronymus, Auguftinus lib.z. deferm. Do-| hocretulit;de qualoquitur.D.Paulus Ephef.4.13.fa- mini ; Beda & Strabus in commentarijs exiftimant| — tisapparet non elle litterale. ! ficut paullo ante probau itanimá pluriseffe,quàm| | 28. Li 4gri.) Eadem ratione;qua paullo antenó eícamsita nunc probare velle corpus pluris effequá| — ldixit, volatilia tantàm,fed volatilia czli ; nuncnon veftimentum;& Deü, qui iftam ntobis corporis fta-| tantum dicit refpicite lilia, fcd lilia agri; vt ab hor- turam dediít, conueniens illi veftimentum daturum| — |tenfibus diftinguat, qua hominum cura & plan- : |effe;nos,qui ftaturam facere non poffumus; necve-| |tantur ; & aluntur. Videtur autem Chriftus hoc ftimentum illiaccommodatum , nifi Deo concede- 'lexcmplo docere voluiffe Deum non folàm necet- L : rR SORNOLLE. fiatis — ER GN CAMEEHPMA PUR RL pos d TE : — - $ ss . lOAN.MALDONAWIOGOMMENT. . a5 ftrz curam habere, vt ne eius quidem caufa folici- tos nos effe oporteat.. Quemadmodumi patres non folàm prouident, ne quid liberis fuis ad vitam , & ftudia;fed eciam ne quid ad vfitatam elegantiam , & honeftam recreationem defit. Huc fpectat. quod Idicit,vec Salemon in omnt glaria f coopertus eff. fscut Uundü lex if5 .Porro quod hic verbis docet;iam olim re ipfa docucrat. Hebrzos enim per quadraginta annos in folitudine veftiuit Deut. 8. 4. Ceffimentum tuum , quo operiebaris,nequaquam vetuflate defecitye7* pes tnus non f fabtritus,en quddmgeþ'mm annus eft. UE n : - 29. Net Saloimon, ) Propofuit Salomonis potius; potétia,& fapientiaomnibus,qui ante, quique poft ipfum fuerunt , antecelluit. 3. reg.5. 15 quibus rebus corporis pertinent. A | In omni gloria fna.) Quod quidam noui interpretes vertunt ey zzaci 70 d'ó?n durs cum omni gloria fua , vt &v pro eu5, ficut 3apud Hebrzosaccipiatur,probare non poffum ; quia & à propria verborum fignifica- Itione nulla coa&i necefBitate difcedunty & vim fen- tentie non exprimüt.Non enim eft fenfus, ne Salo- monem quidem , quantumuis inclytus & gloriofus fuerit;tam eleganter veftiri potuilles vt ifti videntur o [vigebat.Itaque melius nofter vertit interpres. lilijs exaggerare , fammam pulchritudinem ; & in- quiàm alterius regis exemälum , quia & opibus, &|: & excogitari, & pararifolent ea, quz ad ornamenta|- exiftimare ; fed ne Salomonem quidem;ctiam tum,| cum in fummo faftigio gloriz fuz crat ; ita potuitle veftiri.Eft enitn zv£aeic , quia cx regibus maximum| - nominat Salomonem; ex Salomonis veró tempori-| |bus , illud ; quo eiusgloriaatque potentia maxim8 /(30. $t autemi fenum.) Duo oportuit contraria in; D .Ifimam vilitatem. Pulchritudinem,vt eam Salomo-| [nisanteponeret elegantiz ; vilitatem , vt oftéderet nihil tam vile ; nihil tamabiectum effe , cuius Deus| fummam non habeat curam.Cum de pulchritudin ci : * 9 À . * ' ! ; agebar , lilia , cum de vilitate yoploy fenum appclla-z te funtfaeno comparare Pfal.36.2.8c 71.16.& 91. 8. &« IOIL.$:12.& 102.1$.& 128.6. & Ecclef.14. 18.Ifai. 37. 27. PC40. 6 — brscb | 33. Quarite.) Soliciti eftote de regno Dei; ficut di- xerat ver.25.nolite foleiti effe amima veffea,quid manduce- tis,nec corpori velfroquid zmduamimi , & ver.38.e7" de ve- cenim folicitudini hanc opponit; fuperuacanez nc- icelfariara , male bonam. Érgo. G. &eautern , id eft, quzrite non illa,(ed regnum Dei. - vem Primiim.) Non videtur dicendum fuiffe primüm; fed,tantüm ; non enim fignificat illa fecundo loco quzerenda , cüm lPaullo ante omnino quzri prohi- buerit.Scio quofdam aliter refpondere , ezo tamen itareípondeo ; Chriftum non omnino vetuiffe cz-| tera quzrere: fed ita quarere , vt eorum folicitudo À! Dei rcgno"quærendo nos auertabita quarere , vt ilJ lis feruire videamut:nó enim poffumus duüobus do.. minis feruire,ver.24. Quzrere autem fecundo loco, id eft propter regnü Dei;nó vetuit; fed docuit. Nam| . in orationeDominica, poftquàám przcepit dicere, adweniat regnum tnum ; przcepit ctiam, vt diceremus, panem noflrum qmridmn'um da nobis bodie , quafi xe i fa loftendens , quid effet , quod hocloco dicit , prim»m |querite regnis Dei, vt Chryfottom.hom.23.& Euthym.| uit.Solet íÍcriptura,quz viliffima, & breuiffimz vi-, - f'imento Tm'd foliciti effs 2 G 31. molite ergo folicitz efe. Yllii (fitatis, fed etiam elegantiz , & pulchritudinis no-) À emnt4 adscientur vobii , quafi non quarentibus, quafi C g. funt3.reg.5.15. Similesfententiz fepe in Pfalmis oc- inobis ipfis petimus;& nifi fequeretur ftatim, e72- flitiam eim , quam certum eft , nobis quzrere debere;| : 1 Potm,þd.iujfink,gaudium,gy* pae m Spiritw fantlo. jludere ad illud; quod ver.ir. docuit petere ; panem no-| * non folicitis,quaíi non petentibus.Refpondeo adij. ci,quia non primo loco querütursquodautem non primo loco , ac proptere, fed fecundo , & propter Deum quzriturquzri non videtur, quia nó ipfum,| - fedDeusin ipfo queritur.Tum ctiam, quód hzc (e- us adijciantur,vz'pa.ullo infra dicemus; (s !äeetiam à Dco non quzrentibus, neque cogitanti- conftaret hic nonagi de ijs,quz Deo,fed de ijs ; que non Deo. Alij beatam vitam interpretantur , quafi dicat,ftudete primum ad regnum Dci-peruenire , Vt auctorimpert.hom.16.& Beda,idemque Euthymius in commentarijs.Poffumus etiam regnum Dci Dei . Regnum Da.) 'Q.gidam i.llud regnam intelligunt;! |dequo ver.ro.dixit, adueniaz regnum tuit, vt Chyyfoft./ & Euthym . quod perbellé quidem conueniret , nifij gratiam accipere, quam in primis tanquam anima- ruüm noftrarum vitam quzrere debemus, ficut Luc. 17: 21.dicitur,regnum celovem intra vosefl. --- ( Etinihitiam ews.) durd Dei, quod hareticorum pa- triarcha Caluinus non animaduertens;fcripfit hunc genitiuum velad Deum, velad regnum referri pof- [e,quod,etfi puerilis erroris eft , tacité przterijlem, Íciens eiufmodi potius incófiderantiá , quàm igno- rationem in viros.quamuis do&tos cadere poffc;nifi certus effem illü,fi quis id dixiffet Catholicori , in- folenter more fuo fuiffe rifürum. Vocatur auté Dei iuftitia,quam De* nobis praícripfit;quafi dicat; cu- rate imprimis Dei facere voluntatem;curate ei? ob- fcruare mandata , ficut Zacharias & Elifabeth dicü-| [cur in oibus iuftificationib? , id cft mádatis Dei am-| - bulatfe,Lucz.1.6.Poffumus etiam intelligere ipfum| . jregnü Dei,per expofitionem iv/fitiam er* appellari ; fi- Regnm enim Gyr&- N i « cé eft fatini- nin qgene- "5 C aurg mafailins. cutait D. Paulus Rom.4. 17.non eff reepum Dei efca ev* Hacotmnia adyeientur vobis.) videtur mihi metapho- ra effe fumpta à rebus vilibus, quz in rerum pretio- farum emptione;non computantur in pretiums fed dantur pro corollarijs. Illuftre Salomonis exemplü elt; qui càm nó opes;nó glorii,non potentiá;fed fa- ipiétiá ad regendü populu Dei , id eft folá Dei regnü quzfiuiffet; cztera etiam illi , quz non pctiuit ; data currunt Pfal. 35. r. Inquiraates autem Dominww von tmi- nuentur omni boue, & 110..e[cam dedit timentibus fe, —— -34«- Noliteergo-) Hanc vim habet, volatilia cxli, &| lilia agri folicitanon funt, & tamen Deus pafcit, ac veftit ca; non ergo vos ; qui cius cítis filij , debetis effe folicitisant;cüm hzc, de quib? vos maximé eftis| foliciti , etiam de illisnon folicitis; fed tantüm re-] enum Dei quarentibus adijciantur , nolite (Pro—illis effc foliciti , nolite vos fine vlla neceffitate folicitu- dine cruciare;patcite vobis ipfis.Swfficit enim diei ma- Iitia fna. Es | J hn jn eraffinum.) Indicatin hodicrnum aliquam nos folicitudinem habere poffe,fcd petédi potius à Deo;! quàm induftria noftra quzrendi: videtur enim al- flirum quotidianum da nobis bodre. Lucas. cap. 12. 2 9. di- Xit u pelupiCece , ne fitis longa futuri folicitudine fafpenfi , ne philofophemini apud vos de rcbus long? remotis , ficut Mathematici càm de czlo dif- putant; vt illi qui apud Iacobum eap. 4. 1. di- cunt; bodre , aut. i craflino ibimus im. illam. ciitatem, i'obfernarunt.Obijcitur,quod ftatim fequitur,ez bac od À trdb Yidel TQue f!:f. l [um) ö H nene lu Tetis "& (QUen W-Il.b.gq " : , Kler M il M ( N li i ( Petem *N TOb, 4' VOS & M s Lgrl 13' .(]ula | ^ Qtra — x ao i - dimdin: ER N EC "ruut A. j ïlefu?tliciti T ! äufa roío 1'1 —"Vir. aranda*ïdef"w.. ia "A POOY onadei(Camuö&50-7-l5ätal-c,nri H. CAP. dueroeues €— Bs BC ! m O e Sq. n lia .H. fa nn it prou . ct;n. tudi eDora F T EEE tcuram 101'110 3ittit nhc f'oll.cl tCPo ls .. MA 4 crum. À fu 9.& Sa iCä'mr1 eagngnnifi mbonacdcbonm IN C vugphmr ag as ho form ICitos no ftiuu $:a etia IN — (7'["[ o5 ffe,ad (Ohc. qua Cta : Calnu' ädO im- mur , brzo- T umk ebit, per 5 debe: aliqu: &or im- rtaþl.",' ex HC.. Do- raüln Chc t Aüg. reno d.c,, E^ .,AU LO m s accipi n ïj/*;j,m Sdi feäefq,ondäæ queSe - g:cmplg drimics ; | | -demd futui Hicr.o ./"'[rdö' : Hunt'. nda,q Sfo 1C batu,r 'tü in[C re. At.'cVe- | 17 4. ,-[,,q"' pro & lebitmi — : lllgc ib? nos s pro! lici crer tqu ? - : Ws : uln. F1us nde : 'a-eæä inte ali loribu ! -11&[0 : cmg. u,4 qui ACiIEm rafh.n Hlla rü , | ipy n l : Por cïlor. mc. : lel.n - VI& mento - uT G .C gncre T^ ip[T. ) us inent Em »fup tinu licitu, ijs.de vefi id man D cuicid fue jj nt frbi ip P dae de in arij EM d. Z Ri ul || j con : Gen licitis erit Ji ipfum renad: jerfecti ceff: de nei r.26. dictnt FE VRRV is;quah» !| rum t, vt | lic*.,fw ' ad IP dquï ultur, þcf nó llc' iftus , h.. Ve, ;WIZ ;'em"'. lbldc M Inuerun m dies ,J jjs, quz reta ia:loq iper p bu-*f. : Chri ilia c«l, olteit o eper Vetii s m I;angxb a r;::æ. ];',;W e,,lmsd;;i; de;]dslïlis ?&ïccCIT,a;änimatïggo - ïgqult-äcite Uüldgt&zobl;:[u $, 4tt ?;,Lw l'[,-ä;öNon r(i)ol-a Q || 4fti icitu icitud ipío n e1 ;aut;v i- Iture[p EE il m fcn."- ipe .P.m,w Cr;;g, ((.)hcobis.fbllrunt 1n lPdC dier oa"cf)a.tur Palh— itlltlï;lc/luivdüt qutdtr,qulfthdus eft hibCIIEEiS:quä u n gawïtfatls Vcncntaf hom. iiedé CHH;IS dICldies dlfg l " t:l'imm, puirest cliclc-ncln : r'(ï)c'.atur'eirnüm6 laci. id cft üm v m folic am im di lis fo- dincab m éergo -udln. 'ohi ft.Pr s re- Itanr EH fofto iaf fo la,qu Sicen bro il [Ett'", ibus (ghclt m pro ime ramu d al quæ-,t Chry iam,qt onym facit. Si nos p u erior rumío aute ligendt Is quz diff E vtal OPæl met lidos ula u- LfUP futu laquæ col g minrc óitur ex die e:/l E Íopoj dem al icitüs,q uam nem in mp )(lnï, it,quoim aíci d bo " ïnaunf:; |pro! I,€a ines p folic bataq.:oncm nem texc 1&ta Ít edit;q us naici que mes N b1tï0. hom is effe : age xati m | cent e) e di imp eaqu agri , que 4ut0 | : kwm&h& 5 ar uia s (uis qua e & ve ierony do capit quz Xinde enum ", qu n Ícqui- ia r da,q rebu ;itudo, de idtioné Hie ib.z. de C toto ibetur , ;.De utem f« fre vefi £ no rimo : | o dit. Mieitd affli tcion. ft.lib. s ohi ]. VCT.3 ,/;a. Demx 4,qu odP. ? Toq tul'.-ïosfed 4.)50 id efta aMa Augu s exp Pt i Dei. Deum;, ntur, nO ed ei,qu uiam ! : tr * éctu ivmus 'enurmnm (us mit oftrei iD -lhfef d- D Cn- ( lici llf'df.;f htlam,'b r Heed hyla hs oD 1erius "m OM egn ti Cr.2 ) MaA dà lh . &.ho OP y ; ron E 2 adl. . ltb,zn 3Q.P -ncr,b &,VA us.v bedf)ï l 'd c&l rtul. [o The ch : quo tla inc . ver. l .[lldl "a'ta.e l'ruln « . | La vtTe Chfy. s« HLUODOTV etia, üm €9? Cr44 . fideh. folici uqt( npo Uf,quaü) : z ellat, tarijs, hvmiu O x [enF t CI l- 7 ,dzt"f edit "EE q.» eno E n Á iffe pr eritate ibea vti- a fzc cbem" ruir pnm,ïf- a'PP mlne E 1 Eu xli Cr1 : oh : & : ! v (dP dL. - Sfc : : in co 1n1, di lo de v rC Pr 12.2.9 dies: ur,te rere 1ni Yimis m Dom autcm tio Itos ef 6.& jam ir tui JUS sdom *« " erm. fay t que licitos El ice vir loco obu | zä:&bü Ub xax erel : ü(O S [0. lure agelic m l la du . , ! 3 4 tint) |nun it.Sup aihn. aben :din p Evuag v pru M : : Feg *ä "ï'æ?äx*x ^|monui osin ïr culos þnum'fä Iofepänï laudüüh i i* &5&&2 ää A | chff*:fu, mod.cf,täs ine ion cïafäll'f. Cef;gna Cä & Apo AX x : äägä&ä | ni Jolic " dehei - 'olu,m idea ium m M S C $ x v x orufäïPx ac h :0'5;0"* Fl:üe n?ug fulirï'e;tennclägncgd'b ^ AX kïä?ï &ä*gääg-ä Löüï .Uf' w " E licl. Isin uit " $ "V à :ïäïïï?g(:'*;?äzï à än&.üafglïcitus f | 2€*£3&ä ïä&» : ;ggiä xvä*im"ïmïï | dentie T i 2*& g*& *g*äïä "w o Vinge ; 2*&3 : äääw X im iudi- QL;COIU!IR'; &2:& ä JE.;-E ('g:ä Qu VII. In quO 1en[i 10 ranDa x 50&7 æäï)&; gä YV : Inl 2. Yfura n In ocu 1;-. » t LU E * l 9 . el : : i Tue * gïä v2 D Icem1 m cam mo ; : Y « Á : ho $ 1C 3 a. u O . : 15:519'9[2 xiä,&äï*ä C A | on luc.l. &1[1 qu.des fc& Aut qu ecce xihdci gïä re , vt nb'minl' ERE Vä N O:& as sDnan- : dica icabi d au Ides: l tu ).&t sUna iudic i V1 ulo . um lu, . 1ud1. (2'.»1 on OC O tuo, ibus: m LITE erius , bis. 3. ] tuonv am de OculO. canibt :u:ga?/W O iudicau- tur VO in Ocu-om feftuc bem dï' néum edibus f?»ff"h m remetue trabcm. e eiiclgïmum tfae dare laent ss gcinuef ,'æcfZPO jd ritls p : r & .Sl-n P PII 2 O lt Cu C . e " ul * lmPIwoä z 6. à ! trls trl b2 ,1 C . 60 : tc C N u . t: ( yma d " 72l M Ia ,, 'lt*a- l. ., r 3 | i d ,nl':lzp: la. 1. À M O : OCU te ; & 5 q bls a( em N 3 u du tu dC as an E ; im , lic l bO ,l?i'?.)«'ïnhx bS c i C C rlta : S. ; u ') Io. * la' l 9 't-- | ï&«?'";bx'h er Ga VO , 8. ut q 1' n : bl a Ea R ag arg nt bis. Ai icete m fitis da ines.& m delab s 5 Fa pa O g« 44 rrig ib ft, Ines, 2 yin | ide ittati ! rum. rv ietut. O S,CU lise lun m: 3 V it "r tur etur. - mp Bs Bioubéds ho tam É m rii dsdde ri de M nc bis Etadm dl lj Dne ue C 1P€ ; 1,1 l . YoOo uli O ; Ó ,'r;jüæh: Heq- con & aP 1( nti: ld € P Sl e o: r. (l E. nt v &am ul ä"",i;j,.zc . & AC , ula u 1? jf eae . f |C1a u 1 unt q " l"Spö'h j 15 3 lf:'l » & P umq l ? : r V ^ t a Iæng ltl " * ' J Íu wl : 1numr tel? ate is v Gr u tam:| 4 b Inf. z. nictls.;: Pinueïlïls p ,Po—fflge magis Pque vul Uslntfa'te Pm , &dmcit AC & | 1j : ' . It , : u | m to um l itione v du ' dmtt . 22 uar huS 'Dente uan CU tz. r dltlo JU X 5 3 - a. |qua it filiu erpente :q us hetz. er du H " M ieri dfe ris oq gpaet d perdi ft, u : 24 petie ul p 'eft jaer Pr A l4 e | acïol*lc.;ï, ) 2"""1:1'9 Pï nurr:lqrc fih]b : Omnla.- á CX , « u duclgc a[&af V | sali Ioan. Ht , 1 " ^Y^ Im : ) C a. dätgf. fe? s :c eft en ia eft, q UL , ) U N tibus is. Hxc -iofä-v. U&aP :ï&""*"g,mco, | eten. . llhs fPat & anpun jl 1 P facite tà, & : n gini E. o a por 14 m « 3L. ja lat: am. u n e d ul fIec sE N s iBiradm ]'2. .'yuäinc . 16. 1 ntra ; ii dii pR T i M p s icCi JJ ; i " 176 " JOAN. MALDONATI COMMENT. /—.177 ;"::j |& pauci funt , qui inueniunt cam ! s. Attendite à faliis prophetis , qui veniunt ad vos in veftimentis ouium , intrinfecus autem funt luPi rapaces: 16. a fructibus eorum cognoícetis eos. Numquid COUigunt de fpinis vuas , aut de tribulis ficusi| 17.Sic ois abor bona fru& bonos facit.18.mala auté arbor malos fru&t?facit Non! 5w4«19 poteftarbor bona malos fru&" facere:zneq; arbor mala bonos fru&? facere :15.Ois! . jarbor, quz non facitfru&tü bonu , excidetur,& in igné mittetur.2o.Igitur ex Íru- f3541 &bus eorum cognofcetiseos. 21. Non omnis, qui dicit mihi , Domine , Do- mine, intrabitin regnum calorum : fed qui facit voluntatem Patris mei , qui in s. Clis eft ,ipfe intrabit in regnum cxlorum. 22. Multi dicent mihi in illa die: ^* — Domine, Domine, nonne in nominetuo prophetauimus, & in nominetuo d- monia eiecimus , & in nomine tuo virtutes multas fecimus? 23. Et tunc confi- ER tebor illis: Quia nunquam noui vos: difcedite à mejqui operamini iniquitatem. -» — |24. Omnisergo , quiaudit verba mea hac , & facit ea, atfimilabitur viro fapi- 44 Jenti, quizdificauit domum fuam fupra petram, 25.. & defcendit pluuia , & ve- 23« lerünt flumina,& flauerunt venti, & irruerütin domü illam,& non cecidit:fun- f27. . as 4 Vg indUeE Eu data enim eratfuper petram. 26. Etomnis, quiaudit verba mea hzec,& non fa- [&»s.. |cit a , fimilis erit viro ftalto , qui edificauit domum fuam fuper arenam :27.. & €. I5. 1414.1;| defcendit Pluuia , & venerunt Élumina, & flauerunt venti, & irruerüt in domuin a. , illam, & cecidit, & fuit ruina illius magna. 28.. Et fa&um eft:cum confum- e:x — |maffetIefus verba hec , admirabantur turbze fuper doctrinacius. 29. Eratenim| Luc. 4. 4 ' : 2 ls es. |docenseos ficut poteftatem habens, & non ficut Scribe eorum,& Pharifei. — | 1 -IN CAP. VIL A9 LITE.) Primüm hocloco quzren- À |do fententia fententiz ; verba verbis bene coharét; 73l dum;quo vinculo hec cum fuperio-| |& quia Lucas. c. 6.36.37. itaconiungit. — : 3 emNjsaribus copulentur. Auguftin" lib.z.de jwdicare.) Interpretatio eft Hilari] can. j. Ambro- ( PIoyermone Domini exiftimat, propte-| |(ijlib. de paradifo c. . nolite iudicare de iudicijs & | reaquód fuperiorecapitetéporalium| |promiffis Dei,neab eo iudicemini; ficut Iacobus. c.|. rerum folicitudinem Chriftus probibuerat; nunc| |4. 11.ai654 detrahit fratrt mdicat leemn ; fi autem idicas cos,qui cas non quarunt , commonefaceéresne rnalé lc;gcm; non es factor leguss fed index,. Alij interpretantur, Ide quarentibus iudicent, cum bené & malé quari| — |volsre sdicare , id eft (eueri effe in proximos , & iniu- poffint;& exiftimare debeanteos,qui quzrüt;bono| — [riasab illis acceptasanimo cóferuare; vt auctor im- animo querere;ficut D.Paulus cum idolothytis vef7! — |perfe&i.hom.rz. Alij mdzare;pro condemnare acci- ci prohibebat. 1. Cor. 8. tamen non vult, vtquiil-p jpiunt, vt Euthymius, & Theophyla&us. Alij non lis non vefcuntur,de vefcentibus malé iudicét, quia^^ |condemnationem tantüm aliorum , fed ctiam iudi- |poffunt;aut per ignorátiam ;aut bonoanimo vefci. — |cium prohiberi putant , Auguft. lib. 2. de fermone Qwi,inquit ; »on manducat ymanducanté ne indet Rom.| | [Domini,& fer.202.de temporc;Bafilius in reg.breu. 14.3. Auctor imperfe&ti vultcum oratione Domini-| [i64.Hieronym.in commentarijs, Chryfoft.hom.24. ca iungi. Dixerat enim c. 6. 12. demitte nobis debita no-| — |Anaftaf.q.8;.Beda,& Rupertus.Quodego ctiam ve-| — Jflrasfreut eg* nos dumutimus debitoribus noflris, & vet. 14.| . gtum puto;credo tamen nó folum iudicium ; fed etià $1 enim dimifevitis bominibus peccata eorum , dimittet vobs| — |curiofitatem in alienos mores inquirédi prohiberi, pater vefler calefHs peccata veftras nolite ergo tudicare,ez/no0! — quia fic condemnationi iudicium, chf fentetia iu- Jnadicabimini. Ego iam monui non effe anxié queren-| : diciali inquifitionem anteponit. Nam quod Ícqui- dam in Euágeliftis fententiarum cónexionem, quia| tur,nelitecondemnare, 7* nen condemnabimimis vt paullo res nó co ordinefcribere voluerüt;quo fa&càChri-| c poft do&uri fumus , non eiufdem, vt multi exifti- fto,vcl di&e funt.Quod przcipuéineiusconcioni-| mant,expofitio fententiz,fedalia fententia eft.Que- Quomodo : ; : uV E de aljs in- bus obferuatur,in quibus nec omnia,quz dixit,nec — |rit Hieronymus, Chryfoftomus, Anaftafius, Auguft. d,-m,z li- co,quo dixit , ordine recenfent, contenti przcipua| |Beda, & Euthymius ; quomodo Chriftus dealijsiu-ua. — eius do&rinz capita commemorare. Quódfi quam| dicare prohibeat , cum aliquádo adeo manifcíta co- nóbis licet ex argumenti fimilitudine conie&uram| |rum peccata fint, vt non poffimus de illis non malé ducere ; credibile eft hzc verbanonin communiad| |iudicare.Video patrátem cedem, vidco alienà vxo- ) populum concione; fedin illaad Apoftolos priua-| |rem contre&antem ,annoniudicabo peccare?z Le-]. — ta,quam Matthaus. 5. c. recitauit, didta fuiffe , efféq; eimus etiam D.Paulum non iudicafle modo,verum cum ver.48.capitis quinti iungenda, Ef 0te evgo perfe-|.. ectiam Corinthium illum condemnaffe.1. Cor. 5.5.15- &i freiut pater vefler celesti perfetius i& quia hoc mo- gimus quofdam alios Satanz tradidiffe, vt W | non I, t Qu Ra ij j W W dirfun. tonfi- WR Momuy || ! 1 Ln& L o | "? | I T » g ais AT tuat^tit (V L ,.u'w', N« r ,,..l».:-!-s"' * 5 1'A T.L ! | , vrarstm 2179 jvl À d l ] Y 105 du t ul Jl at s. ij nol Jenn d bl etrmolt L| j p uv l i i bff :) .ai!;,*c' T Va0 KNV.,A *"'7[7] W- / 1 d w: P enm ,"dcm / IQ";' R l A u n 4 r yolicqi »;3 [ ?aüh I extit]^ | li u »XLL ! w I aue QM; g u ?us,i'&gu*ï- m F À n'? av ; ,'- l — EX A D Cm ^ — — CCIN MATTH CAP. . VIL 79 fnon blafphemare. r. ad Tim.r. 20. Legimus Petrum Ananiam &Saphiram interemiffe. AGt..1. Legimus Chriftum Apoftolis iudicandi de peccatis tradidiffe poteftatem infra.c.16.19.& c.19.18.Ioann.20.25. & 21« i. Legimus nobis omnibus precepifle, vt re&um iudiciü iudicaremus,Ioann.7.24. Argumétatur etià Hilarius,fi omnino iudicandum non eft, quomodo dicit,im qwe judicio wndicaweritis judicabimamt R ecte Hie- ronymus refpódet ; nó prohibuit Chriftus iudicare; fed docuit.Primum certum eft nop prohibuiffe cos, qui uon folum publicam poteftatem , fed publicam etiam habent obligationem de alijs iudicadi; quales funtiudices & magiftratus , cuiufmodi & Apoftoli fuerunt.Illud etiam certum, nó prohibuilfe de aper- tis iudicare,de quibus D.Paulus dicit, qworwndam pec- cata mamfefla fant pracedentia ad tudwimm. 1. 'Timot. 5. 24.Praterea neq; de dubijs, modo non vltra, quàm, uz omniare- fis dubijs iudicare prohibemur-Rom. 14.4.10. 1.& IChriftus, ne cü ipfi ijfdem aut maioribus forté pec- catis obftri&ti fimus, curiosé déaliorum minoribus iudicemus.Hoc enim fequitur ver.3. qwd amtem vides feflucam im oculo fatris tui, C trabem' m oculo tso n0 vides? Et Roman.2.1. Propter q50d,0 bomo jnexeu[abilis es,omnis qui indicas: in quo enim alterum indscas, te spfarn condenas: eadem enim aqui,qua indicas, vt Bafilius, Chryfoftomus, auctor opetis imperfecti , & Euthym. monuerunt. Multó veró magis,ne de alijs detrahédo iudicemus: duplicem enim illi de quo detrahimus , facimus in- iuriam,& quód ipfi bonam de illo, vt caritas poftu- lat;opinionem non habemus$,& quód quam alij ha- bent,denigramus,Iacob.c. 4. 11.0w detralit fratriaut qni tudicat fratrem (uum detrahit legi. E? non tudicabimini. ) Vva. p «piÜwre , vt non iudice- mini. Nofterinterpres videtur legiffe 49 us xpi94- ex&« codem fenfu , fed Hebraifmo «4] e7" pro vt , & füturo tempore indicatiui pro prefenti cóiun&iui. Quidam, & non iudicemini , ad homincs referunt, quafi dicat, f vultis,vtalij de vobis non iudicent, ne - liudicetis de illis ; ficut dicit ver. 12. Omnia quacunque vultu yut faciant vobis bomines, ita (* vos facite illis, & c. 26.52. conuerte gladium tuum m locum [nugn. Omnes enim, qui acceperint gladzum, eladio peribunt, & YÁai.35. 1. v qui prædaiif,nö'ne(ripjä prad aä:erziy.?v.e qui [perni,n ö'pe (g-'ipfe fferneris ? Videtur hunc fenfum confirmare verbum hocloco,& apud Lucá c.6.38.fine certaperfona po- ffitum,qua men[ara mefi fuerttis,remetietur vobis, Alij me Mlius, vt mihi videtur, a3d Deum,vt Chryfoft. homil. [r4.& auctor imperf.17. Auguft.lib.i.de fer.Domini; Beda, & Euthymius. Credibile enim eft Chriftum iudicium potiüs nei,quàm hominum ijs,qui de alijs temeré iudicant , comminari voluiffe ; multo enim cft tetribilius. Hoc ipfum poftulatantithefis, nolite de hominibus iudicare , neà Deo iudicemini. Addc quod,vt docuimus;hzc fentétia cum fine quinti ca- pitis heret. Effofe ergo mifericordes, ficut pater ve[ler cele- 1. Cor.4.5. Iacob. 4. 11. 12. Hludautem maximé vetat| - | C D E F Á jh': mifericors eff l bi autem ver.7.dictum erat,Beati mi- fericordes,quomam wpfs mifericordiam con(équentur, nó du bium;quin à Deo;aut,vtalij putant,cum c.6.vet. 1$. Iff autem non dimiferitis hominibus nec pater vefter dimittet vobis peccata veflra ; vbi non hominum, fed Dei iudi- cium nobis proponitur. — NY Nolitetondemnare,€97 non condemnalimins-)Hec verba nunc Grzci non legunt;nec videntur veteres Latini legiffe. Tertullianus lib. de patientia;Hilarius in có- mentarijs, Ambrof. in lib. de paradifo. c. u. Auguft. lib.de fer.Domini.z.Beda,Strabus;Rupertus, Chry- foft. certé hom.24.auc&tor imperfe&. 17. Euthymius & Thcophyla&us non legunt;& putant recentiores| linterpretes ex margine, vbi forte aliquis,vt illa ver- ba, nelite iudicareexponeret;ícripferat;solite codemna- re; in contextü fuifle tranffata.Ego mihi legenda effe certó perfuadeo, nofterq; mihi interpres inftar om- nium auctorum eft. Magnum etiam argumeütum;| Iquod apud Lucam.c.6.37. eadem verba legantur , & credibile nó fitidem vtroque loco vitium accidiffe.| Accedit, quod finguli verfus fingulis conftant fen- tentijs,& fere pares funt; fi autem hac verba tollan- tur,mutilus remanebit verfus, & tam breuis, quàm nefcio an vllus alius in toto nouo teftamento repe- riatur. Condemnare autem alios non idem cft hoc loco;quod iudicare,vt Theophyla&us & Euthymiusl exiftimant ; fed iudicando condemnare. Hoc enim (ententiz gradus poftulat,que ex communi confuc- tudine fumpta eft , qua iudicium condemnationem|- antecedit. At quomodo poflumus nos,dicet aliquis, càm publicam non habeamus aué&toritatetn , alios condemnareeRefpondeo, folere nos quátum in no- bis eft,damnare alios;id eft eterna aut téporali poena dignos iudicare. quod Chriftus vetat facere. Sic Si- mon ille Pharifeus mulierem illam peccatricem dá- nauit Luce.7.39. Chriftus abíoluit,remirtiétur tibi pec- cAt4 tua, er. 48.Sic Pharifzi publican os damnabant, & extraomnem fpem falutis ponebant Matth. 9. 1. Chriftus autem ex illis Apottolos fecit ver. 9. Deni- que prohibemur his verbis Dei , qui folus verus eft iudex,officium occupare,vt.1.Cor.4. $. Nolite ante te- pus mndicare,donec veniat Doninus, qui Q97 illuminabit ab - feondita tenebrarum, e2* manifefíalut confilia cordium. 2. In quo enim indicie.Hebraifmus spaen 3tN vavo3| pro vavp5 fecundum iudicium,quo de alijs iudica- ueritis, de vobis iudicabitur. Quod Hilarius argu- métatur, quomodo in quo iudicio iudicabimus, iu- dicabitur de nobis, fi omnino non licet nobis iudi- care ? explicari poteft ; non enim omnino , fed malé iudicare prohibemur.Quod fi fecerimus,malé quo- que, id eft (eueré de nobis iudicabitur. Illud diffici- lius quod multislocis Auguftinus quazrit,vt lib.z.de ler.Domini,& epiftola 49.9.4.& lib.z. qq.Euang.c. 8.& Beda, Chryfoftom* ,& Euthymius in hec verba; quomodo;,in quo iudicio iudicabimus,de nobis iu- dicabitur? an f1 nos de alijs temere, iniuftéque iudi- cauerimus;temere de nobis peus;iniuftéque iudica- bi? Auguftinus & Beda refpódent fenfum effe, non Deum,íediudicium ipfum noftrum temerarium,& iniuftum de nobis iudicaturure , id eft caufam futu- rum , vt de nobis iudicetur. Refpondendum potius videtur nó fpe&ari hic omnes iudicij qualitates, fed| folam curiofitatem, feucritatémque iudicandi. Qua enim curiofitate atque feueritate de alijs iudicaueri- mus;eadé de nobis Deus iudicabit. Cum autem ea- dem dico , nó rejfed proportione candem intelligos E H 4 nam iL 190 IOAN. MALDONATI COMMENT. Btji inam eius mifericordia & bonitas infinitis fempcq partibus maior eft noítra; fed tamen prqportione quadam,quo nos ergaalios fcu.enores fuerimus,hoc etiam erganosfeueriorilleerit. —— — Et in qua men[ara menf fueritis ) Videtur Lucas. c. 6. 38.fignificare, nó eadem nobis,qua menfi fuerimus, (ed maiore méfura remetiendum.Mepfuram, inquit, bonam e7* confertam 7 codrq'imti , C fapere[flinentem da- bunt in finum veflrum. Vttüque verum eft, & eadem, & maiore menífura nobis remetiendum. Eadem, fi [proportione; maiore,fi rem datam confideres.Quo- Imodo proportione eadem , iam expofuimus; quo- modo re maiore,facile intelligctur. Nam fiue futurá gloriam,fiue poená,quam nobis Deus adiudicat fpe- Cemus , multo maior eft ; quàm qua nos alios con- demnando dignos iudicamus. Nor enim funt condigne pafciones buius temporis ad futuram gloriam , que euelabi- tapeum €92" leue tribulationss noflva , eternum gloriæ pondus obie&ioni refpondendum eft, qui hanc olim fenté- tiam calumniabantur , quafi n6 eadem menfura fu- tura cffet,cum altera effet eterna , altera temporalis, vtícribit Auguftinus epiftola.48. & 49. & libro. 21. de ciuitate.c. tr. quáquam aliter Auguftinus illis ref- pondet.Et hanc,&plerafque alias ex ijs, que fequun- tur, prouerbiales fuiffe fententias opus nó eft le&o- ]rem admonere;quia & ipfum per fe manifeftum cft, & multi iam interpretes monuerunt. 6. Nolite dare fan&lum canibus. ) Quorfum hoc? Au- &or imperfe&i hom.17.refert ad cap.5.verfum. 44. 45. vbi Chriftus dixerat; drhigite mimicos veftros, e7* be- 'nefacite j[5, quioderunt vos , vt frtis fily patris veflriqmi m celis eff,qui folem futfm orivi facit feper bonos e2* malos, e- tie moderationerm,ne ita diligant, vt fine iudicio & liorum correctione métionem fecerat; egce prime tra- bem de oculo tuo, «9* tunc videbis egcerefefluca de oculo fra- tris tuisadmonere nüc ne dent fan&um canibus;por- ciíque margaritas, id eft ne vbinulla proficiédi fpes rum regula eftsfic Strabus. Alijsquia c.6.25. fimplici- tatem docuerat, z eculus tuus fuerit fimplex,totum cor- pys tuum lncidum eritynunc prudentiam docere, no/ite [an&ium dare canibws , nec proifeiatis magaritas ante porcos, ficutalio loco dicit, Effote prudentes fseut ferpentes , e fimplices ffeut columba c.1o.16. fic Auguftinus lib. 2. de íctmone Domini. Ego partem fermonis in monte ad Apoftolos habiti effearbitror, quia ad cos pro- prié pertinet,qui alios do&uri funt;fed,vt fzpe dixi- mus, Euangclifta Chrifti (ententias non quo ordine ab illo di&tz fuerant, fed quo fibi in mentem venie- bant; rccitauit.Quid vocet fan&ü , quid margaritas, quos canes , quos porcos appellet, difficile non eft; non conuenittamen omnibus.Quidá fan&um bap- tifmum, Euchariftiam, ceteraque facramenta, mar- garitas Euagelicé predicationis mylteria vocari pu- tant: nam indignis nec Ecclefiaftica facramenta có- ferenda,nec fidei noftre myfteria patefacienda funt, auctor imperfecti homil. 18. Hinc confuctudinem natam effe, vt ijs qui baptizati n6 effent;nec videre, nec audire corpus & fanguinem Chrifti,cum nomi- nabatur,licité reputarentur, vt multis locis Chryfo- [turio nobis. Roman.8.18.8c, quod i prefenti efl momen-| eperatur in nobis.3.Cox. 4.17. Eodem modo Gentiliü|. ploit (uper iuflos 9* tminflos ; adhibere nunc eius fenté-| . difcrimine dent canibus sáctum, & margaritas por-|. cis proijciant. Alij,quia proximo veríu quinto dea- cít, corre&tionem adhibeant, quz nunc Theologo- : À. B C ftomus,& Auguftinus indicare folent.Canes etiam, [ns ad vemitum [umn,e7" táquam fus lota in volutabro luti, - cM:itsnow folide cibo. Sic Paulus & Timotheus prohiben- & porcos plerique diftingunt. Nam quidam,vthoc loco Hieronymus fcribit, porcos infideles , canes Chriftianos, qui poftreceptam fidem ad vomitum reuettifferit, dixeruntappellari. Coritra Chryfofto- mus, & Euthymius canes infideles , porcos carnales Chriftianos intelligunt, Nam & Chriftus infideles canes vocat,cum dicit,ven eff bonum fumere panem filio- rum,e7* mittere canibue c. 15. 16. Mihi Auguftini pla- cet opinio, idem per fanctum & margaritas, per ca- nes & porcos fignificati;(icut apud Petrum epiftola canis,altero porci fignificatur , tanquam canss reuer- Autfi quid eft differentig;per (an&um omne mylfte- riumsper margaritas, quz inter myfteria maxima & quáfi prctiofiffima funt, intelligi oportere.Per canes autem, & porcos duo hominum fiue fidelium , fiue infidelium genera notari, quibus tradenda mylfteria non funt;cos,qui tantum contemnunt, vt canes ni- hilinter fanctum & profanum diícernentes ;& eos, qui non folum contemnunt, fed infuper irritantur, & magis nocent, vt porci. Cur autem illi per canes, hi per potcos fïgnificätur,po?cea docebimus. Quz- rit Chryfoftomus hom .24. & Augultinus lib. 2. de (ermone Domini , quomodo vetet Chriftus diuina myfteria indignos docere, cü alijs locis oés fine di- Ícrimine doceri iubeat; vt c.10.27.49d dico volss in te- nebrisdicite n lumine,c* quod m aurem auditsr, praduate feper tetta,Et Marci 16.15.pradicate Ena. (gelum omni crea- turz.Refpondentin hanc feré fententiamyillic agi de Euágelio ipfo per fe.quod cum omnibus ad falutem fit neceffarium;omnibus eft fine perfonarum excep- tione przdicandum; hic autem de idoncis auditori-. bus,&prudentia Euangelij cum illis communicádi: quod fi aut nulla fpes vtilitatis, aut timor etiam cer- lum opere pretium.fed ipfa etiá opera perdatur. Sic Chriftus Apoftolis dicit Ioann. 16. 12. multa habeo vobis dicere;fed nó poteftis portare modo. Sic Pau- lus.1.Cor.3.1. 2. queritur fe non potuiffe Corinthijs tanquam fpiritualibuss fed tanquam carnalibus lo- qui, & vt paruulis in Chrifto lac, n6 folidum dediffe cibum.Sic ad Habreos.5.12.fcribit , Cum deberetis ma- gufini effe propter tempus »vtr(um imdmetir,vt doceammi, que frnit elementa fermonum Dei, e77 fatl eftis ,quibus latte opss tur à Spiritu fan&to loqui verbum Dei in Afia, quia non erantauditores recepturi A&. 16. 6. SicIudzis Antiochenis , quia non modo verbum Dei non re- cipiebant ; fed pedibus etiam cóculcabant;id eft có- uitijs afficiebant, & conuerfi Apoftolos difcerpere conabantur, id eft mortis illis periculum concitato populo creabant, Paulus & Barnabas dicunt , vobis i5 IInd, «* indignos vos iudicatis eterne vite, ecce couer- timur 4d gentes. À &.13.46. Sic Hymenzum & Alexá- drum, qui verbum Dei conculcabant, idem Paulus Satane tradidit,vt difcerent nó blafphemare.r. Tim. .20. Sic cos fugiendos , non docendos monct , qui quemadmodum lánes & Mábres reftiterunt Mofi, ita ipfi veritati refiftebant 2 Tim.s.8. Sic Alexandrü zrarium vitare iubet , quia valde ipfius verbis con- tradicebat. 2. Tim. 4. 15. Sic loannes Diotrephem 5. Ioan.9.& 10.Denique non vult Chriftus canibus & porcis fua proijci myfteria, id eft animalibus homi- 2.C.2.22.idem duplicimetaphorico prouerbio altero| tus damni fit; przdicandum illis non eft, ne non fo-| - 7uidem eportebat primum loqui verbut Dei, [Ed quia repel-| qynior ï «t mat Euangeliu ind&;gm's no predican- dum, nibus,qui non percipiunt;ca qua funt fpiritus Dei. 1.Cor. n / l COI-L: ï quamms Qdmün iret du qulhj jä//[!m 0 r nl j o JJr ) 3d J ag t gt D j aum bt flntpot rofaast ( Mf?m tl at margarim kdemts vlr N —— —— arde Cinibu (dcin o Inpeni dtiore nond fhupi Yetad " Prlilte dum, non [ tetmnen impc[fc TAnt p D valde tl ng TiusQue Hrodtm Wib | uldþc!in: ?U&OI 0 P hb ! AUl Jl u t ' xPutandu L s u m ! lm,mm ] M Ht uhry 10*30-; $ C&fm*mï Sinfido n fjj linipf. Ws reo T tll trin dtto E t æ/mäm /u;," Ms mïlfc maxim r '.ïfllï.n ) üUC Va » ltssl TiTitanty, J: | Dercues 5 us Que- we l hï*:n '.XQ. l. ae LU v aM ITN ! MW G*Mm ' I Qs n É ib sldurm t n d t c lao o hu Cocindhig | nalbusle J izämw!i um i ) 14 F x T ,Aze«?wï | l : m | sgnrobix d conatto cuts WW d ! gt " m quIuS J Tlm- pxt; Qu DASPT M | 182.' IN MATTH. CADIVIECS.. 185 1. Cor.z. 14.Obijci poteft Iudas,cui quàuis indigno, quamuis caniac porco , corpus & fanguinem fuum omnium myltetiorum maximumChriftus tradidit, vt maior vcterum aü&torum pars cxiftimaucrüt.Sed primum, Chril*tj confilia , quiacorum nos fzpe la- tent caufz,non femper nobis imitáda funt. Deinde, ïïudas peccator quidem erat; fed occultus , necne- cato fingulariter facramento indicandus ,. ne mors. Chriiti omnium myfteriorum caput impediretur.| cium obtulerant vfum conuertere. Carnes auté non profanas minimé diícernunt. Propterea dicit melite márgaritas ante porcos , quod porcis.margaritz proijci (oleant ; fed quód miniméfoleant; nihilque porco fa:diffime, & fpurcifïimæ pecudi minus,quàm mar- quit;aureus in naribus [u mulier pwlclvm, e fatftm Pro- Cur fan&tum, non margaritas.canibus ; margaritas;| non fanctum porcis dari vetuerit, quatio cít ; qua non omnitio caret operz pretio.Puto cum fanctum' - (dicit, ad veterarefpicere facrificias quorum carnes, fan&z erant, ncec licebat canibus dare; aut in aliutm;] 'quäm in Dci, & facerdotum; eorumque qui facrifi-; folent p,orcis*,gfed canibus dari; qui inter Íanctas &| dare [anclum catibus, Yn. potcis & margaritis contra..| ria eft ratios non enim propterea dicit, so/zte proi(cere| garite pretiofiffimus conueniat ornatus.Crreslps,in-| uerb.ri. 22. Nifi forte alluditad cófuetudinem glan-| des porcis proijciendi,quemadmodum in calidiori- bus fit regionibus; & refpicit fimilitudiné qua in- ter glandes,& margaritas videtur effe;quaft dicat, vi- dcte ne porcis pro glandibus margaritas proijciatis; ficut vcr.9.& 10.dicit, Qu eff ex vebis homo,quem ft pe- grerit frlius eus panem , mmquid lalüicicm porriget evà. atf pifcer? petierit, nunquid ferpentem porriget ei ? Lapis enitn cur de porcis dixit, & conuerfi difrumpant vos ,.de canibus non dixit?cum non porci foleant difrüpere, fed canes.Refpondco ingratam porcorum ftolidita- tem notare voluiffe;qui in eum;qui cibum porrigit, impetum folent faccre,& nifi iaciat;difrumpere. Fi- deliores canes, qui non mordendo, fed blandiendo; non dentibus ; fed cauda cibum petunt. Porcis ergo ftupidi quidam homincs fimiles funt, qui cóculcata vera doctrina falfam vi armorum exigunt. 7. Petite 97 dalitur.)S$2pe monuimus; cum Euan- geliftz,Chrifti conciones recitantuon effelaboran- non funt bonorum auctotum interpretationes có- temnendz.Hilarius.can.6.Chryfoft.hom.24.auctor mant propterea nunc Chriftum hzc dicere,quia fu- pra valde difficilia docuerat,vt oftendat,qua ratione teneri poffint. Alij hunc fenfum effe putant, Si fece- ritis que hactenus dixi;petite & accipietis, quem- admodum Ioanues ait r.epiftola.c. 3. 21. 57 cor noflrum non reprebenderit tos, fiduciam babemus ad Deis ; «* quid- quid petierimus,accipiemus 4b eosquam fententiam 1dcm auctor operis imperfcct. refertac probat. Auguftin. auté lib.z.de ferm. Domini fic, Potuit auditor fua igno- vantia con[cius dicere , quid [antlum. me dare canibus ve- (4, cum adbuc ea me babere non videam $. ideo oppor- tune fabrecit ,. petite , e2* accipiets. Eeo cum oratione Dominicaconiungédum hoc membrum exiftimo: & quia dc oratione agitur,& credibile cft Chriftum tum;cii Apoftolos orare doceret, ifta dixiffe; & quia Lucas.c.11.9. cum illa coniungit. De fenfu nunc dit- panijferpens piíci fimilis eft. Alia f&perc& dubitatio;| - dum , quo modo inter fe fententiz cohzreant. Sed| - imperfe&t. 18. Euthymius & Theophyla&us exifti-| us pusandum. Quo modo olim hzretici ad probanda A. fua; vt ipfi putabant, myfteria; vt res cracdeliria, hoc. loco abufi fuerintfcribitIreneus lib.z. c. 18. & 26.& 353.Auguüinus hac tria pcterc,quærc:e,pulfareg non| idem putauit fignificare lib.z.de ferm. Domini ; fed geratio igitur eft,qua fit accumulatione verborum. Maior quzftio eft,quo modo fententia vera fit,cum lexperientia quotidiana doceat multa nos,quz peti - [mus,non accipere. Cap. 6. 12. docuimus affirmantes promiffiones nunquam effe fimpliciter, & fine ex- ceptione intelligédas; ad eam regulam hic locus ex- ; |plicandus eft.xon enim omnis;qui petitaccipiufed| qui ita peti; vt debet. Primum non accipimus, cum malajid eft non petenda petimus.Iniuriá enim Dco Itnjs vefiris in[umatis. Non accipimus;cum ipfi,qui pe- timus, mali, indignique fumuss Dem enim peccateres non audit,Toann.9.31;INon accipimus, cum aut nulla, Trquis veirum indiget frp:enfm,pojiulet 4 De,qui dat om- (mäm affiwenter, (* non mproperats «2* dabitur ei. Poflulet f'imet bomo ille,qtd acciptat aliquid 4 Domino.Non acci- pimus,cum id quod petimus, quamuis aut non tna- dit bonum;falua peigloria fierinon poteft.Non ac- |vt duabus illis parabolis;altera importuni aimici pa- -[nes intempefta nocte ab amico mutuo petétis, Luce 11.8.altera iudicis & viduz Luce 18.5.declaratur. Au- p guft.ferm.5.de verbis pomini fecundum watth.Cur pliquando(inquit) tardre dat,ommendat dona,non negat. Din defiderata dulciusobtinenturcito autem data vilefeunt; Mpetequareymfla,petendo,c7* quarendo crefcis,vt captasser- nat tibi Dens , quod non vult citó dare, vt tndifces magna magné defiderareNon accipim? aliquádo; vt meliora, quà petim"ccipiamus. Auguft.lib.2.de fer.pomini, & epiftola 34.ad Paulinü,Zense autem Deminus qui non tribwit f(epe,quod volumus,vt quod mallemus attribuat. homo;id eft non peus.vt pater vefter czleftis:oppo- nitenim hominem Deo , & ex vobis; qui maligni eftis. - : | | |. Quem fi petierit & c. mi»quid.)Durities oràtionis La- tinis auribus infolens, Hebrais vfitata. Filio pauem petenti dicit patrem lapidem non porrcé&turü, quia nihil diffimilius. Nihil fimilius colore & forma; ni- hil diffiimilius natura & vfu;ficut.c. 4. 3. Diabolus dixit, dic,vt lapides ifti panes fän!. Eadem ratione P-ifci (erpentem oppofuit. Dubitari potcft, quam ob rem Chriftus hoc dicat ; plus enim videtur refpondiffe, quàm opus erat.Ita omnino eft non enim folü pro- bat Deum nobis petentibus opem laturum effe ; fed bona ctiam daturum , panem non lapidem ; pifcem non ferpentem porrecturum Chryfoftomus bom. 24.auctor imperfcót.18.8: Theophyla&us. L. rergo vos um fitis mali.yNon natura,fed Dei có- |cliuitate Genes.8.21. 5e/ms ennm,c7* cogitatio buman: cor- dás in malit prona funt ab adole[cetia fua,vx idem etiaHie- non lib.r.retract.c.19.fententiam doctior correxit.Exag-| Iacis quiab:co,quod malü efb;/petit, quafi mali eum| lauctorem faciat, Deinde non accipimus, cum non|. — mala,tamen in malum finem petimus Iacob.4.5. pe-| HEUS CT non Accipitts,eo quöd male petatis,ut in concupifcen-| aut infirma, & vacillante fide petimus Iacob.1.5.6. 7.| antem in fide nibzlkæffam; qui en*ivfü befitat fimilis efï jïu | ui marisqui 4 vento mouetur,e7'arcumfertur:uo ergo exi-|. lum , autetiam bonum fit;tamen quia maius impe-| cipimus aliquando;quia vult peus,vt Ízpe petatnus, : 9. " fut quis eft.) G. $. an quifquam eft? ex vobis| vnaex parte nihil pani lapide magis eft fimilesaltera|. paratione Hicr.Chryfoft.Euthym. vel naturali pro-| ronymus interpretátur ; aut quod ego magis crcdo, l Cur nb fem per z'?npetmï , inus quod 4 Deo peti- mss. E - L. Mob. 4.17. 18.(92 5. 5. Propter quod 7nii- quodq.eg'c I poffer. A naly.c. . 194 - IOAN. MALDONATI COMMEN T. 18 non folum comparatione Dci , quod nihil effet di.| cere , cum & inangelis fuis reperiat prauitatem , & ftellz non fint munde in confpectu eius;nec fola na turali propenfione; fed voluntare etiam,& moribus malos appellat ; quia videtur eos obiter perftringere voluiffe. H | M | pfakzos.19. —— LEU | Quanto magis pater vefler.) Comparat patrem patri. celeftem terreno;neum homini;bonitatem nequi- tiz ; vtà minoriad maius argumentetur. Nonabfi- mile illud eft; Ifai.49.15. »usquid obliuifei poterit mulier infantem faum, vt non micreatur filio oters fai ? 9* f la oblsta fuerit, ego tamenmon oblimfcartui. 7 7000 perioribus,queftioeft;quorfum ifta pertine&t.Chry- pendium , & quafi epilogum omnium , quz tribus lifce capitibus dicta funt;effe exiftimant.alij referüt [int,vt au&torimperf.hom. 18. nó omnino malc.Alij ad Ver.7.petite q7* dccipieti*a*,quafimodum doceat;,qua petimus, impetrandi,fi alijs fecerimus , quod nobis ! : $ ! : Alij ad c. 6. 22. Lucerna corporis tui eff oculus tuus , quafi doceat eadé ergaalios fimplicitate vti , qua erga nos alios vti volumus , vt idem quoque Auguftinus ex- onit. Ego hzc verba poft illa capitis quinti ver. 42. Chriftum dixifle arbitror,qui petit à te,da et, e- volenti A temutuare,ne Adertaru, & quia cum illis beneifta co- hizretit, Etomnia,qua vnltin,vt faciant vobis bomines ,ita i lcat diffonantia. — ^ Hac efl lex 7* propheta.)Id eft hoc principio fümma [omnid,qua inlege & prophetis precepta funt;con- tinenturjlegem autem,& prophetas totum vetus te- ftamentum appellat ; legem quinque libros Mofis; prophetas reliquos omnes, Hebrzorum more , qui ctiam libros regi, paralipomenon,& Pfalmos, pro- phetarum nomine vocare folent,vt infra.1.13. & 22. Euthymiusin commentarijs,quo modo dicatur hec Íed in duobus illis praceptis confiftere dicatur, Dil- ges Dominwm Deum.tuum ex toto corde tuo , «7* proximum |euum ficut teipfam. Auguft.lib.2.de fermone Domini |refpondet hic non dici totá legem,fed legemin hoc Iprincipio fitam effe; illic autem dici hanc totam effe legem,quafi hic vbi de folo diligendo proximo age- 1batur ; alteri mandato de diligendo Deo locus fit re- Meruatus.Melius lib.8.de T rinitate ctiam hic, quam- 1uis non dicatur, totam legem intelligi, quia qui dili- |git proximum , non poteft nonipfam diligere dile- . |&ionem;diledtio autem eft neus,quia Dews caritas eff, [1.Ioan. 4.16. Facilius dixerimus nó de quacüque pro- ximi dile&ione hocloco agi ; ed de ea,qua proximi inec propter nos,nec propterillum,fed propter Deü diligimus.Sic enim przceptii de diligendo proximo| intelligitur. Qui autem propter Deum proximum diligit;Deum magis diligit. Nam & Ariftotelicailla regula fcripturz feruit. Quapropter D.Paulus vnico iprzcepbto de proximo dilicendo totam dicitlecem d ltsl od $ g À |con uneri, Rom. 13.8. Qui dilgit proximi legern umplwit, fam ,& ad Gal. G. z.alter Alterins onera portate , «* fic ad- - Noflis . id eft Confueuiftiswt,þl cognmitbtm]hm funm B |propenfus fuiffe creditur.folitum dicere;ideo Chri- 12. Omnia ergo.) Eadem hoc locojque in multis fu-| loftormus hom.24.Euthymius,& rheophyla&us có-| ad ver.1.molite iudicare , quafi Catera parenthefi di&a| capite quinto de beatitudinibus tradita fünt, dia C jetle fufpicor. Ea enimangufta eft porta; aut certé nó ab illis fieri velimus,vt Auguft.lib.z. de fer. Domini.| - |concionando;fed cum a quodam admirante precep-| cg*.vos faaite lls ,& quia Lucas.c.6.51. cum illisifta có-| . iungit.Lucam f"engoxdi&ommehri&i in hac re ordi-| Inem feruatfe: Matthieum veró non feruaffe, &, quae | apudillum eft; coherentia;&, qua apud hunc, indi-| . ; |fibile ixgce?g:cranthr. Sed nos , qui tam fübtiles non COISBIE DN [fumus artifices fcripturas interpretandi, aliam qua- lfoftomus , & Euthymius iugum Chrifti durum etfe . |carnalibus & terrena quzrentibus;fuaue & leuc fpi- jondigne pa[siones buius temporis ad futuram eloriam , qua Imentaneum , Cz leue tribulatienis noflra , aternum gloris 40.& Luc.16.16.& AQ. 24. 14. & 28. 23. Quzerit Au- » Iguft.lib.z.de fer.Domini;& lib.8.de Trinitate.c.7.&|p - quz veteres illi fancti Ferpefïi funt,gladios,ignes, & modi , quamuis per fe grauia,| effe lex, & prophetz;cum c. 22. 40. nonin hoc vno,] - E um remunerationem Vlcb.1.26.Sic ipfemet cum plus ce- Iplagi fapra modum ,1m mortibus frequenter. 2. Cor. n. 25. Iqua retro erant oblitus;in anteriora fefe extendebat [Philip.3.13. Anguftàm ergo Chriftus portam, &ar- .[tutis quàm vitij via cft; illa enim ardua, hzc prona; Ireddit.Nihil enim eftnon conantibus facile. Iquoniam elfe legendü, aut quod quidam putant no- ftrum interpretem s pro orilegifle. Neutrü credo. & , plenitudo lotis eft diletlio ibid. ver. 10. loquitur auté de proximi dilectione. Et ad Galat. g. 14. Omnis lexin vno fermoneimpletur , Diliges proximum tuum , ficut te ip-| mplebitis legem Chrifis. Simile quiddam eftapud To- biam c.4.16.qm4 ab alio oderss fters tibi videne tu aliquado alteni facias. Meritó philofophi hoc primum naturz, & moralis philofophie principium effe putauerunt. Legoin Romanorum hiftorijs Alexandrum Seuerü Imperatorem , quianimo ad Chriftiani religionem ftiános fibi placere , quód;,quz fibi fieri vellent, alijs idipfi facerent. Non dixiffet fortaffe , fi noftra vixif- fétatate ; neque mores noftros , fedlegem laudare potuiffet. - | VIIHETSTU - 3. Intrate per anguflam portam.) Tliipfiauctores, quos fuPeriore veríu nominauimus , Varie ifta cum przecedentibus ne&tunt. Videat qui volet. Me enim iam piget in re non magnopcete neéeffaria tot opi- nionibus recitandis irtmorari.Ego hec poft illa,que torum ipfius feueritatem interrogatus fuiffet Chri- ftus, Domine fi pauci funtqui faluantur , eíp6dens dixit, contendite intrareper angu[lam portam : fic enim Lucas natrat.c.1.23. 24. qui in recenfendis Chrifti fentéijs plus ordinis feruare folet. Quzrunt Chryfoftomus & Euthymius, quo modo preceptorum fuorum viá arctam & portam anguftam effe dicat,cum. c. u 5o. Caluiniftz facile ifta conciliabunt, qui fuaue & leue importabile;&,vt iporum etiam vtar verbo,impof- rerc debemus explicationé.R efpondet igitur Chry- ritualibus,& profpicientibus in futura. Nor enim funt renelabitur im nobu Rom.8.8. Er quod im pra[enti efl mo. pondus operatur innobss. 2. Cor.4.17.Sic D.Paulus illa, catera qua narrat eiu leuia tamen illis fuiffe dicit , quia affsciebant , inquit, tcris Apoftolis laboralfet, i» carceribus abundantius, i omnia tamen propter Chriftü leuiffima duxit;quia, &am viá vocat, partim quia natura füa difficilior vir- iugum fuum fuaue efíe doceat , & onus faum leue.| Mandata Det noim-l1 Popibdia. illa vna.hzc multiplex;illa vix vllis & notabilib*?,hzc multis & altéimpreflis calcata veftigijs,rze 4|^ àpernc. id'o 3. Deot "r pzaretpoiDey eOmay, dixit Grecus ille pocta; artim etiam,quia noftra eamfegnities difficiliorem 14.Qu«m angufla.) G. &i e«nil;quoniam angufta eft, vt fufpicio efle poffit in noftra verfione pro , 4uám, Potiuslegiíle 7/ &«wi;quemadmodum Euthymius & : Hefeod. $p njtp. Theophyla&uslegunt , illud etiam monentes z/ac- mm, n g [ipnus et / 445 l, ^,'"?1 1 l!:l ide i m Q mddta ia fORMQ 6s ll )ül;! J fä& TOGtc cleem, impcrf, Em vt 3 lell'veras quemadi P€H€ vet. ite lab LC g At ï:quia h l , E UNCI fv RCl fte, Dïmde ! RU Chï'.ïïu.s, n Ontma M - elpi lg f d At5 m Ài m ml BI h. »c j àpud T. g m I]quræj '-ïl'dïm nt, ^ | | M. . VUCht, ahþ; ol " 1' Ay ^ ^s 4 QU iM mx : hxu&ores,x - b df COt QUi TM L | [DE,;; :uä,qüQï lunt ) (ZICZ'J 1t Cefte nó Anfa Nf a DUD- 1 va[ « ^Adane Atv ! UOT :Sï W I^ n ïl m i CT LL;-,» j * ^ j PA hr fanran MLA ICDLECC li APIOIEOIUS xlüorm vj* 1 "m . IT 4^ WauW la*vr / r 1 Y m [er M .:&'*-ïkk KQQQ- 1 ^ N (b *lant À .-—..;x.ï &kvm ' ' ^ "'ratha al . -x.gü,n.;w: " l p34 l m hiNetiaenan - uüïm xiOhls d dl Ü k ECUS fPl n f TM E — t vl o m " m 3*!4m' vt 123&*3: ag m E du TOITI Tu) ;,*;l, bzquA[, at at1ff Fi'dS ( WUP r I! 4 j 17 l : ä ! TANIEE IN QM X / D 1 1 m E /W/M —— À À Á "i, iMl n(iHC OCW»'»'&S 1;7',?; ufcliorem. y 1;136. i | " mguïïä 2 [O, qWM) T ; ^f ,'1(;04 eutio :g * 196 CIN MATTH. CAP. VIL LEU fs 4 cipi pro de quám,vt nofter vertit interpres. Elt aut£ , vtego quidem opinor, Hebraifmus rtà quod idem fignificat zi quid, &, 4« quàm vt Pfal.8.r. to. q44m ad- mirabile eff nomen tuum. o ts nn & PÍal. 3o. 20. BL £L 17 1 10. 14. Calm'ml[?.e falfi pro- j^cta. |hypocritas,vt nonnulli putant,fed falíos tantüm do- nire,quia folent paftores ouinis veftiri pellibus.Falfi nv v nm. Quzri poteft , an idem per anguftam portam,& per arctam viam intelligatur. Ita Chryfo- [tomus exiftimat. Sed vero fimili? mihi videtur effe, vt viam przcepta,portam preceptorum finem,id eft ingrelfum inregnum czloràintelligamus. Eft enim ortafinisviZ. m | g. "£rtendite à falfis prophetis,) Quidam hzc refe-| runtad c. 6. 1. J[ttenditene iuflitiam veflram faciatis co- ram bominibus , vt videamini ab cis, quaíi hypocritas il- los, qui iuftitiam füam coram hominibus faciiit, fal-| (os nüc prophetas appellet,vt fugiendos effe doceat, au&or imperf. homil. r9. maiore verborum , quàm fententiz fimilitudine in hác opinionem indu&us. Melius Auguftinus lib. . de fermone Domini, cum proximo copulat veríu. Dixerat arctam effe viam; quz ducitadvitam;folemus autem,cum arcta& ob- Ícura via eft,qui monftret,autducé , aut indicé que- rere3monet Chriftus, ne omni duci, ne omniindici fidem habeamus ; multos effe falfos prophetas , qui fallendi caufa duces fefe;aut indices prebeanct, vefti- mentis ouium, quafi viatorumindutihabitu. — . vA falfis prophetis.) Falfos prophetas non omnes cLorcs , id eft omnes hzrcticos intelligit , quosideo ficium fuit non tantüm futura przdicere , fed etiam care. Agigur enim dear&ayia monflranda. Quam- quam & prophetas etiá veros poffumus intelligere; veros inquam,quia veraprzdicunt,qualis fuifle tra- ditur Balaam;falfos tamé, quia necà Dco miffi funt ; |& quia vera predicendo falfa fuadent.Nam ver.22.de huiufmodi prophetis agitur , m»alti dicent mibimilla die, Domine , Domime,nonnein nomine tuo proyhetauimu;? ui veniuntad vos fponte fua;non miffià Deo,qua- lesilliapudleremiam 23.21.;pfi currebant , €7* ego non mittebam eos. — . w In vefimentis ouium.) Seníus eft faciliswveftimenta vocat quidquid extrinfecus apparet,verba, & opeta, cleemolynas,omniaque officia caritatis, vt aitaudtor imperfecti hom.19. Curautem dicat ouium , incer- tum, vtrum velit dicere eos habitu ouium venire, id leftveras fe oucs cíle fingétes, quo minus timeantur; quemadmodum lupum aliquádo fe ouina indutum pelle verá effe ouem fimulafle traditum eft fabulis, fiue habitu paftorum, quod mihi magis Placc;;ïagia tur enim de populo docendo, quod Ecclefiaftici pa- |ftoris officium eft,& folet Chriftusillos,qui docent; paftores app ellare, Pafce;inquit;oses meas, Et , .Ego fam paflor bonus.Ideo autem dicitin veftimétis ouium ve- rophetz funt omnes haretici , omnium veró ma- Deinde quia ouinainduti pelle;nih?lenim in corum Chriftus, nifi fides ,iuramentum inauditum;nihilin corum fa&tisapparebat, nifi cleemofyne,nifi cempe- zantia ; nifi modeftia. Quo habitu paftores ementiti nagnam in grege Domini fecerunt ftragem ; fecil- Quám magna multitudo dulcedimis tua Domine 30 ia Gc|. P41.85.1. Quám dilela tabernacula tna Domine virtutum C |Chrifto fimilitudinem vfürpatam ícribit , ztur fa- prophetas vocat, quia prophögarü apud Iudazos of exlege Dei populum docere,& falutis illi viam indi-| xime Caluiniftz. Primum, quia non miffi venerunt.| erat ore,nifi Dominus,nifi Pater nofter czleftis, nifi A Itandem fructibus cognouiüällc, viditlentque iftam non natiuam, fed appofititiam fuilepellem. — .. 16. f frutlibus eorum.) eria dixerat à falfis prophe-, tis effe caué£dum , necelfe fuit tradere ad eos digno- Ifcendosaliquod indicium. Certum tradere non po- tuit , qnia magna elfe folet eorum fimulatio , & fo- lus Deus humani fcrutator eft cordis : tradidit ergo r probabile, quódque ad humanü ingenium acco- modatum eft, quod non poteft,nifi ex fru&tibus ho- mines nofcere,&plerumque verum efle folet.Z4 frw- bus inquit,eerum cognofcetis eos. Lucas c. 6. 45 in aliü B |(enfum , & alio loco di&tum hoc fuiffe;videtur figni- ficare. Coniungit enim cum illa fententia , quam ver.s. Mattheus commemorauit. Hypoerita ejfce priue trabem deoculo tuo,e7* tunc videbis eijcerefeftucam de eculo * dfratris tui s mon eff enim arbor bona , que facit. fractus ma- los : quafi fenfus fit;/hypocrita, quid vis arbtorem te bonam fimulare,cum facias fructus malos? quátüm- cunque enim mg;litiam tuam diffimules , ex fructi- bus cognofceris , quia non eft arbor bona,qua facit frué&tus malos, & omnis arbor ex fructu fuo. cogno- (citur. Quo etiam fenfu Matthzus c.2. 33. candem à ate arborem bonam, 7 fuflum eius bonum , 4ut faatear- borem malam , z* frulum eiws malum j ex frut]u eyim ar- |Der cognofcitur: quafi dicat, fi vultis bomi vider1 , ne fi- Imuletis bona, fed facite. Simulatio folia funt , operaj fru&us , non exfolijs, fed ex fru&tibus arbor cogno- Ícitur. Quare maniteftü eft Chriftum non femel hac fimilitudine vfum fuiffe. Itaque Lucasaut non ean- dem, quam hic Matthzus, recitat, aut dictorum or- dinem,cónexionemque noníeruat. Nam apud Mat- thzü quidétam apté adheret proximz fententis, vt| D |diuelli ab illa n6 poffit;nifi alterajaut vtraq; rüpatur. - [Videndü nunc,quid arborem;quid fru&us appellet. |Tertullianus lib.r. cótra Márcioneim fidem putat ar- Iborem appellare. Quod eatenus bene cóuenit,quia de dignofcenda vera & falíaagitur fide. Auguftinus veró in Enchirid.c.ij.& lib.r.cótra Iulian.c.5. & Beda| iin hunclocumarborem humaná voluntatem , terrá «hominemfaciunt , Nam, vt exeademterrabona & imalaarbor nafci poteft,ex eadem auté arbore bonus l& malus fructus nafci non poteft;fed bon? ex bona; malus ex mala;fic ex eodem homine nunc bona;nüc E [mala voluntas gigni poteft: ex eadem autem volun- - ktatebona & mala opera proficifci non potfunt. Im- pulit in hanc fententiam Auguftinum ftudium Ma- nichzos refutandi. Timuit enim,ne fi diceret homi- nemarborem eífe ,quemadmodum dicebant Mani- chei,primüm eorum loqui more, deinde eorum er- rorem confirmare videretur , alios effe homines na- tura bonos , qui malé ; alios natura malos;qui bené agerenon Poä-cnt. Has duas, alteram Tertuïliani',al- 19.fequitur , emus arbor , que non faait fruttum bonums; F jexcidetur,ez" o ignem mittetir, Non enim fidesaut vo- llütas mala , fed homo malus eft;qui mittitur in igné. auctor imperfecti hom. 19. Chryfoft. homilia. 24. Theophylactus & Lyranus,hominem bonam habé-] tem voluntaté arborem bonam;malam habentem malam effe dicunt. Quorü fententia per fe vera huie loco conueniret, fi non de verafide ; fed bona volü- tate cognofcenda agerctur at de fide agitur , Cauere, inquit;a falfis propbetis, Axborem ergo hominem bo- l inam aut malam fidem habentem appellat ; arboremi — fentq; multo maiorem;nifi homines eos ex ipforum| teram Auguftini fententias illud refellit', quod ver] IIdem Augu&ihus lib. 1. degratia Chrifti c.18.& 194 in D .'...'.-i i quiä"nï : homo iuftus,manens bona nó poffet malos fructus [facerestamé mala manés mala bonos aliquos fructus Tridentinü Conciliá nuper meritó dánauit, omnia uum.c.3.& lib.3.contra duas cpiftolas Pelagian. c. s. & Profperum fentent. 106. haEuilTe vidcatur ; & ex Catholicis aliquando Theologis fuos habuerit de- fenfores: idcoque dixerunt non poffe arborem bo- nam,quatenus bona eft;malos; necatborem malam quatenus mala eft;bonos fru&us facere;quod & ego aliquando approbaui ac docui. Sed poftea animad- ücrti non pofle hacratione arborem boná , malam- offit; & quód non fem per bona malos; aut mala Eon os facere foleats ficut. c. 12. 34. cum paullo ante Chriftus dixiffet , w facite arborem bonam, äfu&um deiws bonum , aut. avborem malam e* fru&ium eius malum; facere poteft.Nec enim fequenda illaopinioeft;qua| — ! : D peccatorü;aut etiá infideliü opera effe peccata, quá-| uis maximü auctoré D.Augulttinü lib 4. cótra Iulia-| |prophet. c. 22. multis facrarum litterarum exemplis Jrefutarunt. Deinde ille Pelagianorum;qui idco pec- [catum tollebant originale, quód dicerent coniu- Igenerare. Auc&tor Augutt. lib. . de eratia Chrifti c: [19. Quartus quorundam etiam ex Pclagianis, quan-] |quam Donattarum potiüs hzrefi conuenicbarne- |gium; quz bona vtiquearbor eft; nonpoffe ma-| [los fructus facere ; id eft peccatum originale gene- Jrare, vt fcribit Auguftinuslib. z. de nuptijs & con- |cup.c.26. & illealter eorundem, liberumarbitrium [quafi radicem quádam in nobis cffe , que pomt ipfak Iperfe;aut arborem bonam, id eft bonam volunta- tem,autarborem malam, id eft malam voluntatem que bonum facerdotem moalé, ueque malum bené quia bonafumusarbor, & non potceft arbor bona malos fructus facere; neque illud cófiderantes,quod idem Chriftus dicit c. 12 34. 4ut facite arborem bonam ,| C fiutlum einm bonum s atit facitearborem malam,ez' fru- a TT IOAN. MALDONATI COMMENT. UE P ]ï[l*läem boni,fi bonam;malam,fi malá fidem habet.| À . rist vobis, faczrm'[emndæm dntem opera eorum nolite f—;w 13 ;bemus.atï Obijci poteft , ('epe qui bonam habet fidem, malos| jcere; certé mali erant , quia mala faciebant; & bona | äæquaïïtef fructus facere, id eft malé viuere. Non nego , & qt.li : loqucbantuï,quiaquæ dicebantfacienda erant: fed E negant, hereticos putosíed Chriftus non dicit, q.uuj tantam fignificat contra naturam fieri ; & fieri non | ^.'Wcal-1ï àn aliquando;fed quid Plemnque;neguc quid .homm.u folere. Natura enim fug ex abunda tia cardza 05 laqu:tur, V.urulmjmninon peruerfitate,fed quid natura fidei foleat accidere.Fi- .Matthæl 12.34. & , Lonus. bomo de bono thefauro profert | t desautem natura fua neque mala bonos,neq;bona| — |Lena, vet. 35. Obijcietaliquis:fi & bona arbor malos, Y^ du aalos generat fractus.Fru&us veró noftritemporis| |& mala bonos frucus facére poteft, quomodo do- ] d hzretici non folü opera; fed etiam doctrini intelli-| |cemurex fru&ibus atbotem dignofcere: Obijciam| : (a, M guntita, vt opinor,do&trina confidentesfua,vtexea| — |& ego idem, ( Pharifei;[cum malos fru&us facerent, noft tidem probari velint; nihil enim nifi purum, &, vt| — |bonatamen arbor,id eft non falfi prophetz,ftcd veri '*W&uf ipfi folent dicere putum, vt ego;putidum verbü Dei| p do&orescranr,quogn odo ex fru&ibus cognofci po- v W doceng fic Ioànem admonere, ne omni fpirituicre-| — |taerunt? Nam fiauditores hanc Chrifti fecuti regu- Wm damus , fed vt probemus fpiritus vtrá x Deofint r.|.— |lam ex eorum moribus de do&trina iudicaffents tan- ïhüg?, Ioan.4.1. At hic de fide, ideft deipfafalforá prophe-| |quam falfam reicciffent. Ergo refpondeo Chriftam|.- f;rquf! tarum do&trina cognofcéda agitur; & abfurdum di-| " |hocloco non certum indicium ; fed probabile tan-|. . m &u eft;,do&trinam ex doctrina probari. Omnesigi-| — |tàm fignum tradere voluiffe ; docereque non poffe of tür veteres auctores per fructas opera intelligunt, falfos"prophetas', qui fimulatione fan&itatisfalfam ï ';busnom quz do&rinam natura fua malam mala,bonibona! |doctrinam probant; diu feita ouina pelle tegere, !&u&umä ]confequuntur. — — | : T quin aliquando , qui fub ea latet lüpus, appareat. : gcimrifïor« 18. Nonpeteff. ) Quia videtur his verbis experié-, |Nonenim poteft diu fimulatio veritatem imitari. assb | Dodo dia quotidiana repugnare,dü multosex malisbonos, — |Hoc in Caluiniftis fumus experti;agni nati süt,lupi a:n':';:ff n hd aut ex bonis malos fieri videmus,multe quefite funt C |moriuntur.Mirum quàm multi errores ex hac bona lapi nori- Q*mm in hanclocum interpretationes.Quidá fic expofue-, |& malaarbore nati fint. Primüm ille abfurdiffimusltw., " :im runt;arborem boná dum bona eft;non poffe malos; |Manichzeorum, alios homines natura bonos, quil ï& & arborem mal&, dum eft mala, nó poffe bonosfru-| |nunquam mali; alios natura malos effe , quinun-| &; &us facere, vc Auguftinus, Chryfoftomus, auctor| |quam boni effe poffint, quem Hieronymus in com- ;f imperfc&ti, & Beda ijs locis, quos paullo ante nota- mentarijs ad hunclocum, & Auguftinus libro. 1. 7777 ! uimus. Alij videruntnon fatis hacratione veritati] |contra Iulianum c. 3. & in difputatione fecunda d experientizque fatisfieri. Nam etfi bonaarbor,idefl| |contra Fortunatum, & lib. . contra aduerfar. leg. & | W :gä que cognofci, quod hic in Primisl'Aag',g'ij.tu'r.(lpLomOdoï E |baptizare poffe , fed fimilem effe baptizatori baptif- Wenids ergo non poteftarbor bona malos; nequemalabo-| |mü, quianon poteft atbor bona malos, neque mala pOT nos fructus facere? Ego quidfentiam,prinatim dici| — |bonos fru&tus facere, vt rcfert Auguftinus lib.;. có- l) quid probabilius fit, do&iorib* iudicandürclinqu&.| — |tralit. Petilioni c.44. Nolucrüt minus ingeniofi vi- CentraCal ( Non folum arbor mala poteft aliquos bonos;fed &| — |deri Caluinifte: nam & ipfi hinc cum Manichgis li. "f lf*' poftill arbor bona & manésbona poteftaliquos malosfru-| — berum tolluntarbitrium.Hoc ctiam fübriliussquód 7^ ^ 5] - Vaf |ctus faceré. Arbor enim bona hoc loco,vt ante pro-| illi in vtráque pariter partemshiin bonum , noningos, — i, bauimus,non eft vir bonus,fed vir fidelis, ideftnon| ^ malum tollunt; non videntes homines errore fuo lmlotlu,w, qui bonam voluntatems fed qui veram fidem habet| — €zci non folum malam arborem bonos;fed ncc bo- lg polleautem , qui bonam habet fidem mala habere| — nàm malos fru&" facerc poffc.Itaque fiad bonum, Mdigti opera;non cft huiusloci probarejfed & experíentia,| — |cüm mali fumus, liberum propterea non habemus| ,i&au&mh & ipfa de fe fides docet. N6 ergo dicitur arï)or bona| F jarbitrium, quia mala fumus arbor, & non poteft ar- fs p malos; aut mala bonos fru&us facere non poffe.| .|bormala bonos fru&tus facere: neque ad malü, cüm äcunt,quia quód omnino non poffit; fed quód naturafuanon| |fimusboni, liberum poffumus arbitrium habere; N | 'MISPIO l addidit ; quomodo poteflis bena loqui ,cim fitws mali ? Non cnim fignificat omnino non poffe. Nam Scribz & Évm eimmi malim ; quafi in noftra vtique fit potcftate velbonam, vel malam arborem facere. Nec ergo Pharifzi;de quibus dicit c.25. 2. 3. /uper catbedra Moyf| — tantum hinc colligitur,quantum Pelagianisnec tam f'dfmwþæ C Phari[at , omnia €rgo , qu&tunque dixe- parum; quám Caluiniftz colligi volunt. Nam non " » : COMMDAuIA —— — T h. ctt as D 190 N uBS. oA | :.ïntl:f*'f | folàm in malum; fedetiam in bonum liberum ha-, A cofnai äbcmus arbitrium, contra qu.äkaalum.d.ïæ; & non j gg;;fdä equaliter in verumque, fed in malum fatis forte, in T bonum, nifi Dei gratiaadiuuetur,infirmum, contra Mul Ciira C4- quàm Pelagiani íentiebant, Alterum hinc Calui-| N qenjéswm ! ni non minus abfurdum errotem hauferunt ; nó OE ml P ït.f:ï"a poffe operibus hominem iultificari ; fed iuftum de- o , p clarariatque cognofci , quia nó fitarbor bona, quia "m facit fru&us bonos;fed quia bona eft;/bonos fruc&tus| äh*feïmtyf faci.. Nam vtarborem fru&u , ita bonam arborem| - Wuw [ bono fru&u priorem effe neceffe eft. Nec atbor bo-] ao po-& inacx fructu bono, bona fit ; fed bona etfe cogno (ci-| B QUi tt. Itar. Valde fibi illi; càm hoc dicunt , placere folent; UINN valde ego; cüm audio, ridere foleo: & argumentum| C | |in illos, qui itrito contorferunt impetu ; efficaci re- z torquere, Siiuftis operibus non'efficimur iufti , fed Rof declaramur, quia arbor bona rion fit ex fru&u bono sl bona;fed bgna effe cogn oícitur ergo iniuftis operi- b ts bus non efficimur iniufti,quia arbor ma.la non fitex T fractu malo mala;fed mala effe cognofcitur. Ita effi- mm) [ citur iftorum argumétatione Adamum , qui bona à| Wfüif,lupi W Deo arbor factus erat,peccare non potuiifc,qüi; nó tlzcbona; potuitarbor bona malos fru&us facere; & fi pecca-| - fs ü uit,non fuiffe tamen iniufté agenido fa&um iniuftà: .'C Xuns, quit! ! quia arbor ex reglq f:u&gxf malæ 'g?ïfciigqgnoff:i po* t qi lls f teft, mala fx-et;l nó pote&.lta'hïo' miucs lmprouldlfo- w | deruntante fac!'em noftrami f:ovuwm.,&f inciderütin| - imslihr 3 Numati; £a m ..I:ïcc mgdhggnt nï.xpgxfitl,quqd in noftris fehov— n ermoralii ]s etiá pueri docét, quid inter nzjturales & mo:rgles -b & caufarmm. |caufas mccrüt.NamraIes enim nó ex bono vel n)alo GH diferimen. |cffectu bona,vel male fiunt;fed quia bone vel malz| m (ant, bonum vel malum effe&tum habent. Morales] p L : veró noníolüm, quia bonz, vel malz funt, bené vel] E v« malé agunt: fed etíam , quia bené , vel malé agünt;] n m bonz vel malzfiunt. Necenim tantüm , quia tem-] quip perantes fumus , viuimus temperanter; fed etiam| '*"FUF,& M temperanter viuédo, temperantes efficimur. Arbor| « Wi cauä naturalis eft, proptereà nec ex bono fructu 'æFO&"P[a bona, nec ex malo mala fit: fcd quia bona vel mala 2 n eft,bonum vel malum gignit fru&um: homo mo-| Wwï?m; ralis, proptereà non folàm ; quiabonus vel malus , aCl cft, bené vel malé agit, fed ctiam quia bené vel malé Dunts agit; bonus vel malusfit. Neque requirendum eft, 'v:.ïnf'»'ï"jwfï vtomnibus 1n rebus arboris fimilitudo homini có- lst ueniat.fed in ea tátüm, qua deagebatur, & arborem| at cx fru&tu;& hominem ex moribus iudicari. | " -;«:;;e:".;iïv AL Nonomni, qui dicit mibi) Quidam hezc omni- TMM jbus à Chrifto dicta fuilfe putant, quia Lucas c.6. 46.] ;;g;gfsfoii&'i-cïfïf[j; jpoft illa verba , Eypoerita eijce prius trabem deoculo tuoj E U;z;:ä;bgisli-.xää & ,non eft arbor bona, que faait fraium malum , & ,banu»:! | MP " þaomo de bono thefauro profert. bona , €2* malus .ho'mo de ;m,noniini**/enre:. ! unalo thefauro profert mala , þæc adiungit .,-.qu:dum.em ;crïoxchwk ï vocats me , Domine , Domine , g* mon facitis , que dicof| jixc| — | Mclius Hilarius, & Hieronymus in commentarijs, | zadbonut ) & auctor imperfc&i homil. 19. & Auguftinus hb 1. s o de fer. Domini ad folos falíos prophetas referri di- lc.npnglïar' : cunï, quia &, geperahs fententia eft, & 1n^01nn1bqs : c'näglü,(üm ; malis Chriiï:ïiz.ml.s locum habf':t; tamen hic dt.ï folis| F " falfis prophetis 1:1Fcrxïo(cc11dls ag?bgturt, qui non rb ex verbis, quamuis nomen Domini Ícmper in ore "T | habeant,, fed ex fa&tis iudicandi funt j qpafi dicat;| a "B nohte. credere qmn.xbus, qui d..lcunt mx.lu Domine; J CT | Domine; mulu enim mihi dicunt, qui non intra- E t(;)þ;y buntin regnum cxlorum, quia falfi propheta funt. H,gïc f,go;'/ |Lucas ergo quid, non quibus, aut qua.rationc.Chril—x . ;]..rw.!gmlf ftus dixiffet,.commemorauit, & quia concionem apitt o maiten : | ;lt. W - STEN MATTQ. *CHAP( INIL.- 191 |vocarefoleant. Alijad fidem,; quaft idem fit vocare - |venit; qui nüquam aliter Chriftum inter loquendü, |nifeftum eft agi de przmio , quodnon in Ecclefia, |buiffe, fed qui facit voluntatem meam; ipfum enim natrabat, concionatorum more f er fecundam pet- fonam loquentem inducit, qw4 vocstis me Domine, Donune ? Fieri ctiam potelft vt bis, aut fpius diuerfis perfonis, & in diueríam fententiam idem dixerit, & Matthieus ; quod de falás prophetis ; Lucas , quod de prafentibus audiroribus dixerat , recen- fuerit. : | Domine,Domine.) Hanc repetitionem non folànm| exlinguz Hebraicz, vt quidam volunt;confuetudi- ne adie&am puto , vt illam apud Ieremiz 7. 4. templum Domint, tenplum Domini j Ícd multó magis ad fignificandam confuctudinem;quafi dicat,non om- nis,qui dicere folet, non omnis, qui dictitat mihi Domine , Domine ; intrabit in regnum celorum. Nam & apud Icremiam geminatio illa templum Do- minitemplum Domini, frequentem loquendiapud Iu- dxos confuetudinem exprimit. Poteft etiam hoclo-] co fimulatum falforum prophetarum in loquendo, vel orando affectum declarare. Solet enim vehe-] mens affectuserumpentia verba geminare, vt infra C. 15. 1. Domime, Domine aperi nobi.ä. Quod autem di- cunt falfi prophetz, Domame,Domine, plerique ad pre- ces referunt ; quód orantes Chriftum Dominum ! " ; Chriftum Dominum, & credere,velítque fignifica- re; nonomnces qui fidem habentfalaos futuros, vt Hieronymus, Euthymius, & Theophyla&us inter- pretántut. Alijad verba, & confucetudinem corum loquendi; quód de Chrifto ita loquantur, vt quafi in| - illum credant, Dominum appellent, vt auctor im-|. perfecti. Hoc probabilius. Iam enim docuimus agi hic de falfis prophetis, qui veram non habent, fed habere fe fimulant, fidem; Et quidem cum hac fcri- berem, quidàám ad me ex Caluiniftis fal(us propheta| q?äm Chriftum Dominum noftrum appellabat, fc- citque vt melius hunc locum intelligerem. In regnum celoram,) Multi hercticorum interpre- tes ertant exiftimantes Ecclefiam hoc loco regnum: czlorum appellari; quafi dicat; non omnis qui dicii mihi Domine, Domine, in mea Ecclefia cenfendus eft; neque meus diícipulus habendus. Multó pru- dentius omnes veteres auctorcs de beata vita intel- ligendum putauerunt. Nam quamuis Ecclefiareg-] num aliquando czlorum appelletur; tamen càm di-| citur , mtrare in regpum calorum, nunquam Ecclefia, Ícd vita femper beata fignificatur. Ethocloco ma- fed in czlo datur;quafi dicatz;non itur ad celum ver- bis; fed fa&tis.Et ex veríu fequenti de vltimo iudicio| agi conftat, cüm alij in celum admittendi, alij ab col excludendiíunt. Mwlti dicent mibi in illa die , Dominej| Dominenónne m nomime tuo Prop/:etam'mua? ( Sed qui facit voluntatem patris mej.) Videtur dicere de-| non parrem Dominum appellabant, & cius volun-]. tatem facere debebát, quem dominum fuum confi- tebantur,ficut dicitapud Lucá c.6.46. quid vocatis me| Die dne, 7* non facitis qua dico? Refpondét Chryfo.& Theoph.hinc colligi eandé effe patris,& filij volun-|. tatem,cüm filius,vbi fuà dicere debuit;pro fua;patris fui dixerit voluntaté. At fi eadé erat vtriufq;, cur pa-' tris potiüs,quàm fuá dixit? Refpódent;quoód id au di-—ï toriäus grati" futurü effet & minus fibi conflaturü inuidiz. Aliá ego rationéadiungo;quód patri v biqs legiflatoris períonà tribuatsipfe veró fe,quafi eiusle- ! I gatum - quàm publicanus , id eft publicus peccator effe de- fijt;multa, vt ceteri A poftoli , fecit miracula. De ijs, qui mali funt; quamdiu mali funt,magis eft dubium. Alia rurfus adhibenda diftinctio. Nam aut de malis, fed fidelibus;aut de malis, & infidelib? quzri poteft. miracula feciffe. Prophetauit enim Caiphas homo iniquus , quia Pontifex erat anni illius.. Fecit Iudas I.reg. I0.I0.I1.G Matthzus publican9 nofter, poftea| De malis,qui fidem habent,ícriptura docet vera eos| . cuneo prophetarum medius, vt czteri prophetauit| quód miracula fide potifsimüm fiunt ; nó an faciant;| quia id fcriptura teftatur: fed an vera faciant miracu- la,dubitari poteft.Chryfoft.ho.25. Hieron. Euthym.! & Theophylact.multis probant exemplis etiam per .reg.19.24.De ijs,qui fidem non habent , propterea| homines infideles vera miracula facta etfe. Nam Ba- E la faciat , veram habere fidem ; tamen neceffarió fe- miracula fiant , veram efle Ecclefiam ; quia etfi ali- quádo Deus per priuatos extra Ecclefiam fuam ho- - mines miracula fieri permittat , ficut & per afinam fecit Balaam , qua 1n Ecclefia certé non erat: tamen nulli generaliter hominum focietati , nifi Ecclefia" fuz ordinariam faciendi miracula concefsit potefta- tem.Magis etiá neceffarium eft,quodaltera ex parte rum,qui hodie regnát,hereticorii cógregationes nó lveras Ecclefias , fed fynagogas eíle Satane , quia in nulla eará vllü vnqu& miraculi vifüm eft. Obijciunt quitur , cam , in qua frequentia , & quaft ordinarial er negationé ducitur , in qua miracula nulla fiant;| hocloco Hieronym? & Aug. neminem pofle dicere| miracula,dumin Chriftum credebat ; nam. & pote-| p p ftatem cum alijs Apoftolisaccepit Matth.ro.r.&kcü| — |eam verá Ecclefiam efle nó poffe, quia fcimus Chr- . alijs gloriatus eft ; quód fibi demonia fubijcerentur| — ftum Ecclefiz fue poteftaté ad facienda miracula de-| : Luc.10.17.& tamé fur erat,& loculos habebat Ioan.| — |diffe. Itaq; recté hinc probare poifumus Caluinifta-|zr i ]. 1. 6. Saul poftquàm ab eo Dominus difcefferat,in| |rum,Lutheranorum, Anabaptiftarü & cateras €0- jnofra ata | tis fine 1n$ : racula. poffunt non folümdicere Demrme, Démme, fed etiam nomine Chrifti miracula facere , qui Spiritü fanctül mnon lefus, mifi in Spiritu [an£to 1. Cor. 12.5. Quomodo ergo] e. af 1 | 192 IOAN. MALDONATI COMMEN 1. ( 198 Whabcn lgatü ,gerat; ideoq; fefe in ijs numeret, qui pattis fui| A laam falfus alioquin ; & infidelis propheta vera prz- ?Oïiücaïc voluntaté faciunt,vt c. 26. 42.10an.4.344& $. 30.8c 6.|— dixit Numer.24.17.& ex hoc ipfo loco facile colligi- : ; (olür 38. ptoptereà femper folet dicere voluntatem patris «tur,fg.lfos iftos prophetas, de quibus loquitur Chri- T )non N mel,non meam,vt infra c. 12.50. | iftus ; vera miracula fa&uros, vere Prophetaifc , Verc] r tmeï&;m — a2.In illa die.) terribili, & celeberrima;hanc entm| dzmonia eiecife; nec enim refpondet Chriftus mé-|. a 77 vim habet pronomen demonftratiuum /4, quafide, (iri cos;fed fe eos,quamuis ifta Fecerint, nónolfle,& i J die non alijs fimili , fed certa , & fingulari,&cfuturi| — fententia poftulat,vt Chriftus fignificet vera eos mi- dcnfbra h iudicis fama,metáque infigni fermofit,vtinfrac.24.|; l|raculafacturos;non enim mirum effet,fi illis, qui nó : b"gm ; 36.&: Mar..42.Luc.ar.34.1ad Thefg.4:2:4d Timot.| — [vera; fed falfa miracula feciflent, refponderetfe non| | W lcmcïf 3.11.18. & 4. 8. Nominat autem illam diem , quia iz|. inoffe eos, valde autem mirum;,vt ijs,qui vera fecerüt ; f"s"?l"b I : iquereuelabitur , 2* vnin[cun[queopus quale fitjgais pro-| — miraculajita refpondeat. Nec magnum ellet , fi mo- | of Z'r | babit x.Cor. 3. 13. & quia tüm ilugimabuntur ab[condi- p nerecnos;ne falía faciéntibus miracula crederemus; ,Cmf i 0; A us tenebrariw,e7" mdeï/fabüfur cä/z'lfa care?ium 1 or.4. 5« mggnumomqino,& admirabile , guöd montat , nc äm,ä;c) geehanfo. ] Prophetaumus.) Inepte Caluinus interpretatur jj falfis prophetis credamus vera etiam miracula faci-| s prophberauimus, id eft docuimus. Nam vt demusidali-| |entibus; nec ex folis miraculis,fed etiam ex fructib?,l qmm quando hoc verbum fignifi&are , ficut ver.1,.falfos| — id eftex moribus iporum veros Fä.lföfque prophe- j doctores, falfos prophetas appellauit,tamen debuit| |tasdifcernamus.Nullum ergo,dicet aliqüis , ad pro- smon animaduertere hic falfos illos prophetas. allegare| — bandam veram do&trinam cx veris miraculis argu- eorum a [miracula;senne i nomine tuo prophetaumw, 7:inmomi-| — |mentum fümi poteft. Nó fequitur omninó nullum,|Quomodo RU ne tuo demonia eiecimus, 77 in nomme tuo virtutes multas| | (cdnó omnino neceffatium fumi pofle. Scim? enim per u coefn d fecimus?Prophetare igitur non eft docere , fedfutura| — |Chriftum ad confirmandam doctrinam fuam pote- ï';äïï; uedm predicere. Hoc enim miraculum eft, illud noneft| — ftatem faciendi miracula: Apoftolis tradidifle. Scim?|eevwrage] - Bs Atque hanc vim habet illud,/s somise tuojid cft,vir-| ^ |vimiraculorum totum péne terrarum orbem ad fi-|deia. gro-] d tute tua.Non enim in nomine Chrifti,fed Chriftum| C detm fuitfe Pcrtra&um.;(äod qui negant,vt difputat batur, m docere dicimur: prophetare autem non Chriftum,| — aduerfus Géiles Auguftin?, maius ipfi miracula tol-]. N fed in nomine Chnfü. U enntuD o lendo miraculum faciunt. Incredibilius enim mira- N H - Fartutes mulffu,) Miracula multipli&:isgen?ris ;aut culum eft totü orbem terrz,id eft cot "Philofophos, | D : Ícpe. Quod enim ante per llpartes ,& diftributé di-| — totfapientes viros, tam paucis Apoftolis,tam impce- un xerat , nuncin genere concludit, quemadmodumdi| — [ritís,tam incredibilia humanz rationi predicanub?, | t091 diceret, nonnein nomine tuo prophetauimus , &| lünevllis miraculiscredidiffe, quàm illa ipa miracu-| tj demonia eiecimus , & alia multa fecimus'miracula? — [la, qux percosfactanarrantur. Probabile igitur fi- W^m Miracula |Exiftit ex hocloco de miraculis queftio, num etiam| — |dei argumentum eft, quod ex miraculis fumiturjl od an per ma . |per malos feri pofsint.Hllud certum, cüm duo mira- —|quiaperfidem Éepe ; fine fide raró admodum Rieri] : lo o jles feri/ |culorum , alia vera , aliafalfa;generafint, falà etiam| — llolent. Et cum fiunt ,non ad probandam eorum , I tl pofimt, && |oer malos fieri pdife.NarhAntichriRum falfa editu- D qui faciunt;fed eorum,qui veram fidem habent,fie-] : ! Mimnqu : ?W""'do ' |rum effe prodigia teftatur 2. Thefz.9.D.Paulus.Et| |difolent.Nec enim Balaam futura predicendo fuam| dnator Magos illos Pharaonis, quamuis veráneanfalfami-| jipfius; fed populi potius Dei , aduerfus quem con-| hobii Ia raculafecerint, difputetur , tamen manifeftum eft| — |du&us fuerat , fidem confirmauit;& feré omnia mi-| Videtur ad faltem falfa feciffe.De veris igitur,an permalosfieri —|rácula, qua per hzreticos fada fuiffe legimus , quz] wylets pofsint,queftio eft. Hic etiam adhibendadiftin&io. ^ |paucifsima funt, huiufmodi effe conftat ; qualia ea;| u Üns Nam vera miracula per malos,aut cüm mali funt, — |quzin ecclefiafticis hiftorijs, & apud Anaítafium in] pl d aut antequàm incipiant , aut poftquàm definünt| — quæïtionibus R:ripturæ recenfentur. Eft etiam ar- ia mali effe, fieri polfunt. Ante, vel poft fieri pofle umentum à miraculis du&um ; 11 non omni , vna ritry dubium non eft. Nam Saulem ante quam malus fie- ältcm,' aut duabus etiam ex partibus neceffarium. ii d ret, cüm filius vnius anni effet , prophetaffe legim?| — |Nam etfi non neceflarió fequitur , eum qui miracu- lt E:| :ax-czzo;. E 124 | CUUENCMÁA TTE GANR VUL .. — 12j lc'-ïf;;ig?ym— Txï?m habent? Rcfpondcnt dicöre Icfus eoin loco nó| À hzc & fimilia;aut hzc;id eft mea,quia illa ,' quaqnï UM ?ifignificarc verbis dicere ; fed factis ; id c&üChriB:*um* te dixerat;ipfius erát verba, & folet ex vno aliqu&do *mïf;)x.m non folàm fide confiteri, fed moribus etiam expri-|| indiuiduo totum genus fignificari. ; At mere , quod manifeftum eft neminem fine Spiritu| .| . Qui edrficat. ) ZEdificare eft in Chriftum credcre x. mf | fancto facere-pcl.ï?:. : 1. | . |Cor.3.10.Huius edificij duplex effeglaicit fundamen-| Wütws) [5 ( ansERrUno)OÓn 111;1 die, de qua ghxerat: veríu prace- tum,grcnam,& petram.Arenam vocat (qlam fidem Mü*qmnö 4 denti, corara om nibus hominibus, quando reuela- . |op erib" vacuam,ver.26.(7" omnts , qui andst verba bac, kf | . buntur ab(cqnchta tgneharum,qugü dicatvíquead| — |ev sen facit eayfsmilis erit viro fPulto,qui adificauit domum|. i K 11!9. filem patiar, ac dl.fïï mulabo, & qpafi paleasgra-| (mam [nper arenam. Petram vocat bong. opera vet. 24« N | nis in arca mixtas relinquam ;tunc diíceruam , tuncl . Oiinis ergo , qui ftudft wr(m hac , «" facit ea» affimilabitur TM vcnnlabo.H1cronyn?.au&qrnïll[:crf.& Beda. p - |viro faptenti,qui edificawit d.anfum fnam fupe;'-i petrgm.y?qrb T "— ,f; ,Conjitebor.)Ag&(.)r llnPCfff:*&l hom.19. pro áuo^e-| |deduo contra duos Caluiniftarum errotes cglhgg- c.manelc'o: n 31cw,confitebor VldCtL.ll.' legiffe ouco n.u'-a.bo., quo.d B. tur. Alterum,folam fidem ad f:alutcm non fat.ls f:ilc; :Zq ; 4 Mi ainiiy bene admodum cógruit. Iurare autem intelligit d1:' ! aæten.l m,.bona opera, qua adxun&g funt fidei nó fo- : Pïoohe:f g:rc,Jmfn,atmen dico vf;lwu,nejäzq Vo5, VE C. 25. T2« Alij l | lüm 3u&16c,ar; » & ad (algtcm pullurm'mm Valcrf? fed E. lnterpretatur,con)ïtc:bor, id c& P.ubhcc profitebor me Hrmlüïmum etiam fz.tlu.tls noftre el.ïe fandamctu m. n eos non noffe,vt Hieronym,videtur autem fimulate — |[Neque huicfententiz illa contraria cftr. Cor. 3. rr. **h m n eorum confeffioni veram fuam confeffionem. op-| — |Fusdamentum alimd nemo poteff ponere prater id, quod.pofi- fumg'ïd" ponere, quafi dicat illi me coram hominibus fide! — 'tum eff quod eft Chriftns tefus.Multi enim in eodé fun- 3 3& xmïw*äü confeffi fünt;ego eos coram patre meo veré confite-| . damento lapides funtíummus & primus folus eft ? ;;J;?F;Lej m : b.or?fcä me eos minimé cogngfccrc ; ficut é contra- : Chriftus , & przter illud fundadme.ntufn aliud nemo i Il g - [rio deijsqui veré eum;finceréque confitentur,dicit/ |poteft ponere.Super illum autéalia etiam funt, que Ofolïïï.ädh- ;*T-'?','/ | | C-10.32. Qs me confe[[us fuerit coram bominibus confitebor, : : |eo nituntar fundamenta; nam & Aj oftoli & Pro- Iytüipttar o (9" ego ewm corampatreme. -0 000 s slv - |phetz fundamentumap pellantur, äd ipfà fummo an- | xïï&ï*-mhi&- l] g mgquanïc 19Hi V5i,) th'coph'y*la&. netum quidé » C eulani lapide Chri/?o Iefn,EpheCz.zo.&f Apoc.2t.14. Sic : T. cum miracula faceretis. Oés veteres au&oresobfer-, |etiam fides & opera duo funt fundamenta , vtrumq; x Pl 1auerunt;imprimi(qs Origenes in c. 8. ad-Roii;p-,?cg-k"4 |primo ac firmiffimo fundamento nititur Chrifto. bistmime, | znofcendi verbum hocloco, aliííquefimilibusnon| — Sedfola fides arena fuper petrá pofita cft , que quá- pmim) | cognitionem , fedaffe&um approbationémque fr--— [uis ftante , quamuis inconculfa petra, facilé per fc um — | gnificare, vt,ego cogne/co ones tneas oan.10.14«865 Cogne- . lipfa dilabitur , & quidquid fuperedificatum eft, in| bl — | uit Domin ,qui fant enas 2. Tim.2.19.Gc,nefeio vos.Matth.| Irninam trahit;opera petra fuper petram , quz nulla sb iniw 25. 12 & Lucz . 25. Omnes enim Deus cognofcit|- |pluuianullo vento;nullius impetu luminis labefa- isd i fed non omnces pro fuis approbar. Senfus ergo mul4 . |&atur.Pluuiam autem,ventum,& flumen,nonnulli m ' tiplex huius loci effe poteftaut, »anquam noui vos id — ita diftinguunt, quafi tribus rebus trcs resalie figni- iabei |. | eft nunquam vos pro meis habui, nunquam in prz- — |ficentur.Probabilius Chriftum tribus rebus, quibus alb | : deftinatorü numero pofui, aut; nunquam pro veris| potiffimum zdificia labefa&ari folét eandem diem| . r X : habui Prophetis, quales vos.,glï'c fimulabatis , quod p jiudicij , quafi terribilem quandam tempeftatem de- eumis| | videtur ad hunc locum, vbi de dignofcendis fal&s| ^ fcriberé voluiffe , vt Pfal. 49. 5 Deus manfeff? venict, i, | ,. : ProPhetisl .agitur,ln.agis accommodaggm ] Bens n?ffer?(y:'.non filebit; zgmïf m con[petln eius exasde[cet, m , 24. 0mni ergo.)—Dl(þu,tauemt proprie de falfis Pro- g" t if cutu els rempelTas valida, Docet ergo Chri- kdbumd . phetis,cócludit generaliter de omnibus h91ninibus. . ftuseos,qui bona habuerint opera, firmiter in iudi-| n | Qui audit verba bat.) Quidam ad ea referüt, quzfu-| . cio;ftaturos effe; alios quantumcüque fidem habue-| m),'.mi | pratt ibus capitib" dicta funt,vtau&or imperf.Cer-| .rint;cauíà cafuros. Non enim refurgent impij in iu-|Cie. L. 1. E LcW I tius eft generaliter de omnibus Chrifti verbis inte-| | dicio Hebr. vop»w5 non ftabunt,ficut orator ille La-, «f )w:m& ; ligere;itaq; interpretor verba bac ; id eft huiuímodi; Ainus loquitur,ci in fenatu pulcherrimé ftaremus. d - ' ' um p RBIDIASTLBIRIBICSIBISIBINIÉES 4 ia 4b EREDEREHOGREERS - ISHCHEHEHEHCHIHEHEREMININIIS EY ( VEX T V TE Tiea Tk T a Tsl at Va us d o 2 du "* jmap : : | CATPV I VHL V n Dd 3 ] i ATRU L j N A9 dR MU UPE 2 | 24 | : Wv , r. 'V M autem defcedlfret df: mote , fequuta funt eum turbz: mul- r: 7 al [2 & ecce lePro us veniensadorabat eum,dicens: Domine , fi E n i A f04 TE 4 NOCR ' d : b u DN N p . J CS : . 40. &Cæ'flhbscïö[:?vw ; : ; * VïS,POteS nle .[nurldareo 3- Et eXthCnS Iefusmanum,tetlglt Cum) Lut'S'c'li a,':wne . ;I;»ï;, j E -7&. W -. t | ; ' k-c 1 ! : j T i "d sss2 J4] dicens: VolojMundare.Et confeftim mundata eft lepra eius.4.Et|, .. ; Obi o . fatillilefus: Vide, nemini dixeris : fed vadejoftende tc facerdoti,&c offer mu E j Ob : | 4 1 Jetus: V1d6e, lixeris : 1ed vade,oltende telacerdoti, & ofrer munus,ï- 1. f dit : | ; N 211 013 ivb tht o 3 - MEue.7. 4 IPOHW ; quoäpræcepu Moyfes,ln teftimonium illis. $. Cumaute introiffet Capharnaum, o* ^ : ERE | P. : Vil DN V : - : Fut d - acceffit ad eum Centurio,rogans eum ; 6. & dicens: Domine , puermeus iacet in| "M T a [* - domd L"€.7.44 5 Mal.1.€.11 AMar. 1. d. 31. IH fa.$3.4.4. I Pet.4. d. 14. Mar. A. 196 : — IOAN. MALDONATI COMMENT. domo paralyticus , & malé torquetur. 7. Et aitilli Iefus: Ego veniam , & curabo meum : fed tantüm dic verbo, & fanabitur puer meus. . Nam & ego homo fum fub poteftate conftitutus, habensfub me milites , & dico huic: Vade, & vadit:& alij , Veni , & venit: & feruo meo , Fac hoc, & facit. :o, Audiensautem Iefus mi- ratus eft, & fequentibus fe dixit: Amen dico vobis , non inueni tantam fidem in Ifra£l. . Dico autem vobis , quod multi ab Oriente, & Occidente venient,& re- cumbent cum Abraham , & Ifaac , & Iacob in regno cxlorum : r. filij autem re- gni eljcienturin tenebras exteriores : ibi erit letus , & ftridor dentium. is. & di- xit Iefus Centurioni: Vade , & ficut credidifti , fiat tibi. Et fanatus eft puer in illa hora. 14.Et cum veniffet Iefusin domum Petri,vidit focrum eius iacentem,& fe- lbricitantem : i. & tetivit manum eius , & dimifit eam febris , & furrexit , & mi- O & eijciebatfpiritusverbo: & omnes malé habentes curauit : 17. vt adimpleretur quod di&ugy cft perIfaiam Prophetam , dicentem ; Ipfe infirmitates noftras ac- cepit: & «grotationes noflras portauit. 18; Vidensauté Iefus turbas multas circü fe, iuffit ire trans fretü.19. Et accedés vnus fcriba ; ait illi: Magifter, fequar te,quo- cumque ieris. 20. Et dicitei Iefus : Vulpes foueas habentw, & volucres cxli nidos: filius autem hominis non habet vbi caput reclinet. 21." Alius autem de difcipulis eius aitilli : Domine ; permitte me primum ire, & fepelire patrem meum. 22. Ie- (us autem ait illi: Sequere me , & dimitte mortuosfepelire mortuos fuos. 23. Et aícendente eo in nauiculam , fecuti funt eum difcipuli ejus:24.& ecce motus ma- enus factus eftin marijita vtnauicula operiretur flu&ibus, ipfe veró dormiebat. - s. Etaccefferunt ad eum difcipuli eius , & fufcitauerunt eum,dicentes: Domine)| - lfalua nos , perimus. 26. Et dicit cis Iefus: Quid timidi eflis, modicz fidei? Tunc furgens , imperauit ventis , & mari , & facta eft tráquillitas magna. 27. Porro ho-|. mines mirati funt,dicentes:Qualis eft hic , quia venti & mare obediunt ei?28. Et [ N . L . i ; , 2 . - : |cüm veniffent trans fretüm in regionem Gerafenorum , occurrerunt ei duo ha- bentes demonia , de monumentis exeuntes , fzui nimis , 1ta vt nemo pollet tran- ili Dei ? Venifti hucante tempus torquere nos? 5o. Erat autem non longe ab illis| grex multorumporcorum pafcens. 31. Dzmones autem rogabant eum,dicentes:| mortui funt in aquis. 33. Paftores autem fugerunt : & venientes in ciuitaté , nun-| ciauerunt omnia , & de cis, qui demonia habuerant. 54. Et ecce tota ciuitas exijt obuiam Iefu : & vifo eo rogabant , vt tranfiret à finibus eoórum. EUIN CAT VIIL ibíque ad Apoftolos concionem habuiffe ; eiüfque - [concionis occafione alias quoque eius cócioncs re- s | | .. |citaffet; volens nunc exponere , quid poftea fequen- in monteà Chrifto tradita fuerint.Id B |tibus iterü feciffet turbis,"neceffe habuit dicere eum 197——.* . DL QU db UT P eum. 8. Et rcfPondens Centumo, 4lt: Dommenon G.lm dlgnUS,Vt Intrcs fllb t€&u niftrabat eis. 16. Vefpere autem facto, obtulerunt ei multos dzmonia habentes:| fire per viam illam. 29. Et ecce clamauernnt , dicentes : Quid nobis , & tibi , Iefu| Si eijcis nos hinc , mitte nos in gregem porcorum. 32. Et ait illis:Ite. At illi exeun-] Ktes abieruntin porcos, & ecce1mpetu abijttotus grex per preceps 1n mare: &| .M aute defcediffet.) Hieron.Chryfoft.| A | turbam hominum fugeret , in montem afcendiffe, non ita effe c. 6.1. probauim*. Dicitergo Mattheus,| |de monte defcendiffe. Necenim eum turbasnifiini N e 1 w .^ s " " í . " " . M cum defcendiffet demonte,non quód omnia fuperiorain| - campo,(cqm poterant.Dicet aliquis cur tum cum ,C-l móte dixiffet;fed quód cum c. 51 fcripfiffet;eum; vt|-- 6.& 7. eas concioncs retulit, quasad eaídem turbas Chriftus & [adus — Jrunter - fnqub ï Contadh t oflenc |— Ronem. ia R ] - ( BOR Vadie lus i mj luX re- T TO fe- . d. tinili N X lbentcs: t Vs s losaiai tfequo- f dis dïfcipubä m 2 f t (dio - J TM [ ;;:01//15 j à uj W 1 j tzfo frngula- v5. j€mr Chr-|.| 3. Et extendens Iefus manum.) Quid c;pus erat exté- fon lepro-|dore , prefertim ad tangendum leprofum , cuius có- fon tetzge- 'i rit, - |Chrifto , tanquam Prophete , aut viro fancto exhi- Orandira- 198 IN MATTH. CAP. Vil - 199 Chriftus habucrat , non dixit Euangelifta de monte A. defcendiffe , neque turbas eum .fecutas effe. Rf" foondeo non fuiffe neceffarium dicere eum de mó- te defcendiffe, nifi vt redderetur caufa,cur eum tur- bz fecutz effent ; nec dicere turbas eum conctona- tem fecutas elfe , quia non referebat , quos audito- res ,aut do&rinq?ue; teftes , cum concionaretur,ha- buiffee: Referebat autem ícire , quot haþuliïct mi- racalorum fuorum teftes , ne quis fuppr;mere ,aut obfcurare vellet.Propterea cüm Eu.angeh.&a,p oftea- quàim de eius egilfet doctrina , cuius etíam , vt ait Hieronymus , facta narrare vellet , dixit, fecate funt eum turbe, Qua in re alium. Mattheus , quàm cteri Euangeliftz , fecutus eft ordinem. Nam alij prius |Chrifti miracula , quàm do&rinam expofuerunt ; quafi ex miraculis,doctrine fa&uri idem. ! L 1. Et ecce leprofus. ) Marcus c.1, & Lucas. . alia quedam miracula prius narrant. Itaqüe áncertum eft, vtrüm hoc poftilla , an poft hoc illa fa&'a, Hng. Nifi quod Mattheus dicens , Et ecce /eprofws , videtur fignificare hoc ftatim , vt thfþus de monte defcé- |dit, fa&um effe. Hancenim vim þabet illud,cz ec- ! Jre,vt c.2.1. expofüimus. Commodé autem Leontius Imonetideo, dum in monte elfet , egrotos illi obla- -os non fuiffe , ne eius conciones , quas in monte 1abebat , impedirentur. E u [ LAdoralat)rporestver, le&ebat genua , prouolue- oatíe ad eius pedes Mar.1. 40. yovvzreliv avl óv , vt fi Gallicé diceres , /my faifant tout plasa de rewerences , Liu- cas j. 12. aresuly o mrpdc av ey,cAdens in. faciers Hebraif- mum fecutus,v355 55x, quód mulu vrbanitatem bitam , interpretantur. Ego veró religionem fuiffe |puto , quiaideo videntur omnes Euaügehþ&g. tanto ftudio hanc circunftantiam exprimere voluifle ; vt cius leprofi fidem declararent ; que minima profe- &ó fuiffet , fi Chriftum nihil fupra quàm Prophetá&, laut virum fan&um credidiffet. Deum ergo credi- |dit ; neque alij , quàm Deo dicere potuit, $1 vt , po- tes me mundare. Non enim dixit , f patrem oraueris, fed fi vis , fignificans equalem ipfum cum patre ha- bere poteftatem , vt Chryfoftomus hom. 26.Theo- phyla&us , & Euthymius obferuauerüt.Magna om- nino fides , & ratio orandi fingularis , que nihil pe- tit , fed neceffitatem oftendit , fidem pretendit. ta&us in veteri lege immundus habebatur? Nota- runt ex hocloco, & alijs fimilibus veteres auctores, in quibus Cyrillus Alexandrinus, ideo Chriftum contactu carnis fuz aliquos cgrotos curare voluiffe, vt oftenderet etiam carnem ftiam propter coniun- I&ionem cum diuinitate vim falutiferam, & viuifi- cam habere. Ambrofius lib ,in Lucam aliam ratio- nem aftert, vt humanz naturz, quam habebat,ïro- baret veritatem. Alij, vt oftenderet fe veteri lege non teneri, quzlepram tangere prohibebat Leuit. 14. 46. ed tanquam legiflatorem fuperiorem efle iege , Chryfoft. hom. 26. in Matth. & hom. 17. ex varijslocis Matthai, au&or imperf. hom. z1. idem quoque AÁmbrofius eodem loco;Euthym. & Theo- phyla&. Alij,vt oftenderetíe effe nonalium qui cu- rauiffet, cüm ipfe non alius tetigiffet, quod apud D. doceret legem, quz leprze contadtum prohibebat, ne contingens contaminarctur , in fe non baberc Thomam ex Chryfoftomo citatum lego. Alij, vi| | D C E BPT locum , qui nec contaminari poterat , & leprolum| non contaminandi , fed curandi caufía tetigiffet, vt Tertullianus ait lib.aduerfus Marcionem 4. Eodem modo nunc Euangelica , & Ecclefiaftica lex incelli- genda,qua cum hereticis agere prohibemur.2.T'im. 3.5. & 2.Ioan.1o. Nonenim prohibemur cumillis agere,vt eos conuertamus ; fed ne nosipfi peruerta- mur, quia malitia eorum, ficut cancerferpit. Ergo qui Chriftus eft, qui nec peruerti poteft, & conuer- tcete poteft, & Ecclefi doctores , qui Chrifti perío- nam gerunt, hereticos tangant , confiderantes ta- men Ífeipfos , ne & ipfi tententur; ceteri quam ló- gifsimé älgiant , maximé veró Caluiniftas , quorum -& perniciofifsimus,& maximé contagiofus eft mor- bus. fs Colo,mundare.) Refpondet ijfdem duobus verbis, quibus leprofus vfus fuerat, vt eius fidem effectu confirmet , Ambrofius libro j.in Lucam ; Chryfo- Íoftomus homilia17. ex varijs locis Matth. Mundare. ) Non effe infinitum ; fed imperandi modum Hieronymus & Chryíoftomus monuerít. Quod Hieronymum hominem Latinum feciffe nó miror , quia Latinum verbum vtriufque modi effe poterat;, Chryfoftomum Grecum fecilfe miror,cüm crecum verbum xaBapíwr) non nifi imperádi modi elfe poffit.Que res facit , vt fufpicer id Chryfoftomi interpreté addidiffe. Re&é ex hoc loco veteres au- Cores Chrifti diuinitatem probauerunt, quód qua- fi propria nonaliena víus poteftate volendo , impc- randóque curauerit , Iuftinus in expofitione fidei, |Tertullianuslibro 4. contra Marcionem , Athana- fiusin libro de communt effentia. p.& f& Spiritus Ambrofiuslibro j. in Lucam , Chryfoftomus ho- .|milia 26. & quidam diuinitatem fimul & humanita- tem [Probauerunt,vt Tertullianus, Cyrillus, & Am-| brofius cuius hec verba funt, lo ergo dicit propter ( 4. Nemini dixeri.]Dignü eft queri,cur Chrift? tan- Itum beneficium predicare vetet;& quodámodo eüi, qui accepit,ingratü effe iubeat. Refpondet Hilarius can. 7. vt falus hec nó offerretur , fed quereretur, id eft,ne ideo hoc miraculii,quafi iuffu Chrifti , iactari videretur,vt alij etiá egrotiad querédam venirét cu- rationem;& fidei meritii amitterét , fi nó fpote, fed miraculo impulfi venirét , quá etiam rationé indica- uit Ambrofius. Hieron. ideo prohibuiffe , quia ne- ceffarium non erat , vt fermone iactaret , quod toto corpore preferebat. Alijne gloriam fuam querere videretur, Ambrofius libro s. in Lucam , Chryfo- ftomus homilia 26. Beda;Euthymius, Theophylaé&. Mihi fententia auctoris operis imperfecti valde placet; nó omninó vetuiffe Chriftü , ne quid vnquá diceret;fed ne diceret,antequàm fe facerdotib?ofté- deret ; ne fi facerdotes vulgata fama fa&um cogno- uiffent , calumniarentur non effe veré mundatum, cuius mundities,ficut lex Leuit. 14. precipiebat, nó effet ipforum iudicio comprobata. Propterca di- cit ftatim,effede te ]Zmrdoti. Quod cur pl'f;CCpCfit: etiá inter interpretes difputatur. Pleriq; refpódent ideo Frgcipiife,vt oftenderet fe legem feruare, vt Tertul- i hom.26.Hierony.& Euthym. Alij,ne , f1íe facerdoti non oftendiffet , extra ciuitatem fecundum legem fan&i. Idacius Clarius libro. 3. contra Varimadum,| Photinum s imperat propter /£rium ytangit. propter Mami-|— Acbeum. : anus libro 4. contra Marcionem , Chryfoftomus| Quibss d quomado coue)jlmdw cun bere tició, Chrifió de-| Binitas, manere cogeretur,nec accepto beneficio frueretur, NOTONUGEENI LL r quia curatis à lepra redire non licebat in ciuitatem, Ique feciffe & principio fenioresIudzorum , & po- ftca amicos fuos, cum audiuiffet Chriftum aducnta-|- 200 IOAN. MALDONATI COMMENT. 2401 priufquàm à fammo facerdote de eorum eflet cura- tione iudicatum, Theophyla&us. Alias praterea ra- tiones duas Hieronymus affert ; alteram, vt humili- tatem fuam doceretjalteram ; quàm & Bedam pto- baffe video , & ego omnium maximé probo; vtin- excufabiles.effent facerdotes, fi in ipfum non crede- rent;cuius miracula probaffent.Hoc enim eft, quod| Ítatim addit, /» teffumemum illis , quod, vt paullo poft dicam,non folàüm ad oblationem muneris;fed| etiam ad oftenfionem fpedat. —— i In teflimonium ilis. ) Quidam hocteferant ád ver- bum, precepit , vt it fenfus, & offer munus tuum;| quod pracepit Mofes , vt effet in teftimonium illis| curationem non ex facerdotibus, aut omninó ex| hominibus;fed ex Deo profe&am effe;ad quem fere| modum Hilarius interpretatur. Nonnulli ad verbá, sffer , vcàuctor imperf. hom. z1. & Theophyla&tus;| quafi dicat;offer illis munus;nc,fi non obtuleris;cu- rationem tuam calumnientur;& vt mtine'risaccep— |tio perpetuum contra illos verz curationis tuz te-| ftimonium fit. Necenim dicere poterunt non veré fuiffe curatü; pro cui*cognita;approbctaq; curatio-| ne munus acceperint. Alij ad vtrumq;, & ad verbü, offede, &t ad verbü offer, vt Tertul.Chryf.& Ambr. ijs locisquosante defignanimus ; quod ego veriffimü iudico.R eddit enim rationem non folàm cur mu- nus illum offerre iübeat ; fed etiam cur ad facerdo- tes mittat, & cur quicquam prius dicere prohibcat. Seníus ergo eft,nemmi quicquam dixerie fed offende te fa- cerdoti, e. offer munus tum,quod pracepit Moyfes , vt illi ipfi; qui maximé mihi aduerfantur , primi meorum miraculorum teftesfint, & proprio ipforum tefti-, monio corum incredulitas arguatur. Quale autem. munus offerendum effet;ícribitur I euit.14.4. tilem vel ex ipfo nomine manifeftum eft; ncc cnim eft; vt Chryfoftomus &"Auguüinu"s admonuerunt: j& ex ver.10. & Lucz.7.5.colligitur.Difputantautem|.- interpretes an idem hic Centurio fit, & ille de quo| Lucasfcribit. Dubitádi multis caufam attuliG; quód| magna vidcatur inter Matthzzum & Lucam in eius| Centurionem ad Chriftum acceffiffe ; Lucas mififfe ad eum primüm feniores Iudzorum;deinde amicos| nec enim fe, vt veniret, dignum iudicafle. Matthzus| fuam veniretjnec enim fe dignumveffe;Lucas rogaf- [e,vt venirct.Quibus rationib" ad luc&ti nónulli fue-] tunt,vt diucrfam hiftoriam effe dicerét, vt Chryfo-| omncs veteres interpretes eandcm effe putant,. Et' vcró quis credat duo miracula tam fimilli?a effe po- tüiffe, vtrumque in Capernaum , vtrumque cod« m tempore , vtrumquc in feruo Centurionis , vtrum- que in feruo paralytico , vtrumq; Centurionem di- xifle , noo [mm (lïgnm , vtintres fnb telum meum. Illi ergo, qui cótra fentiunt;incófidcrate faciunt , quód diffiinilia, non fimilia confiderent.. Quód autcm Mattheus Centurionem acceffffe , Lucas fcniores* Iudzorum mififfe dicat,quidam refpódent, vtrum-| tiim cüm Iudzi Romani imperij tyrannide preme-] - |bantur , Centurioncs ex ipfis factos fuifle credendü, . hiftoriz narratione effe difcordia. Matthzus dicit|. fuos , excufafféque , quód ad eum ipíe non veniffet;|. dicit Centurionem rogafle Chriftum,ne in domum! - A m $. LAcceffit ad em Centurio.) Hominem fuifle Ge-| - E ftomus hom. 27. & Euthymius meminerunt. Sed — ! 1 ;Matthzus expotuit, vt Chryfoftom" hom,27. Theo- ?ph"yla&us , & Euthymius. Alij peralios tantum nó] À v ; ü . : " Y d UA thymius referunt , eorámque opinionem merito re;ad eum mifíiffe , quod Lucas ; & ad extremum in-, graucícente morbo ipíum etiam accefhtle , qiod per fe acceffilfe ; accedece enim dicitur non folum, qui per fe , fed etiam qui peralios accedit, vt com- parere coram iudice , non folum qui per fe; fed & quiper procuratorem comparet.Sic À uguftin" lib. 2.de confenfu Euangeliftarum c. 20. & lib. 3. cont. Fauftum. c.7. & 8. & Beda & Leontius hocin loco. Necobftat,quod Mattheus dicit ver.8.Céturionem refpondiffe, Domme non [om dignus, & ver. 9. Nam ego ïoma fom. Nam quemadmodum qui per alium acceditacceffiffe;ita qui per alium refpódet, refpó: diffedicitur Illud maius eft argumentum;quod ve- ro fimileeffe non videatur fcniores Iudzorum, qui lapud Lucam rogant, vt veniat,hic rogare ne veniat. Sed facilerefponderi poteft idapud Lucam feniores| Iudzorum de fuo addidifle.Nam Centurionem non dixiffeillis, vt rogarenr Chriftum ad fe venire , ex IVexari, Anoþn enim- fuin dignns vt fab tekum meum sntres, propter quod e»* meipfum non fom dunum arbitratus , vi ad te veniremsfed dic verbo,eo* [anabitur puer mem, Exgo Ícniorcs Iudeorum minus quàm Céturio fidei, plus| Igatione ; fed partim non credentes poffe Chriftum |lolo verbo abfentem:curare paralyticum; partim,vt Jait Chryfoftomus,oftédere volétes tantü fc au &ori- tate valere;vt poffent Chriftü addücere, cótra quàm lin mandaus habebant, rogarunt; vt veniret. Sicut l& illud de fuo addiderunt, Diguse enim efl, cui boc pra- dMicauit wobss. Non enim Centurio illis mandauc- rat ; vt fe dignum effe dicerent, fed potius indigná. |Vnus igitur Euangclifta, quid Centurio man daffet lalter,quid ludzi dixiffent,expofuic. Illud ego credo, ca verbaquae ver. 8. & 9. Íequuntur , à Iudzis di-] &a non fuiffe , nec enim tantum habebant fidei , vt |ram plenis fidci verbis vti poffent, przfertim cüm, vtex Luca conftat, ante rogaffent, vt veniret ; fed fit; quófque credibile cft Gentiles fuiffe ; quia eos Euangclifta non 1udzos , vt priores, Íed amicos vo-]. cat. Eos ergo tanquam magis familiares, vidés prio- res infidcliter mandatafua peregiffe , melius inftru-] xits vt fc honinem effe dicant fub poteftate con- ftitutum , tamen dicere huic militi vade, & vadere; alteri fac hoc, & facere;quod, vt erant fideliores, ijf- dem , quibus acceperant verbis , recitaucrunt.Fue- runt; & qui dicerent hunc Céturionem illum fuif- fe regulum , de quo Ioannes fcribit cap. 4. 46. & Leontius hic, & apud Ioannem,itemque apud cun- demIoannem Chryfoftomus ; Theophylactus, Eu- refellunt ; nófque illic rcfütauimus. Itaque abs rc cft,quód ad marginem huius loci locus notatur Io- annis,quafi cadem fit hiftoria. t G.Puer mew .)Scruus meus,vt cóftat ex Luca c2.7.3. .. & »Nen fum dignw ) inovóciufficiens, id ctt dignus, vtfüpra c. 3.11.& 1.Cor.15.9.& ad Colof.r.iz. : Ut intres nb teflum meum.) Non probo , quod qui- eodem :Euca perfpicuum cft, ver.6. 7. Dominenol]]. |veró habentes vanitatis non funt fun&i fideliter 1c-|.- Mles $ dihgit ennw geutem noflram ,e5* Synagogatm ipfe «di- dicta fuitfe ab amicis Centurionis , quos, vtait Lu-| - cas , cüm audifletaduentare Chriftum , ad eum mi-| miraculum, quod hoc & illo loco narratur idem.| dam dicunt propterea fe Centurionem in dignü. ap- pellaffe , quód Genrilis effet , & nó liceret Iudzis in Gentilium u 10 ifet lm 10 gwini t uU Centürion suloant dequc t f quon) (« nott "" Imea cólci leoremt! iem;f v tttici 0 Carem ibrlir etm la tüllianur (cimus f at]us, N Püentas tht id. Itustan Vadf» & Y "l qui nb Pttlg fcrum Nodptre tlolici nümini (ec SuahüS in ( "fs Cülls mïi m*(?ntum) ! permcerzem : t&nm Cïm U$ effe m l10n Vl'dcr* M ia —"'"'q - OE TR OEEN MAILTH CADOIVIE. .. . 294 ïühxu;ä " (Gentilium domos ingredi.Id enim non minus facile| A fentaneum, vt e & natura,& ofhicio quodam modo E E dixiffet;& non folum dicit feindigná, vcin domum| — zquaret Chrifto, quod ctiam fi fïïtlgarn.usr cum veré MM - Íuam irtretjfed etiam,vt ipfe ad eum adeat Luc. 7. 7. facere potuiffe , tamen profe&to non fecitlct. Mali n folum( Non ergo;quia Gétilem, fed quia peccatorem fe eHï; omnino fuitfet oratoris fc illià quo bcneficium pe- TM —— |(ciebat; non fuperftitione;fed fidedixit ícindignum| — |teret; zquare. Potius fe; quamuis fup eriorem duce- lii -ffe, vefüb tedtum (Ll?lln.intrafctfyücut Pctrus Luc. 5. ret,nzferlorem dlcc?fet.Et contrarie coqm&utq non ilin" li 8. Exia me Domime, quia homa. peccator fme Fda, "u ïnOC,lQ ICXLFCS) fed etiá falfe f;unt. Necenim 'C& Gr&cé C Sed tantis dic verbo.)Hebraifim tis;mYow dicid cft iube| — zi« 459 nam & cgo, vtelle o pgor;xtc;baxt,vt ;liffäuem UY verbo, vnico vetbos nó enim folim opponit verbum| — Jifti putant, efletfenfus ; feduaj 93$52,. etenim ego; uins, facto ,.fed-longo etiam fermoxgryvt cum ghgg,-wrln quod ffhih:n habet omnino cqntgamu.Emmm egos! N W E: Domini cali firmati (ant,id cft vnico. a,c.'b.rc»m(ï* mover-| . (.:umnoüm De Hss vt tusfed hgïno Xt Cæm"qub?s * bsás]' ] bo, Fiant; r* fatfi junt Pfal.as. G.Qredlblle eft audiuifle| B |impero;tamen qalafuþ me milites þabeo,dmo ïïw'c k " Centurionem quomodo Chgfcus leprofum s non vade, & vadit, & a.lten venb& venit; Quo dgut? d.lf sógp . - Imultoanté vnico verbo curauiffet, volo, mundatein-| — |citfe milites habere ; non idco dicit, vt probetie1n| déque tantam concepiffe fidem,vtidem in faoferao| |poteítate elfe coftitutum, fed vt reddat caufam;quàa- Rn C : : . ; zO u s B facere poffe non dubitaret. Refert Leontiusdixiffe| |obrem dicit huic vade, & vadat ; illi veni & veniat, lthe ven; ïävüï quoídam propterea Cc?nt.urioncma.fcru.mn ad-.Chti-; . |lego quidé ap L.ld'I-?anielef COR 'rf?g'tïw.' d genus lfïontmeo:* ítum non adduxiiïegpua iam agcbat animamyitaque qupddam mih. tarium Pxæfe&o&u 1? «:'Ijþfqdormm.s | - [ vnin 3 timuiffe, nein via agitatus mmet:em.r, quod-lue Qc« edlt.lone. :10;1131)3r1,q111 wf"mn Cha dal*te vocan'tu;, , ib : :urionis fide indignü putat.: Qui enim crediditfolo| — |íedillosipíosà potcfïate,iub qua,nonin qua.f.:fïcnt, L verbo morientem fanare potuifle; & illud exiftimá:| j(icappellatos puto;tan quam fi (abprzfe &93 dicas. :?:":fü: | dum eft credidifle poffe Chriftü eiïïcene,ncgc; viam| | 10.Mmatw 8/2 ; ) .Admlfaïlf?ï em nemo l-gnorat-cyï ! " , i rCoewibont u uruica t NB tss ao Cþanïqg.re[ï'a'lg.noxatlon?,& cófecuta cognitione pro "'f*f',üfäo 9. Nam q7' ego bomo fum. ) TheodorusCaluinifta-| — /ficifci.Admiramur enim. que videmus;aut audimus QW D | B interpresf'pto o c£uetavfab poteflate,legendum| — aliàue ratione cognoícimus, cum ante non folàüm w || — (s edz. pütatzz c£eciavin poteftate,fenfu prorfus cótrario;| — jignoraremus; Íed nec cogitaremus quidem. Itaque| t Q*J ,( — [5* — Iquafiita Centurio argumétetur,non opus eftvrve-| |hocipfumadmiratum fuitle Chriftum , cüfh nihil m L nias, namw& ego homo fum ficuttu, quamuis mi-| jignoraret, multo vero minus illam ipfam Céturio- Mp E u nore, inaliqua tamen poteftate conftitutus ,& folo| nis idem, quam mirabatur,cüm, vtait Auguftin us, (mgum -- imperio facio;que volo:duabáfqueinhancopinio-| üpfe cam feciffet; meritó miraremur. Quod quidam uret Sicot nem duétus eft conie&uris;, altera, quód non dicat;| — refponden.r, miratum, vt hominem,nóo Probo,* quia E L. f u- i 39 , ego enim homo fum, indicans Chri&ü-glus ine homo quidem fidem illá ignorabat. Nihilo pro- crddmira- m effe quàm liominem; fed aj 9 éya nam e7- ego bemi| — babilius, quodalij dicunt ; non propter nouam-co- vdsdcat do inCbri-. ]s mndg fum,quafi dicat, vt tu. Altera,quód ftatim adijciat;ez D gnitionem , fed propter nouam experientiam fuiffc| i, ubs inà - [babeo [nb me militesquafi volens explicarejquod dixe-| ^ |miratum. Ponunt enim .Theologi Ícientiam quan- rio mandd Bett ^ liacfe effe in poteftate conftitutum.Nolo,teftismihi| — dam in Chriftro, quà experim entalem vocát, quàm- ld o ianiXét. | a cófcientia eft, aduerfarium inuidiagrauaresfed| — que illü nouis rcbus acquirere poffe dicunt ; quem- ld) |^ 0. | lecorem monco cam fuiffe Arianorum interpreta-]| admodum ait D.Paulus, didreit ex 55, que paffms efl obe- PUR tionem ; ficenim auctor operis imperfe&ti; homo,| — dientiam Hebrao.5. 8. Ceterum experientia non po- kmdm) ||o——| vtex multis locis commentariorum ipfius manife-| — tcítadmirationem afferre ijs, qui quicquid experiü- w || ftum eft;, Arianus. Quo confilio non folemus eum,| — tur,animo prefumpferunccuiufmodi Chriftum fu. xl E.. |vt multi fciüt, Chryfoftomi nomine citare;ne fan- iffe certum eft. Multo probabilius Auguftinus non, PCTBI &Giffimi & eruditiffimi viri an&oritatéfpurij & hz-| — fuiffe re uera miratum; fed vt nos miraremur , quafi "-T EM retici operis attributione poUuamus; nec omnino| Jadmirando dixiffe,sen mueni tátam fidem m Ifrqel, lib. 4;0 - citaremus,nifi hanc illi & antiquitas,& eruditio, & E cótra aduer.leg.& proph.c.7.0Qw/fquo (inquit)mira- ub 1 E fubtilitas interpretandi auctoritatem tribuiffet, vt| " twrsfecumdum con[uetudinem. qua ham-mes loquuntur ,tno- );e»"iï" GN .. Jetiam hzreticus à Catholiciscitari poffet/icut Ter-| — pmatum atque imp:romþ:m frbn effe fgmfæt , quod ng;::fafur. LHC "EE 1 tallianum,& alios nonnullos, quos hzreticos fuiffe| — |sed lefus , quiomnia meczebat ; qz.zm' mirandum alj: com- g d Ícimus;fzpce citamus.Senfüsigitur eft omnino con-| — mendabat, mirando laudabat, & lib.1. de Genes. contra u I trarius. Non enim à pari , fedà minori ad maiusar-| - Mamgh.c. 9. Quis autem im p fecerat tp[am fidem,, nifi : ii : gumentatur. Si ego homo cum fim fub alterius po- ip[equi eam nfzmlzat.ur?qm)fl fi &^ ln eam feeiffet vt quid g teftate; id eftfüb Chiliarcho, & fub Imperatorecó-| . |miraretur,qui prafcus eratéquod mirabatur Domin? noffer, P T ] — ftitatustamen quia fub me milites habeo;dico huic| — |nebismirandum effe figmfitat , quibus adhuc ff opus frc mo- " b » E vade, & vadit, & alteri veni, & venit; quanto magis| — |verz.Omnes zgzmrm!es. mpotus etus non pevturbati animi fant ïf*'ïï;;wa.l | tu, qui fub nullius es potefïate** ,poterisíolo tuo im-| — |//ga, fed decentis maeifiri.Credo ego ita Chriftum mi- v perio feruum meum curare? ideft per aliosfacere, rari dici;ficut iraíci dicitur Deus , non quód re ucra|Dets 4 þ(-,læ h u- " $ . . * * / .. ; u'"*d.bï,l-[ö quod per te facere potes , vtomnes veteres auctores| F irafcatur , fed quód puniat, quod homincs irati fa- ï':[ï;;af; : d 2b á Catholici expofucrunt, Auguftinus fer. 6. de verb.| |cere folent. Sic Chriftus miratus dicitur , non quod * nl Domini fecandum Matth.Chryfoft. hom. 27. Beda;| — miratus , fedquód ad modum mirantis hominis Io- "T IIO- £^ EEE r 1 * B 4 . : ii Strabus in commentarijs: omnium autem optimeé| . |cutusfit, O smulier, m«gna eft fides tua. c. 15. 28. Leótius GosTuciay interprctás 4ur9 Bao1 «a lub rcge; Nos innem tanta fidem in 1[rael.G. 4 6 &v "l iegos nc| ha cuius interpretationis, f? aliudnó haberemusergu-| |inIfracl quidem tantam fidem inueni. Quidá,vt air| 3&&61(?"51; | mentum , quàm quód hic fenfus vberior eft , .&c illa; |Chryfoftom. hom. 27. ex hocloco, & ex illo Luc.c. D5EI. tanta Centurionis fide magis dignus: hoc vnum fa-|.— |7.g. v* fymagogam ip fe adificamt nobis,collegerunt hunc ,quod,qw —— ] * [tiseffe magnum exiftim are deberemus." Quis enim Centurionem IHraclitam , non Gentilem fuifle. Ex in ig?FJF' E — ^ lnon videt, non effe tantz illi Centurionisfidei con-' 'quo vtroqueloco contrarium colligere dcbuerunt. o^ Bo I uN E P4 o n — - (f r Bo — ts 204. IOAN. MALDONATI COMMENT. 205 Nam & hic cum dicit Chriftus fe ne in Ifrael quidé, vbi plus fidei effe oportebat, quód filius effet Abra- hartti; qui pater fuüitomnium credétium,tantam in- lueniffe fidem,non obícuré fignificat Centurionem| fuiffe Gentilem ; & apud Lucam eó magis feniores Iudxerum eum cómendant, quód cum Iudeus non leffet;Iudzos tamen amaret, & Synagogam illis di- ficatfet. Quo autem modo dicat Chriftus fe ne in If- rael quidem tátam fidem inueniffe, cum in Prophe- tis & Apoftolis , certé in Beata Virgine credendum fit füiffe maiorem, meritó queritur. Quidam Patri- archas & Prophetas excludunt, vt Hieronymnus , & "I maisr| Beda, quia non dicit non fuit,fed son inueni, id eft nó Cémionis fum expertus in Ifraclex quo homo fac&us fum. Sed fides,quinquid de Apoftolis,& de Beata Virgine dicemus? Pu- "f?lw" * 5^ Itatetiam Hieronym. non vnius Centurionis cum| Pa fingulorum Ifraelitarum , fed Ecclefie Gentilium, quz per vnum Céturionem fignificatur,fidem cum totius Ecclefiz Iudzorum fide comparari , illique preferri.Sed vt hic fenfus anagogicus fit;uó eft certe litteraliss nam ipfius etiam Céturionis fidem Chri- ftus miratur. Auctor imperfe&i hom.22. duas inter- pretationes non incommodas affert. Alterá,re vera maiorem in Centurione , quàm in Apoftolis fuiffc fidem. Nec id exiftimandum abfurdum , càm Chri- ftus Centurionis fidem tantopere laudet, Apoftolo- rum incredulitatem tantopere fzpe reprehendat,in Íra ver.26.& c. 14.31.& 16. 8. & 17. 20. & Mar. 16. 14. Alteram, non fimpliciter, fed proportione perfonz ifle,quia Apoftoli Iudzi,Centurio Gentilis erat.Ita- que maior eratin illo mediocris,quàm in Apoftolis íumma fides, ficut hominem rufticü , fi quid ex phi- phum, & Ariftotclib" atq; Platonib" anteponimus. iMemini legere Traianum Imperatorem magnum habitum fuiffe piorem, quia quátufcunque pi&tor effet , magnus tamen Imperator magnus Pi&or effe non dcbuit.Sic homines fumus, vt quidquid prater debitum & opinioncm accedit, pro magno habea- mus.Duob" ergo modis interpretor;altero,vt Chri- ftus non comparet Centurionis fidem cum fingu- lorum etiá Apoftolorü ; fed cü populi fides fic enim folemus aliquando generaliter loqui, vt eos de qui- bus dubium non eft, excipiendos intelligamus. Di- cimus aliquando coram doctiffimo viro , illum vel illum omnium;quos vnquamnouerimns, doctiffi- mum effe,nimirum eo excepto,quo cum loquimur, cum quo inuidiofum & inurbanum effet alterum comparare. Dicitrex illum;autillum effe hominem| totius regni fui potentiffimum,haud dubié fe ipfum excipiens, quem longé fcit effe potentiorem. Dicit Chriftus inter natos mulierum non furrexiffema-] ioretn Ioanne Baptifta infra c.11. 1. non comprché- dens fe ipfum,qui & ex muliere natus, & longé ma- ior erat. Sichocloco , cüm dicit fe in Ifracl tantam fidem non inueniffe , familiam fuam , ideft Beatam Virginem;& Apoftolos non comprchendit. Altero dei Chriftus loquatur,quafi dicat non in ueniqui ita mihi refpondcrit;qui tantá pre fe fidem ferret.Prio- Irem tamcn interpretationem magis probo. d at. [b Orteste qg* ab Occidente. ) à toto o1be terrarü extra rcgnum Iudz ; pofuit enim duas remotiffimas partes pro omnibus , Auguft.fer. 6. de verbisDom. fidem Centurionis Apoftolorum fide maiorem fu-|. lofophia delibauerit,magnum dicimus effe philofo- D modo fic,vt non de ipfa fide;fed de externis fignis fi-| | A B I ; pgllai enim de gentium vocatione de qua Iíaias c.45.5.6.7. | 8.9. vaticinatus fueraG & de qua tota epiftola ad R o- manos, maximé vero vndecimo capite Jaté difputat D. Paulus. - & : L. Et reeumbent. ) ad menfam, metaphora fümpta de conuiuio : folet enim regnum celorum per conui- uiü fignificari,quia fatiabimur,cum apparuerit glo- panem im veguo De, & Lucæ.z.z.zg'. 30. Ego diä;am vobas, vt d:ä)aþm m:hi. pater vegnum , vt edatis , «* libatis ]ïaper. men[am meam in regno meoyac Apocal.lg. 9. Beati, qui ad rnam nuptiarum agoi vocati fant.Hoc ipfum per illam parabolá de nuptijs, & inuitatis fignificatur Matth.| 22.2. Luc.14.16.x0n folebant Gentiles;nec licebat il- lis prius cum Iudzisad menfam difcumbere; docet Chriftus in cxlo cum ipfis Iudzorum Patriarchis Abraham, Ifaac, & Iacob difcubituros,& Iudzis ip- fis anteponendos. - ! : Cum f brabam ,Ia4c , «* Iacob.) Cur hos tres po- tiffi«num nominauerit;multas caufas interpretes af- ferunt.Prima eft,quàtd neus eorum peus vocabatur, Exodi 5. 6.15. 16. Hier. Secunda quód illis promiffio terrz Chanaan, per quam regnum czlorum fignifi- cabatur,fa&a effet,Genes.12.7.& 1515 T heo phyla&. ertia propter fidem,que in illis maximé eluxit,cu- iüíque imitatione gentes in bonam oliuam infertz eruantur, quam etiam Hieronymus indicat. Mihi ! videntur hi tres tanquam Reipublice Iudaorü fun- datores nominari;qui veluti in capite menfe feffuri hint, vt fignificetur gentes cum illis, ideft proxime illos feffuras effe, Iudaífque praferendas, ficut illius Centurionis fides, cnius occafione hzc dicta funt, dzorum fides acceffit, ficut finus Abraham vocatus eft , illud veluti conclaue , vbi Abraham czleftium Luc. 16. 22. E n 1. Filij autem vegni ) Filios regni; quafi filios regis, id cft pei,& proinde hzredes nonnulli vocari putdt. Non approbo; cur enim non potius filios regis ap- ïgtä Alij;in quibus Deus ante regnauerat.Notse entm i Indea Dens,DÍ2l.7 s.1. Hiero.& Beda. Alij,quod ria eius, Pfal.16.15. vt Luca 14.1j.Beatws,qui manducabit| - propius ad idem Abraham,Ifaac & Iacob,quàm Iu-| delitiarum guítu quodam expectatione fruebatur;| mihi magis placet, quibus regnum czlorum pro- miffum erat,& qui in eius quodammodo erant pof- fefBones propterea enim dicuntur eijci foras ; quafi iam prius intus fuiffent, vt ille, qui in ceenaculo fine vefte nuptiali inuentus eft c.22.12.fic feré Theophy- lacus.Dicuntur ergo filij regni Hebraifmo;quia ad quiad mortem eft deftinatus , aut filius mortifica- tionis , Pfal. 78. . nnon »2quos nofter interpres nonnulli dicunt, filios regni vocari, quód in regno Iudzorum nati effent, qtgod vcluti vmbra quedam, & exordium erat regni czleftis , vtopponantur Iu- dzi gentibus,quafi indigenz alienigenis,&, vt Galli dicunt;naturales fubiecti externis;& quod alij,filios rcgni appellari,non quód effentnec enim foras eie- &i effent, fed quàd effe debuerunt, fuáque non fue- runt culpa; quemadmodi filij fapientiz vocati funt, non quia erantfed quia maxime dcbebant effe fapi- entes,Luc.7.35. isfHificata eft [apientia a felis fs. jn tencbras exteriores.).Infernum fignificari dubium non cft, etfi Origenes tra&tatu in Matth. 25. Purga- torium,quod extra infernü fit; interpretatur.Dubiü regnum nati deftinatique erant; ficut filius mortis;| reddit frlios mortificaterum Non difplicet tamen;quod|. Íecandum Matth. venient autem vocati : loquitur tamen , cur tenebrz , & cur exteriores appellentur, OM . d Purgata- , TIMm. , | , otefas s UP qi ï.cö qmdcm '?W Nncbfz ( MM .^ qgunpd ( dpanm 12916112'&[4 yosintel pinedod fuallcgonc: fucug! vernnos ao tinm I rentldn i FA df | W/WW"' hIs 4 aj i nf i;m M Bah Btytit mj tstjci tt, Qu teriore W tmx ingi. Dd E i ^ dune tilo Iugj re LThe[f hünqu I Apo de oj l'quodnm fd.c.fkbn Tif Cs ätta,in g icælorü tit fittt q f ftificim | *coqunt,n ! f D Jm'nfemo,m'A POG " 'I tf MR m !lgüïs,aken - Ualig, mffrosyma aut,flqui: lol , R frio —— D i ^ Cs L a zx z -T 7 N — x —2 —f o. ! mdï rlb r n MC ts D Darig ,&Iudæisip-. | | TusUty, t E MWM? Qcum (enif- Thæghyh&. | Imé ia Wimmiy | yi; s inecot Jf o tenalebln efnrorime ci ii Vs il tc la, ianlt irtawan ] T ERE hi .";wm.wm M ERN "ama ml A AV 'ïi*-Qw.n x lst joarpudb, ts at w H W " : l E FÀA-1 | - | " t hi ..." " pl V A MM P a L / flortit) ol ïma um giinrg" sanuadd wmmm $d ver-gllxi "U amocide —2 zvoatifunt, M nmcüc 3 -X E - [—Pusc l f 'j j ng' A s ju M P s E Infernus per tene - bras exte- Wores 2n- fcriptura cur defigne t imine difcedant.Neício an hoc,etfi verüm eft;potius 206 —IN MATTH. CAP. VIII. , C209 cum & ignis illic fit, & maximé internz , & abdite effe videantut. Certum enim eft ita Chriftum de in-| ferno , ficut decarcere aliquo loqui,qui vt tenebro- fus fit; camen tenebrz internz funt,non externz; & eó quidem magis interne, quó maiores funt.Cur te- in commen:zarijs,& Auguft.epiftolaad Honoratum natos in tenebras mitti dicunt; quódà Deo vero lu- fitallegoricü.Sicut & illa altera interpretatio,quam affcrc Auguftinus in commétarijs in Pfal.6. exterio- res tenebras extremam, & qug vltra fanari nó poffit czcitatem appellari ;in quam omnes damnati mit- cuntur,quia nullam in inferno agere Poifunt peni- tentiam. Alij tenebras quidem dici , quódlocus ille inferni luce careat, vt ait Iudas ver. 6. augelosveró, qui In fcriptu- f4 "Vit4 & t)u^ cxm4 dium. In inferno, cir fiettts et firidor Ideniimn. jerna c 141'170 [quam pi&'— non [eruauerunt faum principatum, fed reliquerise faum do- itilium ad iudicium magna diei vinculis eternis [nb: cali- |gine referuauit.Nam etft in inferno verus eft ignis;ta- men , vt Bafilius & Damafcenus docent, calidus eft, lucidus non eft, quia non folo calore damnatos, fed ctiam obícuritate torquet; exteriores antem appel-| - nebrz vocentut, multi rationem alij aliam reddide-| Irant; cur exteriores, admodum pauci. Hieronymus 120.C.22.& Ambrofius li. 7. in Lucá propterea dam-| A B C lari non omnes; quz in inferno funt;fed easjin quas| dicuntur eij ciendi effe Iudzi. Multos enim illic effe|. poenarum gradus , omniü grauiffimas tenebras ex-| teriores nominaris ita Thïe"oph'yla&us; Quod có vi-| detur magis conuenire,quo plenior eft inter Genti- les, & Iudzos antithefis, vt quemadmodum dixerat interpretari poffumus: cü' enim agatur deregno cz- res eijci dicantur, ratio poftulat, vt inde caufa peta- |tur, quare locus,in quem mittuntur, & tenebrz, & exteriores appellentur.Agitur autem hoc loco.ficut multisalijs, deregno cxlorum fub figura & fimili- mos eft, vt conuiuia ad cenam potius, quàm ad prá- dium celebrétur , quia pofitis tunc negotiorum cu- rislongius in no&em , quàm iti diem trahi poffunt. Itaq; re&té dixit D.Paulus,quiebrg fant,notle ebry fnut. [r.Theffal.5.7. Quam ob rem femper videmus cenam, nunquam prandium appellari Matth. 22. 2. Luc. 14. 16. Apocal.19.9.folentautem cóuiuiales cenz;quia quod non folum ad neceffitatem, & vfum,;fed etiam ad celebritatem , & ambitionemadhibetur. Itaque qui in ceenaculo fiit, in magno funt lumine; qui ex- tra;in magnis versátur tenebris. Ideo, qui ex regno czlorüextruduntur, in tenebras exteriores eijci di- cuntur, quia quidquid tunc extra regnum cxlorum jcrit;fi cum eo comparetur;tenebre erit.Nam qui in co erunt , 20n cgebu*nt lumne folis , neque lutmnine lucerne, quonia Dominus Deus illuminabit en, 65 regnabunt in eter- "wm,Apocalz2.g. —— * Ibi erit fletus ey* flridor detium;)Quidam hec duo ita diftinguunt, vt duo füppliciorum genera alterum dgnisalterum frigoris fignificentur,vtapud 1ob.24. 19.4d nimiwm calorem tranfeat ab aquis nium,e7 v[g5 4d inferos peccatwm illius , Beda hoc loco,& Hieronymus, aut,fi quis alius eft au&or, in commentarijs in c. 24. Iob.Duplicé enim effe Gchénam,alterá caloris;alte- Gentiles cum Abrahám;Ifaac, & Iacob;id eft þrv-'imo | loco in cxlo difcubituros ; ita nunc dicat Iudxos vl- timo in inferno loco futuros effe. Sed aliter tamen]. D lorum;ex quo,qui excluduntur.in tenebras exterio-|. tudine cóuiuij ; nec prandij;fed cenz,quiaantiquus| de nocte fiunt, copiofo tedarum lumine celebrari,|. E ram frigoris,ideoq; folere aliquádo addito epithetol . Jex Mar.1.22. & ex Luca 4.32. & poftquam demoniü il- |càm omnia iam rcliquiffet;c. 19. 27. Hzreticorü in- [efG; diftinguatur, Matth.;.22.& 18.9. Non difputo;an 1duplex Gehenna fit;jnec quo modo locus ille Iob in. telligatur,quia huius loci non eft. Tantüm dico eam Jopinionem n6 effealiorum au&orum approbatio- ne receptá, & Chriftum hocloco,& alijs fimilibus, nó ideo fletum & ftridorem dentium nominaffe, vc [duo fuppliciorum genera notaret , quafi fletum ca- [lor,& fumus; ftridorem frigus effe&urü fit: fed vná l& candem rem , id cft maximam tormentorum vim fletu, & ftridore dentium fignificaffe, quia vtrumq; qui vehementiffimé torquentur, facere folent, & flent;& dentibus ftrident. An autem & fletus,& ftri- dor dentium verus futurus fi&an per hec duo , que fupplicia per metaphoram declarentur, nihilaufim in vnam, velalterà partem affirmare ; malim tamen verum fletum & ftridorem , quàm metaphoricum, & quia ita Hicronymus fentit, hinc futuram corpo- rum refurrectionem probans; & quia quod proprié interpretari poffümus, per figuram interpretari in- credülorum hominum eft, & quafi fidei diuerticula quarentium. | : 5. Fade.) Hebraifmus eft hominis concedentis, quodrogabatur,vt Iud.11.38. & 1.reg.17. 37. & 2. reg. 14.8.& Mar. $.54.Luc.7.50.& 8.48.& Io3.4.50. l4de, filius tuus viuiiyquemadmodum calli dicunt, vt figni- ficentfe; quod petitur,liberaliter & hilaré cócedcre; alles,vous l'aures.Collegerunt vetercs auctores,& hoc cx alijs confimilibus locis,vt infra. c.9.2. & Mar.2.5. & Luc.5.20. fidem vniusalteri prodeffe.Nam feruus Centurionisaut fidem non haäebat; aut fi habebat, nec enim conflat, nó propter fuam,fed propter Cé- turionis fidem fanatus eft.Ita Cyrillus xrierofolymi- tanus catechefi.s *Chryfoftom.hom.28. Ambros. li- bro s. in Lucam. in fynagoga Capernaum cócionem illam habuiffet, propter quam mirate funt turbe, c. 7. 28. vt conftar |lud eieciffez; de quo Mar.r.24.& Luc.4.34.fcripferüt, Ide quo Mattlizus métionem non fecit. Defcribitur auté tota hec hiftoria diftin&iusà marco, vt Chryfo. hom.28.& Augult.lib.z. de confen.Euang. c. 21. ad-| monucerunt.narrat enim quattuor tátüm Apoftolos Petrum, Andream,lacobum,& Ioannem fuiffe cum Chrifto, cum venitin domum Perri, corumque in- Idicio monitum fuiffe Petri focrum xgrotare , roga- tumque curafle. : In domum Petri-) Duplex ex vno verbo oritur quz- ftio , altera quomodo tunc Petrus domum haberet, terpretes refpódere folent , non omnino Apoftolos omnia fua rcliquiffe,fed curam adminiftrationéque fuorü bonorum,quam Chriftum fequétes,& Euan- gelio feruientes;gerere non poterant; folitos tamen ad fua redire, cum Euágelij predicatio nó impedie-| bat.Vellent,vtopinor,boni ifti viri Apoftoli vidcri; fcd quia fimiles Apoftolis fieri nolunz, volunt fibi| Apoftolos fimiles gcere. Nonullos miror Catholi- cosinterpretes ; dum eorüm commentarios minus cauté legunt, in eundem errorem abductos. Refpó- deo erzo Petrum domum non habuiffe; necenim mentitus dixit;Ecce nos reliquimus omnia €7: [ecuti fümws Gehennam ignis appellari, quafi vt ab altera, qua niuis apud nosin fupplicijs fieri folétmaxima illa inferni| - 14.Cum veniffet.) Accidit hoc fimul ätquc; Chriftus| paupertatis Apofloloris I)QFCS. ) Petris. an Rderi:. f6,C.19.27. Necinterpretari poffumus reliquiffe curá;| i : Fides - nius alteri prodeft. Haretich|. domis pof- quia dubium non eft co modo dicere voluitfe fe & n d at CXteros .. g €£,$3.4. jbat.Sed quia Mar. 1. 29. dicit fuiffe domum Simonis ]Petrusin Capharnaum domülhaberet, cü Bethfaide 208 IOAN. MALDONATI COMMEN T. ,.209,. ceteros Apoftolos omnia reliquiffe , quo Chriftus: w effeyvade,vende vmuer[a,que babes, ey* da pauperibus, C* veni,[equere me, À.d hzc enim verba Chritti alludés Petrus dicit, Ecce nos reliquimms omnia,e7 fecuts fumaus te, quid ergo erit nobis $n0omus ergo Petri vocatur,nó quia tunc erat;fed quia aliquando Petri facrat;quam cre- |dibile eft,quia pauperces erant,vxori,& focrui fue rc- liquiffe; nifi ipfarü fortaffe crat, & Petri vocabatur, quia Petrus in ea,antequam Apoftolus effet, habita- & Andrec;credibile eft neutrius fuiffc;fed patris eo- rum;, quz eorum dicitur, ficut domus parentum di- citur etiam filiorum. Altera quaftio cft, quomodo ciuis cffet;Ioan.i. 44. Nàm hzcin Capharnaum fa- &a effe conftat Mar.1.21. Luc. 4.31.Heretici interpre- tes fingüt eum duplicem habuifle domum , alteram paullo ante illi adolefcenti dixeratver.zr. 57 vis perfe-, Bethíaide,vbi natus eragjalterà in Capharnaum , vbi . q j 5 : t : . 3 propter pifcationis commoditatem habitabat. Erat naum folebat habitate;,có domum fuam tranftuliffe; Ícilicet non errore vno cótenti , quód Petrum bona Íua negaffent reliquiffe;errorem alterum addiderüt, vt Petrum iam fa&tum Apoftolum altero tanto;quá vnquam priuatus pifcator fuerat, locupletiorem fa- cerent.Catholicos fané laudare non poffum;qui hac in re hereticorum,quam Catholicorum interpreta- tionem fequi maluerunt, quafi non effet Deus in If- racl ; & viri docti,atque Catholiciad hanc quaftio- nem multó ante melius refpondiffenthanc domum Petri non fuiffe in Capharnaum.íed Bethíaidz, qua viciniflima erat , ita vt Chriftus exiens ex fynagoga Cap harnaitarum Bethfaidam práfum, aut cenatum ire potuerit. p " | | . x Et tetigit. ) vtapprehenderet mgnum eius;ac le- uaret ; vtexponit Marcus c. 1.51..- 37. V't adimpleretur.) vide c. 2. 1g. | pfemfirmitates woflras accepit.) dyéAaÉs accepit, di- Ixit; pro, rrde,tulitportauit; vt cft apud Ifaiam qy*on NYI NU Hicronymus vertit ad verbum , mfirmtates diderunt;ovGc x« dpafllac uv espepipfe peccata no- Cere pro eeperr portare, vt Leuit.17.16. & 22, 9. Quodà Propheta de peccatis di&tü erat , Euagclifta ad mor- poris morbos, nó nifi propter morbos animi cura- ris (Peccati penafunt, & plerüque ex morbisanimi jnaicuntur ; fiue quia itafolet Mattheus prophetias jnonadeundem, íed ad fimilem fenfum accommo-]. - [dare, vt c. 2.15. 18. | 18. Fidens autem turbas. ) Reddit tacité caufam, cur ftagnum traiecerit;nempe vt fugcret multitudinem |vt c.g.1.Fidens atstem lefga turbas a[cendit in monte, Mar- cus c.1. 35. diluenlo valde fuvgens , Lucas c. 4. 42. €7" die fa&la , id eft prima luce. vterque fignificat Chriftum clam fubfugere voluiffe , ne fe hominum turba fc- [queretur, vt Iofep h.c.2.14 . Qui cofargens acepit puerum |e2" matrem eiws notle,e7* feceffit n , £eyptum, D. Augu- flinus lib.z.de confenfu Euangeliftarum c. 21. putat non accidiffe hoc poftridie; quàm concionem illam [c.7. habuiffet, & focrum Petri curauiffet, quia Mar- enim Capharnaum ad orá Genefarethici lac? piíca-| tione nobiliffimi; aut certé; quia Chrift" in Caphar-| !C noflras ipfe portauit. Septuaginta fenfum nó verba red- ftra portat,more Sept.qui Aapficvdv accipere folent di- bos corporis accommodat, fiue quia Chriftus cor- bat:fiue, vt ait hom.28.Chryfoft. quia morbi corpo- A B r F lacu;snam vltralacum defertü, & montces fuiffe con- fecundum Matthzum, Theophyla&us, & Euthym.| D |gnum erga nos bencficium declararet, Auguft. lib.2. 'ncm fignificare, vt Tertulliá.in lib.de carne Chrifti, Sed intelligendum eft feceffife in defertum traiecto ftat ex Marco s 15 & exLucac. 8.33555 0 00 — 25 Et dtcit ei Iefus.) Cur Chriftus iftum Scribà vo- lentem eius'effe difcipulum tara afperé reiecerit;mi- Chrifti refponío non eft difficilis cóie&ura cogno- uiffe Chriftum eum non tam perfe&ionis,quàm lu- caufa fequi volebant, expofita crucis ignominia de- veni»fegquere me , Chryt. hom.28. Hilarius, Hieronym. in comment. Auguft.(ermon. 7. de verbis Domini inhunclocum. .. . | Filius bominis. ) à 4 8. avSeors. Hincolim Gen tiles probare conabátut Chrittum virili femine na- tum fuilfe, quod non. à ucc dsÜpsre id cft filius ho- minis fominz; fed à éc f dv0pozre id cft filius homi- nis maris diceretur;auctor Iuftinus. q.66.ad Ortho- doxos. Quorum ille argumento, non ram refpódet, lemine natü non fuiffe.Sed non cft difficilis refpon- fio, filium hominis Hebrzorü idiomate nihil aliud, quàmhominem fignificare. Nam cum omnces filios hominum generaliter fcriptura nominat, Adamum jeiam primum hominem comprehendit;qui neque hominis maris,neque faemina filius fuit;fed tamen;| quiahomo fuit, filius hominis appellatur. Nifi fi quis malit dicere vocari filium hominis.eo modo, quo eum filium Abrahá , & filium Dauidícriptura vocat. Illa maior & difficilior cft quaftio , cur folus Chriftus in nouo,folus Ezechiel in veteri teftaméto ita vocetur. Nec enim meminialium quem przter | hos duos;aut certé tam frequenter & proprié ita vo-|- - carijlicet communiter,& in genere omnes homines dicitsez' ecce im nnbibus celi quafi films bominis veniclar, |omnces de Chrifto interpretantur , nec dubium eft, quin de illo fit intelligendum. Cur Ezechicl ita vo- catus fit; diximus in eius cómentarijs c.2.3. curChri- ftus, hicdicendum. Deliria veterum hareticorum : rib.l.c.7. aliorum tantum opiniones recitabo.Q ui- dam ergo fic appellari voluiffe dicunt; vt oftenderet ]fe cum effe , quem prophetz humaná naturá fump- |turum przdixerant , quémque filium etiam homi- |nis appellauerát;Daniel.7.13 Hac eft Epiphanij fen- |tentia aduerfus Noctianos hares. 57. & Theodorceti |in comment.in c. 7. Daniclis. Alij flium hominis |quafi Adami vocari putant; vt oftédat fe patrem ho- |que genus traxiffe. Hzc Gregorij Nazian.orar. 4. de |1heolog.Alij;vt ipfo nomine incarnationis fuc ma- ide COnfens.Euang.c. 1. Commendans (inquit)nobss,aid |mifericorditer dignatws (rt e[fe pro mobis.. Aliam alijs locis rationem affert , quia erat etiam filius Dei , voluiffe humanam naturam ca appcellationeà diuina diftin- guere, vt indicat epiflola 174. & tract.25.in Ioäncn?;. Alij fimpliciter dicunt voluiffe fe verum effe homi- rum videri potelt. Sed ex circunftátia perfonz,& ex| - cri,aut gloriz caufa venire, ideóque pr*oio(ïta pauj.- Ipertate terruiffe,ficut filios Zebedei;qui honoris eü| terret, poreffis bibere calice , quem ego bibiturus fum tinfra.| Cc.20.22.& illum,; qui fatis fibi bonus effe videbatur, paupertatis propofita perfectione , f/ vis perfettus «ffe, vade,ey vende vniuer[a, qua babes , v* da pauperibm, 9- & D . E . - e 6 quàm exalijs fcripturz locis probat Chriftü ex viri|.- filij hominum appellätdr.Nam quod Daniel.c. 7.1.]. - rztermitto;quaz;fi quem fcire inuat,Ireneum legat|. [minem non habere, fed per virginem ex Adamo vf-] . Cwr Chri- flus filius bominis api pellatw. — L sss E RRR jcus,& Lucas fcribunt eum tunc in defertü feceffiffe, Mihi - " Petenfï Elechid ïxt akcïaaquo | &opprobr'u enimbie —— E - «5 £ p PM!'N! Quipute pttmitte moratur m Dilym PA & Eut! tid enj. um a honeft longi,. Nccmit Worlypy /'; du erst, | ,tusabc[ïc "n fe a Ut itepe - tdoon E E 9 [ u d. Vl c n n d E 24 FEN. MAT EH CAD O VHl us p esfm&? cïf u — |Mihi vera ratio, cur [eíe ita vocauerit, duabus ex rc-, A inifi propter ipfum, (epelire debcamus. | / | — |buspetenda etfe videtur ; altera,. quód folus ipíc & ( g mo'rmas.)M.a-ni.fe&um eft Chriftum elegáti TW MU Ezechielita vocetur,vt Ix-:cnæusalgbe j.c. 18. notauit;| - c1.ufdä. nominis ambiguitate v vole.'xH"e.C.um enini tittr. : altera;quód folus igfe! (e ita x.roce-t,Nax.ïa ;..?-11) innouo| ibis nominet mortuos,duþxgm non eft, quin coïkïm tong. teftamento nunquá eum filium hominis ap el-!a.nt.; | vtroblqucmodo non accipiatur. Aut enim vtrobiq; lura cogn';; | Ex priore rcintell.iglimu.s- poffe eadem ; aut lïï)*lll de| |mortuosaut vtrobiqs vinem feäm.etap horicé OE^ p | — | 0* F lcauas qua Ezechiclé filiam hominisappellari Cor — Kaosappellaret.uod veráquefertton poritsquia Wns, |. L. ,f,; "^autem Ezechiel ita vocatus fit;cum multas illic opi-| |nequemortui mortuos » .ncqïle viui viuos fepelire| üïtonmg i ( E.. niones recenfuerimus, illam R. Abr,aham maxime :Poiïïu.lt.an.tuos».ergf) priore loco quidam mhdc.leg TMM probauimus,vocg.ti eum fil1u,m.homln153 quia f.'cm,-f | ;vocan putát,vt Hllgrm)s,Chrnylïp,lü-þom.z& ch-.- s. ) per cum angelís lo qucþatur,qu;cqn?,vta fed,qïgt.ho.ï a ron)fm.Ambrofius in Pfal.48. Ah);gulbus magis a(—- ?ïzö;'idfbäfur. : mincs non erantfed vldebangur,.dümgUCfct,hhüm& B fennqr; omnes peccatores, qui non. de Chn.üo »fed "n fjþ, hominis appellabant.Nec enim fl.Pfe fe, ed eum an-| — de l.m.ms mundi rþbus cogitant , vt Auguft. lib. 4. de | .5;-3 P:'"äm,v) | zeli ita vocan c.';Smnh fortaffe rat.lon? Chriftusquia| : T;ltmltatc C.5. äb(.'m. de ciuitate c. 6.& q.6.in M at- Mi bons erat,&:.ühus De.x,qu?ifï.ann;lhe 1 quadam cum| | t æuxpdïxlräd Ephef. 2. r. ï'z./os.conugzgïcdlazt cmïl efetzs lübwi — : de f:C,Vl þomme,l?quxgur, filium hominis Vomt';?io .;mlrmz. ! eli æc-l,gEy—- äec[qatæ UE Smf, "m qq;l us aliquando æ-mï s)&Emhym, | l quodahus,(ed qUOd ahter fihus De?,qula, Deus-—»,&? x E Dnu d'/l';-g,. & 3, P 1c .S. 14.. ,Migtï,qül 97'.773!5, U"fxüïgf.d iA lius hominis,quia homo effet; quemadmodum Au-| [mortumc7 lllüfwwabtt te Chrifi uis& 1. Tim.5.6.94m d^« [guftinus indicauit. Ex pofteriore probabilem con- n delicijs eft , wimens mortua eft., | :W.*Gm' ie&uram ducimus eum fe nó honoris , fed abiectio- Mortuos faes. )Hic vocat mortuos,qui vcré mortui | "fi(ïf"*ïfm nis caufa ita vocare,ficut apud prophetam vermem, (unt. Cur autem vocct [»o5;quz'ftione non vacat.Hi- fffïmm?" & opprobrium hominum appcllat Pfal. 2r. 7. Nifi| llarius,Chryfoftomus, & Euthymius colligunt hinc 5?-'**?5501?71-; enim abie&ionis nomé effet , alij etiá eum aliquádo C patrem eius, quem Chriftus vocaucrat , Gentilem .'Gc'aïoïïho'x | codem modo vocanitfent.Sed obferuamus Ezechie-| — fuiffc;ideoque fuum appellare,quafi dicat/fine Gen- M lem nunquam à fe,fedabalijs; Chriftum nunquam| — [riles fepelire Gentiles fuossfed credibile n6 eft Chri- i&ï*"—ïf*vüfïïï JE ab alijs , fedà (c filium hominis appellari. Ideo ergo| — |ftum hominem, qui Iudzus non effct, ad przdican- ,". *H;; | E (e filium hominis appellat, vt figmflcct Íc,cumin| ldum zuangelium vocam.He;cüm;etmm ad predican- MM forma Dei effet , nec rapinam arbitraretur fe effe| | idum gentibus non Gentilem;fed Iudeum vocauerit n opns tss | zqualem Deo, exinanijfle tamen femetipfum ,for-| — |D. Paulü. $s ergo vocat, qui ficutilli mortuifunt| — ;;;.:.',Aaämm | mamque ferui acccPiHE, & habitu inuentum, vt P,Q:os id eft fibi fimiles,quia vtrique;quamuis non co-]- f?:::sg:.'m:'qu/ hominem Philip. 2. 6. 7. : OM |dem modo mortui funt.Aut fmos, id eft íüum quem- lm | [ at. "clius autem. ) Prius Chriftus illi dixerat, fe-| ||que patrem;fuum filium, fuam vxorem, vt loquitur wl Nïhq | j quere me , quod Matthzus tacet , Lucas dicitc.9.$9.| — |Abraham Genes. 25. 4. date mbiiws fepulchri vobifcum. gunsomd —— : ideo plctitä.ChEifïO facultatem patem Prius. fepe- ïD vt þ eliam mortunm meum , & vex.15. dabo Pemniam fr^| :.Ezm'.:.agc&x E — fendhlo 89905 |- agrosfrfcipeeam, ez fre fepeliam mortuum meum. | mimds — [ . Permitte me primim ivesc2* (epelirepatrem mew. ) Sunt| — |. 24.Et eccemotus magtiws fatlus eff in mari.)Yn lacu Ge- mudma — (| qui putent nondum fuiffe mortuum;fed fenfum effe| — Inefareth.Itaque Lucas c 8.22.ftagnii appellat.Nemo zuwm o ] permitte me ire,& adeffe patri meo iam feni, donec| — |enim nefcit & illum, & Afphaltitem lacum mare : proprie i vo - ! morlatur; eo mortuo & fCPUkO te fequaï; quemad-| propter magnitudincm vocarl.Iriaautem videntur sss honints D. modum & Lyranus interpretatur.Multó magis opi- ähïc non cafu,neque natura;fed confilio, & prouidé- Budeu P OE nionem probo veterum interpretá Chryfoft. hom.| — tia Chrifti fa&a cíle. Primum , quód Chriftus folus lia j 538.Bafil.in lib.de conft.monaftic.c.zr Theophyladi; — cum difcipulis nauim vnam confcenderit , vt expli- wul ^ ] & Euthymij,iam eius patrem fuiffemortuum.Mor-| caturà Lucac. 8. 2. vt poffet liberius eorum repre- vTaechi 1 taüü enim fuiffe nomine fepülturæ declaratur;mor-| |hendere diffidentiam; quid timidi effis modice fideiver. cx uf | Ituum autem non fuiffe , nó declaratur.Et verifimile| .. 26. Secundum, vt tempeltas exorta fit; excitat enim | : m : non eft eam,quem Chriftus coznofcens vocabat;tà É inobis ipfealiquando Deus tempeftates, vtprobet| . | ä ü | : llongi, tàmque incerti temporis inducias Petiuiife. ficut excitauit Iob. Tertium ; vt Chriftus dormiret, ! ,Lo*l Nec mirandum effet Chriftum illi rcfpondiffe, fime, — quem etfi verum & naturalem; nó fimulatü, vt qui- a-;azïsnïfff*i , poortuos fepelire mortus svüi osquia bosits rCPr.ehcnden- .. |dam putanblomnum fuifle putandum eft, tamen cft y g dus erat, fi tam longo à Chrifto tempore iam voca-| credibile fuifle etlam'voluntanum & procuratum, L tus abeffe voluiffet. Mirádum autem, quód Chriftus| — |vttempeftas eo dormiente, & quafi fine eius confi- M : cum ne ad fepeliendum quidem iam mortuum pa-| — |lio oriretur. — ! : d D L trem ire permiferit; & manifeftum eft Chriftü, cüm| 26. Imperauit, ) Forté legendum increpauit, éedli- | 'r'-i:;omm | - Bitarcfpondit,rem maximé mirabilem,& preterhu-| — |umeev, vt Mar.4.39.& Luc.4.39.& 8.24.Sic enim alijs | f.!*'ïïf'üf"'[;m j* | manam opinionem dicere voluiffe. Itaque qui hac| |locisfolet vertere , &propius abeft à Greco. Loqui- : WG? ü;(;vf. Ivtuntur ratione, vt probentnondum illius patrem| « (turautem Chriftus vétis,tempeftati;& morbis;alijf- g o fuiffe mortuü, quód vero fimile non putét tam cru-| F |que rebus fimilibus , perinde atque fi malis fpiriti- ! ïfm',o"ï"äa, - |delem fuiffe Chriftum, vctantillum temporis adfe-| . .bus loqueretur.Neque enim res naturales;fed ratio-| *fwmsïïïib ; peIiï:ndum jam mortuum patrem concedere nolue-| — nales increpamus, vt infra c.17.18.& Luc. 4.55. 41. & A b" q;m' B Irit;jhon mihi videntur fatis Chrifti confilium intel-| |||9.42. Idco; vt opinor, quia morbi, & tépeflates fzpe .qulï,'""f*ï* à : ligere;qui proculdubio docere voluit, cá ab eo vo-| |per malos fpiritus immittütur; vtait Dauid;immit- 11'3531356.5 /. .. [camur , ne vnius quidem dici; aut horz moram ctià| . |fiones per angelos malos, Pfal. 77. 49. & ficut Satan DWO,?I, : pietatis caufa, ctiam ad Ícpeliendum iam mortuum immiä ventum validum à regione deferri . & con.| | 3it:;m2äïï" . patré interponere debere ; quominus veftigio vo-| |cuffitquattuor angulos domus,vbi filij;filieque Iob .:;mlïï u p cantem fequamur. Nullam maiorem effe potle pie-| |conuiuabantur,ita vt eos domus obruerit)lob. r. 19.] j ym eü?fïllii. tatem , quàm ipfum fequi; cum ne patrem quidem, | 27. Porre bomines mirati funt.) Qui homines:Hiero- í a | s n | | nymus — z IW: "o ii 3 dJOAN.MALDONATI COMMENT. 213 nymus Apoftolos intelligit.Bedaalios,qui in cadem erant naui. Sed nec Apottolos miratos faiffe credz- dum elt tot iam Chriíti miraculisaffuetos : & alios reliquum eft, vtalios homines intelligamus, qui in alijs erát nauibus. Nec enim tam clara Chriftus Eo-—; [tuit difcedere ; quin multi etiam confceníis nauibus fequerenritur , vtfcribit Marcus c.4.36. Eftautem, vt ego arbitror , Hebraifm",quo nomine hominü vul- gus fignificatur , vt fupra c. $. 13. £ mibilum valet vl- traynifi vt conculcetur ab hominibus id ett,vc Galli loqu- untut;ab omnibus prztereuntibus.Et infra c. 16. 15. [quem dicunt bomines. e[fe jihhm bomins ? id eft, quem vulgó dicune : | ! i 28. Due babentes demonia.)Marcus c.5.2.& Lucas c. 8. 27. vnius rantüm meminerunt. Eadem tamen hi- ftoria, Sed Matthzeus de duobus mentionem fecit, 4uia duo erant;Marcus & Lucas de vno tantüm,five quia perfona eratnobilior, vt Auguftinus lib. 2. dc confenfu Euágelittar.c.24. & Beda,& Strabus in có- mentarijs exittimant; fiue, quod magis credo, quód alter feuior effe;multóque magis vexaretur,quippe quiab integra legione demonum obfideretur, warc. Th&ophyla&.atbifra'nttlr. Voluerunt enim Marcus, & Lucas miraculum illud de integra legione demo- n quod fingulare erat;fingulariter perfequi;idcoqs alterum in hoc ocupati filentio prztereunt: dc hoc autem multa receníent, que Matthaus pretermifit. De monnumentis exeutites ) Quia in monumentis ha-| bitabant , vt declarat Marcus c.5.5. & Lucas c. 8. 3 7. Quo autem modo potuetint in monumentis, id cít chrorum intelligitur. Erát enim fepulchra cauernz autin rupib* excife , antlapideo, vellateritio opere camerate;quales nunc funt celle vinarie;vt ex Chri- fti fepulchro manifeftum eft , quod excifum erat in petra c. 27. 60. & in quod Ioannes , & Petrus intra- in naui non fuiffe vcr.24.probatü à nobis cft. Quare]| . 5. 9. & Luc. 8. 0. vt Chryfoftomus , Euthymius , &| -- in fepulchris habitare , facilé ex forma veterü fepul-| runtIoan. 20. 6. & tres ille mulicres portantes aro- Atarent.Chryfoftomus hom.28.Euthymius & Thco- phylactus idà demonibus factum fuiffe dicunt, vt homines in eum errorem induccrent, quem Chry- animas in dcmones commutari.gam Platonicorum' fuiffe fentenciam D. Auguft. lib. 9.de ciuitate c.n.au- &or eft. E&demque Tertullianiftarum fcribit in lib. de hares.ad Quoduul.c. 86.Alij putát demones eos, quos torqucbát , idco in fepulchris habitare coceit- |fe, vt magis horrore loci,factoréque vexarét. Alij li- béter in fepulchris verfari demoncs , vt odio gene- iris humani mortuorü corporibus illudant. Nam & de Mofis corpore Michaelem Archangclü cum dia- bolo conten diffe lcgimus in epift. Iud. 9. Vnde, vt opinor, laudabilis Ecclefiz confuetudo nata cft in fcpulchris ponendi cruces , & facratam exorcifimis aquam afpergendi. Veram caufam mihi videtur ob- Ícuré Lucas c.8.27.indicatfe, »eque veffimento, inquit, imduebatur,neqy in domo manebat.fed in monumtgs. Qu od idco dicit, vt probet feuum admodum fuiffe da m o nium: vnde colligimus idcirco in domo non habi- taffe, quód nemo demoniacum propter fxuitiam domo recipere auderetsexclufus autem cómuni ho- minum habitatione in fepulchra , quia , vt diximus, mata ingrefle fant Lucz 24. 3. Queri propter hunc locum folet,quare demoniaci illi in fepulchris habi-' foftomus indicatfuo tempore viguiffeomortuorum E .|& Luc. c.8.29. Præcipiebdt enim /]ufitui Imimundo,vt exi- 'ed:adoram?,fed Dfim cófitemur,vt a. reg.16.10. quid : ?PudD.Thomam,& pleriq;ex pofterioribus Theo- Jiectura, &fufpicione cógnouiffe dicüt.Si enim certà |cuum eft Marci r.54-Er mon finebat ea loqui,quomam fae- baut e»m, & Luc. 4.41. Exibant autem damonia 4 multu| Jerepans non fiuebat ea loqui,quia feiebant enm efe Chrifium. |nia tamen vxoris Pilati,vtrum à demonibus,;vel ab | Idominum effe,ficut Ifraclitze dixerüt,cim feà regno [(6.fed feníus potius eft;quid tibi mali facimus , quá- lobrem nos eijcias? Alios pretereütes ledere folem?, [ ia commentarijs Hieronymus refellit. Hieronym. 29. Quid nobis 77 tibi.) Ante quàm hoc demones dicerent,iufferat eos Chriftus exire,vt ait Marcus c.. j-9. dieebat enimalli , Exi immunde fpiritue 4b bomimneifts, ret 4b bomine. 1deo: Cliriftum deprecabantur. Mat- thzeus factum narrat, facti cau(am tacet. É — Quid nobss ez7 tibi.) Non videtur mihi effe fenfus, quid nobis tecum communce eft, vt plerique inter- [pretátur. Hoc enim fuiffet iniuria potius Chriftum|. afficere,quàm exorare;quafi ncgarent fe feruos, illü Dauidis eximerent; que nob pars m Dawid? s. reg.12. te non attingimus, non inuadimus , fedveneramur, mibiez* vobis eft filij Saruie ?id ctt quid feci vobis, cur me huius tentationis Dei fructu priuetis? Nec enim negat fibi quidquam cum illis ech commune , cüm corum rex & dominus elffet, & . par.35.21. Quid.mili ez tibi efl rex Inda 8 oit rex 4Egypti , aliquid enim illis à Theologis quzritur,Vetuftam quorüdam opinio- lum veró demoniorum principem ignoraffe meritó veró iple & Auguftinus lib.o.de ciuit.c.ïI.Remigius 'cgis,non certa quidem fcientia, fed probabili con- cognouiflent, conati vtique effent eius mortem im- pedire. Atqui non impediuerunt ; fed procurarunt. Miferunt enim in cor Iudz;vt eum traderet Ioan. 1. anflo iliismulta emim paffa [um bodie per vifum propter eusn. Quid ex litteris facris colligatur in zheologicis fcho- lis explicauimu-s.P.rimüm antequam przdicare inci- perctnon fuiffe à demonibus cogniti;an filius Dei, & verus Meffias eflet,quia f cognouiffent,non ten- raffent , & quia in hoc tentarunt, vtid exploraté co- gnoícerent, 57 fi/iu Dei es , die, vt lapidfs rfht panes frant, & ff filius Dei esymitte te deorfum lupra c.4.3.6.Poft cen- tationem veró certó cognouiffe demoncs illum ve- rum filium Dei , verümque Meffiam effe , & ex hoc loco non obícuré colligitur, & ex alijs etiam perfpi- clamantia,e7* diceutta quia tu es Clari/iw fihius Da, 7 in- Myfterium tamen mortis eius, quod ea ratione ho- mines eflet ab ipforum tyrannide liberaturus,credi- bile eft non bené cognouiffe , quia fi cognouiffent, nunquam Iudam ad proditionem incitaflent. Som- angelis,velà natura profecta fuerint,incertum.Illud credendum , quodinfignis Theologus D. Thomas| admonuit,diuinitus impeditum fuifle demoné, quó Iminus multa de Chrifto cognofccrct » quz non im-| peditusnaturafuafacilécognouiffet. — — — Venifli buc ante tempys torquere 20:.) Dubium , que quibus fint vetba iungéda, Quidam enim illud , ante tempus,cum verbo,vefh; , cóuungunt;quafi queran- erat , cum prius amici effent : ed quid tibi feci mali,| - 4 [quam occafionem dedi, vt cótra me in pralium exi- res? Án dzmoncsifti,& alij Chriftum cognouerint Af?dl'fw" ! nes Chriflig s 9s ; * ; £00n0Nu€ - nem,qui exiftimabant demones cognouliTe, diabo- n-;ï,' 1ficut paulló poft cum cognouifs&t, per vxorem Pi-]- |iati impedire voluerunt infra c. 27. 19. Nzbil tibi , eo7] ]» i« p ] j ittm ] ii fetta tur demones Chriftum ante tépus in hunc müdum| quafi camerz crant, fe fe recipicbat. venifle. - fü ahieit ml tenit N o vt gmgnb' (alt M. queamüï cinc, m TR w O'ah ^s I ) .,:lh"ïb.'( xl « H '*'J)LUIZ x Lf ent H Gl um j " s d " atl meaes P Vidlil LiRCz..»f | ! E | -,"- L«gr,]þyg; | A ll.tlbit'-;h, | | | CU fm)gu;s Ybus T/lep- QUE i ! t A )FQ?'N,I(H' 1! vl Wi s lïmlmþ* ! n k apfovArom AL :.'- «Cc QW'»HIL ï " : [l b ; , ) .'F t véhota hd bj jai um T D. " " 1 f iM gj " " 1 18 f«wxïh «t .:j,.ïog/'[)fïüf; "n " ïggjg,ïd ab aol | f Thomas izmone*(ïuö Ü , iliefu JÉi x.'.'xïnmuï)ï | "';39 | J ; :*:-16-3:, 'WJ, Ts :orgueq;g- ^ Y mones ante dié mdic? f4rT. men:ffe. C'aorum fententiá nullo modo probare pof- fàm; necenim dzmones ignorare poterant tempus Irent. Necaduerbium illud 22* 5uc, mundunm;fed re- Igionem illam Gerafenorum; in quam Chriftas tunc| 1 e,/ib d£;- 214 CINOMATTH CAP VIL- 21j aduentus Chrifti à Prophetis defignatum iári fuiffe tranfactum, cüin id homines mediocriter do&i fci» veneràt, & vbiantea demonesliberi , & veluti ini- puné graffabantut, fignificarearbitror. Illud érgo; ante tempus , cam fequentibus.copulandum eft, quid enifti totquere nos , antequam tempus fit , vt tor-| cant, maior cft queftio. Mirum quanto con(enfü H Cur demo- nes timent, fernio mit - ne n tg- | ..... 'in C. 3. ?i&olæad Philippenfes,fua fecum fupplicia - [circumferre; minus tamen puniri nunc, quia & va-|- L "TT Daemones — lan dié in ! dicij noue- Yint, Ieodem modo, quo poft iudicij diem, ante tépus ex-] liadicij nouerint. Si enim non nouerunt,quomodo| lgandi per müdum hunc, & hominibus nocendi po- craciandi. Ex hac queftione alia fuboritur, at dieii] dicere potucrunt 4ztetempss, id eftante iudicij diem bet,càm & angeli;qui in celis funt;eum ignorent c. queamur.. Curautem antetempus íé torqueri di-|. fe torqueri. *'"äugq&inus in ea fenteritia eft,vt exifti-| ' meoputaffe d&mones,cum Chriftü viderent;iudicij . diem,quem nondum expectabanpinftare. Sic enim| ; Jinterpretatur anretepus, id cftantequàm Putgbamdsg 714 [Qüam interpretationem plerique fecuti funt.| Sed| - Dzmones dierm iudicij ignorare dubid effe non de- |. 14.36. Íciebant tamen tünc nondü veniffe,ideo con-| queruntur 4btetenpi Íc torqueri. At quomodo.tor- | , quebantur? quia inuiti ex ijs, quos obfidebár, expel- |.. Icbantur; & incredibile non eftaliquem illis crucia-| ^ |dine demonum liberati cffent. Secuhda,vt fciremus A - fuiffe cértum eft ; & quia, vt paullo infra dicuri u- mus, propterea Chriftus concelfit; vt in FOICOS ir- ruerent, vt qui illic aderant,& qui curati fuerant;ex |porcorü interitu cognofcerét,quàm multi,8& quàm Íxui demones fuiffens; quod neque cognouiflenefi porcos nó vidillent; nec vidiffent, fi procul fuitfent. Quecriturà quibuídam quomodo porci illic effe po- Jtuerint;quibus nefas effet vefci Iudzos?Nónulli iu-« |tant Iudzos eius regioniscontra legem porcos tia- |buitfe,ideóq; Chriftur cos,;in quarc peccabácin ea mulcare voluitfe , Rupertus.- Probabilius mihi alij |dicere videntur Gadarà , & alias ibi vicinás ciuitaces| Grecz fuiffe religionis, vt Iofephus lib.r7. antiq: c.x3 Jauctor eft;jideóque porcos habüitfe. Curergo Chri- ftuseó ibat;cum non veniffet nifi ad oues;que perie- rant doinus Ifrael? c.1$. 24. Kefpondet non folüm in : [Grzcis, fcd etiam in Latinis ciuitatibus multos tunc fuiffe Iudzos,quórum caufa Cliriftus eo ibat, Prater quàm quàd Gadara proprié ad regnum Iudgz per- 7 itinebat, fed, vt aitlofephus;à Cafare fuerat Grzcis « Ad habitandumi attributa. - | .. 31, Daémones antem ragabdnt*e'um dientes) Duo dz- C ;mones petiuerunt, alterümi ne in abyffum mittc- - jrentur, vt Lucas c. 8. 31 expreffit; alterum, vt mit- terentur in porcos. Cur rogauerint, ne mitteren- turin abyffum ver, 29. declarauimus, . Cürrogerit; vt mittántut in porcos; multas cáuías apud varios auctoreslego. Chryfottomus homilia 29. Euthy- n ! minibus nocernd XOo[mius, € Theophyla&us idco petiuitfe fufpicantur; teftatem habent , quam non fünt poft iudicij diem| - Inirátic T. -s |habituri. Atque itafortaffe antiquori illorum fen- |tentiam interpretari poffumus: Illud nó dubito fen-| : 4 fam huius loci effe «nze rempus, 1f.'d eft ante diem iudi-l [cij; quia Lucas 8; 1. fctibi.;:mgaiï'c :demones Chri-| |ftum, ne fibi imperaret, vtin abyffumirent; quafi| . vt homiiies eius. ciuitatis porcorum affe&i dam- [no Chriftum non reciperent : quam coniecturam| - . [exitus videtur confirmare ver. 34« Etrogabant eum, vt| tranfiret 4 finibus fai,. Alij odio hominum id feciffe, quorum corporibus cum nocere non poffant; bo- [pisjfi poffun&nocent. Quam rationeim rmagnus ille|- Hilarion, vtin cius vita Hieronymus fcribit;cim ex . pngenti quódàm camelo dzmonem eiccitfet ; affe- .,Jrebat, Quod & ex hocloco,& ex lob exemplo pro- |babat. Magis mirüm , cur id Chriítus conccilerit, |E1us rei Hieronymus lianc ratióonem reddit,vt ea ve- xatione eius ciuitatis homines ad falutem adduce- . |rentur, Rupertus vero,vtante meminimus,vt ciues illos Iudzos; qui contra legern porcis vtebantü;r |porcorum ia&ura punirct. Hilarius indicat Saddu- czorum caufa id fa&um effe, qui fpiritus effe nega- . |bant;vt reipfa viderent fpiritus effe. Chryfoftomus, :[Theophyla&us , : Euthymius tres rationes affe-l ,|runt. Prima cfi;vt qui liberati fuerant benefiij, ma- enitudinem agnofcerent, videntes quanta multitu- c. L. Yf. Ctr Chri- flus demos nes in por - co$ imins- ferit. tum, vt ex;mm;chri&umUagdigggfrg.;ï bunoonsc vb ]nein porcos quidem, nifiDeo permittente, demo.- i . o-Erat autem non longe.) G.l d€ paxpdy,erarantem| — |nes habere poteftatem. Tertia, vtliberati quid ipfi long8,fenfit contrario. Grecamlectionem nonnulli . |paffi fuiffent; iritelligerent;nifià Deo feruati effent, magis probant & Latinam cotrigüt; hominesalio-|: :|cum viderent porcos fimulatque in eos demones; qui minimé Greci.Non faciunt taméfinc argumen-| .. ingreffi effent, P;ræc*ipvitatos in mare, Hilarion apud tis, primàm quód omncs Grzci codices affirmatio-| |Hieronymüm, vt appareret quanta ex vno hoimine jncm,nó negatioiiem habeant. Deinde qunód vérofiz|' ^|demonum multitudo ciecta effet; ciim totum port- inile effe vidéatur Chriftü demones gquäm:lon'güïï—., .. |corum gregem im pleuerit. Quodauté idem.Chry- méab coloco;quem infefti habebangpepuliffeSed| ^ foftomus & Auguftinus tradtatu 6. in cari. Ioann,| | [non dubito Latinam lectioné incorruptiorem effe; ! ' |dicunt Chriftnm etiam oftendere voluille defmo- |Bequia omnesetiam veteres & noui Latini códices;|,; ines in hominibus porcorum modo viuentibus li- : [& quia omneéantiqui interpretes preter Euthymiü| — |benter babitare , verum, fed myfticum eft. Quzri | [ità legunt; & quia Marcusc.5. rr. & Lucas c.8.52. di-| - etiam à quibufdam folet, cur Chriftus tam mitisj. | — jeunt, Erant autéibi, id cftin eo Joco;quod Mattheus!!. |vt arundinem quaffatam non confringeret, & li- -|dicit» nen longe, & quia Lucas dicit &f óperm ménte,| .. |num fumigans nó extingueret; tantum illis ciuibus [Marcüs «pcc ( iv iuxta mohtes, quos propelacum| "damnumintulerit. Refpondco voluiffe Chriftum,| EM T OAPO MUOH K TTE Ua 3. | Már. $. AdLuc. g. d. 18. rent. Seruierunt autem gloriz Dei , quiafua praci- - jpediuit humana malitia diuina confilia. . : » " * LE ? d bt |fecerit, quíque poitea ab incolis aggeratus modoó|' |non extet ; in eám&ue fuiffe porcos pracipitatos jj - [tam alienum eft, vt refutare non libeat. Quid enim .|cam tam propc mare, quod extat ; habeamus? j "' Wlfä 'Íuam.- 2.- Etecce offerebant ei paralyncum jacentem in le- i æ«-." ) .— » : : r /.5 ESDS- fili , remittuntur tibi peccata tua. 3. Et ecce quidam de Scri-] Itesautem turbz timuerunt ; & glorificauerunt Deum , qui-dedit poteftatem ta- ;itelonio , Matthzum nomine.- Et ait illi.: Säquere me.: Et furgens, fecutus cít| [eum. 10. Etfatum eft difimbente eo in domo , ecce multi publicani, & pec icatores venientes difcumbebant cum Iefu , & diícipulis eius. i. Et videntes Pha-| 3rifzi , dicebant difcipulis eitis: Quare wmpublicanis;f&, P*jeccäïfþï?sämandu* |cat magifter veller ? 1. At Tefus audiens , ait: Non eft opus valentibus medicus, A| .34. Ragabant ewm, ut tranfiret 4 fimibys eorum. ) Cur ifti homines Gadareni Chriftum non admiferint, in Ccrt;ixn-. . Hieronymus; &« Bcda putanteos id hu- militate feciífe, ficut Petrus Luc. $. 8. rogabat Chri- ftum, Exi 4me Daminje-,qnid,homa peccator jurn.. . Ahij ti- - Imore, nealios ctiá demones ab hominibus eiectos iQ;'iP[Of'u&ïl,gl'C'gCS 1mm1tteret, quodex M&I'C. $i. & vteriam porci gloriz Dei, & hominum faluti fcrui- pitatione Chrifti poteftatem declararunt. Hominü autem faluti feruiffent , f1ciucs illi pro eo ac dcþuc- tunt , vifo miraculo Chriftum recepiffent.Sed im- 32. In mare.) In lacum Genefareth,vt Hieronymus in locis Hebraicis interpretatur.NNam mare propter magnitudinem appellari diximus ver-24. Quo dau- tem quidam dicunt alium quendam fuiffe in mon- tibus Gadarenum lacum;de quo Strabo mentionem dine nimis fapienzibus, quos nunc vulgó politicos 'appellamus,;facilius eft creditu. Nam & nunc multi funtqui Chriltum potius id eft eos, qui Chriftum ffequintur,quàm;porcos,athcos, hareticos, & om- Inibus vitijsinquinatos homincs fimili fpecie hu- opus eft, tam longelacüm, qui non extat, quzrere; ' is ciuitatibus ex imana pmdentflaä CXfuï*S -«;Cl-u.lïf;aübü-*ï: expcllunt. 54 VA UR TA EL EE O. w J j 4»3 $459394 24 A NNS X " [ ä ET. € Luca 8. 35 37. confirmatur, qui Ícribunt eos valde| - timuilfe.. Ita Theophyla&us , Euthymius, quod dej. hominibus Gadarenis , id eft Grecorum confuetu-| Vr r M : Ofce 6.c.6 Inf.12. 4.7. l.Tm.I, : 1€.87. Mar.2. . ? |c. 18, Luc.5.f.35. icefferunt ad eum difcipuli Ioannis , dicentes : Quare nos ;.& Phariízi iejunamus frequenter : difcipuli autem tui nion ieiunánt? 1. Et ait illis Ie |eum auferetur ab eis fponfus:& tunc ieiunabunt. '16.Nemo autem immittit Icommilfuram panni rudis in veftimentum vetus : tollit enim plenitudinem eius |à veftimento : & peior faffurafit 17. Neque mittunt vinum nouum 1n vtres fed male habentibus. 1. .E üntes auterädifäte quid eft : v i&ricäEdiæmä*l—ok)i&? nonfacrificium. Non eniin veni vocare iüftos, fed peccátores. 14. Tunc ac- f us: Numquid pollunt filij fponfi lugere , quamdiu cum .llis eft fponíus? Venient.autem dies 4 ! T NI um [yeteres-alioquisi rumpuntur vtres, & vinum cffanditur , & vtres pereunt: Sed . vinum d [ AMlidresiny ii Qu RI g ww s aol iil FR M o dPOPA. WERILA GNUNBUn AHR N hts ox ER j p a 15 (jjj llitem y Omenr. I —»'5 Atd o ?* Qnlten. RTM uten im nl ( * . IU cfti g E cMæPg: al d gmoïo,& , Ti "t j vl E oA ue M iE A.A—- GOMENCNDAHFERTCORBEAP. IX- 0 —— 00 0309 Ivinum nouum in vtres nodos mittunt: & ambo conferuantur. 18.. Hzc illo lo- quc'n,t&: ad eos, ecce Pnncc:psvnus acceffit , & adorabat cum , dicens: Domine, hilia mea modo defunéta elt : fed veni;impone manum tuam fuper eam , & vi- uet. 19.. Etiirgenslöfm ,f&quebïttll eum ,Scdlfclpuh eius. 40. Et ecce mu- lier, quz fanguinis fluxum patiebatur duodecim anmis , acceffit retro , & tetigit 218 tum eius : faluaero. 22. Atlefusconuerfus, & videns eam , dixit : Confide filia, fides tuate faluam fecit. Et falua fà&a eft mülier ex illa hora. 23. Et cum venif- dicebat: 24. Recedite: non eftenim mortua puella, fed dormit. Et deridebant eum. 25. Etcum eie&ta effet turba , intrauit : & renuit manum eius.. Et furrexit Dauid. .28. Cum autem veniffetdomum ,accefferunt ad eum czci. Et dicit eis Iéfus : Creditis quia hoc poffum facere vobis? Dicunt ei: Vtique, Domine. 25. - Tunc tetigit oculos corum ; dicens; Secundum fidem veftram fiat vobis. 4o. Et| n & MR d WO WOA . A s e um £ee 3 E33'Px 3. Illiautem exeuntes,, diffamauerunt eum in tota terra illa.. 32.. Egreflisautem * d : p v ; Y &|| 0E c. s. 19. hzcpriusnarrát; quàm qua| juén 3l E2 fuperiore capiteà Matthzo dic&ta füt.| — exiftimant ideo eius vocari ciuitatem, quia Galilee A 7wu.Sed ex ipüs illis patet otdinci, eos; — |mctropolisctat , cui (ubie&a:erat Nazareth ciüitas | ? *non feruaffetemporis. : - o n autatem [qam.) NonnulliNazareth Chrifti ci- : uitatem vocari putant,vt Lucz 249.EFlieronymus in. cóment. quod non improbat Auguft. lib.z. de conz; - fenfu Euangeliftarum c.25. monettamen,;fi hanc fe-. quamur opinionem , dicendum effe Chriftum pri*|. müm iuiffein Nazareth ciuitatem fuam , deinde:ex Nazareth redijffe ad Capharnaum; vbi haec, quiefe-|. ^ quuntur, acciderunt. : Alij; quodlengiusà vero di-| B ftat, Bethlehem intelligunt vt Sedulius lib.s. carm.| cius iuriídi&ione funt , aut habitat, aut natus cft. Chryfoftomus:vero, Theophyla&us, & Euthymius, hY Paon quód in ea vtbe Chriftus frequenter habitaret. Tres enim illum ciuitates habuiffe , Bethlehem , in qua qua frcquentius commoratus eft... Hoc probabi- llUS- TR ( dssdés MM TE :H | "A | — dotraut natale folum, quo corporenafen .. 5252 jdntelligendum hunc locum circunftantiam ; quam - Sevoluit ypatridmque fibi paterip[edicautt ,,, . | Marcusc 2:3«& Lucasc. 5. 19. exprcilerunt,tantam ibidémq; paralyticü fanatü putat. Meliüs eodéloco 219 fimbriam veltimenti eius. 21. Dicebat enim intra fe : $i tetigero tátum veftimen-| . fet Iefus in domum principis,, & vidiffet ubicines, & turbam tumultuantem, . puella. 26. Etexijtfama hec in vniuerfam terram illam. 27. Et tranfeunte in-| de Iefu , fecuti funt eum duo czci ; clamantes, & dicentes: Miferere noftri, fili| Q-EEST afiendens.) Marcus c. 2. 3. & Lucas A [naum Chrifti ciuitasappelletur,nori omnibus con- jucnit. Auguftinus; Beda, Strabus;Hugo,8& Lyranus|- sv [Chriftis ficat Romanus appellatur non folüm, qui|.- in ipía vrbe Roma,fed etiam qui in oppidis,que fub'- .|natuss Názareth ; in qua educatus ; Capharnaum, in|. 2 Etofferebant.) Tacuit Mattheus neceffariam ad| confluxiffe in domum , vbi Chriftus erat , multitu-| idem Auguftinus, & Chryfoft. Beda;Strabus,.Hugo; Lyranus ciuitaté Chrifti vocari Capharnaum; Nam| jomnces tres Euangeliftz italoquuntur , vt omnino | flgniücent rectaeum via venifle , & ftatim ca; que dinem; vtnemo ingredi poffet, ideóque in tectum| cos; qui paralyticum geftabant, afcendifle , eóque| . aperto paralyticum ante Chriftum demifule. Hanc Inf. 11. b. 22. Luc. 1. b. 14. Man6.c. 6] . Luc.1o. al z. T'res Chri- jl»' cinita- Les. cnim fidem videns Chriftus dixit paralytico, Confide de paralytico narrant cófecuta. Cur autem Capbar-! — Wliremittuntur tibipeccata tna. K x Fidem r De h- catione pa fidem. L] 2x0 eos,qui geftabano referendum exiftimant,vt Euthy- petis, impetrab'is." Petis Corporis, impctmbis etiam tati Chrifti, vt flium,quàm vthominem appellaue- rit, vtinfra hemorrhoülffz, dicit, Confide filia ver.22. remilfa fant.Sed melius notter interpres per prefens [Theophyla&us morbi originé & indicare, & prius|. quàm morbum ipfum,tollere voluiffe. Solentenim|- El.e.f umq; morbi & effe&ta; & posne elle peccati.Pro-| |ftum occafioné Scribis calumniandi prebere voluif-| - fc , vt ipfe quoque ex eorum calumniaoccafionem| - tempus, quàm noui quidam per przrteritü, reddidit ver. $. & ex Luce c.7.47. 48. manifeftum eft. Meritó quzreret. Refpondét Hieronymus, Euthymius, & abile etiam eft,quod hiöm.;o.Ch:yfoPg,güt»ag,.Chri— (umeret fuam probandi diuinitatem.Fieri etiam po- paralyticus petere debuiffet. Iam enim dixerat, Pr;- num quente regnam Da, eg? nfhitiam , e7 bec omnta idifcientur volas c. 6.33. Colliguntex hocloco Calui-| — üiftz fola fide peccata remitti. Non enim;inquiunt| ; dixit Euangelifta, videns opera corum, autlaborem dem eormm. Quod'multis fimilibuslocis confirma- Prorfus iudicio ciu(dcm'gencris accumulant. Mirül Fides fine, quain omnibus locis agitur, propteroEpeira nó ficri. enim,quàm diligétes fintin tcftimonijs ftultitie fuc] colligendis. Quibus nefzpe per fingulaloca coga-| mur refpondere, femel hoc loco refpondendum cft.| Ita tamen refpondendum , vt nonde tota de fide &l iuftificatione quzftiones fed de huius & fimilid lo-] Fidem illvam.) Quidam & ad paralyticum , & ad- animi fanitatem.: Quódautem, quem Matthzus &| . Marcus filium;Lucas c.5.20.hominem à Chrifto vo-1 catü dicit,leue eft.. Nam, vt fepe aliás, alij verba, alij| fenfüm retulerunt. Magis autem conueni: benigni-| I Remittuntur tibi petcata tua.) doéeovra| (G1ad vetbum;| - quia & multa alia Hebrzorum more; & hocipfum| iure quodam proprio pro przfenti poni folet, vt ex| quzri poteft, cur Chriftus peccata illi remittat, càm| - .|n6 peccatorum remi(lioné;fed corpotis Curationem| - . |vonitati, non omni.fed illi proprié, qua cum adhuc tcft, vt ea ratione docere volucrit, quid primo loco|: cófiderans, quód paralyticum in tectum extuliffent].. quód teco difrupto eum demififfent ; fed ; videns fi-|.- re folent, vcinfra ver. 22. Cenfide filia., fides twa te fal-] uumfect, 8c Mar. s. 34. Luce 7. $0. & 8. 48.]. |& $0. Nolt timere , crede tantàm , ez falua. erit. & Cap. 17. 19. Surge, €g' vade, quia fides tua te faluum|. fecit, & 18. 42. c:eco dicity RefBice,fides tua:te faluum fecit.| - deo Chriftü abijs, quos fanare vult, fidem exigere;|. vtinfra ver. 28. 29. Creditis quia hec poffnm facere volis?|. -gæ,;dum fdm wæ/lmm fíat vobss , multäquc.alia nullo| r corum iaterprctatione difputemus. Poffem dicere;|.- caritate ii juod omnes ha&enus Catholici refponderunt, nos| iuflificat. 'opn negares fed docere; pfimam iu&ificationcmy de| mius. Si enim,inquiunt, páralyticus idém non ha-|. - buiffet, nequefe efferri paífus elfetin tc&tum;neque] ,. peccac?a. illi Chriftus remififfet. Quod nullo Pmïffï? b modo probare polfmh. Nam etíi non du--bl-r(.);qmp magnam paralyticus fidem habuer.;t, tamenitaom-|: - nes Euangeliftx loquuntur,vt dubium.non fitfidem| - tantüm corum, qui Pottäbant, notare VQJ"ILüfïE;'HHCut A omnces fignificarunt fide Centurionis eius paralyti-| - cum feruum fuiffe curatum fupra c. 8. 10.15. & Lüczj. 7. 9. Àtquc ita omnes boni auctores interpretantur| Cyrillus Hierofolymitánus Catechef. s.- Ambrofius| ^ lib;s. in Lucam, Hieronymus,& Chryfoft. hom. 30.| . Confide fili.). bono animo efto, plus enim, quàm p N : , j M WES : t À. inter fidem & opera caritas efb, quà Petrasaffirmat |jritas , peruerfé collieitur fola fide remitti finc cari- '|maior,fed quia ordine natutz prior eít. Poffem, in- |quam,ita refpodere, vtomnes Catholici refpódent, |X fatis fupérq; fa&um effet.Sed contentus non ero; nifi effecero, vt otnes;qui cómuni fenfüu nó carent, "jChriftianam , qua credimus: meritis Chrifti remiffa " Jifti, tàquam inlyra, non tanquá in religione fidem — nertues cfl: hosnec ?riïïxa,nec fecunda,ftd fola tertia ; iuftificari.ouod et l'eïr*c;væ-'vd. 28. € reditis, quia hoc Pa[um facere vobif? Cur inon videant; autividere non pudeat, vtalia prater- — Àà [tate. Prefertim.cüm illi doceant, ficut caritas fine Ifide effe nó poteft, ita fine caritate elfe nó potle fi- dem ; vnus enim eorum error errore altero refü- tatur.Fides autem potius, quàm caritas in iuftifica- tione nominatur, nó quia dignitate; aut efficacitate iftorü non folüm ignorantiá,fed etiam ftoliditatem, & ftultitiá intelligant. Triplicé ifti magni Theologi Dco-dicta funt, vera elfe; miraculorü, qua credimus nihil effe;quodà Deo fieri non poffit; iuftificanté & nobis cffe peccata.Hastres in nobis fides (fides enim faciunt) tribus in Deo proprietatibus refpódere,hi- Iftoricam veritáti; miraculorá, po tentiz;iuftificitem Pe-C"c'a;toräs"&iTerïïhS;vrt'ait D.Paulus; Chriflus pro nobz (vabfurdü eft, ramen & eorü crro- rem refellit, & czcitaté mirificé declarat. Nà in iftis Jomnibus locis,qui tahta accamulát diligentia,nulla] Iprorfusde fide eorü iuftificante mentio fit-Uidens Ie- Jfrrs fidem ilori. Quam fidem vtique miraculorá;qua |eredebant paralyticü à Chrifto poffe curaris non iu- (tificátem,de qua ne cogitauer&t quidá;cüm nec ipfi vnquáà audiuiffent, nec Chriftus vuqu& dum dixifet (c pro peccatis homind moriturum. Nec refpódere Ipoffuntimplicite ifta credidifle, quia apud illos nul- |iines acuti rident;quód implicitá quandá faciamus fide. Dixit de Centurione; Fade,cz fieut credidifi, fiat tbi, G , non inueni tanta fidem in 1/rael. Quam fidénon vtique iuftificanté;de qua Céturio nc fufpicari qui- dem poterat;fed miraculorü,qua dixerat, Domine non feim dignne, vt intres fab teflum meis, fed tanthm die verbo, c2 fanabitur puer meus c. 8. 8. Dicitmulieri,que fluxu fangainis laborabat, /ade,fídes tua te faluam fecit, infra vet.22. Quaz fides? rüiraculorü, qua dixeratintra fe, f tetigero tantum ve[flimenti eins;[alua ero vet.21. De qua & in ceteris;qüe profetüt,teftimonijs, agi perípicuü cft;cámq; Chriftutii ab ijs, quos curat; requirere fo- ctgo'iftos nó pudettam multa teftimonia tanto ftu- dio congerere , vtnos fola fide iuftificari probent; cüm in nullo proríus eorum de ea agatur fide, qua fola nos docent iuftificari? Hzc fatis magna impu- dentia, & ccecitas erat; fedilla non minor , quód iittam argumenta ; non pcffe in his locisde ïP(O' ^or fidem faciunt, hiltoricá, qua credimus omnia,qua à; la implicita fides eft(ac ne explicita quidé)nófq; ho.| Hlaretito- rie catcitas. denu.öo | Truplex /| bereticorie fides ina- nif. L jRoman. IO. Ij u » | xycicumg* /— gondetul tionisLi dl u d fs j )! jerci hi c. f. 8 p Mabt.8.1 ;mm.iüftificallte fide agi, etiam fi de fide miraculo- Eos ramen non continuó probare folafierifide;nam| - rüm non'agerctur,quia in plerifque non de propria; Ícd p : 4l üml p j fl » qum g Rb cam r ia fallinus: ^ iu&f!iæff: | xmariadt Viuficar at TOV n z/)fm dopcen 1 fcä& d guïantur.* hi : nïqut,m Mj Tuftitian [ymbol Taculon quam if lum of ltrenr fj ** MIf HUHL fl pore; d jtur? Vetere dllgm d * * | P tediys | WC Wunt, [j RUL Qu ] | LIW. am. Q lgendu11]3 C(lam Pmï RTa ;l «demhabü 1 "m imbcci ( [Proily E u l'(*mimw ;R—Ily fiCUm , ï Patur, d d tw x — f ï Nï&:m:[ : )M*'&& [£ ïln'x.imm l » 2 0ni. AT rj | | V D0p m li wb l ; i titate Q a t ltteri. CCl (f opofef. tg rf i mülhg]' doueire ïxDOinmj 'm.ï *MQ TU O re loliditn | | | | | Ti Tleolgjts OmmiqUæ äf'ä'* 0049 Qui crelmus ;:;ï's:;mit&& af Mdes hs gioneils dere i z,xwmmm x aniduc 3 ;; n::'ü m&,& X d LAPVAR adcdloatei, eo x eriao- u od vt , ] Mp od dunrl 3 ealant t S;;;s,giöaü,qlll ;Puääamu]- "o f 1^ x0- [!I a o o t varqu " u | r t "m jath J i du freat itfao aup z ïaüïfndc*qu | BPT EE qnol» v j ram flol;- ditas. H eretict Adotli -t infis. omnes áni TE. ,ngado : H eretico- mo]/)mdu»'t, quos corpo cata vemit- tantwr. |tam imbecillem habenz, vt nifi,Deus in eorum, qui 222, dN MATTH. CAP. IX 243 Ifed de aliena agitur fidc; hic de fide corum,qui para- lyticum per tectum demifcruntsfupra c. 8. 8. de fide Archifynagogi.Mar. 9. 23. non de fide filij, qui mu-| tum demonium habebar; fed de fide patris, qui pro filio rogabat , cui Chriftus dicit, (f pores cr:.ade.re , 0mmia pof&ibilia funt credenti.. Yftorumautem opinione; qui adulti iam fünt (nam de infantibuscontrariam funt hzrefim fabricati) non poffuntaliena fide, fed pro-| pria iultificari, quia idco , inquiunt , iuftifica- mur , quia Chrifti iuftitiam apprehendimus , & apprehendendo noftram facimus ; fa&:f. noftra iuftificamur , id eft te&i , ac veftiti Chrifti 1ufti- tia iufti apud Deum videmur , ac reputamur. Fallimus enim Deum;non placamus.Quod fi ita eft, (ua quifque, non aliena fide iuftificetur necetfe eft: aec magis vnus poteft fide , qua alter pro illo credit, iuftificari, quàm vefte, quam alter pro eo induit;aut »rnari;aut calefieri. Per fidem erniim, vt aiunt; Chri- uon feruizgrorantis, fed pro feruo rogantis Centu-| tionis.Luc.8. $o. non de fide filiz iam mortuz, (ed| iti iuftitiam induimus, qua ornati non fumus iufti, fedapparemus. Quz igitur eft amentiaad probandü nos fola fide iuftificari, ea producere teftimonia, in. quibus, non de propria, ([;d dealiena; & dealiena! men foli hodie multorum iudicio, maximé veró (uo, ifti aáini fapiun o foli do&iffimi fant, foli verbü Deipurum docent: praíertim in quaftione de iu- (tificatione, quam illi omnes doàrine fuz caput, ego omnium hzerefum ipforurp (cminarium puto. Appcllemus quidem doctos,quia rantopere volunt: (ed ita do&os; vtiuftos; non quia funt, fed quia re- | - |putantur. Quid igitur nos de his locis dicemus? An| Chriftus n5 qui corpore , non ijdem animo curati funt? De ple- rifq-tlc, noncómuniter de omnibus ita credendum. Nam Malchum illum feruum Pontificis, cui Petrus auriculam abíciderat , à Chrifto fanatum legimus; liuftificatum non credimus Ioann.18. 10. non enim fide (ua, (ed Chrifti benignitate, qui nolebat aruu- dinem quatffatam confringere; fanatus eft. Ceteros vero, qui fide curati funt, non fola,fed eadem tamen non iuftificante, fed miraculorum fide agiturj & ta-| Á C D fide, qua corpore fanati funtanimo etiam crediinus leffe fanatos. INon ea, quam ifti folam iuftificantem,; & Chriftianam appellant, quàque fingunt Chrifti iuftitiam apprehendere ; fed illa; que Apoftolorum Íymbolo continetur, que eadem & hiftorica, & mi- iraculorum; & iuftificans eft. Nam ifta triplex fides, nium eft, portentum eft, chimera eft,&,fi vnam ha- berent fidem, omnem haberent: quia triplicem ha- bent, nullàm habent. Quomodo ergo propter alie- nam portantiü fidem peccata paralytico remittun- 'remitti, quod huius loci exemplo potiffimum pro- bant. Quod quidem verum elt,fed ita tamen intel- ligendum ; vt non folumaliena in adultis fide , fed etiam propria remitti credamus; dum propria ab a- liena iuuatur. Nec enim credendü eft ijs,qui nullam fidem habent, aliorü fide peccataremittis fed ijs,qui pro illis orant, fidem intueretur,nó etfet illis pecca- ta remiffurus. Quanquam hunc,de quo agitur, pa- ralyticum non minorem,quàm cos,à quibus gefta-. batur;id eft fatis magnam fidem habuiffe verofimile quam ifti. nuper inuenerunt ; figmentum eft , fom-| tur? Veteres,vt fupra c. . diximus, auctores abíolu-| ïfaflima f* «& dixerunt;aliorum fide aliorum aliquando peccata adeltis pec i . E : |Lucz 7.39.49. & 16.53. & 18.4. quod imili phrafi di- . |rateftatur 1. Par. 28. 9. & 2. Par. 6. 350. Ierem. 17.10.|. - Rom. 8.27. 1. Cor. 2.1o. Itaque redé ex hocloco|chriti di- Chrifi diuinitaem veteres T heologi prob,a.v.lcz-"-0 |endum quidé cft. Vera enim eft Auguftini fententia habuit, vt eciamfiparalyticus minoré, quàm neceffe erat,habuiffet;tamé illi eorum motus fide remififfet. Alio etiari modo aliorü fide alijs peccata remittun- tur; dumaliorum orando fides;alijs aut nihil agenti- impetrat , vtfzpe dicere Auguftinum memini Ste- hanum Paulo fidem impetrauiffe. ! 1 3. Qiuida de Scribis.) Quui fuerint Scribze,dixim? c.2.4. Intra [e.) & $auGis quidá interpretátur mrer fe, quafi inter fealij cumalijs de Chrifti fadio murmurarent. Sed ex ver. 4. manifeftá eft fenfum effe non intér fe, fed intrafe murmuratfe, id eft cogitaffe Chriftá blat- phemare.N6 enim dicit Eusgelifta,cüm audiffet,aut cognouiffet fermones eorid: fed cm vidiff?t cogitatioties eri. Et non dicit Chriftus,quid murmutatisyed,42 cogitatis mala i cordibus vefiris ? Dicere enim intrafe Hebraica Phrafis 1np23 AioNb dicere in medio fui,eft cogitare,vt fupra c.5. 9.& infra hoc capite, ver. zr. & cüt,dicere in corde fuo 3353 mowo Pf.4.5.& 10. fecü- dd Hebrzos i1.13. & innumeris alijs locis, quod etià D. Auguftinus lib. de Trin.15. c.10. notauit. F Hic blafbbemat.) Blafphemare Chriftü dicunt, quia quod Dei ppriü eít , fibi attribuebat, remittere pecs zata:legerát enim,quod dixerat Ifaias c.43.25. ego fwm, ega [um ipfesqwi deleo miquitates tuas, ed n legexant;aut nó intellexerant,quod idé dicit c.55.6. Po]wit Dominw. Ioánes dixerat; Ecce agnss Dei,ecce qui tollit peccata mudi c..29. Alij Euangeliftz caufam,quam affgrcbät blaf- ohemiz, exprefärunt » Quis potefl dimuttere peccata,, nifi folus Deus? Mar.2.7. & Luc.j.21. — m 4-Et cum vidiffet Lefus cogitationes eorié )V trumque ma- gno confilio expreffit Éuangelifta,& quód nó oblo- cuti fint, fed intra fe tantàm cogitauerint , & quód Chriftus eorum cogitationes non folüm coniectura cognouerit; fed quaft oculis viderit , vt Chrifti diui- nitaté declararet.Expreffius etiam Marcus c.2.8. Q1 flatim cognito Tefus fpiritw fao quia fic cogitaret intra [e dicit illis quid ifla cagitatis in cordibus veflrat Solá Deum ho- minü corda,cogitationéfq; cognofcere tota fcriptu- runt. - M 2 ! $. Quid eft facilius dicere.) Sententia,meo quidé iudi- cio, nifi nimio inquirendi ftudio difficilis fiat, per fe ipfa facilis eft.Dscere hoc loco;nec jp folis verbis , nec pro folis rebus pofitum eft.Nam fi verba quidem fo- làm fpe&tes,zqué eft facilé dicere, Remittitur tibi pec- cata tu4, & dicere, Surge «v ambula. Si res, multó eft difficilius peccata remittere, quàm diffoluta paraly- tici mébra curare.Nam quod nonnulli dicunt inter- retes corpus propria, nonaliena auctoritate fanare aque efle difficile, atque remittere peccata, neaudi- tractat.in Ioan. 72. difficilius elfe hominé iuftificare; quam celum & terram creare. Sed ponitur pro ver- bis exterria effe&us probatione cóiun&tis.Hoc enim modo difficilius eft dicere,surge (7' ambula,quàm,re- mittuntur tibipetcata tua: quiaan peccata vere remit- tantur,cäui audiunt,videre non poffunt;an auté para- lyticus furgat, & ambulet, non videre non poflunt. Itaq; illic dicétis au&toritas , quia mendacij argui nó peccata remififfe:quia tantam fidci corum rationem bus;aut malé agentibus, certé nó credentibus fidem in eo iniquitatem omni noftrum. Nec meminerát,quod| uintitas co- firmatur. cít; fed dicitur illi Chriftus propter geftantiü idem «entuncmend Ipoteftnópericlitatur;hic quia oculis cóuinci poteft, N ER ä g [IOAN. MALDONATI COMMENT. 22 r | ii]ï"*pcrictlltlxïi'-* adducitur. Quemadmodum fi quis di-; A bantur hoc loco Nouatiani, vt probarent non potfe! gæysogia .Aïïatthz leeret ibi difficiliuselfe derebus proximisatquere-| — |(acerdotes remittere peccata; quemadmodum hodic (;ï::;ïsæ " i .t ceutibas,quäm dé remoti(íTlimis & incognltl-s hlltq- eorum hc;tcdcs Caluiniani in ceun demcrmrem abu- /;z:':f;n;;;t. | ïm? " ! |riam fcribere, aut de plantis; de t'crfa',.df: animanti-| [tuntur. Vtrifque D. Ambrofius duobus de peeniten- | s (l | Ibus; quàm de cxlo, quàm de concétricis, &cxcen-| [tialibris abundé refpondit: & ex his, quz modo di- | quaman:,o Itricis.de cyclis, & epicyclis phxlo—fo*pharx: RHonquod, |ximus, facilis eft reíponfio , quemadmodi potcítas ',Cwmf " Idifficilias non fit hzc fcire, quàm illa; fed quódfa-| — |remittendi peccata cum natura ctiá humana Chrifti ol WW lcilius hzc, quàm illa probare; vbi diccr? auditori| ]àdiuinitate cómunicata eft; ita fuiffe à Chrifto, ran- j linccedalo poffümus;Non credis? afícendeincelum;| |quamà capite;cum quibus voluit mébris,id cft cum BM lvide,metire. Siita non eft, mendacij do&oremar-| — Jfacerdotibus communicatam. Quod & in poteftatc g leüc; Ad huncfenfum Hieronymus;Chryfoftomus,| |faciendi miracula factü videmus; quz cüm propria ï !0-14-1":7 IBeda, & Theophyla&us cxponunt: & perdere mi-| B |Dei fit; à diuinitate Chrifti cum humanitate; & à | p lhi videntar operam non folàüm qui aliam quarunt; Chrifto cá Apottolis cómunicataeft;nifi qubdChri- ereW&?j fcd etiam quialiam inueniunt interpretationem. ítus fua , czeteri Chrifti vtrüque au&toritate faciunt. R iV Quodautem Hilarius, & Ambrofius de refurrectio- Surge; tolle, «2* vade.) Fc tria verbaad euidentem d necorporum interpretantur, quafi perhuncparaly-| |curationis probationem Chriftus adiecit. Ncc euim. chxproözäï H ticam mortui fignificétur, & difficiliusfitmortuos| — |videri poterat fimulata; aut imperfecta curatio, qua ( fufcitare, quàm peccata remitterc;ingeniofa& ele-| |impotens membrorü paralyticus furrexiffet, infuper | um vans eft allegotia; fed nos, vt fxpe diximus, aliud — le&um fuum in humeros fuftuliffet, & in domum NU .. |querimus. Illud quamuis magnisauctoribus non; |fuam portaffet , vt Chryfoft. adnotauit. iil mlj Difjic!^ c6cedo difficilius effemortuosfufcitare quàm pec-| |.. 7. Timmwerunt.) dDasp.oGy admirati funt; quidam yuuinl ïf/,,;ïïï'mta remittere, gu-ip qui .fccit te fine te; ütfqitabit te| . |t9-mufn(av tiyriücrunt legepdum putant,non.in,tclli«z o m - Jquam no- -æfx!nc tesíed non mfhücab;c ;c.iïxu ; te,'vtl.oqgutmf Au-, C gentes hqreuchum fchoha&mn-,quem fc.qm volue- TW t (ici euftinus. Poterit autem aliquis meritó dubitare;| — |runt. Nam ne ille quidem ita legédum exiftimaz fed TM ;-;fr:l; d quomodo Chriftus, quod probandum er acon glu-— -|id verbum .Gxgniü.care,no-&rümquc intetpretem pa- N ädpo JZ. dat. Nam fi remittere peccataerat re vcra difficilius| — jrum proprie vertiffe. Vtique errant;jnam nofterin-] - Chr idum experientia curati paralytici docet fe,quodre| jterpres fenfum, nó verba refpexit. Et quamuis S2»- wil ipfa facilius eft;poffe facere ; non benätobat poífe| — juzCem proprié ficadmirari,tamen hocloco pofitum mi & fc peccata remittere, quod erat di cilius. Ref-| |cftpro timere. Eftenim admiratio quedam;quz cx n pondeo, Chriftum tantüm probare voluiffefibieffe| — gaudio;alia que ex tímore proficifcitur. Itaque Lu- I m credendum, quod bene probat ab eo, cuius proba-| jcasc. j. 26. quod hic Matthzus Saupacpór admira- : "l tio erat difficilior; quafi dicat, fi non fallo,càm dico| — jtioné vocat, teaew ftuporem appellat, & vcheme- | us paralytico 5wrge, «* ambula, vbi difficiliuseft proba-| — |tem timorem interpretatur. Er ffwpor (inquit) appre-]. i re me verum dicerescut creditis me fallere,cüm dico| D bendiremnes,ey: magnificabant Deis,e7" veplets [unt timore, | lW f vemituntur tibi peccata tua ?. Denique exre, que effc-| |Timor autern intelligédus eft;non ille; qui ex odio, ld ctu probari poteft , in re ; que probarinon poteft;| — |fed ille; quiex magnaalicuius opinione & reuerétia] ,;,3,;,," fibi fidem facit. u eonocn | | [nafcifolet, cuius lib. 3.Reg. c. 3. 28. fingulare exem-] | b — 6. Vtautem [catin) Quidam hzc verbaEuangeli-| |plum eft; vbi càm populus in illo iudicio inter duas hi It cfle putant.. Quod ne fimile quidem verieft ;&| —|meretrices Salomonis fapientiá perfpexiffet;timuif- WP ; quia fententia ipfa poftulat, vt Scribis Chriftus hoc| — fe dicitur Salomonem. Quemadmodum ergo illic, cx'x&ä dixcrit, vt probaretfe poteftatem haberepeccatare-| — |timere pro admirari ; ità hic admirari pro timerc dehuty mittendi; & quia omnes Euangelifte Marcusc.z| |pofitumeft. —^ — o webuie ! hofti 19. & Lucas c. $.24. eadem ponünt;quod profe&o 9. Tranfrens inde.) Rediens ad mare , vt explicat frhn 1äcr'H)S non feciffentfi ipforum fuilänt verba,non Chrifti.| |Marcus cz.13. De Apoftolorum vocatione;qua hoc um s Plerique interpretes exiftimant Chriftum probare| E |loco dici poterant, diximus fupra c. j. 1. m |til aä,ïn i voluifle fe cffe Deum, ac propterea non blalïahema- -- odateloniem ) Admenfam publicanorü, ad quam Quid teh-] | (yïlï?ar re; cüm dicitfe remittere peccata. Ego nihil me,fi| |publica Cefaris ve&tigalia referebantur;simle rvovue, — | leïm) cum illis conferar ; iudicio, & auctoritate valere| |quod ve&tigal fignificat;rewwio telonium di&tü efb| - gq; " Ício; fed tamen & fingula verba,& totumargumen.| [ideftlocus vbi ve&igalia reponuntur. Sed quia ple- : "Zf*?f tum perpendenti videtur probare Chriftusnonfo-| ;iranq; vectigal pecunia erat; quz fuper menfam nq!r ; TP lum Deum poteftatem 'halïocre' peccata remittendi| — |merari folet, menfa etiam appellabatur, ideóque ad E g 7 "m | iCredibile enim eft contrarium eius; quadScribe| telonium;ideftad méíam federe dicitur.Sicut víque| | * O Yolen Chifis , putabant, probare voluiffe. Putabantautem illi&| — |ad hodiernum diem in nifpania vocatur L« me[à ma- o eetid vt ho | fplum p*cuxn offe péccataremittere; & Chriftum| — |efral, id cft mcnfa»magifïralis,locns, adquem ve&ti-| - | t?q[?fAän moypecesta vtique non efle Deum. Chriftus probat & fe Deum| — |galia Magiftri equitum D.lacobiapportátur. Con- Mlntnd renifit. effe; & etiam , vthominem, remitterepeccata, non| p |ftat enim tributa olim non oftiatim colligi folita; |— UO CoN vt qualemcunq; hominem, fed vthóminem Deum.| — |fedà fubditis ipfis in certum locum referri.Sicut de- ] Fllcy Deum effe non tam argumentando probat; quàm| — |cima in Hifpania non folüm non extorquentur, fed k?&ücndial experientia demonftrat, dum illis, quidcogitent| nepetütur quidem; at fponte ab ijsjà quibus deben- "tmpor exponit fe, vt hominem, remitterepeccatà probat| — |tur, afferuntur. Hanc méfam,ad quam fedebat Mat- m lco, quod ver. ;. eXPIiCauimus, argumento. Atque| thzus,; credibile eft non in ipfius fuiffe domo, fed in thbamyg( |hanc vim hec duo verba , Filius bominzs , & faperrer-!.— locoaliquo publico iuxta mare vt facilius mercium; m "a»; habere mihi videntur. Non enim dixit; vtau-| — |qua mari adducebantur, tributa in eum colligeren- j lo rem fciatis filium Dei habere poteftatem: fed jïliumt itur. Nam Marcus c. 2. 15. & Lucas c. $. 29. fignificát| p podedg; | r55 & nó dixit in czlo; fch fésper terram, vt often-| — indé Chriftum in Matthzi domum fefe contuliü'c',ï a'z':tmm,,gü deretfe etiam,vt homin&remittere peccata, Abute-| — vbi magnum illi Matthaus conuiuium apparauit, - ] donady, -. — "g Matftheum |o Mdg 216 ^IN MATTH. CAP. IX. "- "Rnhos — : | — "UTESSINBUE. i Q '*r*mäf' : — Mattheun nonune.) Marcus c. 2.14.& Lucas c.3.274 À Ve.rbzf,'OïfEe'. 6.6. man ifeftum eft; fequitur enim , ] " 19-Mattþæ.U-1n nonpne,ld.cPc cognométo Leui. AP."' fc:mmml.)a magis,quam halocauled.Per facrificium au- ii . paret autem honorificentius fux.iï"e cognomen Lwl, tem , quia externus erat cultus, omnis cultus exter- J U o quàm nomen Matthzi, quia animaduertimus nun- nus, per mifericordiam omnia catitatis opera intel- Odi pqp quam fe Leui;fed femper Mattheum mod;:.ü:ug*,ahqsl 'hgf nda fü ht iU | Iï.'anacm eum non folum Matt ! æum,fcd etiam I:,eqz hon Oris| zïrg veni vocare mjïo s,fg.fz Pem"?*:e?') Du; :hoc-loco. q-lzg.. Vil as cauía vocate,vt Hicronymus Qþfcï HaU EU E Rlorg;sffumt,f»'na,an ahquos,cum' Chnügs venit, 1u- du | 10.In domo.)Eiufdem Matthiei;Marc. 2. jX Luc| ftos inueneritialtera;an propter illos etii,fi qui erát, | TTTE | Te ROV OPIST " üR vhid v?n.errt.;vHærencg hmug temporis Luthg;am,& Qal* Ertor. ba- | :ci:mPWri.l | | 15'5'*""3')1',161"' aifmus vioN ïJt? Hey C d"?f evt Iud. uinianinon folàm , cüm C;hmü:t.ls venit; fcgi etiam fïï'tot:a ;ï ! nitre T IO.14. Iteq7* :ïzuomte Dca;, quos el;gz/?u,zpfi 'U.os ltbefent n PO ft cloumn qgam veré 111.&,[1 m .'fuüfe nggan t. Qtlcïn 'minem)egä ! lbl temporeangaflis Eadem phrafi dicunt Galli,z£ !lcædff B 'erroréetfialioloco copiofius ü1113 us refutaturis hic;, VE atb prenex que ceft "s | B z s etiam O.bltc;'r perftringemus.Certe Zachanas,ö; th'ï , ileiky. X Diate.) Mittitad fclfol' am dq&ores legis ; vteius fabeth iufti erant; quocunque tandem modo miicos 'f.ï:zi'—.N;;;;;];:?l rci, cuius fqientia mgtxnnä glormbant.ur, lïïaXIIHR-fn 1-ngcrpr3tentur. ProP;tcrea en;m.negantvpoin folüm :5;-,3QL,..W ! exprobrït ignorantiam , vt Euthymiusadnotauit| jeffe quéquam, fcd etiá elfe poffe iuftum, quia nemo M | de alijs quoque locis facere fþlct,ït C.I2. 3. non ff'- totam(in qu;um) legcm feruare pogei.t De Zachgrlq TOE giftis,quid fecerit Dauid quando efarijt, C* ,quicum enerat.| — lantera & Elifabeth c. 1.6. Lucas fcribit ; Et erapr iuff & 1l & ibidcm ver. 5.'*non'le;gz,[?i4 in lege,quia þ.:äb.atlm facerdo-- amlzq ante Deum.'fnfcdmtes m ommbw.f mandatis , e7* iufhi- DN tes im templo Jä?bat(mm :z/talft(zt,ü:' Jrne erimine þnt ?R . fa.mombua Domini /z'r;eqtfcre.la.lul.ï(?s non repitatos,vt i It n0n imcäi- | I9.4.005 lfgdï 5sqHia qui ffffl' hammem ab init W;'??f*fäülüm, 1&1. commen tzxmtur, edme'c Jlglt, & fulüc nóap uæd. TE p fæmmw; feat fOS;Gmlllït *c;z;.IG..A,z.& 2ijn& Mar.- hom.m.cs tan tgxn,fcd ante Dc(:pm,ög non, qu1a-plcc.f | "w 12. IO. 26. Phanfæos lcgls &9&0;;5 fmi;ï.'qjdälxilmus C cata llhs.'no.n unPutabanht-ur, ed quia peccata n ha- Eu G12 4 eotowet ts 0 114 jbebantid eft;quia legem obferuabát,quod ifti boni x'--'xï?ïïïh?l; ! M zf-:ricordiam ;UOZG.) Primumququndum,quorfum - ; 'Euangeli&g)vt eorum Ctia m Vetbö Vtafgi m P ombllc m Chriftus hoc dicat; nec enim hicdefacrificio, aut| . |effe dicuntmedentes (inquit ) m omnibus mavdatis, e7'| RU. mifericordiaagebatur. Refpoiideo , magnamfuiffe — [;uffificarionibus Domin: fine querela id cft,ita vt nihil in| XXOpoH mifericordiam peccatores ad poenitentiam vocate, — Jeis defiderari poffet. Si ergo talis Elifabeth, qualis| : m Ui vt paullo poft dicit:quam probatà maioriad minus| |Mariade quailladicit, Znde bocmibi , vt veniatm ater| 1. latl omnibus effe rebus preferendam;Si enim factificios — |Domipi mei ad me?Luc.1. 43. Alios quoque, dequibus]. . lia quod Deo offertur , tefte Propheta prferendaeft| — |(criptura mentionem non fecerit, iuftos fuiffe cre-| - d quibus non eritrebus anteponenda? ficutfupradi-| |dédum eft,quando ex his conftat effe potuiffe, Nam "( Xit C.j. 24. 25. froffers munus tuum 4d aleare,ey* ibi vecor- — |&c Nathanáel Chriftus verum IHraclitam appellauit, La datus fueris quód frater tuus babet aliquid. adzfnj/imi tert- D |in quo dolus n6 effetIos..47.qua phrafi folet fcrip- i qui linque ibi um tuum ante altaveeo? vade prius vecociliari — |türa hominem perfe & iuftum fighificare, vt PáL| | gone d r , fratri tuo, Ad hüc ferme fenfum Euthymius eXponit| — [14.5.Qui mon egit dolum in lingva fiias & 31. 2. neceff in fbi-| faplcaem) M Etnon facrificium.) Nou negatfe factificium velle;| . |rztu eims dolus. Denique de Chrifto ipfo ad magnam|, pa , .44 donirdis] cum ipfe inftitueric fibique iufferit offerrifed dicit| — Jaudem dictum eft, qui peccatum non fecitoec inuetgs efd if fe mi(gricordiam malle , quàm facrificium, ideftfa-| — dolus i ere eims. Alia cx parte fcriptura docet omnes Q»ggmadoïï imquly 5 4 crificium internum,quàm cxr;:nu,&,fi alterutxum . ffüilfe peccatores Rom.4.22.23. ivffitia autem Del per fi c*h;:ïïm. pOm d dcfuturum eft, malle externum, quod in carnahbusr dem Iefa Chrift m ommes,e7" faper omnes.qui credunt in eit ;,;, um i | | hoftijs quàm interná, quodin corde cófiftit 5»Slj'e'*ffg.'c mon enim efHdifnfiromnescnim percanerunt, C egentgho- * ? " W;);-;;( ij'æipmm faxcrlfi ciü. Eft cnim chïqonædlomg quo folct 1.111;, | [naDes, & a. Cor.j.14.15. ff vnu proomuibus mortawa eff, j | mï'zd ? |càüm vnum alteri Præfcr-ut,no 1llud magls,hqg min edeomnes mortur [unt , €7* vnus pro omuibus mrtups eft & '; * [affirmare; fed illudaffirmare omnino :'hQC omnino Eic riftus. Ya etiam omnes veteres auctotes fei.ïtlunt, UM negaresvt,doGirima d eao ii ffz mea , ld'f-'ff HO CO TM EA) (;h.rllüumwcm:n. venit,)neminem iuftum repenlf;: fcd : »S'f;g;.).y:f.a, quàm pattis eft;abco enim ego accepiIoà.7. 16. Non dixiffe, non venivocare inffos, non quód aliqui iufti ef- bunb o BMWW eflio vos,qui loquimsni, fed [psritus patris ve[li,qui loquitm| — (cnt, fcd quód fealiqui iuftos effe reputarent, quales| 1. s senti im vobis, ideft non tam vos, quàmilleinfrac.io.20.| |illi ipfi erant Pharifzi , quibus ifta dicebar. Propter Non volentis nequecurrentis fed miferentss eff Deiid cftno| — |eosautem non venitfe,non quód propter omnes nó ram volentis hominis,quàm miferentis eft DeiRo-| | |venerit; fed quód illi, qui fe iuftos putabant, vt, qui manorum 9. 16. fic Chryfoftomus explicathom. 3.| — |càm eegroti fint; fe fanos effe dicunt; medicum non Itaque Ambrofius. lib. de poenitentia c. 2. italegit| — |quererent.Sicutillis Chriftus dicitIoann.o.41./e«c| - "ifericordiam malo , quam facrifióum. Auguftinus veró| — Jeffetirynon baberetis percatums nimc vero diciti , quia vide-| lib.2o.contra Fauftum c.16.Sc lib.a.de cófenfuüEuá-| — ww peccatum veflrum manet.Yca Hilarius & Chyfofto- aelift. c. 27. mifericordiam volo, quam faceifrcium,forma| F Imus hom.st. Hieronym. Beda ; Theophyl. Euthym.|. loquendi apud veteres Theologos víque ad Grego-| |quafi per ironi& iuftos appellatos intelligunt. Scrip-] rij tempora frequenter vfurpata, & ; vtfufpicor,ex| |turz autem , quz hacin re videntur eflc contrariz; veteri nata editione, quaante Hieronymum Latina|. Jad hunc modutm conciliandz funt.Inuenit Chriftus vtebatur Ecclefia, cuius au&otem credibileeft He-| — |veniens, vt probatum à nobis eft; aliquos iuftos, & braifmü imitatum folitum dicere m *nyon m Hoc| [riaméneminem, vtaliz fcripturz docenciuftum in- volo ; quàm hoc, ideft hoc malo. Idem Auguft.lib.| | |uenit; aliqiios , qui re vera iufti erant;,neminem qui H 1o.de ciuit.c..& Cafarius hom.36. legunt, miferitor-| — |per fe , ideft incipfo Chrifto iuftus effet. Nam ipfi ! dium magi volo , quam (acrifiawm , ad fenfum fortaffe,| — illi , qui ante quàm Chriftus veniret, iufti vnquam non ad verba refpicientes. Huhcautem effefenfum| — lfuerunt,non nifi per eius gratiam & fidem,& vi fu. , l'cx eodem loco Prophetz , ex quo hecfumptafunt! — 'turi aduentus cius fuetüt iuftificati;vvt petrus teftatur | E oA AC . c'ö'cepm ft 114 jrecmto. mmitþrop ter inlos. Chriftus, no wenijjät) fi QA'däJ 125 peccaffet. B. Virgo 7uem.1qud;5m eg ill; Ila 19(3 Chrifti mater B. Virgo somdó on veniffet cius gratia praferuata non fuiffet. Su- Chrj]hes n pereft quzítio fecunda, quomodo dicat Chriftus fe |Chriftum n6 veniffe, vt iuitos;fed vt peccatores vo- 218 IOAN. MALDONATI COMMENT. 229 ] A G15 n.per grätmm Domins lefos Chrifls credmus faluari, Maria omhium iuftorü hominum iuftiffima, quam à peccato etíam originali przferuatam. credimus, inter eos numcratur, qui gratia Dei indiguerunt, & propter quos etiam Chriftus venit , quia fi Chriftus nó veniffe,vt iuftos vocaret,cüm nemo fine cius vo. cante gratia iuftus füerit. Quomodo veteres aucto- res re(ïuon derint, paullo ante commemorauimus; non veniffe,vt vocaret iuftos;id eft;qui fc iuftos effe cxiftimabant ,non quód ille vocare nollet, fed quód illi etiamfi vocarct, venire nollent. Hoc probabile eft. Illud auté quod Euthymius dicit, nifi aliqua be- Ó iufti ipfi fibi ad [slutem fufficicbant. Quanquam nó fed au&oris minus cautum loquendi modum dáno. Ego;fi quid tamé meum valet iudicium, fic intelligo caret,queihadmodum nonaginta nouem oues, quz gnifi- miné quererets nec nonagita noué homines,qui nó erraucrant, vt vnum quzreretaberrantem, quafi nó declinauerunt, /ï;nul mutiles fathi fant,P(13.3. $2.4. fed fignificat fe adeo effc bonum & mifcricordem , vt fi Ínon fuiffentnifi centum homines, nonaginta noué] quiffet, vt vnü iniuftü quereret, & fe propter illum| folum in hunc mundum venturum,& mortem fuf-| iufti;& vnus iniuftus;nonaginta noucm iuftos rcli- cepturü fuiffe. Similiter hocloco non fignificat ali- quos fine gratia aduentus fui iuftos effe, ad quos vo: candos non veneritfed fe ita peccatores quarere, vt li aliqui fuiffent iufti , non propter cos, fed propter| peccatores venturus fuiffet. Hic,nift valde fallor, ve- rus eft fenfus.Iraque illa quorundam Theologorum opinio , qui exiftimant, etiam fi homines non pec- caffent, Chriftum fuiffe venturum, non folàm huic loco , fed (cripturz mihi videtur cfle contrarias & extenuare. Et vero, nifi Ícirem ctiam nonnullos Ca- tholicos,& cruditos viros in ea effc fententia,multo tentiam reprehendo , auctores quoque videri velle eam etiamnum defenfitant;non mirari. ftione vidifuifent. .. | -s D ifcipul: Ioantiis ) Lucas c.5.33.ipfos Pharifeos accef gclift.c.27.ita conciliat, vtrofque acceffiffe,fed Lucá folos Pharifeos,Mattheum folos difcipulos Ioannis nigniore interpretatione molliri po[ïït,prorfus Pe-l nominaffe.Sed videtur ita Mattheus loqui,vt figni-]. ficare velle videatur Pharifzos aufos non fuifle ad|. |Chriftum accedere. Nam & paullo ante ver. ri. non]: Chriíto,fed eius difcipulis dixiffe ait,gware eum publi-|. CADbt , C peccdforibuä m—indwsat mag;i/?eäf z(cj?er'?; Cïjarc | probabilius cft Ioannis difcipulos à Pharifzis fum- miffos acceffiffe , quod eo illi libentius fortaffe fece-' À B lagianum;Chriftum non veniffe propter iuftos,quia|. auctoré, qui & Catholicus , & pius , & eruditus efl;|.- Ínifi nonagefimus nonus quifq; homo iniuftus effet.|. Omnes enim i viam (aam declinauerunt,Va.6.11. Omnues| cam grauioribus notarem verbis. Sed nolo , d fen-[ . Ws w . ; h p E ' TO E reprchendere. Tantàm dico non poffe me cos, qui 14« Tnnc accefferunt ) Càm Pharifzi in priore qua-| - ffia eiusfponfa confummat Apocal.19.7.9. quia tunc jeam in cubiculum fuum , id eft in coclü introducet, C nonerrauerant , vt vnam quareret errantem, in de-|.- |ferto dicitur reliquifle infra c.18.12.N6 enim fi [cat; vt quid interpretatur,angelos reliquiffe,vt ho- fiffe dicit:quod D. Auguftin.lib.».de confens.Euan-| Uil s ux r dum incertum Chrifti beneficium fingiscertum il-|. |lud,quo maius effe non potuitredemptionis noftre runt; quod inter Ioánis & Chrifti dilcipulos aliquà fuiffe cóftet emulatiunculum Ioann;3. 26. Rabls, qui erAt tecuus trans lordanem , u tu teflimouium Pt"'hiþ'*i/z 5 ecce bic .lv4p-tiZ'4t',v'omncs vesint ad eum.Propterea Lu- cas Phariíxos acceffiffe dicit , quia Ioannis difcipuli inftigantibus Phari(zisaccefferunt.. — . ETU Difcipali autem tuino ieiwnant.) Lucas c.5.35.dicit;di- /Eiguli autem tus edunt, «9* bibunt, quafimmoderatum cibi,& potus vfum notare voluerint, & quidem cre- dibilius eft; & Pharifzorum ingenio magis confen- taneur ita dixif[ce.Nam per hec verba edsr,ez- b;buu:, giftrü ipfum Chriftü notare voluiffe Chri- ftusad hunclocum alludens fignificat c.11.18. 19. ve- nit loannes Baptifla nec manducans nec bibens , qg7 dueumi demonium babetyvemt filius bouuinzs manducans eg» bibes, tern mae qg" peccatorum amicus, Homines opinione fui inflati, & fe laudant, quare nos ierunamus , & nefe laudare vi- deantur, difcipulos Ioannis laudis focios affumunt: Chriftum autem, & cius difcipulos non folàm tan- quam parum religiofos , fed etiam tanquam intem- perantes ; & ebriofosaccufant. Quarenos,plus quàm dicunt his verbis fignificant. Quare nos,& non uv nifi quianos fan&i;ac iufti, & ex Deo fumus:tu pec namus, tu peccatorum hominum comeflationibus delediéris -- —— : g. Nunquid po[fun lami;aut cubiculi nuptialis Mar.2.19.ider nofter in- terpres vertit nuptiarum. Qui autem dicantur filij (ponfi , aut thalami manifeftum eft ; loquitur enim diffident. Ambros. lib. s. in Lucam,Hieron. & Beda rum appellantur ; qui familiares fpófi funt, quieius varijs lxtitiz argumentis celebrant nuptias, quod nunc corruptis apud nos moribus cóuiuijs, faltatio- nibus,ludis fieri folet ; tunc faltern conuiuijs, vtex nuptijs in Cana Galilzz celebratis Ioan. 2. r. perfpi- cuum eft, idcóque diciticiunare non poffe, quia rc- pugnatnuptiarum celebrationi ieiunium. Quemad- modum enim filij regni vocati funtc. 8.12. qui funt des nopces,. Amici fponfi , vt vocatíc ipfum Ioannes hic celebrantur Matth.22.2. & 25.1.nuptiz autem in celo,vbi matrimonium quodam modo cum Eccle- vbi perpetuis eius frueturamplexibus. — d . Lugere.)cur non dicit ieiunare,non enim de lu&u nere non folüm iciuniü , fed omnes alias luctus terrogabatur , ref(þon deat; & vtà negatione gencris äad negationem Ípeciei fortius argumentetur. Si cnim animal effe non poteft, quomodo homo effe poteritiSi filij fponfi lugere non poffunt, quomodo | difcipulorum intemperantiam , per difcipulos au-] c7* dicutnt ,ecce bomo vorax, e7* potator vinz, publicanorum,| cx regno, ita filij nuptiarum, qui celebrant nuptias;| - quod fignificátius Galli dicunt, cewx qwi [ont de la fefte|. cator,& ex hominibus,cüm interim, dum nos iciu-]. j;ly'ä enfiz) àitjol rá voagüvec tha- , Chriftus de difcipulis fuis,de quib* obieca illi que-] Ítio fuerat. Cur veró ita vocentur, de eo interpretes in comment. ideo filios vocari docent , quàód ab eo| (pixitualitcf nati chntQIis potius affentior, qui He-| - |braifmum effe dicant , quo filij chalami;aut nuptia- Baptifta Ioan.s. 29. fponfus autem eft Chriftus vt in| illa parabola nuf tiarum adumbratur c.22.2.& c.25.1.| $.6.10.&& Apocal.19.7. 9. Cuius,vt ita dicam, fpófalia, (cd de ieiunio quarebatur.Ideo, vt opinor, vtin [gc,— : pE |Ciescomprchendat;& plus quàm ab aduerfarijs in-| iunzucrim,' Jul' VOSC n iil em hontl ais d T l | ueniff»liw l hn p (/,y; pg.?;æz iþonlï;fïh?5 parabstcnu n venic jmvarif u« Qebut amd) amadi h. 'Jg'admge- TU ] . W at j-*ran:m Ul&æ,qu] ficat leiunare poterunt? Lugere enim hocloco non figni-| - 3)icit l: m:deratumæ Q&Q&ä&ïm Cfe- us Qan(m.f *fif;*äb" U'W :X Tüale Che. 031 " ( cff!l/)[ B72 A a i m*'" A "" EY mhü; lbb d. i. h'æqmz'd- OP * T | 00 10j - (IU.'ZIU lntep- dicimn| - ?f xilOS &uï : ,,,.....—....(, A&plisquim| - QsX non t T k?ï;'üïm?ggï l : l Qu nos g : r OCOn | l l | j l l | 1 !r:;u:a*m usj emnollrin m f gt em J:ï;:inïf'ïxqæg/-,/ m* a on Iter w* xmtu'..ü H 11 " » LE l ", ii éntür quid- zj Lt j qicts TUN quod] juj a &;WW yantnupt Antith f fim [ount ,,,,, xpam Ti Lt&quüw ( Ka nim ho y lo W jydanpl j g mcnïïturf,ä lo homoïä lntyquomo 0 T g 2 Cur difci i0 contra Caluini flas. Püll». I wïnu Teiunayent, nà Cl?'/'l:fïi g&gdmge- tm& defer.- 230 —INOMATTH. CAP. IX. &,vt Latini loquüturin lu&u, fordibüfque verfari: : 3 n FUR 2l - N ficut dicuntur mortui certo tépore lugeti ; 1ó quod veftem gerant.Quzri hocloco merito poteft,fi non iciunatc, cut Ioannes Baptitta , ciüíque diícipuli ie- iunauetint; ná & ipfe filius, id cft amicus erat fpófi, dco id fa&um neceffarib; vt omnibus modis ad falu- tem homines allicerentur ; & fingulari , qualis fuit| DIoannis; & communi , qualis fuit Chrifti , more vi- uendi; vt Chriftus c.11. 18.19. fignificat, vemit Joannes [ponfi;filius tamen;id eft difcipulus proprié nó erat; (tus faltem ipfe,fi non cius di(cipuli; non ieiunabat Eadem ratione refponderi Poffet, quia fponíus erat, & fponfalia (ua gelebrabat ; wfcäc.i ipfe aliam rationem, |reddit, quia semo immittit commi[Juram päm rudas in ve- flimentum vetus, vct. 16. t 397 .. Fenient autem dies.)Dics pro tempore Hebraorum more,quafi dicat, fatis temporis ad ieiunan dum ha- bebunt, cüm ablatus illis fucrit fponfus. Non dicit, cim ab illis difcelferit, nec cüm mortuus fucrit; fed cum ablatus fuerit ,. fignificans,mifcrabiliter ab illis lendum.Zunc,inquit,ernabuntjd eft,tunc lugebunt. nus pro fpccie;ita nunc ieiunare pro lugete;/fpeciem pro genere pofuit quafi dicat , ficat nunc celebrant Cos vitil Pcrpcuuö fleát , fed quöd pro illis lugubrcm poffuntfilij fponíi, quamdiu Íponfus cum illis eft; qui vocem eius audiens gaudebat Ioan..2 9. Refpó-|. sec manducans , necbibens , «2* dicunt , demonium babets| . venit filius bominis manducans , e7* bibens, €2* dicutit , ecce| bomo vorax, g* potator vint,e7" inflificata eft fapientia a fi-|. ljs fais. Przterquam quód Ioannes, etfi amicus erat|- parabatenim viam ; qua alij ad nuptias vgniräï,,igie non venit. Qui veniebant, afpera venturi erant via; càm veniffent, non afperam, fed hilarem, & iucun-|. dam,quädiu.cum fpöfo effent; a&uri vitam, vt nup-| | tiarum feftiua. celebratto poftulabat. At cur Chri- ipfis Pharifzis , quibufcü loquebatur, de medio tol- Nam, vt paullo ante lngere pofuit pro ieiunare'; ge- meas nuptias, idcóque non 1eiunant, ita tunc ineam|. lugebát mortem,;idcóque ieiunabunt. Alludit enim| ad veterem morem lugendi mortuos adhibito ieiu-| B É D ftoli fuerint A &.13.2.3.2. Cor.6. s. in plagis;in carce- canus;Prifcilla.& waximilla,qui,vtait hocloco nie. ronymus,huius occafione fententiz Quadragefimá poft Pentecoiïenþcelcbrabant. Intemperátes Calui- niftz , qui nullam omninó Quadragefimam amant, corum argumentum refutamussqui ideo Quadragce- fimatm reijciunt ; quód Chriftus cum difcipulis fuis enter;& pie, & voluntati ac verbisChrifti cógruen- dragefimse. I nio:folent enim,qui lugent;cibo abftinere.Euentus| hanc Chrilti fentétiam non probauit modo; fed ctiá| declarauit. Legimus enim quàm affidui poft aícen-| (um in czlá Chritti in ieiunijs,& orationibus Apo-! ribus,in feditionib?,in laboribus, in vigilijs multis;| in fame;& fiti;& iciunijs multis.Incptus erat Mon-| . nófque;homines valde fuo iudicio fapiétes , irridét;| quafiex hocloco Quadragefimnam colligamus. Nos| veró hinc nó tam Quadragefimá colligimus , quàm| Quadragefimam non ieiunaucrit;quibus idé, quod| Chriftus hocloco Pharifeis,tcfpondemus;non po-| tuiffe fponfum;nequce filios fponfi,quandiu cum ip-| fis fponfus erat;iciunare ; ablato autem fponfo fapi-| u .Y* hd n ^ . . 4 ter Ecclefiá feciffe , quódieiunium inftitucrit Qua- 16. Nemo autem immittit.) Hoc ideo dicit Chriftus,| F ïat lacrymas fündere;aut þla;ugere,fed criltem effe, A. dif*ci*p'u.dog'icmn are, vc Hier O',-:Chry * hoit.dc Reniig. indicauerüt. Id auté duob" probat exemplis , altero ipani rudis & veftiméti veteris ; altero vini noui , & vtris veteris, quorü neutrü cü altero bene cóueniüt. Séfus eft facilissverborá, exemplorüámque accómo- datio difficilis.Nec enim dubii eft;quin velit Chri-] ftas docere effe genus viuendi addiä:ip ulorum cap-| tum, confuetudinémque accommodandumi ; iie , fi initio przter confuetudinem cogantur ieiunare;in- ftitutam deterriti derelinquant. Itaque certum eft difcipulos f10s veftiméto, vtribüfque veteribus;ge- nus autem viuendi aufterum;& afperum panno ad-| huc rudi, vinóque nouo comparari. Átque hanc effe fententiam, quemadmodum veftimento veteri non adijcituraffumentum ex panno rudi;quia fi adijcia-] tut, veterem veftem magis difrumpit, neque vinum nouum,mittitur in vtres veteres; quia f1 mittatur;| vtres iamattriti vetuftate feruente crepant vino;ita non conuenire,vt difcipulis faciliori viuédi rationi| alfuctis genus vitze difficilius , prorfüfque diffimile fabitó prefcribatur, ne difficultati fuccumbant,& à|. |benecorpto vitz inftituto defiftanr. Ita Euthymius;| & Theophyla&us interpretantur 5 nec melior meo iudicio interpretatio defiderari poteft. Quanquam| Tertullian.liä.g.& 4.contra Marc. vetetem veftem,| & vtres veteres legem veterem ; pannum rudem; & |vinum nouum Euangelium cffe dicit ;aut dicétibus Marcioniftis ipfe non negat. Ambrofius vero lib. in|- Lucam $. veftimentum vetus ; &;veteres vtres iciu-|. niü.Hilarius, Hieronym. Chryfoftom.& Beda Pha- tifxos, Auguft. fct. de tempore186. omnes homines| carnales,Sprritualiasinquitynob capit carnalis ,catnalitas]| vetuflas efl grátia noutas eff )u omnia , quáuis acuté|. eruditéque dicta fint, tamen in prira, vt diximus;|. interpretatione ftandum eft. Obijciet autem aliquis difcipulos etiam Ioannis vetus. veftimentum ; &|. vtres veteres fuiffesieiunium tamen illis,& vitz ge-| nus afperrimum Ioannem propofuiffe. Iam ver. 1$. refpondimus id eum fecitle neceffarió, quia viam ad Chriftum preparabat ; quam afperam & difficilem, id eftlaerymarum , ieiuniorum;,& omnis poeniten-] tiz generis plenam effe oportebat, Decebat autem Dominum mitiorem, humaniorémque effe , quàm| Íceruum; & quodammodo vn gere,quos ille vulnctá- uerat.Obijcipropterea poteftdifcipulosChrifti no-| - uos adhuc fuiffe,non ergo potuiffe veftiméto , vtri- büíque veteribus comparari. Refpondeo aut prop-|, ter infirmitatem,vt vult Eu»thymiuse;aütpropterve-'f | terem confuetudinem omnino diffimilem , vt ego potius credo veteres appellari. Adhuc enim ficut|. [veftisattrita,& veteres vtres vctete viuendi confue- tudine nondum cxuta imbecilles erant , nec vinum nouum capere poterant.Mulr4; inquit Chrift?, babeo vobis dicereyfed mon potefizr portare modo. Yoan., 16. 12. Po-| teftadhuc occutri , ieiunium rem fuiffe veterem, & vfitatam; äro pterea Ioannis difcipulos,& Pharifzos Chrifto obijcere , quód nec ipfonec cius difcipuli ieiunentquaft veteres non feruent traditiones.R ef- pondeo quzdam fuiffe in veteri lcge pracepta iciu- nia,de quibus D.Lucas in A&is c.27. 9. mentionetn facit ; fed Pharifeos non de illis loqui,quz & vetera erát ; & ab omnibus ficut nunc Ecclefiaftica ieiunia (eruabantur;fed de fuis; & difcipulorum Ioannis ie- iunijs, quz przcepta non erant; néque communia, fed voluntaria & illis propria, quibus fe Pharifzos, sss vtproth prudentcrfe facere , quód non cogat fuos' id eft fingulares , ceterífque fan&tiores effe eloria-! | bantut; "EE RAR I E PUA C CUNC NI TE QH HHUS TORAQSPSUAUSURPi Pa at 231 ' L ( P fbl ^(— gj i Q^ coo ol m aE EE E 232 IOAN. MALDONATI COMMENT. 233 Ibantursficat Dharifzus ille Lucae 18. i1. Iz;**i'n"tävinf;ldeï nimis rigidüm vice genus , fi dilcipulis ; vt meliores| otans dicebat,non fum ficut ceteri hominum, ficut — |fiant ; adhuc i-iiü»rrüis , & veteribus affuetis moribus etiam hic Pub[jmnm;ieiano lm i5 p:ääatho. (äl:odädte mi Præfcfibatuf,i. illud ïPfumJ,;quod Cos meliores facerc Marcion ex hoc loco fuam hzrefim: confirmabat,| — |debüit, deterrendo, auertendo, fugando peiores fa- quafi inter vcterem, & Euangelicam legem tantafit| — |ciet;Et quod illis,vt conferuarét, exerceréntque, tá- diffimilitudo , vt vrius.vtriufque auctor effe nó. pof4 |quam vtribus vetuftis vinum nouum cómitteretur, fit; vt Tertallianus 'lib:.-eiä.üeriäs illum 5.& 4. & Epi- dum fetre non poifent,'e*os delperatione quadá per-|. phanius hares.42.tradiderant, & ab illis eft fatis re- deret.; &'ipfmn quoque periret. Viuum exempïum H futatum , '& adco futile eft ; vt operepretium fa&u-) — |Iudas prebuit, cui cüm nó fatis idoneo Apoftoli có.| rus non fit, quirefutauerit. Similis Manicheorüm| |mifsd effet officium; & quafiveteri vtri vini nouum| error,cótra qué Auguftinus lib.8. adierfus Faüftum| ^ linfufum', nonfolüum moribus , fed corpore etiam| - difputauit,Diximus de föntöntiä,dicänïïls*& verbis, D ipfo,t'a'nq'uam nimis inflatus vter crepuit medius, &]- t vbiplufcülum eftdifficultatis. — " ^" ^ . erditum eft, id cft quodam modo ignominia affe- — Coummiffaram.) émiGAvux additamétum, vt quidam| |&tum Apoftolicum officium. W adabu L5 vertunt; aut potius ; fi Latinitas pateretur; adie&ta-| —|| 18.Primceps vnus 5ynagoge ) NomineTairus Mar.5.23. 9 Syna- mentum. Quidam hareticorum interpretesexifti-| |Luce 8.41.Princeps autem Synagogae vocabatur,qüifeo'ï? b mant non fignificariadditamentum panni,qüodad| |Synagoge prefidebat; quemadmodum in fcholis, P farciendam plagam veteris veftis adijcitir, quam|. |quiDecanus facultatis appellatur. z h. i peciam,vulgoó uocant;fed partem Panni,njuæs quando| ]| Moededefuntla «; Magnainter Matthzum;& cz-] ad conficiendam veftem fatis panni ex veteti nó eft;| — eros Euaneeliftas videtur efle diffenfio. Nam Mar- éx nouo in fupplementü affümitur , fententia pror-| |cu$'c.4.23.non mortuam puellam,fed r extrems fuiffe| - fus corrüpta. Et quia id cui adijcitur, vocát judmi| — dicit;Lucas vero c.8.42.e7" bee moritbarur.C htyfofto- draAuiby Veftem veterem,fignificans iam fuiffe con-| |mus hom.52. Beda, Euthym. & Theophyla&us ita|- | fe&tam veftem,ante quàm additamenturm affumere-| conciliant Principem iftum nonideo dixiffe mortuá| tursfed veteré detritam,& plagas habentemis & quia c€ effe filiá fuam , quód veré mortua effet; fcd*velquöd . dicit; ez* peror ferffara fit, peior fcilicet, quàm eà, qua| jadeo grauiter,cum iP.fe domo dif&effit,ægrdtarcfïS vt ante facta fuerat. Loquitur ergo de vefte iam facta;| — |jiama mortuam effe conijceret: aut quód orationém| fed fciffuras habente ; ad quas refarciendas dicitnon| . |dolor exageerauerit. Auguftinus lib.z. de confens.| effe rudem pánum infuendun, ne peiorfciffurafia.| — Euangel.c. 28. Martheum non recitatle; quod prin-|. Tercüllianus & Agï?ü ftinasplagulam vocant. — || ceþä 'dixerat, fed quod cogitabat. Probabilius eft; Tollit m,'m. [fm'm; ihgm..f')ïa:,'ng ')SG*WMPW* durd »um| quö&?*uidämputapt,ïvtrümque dixiffe, & in extre- T& idliesverba funrambigua,quia G eXspapa & no-| |mis efle, & iam eflemortuam. Tnitio quidem dixiffe]: | minandi, & accufandi caíus effe poteft.Si nominádi| |eam inextremis effe; poftea veniffe familiares ; quil fit , fen(us erit plenizado eius; ideft commiffura illa| j mortuam effenuntiarent,vt Mar.5.55. & Luc.8.49.| - quz ad implendum ; quod deerat; adie&a cft vereri| - exþöfuefïfüt;tümäl'il?df€m Chrifto dixiffe ; quod| - . |veftimento,;tollet(a//quid)abillo;id eft arrodet,&c la-| — |Matthaeus rniarrat ; filiam fuam iam effe mortuam. II-] | Beagre|cerabirillud. Quem fenfum Theodorus hereticorü| |lud ego'mihi períuadeo nó dixiffe principem'Syna-| - prehédit interpres, & in vertendo & inexponendo féecutus| |pogefunal;que Mattheus fimul narrat',fgmfæ-)medo E E ic: eft;parüm re&o,vt mihi videtur,iudicio. Si firaccu-|- defwntla eft fed vehiimpone manum tuam , ey* vimt , (ed (andi cafus, duplexfen(us effe poteft;alter,vt füppo-| — |hiec verbas venz ; mpone manum tuam [nper eam dixitle fitum verbi, teZ;t, repetatur cx verbo,ommtttit , quafi| — |ante quam mortuam cife Ícitet. Morteautem audita dicab;alioqui, quicáque1d facit; tollisplenitudinem| — |potius rogaffe Chrifti , autrogare cogitaffe; ne ve- cius à veltiméto; Quam interpretationem Erafmus| |niret, cüm mortuaiam effer ; & quia Marcus; & Lu- inuenit,in co prudétiüs quàmBeza,quódvóceApepa| |casita narrát, & quraaccepto nütio de morte Chri- non primum, fed quartü faciccafum;ineo nó bené,| — |ftus illi dixit;molr tbutere;érede tantum,e7* falua erit,quafil iltïöd verbum, -!oflltï;ir-cfe;at ad cu m,qui CÓ mmuïh— | ;iamfti'nïfïre Cæplifeta ne Cþrri'&us qui lmoribund'am ram adiecit.Verü fenfüm nemo potcft melius,quàm| — |fanare poterat; mortuam fufcitare nó potfet, & quia| nofter interpres, cxprimere.eAdpepua enim plenitu-| - -hüüïifï*emfïudä?mf ,eümque Synagoga principem dincm vocat Euangelifta eam partem veftis,que cü E credibile nonvidetur tantám hábuifle fidem,vtcre-| illi commiffüraimmitteretar, adhuc integra erac| |derecpoffe Chriftum mortuam iam puellam.cadu| — quam ipfam non ille; qui commilffüram adiccit; fed| |mianus f bithre:- son T 0409 080 DL CUPI A du i commuiffura ipfa panni rudis rigore fuo tollit.Pleni-| | :zo-Erecemwhier ) Ciuem fuiffe Cafareg Philippi;|- tu.äincmj autem 'Vöcä'tzHebræoru m njo.re"&"'m; Cittöd' . Qlï'äïchïiüo- ftatuam antc domum fu.am po-—fuerit ac-| integrum & fanum eft5 quemadmodum in altero,| cepti beneficij monimentum Ícribit Eufebius lib. 7.| quodfequitur exemplo;non ille qui vinum nouum| |c.28-& Sozomen lib.5. c. 21. cuius & Theophyla&us in vtres vetcres immüfit ; fed vinum i píüm nouum,| - hoclóco mentionem facit. Itaque minus eft proba- | quia fortius cf;quàm ; vt vtres forre poffint, vtres| |bile;quod inlib.de Salomone c.; .Ambrofius fcribit V'uleata cortumpit,id cft vtrium plenitudinem tollit.Er,qiui F fuiffe Martham Lazari fororem. musa : editio de-. aliter interpretantur, & veterem faftidientes verfio-| | -Qmedwedecim annis.) Facit hoc ad miraculi proba- fendtv. hemnouam quefiucrüt;mihi nullo tnodo vidéntur| |tionem, ficut quod Marcus c. j. 26. & Lucas c. 5.434 [ententiz vim proprictatémque perfpexifT& ;qua in| -exþfeiferunt ,cam omnes fuas facultatesin medicos - leo maxime obfcruatur , vt fi pannus rudis vefti ve.- expendiffe , nec Pfoïecii—fe quicquam. His enim cir- teri alfuatur , aut vinüm nouum in veteres mittatus| |cunftantijs docent nó folum iftueteratum, fed etiam| - vtres, id quod veftenconferuare debuit, perdat; &| — |incurabilem fuiffe morbum,vt magis curationismi-| vinum;quod, vt feruaretur;in vtres miffum eft; effi-| [racáülum appareat. | ^ : AURU ciat vtresrumpendo,vtferuatinon poífit. Sicenim| — | « Zecefit retro.) Non eft aufa palàm accedere,fiue; 1 | | vtquidam — 4 z 1 ivtquidam PU a Pat udofe,)quoc X uit.lS'M" " ; pisiltp . fuguiidP Thwfþ)' at "m W [ | co[]tlf[(üs&.j us qwf iif al ais ,g)mïw*:w-æ ( ,,?'j],,hurwo wl q mulagise RLT u a. gonommey Rn —t—a ',/./OP —— « c;luim [renzys]i J " 1 UT aliquidincafi At nb i qla) " Dtopterae NUj Putim fs "ii At du lgl Rn t ( ISCt4m Tütteter D lus Nlï.;,;gmfa-! focabazur.qæää*wï m || Teumrce. ) NanMar Vr MU E w . d ? ^ D w * ^ . . 1 : QUOC OT2 us t COBIC ,* j lo euod jui UMT F'h^^ATIDIO tooxbr eff " a jetvatisu(o ! v vudem d " t "m ..hu.-ial 95 ] —f ! v at A era AU TU orttauie UX oU MM Md v VH l LE E l C 1'.1?41&1*-&'[31 | " 0'*'3 ev. LP UR l !h":"J"'m'ïgE | / 1 ] | "eaNM . I.Gïïim.r*ww;; | 9U TT TM n t z I afci.f P mci .'c'/". !-cd. al m 1 u " lum fALL s ndn . M r^ | | TM .', ïgx**?nï.xx (oe i v',:ua(,' M LUS Í ".PM' 00&: ] Hl 4 g jc Bu .'"kar h'bm k ETA I' gudp r ::arouuslffïblx p & L-JC&S C.& m pl L äreprekïda' ]tir circa : , * * d dreliquéaru 3 qdf*m. | MOBoe ETE UAU.R t T* Caluim jimpndetia 234 TUINOMATTHCAPUIDX.. 255 d . Theophyla&us in commentarijs. .. iibf 22. /ft Lefus conuer[us q9* videns.)) €ngpaoeic € id'ay, conuerfus & afpiciens, quafi ignoraret, & quereret; quis effet, quilg tetigiífet, vt alij narrant Euágelifta. Quod ideo fecit; vt mulier vidés felatere non poffe, roderet fe fe;& miraculum non ex eius,qui contu- ïem..t,fed ex eius, qug beneficium acceperat, ore co- .Jgnofceretur, Quod autem Lucas c..8. 46. ait dixiffe| Chriftum.Zetigit me aliquis, nam.ega noui virtutem de me| exijffe, humano locutus eft morc;quafi ita ex illo vir-| tus cxijffer, quemadmodum folet ex corpotcícéta| |vena fanguisexire. Narrat Lucas dixiile. difcipulos, Chrifto Turbe cemprimunt tey £* dicisquis metetigit? Inj que verbà D. Auguftinus multislocis notare folet, ivtquidam Putant, humilitate;fiue, vt Optatus lib.s., A |mundus meretut.. Ncontta Parmen; & Ambros. libro de Salomone c. j.| : " pudore;quód turpi laboraret motbo , fiue quód, vt alij dicunt,lege à confortio hóminum arceretur Le- uit.1j.24.Fluxum autem fanguinis, multi fluxü femi- nis fuilfe putant , qui honeftiore vocabulo Buxüs! fanguinis appelletur, vt Chryfoftomus homil. 32. & |. |Hifpaniz locisadhiberentur , nunc res exoleuit , de 23. Tibicines. ) Putat Theophyladus propterea [quód innupta puellacrat,&; vt Marc?,& Lucas Ícri- bunt,duodecim tantüm annorü;tibias,quas 1n nup- tijs fuerat habitura, de more gentis ad funus adhibi- tas. At eam fuilfe confüetudinem alium auctorem non habeo. Verius, quod lib.in Lucam. 8. Ambro- ius fcribitimorem fuiffe Gentilium, vt ad omne fu- nus lamentatrices, & tibicines adhiberentur , qui llacrymas audientibus cantatis nznijs elicerent, ei- Ique confüetudinem ad Iudzos quoque permanaflc. Et delamentatricibus quidem Ieremias c.9.17.men- tionem fécit& memini égo ; cum etiam in nónullis tibijs Euangelifte fatis eft teftimioniü:nec enim aliud in facris litteris habemus , fed profanus poéta dixit, Cantabat mafls tibia funeribus ; : l non omnes , qui fequuntur , &ctangunt Chriftum;| veré tangere, Íed potius comprimere ; eos veré tan-| 6. n Lueame us Chryfoftomus ait, penáfque temieritatis fua datura cffet,vt : Mar.c.545.& Lucas c,8.47. declararunt. Mz* Quod auté Marcus mulierem,Mattheus filiam;à Chri- (to vocatám dicit,leuis diffenfio eft;alter verba;alter Chriftusnolucrit miraculü larere:Refpondet Chry- tra fejfi retigeyo.tantium fimbriam veflimenti eise,falua eros gere , qui fidead Chriftum accedentes fru&tum per-| - tumultuaretur. Eádem ratione Marcus & Lucas no-] cipiunt.Fideinquit Ambrofius,tangitor Chriflws.lib.|. - Cenfide filia)) A pparet mulierem;cüm videret queri|. à Chrifto, quis fe te-tigiü'ct*, valde ;—tim-uilre , quafx fa-| crilegium patraffet;& clam fanitátem furata effet;vt] . lier veo timens,C7 tremens eiens,quod fattum e[fet n [e,ve- - [pit, o* procidit ante eum, « dixitetomnem veritate, idco| /^ ^ liubetur.cófidere;id cft.non timerebono effe animo.]. (ententiam recitauit. Vter verba? Matthzus opinor,| quia magis conuenit benignitati , & confuetudini| Chrifti , vtfiliam ; quàm vt mulierem appellauerit; | prafertiny quam trementem ac pauidam blandiori-| bus verbis erigere volebat; vtfupra ver. 2. confide fihi,| remittuntur. tibr peccata, tna, Qustunt nonhulli :cnr| Íoftomus,& Theophylactusideo noluiffe;.vr-& Dei| gloria magiseluceret, & fides j rincipis Sytiagogz, qui Chriftuii fequebatur, confitmaretur.Qug fom4 nia. Valentiniani ex hocloco:confinxerint ; fcribit [renzus lib.à.c.36.Caluinus valde.hoc loco Íudat ti.: mens;ne hincreliquiarum wfum comprobemus;&;| . quibus teneri fe videt;vinienla; quia foluere nonpo-] teít; rumpic.Primüm hác mulierem indifcreto zelo,] vtcius vtar verbis ; Chriftiditnbriam tetigiffeait; &i aliquid in ca fuiffe fuperftitionis. Deindc; quamwuis| tactu fimbitis fahata fivs fa&tum'tamen fuifle fingu- | late,quodad exépli imitationem valere non debeat; vt propterca.ex reliquijs fánitatetn petamus..O afi- num.;oczcos homines ;; qui.non vident huncnon tantüm Jizreticum , fediproríus ctiam diabolicum effe fpirituin; Euángelift omnes (umina diligeiitia hanccircunftantiam expreffetunt ; quód dixerit in-| É rmnta 22 10 yt fingularem:cius fidem: declararent , atque com- a rmmdm*mzsa'&f..bonuäïEuangäelaï&a;igndi[cicm m zelüj vocat.Cliriftus cins fidé non folm effe&tu, fed ver?| . lbis etiám approbat, fides twa tefzluam fecits Caluinüs[; continerefecretum nefcit.Propterca illi dixit,nn off ligentis,Putauitenim homo fuo iudicio valdeacu- tus apud Marcum c. $.40i cum dicitur Chriftus aí-| fumpfiffe.patrem,& matrem puella,z, rsc uT iurrob;| 2* eos, qui cum ip[o erant xelatiuum dur? ad patrem re-] ferri,cum vt coffat ex ver.37. ad. Chriftum referatur.| iQuodfi Caluin? veterem interpretem,quem tanto- pere contemnit,fecutus fuiffet;non erraffet;quia nó vertitqui cum coyaut cum ipfo erant ; fed quifecum| « a4eNmiofimartmo puell od durnit.) Nuguftinuslib. 2. dCQQH&D&Euangel.C.ZS.nQnPueuam, fed muhe— ; rem legít;aut errore memoriz, aut quód magis cre-j 067 NOMM. d WE EE a * : : ia : T á L] | Hec oiaideo narrat Euageh&a,vtamlraculu augeat, f f! probás veré iá mortuá fuiffe adolefcentulá , cüm ij tibicines acciti fuifsét , vt tota plá&tu familia turbata] cauerunt veniffe nuntios , quiaffirmarent patriiam]|: leffe mortiam,nec effe;cur Chriftum vexaret. ! - Rectdite)) Cur turbam iubeat recedere;varias varij| lau&ores affetunt caufas.Chtyfoftomus hom.32. Hi- larius ; & Theophyl.quód turba indigna effet , que] miraculum videret, quia tumultuabatut, quiafidem| . non habebat ;quia Chriftü dicentem non effe mor-] tuam,fedfomno-oppreffam deridebat. Alij quidam;| ne multitudine miraculum obícuraretur, quod cre-| dibile non eft; non enim folent miracula fpectatorü] Imultitudine obícurari , fed.magis inclarefcere. Vera| cauffa,vt mihisquidem videtur ;ex Marco c. $. 43. &| Lucai 8.:$6. facile colligitur. : Vrerque enim narrat| Chriftum parentibus puellz veheméter precepitfe;|. ne qhis iddciret.Propterea ergo turbá excludit, que|: Imertua puella,fed dormit, vt , cum poftea ambulantem]| viderét; nop à morte fufcitatam; fed à Íomno exper-]: gefactam putaret. Delufit.enim Chriftus turbá am-| rgigüitam verborum. Quam autem ob rem noluerit| Chriftusmiraculum diuulgari ver.24.dicemus. Mar-| cus & Lucasfcribunt quinque tantum teftes Chri-| iftum admififfe;Petrum,Iacobum,& Ioannem;& pa-| .|trem ; & fnattem puelle. Nam quód Caluinus dicit| etiá comires principis Synagoge indrodi&tos fuifle puerils er- puerilis eft ertor hominis Grámaticam non intel- :0*' m bar- 10n, Tibicines in. funeri M. Caluini| : e mortuam puellam, fed] dütnbtms rjfixp erftitioneii fuiffe docet. "'ales hodie magiftros| mortuos, do,ex antiquaverfione. Qä(æritur ab omnibus; quo| . |fenfudicat Chuftus none dotmire. Plerique putant cripturarum more loqui,| quz mortuos dormientes vocare folet , quiá omnia| Deo viuunt,vt Hieron. Chryfoft. Theophyla&t. hoc| loco refpondenr. At Chriftus non folüm dormire|. dicit, fed mortuam effe negat:fcriptura autem etfi| u P ^ | C»r Chri flus miva- eula [ua "ulearino- luit. clauem mortis, & inferni: Apocdlir.187 ipfemornficaty iC* vinificar deducit ad inferos,e7* veducit ; Rega.6.Lu-| cas vers .54. dicit clamatfe; quod etiá in/Lazari fufci- tatione Ioan. 11. 43. feciffe legimus; norn'quód vocc| - |cut de Lazaro dixit Ioann.rr. 1. 12. Za'(frw As no-| ffér dormit, Nam Lazarum nó ncgauitcíle mortuum, ..|tam putaret, & miraculum nó diuulgaret;quod pro - |imiraculo non habereét. Dicit autem non effe veté mortuam, non quód veré mortua nó effetfed quód| non effet mortua có modo ; quo turba putabat , ita| [mortuos,quia refurrecturi aliquádo funt; dormien- jtesappellat, mortuos tamen nó negat elï'e,&fvt ver. 123. diximus,manifeftum eft Chrx.fhnni turþam fallere |voluiffe , perfuaderéque non effe mortuam. Nec,vt jalij exiftimant, idco dormire, non mortuam etle di- |cit, vt fignificet paulló poft effc à fe fufcitandam, fi- 246 M IOAN. MALDONATI COMMENT- 237 o : ; : iX* n r 20 E A d (cd potius fignificauit , cá dormire dixit; quod cüm |difcipuli nódum intelligerent ; aperté dixit; LA 4rw|- Jamtcus noffer mortuus eff vcr.14. Hicautem & dicit, & [credi vult puellam nou effe mortuam , & non incel- ligentibus,fed potius deridentibus.nó explicat , quo modo dormiat.Voluit ergo fignificare veré non effe mortuam, fed dormire,vt quemadmodum ver. (Præ-i cedenti diximus turba expergefa&tam ; non fufcita- d i $ vtad vitamreuocari non poflet. Nam fi turba fci-| uiffet paulló poft furre&uram, vt veré furrexit, non mortuam fuiffe, féd dormilfe cxiftimaffer. Loquitur ergo Chrittus ex eorum opinione non, quam habc-| bant(credebát enim ïv&r&"fïiiifc—mortaam )fed quam; Jeos habituros fuiffe fcicbat, fi cognouiffent paullo| Poft füiffefurre&uram. ; . : : Ícd ideo manum tenuit; quia à patre rogatus füerat|. ycmanum illi imponeret ver.18. & vtoftenderet fe| non aliter mortuam, quàm dormienterm , vt palillo| ante dixerat, prehéía manu fufcitare) $olemusenim torum,quos dormientes, aut egrotantel excitare;& leuate volamus, mattumapprehendere. Sicut idem Chriftus focrum Petri deécumbentem apprehenfía: éerexit manu c.8.15. Alias caufas;. cutï'C"haäi;&F fitegrotos;aut mortüos manu tangere c?8. s. 15. ex-| , þöfuimus; OO r u^ ho hu Miissa ts minum loqueretur , qui cos,qui long? diftanr, :cla:- "|mando vocant, quafi volens fignificare non folàm| - |mortuam fuiffe puellam , fed procul etiam eius ani-| |niam abfuiffe.V i? nefcimus,fed tamen; fi quid fciri| güttiïsteininddiuS»a ud Lucam c. 16.22; ínueftiga- l 'imüä,wbi'loCusaiþ(P ( ;iuüe"üiendi argumentaffap peditabit. Scribunt Mar:| Cu5,Qc | ,fte..r-'præcepi(ï& ; hC quis id fciret. ignoramus ; ícimus tamen Chriftánon finé furatnal. ratione,& confiliofeciffe; & conic&ura poffum,;ad vitandam Pharifeorü & Scri- bárum fecitinuidiam ; qui i minora miracula ferre no npo terant.,qüid factüri erant,fi lo tos audiuifsét? Animaduertimus enim defolis:mor- tuis fufcitatis,& curatis czcis Chriftum, ne id fcire: tur, vetuiffe infra ver. 30. quia czteri morbi cnrabi: lesvvideri poterant vitam, & vifum nemói gnorabat non pofle vlla arte femel amiffum reuocari.Nam Je- [profo;quem mundaueratc.8. 4. non aþföïlüäïä-dfixiïg he cui iddiceret , fed; neantéquam fefacerdotibus! 25. Tenuit manum eius.)Solo verbo fuícitarepotuit;| i5 folitus| $ A J 1 E . * z - |4 » V " Et dixit.)Imperat anima,vt redeat;quia i píe habetj lli auit magna;aut parua opts effet ; fed vt niore ho:| e & difputandi occafionem , & Lucas Chriftum pari , & matri puell graui- Quoód cur feceritj| » quantüm ego alffequi mortuos fufcita: B C [Fium argumétum, eft tamen probabile,vt apud Lu-| - » E - [vident poftea, ficut primis parentibus dicütur fum- I2] quamuis ipfc przciperet,non efle celandtlm, ïfcicæ[ futurum;quod Euangelifta fatum rarrat ver.16.e- Jexit fama bac i» uniwer[am terram ; cux exgo przcipie- Joat? Vt faceret; quodin fe erat. Sciebat Iudam futa- jrum proditorem, cur elegit? fciebat homines man- data fua non facturos, cur dedit (ciebat peccaturum Adamum, cur fecitzfexcenta funt eiufmodi. At fi nó |expediebat, vt miraculum tunc diuulgaretur , & ta- |men diuulgandurn fciebat;cur fecit?^Quia non dc- |buitPharifeorum inuidia credenti principi fraudi ]effe; quó minuseiusfiliafafcitaretur. .. —— / aG, Exift fama bec.) Ad probationem miráculi hoc dicit Euágclifta,ne quisà fe fi&um putet:teftisenim [tota fuit regio.Hocenim fignificat As 95 2«&yn. om- nis terra illa;id eft tota illa prouincia. Eodém confi- lio Marcus c.5. 42:dixitfacto miraculo omnes obftu. puiffe , & vterque Euangelifta Marcus & Lucas di- xiffe Chriftum - date illimanducare ; «téderido often- deretfe nó effe phantafma,fed ver? fufcitatam.Qué- admodum Chriftus ipfe, vt fe fufcijt;aftüf--doäeret,poft refurtectionem cum difci pulis edit, & bibit Luca. 24:41.45.I0an.z1. $: A& ro. 41; fcio non effe neceffa- ee. camdifputabimus. .. - [| 28, Cum autem veniffet dómum.). Cur non in via cu-] raui?Refpódet Chryfoftomus, Euthymius,& Theo- : phylactus, vt fecretiüis domi cüraret ; docerétque fe gloriam non querere. Alij; quod probabilius vide-| tur.effe; vrcorum fidem experiretur. Eft etiam vero| |fimile Chriftum initiocognouiffe corum fidem non| fatis.effe perfe&tam; voluitféque,vt tenipore patien-| tiáque riaturefceret. Nec mirum. Ceci enim eranz;| & miracula , qu Chriftüs faciebat ; andiretantüm] Gregorius, & Auguftinusait; - Credere, 4sicd sien vides.| Beatis enim; qui non viderunt €* credideruntiYo. zo. 29.| |Qui veréfideles effe volunt, coscos cffe oportet;ante quàm credant credentes videbunt. 5050 030v od perti fant eculi eorum.) Id eft vidctun t,llám & ante apcxti erant, fed claufi eífe diccbantur,fi fpe&tcs effe&um; quia non mapis videbant, quàm fi faiffent |omnirió claufi Ita Hebrzi loqui folent1ai: 35.5.Twnc apevienturotuli cetorum, e7* aures. férdorum patebunt, & A1.16. 7 Dedi te m (edus populi, im lucern gentium,vt ape- wrescenloy cerorum. : ]ta inftà c20.33. &'Luc. 24. 41. Ioan; 9. 10. 14 21.26:30:32; & 10. 21.- . Aliqi ando di- Jcuntur aperirioculi;quiaiite non modó non claufi;| icd nececi: quidém erant, quia non vidaöänr;quod, w3 poeke ptoiciba illo;vetito apetti fuitfe oculi ; quiz;nudita- c&perurit Genef; 3.7. Eodem fenfu aurcs dicuntur exrs - *Ok' a m * t I CA A 3 PATODRAS ET aperirizMar. 7.35,| 0500 P " |-uEtconiminatus eff ) Malé mihi videtur Euthymius hoc-fattum interpretari;: &b fecus omninó, quàm Chrifti manfuetudinem deceat. Interminatmsinquit, lf auflert videlicet intuen 5 jtotratlis fapercilys,cummeto ca- |prte s quosego geftusalieniffimosà Ghrifti moribus fuiffe credo. Nam etfiverbum énGpiuiG6, quo Gre- céEuangelifta víus eft ; interminationé:cum incre: patione,& vocis aüctoritate, & veluti fremitu con«| - iunctam fignificat ; tamen:Chrifto non-eft: ex hoc [verbos mifi quantüim decet; tribuendum ; eum feriol & gràuiter: cacis 'precepiffe; necui quid dicerent. Cur aütem praceperit, verá nos caufam paullo ante oftendiffet. At fciebat vtique Chriftus miraculum; * "m ' i ii Rg expofuimus ver.25. Aliam hoc loco Hieronyinus & poterant, non videre.:Fiaecautern verd fides:eft y'vt ;Zc :.!t'g"j - « tem fuam;quam antenon coghofcebafit;scognofcere| .. - Bed&h — n eca Cdt n inhmw;;,mmpn jipfccrcc qen r Mu f Gu E N lls N Ut i TU i /ffä;lh OCl fümm j filisen J m (icanti prinaþ:ä (Üüerl m mutüm or tedam! ?pcï&M&t hn " Ml Huusad '*Hcarc fol ]. vhoclo | ts WWde . ]. petion ] funtmu Ilinc coni dfambigm um apu] N 3PPCU&' jütmone: WV) T J ', Q.lod Tico äs;ai'"gmo-iql.ude*monfs & MOuean TT | C hd Ils 3 Omnts d. a s. tttdoofo. m WMW&R ACSNNM oneftnsd lodl gF uïi NV l "t dmäöaffc I olb Bleztm xum hdemron ] i &£ la v ais i^ qua?lrmi Jentlizsgir W W,& ; Ajgait m rideant ?WJ msgjgümr!qm- j euodt ao æiü J ao l | Es as od : | Wrulgatee- 53,& Luc.n.14.Quod quidam etiam exijs,qui noftrá, verfionem ex Grzca corrigere voluerunt, adnota-|. IDemone: quimusti,. 259 lApottolorum effetofficium, quod alij nó debebant Hilarius veró , quód Chrifti miracula. przdicare víurparc. - | i — at Llrautea exeuntes diffamauerunt .)Famam Chrifti,' l& fa&i miraculi diuulgauerunt; propria verbi figni- ficatione, & verbi Graci fignificatione ex xquo ref- Caluinis - Hin harmon ' Inium mutum erat; vtrobique eiecto dgmonio turbe ditiona de- . Menfio.. oN .Pmïcfen te d'ieenpiio, quäquam g*gud Lati nos au &o- res parüm víirata , apuá quos nó memini legere,nifi! iin malam partem , idque perraroó ; fortaffe , f1 plures - haberemus au&ores;etiàm in bonam apid aliquem| .!egeïe.mïus;Nöümïm intcrpretem conftát in bonam| partem POfLIiH'C. Queritura nonhullisinum ceci ifti peccaucrint; qui contra Chrifti, vt videtur, precep- non tàm, vt non obedireng &us. Eft etiam veto fiinile credidiffe €os Chri&um non ferib;(ed modeftiz fuz cau(a;ne id dicerenr, ve- tuiffc. INec mirum, cum tam multi pofteatam do&i, |- az. Ecceobtulerant.) Verbum fine fuppofito Hebreo- rum morejquia ex ipfo verbo folent defumere, obrs- fitam vident; diuerfam putan t.Sed multó cft p rtoba- bilius eandem, & vnam effe, quia vtrobique demo- tumi , miraculum diuulgarant, Valdeeos hzreticus|- interpres reprehendit , quód verbis Chrifti, quibus - | ïpfe credere non folet , non obedierint. Omncs tà-| rien veteres auctores meritó vidétur excufate,quód" : ; 4 Jquàm vrgrati effent, id. fecerint, Chryfoft.hom.5;.Hieron.Beda;Lheophyla-. 'ïviri Hieronym. Gregorius , & Bcda idem exiftima-| duetine : 001 epsd pes Prstraese dicuntur adimniratz; vtrobique Pharifzi dixerunt , /». 1 2! 1 m 5 g M m ei - A g g eds F " N E i ämnäzpe demoniorum eijcitdemoniás qu& omnia vix in diuerfa miracula cóuenire potuerunt Sed Lucas ni- mirum ordin£ rei geftz non feruauit. Nam hoc mi- raculum ftatim poft curatos duos cecos accidiffe a- negat. R u- : : vt hocloco:fequitur enim,eg" locatus eff mutus ,& c.12. jrunt, mutum polle vcl cum demonio, vel cum ho- eft ambiguitas dvgpwmov xegóv J*gymöpguw,« Quan- . jquam apud Lucam c. u.14. dzmonium ipfum mu- tum appellatur? zj ho ö&Ba"A)»*wv d'ajióvioy » 9) avló &o P5 cp'äv, Q erat -'eg'/aem damonium & C lued . erat mutum. Quod Theologis occafionem prabuit difputádi, & perté Matthéus dicit; Lucas veró non dicit, fed non| - — Mutum,)useoy quod nomen,vt hocloco Hierony-| mus admonuit, magis furdum, quàm mutum fighi-| ficare folet; vt Mar.7.32.fed aliquando etiam mutum,| . mine coniungi , ridiculum eft, necenim Gracé vlla| qui demonces muti effent. NX alios mutos, vt eo loco;| Beda;& Gregouus lib. rs. moral. c. 14. rationem af- Á ferunt modeftia & humilitate id. Chriftum fecitfz, C EuE * . ittate,Lucas c.11.15.2 Belzebub priscipe demontors, fic lerunt fub.offerentes.Primàm hoc loco dubitari po-| - " [teft,num hzc eadem fit hiftoria ; que à Luca narra- tur c.1.14. Nónulli, quiaapud Lucam alio loco po- ls Euthymius. | Jautem eft,quo fenfau quidam dezmones muti vocen- |modi fihc. Alij , quód in mutis hominibus habitent Imutationes obíeruent, vt homincs vexent, & Dci .. |Creaturám infamét.Colligo hoc cx c. 17.20. & Mar.| 9. 28. bec gemus, inquit Chriftus , demoniorum non eja- |cffe folent , etiam furdus ; vt necaudire, nec refpon- |dere poffet, Chryfoft. Euthym. Theophylad. — — |^ 34« Pharifet antern.) Turbis credentibus,& admirá- "Itibus Phárifzos non credétes,fed etiam muimuran- |cimi capitis initium. Et quidem non abfurdé, hinc |enim eius fententia dependet. Redditut enim hoc |qui feminatid eft Chriftus ipfe feminare fetnen fui; . [creuerat feliciter femen, & feges matura iam erat ad| meffem,pfopterea non iam femen,non fegetem, fed| monium habentem, quz inuocatioue nóminis B, Mariz Virginis eie&to dzemonio locuta eft. Quzftio tut,& an oés niuti vocétut, & an oés;cü volüt; muti fint.Quidá mutos dici volunt,quód natura fua eiuf- Alij , quod probabilius videtur,quód homines mu- tos efficiàt. Credo tamen ege nó o€s demones mu- tos aliquádo cffes fed quemadmodà alij libidine;alij ')au.aritia, alij alijs modis hominces vexádi dele&taturs! ita effe quofdam,qui ament homines, quos obfidét, mutos reddere, alios, qui, vt ait Hieronymus ,lunz ftigt nifi in oratiotie,C97 teiumio,quafi ipforum naturg hoc atribuens. ^ - | "u g 3. Et eiello damoni. ) Non exioità demoniaco fi- dem vtà czcis , quia niutus erat; & quia muti furdi k:;es,& blafphemantes opponit; Chryfoftomus hó. . dzemonibus; tanquam diaboli minifter, diabolica d j prinape demennrum. ) Tanquam vnus ex iïüs J cnim ex famofo idolo , vt illic exponemus, appella- bant.Summa, vt notat Chryfoftomus, czcitas; folet enim inuidia fic homincs obcscare , vt quid dicant, jnon videant. Quomodo enim poterat Satanas Sata- nam eijcere , vt illos Chriftus coarguitc. 12.26. Mar. 3. 22. Luc. rr. 18. du i P Buse 37 Mefiss quidem mulra.)Hoc eft in multis antiquis libris,etiam apud Strabum,Hugonem,Lyranum de- loco cauffa miffionis Apoftolorum, de qua agitur c. operarij autem pauci. Meflem vocatauditorü mul- titudinem verbü Dei auétium audire.Exierat enim; meffem vocat Lucao;2.Ioan.4.35.58. Chryfoftomus, 38. Dominum me[/s.) Chryfoftomus,& Euthymius ille quidem veré Dominus, fed probabilius tamen alio loco dicitpater mews agricola eff, Yoan. 15. 1. Vinez quoque dominum non fe , fed patrem facit, infta c. 2133.38.Mar 12.1.Luc. 20. 9. fe filium familias effe fi- quémque pater,cum multos mififfet feruos , vtà vi- Io. I. ná propterea miffi funt;quia meffis erat multa;| dominum meffis Chriftum ipfum intelligunt.Et eft; cft patrem fuum dominum meffis appellare , ficut| gnificat, qui pro patre & fementem facit, & metit; mena B- mwgäf)m cuvatA aAn. 1578. ï 2" lios uoyiAdAuc femimutos vocatos legimus Mar. 7.. nitoribus fructus acciperent, aliümque contumelijs | — nfcut & lunaticosinfra c.17.15. & nosipífianno| &ffe&um dimififfenr, aliü lapidaffent; ad extremum ] "t* 78. Auarici Biturigum mutam puellá vidimus de-( — |mifit dicens, verebuatur forte frlium menm. * ! $79. 4XU& o i : - | | | D s P ;'W*x: CODUNS k CR "a m | d hi Rïmn 240 IOAN. MALDONATI CO MMENT. UE oX U CAPYTT- xX | deus s NGR) T conuocatis duodecim difcipulis fuis , dedit illis poteffatem Z;Gf 5 /)—ä (Pirituum immundorum,vt eljcerent eos, & curarent orinem : 1 &1.2| QW 45 languorem , & omnem infirmitatem. 2. Duodecim autem Y (:;gv—fï) Apoftolorum nomina fuqt hzc. Primus: Simon.,f qui dicitur e7 | ::»:3 Petrus,f*icAnc.ïr.eas Efatcr eius ,5. Iacobus Zebedai, & Ioannes OSmmuanss* " frater eius,Philippus,& Bartholomzus; Thomas,& Matthaus Publicanus,lacobus Alphzi,3z Thaddzus, 4. Simon Cananzus,& Iudas Icario- tesqui & tradidit eum. s. Hos duodecim mifit Iefus: przcipiens eis, dicens:In .. |vià gentium ne abieritis,& in ciuitates Samaritanorum ne ifttraueritis: 6. (—Cd:PQ-—, E 2 * Iiusitead oues,quz perierunt domuslfradl. 7. Euntesautem przdicate, dicentes| - lia Quia appropinquauit regnum:cælorum. 8. Infirmoscurate,mortuosfufcitate] — , "ti». leprofos mundate,dzmones cijcite:gratis accepiftis , gratis date. 9. Nolite pot-] F'^ Widereaurum, nequeargentum , neque pecuniam in zonis veftris: 1o. non peram|- ^. [in via, neque duas tunicas , neque calöeamentä , neque virgam : dignus enim efti | : opcrarius cibo fuo. r. In quamtuthle autem ciuitatem , aut caftellum intraue-] l* | |riti ,interrogate , quis in ea dignus fit: & ibi manete;donec exeatis. 17. Intrantes] autem in domum , falutate eam, dicentes: Pax huicdomui. 1. Etfiquidemfu-] — — erit domus illa digna , veniet pax veftra füper eam: fi autem non fuerit digna,pax| veltra reuextetur ad vos. 14. Et quicumque non receperit vos , neque audieritj (ermonces veftros : exeuntes foras de domo, vel ciuitate,excutitepulueremdepe-] — | , dibus veftris. j.Amen dico vobis: Tolerabilius eritterre Sodomorü,& Gomor-| — | [ ^* ^ -heorü in die iudicij , quàm illi ciuitad. «6. Ecce ego mitto vos ficutoues in me-] .. (dioluporum. Eftote ergo prudentes ficutferpentes , & fimplices ficut columbz] Jrn." |rz. Cauete autem ab hominibus. Tradent enim vosin concilijs , & in fynagogis| : uis flagellabunt vos: 18. & ad prafides , & ad reges ducemini propter me in te- Ítimonium illis,& gentibus. rg. Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomo- do;aut quid loquamini:dabitur enim vobis in illa hora,quid loquamini. 0. non| enim vos eftis qui loquimini , fed Spiritus Patris veftri , qui loquitur in vobis. 2x. Tradetauté frater fratrem in mOrtcm,& pater filium: & infurgät filij In parentes, |& morte eosafficient: 22. & eritis odio omnibus propter nomen meum: quiau-|. tem perfeuerauerit vfque in finem,hicfaluuserit. 23. Cum autem perfequentur] | |vos in ciuitate iíla , fugite in aliam.Amen dico vobis,)non confummabitis ciuita- | P5* [tslItraél, donec veniat filius hominis. 24. Non eft difcipulusfuper magiftrum, - i[ses n um Íeruus füper dominum fuum. 25. füfficit difcipulo,vt fit ficut magifter eius: &| i. e. 20 |'eruoSftcut dominus eius.Si patrem familias Beelzebub vocauerüt: quanto magis r - domefticos eius? 26. Ne ergo timueritis eos:Nihil enim eft opcrtum,quod nore- o u uelabitur:& occultum, quod non (cietur.27.Qyod dico vobisin tenebris, dicite| - J^: — linlumine:& quod in aure auditis,Prædicatc fuper tecta. 28. Et n*olit: timere eos, as , occidunt corpus,animam autem no poffunt occidere: f&d.. pouustimeteeumy — , fs. |quipoteft & animam,& corpus perdereingehennam.29.Nóneduo pafferesaffe| — — u- * Vzneunt:& vnus ex illis no cadet füper terrà fine patre veftro3o.V eftri autern ca- tisdup Vütium ov digut Jrtm 10 dpoli flleori nji qit : Vriäm'momfm " " 1030.4.5&&,; h DYRQTTEAM . jrq Y* Mb sc | AOT NT Nfdi difitür | 3 IOJnncg ttfpg. d Y N Ivf fedP te dicents ,". üslulctate Nolte Qof— | :..ïmymrr) nIK e | il 38 U5 CR 4 '.v;' | * 1 WU " !.1 i J d lieremá ; At Gomor - tousme st v Mp ; " [ | :þi. ]Vldf. 80 i ;:3. E7 " iréseftis vos. 32. Omnis érgo;qui confitebitur me coram hominibus, cófitebor & J ', , , g «s RRU ID AORGEM uU U ERe s i riior La C AS IN * df a Xx X-x A p - [Qui amat patrem , aut matreim plus quäm me,non ell me dignus , & qui amat fi- * o eüm coram Patre meo , qui in czlis eft :33. quiautem ne - oauerit me Cora ho- o Iminibus, negabo & ego eum coram Patre meo , qui in czlis eft. 34. Nolite arbi-/ ' |trari quia pacem venerim mittere in terrà: non veni pacem mittetc,fcdglädium. : ss Venienim feparare hominem aduerfus patré fuum;& filiam aduerfus matrem| - füam;& nurum aduerfus focrum fuam: 56. & inimici hominis domeltici cius.57. Mo4n. 12« d, 15. WLuc. IO. Ac. 16. Moan. 13.- 1e.20... Cw Chri- ; j]m t/ïþ*?»' X flolos. duo Adechn nw -[mero ele-- gt - ||& magis erant Chriíto familiares, & ad Apoffolorü .lofficium fuerant defignati. Nuné eos Apoftolos, id| . Jeftiniffos mittendo facit ; quafi ex difcipulis magi-| 'J[ros.Mifit &c alios Septuagiia dues Luc.o.t.fed hos 'Áfolos duodecim , quia gen crahcer pofteain müdum | [viaerfum mifsi funt c. 18.19.& Mar. 16.15. Ápoíto- .gosdicitrappellade. Quanquam veteres auctores| '|Vim fecuti bominis,ctia Septuaginta duos aliquan- ;|do Ápottolos vocant, vt Irenzuslib.z.c. 57. & Ter- .|tullianus lib. 4.aducrfus Marcionem. Dixerat c.9.37.| | md.?þf quide multayyerariy antem pauci, propterca mittit |dicatione, & miráculis omnium hominum animos, Ivcleni momento tfähï*pdif&nt, Hoc eft, quod dicit jftolorum numerum cífe completum;in locum Iude |proditoris Matthias ele&ns eft; & Apocal. 4. 4. vb tus Iudaicus populus carnaliter propagauus cft ; ita -|totus populus Chriftíanoram jpiritualiter ex duo- [rof. 16. liumjaut filiam fuper me,nor eftme dignus. 38.Et qui non accipit crucem fuam,| : .& fequitur me;non cft me dignus. 39. Qui inuenit animam fuam,perdet illam: & |qui perdiderit ,animä;[qa-mpro pter mejinueniet éam. 4o. Qui fecipit vos, me re-| - |cipit:& qui mée recipit;recipit eum, qui me mifit, 41.. Qui recipit prgphctäm,in : [nomine propheta,, mercedem prophete accipiet : & qui recipit iuftü in nomine|- [iuftigmercedem iufliaccipiet. 42. Et quicumque potü dederit vni ex minimis| fX A M P i 3 N P 3 a. E i E PUR QUESAE X* ; At Á declaravillud Pauli t. ad Cor. 4. 1. 94m i5 Cjbrzjïo Tefs SRENMESEES T conmocatis duodecin: dffäpuli& fnss. JAn- [5 ce hoc tempus;difcipulinó Apoftoli! /& vocabantur. Qui , ctíi multo plures|. -2 Chrift? habebat, difcipuli tamen ab-* *-::—äs x'g:: : Ya N . i - " . "REVANE P(oluté,& duodecim dici folebát,quia|. Jper Enangelium ego vos genut,& ad Philem.10.45em genw um vinculis. Hoc uumeri myfterium oés veteres aü- &ores agnouerüt;Iren.lib.4.c. 38. hinc etiam aducr- fus Marcioniítas, & Valentinianos probat nó alium noóui,atque veteris teftamenti auctorem fuiffe, quá- g do vtrumque duodecaftylo , id eft duodccim colá- verit. Chriftiana; Tertullianus lib.aduerfus Marcio- nctn 4.Hieron.in commentarijs ad hunclocü;mul- ifue, Theophyla&. hocloco. Quiomnces volet col- lcctas videre Rabanum apud D. Thomam in catena & vclütimaturam Ioan.4.35. cómoucratenimpra-| (etmimon tantum . vecibus prophetarum ; [ed. argumentis ve- rem äcpre;)fizdä, duodecim fontes in Elim, ey» duodeciim lapi- des ab Iefo im Iordane eleftos, e7 im arca teflaménti conditos, [Totidem enitm "Ipoffoli portendebantur , proinde vt fontes, Q amnes vigaturi aridum retró , «7* defertum À. motitid or- bem nationum. Aliz quoq; huius numeri rationes ab alijs aferuntur , vt quód hic numerus perfc&us fit; C Io-an.f4.38.Egd mifi vos mätere,qyäd nen labovaftzs 5 al j la- borauerityQa* vosin labores eerum introifl s. uódautem non plurcs, nó pauciorcs , quàm duodecim miferit, certum eft non cafu , fed cofilio, & myfterio fecille, & AG.116. quafi neceffarium etfet duodecim Apo- [ tut , fienificabatur.Ex tribus enim conftare quatet- manifeftü eft per viginti quartuor feniores duode- ! cim Patriarchas , & duodccim Apoftolos intelligi. Häd'ergo de caufa duodccim Chrift? A,þb&ökiä eíle voluit, vt duodccim Patriarcharum figuram imple- ret;& quemadmodum ex duodecim Patriarchis.to- mundum quattuor in paítes diuifum Euangelium eratab Apoftolis predicandum , Auguftin. Píal. $9. poftolos duodecim anni menfibus: quattüor veroó EUängehftas quattuor anhi -t:c':m(p"oribu.s compata- runt, vt Hieronym.in c. i; Ezechicl.& Seduliüs; — dccim Apoftolis propagarctur; veRerat enim Chri-| | | Quattuer bi proceres vna te vocecanentes, iftis calicem aqua fi'igidæ tantum in nomine difcipulizamen dico vobis , no per-|. idetmercedemfuam. ^ — 00005 sb rupss : MINE - narum numero fundatum fit. Alias huius numeri fi-|. guras multi au&ores recéfuerunt. Iuftinus in lib. de| tifque alijs locis ; T heodoritus in qq. ii c. r.Ió-] legat.Ego Tertulliani tantàm verba poram; Cur,in-| - [ quit, duedecim ."fpoffolos elegit , 9* a. alium quemlibet| nunc operarios in meffem fua pradicatione paratá, ,numm(m * Na (g ex boc menin Chriftum interpretari pof. V rim predicatum.. Huius enm numeri Jfiguras apud creáto. | quo vniuerfus mundusin quem Apoftoli mittebá-| nionibus,quiain nomine Trinitatis per vniuerfum| & 105. Alij eleganter fan? & fubriliter duodecim A-|. Q M— À n Lib. ; — dCarm. n n F n i PA Mtus,vt carnem in fpiritum commutaret.Nam Apo-| | 7 erspord ceu totidem latum fparguntur inorbami —— * .,&olosf.P.ïä!rggjïtkïi,iïq corum L*sz per eos credideruntj] - ls'tö'dfgä/?"lmfmf" dmodenws bomeris — s Primnatus : Petrs cótra - Jiereticos. ; b 243 244 z Fulget apex nunero menfes vmitAtus ,e7* borass Ombas vt rebus [anper tibi militet aunus. — dea&tis cum Felice Manicheo c.4.1deo cetto nume- ro & infigni Chrittá Apottolos dicunt elegitfe;ne quifquá per fraudé in Apoftolorum numerü irrepe- tur. Hinc etiam Valentiniani fuorü eonum figmen- ta probabanr, vtlib. r. c.r. & s. fcribitlreneus. —— . Et dedit eis poteflate Jfpirituim immadorii.) Eijciendi fpi-' rit? immuuüdos,vt ftatim declarat,vt eijcerent cos,in. nónullis Grzcis exemplarib" eft , «a(g ravorveuptiroy 2aä;aakSæL'p-rc.;v contra Ípiritus immiüdos, quod fufpicor ab aliquo primü Grzco explanationis caufaad mar- fter.certé interpres itanon legit. Immundosautem vocat, non quód ipfi per fe immundi fint ; fed quód rebus immundis dele&tentur, ad eàfque potiffimüm hominesincitent,vt infra c. 12. 43.8&€ Mar.1.23.25.27. & 3.11.30. & 5.2. 8.13. & 6.7.& 7.25. & 9.15.& fere vbiq; ita vocantur. Inftruxerat Chriftas Apoftolos fuos doctrina'c.s. & 6. & 7. inftruit nunc, cum mittendi funt, poteftate. Eratautem hzcin illis poteftas in primis neceffaria: quo enim modo homines do&ri- Inz rudes res tantas , tamque incredibiles fine mira- culis perfuadere potuitleneEt cóueniebat, vt quem- dem, aut potius maiore donarentur. PTO | 3. Duodecim autem di[cipuslornm momina [nnt.) Eo con- filio Euangclifta Apoftolorá ponitnoniina, ne quis fe pro Apoftolo nobis venditet, vt Hicronymus & fanosignorare. —— hr d ader u u - Primus. Petrus.) Valde vellent hzeretici nunquam Euangclifta primo loco Petrum pofuitlet; aut pri- ille Atheus , fed ifte hereticus abaliquo , qui Rom. Pontificis auctoritaté afferere volucrit; additum fu- fpi'catuf. Scilicet hoc eft, m principe demonioróm eijci damonia, Cuuafi Greci qui maxime femper Romano Pontifici poteftatem inuiderunt, Euágelium corru- perint, vteam auctoritatem, quam minucre cupie- an t; magisaugerent. Melius dixilfet, quod omnes .jàlij Caluiniani dicunt, Euangcliftam in recitandis Apoftolorum nominibusdignitatis rationem non habuifle, fed Petrum primum vocaffe , quia primus Occurtit. Id enim non folum Cheyfoftomi hom. 34. fed multorum etiam nottri temporis Catholicorum rcticorum argumétis fuperari. Ego 3 Romano Por- tificenihil vnquam habui, nihil me habiturum fpe- .|to, nihil habere volo; fed tamen etiam atque etiam| affeuero Euangeliftam in recenfendis Apoftolórum imum quid eft, quobd omnes Euangclittz, Mattheus ginem appofitum in contextum fubij (le. .. Nam no-| Idem Hieronymus hocloco, & Auguftinus lib.:.| rct. Ac nihil omninó eft, quo hzretici non abutan-| admodum Mofes primus veteris legis do&or larga|. faciendi miracula poteftate donatus fuerat; ita Ápo] ftoli Euangclicz , 1d eft melioris legis do&tores, ea-| Augüuftinus lib.i.de actis cum Felice Manichzo c.4.| |[& Euthymius adnotarunt.. Praterquàm quód non decebat corü nomina; per quos geniti cffent; Chri-| 4 mum certé non appellaffet. Et veró Theodorus non| interpretum teftimonio probare poruiffet ; qui| propterea docent non éx cuiufque dignitate Apo-| - ftolos. nominatos, quod,in ijs connumerandis| .Inon cundem omnes.Euangeliftz ordinem obferua- juerint.. Argumentum, vt illis videturjindiffolubile:! Mihi vero nó indilfolubile; fed infirmum videri fo-| - let, doleóque quofdam Catholicos tam leuibus hie-| - inominibus dign'iA;tätiä",vc-')ü"r,;ïi;ïc.:n tenere voluiffe. Pri-| 'hocloco;Marcus c.3116.Lucas c.6.14. Petrum.primo|.- 1OAN. MALDONATI COMMENT. A B |numerü,fed primatü fignificaret? Si enim numerale Ifaerant; binos nominauerint, nifi Andreas ci Petro. [Refpódeo etiam apud Mattheum non folüm in om- |hereticis, qui femper Pontifici Romano iniqui fue- Iquod fi1ió ex dignitate numerabantur; neque quic- loco ponüt, quia primo, inquiunt,loco vocatus eft.! Atcur nemo prius Ándream fratrem eius nominat, erat? Cur crgo in vltimo dicamus ordiné feruauilfe, .|quétamé vltimü nó appellát, in Petro auté nó dica.] mus, quem & ptimü numerát,'& primü appellane Deinde cur quéadmodü Petrü primii, nó etiam rcli- quos fecundü,terti;quartü, & deinceps appellarát, nifi quia Petrá non ideo primü vocarunt, quód pri- mo loco numerádus occurrerecíed quód dignitate, & auctoritate primus effet;& quód hoc nomen non nomen eflct,cetera quoque numeralia,nomina que poft illud fequütur pofita effenr.. Cur etiá in czteris Apoftolis numerandis eundem omnes Euangeliftz ordin£ tenent, paucis modo exceptis, quz vtítatim| di&uri fumus,neceffario variarunt;ex quibus tamen ipfis maximum capitur argumentum Euangceliftas, quoad eius fieri potuit,dignitatis ordiné feruare vo- luiffe. Primum ergo ifti intetpretes obijciuntquód, càüm Matthzus & Lucft poft Petrum Andream po- nant,Marcus Iacobum & Ioannéante Ándream nu- merauerit. Refpódeo id feciffe Marcum neceffarió, quia fimul dicere volebat, quibus Chriftus nomina parentliefi copulauit, indicis, quamuis quarto loco effetfecundá ramen ad eum locum pertinere, Atque qui eum ad Chriftum adduxerat, & prior Chriftum|. fecutus eft? Ioan.r.40.41. Cur omnes Iudá proditoré| . vItimum numerant, nifi quia omniü indigniffimus|- mutauiílet, Er/mpofuit,inquit,fimoninomen Petrus, e9| - Macobum Zebedaet, e7" Ioanne fratrem Iacobt, ez mpo[ait eg pomima Boanerges iquod eft felij tomitrui e9* /£ndrea. Itaq; Macobum & Ioannem inter Petrum & Andream per parenthe(im pofuit; Andream veró cum Petro finita] - itarem effeex eo manifeftum eft;quód càm & Max- cus; & ceteri Euangeliftz omnes Apoftolos,vt miffi coniunegatur, vterque focio carebit. Secundo loco obijciunt; quód Matthazus Philippum & Bartholo- mazum Iacobo & Ioanni preponat; alij poftponant. nibus Grzcis codicibus, fed etiam in omnibusanti- quis & emendatis Latiniselfe poftpofitos ; vt apud| Hieronymü &Bedam,fcribentium autem negligen- tia;autfortaffe hereticorü malitia fa&um elle, vt in quibufdam libris Hugonis, & Lyrani prepofiü fue- rint. Certé probabilius fufpicari poflumus hoc ab| runt, factü effe; quàm Theodorus à Catholicis epi- thetum prims Petro additum fufpicatur. Et maligné Theodorus fecit, quód cüm ignorare non poffet'&| quód alij Euangclifte Mattheü Thomz preponant, ipfe verb Matthzus fe illi poftponat. Atqui hocego irgumento maximé cófirmo Euangeliflas dignitatis vniufcuiufq; rationem habuiffe. Cur enim fe Mat- thzcus poft pofuit, alij antepofuerüt; nifi quia Mat- theus modeftiz caufanoluit fe Thomz preponere? quá intererat,quo quifq; loco nominaretur,nec mo: deftia in Mattheo fuitfeThome poftponere, nec im- modeftia videri poterat,fi fe illi prepofuitfet. At Pau- lus,inquiüt, ad &l.z.pïl&cobü Petro antetulit. Ref- Hicronymurn,& omnesalios Latinos codicesaliter|... . legere, vitiofum exéplar verfioni fuz appofuerit, vt - füum inde errorem confirmaret. Tertio obijciunt;| Eöäed;D.Paulü nor dignitatis;fed ztatis rationé ha- tüiffe, qua Iacobus Petrü antecedebar. Preterquàm o m* o a R MR o o at ial b i quod .. 3 gt mtte " As r Jäfaöu I;];f!/ ATT / d f«cDor dorcs Y xmm N N - Rnv Tdis Drims itti [l ln Á t R'me (ihigtyg Dottus ALE R 'nöOPPj fottmm Ulone Ze Simn Val Bll form : ;üonem n li mrä lftdu Ifw | a Flittos r .!n?tem li Vr | i Cbr;L;;tï'iBUXxx&æ] [ & h: E H ,xx 146 . " X | i : 5 E , vcnra ^ p r NURU m xgn-&m*-xï : m . A LJ ; Vlllüalls j '.36 IZ,. ! AT" H. C N Mar.16. BO .Dnt fupfa Ca. 8 à IN M — iulferit c. 28'19.' ; dzi filij OU. (:;enöf:' I7. 1. & | - t Íe czteris A] :efponfio , quiaIu ii promilflio ifi ad oues, É a m & : us agcbat,v "tanum, dX &a faerat u- Chriftus , ni itnis -..H. E 24 1&013 ld D. Paü Cérát OPPOLtul b & lllls fa 8 Et noi *Velï(frat d & ad Cas lfnPrh* ; ; | - i * - C . z O A 1d Cit, 233 ^ VCI- | 2 quodin ea cp robaretn r. Quam i jRom.r.8. E Ifracl , l '€dicari p p aalem probar: loqueretur. ui g t domus àmüm pre 'a- LOOW | ítolis eq "zrocatiua Oq z Ioannes, q & perieran : rtebat pri iiauctoresra ïlusmmaw,x | |Apo! ufaddm prerog Cephas & , que perigy im opo ue alija ocueN N : (s nus| llisen ias quoqu ifatio ! I 't de cuitiq i bus « p | ifet; videt I$. 24. 1 6 Ahas q 'ent excu IOFChIMH ] htdi ixit , laco 5 dicere potui j t du C. I$ . t. IDj 46. h bClCn d i | / dixit, Iac dicere p 1is fempe i. Act. 5 Iudzi ha ima ERN cm nenc | id veré ateris bum Dei. . llam]1a icentes et Mib | rem nccum i oftolos c b nesafferunt , ne v oiflent, dic icro- Es colünz erant, s tres AP lumn« e[fe. : tioncs affer onrecepi ififle, vt Hie irniffn. colü iftum cos tres 4 bantur coln us; id hriftum n olos mififle, :fta- ol im Chri A videba | Petrus; | fi Chr Apofto : uo te i enim C r quE UHEMN nento nem, i & ts fuos Ap T1, & nouo tc M letauir s liife, fed dix imon cognor 6.19. & itiles & hoftes fuc x vetcri, lii, vt ! - * S ^ * CX A 1], d.l ractultite r4s.) Simo o d rat cap. 1 gentiie ftinus q. 77. hvlactus. Rn dies P dicitur Pet en dede ntem Auguftii Theophylaé s 4 ui dic ii casnols Hoca mus, Áug bus, & i accep - iftus illi cog : üs. " ny Strabus , à Iudzis m*mPPeHQUU 'Q Chm&us 1 th dlfferem : O Chftln" Bedaa A uas 4 RT Euthy. E enium zde quo Haed ne Cananze B imento, iniuriarum , q homil. 3. € - Wtün lr es I. 42.- cà Simon | deret fe i1 foftomus ho : id eft in. s piuinc u que im eft v oftenderet fe Chryfoftomus iuitatem, "d loco ideo additt ius Hebraica phrafi, nod mcm'lma'e, G. Z, ec 0Av in ci uemadmodum Iunt, Ti euatur vcf-b*'r;lf' : ) intelligitur fih.uïf id eft Ioanes ül; Et in cimtd"sf) | .Sïnaïitanorlumf 4 uáquam mïj TP r * &l. 'tin1l; 'ta Iuitacem egit. Q m M |(le Rn - dealus b es Marti ictus eft, vt llara ciui: in 3.Strom. : tes legi t 4Co icaloanne ius dictus eft, . nullar: d. in 3. ; Ciitá . i^ [ iípanica ; S u ind. : 16 t ita-l. ; UI duets (icut & Hifpan bcdai autem filius d Alphzi filius Clemens Alexa :pretem ezc zroAer s&áludzis| r Vr s d lius Martini. Ze ä'fïinguefemr' io ropter ata- liàs noftrum interp item Samamanol dzi, nequey; j l 17 11U$ V bo dift . iorP : iu iftineuit at z e lu ? Iudei. ne- ; CO icobus ma Diftingu . é nequ in Chal-|rude;; —--t».-wzquc | ltero illo Ia : (t Iaco — do. o ropri m cin sE 3 Hs i n aiter ic ditus e 12. 2. cre . ula p im tribus , quz in ue Gen-| U :j Hic dic de A.&. : verfu. Bo s tibus, q -nim tribus , ntümig ' "'"*'*-*-'v-&'nï*.s ( erat VC!.'.&- /( & ab HCIO . f Cri1orec & 2 gen Dcceln cen : » duæ ta tl:leS' : uce jqe vtin iup & : rant. ] -edierant ? : (drze 1. l! Msb — , occifüíq .) Filius, [. Ij. 40* itiles € 5 nonr jfIe Efdra M item, "dlphai.) : at Mar. r : Geti fuerant, . redijtl. ü m | ' jaiuniorer t Marize bdu&z fuerant, n dicuntur U. "PU | $. ïäfæbm d r,quia 1'10*10x ius effet am a imun di | em, 25. | r | : jlius in lde eniamin d Ier U d Tqubrstne Iacobus Hic dictus e.iï 'mmäaïz?r. 1. 19. quod Bklïieron)'mus z tribus, Iuda,; &'B s romxHUS.fueraä ïcem tribuumï M minor. | ominiadt ; ini, vt rem fan&i-| C ibus folis reditu P n, idelt decem t qui DLAGanecds E - dBuceeila iz matris Dom r fingularem imus| |quibusío Samarltanoru]ld, rum colonias , lec "T. ls Ari u : s propter ii rim 1tem : haldeo co- L Leftare vo- Íororis Mar : ftus prop bir. I.p Loco aut fit Cha oscum iv ./ , 1u iex.Iaco 1 f : : TuHl à t qu TORON eius vita fentit, & tholiez, ipt. Ecclef. ffvriorum inhabitarent, faccr- Qicunnquod us vità iftola Ca ». Ícri z. rex À ? efertam inhabi | rezum À 3:;*;1 o-) | e;tem, auctor C,Plüoifcopusteronng noHP crcdebaïä terram illam dcfel-:l' (Dtoeis 2-4 eos Heb VCR dO-f Q-Uäkïïx?m | äietofolymom Ek&liriiiü p 27 nes deUOfafent?äl breorum ritu Dämd càm effer| Fl onat s o eia MR fuit. i cos He et. Quo [rael f 45. lueq Didvmus Ioan , lus iu ; Qqui . erteret. Írae : æm'mm | T,h!!:; di)&us eft D ldy?;ic Hieron.triägörïltldas la- dore:nlgoïümque; ables()ïlel patrio, & Dcum[tIaQue | l trdbsms jquiq deus.) Hic; v 'ocatus cft, & rel SCHCMKS idola fua m 17« 24. 27. Itàq ! : CO, VOC 3 ,vel, & ido Reg. 17. litz Et Thada hocloco, : rculum , vel fa&um,; & bant 4. Reg Ifraelitz] n hadzus,vt d eft co H tu cole llcs, & tamen . , E. ? adaus, bbzus, i i tradant mo m metu ntiles, h -ftuæ. MC WA N . r; Iud.1. untenimq literas |crant, neq tcrca ve u TXIE i frater, lus. Sunt enim. attuor ec Iudai 9. prop suabdrr d : (*.Jr:x./üq, cob ij volüt, leunculu: icüaue quattu ; 2 h : tIoan. 4 : u- L üt, : uicuq ine, alio no ideri voleban . t populus Ts vt ahlluïæofum fL115ci Vïgbcrent nomine, aquibus D v1d€1&:£) CTSESNSN Oues voca,quía eratfpogger " : ; i in fuo ' autem , qu. . Apo : ue ipíe, | um Pettnis MUOTME Deimmin das.Eosa das ille r us ad oues,) igrex, quem ipíe, 1 L nominis De15 nmim Iu | uódIuda 6. Itepott ius veluti grex, icebatur, Pfal. xisautrolo no ur vtj peilatos, quód i eius diceba Ms : '*'*"ïmïtäü mine Vocaïerä'er Leones aPIP ell(a;.enef. 49-9. Catulus Dci peculiaris, ä prophetas Pafcerï Atus eft furor tuva | OCC : Ine cuep iec fitleo € : | ctores. : perreges, Jflhi in finem , i 75 hospewes » m udas no iarchaidictus fic "robent au&tores. Íe,& per reg nlifhiin duxiflz, (icut ! Lxs agl rimus itleo accubui na Galilez:erat; v $1 Ft4 ? & P(al. 76. 21. d & Pfal. 7 7.52. x«,:,-:;.saöï*?lï&« g da , & ficut la ex Cana neum| ]7 45;;4! Md varon, & : ut "yeeritent leams Inda , &H ) quiac dà videtur Cangum fuper oues pa(eme tua , Moyfr, €7' deduxit eus, fic d d 1 $imon Canan à quibuídi cd Cana Ga- v iuum n mas m fuum , «* de ' de LT | . je anqua q LSERIMMDA 111)fcd' | | OPulum : z 0 u["mf T a ullf eum »wr. Vi ; 4 lng altaqu - 5 enim Can: m E b -QP*- P ll-' !;'cut 0At$ P P » &71, ü'f ' 606 : .. Hieronym ait, fuifleynó e mauté nóa € abftulit f ORE U B n A (Cere Ia L üey. mon cw|* 41Cl 'aAndü ft 5 Canzum. tapud! indeferto , & antes accepit. eum, p | o [5/mon us VOCà. atuts fuiffe , ficutap n defe ntes accep . 79. 15. WE [ d roes filzz oppidü ap P-ängiï Zcloté d*ï&ufma—ï Cana enim g'äfïmeuium EUR ;fïf.:dimremfud"'* öïï-l,,,ïmei n N Midw. —di à zclo; ide ellatur sap. vv Wa E CH Ifrae &tu& con ; ] " nofi dul du z f€d 4Zz s P€ N avoaviT : P l,fu'm)(y-. es dF" : [ ET ub | 1d03 aRr &.1-13' P u- pro x r eruum j , 08 €; P : a(ClS mingesm äucam C.6. IS; &.k Aiücat.kaquc C;?ræ;enlz) H zehg,öï- E gæ 4utme'P"lm mw,(IT 'u;,re;gmnï'"'qmp Hebraicé zeli fign u- pee u n enem t Pal ia at tofcpb. alinutile » 1 legendü effe tadec ïabereït-Gï*ïcc*geu lr&ä quoód ex l'nfendei qui deduess E mnes declmd"emnt,j;m, nos quafs m r C ; | roptere; n DA OHPPEES EH : ne. : i ii nög oppidi effet, n: potasen Plägxïæum,aüt Ej QmPeræmïh) Qäajz 4 & Ifal-53.f6- o'ïleclinawf, & ' i t 1 let; aut Can: Guya : al.15.3. & 52.4. & ! 4m " | Itaqt effet; aut: lo fer fwnt. Pial. 15.5. & 5 n wam [nam a- x formam. 1t Canan efiet; a em ruríus zclo 1 4tfi funt. fal, mu/qui(que rm vwia ed non erat pa-. um | aut o dR od | » vnufa 4,00, U0 R slunsa ido Cana, &;. uiai inis o 'ïdla, erraumus , v Wnt 0He5 The4,e0, fl'iarun agi, . agl | Ogäæum m n;*eaïf,ïcatigllcm nomlg äoäü?fï p ä';ZCh- DI dl/þzþattimem empium b d s ;.:-';Ei,.i*";' ] in d fienific i madm : PA tin ácuo : M,,f;üüu'»h'[( ! uebat , : appcellatu E & Vale . or, af . IXimus C. 3.2 "T lufione Zell l- näïuS: virfortis eilïï; Ícd pet allu- fy*'ä"'?"*ü pb nquauit.) Vide que (ï*plïilpaullö ante r nf ; entiz À fortitudine, fcd lailoqA Quia appropi t data fi iter| gt S1imon Va valens à fortitu [e ss o 7« Quia ap Docet, v iter, & largite UT li forma, & vale fuz'vocaretur. — rem fe- as cunate. - Docet, liberaliter, ica-| gt zentili fo rbis fuz * uctorer : 9. Infirr E ciendi, . is.ruftic d Uïï»crimf» ] äonem ad n'qm*a)ï ïfr'cariotcm P*'lf'uäu: Zuaiï Irïïclïaä F poteftate mlraäUI;fïcs,vt aitI-hmnonyïils ,fa&urbs- P otes. ; 1a Ifacl ar, Qqu * Ó dubercn .'( iens hor mn,Guàm ve T " 2 at .. Indas Vfcari à tribu füa at; quo tursicie Is fidem, qu Itequoticí- o | n um à tribti illud repugnat, vtantur. É miraculis : is,faciteq g j,-:ï'gikocfgof; ! IF?"OFH rlotelnhdl-ätïcäl; de I[abhalcl»ti?oth ; ld C&' ex vr i-n Cireïqg'aüddlca;fïladcnduln,autnec s donbn 3- um : no "p VN vir rioth enim vt (| [eunqueadpe: . 6Íolüm mihi vi d .J-»nlfimtï AII) qus ictum volunt. THRUHSES dl[Pl z eíle iudicab fo55, erati date.) IN« ferre volui ID (gmm" :joth dictum Quod mihin braica| | 5 Accepi[Ios , g ionem auie 'unt, &i s M Carioth dict Quo«c gentes,Hebraic: GFRAI d Chquifyes t occafion taucrunt, &j "r ul : dælgfuclj-ZS' 2l )Adgen ipopct vifs sE Nufit n iactantia . h hyl. pu P NRET . t tribu Iud. wm ne abieritis.) A d tibi.vis n : his verbis iactz m. & Theophyl. ] pr&cideresi fgpone 3 ; ! : fium n 33.18. Ouid ti . ho 1S V thym. p i:ump hu u Yi ]Cwr Chri- $. In mamg?& t Ierem. 2. 18. p*i r isin ZEgy-! Chryfoftom. Fatüy vcalij dicunt,v m g, j df nolue- hrafitanan a, vf mtam ffc-'quenteft cur Chri- Simonie & auaritic, u L5 u gt hi |JP id eft; quorfum: s quzfto cft;cur &A | imenieese : * wcïuf)ne » Irit '—Aþo "? ijRS qu es8 quaditi . int 0& ' indbnctm *s " qeM 7 j*ozo,gen.,ufg)'f"; Vulganis.apüd i qurc iuffcrit, cum p M | 'ï??qi d ltles doæïäPtum' ites Apoftolos rnon i ! U ia 10£m C.' a'- ]rü'samd*' üus ad gCH . - W anïewfh , Pitanos, . | ; p | Ms r' ; []1 ./ 7 mK ,' GL'. P [Z[P[qï' ! Preceptis Chrfi - dätt: - babenda, perperns. poftolis . de pecnia n loshabereaurum , ne auri & czeterarum ad vitam [:ecetfariarum rerum folicirudo Apoftolicum ofhi- Jdende,; vbimagis expeditos milites eff: oportc*bat. 247 IOAN. MALDONATI]. COMMENT. i48 led etiam probare, quod proximis ycrbis .Jocacrat;. debere eos miraculorunm dono largltefr vcl.Sol.::m as enim quzque gratisaccipimus, quaque gratis da- mus,lareiter & copiosé dare. | : 9. Nolitepofidereaaram. ) Allentiri non poffum ijs, qui iftà Chrifti prohibitionö vniuerfale cffe - nolüt, fed ad iftà tátüm primä Apoftolorü mifTioné perti- nere quafi hoc veluti preludio & ipforü patiétiam. i perirentur,non folüm;quia hzrcticos malos omni- nó fequuntar auctores;fed quia interpreratio & in- |voluerit experiri & , vt diuiná ipfi prouidétiam ex | À peregrinationeim , totam miffionem intelliei ; ficud| Ver.$.ps viam gentium,gentes intelliguntur. Neque pecumam) puó € xaAxóv : nec zs,id eft nec v]- lam aliaim pecuniam ; omnisenim pecunia, aut ex auro , autex argento , autcx zfe conficiebatur. In Aoni vefiris, olim erant. « j M - lo. Nonperam.) Adferendum panem , & ceteras leícas, citarchium , aut ciftartium vocat Hieronyïn*' Lregum 9.7 fportulam vocabant Romani, de qua )in crumenis , quz in. ipfis zonis| Tertullianus mentionem facit. Per peràm intelligit * ftitato Chrifti, & alijs hui? loci circüftantijs, & om- lo P i " ; j nibusantiquis ; ac bonis repugnatau&oribus ; qui hocprzceptum perpetuum efle putatinecad hanc |folàm miífionem,(cdad omnes, & omuinó ad totü. Apoftolorum officium pcrtinere, Hilar. Chryfofto.- hom.3; Ambrofiuslib. 9. ia Lucam, Hieronymus, luguftin.lib.z.de coníen. Euang:lift.c.30. Primüm, jais non vid.t Chriftum proptercà nolle.Apotto- zium impedia?non enim bonum erat relmquere ver- ^un D , eo mmifirare menfis . AG.6.2.quantoó minus de vi&u; vefticàque quzrendo folicité cogitare? At. qui hzcratio non minorem in fecunda miffionc,. quàm in prima; fedaliquantó potiüs maiorem lo- cum habuir. Nam hzc prima, velitatio tantüm erat juzdam , x in folam Iudzam excurfto; illa , quafi iuftum erat prelium , in quodad d:bcllandum vni- uerfum terrarum orbem omnes erant copiz .confc- Quis etiam non videt voluitfe Chriftum Apoftolos in hac prima miffionead illam fecundam exercere: Jiin ludicra pugna auro vult abftinere, quanto ma- gisin Íeria? wm inquit "ntfi vos /ïne,ütrmla;ïö" peraynu- d aliquid dFut vobss ? Luc.22.36. Idem inrelligitur ex antecedentibus, & fequentibus huius loci; ver. 8. gritn accepiflis . gratu date , id eft, ne vendatis prz- textu victus , veftitáfque quarendi ; noloenim vos aurum , necargentum habere.. At illad, quod dixe- rat,gmtfa accepifIa . gratis date, non Íolim ad primam; tinet; in qua plura; maioráque miracula facienda erant ?& vbi inter gentes plus occafionis, & necef- fitatis , quàm inter ludzos dona ifta vendendi habi turi erant. Preterea ratio ; quz redditur ver.10. cur nec aurum , necargentum; necaliud quicquam ha- bere debeant, quia dignus'eft operariusccibo (to;nó minüs ad fccundam , quàm ad primam miffionem pertinets ergo & id, quod cx ca probatur , vt nec aurum , necargentum habeant. Inimo; quod.am- ,plius cft ; id, quod dicitver. 16. Ecce ggo' imitto vos , freut ones m.medio luporam , autfolüm ; aut poetiffimum de fecunda miffione di&um eft. Nam in.prima nófunt lupos experti ; quin gloriantes redierunt; quód fibi 17.Res.eft omnibus boni perfpicua iudicij s féd:ni- mirum boni ifti Apoftoli velient Apoftolos ,. di- fuiffe , ne monachis; quos ferre non poffunt ; fitni- ls faitfe viderentur. Ijídem argumétis eorum etiam dere , ideft prepararein viaticum , quod ex Marco c. 6.8.& Luca c.94.confirmant , qui dicunt, €s* pra- Ícd multó etiam magisad fecüdam miffionem per-| in nomine Chrifti demonia fübijcerentur. Luc. 10.| uites ,& coniuges; & elegantes, ac bené veftitos! fententia refutatur , qui interpretantur ; mite:pof;-| Nec duas twnic45.) Non prohibet duabus fimul, fi necefsitas , & frigus poftulet, tunicis indui,fed plu- , teruim foliciti habere vnam in prefentem vfur , al- teram in futurüi,vt Hieronym" notat.(icut Luc. 5.1. qui babet duas tunicas , det non habenti. Nam & Chriftá duabus fimul tunicis indutum fuiffe ex Ioáne 19. 55. manifcftum cft. Eodémq; modo intclligendum eft, .€& , id eft , ne duas tunicas haberent , C fis temporibus induerentur. [t65 ; quz pera portabàtur, per continens contentü.|- duas tuni- res habere tunicas,quàm in prefentem necefsitatemles Ch- requirantur, vt folent diuites, & homines iftarum f babere quod dicit Marcus c. 6. 9. ne mduerentur duabus tuni-| quibus diuer-| - Quormodo - prohibue- rit. 1 los nudis ire pedibus? Sunt,; qui putcntnon omne calcci vocarentur. Nam Mar. c. 6. 9. dicit, fed cal- cratos.[andalijs , quafi fandalia ; quae foleze erant, fo- làmque tegcbant plantam, concefferit, calccos pro- hibuerit, vt videtur Hieronymus hocloco ; & Au- guftinus libro ». de confenf. Euangelift. c. 55. inter- pretari.Idque videtur éx Luca c. 22. 36. confirmari; Q»ando,ir quit, mifr ves-fie facculo , €7 pera,€7 caltea- D |mentzs, nuiquid aliquid defwt vobu f Sed vix ego mihi perfuadeo ram fubtiliter Chriftum inter calccos , & fandalia diftinguere voluiffe. Nam quemadmodum vtpaulló poft dicemus ; loquens virga ;ita cum di- cit cócefsifle fandalia, vocat ea ipfa, que Mattheus [v , calceamenta, & ex A&. c. 12. 8. appa- ret. Xmod wua . & ov uoun idem fuiffe. Quo crgo modo . Matthaus. prohibuiffe , Marcus conccefitfe Chriftum dicit? . Facilé & bené noui quidam inter- pretes refpondent; cum:dicit hoc loco Matthzus, incque:calceamenta; ;intelligendum effe 36 o dwo duo , ficut. dixerat , ueque duasrunicas , quem- ladmodum & Inucncum olim poétam interpretati |vidco ; recplantz tegmima binz. Itaq; idem Matthaus; & Marcus contrarijs in fpeciem verbis. dicunt. , [Nam Matthzus fignificat prohibuiffe Chriftum; ne, Apoftoli duo , aut plura calceorum paria ; quafi de futuro foliciti , íccum ferrent ; & Marcus fignificat iufsiffe Chriftum , vt illa ipfafandalia, quibus tunc calceati.crant; non þluratgrrent . Similis de virga iqueftio eft. Nam Matthzus dicit Chriftü vctuifle;ne H Itionevterq; loquatur Euágclifta;ifed Mattheus qui- idem de propria,Marc? de metaphoricá,fiue pro po- cepit ess ,ne quid tollerent m viam ,non awium/, non- avgen- twm.Refpondeo per viam totá profe&tionerm; totam —9 ^ ü a - - 5 ^ " - TET . TE ET E RR r NT dicarét,vt putat Auguft.lib.z.de confcn.Euág. c. 30, [ Nequecalceamenta.) Quid ergo valuitne-Apo&o- 14 07 . M4 quomo- genus calccatus, fed calceos rantam prohibuiffe,qui], ï/g,g- ; l ; j " À ts d *X ; | totüim pedem tegerent, quique proprié &ed vj foli preh;:-l Matthzus dicit Chriftum prohibuiffe, ne virgam|. ferrent; Marcusautem dicit permififfé , de eadem; - ! Vjitägäizfærþcn t;I&.fiarcä-9 dicitconcefsiffc. Vbi oés ii.]tït-ä LApololis ipretariones có tédunt, vt nó cadé de virga fignifica- probibita. teftate faciendi miracula;quá & Mofis virga fignifi- .^ cabat, vt nonnulli volunt; fiueaccipiendi, quead| ^^ - vitá ncceffaria effentab ijs,quibus Euangelium pre-]| — Calceame bita, Lib 2 biff. uomodo yigi| - : ! RTR " at W / hu pro/)i ; (' 5€ït^rdnfræ TM — Jl £. (( fiibuS M etus & i cum d aicndidd ï':,.t,- aPudD-P*w 1 udMg(Cü .21! L 6 wfil Í d) ms,hlwgla m i firlam CälCWSa?tF geapo ä'ü'&[ïü'a Ül - We? QXQGDW ul d tandem quecnim volitlg qudlux ^ iumaeca U'lf&ïm ís N n TA e?-rctgn fiefcium, --- N Aid hn ptactp itconf ('efteg a I1 g lfguntur, | 7"*d*mfm PO ag M Thy d ET ( ï'&tiuln (0n Vf MM T jl [ahmm j L ! Gölïef " MELTS ! "Wfrbj C ?tt — R 1 necely Tutres il lmv d atl Nad Chic TM v.ll; ) Klendm d "IT Itj R1 Qub du x!C'*xvv'na ! : TARUW 1 WJO j ho d E P. n I OOO ,. i LN W" 7774 $9 UM Uue WJ?:'MS,.—'*;L; 7 Bl IQlc? etatt lo« 2- TIt Qs Qro- Ya X r .hï ^ 4* 4 t C Lt 3 . COULICI NBb ( 3(&?3?&'.;*4 4| m t d u: äiïwwuw:)& A i ag w F. & 4 F ATR :Cfikæ.u.m:m. ä "4 i. hia m ninie, qde &5 1';. ( ^ylle, KQ ('..qu xi»ïx::ï *»QM " nian 1 NU | ! f "UM xcialiin Y d J lm al* W Wlf | fl | N s : *jrf-l)' ;lmfi BL I. Cor. 4.. M Pf4. 2.4. TMius. prob: 1£ Tza domurn, DEU |pertus exiftimat. . Alij veramqs virgam metaphori- |cam faciunt; fedapud Matthzuni pro poteftate pu- |niendiaccipi,vtin pfal. . 9. Reges eoszm virga ferrea, & apud D.Paulum, m»nqmd vultis i virga ventam ad vost| 249 250 apud Marcum autem pro virga auxilij & cófolatio- nis, vtvirga tua, 7* baculus tuus ipfa me confülata frout. Ego animo comprehendere non poffum voluiffe |elegantiaque fententiz ; fed fententia ipía videtur, : -viräam quidem ; vir&am enim pauperrimus quifque |ignificatur iter facere more pauperis, J'en aZer abedp | Etibimanete donec exeatis.) quandiu in cà fueritis ci- |uitate, id eft.ne mutetis hofpitium, vt Lucas clarius | |dixit c.10.7. twol;te tranfrre de domo 1a domu. Cur aütem ICw Chni- f»ï täan]ï" inconftantes;& leucs effe videréntarjapud Chryfoft. 4 de domo jem mon fuerit digna;pax wveflra vehevtetur ad vos. LicoGtür letiam apud Lucá c.ro.s. Leguntur ab Hilatio,Chry-| Moft. Theophyl.Hiero.in cómentarijs;non in textu; [vtferenda non fittypographorümni negligentia; qui; |cüm ex cómentarijs texcimi'corrigere deberent;'cós| ! dacis f j,. hÓ legit? Eftautem Hebrzis,vrait Hieronymus; vft- . (tatio, ]his verbis omniahis,quos falutant;bona precanitur, Chriftum inter aurum;argentum,pecuniam;zonás; calceos, peram propric lumpta folá ponere virgam metaphoricé, quod fi aliqua in alijs metaphora vfus fuiffet; tamen concedere non poílem virgam meta-|. phoricé pofuitfe. . Perire enim mihi non foluni vis, nifiapud vtrumque Euangeliftam & proprié; & co- dem modo virga fumatur. Contrarijs enirii verbis eandem vterq; fententiam eleganter exptelffit. Vter- quecnim non Chrifti verba, fed fenfum exponens voluitfignificare Chriftum Apoftolis precepitlé; ne quid haberent, prater ea; que. eflentin prefenté v- Íum necetfaria. Id Matthaus fignificauit dicens, ") habet. Marcus fignificauit dicens, fed virgam rantum. . Nam qui virgam tantim habet, nihil fuperflüü ha-| bet; ficut dixitIlacob. Genef. 32. 10. m baculo meo tran- fiui lordanem fl wm, id eft pauper nihil habens,nifi ba- culum in manu more médici,quemadmodi Gallicé in re prorfus fimili contrarijs verbis cadem fentétia !zied fans lance, e9* fm aller 4 Pt'ed aucc vn baflo eis la m:-äin&l n. Interrogte quis ID e4 dtgnm/it ) Hieronymusin- terpretatüt, quis dignus fit hocà vobis acciperebe- ncäcium, vtapud eum h*ofpitiü liabeatis,quafiea in re Apoftoli darent, nó acciperent beneficium. Alij, quis dignus fit; id efl. magisidoncus, vt illi Euanec- lium annütietur. Alij; quis bonis fit moribus; & hof- pitalis. Qux omnia in eundem fere redeunt fenfüm. id Chriftus preceperit, vulearis eft queftio.Tres eius pracepti apud interpretes caufas inuenio; primáà; ne hom.3;. & Bedam.Secundamyüe delicati;quiijs;quà Theophyla&t. Tertiam,ne priorem hofpitem offen-| derent; quafi pariüm dignumy aut "hofpitalcmïfeh'*ri*-; quentes;apud cofdem au&tores; — 0 0970 — 12. Dicentes pæx)/vm'c domui.) Grzcé hzc verba notn lcguntur , fed legenda efle conftat ex verfu. 13 f quidem fuerit domus digna ,ventet paxvefia [nper és, f a Irarium comentarijs textü appofüerunt: quod mul: jtis alijs fecitfe locis animaduerti/ Euthymius tarhen jrata falutatió 4 pov pax técum.Éa aliquando figni. ficatur pácificus eius,qui venit;& falutat;aduétus,vr jGen cÍ.43.23. At ile vef]ondat, pax vobifcum,nolite timiere, & Iud.6.25, pax tecum,ue timneas Bon morierzis,. Aliqu&do apponerentur in primo hofpitio non contenti, me .. liora quzrerent, apud eundem Chryfoft. Euthym.&| - & Strabus;fiue pro ipfa Pr"c;dicïa'ndi- poteitlate; vt Ru-; A Chriftum Apopcolcs facere, & vt quócunque veni- rent, pacem fe, non bellum afferre fignificarent ; &| jna, quz illi pácis nomine precati cítis. $2 antem nou f uerit digna, pax veflva venertetur ad vos,) . né precati fuerant, cuenirent. Itaque meliüs alij ita interpretantur , vtex Hebraorum idio mate impe- vt ijsad quos diuerterent;bona omnia precarentur, vtex ver. 13. colligitur, pax veffra renertetur ad vos. 13. Et f quidem fuerit domms illa digna.). vt pacem ve- ftram recipiat. Lucas c. 10. 6. «7* fi b fuerit filius pacis, id eft h-o'(þes pacis amator, aut pace dignus; vtfilius mortis;id eft dignus morte. | | Feniet pax ve[tra faper eam.)Euenientilli omnia bo- G. fnepaoire reuertatur. Quod quidam fic inter- tum in ipfis erit; reuocare, & alió pergere, vt Euthy-, mius. Quodideo mihinon placet, quód benigni- tate Chrifti dignum non videatur, vt Apoftolos iu- beat datam pacem reíumere; quod tantüdem Vaict, acít iterum precarentut, ne ca, qua hofpitibus be- randi modus pro futuro ponatur , quemadmodum |conftat ex Luca ca. 1o. 6. qui futuro víus eft ; quarej nofter interpres negligés verba, fenfum fecutus cft. Seníus autem-duplex cfte poteft , velreuertetur ad D o - E ! MM A - |Pfal.34.13. Etoratio mea im finum meum conwertetur id cft, |pani dicunt, E mal, queledefeo, mevenga, vt Iuucncus pocta; & apud D/Thom.Remig. exponit, vel; quod iquorfum hoc Chriftus dixiffet? vt fignificaret Apo- Ia. Exm'fzfäpulnerem.) Quare hoc inbet Chriftus cüm fchies*impacientiæ, & indignationis cffe vi- ^* infso ! i r puluerem | " * 3 : Ea d , . e- * : 4 d tdeatur ? Multe eius rei cauíz ab interpretibus affe d. |runtur , Chryfoftomus, Hieronymus , Theophyla- /4:;,, j&us, & Auguftinus q. 7. in Mattheum propterca iufliffe dicunt, vt oftenderent fe nihil cum eis habe- jre velle, quando & puluerem ipforum illis rclin- tquant.Ijdem rurfusauctores & Beda in commenta- [rum, quife recipere noluiffent. Solebant enim 1u- [dzialiquid notabile facere, vt teftimonium cffet rei . |facte, fiuelapidem erigere, vtlofue »4.26. fiuela-| ipidümacéruum; vt Genef. 31.47. fiue altare, vt lofue 22; 26. fiue veftem abfcindere Matth. 26. 6$. quem-| 'admodum Romani in pangendis feederibus fuem a Jinveft * Theees * |Sodomzi & Gomorrei habuerint peccata; aut quód |vos, id eft vobis eueniet, quod illi precati eratis, vt vtinam mihi eueniat , quod inimicis meis precatus fum:é contrario futurum pro imperatiuo,ficut Hit- magis credo,non fienificat hac phrafi ca;que preca- Hebrei, Verbum meum non reuertetur ad me vacunm Mai. 55. 1. Itaque reuerti eft effe&um non habere.. At pretantur, quáfi iubeat eos oblatam pacem, quan-| - i fucrantipfis Apoftolis euentura ; fed illis, quibus| iprecati fuerant; non ventura. Sicenim loquuntur ftolos chiiTe./ rijs, vt oftenderent fe fruftra pro illis tam longum"* "[iter fufcepiffes puluis enim-pedum iter fignifica. |. [Ambrofins lib. in Lucam 9. & Eüthymius hoclo- . [co , vt declararent etiam eorum pulucrem effe im- |pium, ideóqüe nóllefe eum habere. Hilarius indi- jcat id iuffos facere Apoftolos in fignum anathema- [üs. Vera, nifi fallor cauffactt, quam idem Hilarius, & Origencs homilia in Genef. 18. fienificarunt, vt joftenderent illum ipfum püluerem; quem ex itinere collegiffent, in die iudicij teftem contra eos futu- pide feriebant; vnde fcrire, & percutere focdus di- LW UsgPTolerabilius erit-jNon quód non maiora fortaffe Cur 1/4270 E d€ peccato folum inhofpitalitatis hic aeatur, vt Re- vtr. par.r». 18. " Vtrumque vero (iniile ett vcïmfïh Ms t F RID qu E Og i A g o : PT n — -s 1 - s PA 1 H - z T - x a N d- ucwotre, s od n , igius - hd Lt a p u r u Penein qmiles. ifera? ine- 251 IOAN. MALDONATI COMMENT. '—25.?. |migiusapud D. Thomam , & Lyranus cxiftimant A /itobícurius fiet;fi multa philofophem ur.Elcga-ntes : nec quód iam incendio partem aliquam poenz luif- (ent,vt Anaftafius.q.17.in fcriptur.fed quia illis non ^ : * ^ * ^ " x á ; fuerat Euangelium przdicatum, vt Hilarius, Hiero- nymus,Beda, & Thcophyl.lïnterpre;antur,& eX C.35 23.24.colligitur. 5& i $odomis fa&æfmüntvlrmtgs, qua faf?æ fant in teforte manfiffent vfque i bmq dfem , VeTHI- ramen dico vobis,quia terre Sodomorum remiffius erityim die ljndicij quàm tibi.Duo ex hoc loco dogmata colligun- tur. Alterum à Hieronymo,zquales non eíffe omniü damnatorum paenas; alterum ab Anaftafio, aliquos non folum in hac vita/fed etiá in altera puniri. Nam Sodomitz iam vrbis incendio puniti erát, & tamen Chriftus adhuc in die Iudicij puniendos fignificat. 16. Ecce ego mitto vos,)Prsemunit ad futura pericula. ui putant hezc à Chrifto in hac prima miffione Apoftolis di&a no fuiffe;ex Luca c.1o .;.rcfelluntur, vbi cadem Septuaginta difcipulis in prima miffione dicta referuntur , quemadmodum & Chryfoftomus adnotauit;& nos fupra ver. 9. docuimus hec etiamfi ad primam miflionem non omnia cflent neceffaria; tamen omnia in illa di&a fuiffe, quia Apoftoli non ad cam folüm,fed ad omines faturas docebatur.Cum dicit, Ecceego , & vim verbis, & difcipulis animum addit, vtauctor imperfecti hom. 24. Chryfoftom. Euthym.& Theophyla&.adnotarüt, quafi dicat, £cce leeo mitto vos,Qui & liberare ex omnib? periculis pof- " q P fum;ficut Abíalon dixit feruis fuis,cü preciperet, vt Amnon fratrem fuü interficerent,percutite ewm q771m- terficiteynolite timeresego enim [um,qui pracipio vobi.2.reg. 1.28. Ego fum, id cft rcgis filius, qui vos facile defen- dam. Videtur Chriftus ad veteré prophetarum mif- fionem alludere, ego qui illos mift,mitto etiam vos; qui illos cum opus fuit , liberaui, & vosliberabo. Sicut oues:) Oues mihi videtur appellare , non fo- làm quia innocentes, & ferui Dei ezant, vt plerique putát interpretes; fed multo maximé, quia inermes, quiaab omnibus humanis przfidijs imparati. Allu- dit enim,vt opinor,ad id, quod ver.o.preceperat;ne nati (umus, [imt oues occifions id eft adeo 1nfirmi, & in- iurijsexpofiti fumus; vt quicunque veliopoffit nos occidere. | Hebraicé 3pro "s, ànp3 in medio,id eft inter lupos; quid fict cum lupi multo plures, quàm oucs erune homines, qui Euangelio repugnaturi erant ; ficut ftri&a fententia Hicronymus cxponit. m Efloteergo prudentes.) Vt caucatis corum infidias, & fugiatis, vt explicat ver. 25. QU U Et fimplices ficut columbe. ) 2 oï.ne'þ'ouo: innocetes, fin- ccri, ne illis vllam vobis nocendi occafionem pra- bcatis,vcl ne iniurias vlcifcamini;vt Chryfoft.hom. làm Scribas & Phariígos, quemadmodum nimis re- Paulus monct 3.Cor.14.2 0.nolite pueri effii Jenfibws d |malitia parnnli effore, & ad Ephes; g. 15. 16. F'idete fratres] quoredo cauté ambuleti ,mon quafi infiptentes, fed quaft fa- Pimtes,redimcntes fempw ^ Zu-emam dies m:.tlz' fgmt . &ad (Colos.4.5. n fapientia ambulate ad eos,qui foriw [unt,tem- pie redimentes. Cur ferpentum prudentiá ; & colum- /irgam,aut pcram fecum ferrent, vt Pfal. 43. 22. eff;-.| Tnsnedio-) In medium & pro & vt Luc. 1o. 3. ficut cüm verfu fequenti dicit;cauere ab Lominibus, non fo-| 34. & auctor imperfecti 24. interpretantur. Sic D.| B qua phrafi fignificat lupos effe multos, oues paucas.| ^ Vnuslupusinter multas oues magnà edit ftragem;|- |Chryfoftom.homilia34. Luposautem vocat omnes| . F |cum dixit;ad prafidesez ad reges ducemimi fuüb. à Iudgis.] IVtrifque ergo veftra patientia teftimonium erit,&] . i&us, & Euthymius videntur attigiffe. / t^ -D,"bimrmim'VQ,,Z'*;*'-):LIJC-ZI-IS-,Eg?ddþa,??f?&?;? 05,C2* jä-' allegorias fi quis amat; Hilarium, Chryfoft. & Hic- ronymum hoc loco leeat. 7 |caucte ergo, vt c. 2. 1. nofter vertit intcrprcs. tb hammzbijxplic&t,quos paulloante lupos ap- tem vocat non omnes,fed mundanos , vrinfra c. 16. 1. quem dicunt bomines effe filinm bomiuz? : Tradent enim vos in concilijs.) Quidam per concilia| tus intelligunt. Alij vtráqucad gétes pertinere pu- tant , & 5ynagogas panegyres, id eft populares earü conciones intelligi. Ego probabilius exiftimo , fiad Iudzos vtrüque referatur, qui & Synagogam, id cít publicam cotius populi concionem habebant , vbi qui flagris digni erant,flagellabantur; & euw td'psoy id elt concilium , vbi grauiores cauff decernebantur, fupra c.5.2:.Nam de Gentilium tribunalibus ver. fc- quentiagit, «" ad prafides e7" ad reges ducemimi propter äme. Atque ita Euthymius interpretatur. Exépla funt A&. 4.7. & $. 27. & 6.12. & 2. Cor. n. 24. j 19. In teflimonium.) INonnulli intelligunt, vt illisr jde me teftimonium conftáter fortitérque patiendo| prebeatis;iintelligent enim non effe rem vananypro qua vos mori paratos viderint. Vnde qui pro Chri- íto eià/q; relizione moriuntur,martyres,id eft Chri- fti teftes appellantur A&.22.20.& Apocal.i7.6. Ali vt vobis ca res aduerfus illos teftimonium fit in die videtur Lucas fcribere c. 21. 13. Continget autem vobss in Beda, & Euthymius videntur exponere. | Hlis, eg* gentibw.) Iudzis,& Gentilibus. DeIudis| enim locutus erat,cum dixit, Tradent enim vossp con- cilis,e27 m Synagogis þm jïa(gellabum vo5;& de gentibus, lillis, id eft Iudzis, & Gentibus, ad quas illi vos du- icent.. Hic eft verus fenfus , quem folus Theophyla- 19« Nolitecogitare.) Non docet efle negligentes ; at- que vecordes ; fed nimis timidos; & folicitos effe prohibet. Quod Grecum verbum declarat pspion- efle, vt fupra c.6.25.28.31. 34.Eodémque modo intcl- ligendum,quod Marcus dicit c.13. 11. Er eum duxerint vos tradentes , noliteprecogutare , quid loqnamim:, fed quod Matum.volis fnerit im illa Eg raJd lquiminis & quod Luc. .|C-21-14-pomite ergo m cordibus ve[lris no premeduariquem- | Jadmodum refpondeatis..Non cnim omné przcedentem Imeditationem vetat;fed cam , quz diffidentiam di- [uinz prouidentiz , .& opis habeat ; quaque nimio| [metu ac folicitudine liberam Euangelij pradicatio- |nem impediat. Lb : dpzentiam. , us non poterunt refifere €7. contradicere otnaei| qdugrf.;zr'y' vefr.Euthymius. — - : .. 20. Non enim vos efl i. )Non tam vos,*quäm fpir—itusï |patris veftri, quia non veftro, fed illius fenfu, confi- Inmpcrifaum, id cft non tam facrificium',«,quäm mi- fericordiam. Vide, qua ad illum aícripfimus locum, |Vis hec eft fententiz, non cft veftra cauía, fed mca; & patris veftri, qui in czlis eft , quare paracletus, id lcft meus , patrííqueaduocatus etiam vobis tacenti- barü fimplicitatem requirat, cüm per fe perípicuum Jbus rcfpondebit, vt videntur auctor imperfedti, & 17. Cauete autem; ) « videtur poni pro dpa ergo, pellauerit; homo enim homini lupus.HOminc*s au-| gentium tribunalia; per Synagogas Iudeorum co--] [iudicij , quod vos excufet, illosaccufet. Quo fenfu]. teflimonium. Atque ita Hilarius, au&orimperfe&i; | |lióque refpódebitis,vt fupra c.9-13-mfericordiam voleg EGLCPPETTTN, - — od UX ^ -Hierony- o »y : dyerant Aaeanb" " (yosp ii T ll lt Cüm ZP 'J (lorem n vt Ht lo verips od ingeïfccution*: Euth)'m-&Th | mimoncm, toti al qu Origcn.hom-9 Boliadorttod eem od Vilnom, Qu NY —* 1 ïfïüf!üm had Hortor; fendetit tuy flimbominif. . ]" : Jl Atolos hr Aetelius, Sequec - N 175 Mi iun ïo*toixa&it,px ' qmä,&(h( vülitte fislociy g ts efearb Toam potif ftcunde t Apoftolis | tnpc[o re ODjjcerentg di:dl'llpfjus tl Dei of FE proqer TüttelHoc .näägyptum; - Müzitedont: & MOi . caüfallon | Wtm. CIUf j m Omnibm] l Um ) PWPI Muwhmus, —— ,...,: t :ïfP[QS' omines ^ h kü L. Vünfr c " E T ülm Qe» i 9a RU W /D þlmæo:umcæ | :;.:pcrïm».fepu- "OUf :s:ï;tiimo,üadj r d r d ,;ï'ïïi j us N Mubuwi — lm Pa Ait hn L. h, ligurts v R vl '.;..f.x'rxs:eamm,pïüg J l l n *Qm&f:'ï" Md , L " / '«t';...ïx 'v E";;?LJJ.?WM Donita /t dj . ; zl Juet, Q]/O[ä[)[u | at um as Macnget Qnüï- vabxs Dehd ddant t Wt pb ptto ex ol diepnet A. . jpsliwd | TT 'H;'..': ; ! " ' " f geootnttd " c .D jl U ', «M-'F;F , & lod € 1 Aar -4—':)1!. " w aCuïw"""w. iemQut ib T .,-';;Wm"-'" 'M.*" L fa' f*h u ,JJMMI)I'! ,4 17 [i. u &'&—-0 " " " tj i :rmm I 17 ddlm - Poutdlit ( u yjáv ulv r J s , u n dj j g W T 55/][4 , P lat " quzm fPlflmï S'HS ;flïiu? Con u:r : 'UW nzj?fmfgïfm J, l Quomodo | Chriftus v/Apoflolos fugcre pe 9ecmes P afgoó o f:mtionem | |docnerit. ne. : [Hieronymus interpretari, Jteprudentes, docet nunc partetm vnam prudétize qua aduerfariorum fugiintinfidias, & ab hominibus ca-|. lueant, vt ver.17.monuerat. Nó vult Chriftus milites : (Putantur;altemm,- an hec in hac prima- paftorem animá füam ponere projouibis fuis; mer- dunt,veillaqua ver:9.dicta funt ; vt fentire videtur Jex quo potifsimum Chrifti prxdictio erat intellige- Ida, fed ad illa fola vcrba ; que fequuntur ; animü at- lllud tamen non diffiniui&an , quod Chriftus hoc |quid& & Gregorius Nazian. preceptum vocant; fed |vulgariter fortaffe loquütur. Ego vtrüq; pro diuer- jtijs effe arbitror ; fed proprié à Chrifto propter pri- |uangelio refetuarent, nec fein primo ftatim przlio lobijcerent mortijnondum tempus illis effe morien- |di, diu prius pugnandum eff&,'lghg&"lat&quöH.nlchs re- leni Dei proferendos. Miles, qui fugit (vt Grzco di- . |citur prouerbio)iterü pugnabit. Hoc fenfu precep- -|rum eft.Hoc fenfü Chriftus ipfe fepe fugit; primiim : . lin ZEgyptum infans fupra c. 2.14. deinde cum eum |De fuga in ' Aperfeeutio-- -vtfugiamus, fugiendum eft.' "Tunc fugere nón me- [tüs, fed pietas; non fugere; non fortitudo , fgd per |tinacia eft. Hac de caufa AGt.9. 25: & 2. Cor.113 [clefiz vtilitas regula nobis effe débet; cum aut'vtra. |que , autalterutra , vt fu S 3,4 IIODIS CXIE fü gere peccawme&.Ahjs cafibus non debemus ; an! . pE 1 pl IN MAT THOOCUMMO X 244 23. Cuiis auté per[equentur vos. ) Dixerat ver.16.Effo- (aos pugnarefed fugere.Duo hicab interpretib" di- .poftolo- rum miffione di&a fing;alterá;quomodo fugere iu- beat, cümapud Ioannem c. 10.11.2. 15. doceat bonü cenatium autem; cum videtlupum venientem , fu- gere.Hzc ad folam primá miffioné pertinefe multi, & graues voluntau&tores, Tertullianus lib. de fuga in perfecutione , Hieronym. Chryfofto. homilia 5;. Euthym. & Theophyl. Alij generaliter ad omnem miífioncm, totámque Apoftolorüm officium exté- Origen. hom. 9. inlib. Iudic. & Athanafius in epi- ftolaad orthodoxos, & in epiftola ad Marcü Ponti- ficem Romanum;& Gregor.Nazian.orat.raduerfus Iulianum. Quod multó mihi vídetur effe probabi- [ À lius. Nam in prima quidé mifsione nihil eiufmodi| . |Apoftoli funtexperti , quamobréab vna ciuitate in laliam fugere deberent;oia illis ex voto G;ICCK*CH-C'TUQQ itag; leti eloriantéfque redierunt,quod ipfa fibi de- C D monia fübijcerentur;Luc.ro.17.Quod Chriftus;an- te quàm fieret;ignorare non potcrat.Sétentia igitur cft zeneralis , fed occafione ; non necefsitáte primz mifsionis X Chrifto pronuntiata. Czterüm priores illiauctores;quos nominauimus, nó ad exitum rei; tenderüt, sop confammalbiti ciuttates Tfrael, donec veniat filiws bominzs; Altera quzítio quomodo fugere Apo- ftolos Chrift? doceat,neque fubtilius;neque copio- fius, neque clegantius, quàm ab Auguftino epifto- laadHonoratum 180. tractata eft; difputari poteft. lo'g*öo;ür'aditgpræcep tum fitan confilium. Athanafius fisloci, temporis ',*perfonatü ; & rerum circuuftan- mam potifsimüm mifsionem , & magnam partem fecundz , tanquam praceptum traditü; voluit enim Apoftolis prcipere , vt fefe propagando latius E- Nazarethani ipfius ciues przcipitare voluerüt Luc. gälïdlfx ipfum , propter quod fugien dum non eft; poftulat, 3D. ; LOA AO. oU D DOLBUOMHLAM. EOULHER. COP 27 Paulum fugiffelegimus. Maior gloria Dei, & Ec- DIUMETONGENEMT giamüs , à rlobis exigit; ff6n 4. 30. nondum enim venerat bordtiut . Toan, 7. 30. Simili| .[in caufa non ijs folüm, qui ch,eïafïtAFOiïolis? fed) ijs etiam » qui poftca futuri erant; nobifque omni- [po omnibus preceptum eftNaRi cilm Euan dEMECMDRI Rs QUMNIE M Fa t n Ides Pcficlitabitur j Chri/?um ;inquit, fugimdo 70n ne- |cere non dubitat. | l | Nenconfummabitss.)Non poteft hic locus iutelligi, |nifi prius, quorfum hzcà Chrifto dicta finc intelli- gatur. Ideo autem dicta effe videntur , vt fignifica-| |nondum Euangelium audiuiffent, in quas pofsint |Apoftoli in alijs ciuitatibus non recepti contugere;|. J(it ; quod dicit ; vos cen[ummabitss , mon omnes intel- |Hilarij fententiam propter id;quod ftatim fequitur, |hliushominisveniat. ^ ^ - | ^ Donec veniat filins bomini.) Moco filij hominis vocari putant eius auxilium ; có- folationémque. Dicitur enim ad nos Deus venire, '|cum nobis opitulatur.Huius interpretationisChry- ffoftom.Theophyl.& Euthym.auctores funt, quam Jex Lucac.1o.1. confirmant, e2* mifit illos binos antefa- qeiem fuam m omnem civitatem , €9? locum, quo erat ipfe ve-| - qteurus 5 quafi dicat ; ego vobis adero, & opem feram, : jantequäm Euangelium in omnibus Iudzz ciuitati- , |bus przdicetis. Alij;refurre&tionem non confuüm- ; [mabitis, antequàm filius hominis tefurgat, vt Beda. ^ [Tuncenim dicitur veniffe Chriftus quia vi&to ho-, gMte regnare caepit,non bibams àmodo dehoc genimine vitis, Jufque m diem sllum , cum illnd. bibam vobifzéum. nounim in . Jregno patri meiyinfra c. 26.2 9. &C, vV4do, €7* vento ad vos, ; [[oan. 14. 28. Alij aduentum ad iudicium , fed ciui- |tates Ifrael vocari putàt omnes etiam Gentilium ci- E SAPS hm n j |eredulitatem notari putantfignificaríque prius Gé- |tiles, quàm Iudzos ad fidem venturos , vt in epifto-| ; laad Rom.c.ir. differit D.Paultis.Ita'Hilarius , cuius autem pofsimus ; alia eft quzftio , quam tolam Au- guftinus explicauit. Fizc eius fententiz fumma eft. tim abaducrfarijs queritur, & funt alij , qui pot (int pro illo facramenta populo miniftrare. Secun- db , quando omnes eius oucs fuga difsipatz funt. Tertió ; quandocumque plus fugiendo , quàm ma- nendo iuuare poteft. Addit Chryfoftom.fugere lice- re , & nefcio an oportere ; cum eius , fi maníerit, fi- |gat , qui ideofugit ,neneger, Aliàs non licct; aliàs ma- nendum eft, & pro ouibus anima:ponenda , quod mercenarius non facit, qui quandocumq; videt lu- pum venientem;& relinquit oues , & fugit Ioan.io. 12.13. Tertulliani veró fententia, qui nunquá fugere] licere vlli Chriftiano exiftimauit, merito dànata eft; Eccleíiam fcriptum effe Hieronymus in eius yita di- ret Chriftus non defaturas in Ifracl ciuitates ; que & in illis maiore cum fra&u predicare.Quid autem lieunt eodem moedo. Hilariüscófummare in terpre- tàturadfidei & Euangelice virtutis perfe&tionem adducere. Chryfoft. hom. 35.' Euthymius, & Theo- phylá&us ciuitates predicando perambulare. Ego magis probo ; voluitenim Chrittus, vt paulló poft ladeo fcilicet eos futuros incredulos , vt fatis in illis conuertendis Apoftoli futuri fint occupati, donec Pleriqueaduétum hoc uitates , quz antediem iudicij conuertendz ad fidé funt ; fic Rupertus & Lyranus; nefcio etiam án Au- guftinus;fed nullo prorfus modo illisaffegtior,quia |dubiumnon eft Chriftum de illis loqui ciaitatibus, àd quas Apoftolos tunc mittebat; non autem mit- Itebatnifi ad ciuitates Iudz ver.g.Gc 62m wiam gentium ppeabieritis ; Alij Indeorum ; vt ftävraattigim us in- Primüm.fugere facerdoti licere, quando ipíe priua-] cxplicabimus,non folüm ciuitatum multitudinem; | lfedetiàm oBiter Iudzorüf incredulitatem notare; TertuBiani emror de fu- | g2 im per- lilliáfque de fuga in perfecutione librum aduerfusfectiie. in ea co- Mentétia hoc mihi magis placet , quód nihil | | adum . is Ovige mo mins Beel- zebub, . T p m T iactum efle video, & quoód aduétus hiyj homimismut- jhic ietuus eftjita ijdem auctores Chryfoft. & au&tor jimperf.Theophyl.Theodorus Mopfueft. & Leon- Ju&eelij,difcipuli Chrifti & vocabátur,& re ipfa erát, -|Nobile erat Accaronitarum idolum 4.reg.1.2.3.6.16. |Beelzebub,id eftdfis mufce appellatus, fiue ; vt ple- |rique arbitrantur, quia propter vi&timarü fanguin; |quo erat afperfum,mulcis plenü erat;fiue , vt alij vo:| |Jlunt;& ego magis credo, quia adàcrfus mufcarü pe-| (tem potiffimum inuocabatur... Conflat enim apud|- |Gracos fimile quoddá fuitfe , quod eadem rationc, |carum venator,aut interéptor aptp cllabatur. Au&or : Plinius li*o*,m,c.z8.lnuacät,inquig(y—* Q/fgyPty;Les /u,a | qmultitudine pofiletiam afferete. Hinc fa&tü,vthorroris, -|& abominationis caufa diabolus à Iudeis Beclzebubl | apgellaretuz;fïguc.infernum Gehennam à 10;? ,vb; - linfantes idolis immolabantur ; fimili ratone voca-| ' -Itum diximus c52.z Lorvr OEHO DAR 4g ] 27 Quod dico vols in tenebris. ) Priuatim. m l £ . IOAN. MALDONATI COMMENT. 256 — quam;quod (ciam;aliusquàm fupremus ille;quó ad. iudicium venturus eft; appellari foleat. Quanquam| dóminum| Primüm , vt de omnibus difcipuhs ,& de ;anibus* feruis accipiatur ; fed non dicatur ; quód femper,fed) quód plerumque fiat ; plerumq; enim magiftrit diff;: cipulo,dominü feruo maiorem Vclï'c,*atq-, mel;c)-fem : quamuis contrà accidat aliquando.Sic Chryfoft;au- &or imper£ Euthym.Secundó , vt de omnibus qui-| dem accipiatusz.fed non intellieatur verum eiïïïcf,l nift quádiu difciguïu& difcipulus,& feruus feruus eft; tüc enim nec difcipulus magiftro, nec feruus dio maior effe poteft;cum maior cft;iam nec ille difcipul? , nec tius. Tertió,vt de folis Chrifti difcipulis di&ü Íit;qui nunqui magiftrí iequare poterát;,homines Deü , & qui etiátunc,cum magiftri fa&i funt, & doctores E- quia quidquid docebát,ab illo accipiebát ; quemad- modum ille idé Leontius interpretatur. Mihi nó ti ag Si patren familiss,) Mc qui Ecclefiam guberno; Ciüi;eius dolninus[uïl*nf,, '* : BTTA ao a E BeelKelmlz.) Legendum etle Beelzebub nemo, vt D,PinOr; ighomtzid&ïucï*ï Cb raica docer etymiologia. f & fimili , fed Grzca etymologia pifaypos, quafi muf- cotrá färP erum aduetum C Ela M yagmm.l)m mu-fmmm [2 honorabunt. .. | gnofcetur;& qui vos pauloante iniurijs afflclcbag:?, XÓ o n " Bedz interpretatio non dilplicet.Quod fubl) eit;Non| . left diferpalus faper magifiruma , nec feruus. [mper |/aum ,tribus modis veteres interpretes intelligunt. docere videturChriftus,quales difcipuli,& ferui effe| dfoleant,quàm quo modo fe erga magiftrü;atque do-] minum fuüum gerére debeant;népe fic,vt non exifti-] iment fe melioris,quàm illü condittonis efle debere. |Hoc enim ad rem maximé pertinebat ,atq; hoc eo- '|dem modo Hilarius videtur intellexiffe. ^W D Ir& Hebráicoarticuloaccufatiui ex Septuag. inter- |precü imitedione,vt in Idiomatis adnotam? 7. -wgï.& |16.8c A reg.17.25. 8 I.para2LI7. 8627. 24. & 29.1& 2;] |pasz.6.5.Gc 712.& 9.9: & 29.11. Nifi forte alius eft He-] : Eraime, & verbü éuoAoyev pofitü cft Pro Hebraico] |Hithpael mmnn quod,pprié fignificat;nó folüm có-] |fiteri fed etiá palàm, & gloriando quodámodo cofi- |teri,vt fi Latine dicas,quifquis in me gloriabitur co-] |rá hominib?;gloriabor,& cgo in eo corá patremeoj - |fe veró hominibus zquat; homines Dco:opponit, iPropterca auté dicit eora patre meo,quia patris eft pre-| "miafua cuiq,, & honorislocü dare.Ne eff inquitmeia Mare vobis.fed qüil?gf.d-f*ft A eff a patremeo c.20.22: Íe yetí Jiudex futui? eft,quafi tefté facit;quianó nifi ex Paffiä* x |volütate,& przdeftinatione fentétiam laturus ett.:| C - ia cuétura ; quare non debere cos,cum ca viderint, jdeterrer iwt, Yoan.16.4. H«c leeut 46 [nns '09654, vt &i ve-| B. neridt harzi;eimmg:mgnigdmigi ,,4;4,1,'4 ego dixi WB!JDuo,. b |vthiclocusintellieatur notádaífunt. Primàm Chri] —— — : :b ïlgmn ex fua;fed ex hominiü opi-| |nione loqui, qui concordiam in rebus malis pacem]. [ducunt;pofleliberé emere;libere vendexe;poffe co- |meflari poffe omnibus vitijs libere fczuire paxmádi// "ge &,()Llagsinacrat,qua fuperbi olim homines cófpi-| parunt,vt Babylonicam turrem zdificaréc Gencf. nl ; |meditats funz inaniá? INon hanc pacem Chriftus venit — Jmittere in terram; fed pacem illam Dei, 424 exuperas Jermem fenfuto ,Philip. 4-7. Hanc prophetz Chriltumj la2 E s - 8: Nx,&' ia d £ i* E ; i* 1 [Quz autéillic dicebátur , minime fecreta erát; quia cüm locuis editus effet, ac patulus, facilc à vicinis auil t-Hortatur ergo difcipulos;vtlibere,confi-| |dentez;fortiter,&cclara voce Euágelium predicér, vt| Iai.4.0. 9. fuper montt excelfum afcede tw , quieuan gdlZæy |fronsexalta m fertupdine voce tua, qui. enagcliXas levufalz j| |ftum de pace & be |Chriftum,cüm ante inimici elfent , amici facti funt| f Puk» EY —Et quod i durem auditu.)Sccretó. .. . lillifa:folitos Iudeos confabulari, ficut nüncin foro: |dicbantt ekalta, noli timeres dic cimtatibus Inde ,ecce.D ems vefler, ! |32.0mnis ergo qu cofitebitur me.) G. iuol in me,£y p ] GeNeluearbirari) Haec ci faperiorib* hoc modoi jcoharent;predixerat multa aduería predic&tbus E-| -Juangeliütn vétura ,. docet nuncideo fe quodámodo[ |veniffe,vt ca euenirent;id eftnon fine fua prouiden-| CoPradicete faper te&la. ) Clara voce,vt o6s audiant.Di- [ximus c:4:5.in Paleftina te&a domorü fuitle plana;in |4-qualis illa;qua Herodes & Pilatus ad períequendá Luc,3312:qualis;lla impiorum;que Pfal.aa.defcribi-| tur, Quare freneuernnt gentes, confpirauerunt, eg* populs| LA Selgladium. ) Plerique verbum Dei interpretan- tur. : 'ant € hn ? E tpn ) MCOWUE. KH UME ia C ag u Mi TEo m Ts Dd —" giptit ücbr ga&,q,;.m yJadiur W: V ( ; If jf m fs TL j T Qu tcus fAnctori tatem] m G - m quimii I titate,fo mam (ua qUeautin y 135 nl u fwlïw k C Dunc M ) )ineuxn d 3 Qu xlb"ä x:* I ] n Mngux& QQQ O COR t G Dto oppomt.ï us Va ttseore Yutngiu Mausisid | VAm n AMDE L. o hr O0 i Cs E. j c.;;sänoda/ «Mn[ Fewfrnd TET ! n ; 1. Pa u darlomaioge . ! o m2 p - : Pa ^. AUL l APLAPE g &()ipml " / n d l 5 5; n l 4 hmran G | uU *.Bwï»g me t u iu,ä á 39*3: umpm Á 5* " f | | J | E | W &.dlcä[ "i .'j eYncé fnam —— P il M p j TUl ^ h ' 11 MM jur. Gladius enim eft verbum Dei Ephes..6. 17. &, viuu eft fermo Dei , C* efficax 7 peuetrabilior omni glady Jancipitisae pertinges v[que ad diuifionem anima,eo* foaritus, siebr. 4 12 Sic grilarius, Auctor imperf homil.26, Au- gladium vocari putát; cuius cauffa filij à parenti Íeparantur, vt Euthym. Illud certó conítat Euange- Ilium fignificari. Gladiumautem portiüs, quàm bellü ldixit, vt Chryfoftomus adnotauit, vt vim adderet lorationi. folerenim gladio caput Àcorpore feparari. Lucas pro gladio, fiparationem, dixit C 12 f Sunem, C 4 490 34 ADM : | vinculum, quod non difrumpat Euangelium. —— & efficere , vcinimici hominis fint demefüici cius, id eft implere prophetiam Michee , quauisin aliám fcntentiam ab illo pronunciatam c. 7. 6. | Hominis.) ld eft vniufcuiufque, Hebraifmus. . |(aos; & portatcrucem fuam ; ,Eofuit cnim Aap6dver accipit;pro dfpe tollit/ficut He reidicunt np^ , ac- cä*»;tci pro NU3; tollere, portare, vide fupra c. $. 17. à |Ioin.19.17.80c cfl;fuam;id eft; vt ego mea.Idem dicit C.16.24. & Marc.8.34. i codé verfatus argüméto, & ftonon quoquo modo mori, fed etiam crucifigi, fi- 56.Auctor imperfecti 26.rheo phylja&uis.lmgrprc:a.-ï cutD. Paulus dixit, mibi mundw erwcifixws eff , €y* ego -Imunde ad Galat. 6. 14. & » qui carnerm [nam crucifixerunt cum vitijs, €7" conciuipi Centij s C $. 24. magis moralis eft;! quàm litteralis. U L L] titate,fed cx vulgari hominum opinione;qui fe ani- mam (uam inueniffe putant , cüm ex certo cam, & ditam recuperauerint.Nomine autem anima vtitur ambigué, quod in fimilibus ambiguis vocabulis nó fieri folet,vt fupra notauimus c. 8.22.. Dimifte mortuos fepelire mortuos fuos. 1n priore loco accipitanimà pro vitaex Hebreorü idiomatesin pofteriori pro anima; |quaautin vitam zternam recipienda;aut in ignem eternum mittenda cft. RRE E intelligere,quorfum hoc Chriftus dicat.Hieronym. rum c*c.ne cogitarent,quomodo viuere inter igno- tos pofï"cn.t,apcrit illisemnium domos, iqquit Eu- thymius , dicens cos nó minuslibenterab omnibus Irecipiendos,quàm fi ipfemet iretquia qui rm'(:'r U0$, merecipit. Re&é , i hzc non Apoftolis , fed illi guft.q.;.in Matth.& Theo phyla&.Alij amorem D Cisl bus cóiunctiffimas , vt declarec nullum tamarétum effc| - 36. Et tmimici.) Repeten dum verbü ex ver. 34. veni] ] ..38. 'Ecqui*mmzccip:ft.)-vai-fn,on tollitin humeros| . udit enim , nififaller ; Chriftus ad crucem, quam| lipfeerathumerisfuis ; vt crucifigeretur portaturus »| Lucz 9. 23. diuerío. Vnde perfpicuü eft; quàm fzp«| Quid ftlhoc nobisChriftus cómendaucrit.rollere auté ctu-|- cem füam nihilaliud eft,quàm paratü effe pro €hri| cut Petrus dixit , Demine tecum paratus Fgmü" imcarce-| - tio autem Hilarij, & Euthymij ; qui crucem illam|. vocari putant, qua m undo:mortui effe debemus, fi-] 39. Quiinuenit animam [uam-) Loquitur non ex ve-| prafenti mortis periculo eripucrunt,quafi iam per-| folàm fine vitios fed'ctiám cum clegátia & emphafi 40. in recipit 'vo:..)ï-;N.ihil hot liozcc; d"i«æ((:,illþlcqi'c,nifi & Euthym. confolationem effe dicunt, quz ad ver. F lo.referatur. Nam quia ibi dixerat , nolitepoffidere au- s,qui cos recepturi erant,dicta fuiffent, INüc autem Apo- ftolis dicuntur. Credo ergo non alia dc.caufa hzc Chriftum dixiffe, quàm vt Apoftolis fignihcaret, l quantam"cömm curam habiturus cffet, .cüm ip.ül!-s : .|perfonam tuftinerent. 41. Ipn nominé propbeta.) Quia Pröphcta eft ; id eft Imiffus à me, non quia cognatus; rion quia Iudzus, autalio quo nomine; Au&or imperf. Hicronym., |Chryfoft.Beda; Theophyla&.Propüetam autem vo icat Euarigelij doctorem. de ijsenim loquebatur. — . Mercedem propheta ) Quidam mercedem,;quam illi propheta dabit, quia docebit eum Euangelium; c mercedé . infti , id eft quá iuftus illiimpetrabit órádo pro illo , aut quia eius caufa D eus illi dabit, vt Luc. It6. 9. facite vobus amicos de mámona iniquitatis, vt cwm de B fféceritisrecipiant vos m aterpa tabernacula. Alij mercedé, lquá ego illi dabo , qui prop heta fum & iuftus;spror- (us violente.Alij mercedem prophetz & iuftijid cft; g u A t :3- T . u : -|qua recipientibus prophetas,& iuftosà peo confti- Ituta eft.Probabilis quidem interpretatio;fed ego nó dubito quin fenfus fit,mercedem propbeta accipit,id cft |quam ipfe propheta accepturus eft , quiá dum pro- phetá, quia propheta eft,recipit , perinde apud Deü eft;atque fi prophetz officio fungeretur:ficut Dauid dixitr.reg. 30. 24. &qua pars erit de[cendents in pralimm, 7 remanentis ad fareimas,& ficut é conitrario Augufti- " inus multis locis folet dicere D;Paulutn;dum lapidá- tium Stephanum veftiméta feruabat , omnium ma- nibus lapidaffe ; & vt fzpe principes & rebelles, & |:os, quieos domo recipiüt, occultantue,eadé paena unire folent. Ita exiftimo omnes vetetes interpre- tes intellexiffe ; fed quia facilem interpretationem| :[fe putarüt,non cx.pliCaiïE*;nos aliquando in fcirpo Inodum querimus. Certé non aliter intellexiffe vi- |detar Clemés, cum lib.4. ftrom.ex hac fentétia con- |irmatnon equalem oinium beatorum cfle mer- s [ Icedem. " | | ! n Ex ninimi$ ifhis calicé aqua fritide.)Proponit per-| Ifonasabiectiffimas ; & rem vilitlimá calicem aquz, & aquz non calidz;quz fine impenía ignis caleficri non poteft ; Ícdfrigidz ; qualis nàtura fua manat ex [fonte.. Mercedem [nam ) V bicunque noui haretici hoc no- men inueniunt, miris modis efficere conantur,vt ne Imercedem figuificare videatur , rie quis ex rnercede merita colligat. Dicunt vitatn eternam mercedem appellari , non quàód propter opera, fed quoód poft opera detur, ficut merces poft meritum, aclaboregm |dari folet. Quod valde acuté probare fibi videntur, |cum dicunt non poffe eandem & mercedent; & hz- - 'lreditatem effe ; hereditatem enim n6 labori, fed ge- neri dari; atqui vitam eternam paiïïm hareditátem appellari. Quid fi docuerimus nó folüm poft opera, |led ctiam propter opera nobis dari? concidat vtique| corum error diruto fundamento necefle erit. Atqui lid vel ex hoc ipfo loco, vtlongiàs nó abearnus, ma- uifeftum eft. Non enim obícure fignificat Chriftus, vtre&té Clemens Alexandrinus adnotauit,non ean- dem eum qui prophetá , & eüm qui quemlibet ho- minem iuftum exceperit mercedem recepturum;fi- cutnec ipfi propheta & iuftus eandem recepturi| . I(unt. Maiori ergo maior ; minor minori merito ref- |poudet. Quidautem eft propter merita dari , fi hoc |non eft?Nam fi fola pofterioris,& prioris cófequen- |ia; vt haretici voluntmercedis nomine fignificare- |tur;nec maiori labori maior,nec minori minor, fed .[tátüm priori prior, pofteriori pofterior redderetur. ;|[Quod cü D. Pauli fentétia omnino pugnat.r. Cor. 5. A. vnnfquifque fecunds fuis labore propria mercede accipiet, Quid cft feeunds fuis laborem,nili qui magis laborauit, L maiorem; 259 IOAN. MALDONATI COMMENT. . zcéo || L *.'iïï*aiofäm; qui minus minorem rccipiet? Qlod 'a.li-;?1 A fæpfeþ Cï'tia*ïm.' !:em er.?: , fine iudicio ; Áine VOl,üntate; p; | |/ loco dicit, qu« femimanerit bomo, bac eg" metei jpuparce — rentum filijs oþtgng"- N.on.fi.c Deus..fuam temere | 4 Jeminatsparce &* metet. 2.4C0r.9.6.& adGal.ó.7.Quod| - hæircditatä-«prm)a.t;f certo I!.ldl'Cl.f) nobisdat, & quia] — | H autem obijciunt, mercedem effe non pofle, qua'ea-| . ffilijs, & quia meritis. . Quia filijs quidem, dar, quia | dem hzreditas appelletur ; perquàm imperite fa-| |meritis, magis meritis maiorem,minus meritis mi- ciunt; nonaliter de diuina, quàm de humanahzre-| |norem dat. Quia filijs datur, hereditas; quia meritis| ditate iudicantes, quz non folüm fine mceritis;. fcdl* jüljs,mercesappellatur. | . — $ : eet ^ g i t LA £ à 2J3.-(6» "— . b X' p E J $ "- A E ] z - 4 R. C & 8 2 $ u . , J : uX Pf : ; : P 1 : " M us* d P^ r E : À CAPVT XL — 7 E factum eft; cum confummaffet Icfus , przcipiens duodecim| Jf/ )| difcipulis fuistranfijt inde vt doceret, & predicaret in ciuitatibus )f/fæä//i |eorum. 2. loannes autem cum .älüdifïïegihviiicülk opera Chri- fs/P ) fti; mittens duos de difcipulisfuis, 3. aitillhi: Tu es, qui venturus odb ECC es,an alium expe&amus? 4« t refpondm&;.kfus ait:illis:;..Etihtes* I 3 fs.« renunciate Ioanni quz audiftis, & vidiftis. s. Caei vident, claudiambulant.le — | — * |profi mundantur , furdi audiunt, mortui refurgunt, pauperes euangelizantur:] aT. 6. && beatus eft, qui non fuerit Ícandalizatus in me.. 7. Illisautem abeuntibus|. - |caepit Iefus dicere ad turbasdelIoanne: Quidexiftis in defertum videre? arun- idinem vento agitatam? 8. Sed quid exiflisvidere? hominé mollibus veftitum»| —— Ecce qui mollibus veftiuntur, in domibusregum funt. 9. Sed quidexiftisvide] — | — te? prophetam ?. Etiam dico vobis, & plus quàm prophetam. 10. Hic eft enim;| | |de quo fcriptum eft: Ecce cgo mitto angelum meum ante faciem tuam;qui pre-].- &t — |parabit viam tuam antete. i. Ámen dico vobis,nonfurrexit internatos mi-|. — 1 [z9.7.4. lierum-maior Ioanne Baptifta: quiautem minor eft in regno celorum, maior eff F / E X&K&ïï 4Luc.7.c1$| .Ef illo- 12. A diebus autem Ioannis Baptiftz vfque nunc ,b regnum cxlorum vïim., | patitur , & violenti rapiuntillud. .13.. Omnes enim prophetz, & lex víquead! . Joannem prophetauerunt: 14. & fi vultisreciperejipfe eft Eliasqui venturus eft. qe5 7 g. Quibabet aures audiendi, audiat. '16.. Cui autem fimilem xflimabo genera- | [tionem iffam? Similis eft pueris fedentibus in foro: qui clamantes cozqualibus ] 7- dicunt: Cecinimus vobis, & non faltaftis : lamentauimus, & non planxiftis.| ] / [i8. Venit enim Ioannes neque,manducans,ncque*bibens-, & dicunt Degmonum| — | — L hïth,- 9. Venit filius hommlsmanducans,&blbens,& dicunt: Ecce 'homoT o 4 has ivorax, & potator vini, publicanorum, & peccatorum amicus. Eriuftificata eft J Pa d LUr : ; . * $4 x od - à U A A E k s ml o f * icnip a D r' BN [ ; e 4 Mi QU ; x ; lapientia a filijs fuis. 20. Tunc ccepit exprobrare ciuitatibusjin quibus factz funt Fæïw Euc. 10. fï.ltl.fimæ:vi.rtL?tes eäus',q.uia non »Cgviffent P æmtenuam X Va übi COf.Ozaili, V& i : d 4j . [tibi Bethfaida: quia,üm" Tyro, & Sidonefa&te effent virtutes, quz facta funtin] L p a | iVobis, olim in cilicio, & Cilïcrc;lpc;nitelitiämi;giffent. 15 *.Verum»amen dico| - ïääslm vobis, Tyro, & Sidoni remiffius erit in die iudicij , quam Vobis..25.-EttuCa] . j 3 ( pharnaum nunquid víque in czlum exaltaberis? víque in infernum defcendes.] - äzgismihi iquia, fiin Sodomisfa&x ffui'fl"enfVir'tutes.,ï;qUæ fa&tz funt in te, forte manfiffent I æcc?ä:ä víque in hanc diem. 24.. Veruntamen dico vobis , quia terrz SodomorUm* od od MU d z ao " & 2 tæg.x:.umæmïfg u remiflius eritin die iudicij, quàm tibi. 25. In illo tempore rcfPfo.ndens XIefus. di- | dïäzääuga I xit: Confiteor tibi, Pater, Domine cæli & terrz, quia abícondilfti hgzc à fapleq- u tibus, & prudentibus, & reuclafti ea paruulis. 26. Ita Pater: quoniam fic fuit lïgqujamw f) Ioan.6. e. rlacnum antete. 27. Omniamihi tradita funtà Patremeo. Etnemo nouit Fi- 42 k ium, nifi Pater: neque Patrem quis nouit, nifi Filius, & cui voluerit filius reue- beti I2 lare. 28. Venitead me omnesqui laboratis,& onerati eftis,& ego reficiam vos.l s;. BR f M 29. Tollite iugum meum fuper vos, & difcite àme, quia mitis fum, & humilis|764's WE — |corde:& inuenietis requiem animabus veftris. 3. Iugum enim meum fuaue efl, 1.f« *'qöx : |&onus meuml'e,ucg'-l B f : : : i | i INGG A ISocXT f; ! hi ,ægæ: T fatfum eft.) frcqucijti(ïi.tnusHïbrailï Á Hebr'cgos vfïtgtifïïmü eft 4. Reg.17. 24,6c ;.R.c.g.g. » *x* [255E7 mus m quodSeptuagintafolét ver- 3. Tiees qui veuturi es.) Locus idco difhcilis, quia|- ) buvdtr Hicafenn, m rmQ0S P B m maore MMMMM o Chr. SONGWWE . l | | | | " | MP tilte !',uv' Iu H W dl l Ehw; : lst - [ratem & locum, quo ipfe non ftatin; fed long? pof |Chriftum ad eos veniffe, fed eós àd Chriftà redijfle.| - Magis mihi—pla.'cct"Eu thymij; & Bedz in terpretátio r tefe, 5j €ytvélo, & füit; aut factum eft, £ accidit; fed hoc poftremü huic loco| 7T4AJ Matthzus , quz Apoftoli in füa miffione fecerunt. Marcus c. 6.12. 13. & Lucas c. 9.6. breuiter narrant. - cipium pro infinito ex Grzco idiomate; Latini di- ficantur neceffarib ea precepta, quz à confilijs apud Theölogos diftinguntur ; fed inftructio illa partim |difponere, vt . Cor. 1.34«- v d | Tran[itisde) Dum Apoftoli in fua miffione ver- (3bantur , ne fua przfentia eorum auctoritatem mi- nucret;claritatémq; miraculorü obícuraret. Quam lob rem Theophyla&us exiftimat nullum interim| Chriftum miraculum edidiffe ; ideóque non dixiffe|.- Euangeliftam , vt miracula faceret, fed vt doceret.| Tenuisconieduraà. ^ —— s In ciuttatibus eorm.) Multi ciuitates difcipulorum Nonne ecce omnes tfhi, qui loqummtur, Galile: (ant , vt Eü- 8 $767 *non conuenit, ne cafu id factü vidcaä : tur,quod (ummo conílio fa&um cft. Septuaginta| interpretes Euangelifta' imitati funt..— Pretermifit| Cum conjumm a[et Tefns precipiens.) Prcipete,;parti-| xiffent, cum przcipiendi finem feciffct. Non fizni-| |przceptis, partim confilijs conftans,quam Chriftus |Apoftolis tradidit. Hoc enim eft azgl*aäfr'legv,ordinarc, t thymius, & Hugo. Alij ciuitatesin quibus Apoftoli| prædicalï'ent ; vt Lucasait c 10 1. mofit eos binos in em-| - iftatim lecoris animum percutit dubitatio, quomo- do Ioannes de eo, quem, antequàm miraculum fe- ciffet vllura, agnum Dei confeffus fuerats poft tot xos, & Tertullianus lib. aduerfus Marcionem 4. di- /€ere non dubitant. véré de Chrifto Ioannem dubi- taffe. Peius etiam quiddà Tertullianus adiungit; pro- |ptereà dubitaffe, qubd fpiritus prophetie ab eo in iChriPcum receffiffet. Illa nimitü ztate nondum fatis culta Theologia haiufmodi aliquando fpinas pro- B ferebat. Alij;quia idabfurdum effe animaduerterüt, aliam quafiuerunt interpretationem ; non dubi- ïMïeHï,as effet; qualem idem ante teftatus fucrat; fed . fententiam meliore nondum inuenta maxima pars .. veterum auctorum conceífferunt," Ambrofius libro in Lucam 7. Eufebius Emiffenus In homil. Iulianus locum mentionem fecit , cámque meritó refutauit. inferosloannes ignorare poterat, qua nemo tunc propheta, nemo do&us ,'qui antiquorum prophe- irarum vaticinia legiflet, ignorabat? Vera igitur cft Hilarij , Chryfoftomi , au&oris imperfc&i , Cyrilli 'nlem cinttatem, €77 locum, quo erat ip[e venturue , Cuuram| interpretationé ne probem,multis caufis impedior; & quiahareticorum eft, nec vllum bonum;ac vete- rem auctorem habet; & quia ciüitates Apoftolorum laut quas tantüm obijffent ; durüm mihi Pt'orf u$ vi- dctur, & quia Euangelifta fignificat Chriftum & fta- * [tim, vt Apoftolos mifit, & in locum diuerfum di-' uertiffe. Mifitergo €os,vt ait Lucas in omnem cït'ïig—! venturus erat. Scribitenim idem'Lucas c.10.17. nón ciuitates Iudzorü fignificari; vt aut relatiuü fine án- tecedéte pofitü fi;aut nó ad proximü, fedad remoti vocari eas; in quibus Apoftoli modo predicatfent, D |Alexand. lib. 2. thefauri c. 4., Euthymij , Theophy- la&ti; Ruperti fententia , Ioannem nullo modo;cius Amabant enim nimilm preceptorem fuum có qui- dem nguc, vtne illi quidem Chriftum fibi longo interuallo anteponenti , féque, vt corrigiam calcea- menti ejus folueret, indignum prazdicanri fatis cre- derent. Putabant fortaffe modeftia, non veritate dicere, quóque fe humiliorem , & Chrifto mino- , rem faciebat, eó credebant illo effe maiorem. Vnde - illa aduerfus Chriftum ipforum zmulatio nata eft | flimoniw perbibuiffi, eece bic baptiQat, «2 emnes veniunt ad ilum. Cum ergó Ioannes morti fe proximi videret; & iniräc*ulta Chrifti, que duriffimü quemque ad cte- |dendum mouere poffent, audiuiffet; difcipulos fuos opussl[rael, aut ad ver.23. nen cofummabitis cimtates 1f Ftecedäs referatur c.10.6.lte potisa äfd«zöm;c,qw fïfi-i(füt ad illum mifit, vt qui fibi non crediderant, Chrifti -ffa&a miracula dubitare videatur. Iuftinus quidem | !ccr*t&, aut quiíquis ille fuit au&tor q. 38. ad orthodo-| taffe Ioannem , àn Chriftus agnus Dci ; veráfque|: ad moriturus effet,& ad inferos defcenfurus.In quá| Pomerius lib. 3. contraIudzos , Venantiusin expo-| - fitione Symboli Apoftolorum , Gregorius homil. 1.| jin Ezech. Cuius opinionis étiam Chryfoftomus ho-| : cipulorum| c il 37. & Theophyla&us in commentarijs ad hunc intelligunt; fed cur eorum appellantur ? Nonnulli, Galilez ciuitates fignificari putát. Erant enim A po-| Quo enim modo mortem Chrifti , & deícenfum ad| ftoli autamnes, aut maxima parte Galilzi At 2. 7.| difcipulorm m m iid. : j loanna de veró difcipulosaliquo modo de Chrilto dubitatfe.!c), g. Joan.3.26. Rabbi, qui erat tecum trans lordanem ,cui tu te-| Teretullicnil (Vrr. Dubitatio iniraculis crederent. Mifit autem;quafi ipfe dubita-l UiSpc Ut drael, donec ventat filims bomimis. Vtrumque enim apud ml ret M -IOAN. MALDONATI COMMENT. ( m * denden aE A PAX 166 | iret, quia nunqua aufi fuiffent fuo (Ji;ri-fhun nomin c'An ini&j»glïpgrx;li;cgi?;ffupra G K 4.17. & 9. 35 Kuidau- interrogare. Sicenim optimus quifque medicus,vt, — jtem agg—?mblhus.*lmm pauperem regem fieriPPro- egrotum curet, fe ctiam fingitegrotarc. Qu infir-| . pterea cüm om mb*ug aqualiter Euangeliá przdica- matur, C7" ege non mfirmer? 2. Cor. 11.29. Hunc verum| — retum, fqlo-s tamen pauperes nominauit, & quia id effe fenfumr ex ratione, quz ver. 2. redditut »perfpi-|.| inter miracula ponendü erat ; & vtadIfai prophe- cuum eft, Cum, iuquit, eudiffet Ioannes i vinculis epera, — tiam alluderet, oftenderétq; fe illum effe Chri ftitu) Chrifi, mifit duasde diftipulu fu. Quz opera? nnra- d? qæ--cïet: propheta vaticinatus c. óx. 1. Spiritus Do-| cula. An miracula Chrifli in dubitationem adduxif-| .. mini /&Ff'f me, eo quod viserit me , ad anmuntian dump'au-*-g fent eum , quiante fine miraculis non folàm credi- peribws mifit me, | sublta i derat;fed etiam przdicauerat? Difcipulos etgo mit- 6. Qui mon fuerit jäandglzæztm in me;) Qui,vnde vitam Irit,vt miracula videant& de Chrifto definant dubi-| . . haurire debuit, mortis occafionem nóacceperit; & tare. Hieronymus & Beda amplius quiddam dicunt, B qui ad credendum moueri miraculis, n:otus nó füe- ne difcipulos quidem Ioannis, an Chriftus verus ef-| ^ ritadaccufandü, quod Scribis & Pharifzis accidiffe Íccredemptgr dubitaffe; fedan morté fubiturus, & : legimus,. qui eum in principe demoniorü demonia adíinferos defcenfüurus effet; cámque obrem adeum| — eijcere diccbant. Eratenim petra fcidali;& lapis of- miffos fuiffe, fed non congruitinterpretatio. Quo! ifenfionis Iai. 8.14. Rom, 9. 54 & pofitus in ruinam enim modo ex miraculis, vtrü Chriftus moriturus| |multorum Luc.2.34. fed non credentibus. Nam cre-| [& ad inferos deícéfurus effec;coenofcere potuiffene| . |dentibus quidem lapis eratíummus, angularis, ele-| — 4 Renuntidte loanni.). Scicbat Chriftus eos non| . &us,veD.Petrus interpretatur 1.epiftola c.2.6.7.Pu-| Ioannifed fibi interrogatfe; noluittamen fignifica-| |tàtHieronymus, & Beda Chriftum his verbis Ioan-| re, ne eos incredulitatis, & fimulationisinfimulare| — [nis difcipulos,qui non crederenz; notare voluiffe, | videretur, idco dicit, renunciate Ioanni. . Autforte pu- L'fz'l..»ä*-f autem abeuntibus.) Cuare nonante:Refpon-| tabant nuntij veré [oannem non fimulaté dabiraffe;| — Idét Chryfoftomus, & Euthymius, neIoannem corá| nec enim id difcipulis declaraffe credendum eft,quo| |rius difcipulis adulatorié laudare videretur, Chriftum liberiàs interrogarent, & faciliüs credente| C] — Capit lefus dicere.) uareine ij;quiaderant, & Ioan-] poftea przceptore, & quafi mutante eofententiam,| |nislegationem audicrant exiftimarét eum priorem] * 'ip(ï quoque mutarent. Cum imus ad vitia,duces cffe| |fenten nam,qg'aïmqg?jggü de Chriftoteftimonium| | volumus;ad.virtutem pudet nos ire fine duce. prsbuerat , mutauifle , aut de Chrifto N ] Qee audifhi r vidifos.) Miracula,queà mefadar — dubitare, & ipfi quoque fide vacillarent, vtHieron.| . -[effc ab ijs, qui viderunt , audiuiftis; &, que vosipfi] |Chryfoft. Cyrillus lib.z.the(.c.4.Beda auctor fiaadre | Præfcntös Coþnffpexjiff,is. Scribit cnim Lucasc. 7. 21.| - Thäophy'l. & Eu':h)f me?dnotaru ntj quod fequensa- : mulétos coram illis Chriftum curaffe cecos , multos, |rundo:confirmat, quafi dicat non cfle Ioannem ho- | | varijs afflitos morbis fanauiffe, multos.à demo- — |minem leuem, & fimilem arundini, qui (ententiam]- nibus liberaffe.. Atcurnon difertéad quaftionem, — |temeré mutauerit. — 000 000 Ír refpondit fe effe Chriftum;cum muliéri Samaritanze - Quid exifis.) Cur non potius dixit. qualem homi- ctiam non interroganti, fe effe dixerit? Ioan.4.26.| |nem Ioannem putatis?vt alludat ad illud,quod fu pra Refpondét Chryfoftomus. & Rupertus homincs in-|. . |c.3.5. didtum eft, tum exibat ad eum Terofolymasey" omni: credulos non verbis, fed factis perfuadere, & con-| ^ |Iudaa, ey* emnis regio circa Ierdanem, & Luc.. 7. dicelat .;llillcefe voluiffe - li Ioahf.g. 35. 36?' T/0$ m;fi/hgad 194?! : ngq 4d turþw, 'Ii*dgfxtgþqæt,w 5dptz'(ftrenturab g:/ä : qua& nem, Cg: tefhmonium perlibuit veritati, eyo autem babeo te-..— |dicat, non P BEN u deiliMae iaj f'monum maius oannesopera entm,que dedit yubipateryyt! — |nem quafi virum fingularem cxijfle , quafi in 'Pc—iusk— petfiera eayipfà operayquue ego faciostefimoniis perbiber deme) . mutatus fit; maior ctiam eft,quàm tum,cum ad um quia.pater mifit me,& CaP-IO-B'/'-?S-/ä ton facio opera patris| — þxircgisl,ïgpuggþggis,fh O LDBO. as o db a metynolite erederesft auté [acio,e7* iib non vulti credere, . I0. Hic ff enim.) Probat; quod paullo ante dixerat;| j,,,,, operibus credite, && c.15.24.. Siopera non feciffem in eis,que| — loannem maiorem effe propheta , quia quodámodo|guonado nemga.aliw f??cir, pi:cmtu??mm'!a.zberezzfi"zgrzc autem . q7* v *angelusc&;&ngn an gdüf-/qüalifcunqulc,fe d ille no-|«»gebw. dernntyeg" oderunt (z'me,eg p atrem mei.Cur ergofeSa-| biliffimus; de quo apud Malachiá Deus predixerat;[ mariranz Chriftum efle dixit? quia fciebat eam faci-| .. |Eeceego mirta angelum meum ante faciem tuam. Dicuntur ^" Mésteuentus declarauit; verbiscredituram. .. -.]| E qu;d'cm & alij. prop hg;æh&ï«'fgcq'aöþtcsä angeliapud 0 o fs Pauperes enangeliKantur.): euuolenicoyra], quod| — |eundem prophetam c.2.7. & A &.7.53.fed alio modo,| . A Theophyl. & Euthym. actiué interpretaritur ; qu al quàm Ioannces. Illi,quia ad"fhülïäilïïäilüänCsæquiä ad| dicat;pauperes predicant Euangclium. Pauperesau-| |Chriftisideftad Deum ipfum miffus eft. Et quidem| tem. Apoftolos vocari dicunt, quóod veré paliperis,| ^ [antefaciem cius,id cft,vt illum proximé prqcedcretl, verbum , quemadmodum in communi ad quattuor| — [non precedere dominum;fed fequi foleant;quemad- Euangcliftas prefatione monuimus, non folüm paf| |modáü Chryfott. & anctorimperf. adnotarüt. Atque — fo«rmer | fiua voceacionem fignificare; fedetiamaliquando| — hoe eodem fenfu intelligendü cft, quod Ioannes ipfe Bat.qe- paffionem,vtad Hebraos 4.2. & x. Petrir.a5. 86 4. 6t — |Ioanzr21. prophetá fe efle negat;quia nóaliorümore ";;,0:: " ä; quz fignificatio fola etiam poteftin hunclocá con-| F. propheta crat, qui de lógé poft véturo Chrifto vati- ïö' Pro,þbe.ä uenire. Numeratenim inter miracula,qubd paupe-! — |cinabátur. NG erat propheta;quia Chriftünófuturü,, —— reseuangelizentur. .Non erat autem. mifacuï-nhg vt| [|prenunciabatfed digito prefenté demóftrabat. Pro- | pauperes Euangeliü annuntiarent; Solentenim ho-« — lpheraauté erat,quiaChrifti nemine indicáte dinino * minesabic&tiffimi magnarü fepe rerum effe nuntij! — lipiritu cognouit. Quáquam alio modo Chriftus i, Vtautem paupercs.euangelizarentur,id eft Euange-| — alio ipfefe prophetáeffe negat. Chriftus vt maioré, | |lium illis predicaretur,valde mirum erat, Annütiari — lipfe vtfe minorem fignificaret. Vterque tamen ca- : ; ?Bjm paup eribuS;Euangelium Cïï;l'.(?gil»,l um cævrlorlurg dem-ratione, Ci.,ui?? non 311'( orum more PFQPtha erat; L " tb p TP RE -0 "Ouam - [ 2 N (uam aM tlf di?ncüf lifimo ? j lum fctt " CMO conc EL k*venicn"m moiliai lii 9^ g unï "m Jamr; qu [iur IT aT | kbari poteft. ( M Athif C tdlonn 1 Iwrvvfncmlä' ;'& M .alm ( 4 & It L Chr) Qor Inper. Iloun g i Hü&ïim Pt quí f nhs&m ET ]. [ Cl C0 "6 Brobs ifülmg, " a : hxifäiszc:fh& MUU isïfalz",& hpisof-ä zzïzzsm ruinem! 008 Namgs s,az!zgnlaris, d D C25 D isverbis o | "nevoluife Y ::.;aäa*:iRdþon- t e 14 1)^ TE a À u üx M ï 11 " ')'1-)"3,": *t*x l X«,-ï..sk.-.&.nöx Qä'( : I l ' Laren5 rEf Md t modtqeaes: tlv j ad'enrag "II ). , " J äïl&ïiäd,ääww j w mil t L d ;Immïi.qmï » "UTR I^^ TLERI " l)«rm l '. E—Z. .:b JUMUWM kol-n ' ' ] f - .L,W*;eemo - i * ! Id H BO""'GW ;&mqüï,iïï?ïï r 17 a a yiun, D p ag s iilonti :s;IoiBCSgQW& B&'hq&ï& | : ;xï.m*egïc,ceac.reg WVAAU ;di; o h ml " : WWW üznöaliorümorlcfæ]» i j Ciribo u MMMWW | mö&rabaz.,?wj «edi/ petm'ä mi- raculum, E lDe Io4n | Heretici Jaduerferj CUl ! | 1B. V ingi |cullianus lib.de Bapti(mo, Cyrillàs Ierofolymitanus p 5-Io*-|Catech, 3; & alter Cyrillus Alexandrinus lib.2; the- BLUL C dul 1l poftelorum. PTO Iiines per- lum fecerit,perpetuum fuit ipfe miraculum. Mira- Ideatur, qui càm homo, non angelus eífet, angeli- 263 - IN MATTH. CAP. XÍ. 216ó *Qam autem ob rem plufquam propheta efle dica-.À. tuc, difficile non eft per fe quemque cogitare, Illu- ítrilfima enim eius viza fuit;& càm miraculum nul- culo conceptus; miraculo claufus adhuc in vtero venientem Dominum fentiens, & matri fuz de- monftrans ; miraculo circamcifus mutam pattis fui linguam exoluens: miraculo interferas vitam de- gens, vt quemadmodum auctor imperfeci fcribit, b x UUK U AYAMA non folüm zquatlc angelos , fed fuperafle etiam vi- cam, non humanam vitam duxerits vtnon omni-| angelum exiftimauerint, vt Eufebius lib. 9. dc de- monítrat. Euangel. c. $. au&tor eft. | J"£nte faciem tuam.): Apud Malachiam c.5. 1. non legitur , «nte faciem tuam ; Ícd ante faciem meam.. Sed fenfus eftidem.. Nam illic Chriftus de fe loquitur; hic pater de filio. Hinc etiam Chrifti diuinitas pro- |bari poteft. Certum enim eft apud prophetà Deum leffe,qui loquitur;ex eodem autem loco manifcftum eftfuiffe Chrifftum. — — . cant, non extitit;nifi quod furgere paullo maiorem zmphafim habet; fignificat enim nó folum cxtitilfeï (ed praterea eminuiífe. 3 Éu Inter natos mulierum non farrexit mator Ioanne Bapti]a Locus difficilis, quia non apparet, quomodo vera poffit effz fententia, que adeó Ioaanem extollit, vt non folàm alios omanes, veràm Chriftum etiam ip- líüm deprimere videatur. Nouihzreticorum inter- | pretes läcilcm ad fugiendum hoc incómodum viam - |repererunt. Dicunt Ioannis officium, € dignitatem n fantli-cum fuperiorum Prophetarum ofhcio , dignitaté-| tate contra bareticos. - ue, non fan&titatem cum fan&itate comparari. Id ex Luca probant, qui non abíoluté dicit neminem |Ioanne maiorem;fed neminem maiorcm fuilffe pro- phetam. Tum etiam ex hoc loco, vbi id agebatur, |vt Ioannes plus quàm Propheta effe probaretur. - Verüm enimueró hec, quz planaillis vifaeft via; periculofus error eft, & à Chrifti Ícntentia, & à pie- nó fine caufa multieum [udzi verum etiam fuiffe b lAtalij cum illo non ofhicij przftantia,fed morü fan- 1. Non farrexit. ) Hebraifmus enp» s , Latini di-| C |qui in vetere lege fuerüt, afficio, (ed fan&itate con- D leoram Domims angelus autem de moribus, non de of- [tare difcedens.. Nam & Chriftum plus quiddam de Ioanne dicere voluiffe paullo infra . docebimus ; & pietas ipfa fuadet, vt plus de illo dictum credamus. |Caterum noui hzretici, homincs fcilicet pij, quid- quid pietatem attenuat, aut D. Virginis, Ioannis Da- hbentcr amypleöhfolen,t. Prunüm Clmdemvvomnesä veteres auctores nemine, quod íciam, prorfus exce-! pto de fan&itate, non de officio expofuerunt , Ter- fauric. 4. & lib.2. in Ioan..c.34. Ánibrofius lib. 6. &or imperf. hom. 27. Hieronym. Auguft. tradt. 1. inlIoan. & lib. 1. coutraaducríarium lcg. & proph. c. $. Hilarius can.r. Maximus in hom. de S. Ioanaie; neque quifquam,vt dixi;aliter. Neceft profe&ó tam labrilis & recondita hzreticorum interpreratio . vt inuenire, fed tam falía, vt nemo eam ctiá fponte oc- currentem volueritamplcái. Et vero fi fpectemus Chrifti propofitü, vidcäimus iftá interpretationem ab co,quódagere volebar, abhorrere.Nolebat Chri- ftus probareIoannem prophetie munere ornatum | ! E prophetam appellari,nó quod futura prediceret; fed ptiftz, & Apoftolorum, fanctitatem minuit,.nimis| : in Luc. Chryfoftomus hom. in hunc locum.58. au-| Fipropheta:officio comparari? Illud auctores illi con- nemo cà inter tot tà praftáti ingenio viros potuerit| ET. u . LUE a aM P o $3 fuiffc, cóque cateris przititiffe. Id cnim.iam di- xerat ver. 9. etiam dico volis, C plus quam prophetaw & prorías inepté ifta cohzrerent ,plms eff, quàm pro- pheta , quia nemo mar propheta eo farrexit, Sienim plus quàm prophera erat, quis dubitare poterat. nullum co maiorem fuiffe prophetam? Sed voluit audito- ribus,ne propter auditam eius legationem s Z» es,qu: venturus es , de cuius conftantia, virtutéque dubita. rent, e1us H?n'gularcm fanc&titatem predicare. Quid hoc ad officium pettinebat, vbi de moribus ageba- tur? Certé cum dicit, qwd exiflos im defertum videre? non de officio, fed de moribusagit: quem hominé& quàm religiofum? quàm fan&um ? Nam & illa, que fubijcit, àrundo ; & molles vettes, non officio, fcd moribus opponuntur; arundo conttantiz ; mollis veftitus vita afperitati, atque rigori. Deinde cü ad- dit, qui aute mimor efl in regno celoris, matr efl illo, n6 du- biü eft, quin eodé modo ij,qui funt in regno czlorü cü illo,quo ille cá ijs, qui in lege fuer&t, cóparentur. &itate comparantur. Non enim eft Íenfus minimü prophetam in regno celorum maiorem prophetam effe, quàm illum; fcd quemlibet hominem beatio- tcm,qluä*m illum effe;aut, fi velit, effe pofle,vt paullo poft explicaturifumus. INon ergo Ioannes cum ijs; fertur. Idem ex ver. na. colligitur, 4 diebus Ioannss Ba- Iptzfte regnum caloris vim patitur, c7* violenti tapiunt ilud, id eft omnibus expofitum eft; quiíquis contendere voluerit, Ioanne Baptifta maior erit,non prophetiz officio, quod gratis donatur, non laboribus reddi- tur 5 fed fanctitate; quam quó magis quifque con- tendit, maiorem obtinet. Denique, quod Chriftus hocloco dicit, »en furrexit mator loanne Baptifl as ange lusapud Lucam c. 1. 1j. przdixerat , erit entm magnis. ficio loquebatur Hoc enim efl,ceram Domipo, coram Iquo nemo,nifi iuftus,nifi (an&tus,magnus eft. Quod lergo ex alio loco Lucz c. 7. 28. ab iftis obijcitur; Erap[aem non füit mator loange BaptifIa; alij ante nos Ca- itholici interpretes explicauerunt. In primis Euthy- |miusnomen ipfum prophetz apud Lucam non of- ificium, fed fan&itatem declarare. Quja enim Pro- ;phetz fan&i &elfe folebant,S habebanturs viri fan- '&i, etiamít prophetz nó effent, prophetze vocaban- tur. Quo feníu paífim videmus Chriftum à Iudeis :quöd-fhäm miraculis fan&itatem declararet, Matth.l. 2141. Mar.6.4.15.Luc.7.16.324.19.Ioan. 4.19.& 6.14.| & 7.40.52. & 9.17. Quódfi ctiam apud Lucá nomen effet officij; nihil ramen efficete ex co loco poffent. |Cócedimus enim Ioannem cum folis pro phetis ve- |tctis teftamenti cóparari, quod vnum ex Luca colli- |gi poteft,& au&or operisimperf. hom.27. & Augu. |lib.z.contra aduerfar. leg.& prophet. fponte conce- |dunt. An propterea fequitur cum prophcetis in folo datentur,hocnegant. Nam quia prophetz omnium |fan&iffimi habebátur,dum cü illis confertur, in fan- [|Gitate confertur;& dum illis anteponitur,omnibus alijs fan&tis, quamuis nó nominentur, anteponitur. ixa iO pod M OY Ia n i p m t H .|Hiclocüs eft maultó , quàm füpetior;meo quidem | Chriftus dicitur factus ex muliere ad Galat; a. 4. fed mater ,quàm przcurfor attingcbar. Breuiter igitur, X facilérefpondco Ioannem( quemadmodüi Hie- |[nécenim de angclis,fed de hominib? agebatir.Hie- r lo o [qui minim" cftmaior eft Ioane Baptifta ; qüia ld [GnquicHicronymus )9f cerond vitloria pef'ideresalimd a& Tne in acre pugnare; Mulüi de Chriftoipfo hoe diatü Jexiftimánfed non o€s codem modo;quidati fici; 2s; mimor eff im regno celovwm; id cftin Ecclefia , ideft cgo, .267 nó cx corru pta, fed ex integerrima virginc natus fit, vt Ambr. lib s. in Lucam, Hicron. Beda; Lheophyl: Hunc (inquit Ambrofius.) ounabus dico effe naiorem.fed ini*eï änü!'zemm', non Luter vitgtws natos, . Mmoremm fiuit Mf5 quilm&æqm[&r e[fe peterat. forte na[cendi. Alij , quia non dixit, inter natos de mulicribus, queimadmodü linter natos mulierum. Chriftum enim non cffe natum 27.4liud eff inquit ; effe natum mulieriz , 4[;';*4, effe natum de muliere,. Qui mulieris natus est , im muliere ïwdfm " tus il , «* mitium de muliere babet , 2* ante smulierem o jfwir 54 autem de muliere natus e[d, negue im mnlierenatuo efuriGGic , hanc vim inelfé putant, vt.cos tantüm fi- gnificet, qui ex viro & muliere geniti funts. hoc cnim proprie effe Jl»yav, generare. Qua- obferua- |tio , vt vera fit, non eft tamen , vt poftea dicam,ne- ceflaria, Alij natos mulierum vocari dicunt;qui non |ex Deo.fed ex voluntate viri, & ex voluntate carnis |nati (ant; quibus oppornantur;qui funt nati ex Deo, |id cft diuino fpiritu regenerati: inter quos , qui mi- nimus,eft, maior eft Ioanne Baptifta. Ita Cyrillus Mib. a. Thef. c. 4. Alij fequentibus. verbis Chriftum |cxcipivolunt , qui mmor eff n regno calorum , manr ef |-le, vt Chryfoftomus, & Euthymius. Qua omrtes Jopiniones, vt veras eas eíle dicamus ; quaftionem |tamennon foluunt.Nam ponamus exclufum Chri- [ftum , quid de fan&ifsima Chrifti matre- dicemus? Itifta. fuiffc .(an&iorem , quo propiüs " Chriftum ronymus docet) non cum omnibus; fed cüm: folis I mulieris,fed de muliere.Ita auctor imperfecti hom.| leff. Ecce enims Chriftus de muliere natus eft. Alijin verbo|- |quam nemo vir pius negare poteft eó Ioanne Bapï & eius matcr, omnéíque Apoftoli ad nouum per- tinent Teftamentum. Nec n illo vetbo satos sulie- jrem aliud myfterium , quàm Hebraifmü vidéo, quo |per periphrafim oés hominespoan i* nati mulie- |rumappellangür. ii tbicoudi o R -- Quiautem miner efE i& vegno celorum ,maior eFt illo. ) Hadicio. difficilior. Harctici prioréfecáti etcorem; [officium habet, eum Ioanne Baptifla effe imáiorem. Jflautes , fuos Diaconos; & ; f quos habent alios. ex |noftrorum monachorum fecibus colle&tos;, fi quos |ob infame aliquod fcelus ex Ecclefia fugitiuos ; Io- Janne Daptifta maiorcs efle volunr.. Sed iaim : proba- juimus deofficio nonagi. D. Auguftinuslibi z:con.. |traaducrfarium leg. $ prophet. c. $; regitu czlo- |rum , calum ; eos quiin regno czlorum fünt; an- [gclos; qui in clo funt; interpretatur.- A tquoríum : d Mn0a9 1 "r d P. * TATE CBLUM E AW |Chrift" angclosIoáne Daptifta maiores effe diceree |ronymus , & Beda regnum czlorum ezlü'etiam in- I tellyläigc-vn 4'u m cffe Putanï,cosautö : qmm wgne)cæ- [lorum funt , homines ià in calo bcatos, interduos; Y 'aderesaliw qui omnium humillim" fum,maior fumillojvé Ri jalterum adiungunt; qui vel minimuti in:Ecclefia| E * ; Apctti—&sy—t dicam, fuos Miniftros, Íugs:;S üpéruigi-| .F'rres- Alijego qui & etete minor füm, & liogoini! A B C : mni : D |fanctis veteris Teftamenti comparari. At'Chriftas| — F TET Ioanncs ipfe dixit, Q auté poff me véturius e[lcni as mon BicHilar.Chryfoft.au&or imperfe&ti;Euthymius,& |prophet.c. s. Memini & hác in terpretationem apüd dire;libere fatebor in nulla prorfus eará meum.qua- [ecumque iudiciur acquieícere. Nec probare pof-|- Kum,vtregnü czlorum pro czlo ponatur nl inifeftum eft Chriftü antithefi quadam inter.vetus; (& fiouum Teftamentum vti voluiffe , vt conftac.ex| |'óannem prafi)etaugmm : nec vt Chriftus cum Ioànne [v celorem.cum pracedétibus ; an cum fequentübuk Jiangi debeiodubium effe nóarbitrorquin finr pre. [cedétibus copuláda,qui i vegnocalorum mimor fl maro: Euängchu m ïägf:m 3 qua ;Q-hfi.&'ti m-.víum.eff ï' |perfpicuum eft & inter Euangelij ; & legis. perío- TSETSRNUNINIS E r taecr r EEE A opinione Doáne minor habcor;maior illo fum,cac w däïäw £aleeamenta portare illeb 4p tKabit vossc, 3 1. Theophy l.quam ctiàm in terpretationem approbar Auguft.tra&15.in Ioan.& lib.s. cótra aduerf. leg. & neício quem auctorem legere,quiumor eff, id eft hia- milior Ioáne Baptiftaysanr eff ilo, quia qui fe.huimi- liat,exaltabitur.Habet ex multis opinion f:bfïsaquänä cligat le&tor; fed i meá quoque fententiam aueraü- Ver. 1. & 1. d debas Ioannis Baptiflo v[que nune vosoum celorum anm patitur , €7* omnes prphet , &9* lex «[quead conferatur , & qui1 ca comparatio ad rem nó pertiz ncbat;vbi Euágclium cü lege vetczi cóferebarur; & t Cs *ece plujquam Lonas bsc,e- ecve plufquam Salomen.lic ; & quia apertiüs dixiflct (c coqnaioré effes vt C2 42.| quia vislocutionis peritnif febtentia generalis.fir;| [* nóadvnü dcfinitayqui miner ff jid cft quifquis mi- " us t à C . g É 1or eft,aut minimus quifíquein regno calorüymaár [/Hlis.Ergo hic mihi videtur efle fenfus,de quo tàme| | nm»felü»« Ecclefiz; vtoibusinrebus, fed alijs oibus; | [1ii mé doctiorcs funt;iudicium relinquo.Minimus| quifqs in Euangelio;id eft eozü;qui Eu angelium te.| cipiunt, maior eftillo. Sicenim & antithefis ánter aulus ait ; patcr fuicomnium credentium ;non| dnticipatam fidem habcbat ,& mutu atá:cx.co gra-| T ao Mi2 PC "- E IU HC L CURT RR n a C od S ARU hi A r i " RPPSERESUTADT D ER M rguete : g r s [ DN Hisk qlm ju )ä'l'f)h"l hd Mi iptttür illudir Med vit li Q* LT j:n HOC C R Itfaos W Nüiente Wtnte *.ll'muï C(*x ,ffqtnïdm f 4(»: dl(ht ( g' ( ] !i,anæa,quæ qUim u lm2 W ffäï.üitc,.5 !Pä?babi[k i ) RTM ii mwmqm- C rj sf ï*omcggþ ID Q QO 4 ' xxhï 1 A ter ul l* vt -33.'2& äj n i VIAM Ó 146 li 'gmä "!1 1 A^* : : - zu..s yum ï;l:mc d. C EM Ciertbanrsl I us ' MELESH TT Ml TNAPTALEI W EMf UE Lf98Ro énlodn , il a RD d ul F 40 Mevar "'*"*ï-—:;äïmäl?'fä D n M^ Inin hi A ORAOO Lf r ; )* J m":',WN-' Ms " * AU. EO QU ^ o wüwn:w LL UTR " ! ,* * 1 1A, bitt 3 r u uüih'äwd:l.;h'. V 14 , l m A ais I lji O)EUI: S.AS ".ü'ï'w "f L ? *K 1 0781 E T zi*gi; pcr!'i;;i yunas n Eui- H ,matiledcr). pmanomai m.yupettl t ';0;0 .,qqm. r' jtondirth (pondt at ; Eanrnt äkzälicgcæ,mf idipium 10* («d etian pl:mf- at iongf?ræ- galyfuit v s o ect ia vt " m ! N / Val s m " / Ligmj)ngæ;i quci l fïf;& E ualbg?', tl | T d TEUM A t |paupertate obtinetur,& eaad illud itur via, quá Io- Jeft; & quafi certis finibus cuftoditum; fed omnibus Japertum, omnibus CXP-Oüf&ïmfaW tquicüque VCJIUH Jillud irzuat ; & quia non iam hareditati,vt Iudzis, dment,eg reeumbent curm AA brabam, t[aac y 9* Tacob.en re- petrauit €«15.22-Hanc interpretationem ;eo magis ! ;P;obabltl;c&or » f animaducrterit verba.hoc loco "cffe tranfpofita;-Nam hac verba debuerunt cfle ver. Imus antithefi inter | quaim"intcrprcration'em hareticorum interpretes, dpatitur,id elt mortificatione, paenitétia, ignominia, annes & verbis & fa&tis demonftrauit, Bafilius. in Inatali Domini probo fen täc'iaxïi,proP-te-reä, dici vim o . Fim patitur. ) Magno ad illud impetu curritur ;| |& finc au&tore (nec enim cuiufquam meminerunt)| A& finc iudicio fecuti funt. Nam', vt paullo póft ap-| Iparebit,non eft ad rem.Plerique fic exponunt , vua] oratione de abdicatione rerii; Chryfoft. Hieronym.] |Auguft.lib.s. qq. Euang. q.37. Gregot. hom. 20. in Euangel. Theophyla&. Euthym. & Beda in com-| [menc. & Bernard.in fentent. c.5. Ego '-ve'hf-c'mäte; Hi-4 larij can.m.& Ambtofij lib.in Lucam 6. & fer. 1. de| |pati regnum czlorum,X rapià violentis , quix non; lintra vnum popülum ; vt in veterilege conclufum|, Ifcd virtuti datar.Malti enimab Oriente, c7* Occidente ve- |eno celorum, filj autem regni eMeientur m tenebras exteri- Ires. Hoc eft rapezercgnum Dei, hoc'eft violentu m |effe,non genere;& hereditate; fed virtute & perfe- heredes,quia ignaui funt, ab eo deturbare. Rapere rfen'im.' dicimur, quod de alicuius manibus extorque- aus,quemadmodum multi ab Oriente ; & Occidé- te venientes de manibus Iudxorum ;quiin Po;&;gï; one erant;extor fewnr.Regnum calorum fudeis ra- |puitille Centurio, de quo Chriftus dixit;sec i 1/raet Jrantam frdem inueni, quia Iudeis non credétibus ; crc- didit c. 8. 6. Rcgnum ezlorü rapuit mulier illa Che- [nanza;,quz à Chrifto fide argumentando;, & fc plu« C — dAbus Ioanni Baptiflavegnum calorum vimo patitur , prop-|.- |. |terea nemo eft; quifi velit contendere, non pofhit - lilloeffe maior. Hanc vim habet hoc loco, caufalis;| D E Tuerantia; quafi bello & armisobtinere, & legitimos| . F quàm Iudeos credere docédo filie fue fanitatem im- A B & c»a',;;quæ;;iver."rg. funt, hocloco poni, & quia id,- Jtauerunc; & quia Lucas c.16.16.ta narrat,/ex e" pro- - fententiam Chryfoftomus,Hieronymus , Beda;Eu-[ |legem , & prophetas vfque ad Ioannem Baptiftam |dtum vetus teftamentum appellat, vt c. 7. 12. & 22. |pretermitto.Eas tantüm recitabo ; quas venerandos| [vmpanuur.Nam legi & prophtisregnü celorumyi |cft veteri reftameto;nouii;& verbo prophetandi,ra: Ipiendi , & vim patiendi verbum opponit; quafi di- |cat , vfqs ad Ioanné lex vigebat, quz folis Iudeis da- |ra erat, nec homines iuuabat,fed grauabat , ideo ne- nino poftulare; probat enim Chriftus, qui minor eft in regno celorum , Ioáne Baptifta potle effe ma- liorem ; quia nullis legis vinculis impeditur, Nam|. omnes prophetz, & lex víquead Ioannem prophe-| - pheta v[que. ad laapnem ; ex eo rcgmfmfwangblagmr QT omnis 1 illud vim facit. Scd Matthaeus, vt in alijs mul- tis locis, narrationis eriem non fcruauit.lllam veroó |&Ambrofij codem loco interpretationem non pro- bo,qui & legit, regmum celorum cogitur , & exponic| len[atur , quia cüm prius foli in eo effent Iudzi , in- ercdientibus gétilibus frequétia ; & turba fit défior.| 1. Omnes enim. ) Si hc verba , vt paulló ante do-]. Icuimus, cum ver.1r. coniungantur,nemo non pcr- ípiciet , cuius rei caufa reddatur.. Dixerac illic , eter| - natos muliemni 205 färrexit imaior leanne Baf:tijia, .(Ed",. qu| minor eff in vegno calorum mair eff ilo, K eddit his verbis rationem , quia prophete c7* lex vfque 4d Ioapnem pro-|. phetauerunt , idcft duraucrunt , quafi dicat , ante ho- mines erant quodammodo ligati lege , nec licebat. vnicuique in regnum czlorum itrumpere ; 4£ 4 dre- lemim,& vertu 12 aduerfatiuaantem. | Qu ^ Propheta ,e7* lex v[gue ad. Ioannem praphffduemn:.) | Innumerabiles interpretationes , & quia piget me, & quia nihil mihi habere videntur probabilitatis, | jauctores habere video, quibus hoc debemus; vt eo-| rum fcntentias aut fequamur , aut honorificé certe| recitemus. Omnes fere veteres ita exponunt , vt| legis vmbris:Euangelij claritas, & lumen oppona-| tur. Non. enim dc omnibus prophetis agi putant;| fed de ijs tantüm , qui Chriftum predixerant cffe| venturum. Illi enim omnes, & obícuré folo fpiri-| tu , & quafilongé adhuc remotum preuiderunt; &| obfcurioribus verbis indicarunt: Ioannes & oculis prafcntem vidit, & dieito demonftrauit. In hanc| thymiushunc locum edifferunt, Que quidem ver4| Íententia eft ; fed non fatis apta, vt mihi videtur,in- terpretatio. Necenimloannes à Chrifto inter no-| ui; fed inter veteris Teftamenti prophetas)fan&tófq; numceratur.His enim confertur jinter natos mulierum |non frarrexit maior laanne Baptifla.. Llis opponitur , fed| |qti mimer eff vt vegno calorum ,snator. eff illo , vt illic co-| ipiosé difputauimus. Seníus ergo mihi videtur effe;|- iprophetafle; id cft viguiffe, vim habuiffe , officio| Iuo funé&os cíle.. Legem enim, & prophetas to-| |40. & prophetare fignificat officio fungi propheta, | ü:cu-tliï.l;. Eídrz c. $. 1. dicuntur Aggzus; & Za. Ichatias prophetaffe. Itaque nihilaliud voluit Chri-|. ftus diceres quàm legem , & prophetas vfque adIo-| annem Baptiftam durauiffe ; vt facilé intelligitur Icx antitheto, 4 diebus auté Ioapzis Baptifla vegnis caloru — 'ino in ca furrexit maior Ioanne Baptiftajat deinceps [ll. Zoánnes ! [quomodo - 271 a2 remoto legis impedimento regnum czloruti vim cospife, veexplicauimusc.j.17 ^^ rationes; quam ob rem non dixerit abfolute , ipfe ef Elias. Altera eft;quiaad fidem nemo cogi debet;quia|. | & limilitudinem confiderare. Pótiüs credo ideo ita loquutum Chriftá,vt iudicaret non effe veró Eliani| (ed officio & effe&tu, quia quod Elias in fecundo eius aduenta' hominibus prxftiturus eft; hoc 1oan- Elias, quia vo HoBen o : Pt Elias wen- | furnus dnte ]d;em inidi- x f janima, ex Origen. traQ-. 3. in Matth. cx Ambrofio, [aut alio, quifquis cft, au&tore commemrtariorum in| 'icpïm'ol'älïiad Romarws C '44 ex Chrnyfï'O to hom |4- in z. epiftol. ad Thef. ex Auguftino libro83.qq.| - [tanitirm Malachizs fed ex alijs quoque fcripturz lo* [cisconfirmatur, Matth. 17. 10. i. udergoseribe d- Jeemt, quàd Eliam oporteat primum venire? at illerefhon- ens aiteis ,. Elias quidem venturws efh, e- veffitner omnia, |Idem Mar: 9.2 Eam quióque tüdzoruim opinio- |nein fuiffe, ecfi foreaffe, quándo venturus effer non| |e: 16.14. & ex Mar.c.6. 5. fatis apparet."Dicitautem [ChriftusIoannétffe Eliam; non quodmmsefï?en&! |enim Ioáries ipfe negarar. Ioannis c-1.11. fed quod in fpiritu; & virtute Elie veniffet;vtangelusapud Eutá| ldixít c. 1. 17. Ira nulla inter Chrifti,& Ioannis verba Jeftrepugnantia. Augüft. tra&t. 4. in Ioan.& Grego-. U tur, re ipfa effe vencurum,; vt difcimus ex Hippolyto| irilibro de confammat. mundi, ex Tertul. in lib. de q- $g. & trad- 4. in loannem, & Hicronymo in 17. c. Matth. ex Theodorito in comment. in 4. €. Malach. ex Grégorio lib. 9. inTob e.4- & lib. i. e- »: & lib. 0. c. 1. &lib. sj c.16- Quod non e illo [iitelligebanc &ex ijfdem duobuslocis,& ex Matth.| patitur, & qui in co minor cft, mnorxcüxllov nfic 1 apparetomacs illas queftiones, queà multisplari- bus verbis difpatantur,an in nouo Teftamento pro:|. phetz facrint, an de perf0111'S; vl de (ctiptis pro-P' phetarum hoc, quod Chriftus dicit; xntelllgattïtalo- cum nonhabere. Illud potiàs dicendum tuit; quo|. modo lex vfque ad TIoannem tantüm faiffe dicatur,- cürm non itatirn abrogata füerit , vcIoaunes venit;E. fed longo polt tempore durauerit. Refpondco pri-|. müm non effe fenfamlegem víqueadIoannem;id| eft víque ad Ioannis natiuitatem; fed víque adToan-| - nem, ideft vfque ad Ioannis predicationé viguiffe.| Deinde non ügniücarimncäife ftatim momento|. temporis extinctam ; fed nafcente Euangelio, mori|: - 14. Br fr vulpi recipere). Chtyfoftomus duas affert| nec fideseft; fi liberanon eftac voluntaria. Altera;|. quam & Theophyla&us reddit; vrfignificet Ioan-] nem effe Eliam, ft velint attenté vtriufq; officium;| nes;iia*Ptixno przttabat ; pr:r:üare'autein nifi volen- ;ibus,'recipientibüfq-,hpn po-terat.';ldco dicit; ff val-| fis recipere , quafi dicat, fi vultjs' tecipere, erit vabis s ad Dcum conuertit , finon vultisj Tpfecff Elics?) Vromiferat Deüs fe Eliam miffuram Malach. 4. $. 6. Ecce ego mitto vobis Eliam propheram,an-| . | requam veniar diecs Dumini magnus, C77 horribilis, r con-| werter cor patrum ad filios, e7" cor filiorum ad patres eorum,| quod de fecando Domini aduehtu intelligendum| fctfe'ex codem loco perfpicuam eft. Iraque coriftan-| tiffima femper füit Chriftianorum opinio Eliani ante diem iudicij, qui terribilis, & magnus appella-] rHiüshom.7.inEuang. ^ " "ge Qui baber aures audiendi, andiat.) Audire hoclo- co fighificat intelligere, &Obt:drtc,*vtï.ucc;mfä Qui í "Ifadite audjentes, ey* nolite intelligere: Solec € CQ*: i [num vita non abhorrens;canere; Ioannes cilicio ; [indutus, & in folitudine duriffim& vitá agenslam-. Jtati videbatur.Paulló propius fenfum videtur Hugo [totum toti comparari : fenfum cnim efle; perindefe Seribarim & Phari m labereatquei |pueri dicát fodalibus fuisscecimimus vobz €7*c.Sic enim |potffe illis dici, Ioannes vobis lamentatus eft; & non iplanxiftisfilius hominis cecinit;& nó faltaftis: Hüc Efe verum fenfüm ver19-magis probabimus: Nunc| lii |paeros Chiriftum , & Toainem propter innocen- Jtiam vocari purat; quibus Tudei dicunt, Cezmiemn Cardinalis attigiffe ; fcribitenim non perfonas per- fonis; fed negotiü negotio; nec partes partibus; fed] atifeorum cauffam habere;atque f d bt BA i u- O 295 2001 EE MURAVT TR R NT RTT E E 1 ÉN aisl t ao s audit,me andit, & Matth.19.15:/f te audierir luératus fatis erió fratrén tium,S€ Mar:8. ig;*fatftofi*äfbïdf&n?eiä non At Itáque'indicat non omnes;, qui habentauteshabere] -- aüres audiendi;id elt dociles,& obediétesvec. r g ^C [videntes son videaf, C2* audieutésnon audiunr, & Maké.g.] ^ | ! 4d hriftas] hac vtiphrafi, cum de re maxime feria, & quz ma-| - ximé auditores attingit; verba facit; vtattentioneiml. & ftudium auditorum excitet ; vt c. 13.9: 437 &d| Mar. 4. 9. 253. & Luc. 8. 9. Ideo & lioc'loco.vfüs] eft, quia plurimàm auditorum intererat; quse disl |£erat, intelligere, legem & Prophetas víqagadi [oannem tantum viguilfe ; poftea regnum'exlo-! m m o ml hat lod moltp Totim Ti yrti n plrii j,;af,f[i« hrect Jf nisappel vlf Cf Qd vocet d Atipm yoridicy n fqumm Yocariqs PIEHETA. fütenüs; jritiotish IRebnic J dutem;: : iuüam ia FIponit, u Rij acenf l?e(lidtäda,l QUàefftimo fo.homi-ncsco. Metens à ) - !t bmnm M&Q AT S,&HM i glf[ n u i ^ RE us E AREUSIS. V* NISN CUR "1 us Y ce: Matis eft, vc1 LT | Sngä ( li. hiT n "u Nl 1 MLON Nl lts [mdïüm'! N D W'?*-*xïw' Eg&'l' L Xwm : l l Ditigij, a E. - E -2 -,2« n t ! vj * ') I/ 3 dv s r a Iquid vocetur fapientia;deinde qui *fi;l'ij"(apicntiæap-? |vocari negant, dicentes relatiuum. «vzsc, non ædfa— Ipientiam;fedad Piusav generationem referendum;vt Ifit fenfus ; iuflificata eff [apientia a filijs eius,ideft gene- ]rationis huius. Sed ifti , vtap lHebraica nefciebát.intellexilentenim Hebraifmum lelfe;quo fapientes filij fapientiz appellantur.Iuftift- — |cariautemalij pro laudari, ali [iuftam apparere pofitum putant. It lexpenüt, »fhificata efl, id eftlibe ]niaà; & accufationis iufta cat Iquia effccimus quidquid diuerfis modis ficripoterat, ladduceremus; ita vt.nemo paf*»ïï*tätulnaxn erga ho- Imines fapientiam, prouidétniamque defiderarc. Huic lamplexi funt-ItaHieronyni.Beda;& Euthymius.Alij psfsficatasid eft libera eft; ficut qui mortuus eft; iufti- Jficatus c(t à peccato , id eft liberatus, ita vtiarn pec- icare non polffit Rom.6.7. fapientia diuina prouiden-i Va aX 2174 Go Yoncamus valde effe vfiratum,, vtia pa- E d * vx, " 1 44 rabolis non períonz períonis 4 Simide faitum eft cegnam calorum bomimiqi feminamt| bonum fémen in agro, Non enim regnum czlorum ho- Imini , fed potius femini, aut agro fimile eft. Itaque (enfuseft, idem acciditin regno celorum ; atque fi | q-gisfcminælfecbonum feméia ägtqïfuo; & lbldem ! vet. 44. fimileeff regnum calorum bomint negottatori qua-| renti bonas margarits Nonenim homini, fed pocius margaritz fimile eft ; & idem accidirinreguo calo- rumatque fi quis querat bonas margaritas;inuenta 'autem vna pretiofa margarita védat omnia, quz ha- beat;& emat cam.Sexcenta funt exépla g dem.TItaque fruftralaborat, qu modo.perfonz per/onis;partc Totum fententiz corpusintué lex integra parabola trahendumine pereat, atque ditfoluatur. .. cípondcát. b,& integrum artes diuifum ] - 38. Nequemanducsns.)Non manducalfe dicitur;aut admodum,& leuiter manducabat; aut quianó more aliorum hominü , fedferarum potius cibis viu ebat. - Demomwm.babet.). Nihil vfpiam alibi legimus ad- bitum fuiffequemadmodum nunc, quiardtius vita Iplerifque etiam Catholicis pro ftultis haberi.folent; &experientia docet infgnem virtutem inuidia & obtreckationecarerenonpoffe. —.... 0 t9. Femt filius bomini. ): Cur Chriftus filius homi- nis appelletur,diximus c. 8. 20. | Cófiftitautem tribus in. rebus difficultas , primum, pellenturs poftremo quid fit iuftificari. Alij Chri- lítam ipfum; alij.diuinam prouidentiam fapientiam lvocati dicunt. Filiosautem fapientiz alij Chriftum, |&Ioannem;alij Iudeos,qui eos receperuntaalij eos; ]qui non receperunt , appellari. Alij hilios. (apicntie jatet, Graca fCiebmr,b pro liberari , alij pro | ufa, fapszentia, id cft diuinz touidehtia,4 fly; fui,id eltàme;& à loanne;qui fi- lij apientiz;idelt fapiétes (ümus;liberata autem eft, vt homines ego canendo ; illelamentádo ad falutem interprcetationi repugnat ; quod Lucas dicit c..7. 35 4b omnibws filijs (ni; , quod de folis Chtifto ,.& Ioanne |dicinon potuit. Alij (eff/ficataef? jid eft cognita, lau- iquia nemo eum manducare viderat ; aut quia parcé| uerfusIoannemà Iudsis di&tum effe , fed & ex hoc| . loco manifeftum eftà nónullis pro demoniaco ha-| inftitutum fe&antur, non folàm ab hzreticis , fed à| - Etifificara ef fapientia à filis [uic. Difficilis locus.f * D- deres& períc)non perdiuinam ftare [apicn tiàjquo- data,& pro iufta habita diuina erga homin eg fapientia| - M m , — Ü * TOE , : PERESPNETDNESNNES Ea t n g oU E BQ OU. GRb pQ » : $ : : - --- h x k N MK d x E E z Ls i gn à A i í : «s : ï bND- bf * i 1 " e * H l i Ü M RRE D - la filus f[yn,id eft ab ijs,qui veréfapientes erant; eàámq; A. n partes partibus; - fed totum negotium, toti negotto comparetur c. 13.) ab vtrifque.& bonis. & malis, id eft iuftam declara- - Joemus vobis, & non faltaflo , nam & illi canere dicun- -|gnificarearbitror.Infinitis enimlocis pro $$ poni |folere'emo :mediocriter in lingua Grzca verfatus E |poteft;qui exponunt fapientiam à filijs fuis,id eft ab lijs tantum:, qui cam receperunt , iuftificatam. Non enim dixiffetsa] e^, ed 4AAd vermntamen, Nàm etfi . Kfcio aliquádo £aj pro 4424 , vtY Hebraicé poni fole- jtes camenr hoc loco id proríus violentü videtut, vbi - icet Euangelid,vt conftat ex Luca c.1o. 13. Inde enim F vide .|cendi, quód'Apottolos ideo ad remotas mitteret ci- | |retl;in quibus frequentiffimé Chriftus cum fuis di- Meipulis Euangelium przdicans, & tniracula faciens Ffrf*bämï*ïdb As tincredulttatefm, — V. Siin Tyre G9* Sidene.) Tribus d caufis has duas ciui-' tiai Is fs X Sccibis, & Pharilgis.qui RIj tpiéci id eft fapientesappellantur; non quód (int.íed quód (ibi cfle videantur ; aut.quàd effe debeant (apientes,| vt infra ver.25. ita vt non habeant;quod diuiná pro-| uidentiam accufare poflinr. Sic.Chryfoft. Ezo (k;pi-— entiam,vt Chryfoft. Hieronym.Beda,& Euthy m.di- uinam.prouidentiam vocariarbitror ; filios autem| (apientiz-omnes Iudzos ;.& eos qui fapiétiam rece-| perunt, & cos qui reiecerunt, nó quódfapientes autj elfent , aut elfe deberent, aut effe fibi viderentur; fed| quód effent quafi pueri &'difcipuli ,.diujxæqïjprgxxid&- tiz, quz fudzos peculiariter, tanquam proprios fi-| lios, gubernabat ; propterea enim in pueris, non in viris&militudinem propofuit. luftificatá autem effe tam,dum canente Chtifto , & lamétante Ioanne alij faltauerunt, id eft Chriftis alij planxerunt, id eft Io-] - annem fecuti funt;alij autem neque plangere,neque] faltarc voluerunt;ij enim;qui faltarunt, Chrifi exé-| |plum fecuti dicere poffuntScribis & Phariísis, ceci-| |tur,quia canétem Chriftum imirati funt, & alijs Iu-] |dzis,vr faltarent, exemplum prabuerunt. Qui veró fecuti íant Ioannem,lamétati cum illo funt, & Scri-| bas,ac Pharifeos exemplo, vt idem facerent, prouo- Jcarunt fed plangere noluerunt; folus autem Chri- |ftus & Ioannes nominantur, quia ambo,ille canen-| |tiumshic lamenrantium duces erant. Vtrique ergo, lapientiam iuftificarunts illicamample&endo ; hi| |quia illis eam ample&tentibus repudiarit;nam dum: nec'Chrifti cantu;nec Ioannis lamentatiónicrederc] voluerunt, fatis oftenderüt fe nullo modo velle cre-| |minus conuerterentur. Vtita exponam , mouct mc Iprimum fentétia, que hoc modo plenior; grandior, & Chrifti maieftare diguior eft, vt ipfimet filij fapi- |ehiriz eam iuftificarent;fiue recipiantfiue non reci-| |piant. Itaque przpofitionem 3zo 4 cótrà multorum lopinionem períonam agentem , non matcriam ; fi- .M o [ignorare poteft.Deinde coniunétio xj cz", que hác vadetuxhabcm vxm ; vt fign if CCth(OünCt filios fa- Pl entiz j 1d qüd;yfmpulosma iftram alios diícendo; lalios non difcendoiu.&iücadg.Certä illam interpre- |tationem quorundam admittere hzc particula non| lorinianos verbain naturalé ducüt fignificationem;| 'z0. Twic.)Cum diícipulos ad predicandum mitte- videturoccafionem fumpfilfe ea,quz fequuritur,di- tuitates,quia Corozain;Bethíaida,& Capernaum; in |quibus diu non difcipuli;fed magifter ipfe Chriftus |praedicauerat; Euangelium reciperc noluiffent. ] i anPetibi CereQam.)Corozain,Bethíaida,& Caper- naum Galilez ciuitates erant prope lacum Gencía- eo illis'exprobratincredulitatem; - E R L E H " » " 5 x "u : DELNO IPSSQUUHPFSET CUM Mif ao NY ii . ,,.AM4 —— tates u * Locus cir c4 qmefh' 0 d né pmde—- flinationis expl icAtur. d " o ais t at |dante,id cft de miraculorü magnitudine,;multitudi- - [néqueagebatur.Deinde quía Gétiles,nó Iudzi erát, |qui poterant Íeruata .-.lege"natu rezomnium cófeffio- ine falui effc;lex auté nature fatis illis eratab ipfa na- |uangclium przdicatü,tamen illis multa; magnaque |miraéulafada;nó ergo Tyrijs ; & Sidonijsideó non Ipredicatà Enangelium;ideo nó fa&a miraculàjquó |prédeftinati non effenr... Cur ergo Chriftus,qureos jcredituros fcicbatillis nonpredicauittinpróptui eft Iratiosió erar miffus,nifiad oues, quz perierátdom"| D' ]Ifracl..Cuiusrationisratio'etiam conftat', quia cum JAbrahamo pactü propter eius fingulaté.fidé inierat;] [&c debuit fidé (aam liberare.Poftea & Tyrijs ,.& Si: donijs;ficutalijsomnibus gentibus;predicatum eft, &:quicunque voluéte;crediderunt :^ «65 Ipluribus vitijs abundaffe;svt maritima;: cinitatesabundare folent.oiiioo osmsgniertenenits [ : Nunquid v[queimi celum exaltaberis; ) d &oc & dgaya Hv Jeo36 , qus víque ad:celum cxaltata es,vt Luc.to: Irg-iri cadem fententia legitur, & vtle suidlodoll JEut hy m.& Theo p hy]&H ieron.adm od cmané Inullis lcgife codicibus.Senfus non cft dinerfus , fed gb&'mzagis i effp Icuus. Nofter ,v'ero.i'n«tcïPræsæv.idc:Iäux .' pro n'lïgl[feü & Lo ,:.riäþmääg-.j«þw.eäo-;m 3. Mrur ]2 F qun&ïnfcr,nw;deþäda,) '2&7*16&5150:09'"'0'3? üepfilnägis , Inon cnim f, . |ris, |Deus hac phrafi fuperbis;ac gloriofis ciuitatibus in- (teritum cóminari;quia femper illudverutn efui fe exaltauerit umilabitur, c.25.12. Ierem.4 9416. 7 £rrogan- jtid Fia decepit te,C7* faperbiacotdis tusqui babitus in éaner- inis petra, eo apprebedere mteris Alitudizem cali, -Ciá exal. [taueri quafi aquila, nidum tuumnjnde detraba te,dveit diis,| (Abdiz 1.4. Chriftus autem hocloco nó devrbis ex- icidio, fcd:dezterna ciuiü dánatione loqiüitur ;quod |non.deomnibus ;fedde pluribus , aut.de p: hdipuit: quales eraritScribe & Pbarifzi;cft intelligendum.. : IOAN. MALDONATI COMMÉNT. - ad | 276 tates duabus illis opponit ; primum. Gentik effent;deinde quód vicin æ;po&r.c.mö:»quöd idolola- trzdelitijs, auaritia , & omni vitiorum g*enerv*efcor; jrupcim ma vt Prophetæ ]íaias »« EZCChICI fæPc;tC, üantur,lfai.z.;.x.*Ezech'iel.z6-.1.2.7.3.-&æ2.8;3.*1-;5?10:11.105; olim. ) Iam diu , non expe&taffent támdiu , quàm vos , non tot exhortationes ; non tot miracula defi- deraffent. ip RP BI s hg gepul app g j cilicio €2 einere ) Id eft maximam cgüï'cntpæm« tétiam.Ille enim grauiffimaz poenitétic habitus etat, Ifai.g9.5.Icrem.6.26.& 25.34. T hren.z.10.Daniel. 9.5. * Z maior cft,quàm vt in cómentarios includi poffit; & ad huiüs loci explicationé nó neceffaria. Tátüm di- co;quod nónulliex hoc loco collegerunt, Deü idco multis gratiá ad falutem neceffariam nó:.dare , quoód predeftinati non firit;mco iudicio colligi nó pofle. Nec enim hic de neceffaria gratia;fed de fuperabun- tura pradicata. Poftremó quia Scribe & Phariízi, quoriü Chriftus incredulitatem reprehédit , aut oés, aut magna ex partereprobati erant; & tamen illis E- X Si- i ; ; : " E (5 Etta CdPleaux. 2:) :Nom:inata;[.'cpamtmöe&,ylg itimo loco, & perapoftrophem Capharnaum; quiaj Jin:ea frequétior fuerat;adco ; vt propteraffiduam in jeacommorationer eius pattia. vocárctut :£:9. 1. & iquia cum maior effet, arque maritima; credibile cft uentéfq; E |Meli | ssvois] BedafapientesScribas & Phariízos, & eorum fimi- fteq Y f*« PT ON m wEPD & 2in Sodomis.) Sodoma propónit; quia corrupti(Ti- Qué ritum Gétiles quoq; imitatos fuiffe cónftat ex| IIona c.3.6.Queftioné de predeftinationesquam hoc iloco nonnulli excitant;idcirco pretermitto; quia & quod Gentiles A Q Confiter.) Gratias ago; laudo te;alter Hebraifmus [ quod & confiteri;& gratias agete, & laudare fi- aqo in firi- [obrem Chriftus gratiás patri agat, quod. E ggp'g(:*ä |e:1935.8 Ezechiela6.46.4849. .. 0000« ]. 4r Fertemanfiffent.)Forte hocloco; nó eft dubitanus)| -- [fedaffirmantis &v vt füpra ver.z1. quódidé interpres| * |Videns nó fignificare dubitationem,vertendüm non [futiiupeo o» oO U BEU BU JRLHEUT. o |: 24 Terre Sedemerum,) Vide quæ-diximu*sm-:o.'ïj.ï : p2 nilotempre)Poftquam difcipali ad pradici- [dum miísi redierunt,vt apparet Luc.io, a1:es eorum Jenim gaudio & gloriatione, quódin nomine Chri-| - fMtietiam dzmoniafibi fubijcerétur, beiiéque oinnia ma£fuerát, & fingulati excidio nobiliffima , vt fupra B |nccefsiffent; occafionem Chriftus accepit dicendi, [quz feqqumur,v ti-nlmguitvau&or imy erf. hom. 28. ]. Reffondens.) Oxfus. Hebraifmus. Apud Hebraos [ny refpondere ; non folàm iïgn;iücatinterrqgämf'g.l |bus;aut prius locutis redderc refpófum; fed fepe etiá exordiri loqui,vt Euthymi^, tametfi au&or minimé |Hebreusobferuauit. Quáquá (unt;qui hoc loco (ná |proprietatem retinere putents fipnificaréque refpó- fum;quod Chriftus gloriantibus Apoftolis reddidic. IScd Lucas c.10.21, poft refponfum Chrifti ponit , & Japertéabillodiftinguit.. —— — TE - d |gnificat. Quod in pfalmis paísimroccurric Pfal. 6. 6. prura, |8c 7.19.& 9.2,8&17.50.1d Hicro. ChryC ho39.Auguft.: q.-9. in Ma'ttth c da,T he op hy la&.Euzhym, &H eme Hiotadpotuit. ^ « 609 ao giho ob of i DE T:!nyater,dammmll, d tefrd'.ï Q bfc umnm tad ücr- us Arianos Athanafius in epiftola ad Marcü Rom. .|Pontif. & Cyrillus lib.;. t-he-lgu,r'i?c. j interpunctioné Jinternomen patris, & domini à Chrifto ftudiose, & . gfignificanter adhibitam,ne Deum nonfolum patré; '|fed etiam dominum fuum vocare videretur. Pa-t—rexüf& enim non czli ac terrz;íed fuum:dominum verb nà iMuumifed celiappella& tezrz. —5 V iQuia abfcondifh bac. ) Qua? myftcxia zegniczleftis, quz & iplo,& Apoftolis p.-riædic.äcti»bu:sæ,i&;mracglä Macientibus paruuli perceperüt , fapientes reieccrüt. i[ T fapientibus;ez* prudetibus, « reuelaffiea parnnlis;) |Quidá fapientes Iudzeos legis ornatos fciétia;paruu- 'los.Gentiles intelligunt, quia Dei ;legifque non ha- |bebantcognitioné , vtauctor imperf.& Theophyl. w&:dnandü erat gentibus Euangelium; predicatum. Meliis Chryfoftomus;Hieronymus, Euthymius, & ) od — Ilcsiparnulos Apoftolos.intelligüt. Quanquam mihij n6 videtur paruulos tam Apoftolos, quàm.quiillis |Chriftóque prazdicantibus crediderantappellare;d: [fru&inenim pradicationis, vt ex Luca cóftar, agcba- jtur.IHlosfapientes vocat,nó quód efsét;fed quód eff |deberent;aut quód effe fibi viderérur, vt ait Hilarius; Sel quodfapientes re veraeffent; non ramen fecun- dàm fpiritum;fed fccüdüm carnem 5 vt Chryfoft.Ea |enim fapientia hmlzitiaefl apud Dei 1Cor. 5. 19. ca legi |Dei nomef? fulietla R.om.8. 7. Eiufimodi fapientes non crediderunt ,.Zidete vecationem veffram frates, quia non nulei (apientés fecundsim earnem ,/man multi potentes ,non Inltimobiles.1.:/ Cor.. 1,:26-Quare fi quis videtur in- lren ues fapiens effe. i boc fatnlo , flultwm fiat , vt fapiens lfit.-3«:8«..Eos autem qui crediderant, sizia, infan- [tes:paruulos vocat, quia malitia parnuls crant , vt lait.D.. Paulus 1..Cor. 14« 20. . & frent modo gemiti Jnfantes.1. Petri.2. 2. Mirum videri.poteft, quam dülkti od aidircfpape lu - w i m llium à-fapientibus abíconderit , quafi. ob. corum| '! * ) i WP VMAN " — pv Jaamna- : Conjïmjfj fro gratias ! , n * : - V z 7 WNTUTY T EE VA E PT OM LUAV. n n t ORAT E m m LOXETTI UO x m 1 . l — d Cin ii fW p T2l ibuglüm - Maslio ) jrLertl m z;ianolmm I i m j v vJæs T Y i p 'mäganah: :fprabsucm f«iielut (nqua t dcfme M — AA : &Sïï;æüs ol ial od ((1 ifict ib .445!5/;0!9 MUl IT - lii dyaóm (inerio ts Dpadn detenr; ubl gtögalcs oc0;Dd; forüm; tàquen tibüs Qj | p W"*u Omm16 ]i Pa qu du Jtd:äx;,',ï MTLS P RR I tflhty u ü RUH m MR Chri. | Xl OPl dj .?ïïïhom. 18. ' A ts | PAIRTR x ïäiäpfer,ä AE N ATRR :;'ncaz:qmg'eä bollolii; ^l Alipai t Em ' ïä&ï&u&m(þï : ifïx-:gæäzggä l ho at " Mh I BLP " 'uf-ä":.ökl;ää | Megter as u a Ram.,/ lus inindoss d at pazrä,ï ia at hav Bo , , *,' . 'l!; lx MIDUS )MWR mDiegtesiti j Mgimf.uwg T ï&iäm;p&";ï' ao gexi&'ïä??f*,f quo fen[u | dMebriflus.— Inonnulls — abjï*ondit.f LocMu con- C4l65, r A rie- eng folanota famt patri; queque aditraturam diuiná| nos expli- | |Alij s sta pater , faCtum cft ; quia fe placitum fuit antete, [quafirion alia eius rei , quam Dei voluntas; qua eos |ceprobauerat;cautla reddatur,vt,qui nullam; prater [Dei&olutitatem 5 reprobationis caufam effe volunt. |In quo etrore omncs noftri-temporis heretici per- tinaciffime verfantur.Sed quomodo; & qu& ob caa- |etiam pater gratias tibi agó,quód fic facere volueris, |uulis non fis dedignatus reuclare. Solet.enim:Chri- |Iftusihac phrafiqüod ante dixcrat; repetere; & imagis lac.magis confirmarejficut càm Latini dicunt; etiam Jatque eciam;aut enifiueró ; vt Lucz 12. $. offenda aa- Jrenzvobis,quem timeatis: titpete eum, qui poftquam occiderit, lumete) 600 [ Quoniam fíc feit placitummantete.) Hebrai(mus, quio |-:agsommamibi tfadita (ant?) Qua tationehac cum Kfüperioribus hercant, facile non apparet. Pleriquc nepanlloaritc táéquam minor gratias patri egiffe vi- |deretut.veHilarius ; Athanafius in orat. de zterna Kfubíta.filij,& fpiritusfanc&ti cum neo;contra Sabclij !grg : eorum;squz ver.28; 19.30. di&turus erat,venzte ad me. Itaqucnon fünt cum precedétibus;fed cum fequen- ij VELARZGOER] PO IAR UL & 9: Ht eft voluntas éius, quimifit méputri perdidi x eis/quemquamkilarius verö & Euthym.illa; j »ertinent; vcToani16; 152 Omnisquecunque babet pater; ii per ipfum-facta fünt, intcipretanir. Auctar im: Ixteimfapientes Euangcliü recipere noluetint;par- lbabet; pateflatem mittereia Gehennam. lta duo vebis , buni| — |nouitpatris confilia, quaratione velithomines fer- quare,nift hliuss & nemo nouit filij officium , cuius [veteres interpretes putát idco hec dixiffe Chriftum;| - omnes homincs, qui veniunt ad patrem,vr Ioan. .j trie, vt omnt, qubd - hdit mibi nen perdam & eo,& d38.9.qmos dedifti mibi,non| .. : .'ä x (ä C - -H (b : g r a E ". m ,O* [2 T À | E | ü r b ERE Mrciam vos. Pore&qugn » qua ratione loquatur Chri- |ftus,vrDeus ne2an homo; Theophyla&us, & vt vi- |detur.etiam Hilarius,& Euthym.vt neum loqui pu- |tants fed tatüm fignificare fe vnà cum natura diuina |omniaà patre accepiffe ; quemadmodum fi pulchri |patris pariter pulcher dicat filius le omné pulchri- |tudinemà patre fuo habuiffe ;; nec enim propterea [minorem fe illo etfe fignificabit.Itaque nihil Ariani |ex hocloco contra Chrifti diuinitatem argumétari |poflunt.Fuiffe enim folitos obijcere Cyrillus lib. 1. |thefaur.c. 10. au &or cft; Au&tor vero imperfe&i , vt B |hhominem loquidicit, quód cum fuperiore noftra Jinterpretatioóne magis conueniti nam,vt homo;ho- .minum caput eft.Cuanquam verba illa apud aucto- |rem operis imperfe&ti adie&a ab aliquo fuiffe fufpi- |[coz, vt eiuserrorem emendaret.Szepe enim animad- uerti otines fere locos,vbi au&or ille de Chrifti di.| [uinitateagit, fimili ratione effevidiatos.; ^ — [ ! fententiam; qui 2070 408 €x membro fcquenti intel- lligendum putat, 4»^, cw volnerit pater reuelare, vt c.16. J17. Beatuts es- Sumon Bariona , quia caro q9* þng»hm-n renc-| - dMam Deüsillisab(conderit;verín fuperiore expofui. | C Vawit ribis fed parer mews , qui n celis efl & Loann. G. :44. /.. |mus.Ego igitur fic interpretor:lra pater füpplesconfi- «« |teor,ex füperiore oratione; quafi dicat ,. etiam atquc . Menfusadid,quod agitur,magis eft accómodatus, v«- Inite ad meomnes , qui laberatu cz- ontrati eflss , € ego refi- Icianivosc cUcasi qetaoVid REO RATA du ) dooa8. Qu laboratis.) ob nomiciflequi laffi,qui fatigati | : Sabelij| — leftis.Qua re? peccatis degrauati, vt Chryfoft. Hiero- les; Chryfoft, Euthym. & Fheophyla&ushod| : | loco;Pótius credo ideo.dixiffe,vtrationem redderet| .. & Euthym.interpretantur.Zaffati (inquitille )f/»mw ,, oxétloqitaotost s9p. [Pfas.s. Alij adgranelegis iugum putant alludere;in .. Omnia.) Hieronymuss& Bedaemnia interpretátur] , : : : - .|gis Euagelicum iugum opponatur. Iugum enim entup - potius; quàm alleuabat. Eó cnim videtur in primis Moectafe Cliriffugis i« 25245 eodlis il e LA : .obragorelhte iww,ææw-)l*luangcäugn Hilar.& Beda.| : pne« fant;praptereu wl ene etore teipter-Trena u cverbu ! lib.4:c.37. & Tertul: in 4. lib. eontra Matc. otínia; " ftàmen interpretatio.Vultenim probareChriftus iu- RESNSAR L s Et neino nouit filbnmyn/fi pater.) Chry(oft.valde -prob.ü - Joeme potefd. venire ad me,nifi pater qui mifit mestraxerit eit,| |Alioquin hec vetba fruftra addita effe viderentur. - [|Nuncautem ideo addita effe apparet; ne quis mire- |razfiScribz & Phari(ei Euangelio non credát;non fenim poffunt filium cognofcere;nifi pater;qui folus Jeum nouit;reuclauerit;necad eüm venire,nifipater ||cos traxcrit. Trahit autem volentes, non trahit; qui |nolüt:Quodautem dicitneminem filium noffe, nifi |pattem;& patrem neminem, nifi flium;.non de na: jtura.folüm diuina;fed etiam de patris confilijs, & fi- li officijsintclligendum etfe videtur. Nemo enim càuffa in hunc mundum venit, nifi patez; Hic enim ny m.lAugu[k-.fer.f i, de verbis Dhi fecündum Matth, IB VA Iniquitatis Sap. $.7. G y miquitates mea feperere]fe [z'mt caput meum,c7- fieut »nus fraue grauata funt [uper me. quibus Hilarius cft;& T heophyla&us,quafi iugo le- inodo peccata non excludantur, que lex aggrauabat nes fereauctores ita interpretáti funt , vt fenfusfit, ez^bumli covde.Ncra omnino fententiajnon propria gum fuum fuanc cffe , & onusfuum lcue. Itaque ve- 278 [ [rosBt difüte à mequia miti fam,e buenilis corde.) Om- - L^ fdifcite meo exemplo mites;& humiles cffe;vc Chry- " Mfoft;hom.39.& Auguftinus fer.ro.de verbis Domini " fecadum Matth. cuiusilla eff à concionatoribus de- þc,ggmæ fententia , Dufeite à me pon miracula facere , non ] ifmmæwæb: lia r smmifibilia creare,fed quoniam mitos [nm, rus'mihi videtur effe (enfus, quéauctor imperf. ani- " V U cdauertit, Dufirted me, id eft (ublato iugo meo expe- rimini OU DN UE t at ao ts EX C : ^ us i o m E / ägc. 6. 4.!1 285 ,-A ï - € S : ] 153 N Hicet facere fabbatis. 3. .|5. 8. Ofte 6.c. 6. 279 —SOaN OMALPONANMITCOMMENT. ^ ao ? . M $ * Ü E. 1 j lrimini me mitem cíle, & nmäïlcm COde(: Illültä.lt : j » K D ) ) e p9 enim, vt ad fe veniant,quod non tyrannus;fed beni gnus, & manfaetus Do minus fit; nec vult fibi cre- dere, fed fublato iugo experiri. d 30. Tugam enim meum fuaneeft. ) neneoc lene; vocat enim;bonus, probus; benignus, fuauis, non tam ad iugum meum nó eft iugum hcminig -CFud.elis, quale folent huius mundi reges fuis populis imponere,fed benigni,fuauis,& clementis patris. Excitat 1n com- mentarijs huius loci queftionem Hicronymus, quo modo Euágelicum iugü fuaue , & onus leue etfe di- cat,cüm inultó grauius,quàm legale effe videatur.In lege homicidium, in Euangelio verbü Racaiin lege adulterium , in Euágelio mulieris ad concupifcen- b dum afpe&us hominem damnat, c.5.22.28. Refpon- À natura fua eflent neceffaría, fed vt fcueriore difci- plina rndem populum cxercerét. uo fpectauit Pe-! ? LJ A iugum epitheto moribus fuis accommodato. 2esc-oc - res,quàm ad perfonas, & mores perti netquafi dicat)| Iuj Eu |deo quattuor de caufis dici leuius.Prima eft;quód in leelij lu Eüangelio non fint , nifi neceffariaad falutem pre- lag lecis'|cepta,qua natura ipfa docet,quaque vno verbo cö-»l 4- ob ca^f, tinenturs ommia quacunque vultis, vt faciant vobis bomi- C lodiamus ,C7* mandata eius grauia uon fant, quoniam omne quod natum e[l ex Deoyvincit mitdam 1.Ioan.g.3. 4. quam| - rationem Hieronymus reddit. Quarta;quia lex one-| trus AG.1g.10. Quid tentatis Deum,imponere ingum [uper ceraices difepulori,quod neque patres noffri neqs nos portave fima;quz lex comminabatur, dentem pro dente, oculum pro ecalo.Lex entm iram operabatur K.om.4.x5.Ípiritus le- gis fpiritus erat timoris, & feruitutis Rom. 8. 14 ven emiis accepifHs [Diritum fermtutis tterum im timare s fed acce- piflis fpiritum adoptionas filtorum Dei.Spiritus Euangelij [piritus cft caritatis,benignitatis,& manfuetudinis. Itaque volentcs aliquando diícipulos ignem de celo petuimms.Secundajquód fublata fupplicia illa gmui(*k, | Exo. 25,. 14. deuocare , vt Samaritanos , qui Chriftum recipere Inoluerant;abfumeret,sefeitzsinquit;cim fpiritus efta. mas grauiffimas reddit; In Euágcelio omnia caritate; S& voluntate fiunt, & nihil graue;ac difficile voléti; Hac(inquit Ioannes)ef caritas Dei , vt mandata eiw cu- i. Reg. 21 6. 4. í IV B. 28. ^ b. 9. Len. 24. i jeft perIfaiam prophetam , dicentem : 18. | Ecce puer meus; quem elegi , dile&tus ZUAN autem videntes,dixerunt ei:Ecce difcipuli tui faciunt quod non fa. nes,C" vos facite illis,c.7.12.vt hocloco docetnilarius. — rabat,nó iuuabat;in Euágelio autem vnà cum onere |Inlegeautem Mofis infinita erat preceptorü mul-| , Ifpiritus datur,qui adiuuat infirmitaté noftrá, vt Au- titudo , quz non ideo data fuerarit; quód ad (alureril guft.refpondct.fer.9. de verbis Dfi fecádum Matth. ]. fs mN illo tempore abijt Tefus per fata fabbato: difcipuli autem eius| larer. 2. b / 2 WMitefurientes cæperunt;velïerc:fpiföas ,& manducare. 2.. Pharifzi dd.:3. : ' At ille dixit eis :Non legifkis .quid fece- Ed illis : Quis erit ex vobishomo , qui habeatouem vnam», & fi ceciderit-hzecfab-| - - .|Dewt. 22. 4. 4. Tertia,quia in lege omnia vi fiebantque res leuiffi..| L. 9.$5. : Jf« meus ;in quo bene complacuitanimt mez. Ponam fpiritum meum fuper eumy E eijdumïl as ntielt m &ïxgmi trecat diebus il & CcCe p] lll x us l-;-ï).iPlU.fUSk»* l | idom. 8.;; M m::mzrc-,'(ä f(ti- ; Dl T | ;».ïi:.n'mngeh" [ tl T Bhtm decee T recipe,re m (fi . gtj i :-;::äa g R OCv M. EM , TM — MOdD t »v«v T0 o i, | 102 Q1f opyre ( gt t Án- d Mand, | h 1] dfene 1 Dlaria i tre ceti tribus diebus,& tribus noctib^fic erit Filius hominisin corde terrz tribus Idiebus, & tribus noGtibus. 41. Viri Niniuitz lfu,fgen;t in iudicio cum generatione lifla , & condemnabit eam : quia venit à finibus terrz audire fapientiam Salomo- Ímei. $o.. Quicum 281 ii iudicij.57. Ex verbis enim tuis iuftificaberis, & ex verbis tuis condemnaberis.: 38.| [Tuncrefpoderuntei quidà de Scribis & Pharifzis, dicétes : Magifter, volumsa t« ' E Pt - . . m ] CUR : E : wu o p g,& fignü videre. 39. Qui refpodens aitillis:Generatio mala,& adultera fignü quani: & fig: i non dabitur einifi fignüIona Prbläiïe;æ,4o. Sicut enim fuit Ionas in vé- ifta, & condemnabunt eam:quia peenitentiam cgerunt in pradicatione Ionz. Et ecce plus "q-fu,äm Ionashic. 42. Regina auftri iürgöt' iniudicio cum generatione nis , & ecce plus quàm Salomon hic.: 43. Cum autem immundus fpiritus exierit ab homine , ambulat per loca aridaquzrens requiem , & non inuenit. 44. Tunc peiora prioribus. Sic erit & generationi huicpeffimz. 46. Adhuc eo loquente ad turbas , ecce inater eius; &,'iigtr*c.sr.üabäïng;;Qriigs-,fuære11tc-810q11i el. 47.. Di- xitautem ei quidari : Ecce mater tüà , & frattestui foris ftant quzrentes te.. 48. Atipfe refpondens dicenti ibi , ait.: Que eftmàáter mea , & qui funt fratres mei? 49. Etextendens manumin dlfctPuk)S Íuos; dixit: Ecce mater mea , & fratres dicit : Reuertarin domum meam, vnde exiui. Et veniensinuenit cam vacantem,| Icopismundatam, & onatam, 45. Tunc vadit, & affumit feptem alios fpiritus| (ecum nequioresfe , & intrantes habitantibi: & fiint nouiffima hominis illius| Mar. 3. E.2 Ltüc. 1i. b. I4. Sup. 9. di33. MC. 1. . b. 1. Mitr. $. d. 28. ZLHc. 1i. b. 17. ' nf; 16, Lhc. 1 t. 29. I. Cor. . — | 2323, "" Ton.2, 4.1., Ion.3.b. $. j Aeg.IO, 4. I. 1. Par. 9.| EL Luc. Y1, U 24. I. Pet. 3. d. 10. Mar. 3. ] d. 31. ' Luc. 8. c. 40. mque enim fecerit voluntatem Patris mei , qui in' calis eft :ipfe| Imeus fratet., & foror;S& materelliass. Leeenusdesda sss v IN - iprimo que- flio. D* fabba- to fecundo- [ epémrpalloy , fecundoprimum appellari folitum fuiffe joctauum diem eorum feftorum, quz per octo dies * 185 IOAN. MALDONATI COMMENT. TO O. "n VWErcerment d — E BLLT Tefas per f[ata fabbato.) Nihil ef- $X ANSSA fet hocloco difficultatis;ft folus Mat- cfu- ü theus hanc narralfet hiftoriam:Nunc À h D x .Y . ' : 2 * cenfens dicit id in fabbato Z'elperpo- rt» Íecundoprimo accidiffe; intclligi hic locus non poteft;nifi ille Luce intelligaturs quem non vidco deinde meam adiungam.Multi putát fabbatum Z'w- continuos agebantur;quale erat feftum azymorum, & tabernaculorum. O ctauus enim dies eodem ritu, ceremoniáque, quo primus celebrabatur Leuit.25. 36.39.& Numer.29.55. fecundo veró primurh appcl- latum;quód,cüm prirno celebritate par effet;fecun- dus tamen ab eo effetloco. Illud ergo , de quo Mat- thacus hic , & Lucas illic agit , fuiffe diem octauum azymorum; fic Epiphanius hzref. 51. & plerique rc- centiores. Alij primum diemazymorum ita voca- ]tum, quód fecundus effeà Pafcha, vt Euthymius, &|- iIfidorus a(Pud D.Thoma. Alij fuiffe (abbatum;quod proximé fequebatur feftü aliquod,quod in feriá fex- tam incidiffet; vt Theoph. & Chryfoft.hom.4o. Alij fecundi aliquod, id eft minus feftum,quale neome- [niz. Alij geminü fabbatum; fabbatum ordinarinm, . ob LNSL A UH o À quia iam fegetes colle&tz erant-. Tertium eft, quod! x z autem, quià Lucas c.6. 1. eandem re-] fatis apud interpretes explicáti. Ponam, vt foleo in|:. . "$o . . . LY $5 ; rebus difficilioribus ; aliorum primum opiniones jj . | pealia,vt ncomeniz, multó erant minora) inter illa quod in idem fabbatum incidiffet, omne enim feftü (abbatá vocabatur. Mihi quedam vidétur certa efle principia, ex quibus cius loci explicatio necetfario colligenda fit. Primüm cft,Lucam,cum fabbatum il- lud vocauit fecundoprimum , non aliquód é pluri- bus, quz fecundoprima dicerentur: fed vnum cer- tum fabbatum fignificare. voluitfe, quodfolum ex quodfeprimo quoque die recurrit; & fcftü aliquod;| .. omuüibus fecundoprimti appellaretur. Voluit enim| ILücas diem certum defcribere,vt meliüs occafio ca- necdum melffz; alioqui dif'cipuli non velliffent, &j " ,cur facerent, quod illis in Sabbatho facere non lice-] . pulis,deindeChrifto dixiffesauc Chrifto tantüm;quij celebrabatur quiquagefimo dic poft Pafchá;celebra ibatur auté fimulatq; primafalx in meffé mittebatur,| - Deut. 16.9. nó ergo poterantin fefto azymorü,id ett| quinquaginta ante dicbus fegetes effe mature.Expe-| tientia veró docernó folü in Paleftinz;fed neque in multó calidioribus Africe regionibus fegetes tà citb maturefcere. Ex quo etiam fequitur nó pqæ:u!igfchb- batum illud effe in fefto; vtalij putant;tabernaculo- .. Adnótaánirin hunclocum D.Thomas nonaccufaffc| íce hominces ad igné calefeciffes & feftá primitiuorü|' ex Hebreorum accipimus traditione, vt c.26.dicturi fumus,fpolt exilium Babylonicum nunquam lIudeos vnum feftum poltridie alterius celebraffe, ne popu- lus duos continuos dies quiefcere cogeretur. Vnde corüm refutatur opinio;qui fabbatum fecundo pri- mutm.vocari putát, quód feftá aliquod proxime fe-| queretur. Sequitur ergo fabbatum fecundoprimum| idem erat, primitiuorum, quianon nifi vnum erat| quale diximus D. Lucam proprio nomine dcfignare voluiffe; & in illud tempus incurrebat, quo & fcoe- ts maturz erant, & nondü meffz, & adidipíum fi-| gnificandum celebrabatur. Reliquum eft quarere, B cur fecundoprimü appelletur. Nihil compertü ha-| beos quorundam tamen coniectura probabiliffima] ,mihi videtur, idco ita vocari, quód, cum tria cffen preter fabbatum prima;id cft precipua fefta;azymo-| "rum;primitiuorü,& tabernaculorum,(omnia quip- feftum primitiuorü, & loco, & celebritate feciidum ïcffetä primo. Obijciunt quidam in omnibus fcftis excepto fabbato licuiffe cibos parare Exod. . 16. ltaque non potuiffe Pbarifzos accu(are d»ifcipulo-s,; quód fpicas confricarent, Refpondeo non accu(affz) C fpicas colligcbát, quafi qubd modó meterent, quod in nullo fefto die facere licebat. Deinde potuifle il- los immeritó,vt folebát, difcipulos accufare. Et qui- dem Irenzus lib, 4. c. 20. fcribit non fuiffe prohibi- refponfio Chrifti oftendit fcci!.ï'ddifcipuïos*',gübd a- non potuiffe effe, nifi fcftum Pentecoftes, aut,quod| - proptcerea quód parabantcibos, fed proptezca qubd| tum in fabbato,& fcftis fpicas vcllere;fed metese,Sed|.- lioquiin eo fcfto facere non licuiffet, nifi neceffita [cos, vt Dauidem ; & Domini Præfc ntia, qui templo [maior erat, vt facerdotes, excufaffet. Poteft etiam obijci Grzcé numerum cffe plurium &i caféaow . [in fabbatis, quod occafionem nonnullis Præbuxt, vt plura fignificari ; que aut codem die, aut vnum po- D itridie alterius celebrarentur. Facilis refponfio plu- ralem numerum pro fingulari Hebreorum morej pofitum effe, quo non multa fabbata, fed vnum€ multis fábbatisfignificatur, vt ver. . 10...—. — A. Phari(oi autem videntes dixeruntei.). Lucas c. 6.2. Ícribit Pharifos non Chrifto, fed difci pulis dixiffe, . xet... Refponderi poceft, aut vtrifque,primüm di.(c:'?[* 1. i tcfpondit. Sed Lucam . ideo dicere äifcipællis dixilfe;] .|quia quod magiftro dixerant, non folüm dc difci- pulis fcd ctiam difcipulis ipfis dixifle videbantur.]. IPharifeos difcipulos,quód ex agro alieno fpicas col-| Aspentraweris fegetem amicy tui, franges [picas, 97 mant con-| feret; f;*üe dntem non metes, —— | U ! [ gemlegifti) Obijciropinione fcientia legis in- [flatis legis ignorantiam, vt Euthymius adnotauic. cL--Etqui cum eo erant,): 1. Regum c. 21. 1. dicitur ful-usJï fuiffe Dauid; itaque non videntur hzc verba cum| hiftoria,ad quam alludunt;conuenire. Refpondent quidam fuiffe quidem folum; cum in facerdotis do- 'mum;iii,grclïïïs eft, fedaliquos habuiffe comites,qui|- r m rum;,quod menfe feptimo celebrabatur Leuit.25. 34. bt ..,(m-.,va«»m.- P. AR cxiftimarent non vhum tantüm fcítum, fcd duo,aut jj limemo C etuomï D * S w H yæ'n (rnotis lii Bicbuef Qsl P (CEUtE, Cltlety l-mräz vl us ï.reg: ul " Dtoni: .f-vxïful ! p E a odf ag Atbl imaïimä ( .Ximäüöfc Tuody sté r xmï bfed. * A ] 1 N *s tsl c[üum QU | v w V C,z&üæï a xcbtaüc) , CPO'&. i Vnä: Ui m rl la n cundomm | Qitss CUT m N i Onune N "i Q*i &kvg. q'. bDPy 04 SRdpin Ut diqgm —— " n ,,,,, . 3 [(Wam v 22 »&.«mï&a m /amnn av 20 mni u *'* * , D DUD0t?) fhter j LOU socite lecium W m Rl t ommu ts w if .qun-',x X'I'." / EE QUE/ . MOODODACA, — " d *J,' ^n*. hh l IN T0 Et« QU E* j lf ;::a;c;owz!ïczf- Iw , " ". : anfale ol warlas marpeta n .u...;.-'».ü&&dh M&x -"| ! r '1.4'1 z.::«m :?ï*,"?* "1 H dad I i W 3 H Pfïmx'-- | 4 » AU. | ff::&m; f-ddt.-,-- | t 1"". die um . Vi clisteu jl äusaäno!amf'l m " Y Atb. Cur panes —-—*4-— r2-84., | CIN MATTH. CAP. XIL.. 2.85 lillá alio loco oppcerirentur, ficut ipe facerdoti dixit; nam g* puerzs mes condexi i2 illum,e77 um lotum, vct.2. |Alij habuiffe etiam tum comites fecum; fed facer- Idotem;vtait eo loco Lyranus;rogaffe,cur folus effers| non quàd folus effet; fed quód cum multis militi- bus cin&us effe foleret, paucos tunc haberet5 ficut, regem dicimus irefolum ; cum eum pauci fequtin- tur. Vtramque opinionemalij refatant; propterea quód fcriptura diferté dicat illum fuilfe fol;'ixrj; & oftea quàm inde difceffit, folum etiam ad regem Achis adijffe. Illum vétó, clm dixit fe pueris fuis mil- !ng " illis locam condixiffe, officiofo vfum fuiffe men- dacio, vt fugam diffimulatet: Chriftum autem hoc loco non ex veritate, & opinionefua; fedex verbis Dauidis locutum effe. Horum ego opinioné etiam| Irefellosquód non folum Dauidem,;fed Chrifta pene ipfum mendacij arguere videátur; & quód Chriftus apud Marcüm;c.z. 26. & Lucam c. 6. 4. dicat Daui- [dem cx panibus propofitionis comeditfe , & dediffe lijs.qui cum ipfo erant;quodnon video quo modo, fi nemo cum illo erat , iüterpretari poffint. Eorum ergo probo fententia , qui exiftimát neminem cum co fuiffe,cum panes accepitifedaliquos alio loco fo- cioshabuilfe, quibusexpanibusdederit. ^^ — - LE * . Duomodo intvawitin domum Dei.]Nondá faiffe cé- plum nemo nefcit;nec ibiarcam fuitfelegimüs;qua toto illo tépore in Silo fuiffe dicitur 1.reg.1.24: & 3. 2L.& 4.:.quc domus peiappellabatur;fed eft vero fi- milejaut potius neceffariü fuiffe ibitabernaculü, vbi panes propofitionis de more ponebanturjerat enim Nobe,vbi erat Achimelech, qui Dauidi panes dedit, ciuitas facerdotíi.1.reg.22.9. Quod autem warcus c.z: 16.dicit fuüb Abiathar facerdote id contigiffe ; alia eft quaftio,qux cómodius illic; quàm hic difputabitür. dici;facieri, quia in tabernaculo, vbi Dominiis ha- bitabat;feni ex vna, & feni exaltera parte, quaft ante facies in homine , ficut nos duasgenas, faciunt) & inanyon an* panem ordinatiohis, aut di'fpöä*fjbn-ï's' 5 « Mp 4*o pE s I* TURUP NT 2l a has a d ..:3('?.— quia certo,vt dixi ordine;certóque tépore difpone- Babylonicum fcripti funt 1:Pár-933.& 23:29:8& z. Ef- i;nm in libris Paral. & Efdez vocari, qui'poft exiliü drz 10. 33. Septuaginta interpretes tribus modis ver- terunt, Aliquando aplec évoriec quaft dicas panesfa- ciales,vt Exodi 25.50. Aliquándo zgl«c 78 $ «poOsctoc panes pto pofitioftisj vt Exodi. 35.13. & 40. la& 1.teg.21.6.&c 3.169.7:48.8t1.Par.9.32,8€ 23. 29. &| z. Patal; 4. 19. Latinusirit [- deþæ atb ) Pet Hngtïiafäbbath jl m Et panes propofstionis comedit) Hebrzi panes propo-| roprfitie- |Gicionis duobus modis vocant ts an pané vt ita|.- n appel l |duas eius facies, proponcbantur(Hebrzi enim duas| bbantur. Ánimaduetrti autem hoc fecüdo módo; non| - ».E(dra ro. . id cft panes ieiel, Fere femper 2/fóc4| þoütionisäpfcllag C NEHHUREUT w j-ctut non ägz,/?:km,lege;) Leüit.24:8. .ï*N*Ltäïg:.S.ïg. A $ C D E pelles detrahebát,inteftina lauabát, ligna findebant, ighéaccédebantpueros circücidebát, vt Hieronym. |Chryfoft.S8z Enthym. exponüt. Confirmatur ex hoc |loco noftrorü 'Theologorü de feftorü celebratione lenténtia,nó violari feftá;càm ea in fefto fiunt, quz ad eius celebrationé pertinent, nec alio tépore fieri |poísüt;vt cum pulsátur cápanz, ferütur cruces,mü- " |datur aliquádo tépli; & fi quid eius eft modi. Multó veró minus,cüm ea fiunt quz ad faluté animarü ne- ceffaria funt ; de hoc enim proprié hocloco ageba- lrür.-Hoceft , quod maximé Apoftolos excufabat, quàd in przdicádo, & faciédis miraculis adeo; vcait Marcus,faiffent occupati,vt nec parare cibüi nec ca- perepoffent. Hoc eft miferiordiam volo,non faerifeim. Hocenim ferfu Chriftus inducit; quafi dicat, melius effe ; vt Apoftoli animas hominum; quàm fabba- chusifetüent; : 779 2600 | G. Templo manr efl bic.) 64 hoc loco.De quo autem loquatur, non cófentiunt interpretes. Quidá ex h- reticis falutéhominü fignificari putant,qua templo praponátür;minimé bono,vt mihi videtur;iudicio. |Hieronymuslociü, in quo Chriftus erat. Càüm enim Deus elfe'f,vbiCuxlquc erat, täplum erat.Sed non du- .|bito;quin fe ipfum téplum appellauerit,quia in ipfo habitabat omnis plenitudo diumitatis corporalirer ad Co- los.2.9.ficut ver.41.de fe ipfe dicit,Ecceplusquam Iones ! þ,ïc& vet. 42. Ecceplus quam Salomon bic, &i nfra ver. - S.dominin efl filius hominos etiam (abbatbi. Axque ita Eu- thymius, & Theophyla&us interpretantur. - g. SE autén fciretis , quid eft.) Quorfum hoc pro- phetz teftimonium Chriftus inducat ver.5.expofui- mus;ipfum veró teftimonium c.9.13. — | : $ y:- : N | "8 Dominus ef? fliue bominis etiam (abbatbz.) Probat jf &c templo effe maiorem , & in fabbathi obferua- [tione difpenfare poffe, quia domunus eft étiam fabbathi, j& vnufqtlifque poteft de re fna , quod velit ; facere. |Mar. c.'3li 27. Ícribit dixiffe ; fabbatbum propter bom- nem fatlum eff ; nem bomo propter [abbatbum. Vttumque teniplo effe maiorem, quia templum fabbatho fer- Marcus;vt probarethominum falutem fabbathi ob- feruátioni effe.przferendam. — 3 : 2094 Etcum tranfijffet inde.)Scribit Lucas c.6.6. id al- tero die fabbathi contigiffe. ouod ex hoc etiam loco mahnifeftüm eft. Venitenim in Synagogam eorü:Sy- nagoga vero die fabbathi congregabatur.Et propte- rea intérrogarüt eum , an liceret in fabbatho curare, |quia fabbathum erat ver. to. Auguft. lib. 2. de cons. Euané. c.3$. & Euthym. u l 5 [yndghram eoris.) Quui ptæcedente die fabbathi di- fcipulos,quod fpicas vellerét, accufauerát. Nó enim minus quetebat Chriftus occafionem, vt iniuftéac- cüfarétür,quàm illi vt accufarent;vt ex eorum accu- fatiotieanfam caperet eos docédi, atque obiurgádi. ergo dixit,.& quod Mattheus narrat , vt probaret fc| uiebat , ipfe autem dominus erat fabbathi , & quod| . Opera die- bus festis licit4. * sacerdotes m teplo-) Ovcinria,vt Chtyfoft. 8£ Euthym.| F | ïü.ïï'ä'üä?ärfæzabäteum.)Marcus C.3.4.& Lucas c.6:9. : obfertrauerüt,emphafimr habét. Pauciséiii verbis| | ä*(diï"ctmïïühm&mn Pharifeos interrogaffe. Auguft.lib. F»gexgrcf:üt oía, qui ad exépliexaggérationé pertine-| — z;decónfens.Euang.c.4.& Theophyl. hocloco 1:&'(: bät;lïeg&:þt*cxipi(;ntä;þffïöi'ïäffäcfïdöïlfiüfqïä*maï' | ä)on'dentf P-hartlfæos prius : Chriftü ; demde-Chm&-u ximé debebant fabbathü colére;jloca niimtéplo; vbi| Pharifeosinterrogafle.Sed facilior refp ö,[ïo eft Mar-| maximé coli Oþth&bä*ï;fägtiä;iii*fälfjbäthiä; qiíama-| |cü'& Lucánó dicere Chriftü interrogatle 'Phar.ifc;'oæ, ximé obferuationérequirebátGrem;fabbathü violán| — |vtrütm liceret in fabbatho curare; fed vtrüm liceret quod plus eft,quàm fi dixiffet; nió obferaát. Violaffe| — bene facere;an malée.Itaq; nó eadé eft queftio,quam auté facerdotes fabbathi dicit;non quod veré viola-| — |Pharifzis Chriftus , & quá Chrifto Phaïlfæl propo- rent;fed quód ea facerétquz nifi Déi cultüs excufa-| — fuérunt$ fed Pharifei priüs interrogarüt Chriftum| 'tet, faccre nó licuiffet..Nempe victimasmactabant 'num liceret in fabbatho curare, Chriftus, vt corüm| . Em — - N magak —— s Chriftus «ur fueit VP harifeos. 286 dOAXN MALDONATI COMMENT. - '42.87 ; malignuitaté coargueret ; immutata paululum qua- ftioue interrogauit Phariízos ; an liceretin fgþþaxto benefacere, an malé; vt verbis ipfis quftionis cos pungeret, & pudcfaceret, : lz ob 12, Quanto magis melir.) Phrafis Latinis ïxinuü-;a:ta, quáuis nonnulli au&ores Ecclefiaftici mille ab hinc éx Unéic aR AAoy dYagtptl: aulav, quod nofter interpres retenta Graca phrafi conuertit , vonne vos mags (l'l"m efts illis?altcro comparatiuo redüdante.Itaque (uípi- cor hoc etiam loco pro zóre sv fiaoeper noftrum in- terpretem legille srosw v jazAAov Jfgptpets 00 Itaque licet [abbatis benefacere.) Non concludit licere curare, vt Phariízi interrobauerant;fed licere bene- Iacere, ficut ipfe interrogaucrat P hariícos apud Mar. c. 3.4. & Luc. c.6. 9. Habet etiam maiorem efficaci- tatem gencralis fententia, & verbum ipfum benefa- ciendi, fub quo includitur etíam curare, quia curare eft benefacerc. . videbat cogitationes infra ver. 25. & fuprac.9.4. & Luc.5. 22.& 6.8. & 9.47. & 11.17. cut Apolftolos fugere docueratc. 10. 25. Fugitautem non metu;aut impotentia refiftendi,fed quia nondü venerat hora cius, vt in caufis fimilibus Ioannes ait C.7.30. & 8.20- & 13.1. & 16.21.. Refiftere auté, & fi po- terat, nolebat; quia cum faga cauere poffet;non erat necelfarium;& nearundinem quaffatam confringe- retjnf. ver.20.& cramt ees omnes. Non omnes quife- luerunt. Tantüm enim fignificare voluit Euangeli- neficium contuliífe.- ib s atl d 16. Et precepit eis.) Marc.m.12.dicit demonijs prece- piIe, nefe manifcftarent, quia clamabant, T es filim |Der. Quiacrgo demonia in hominibus erant, Mat- » . 9 b . L : * ; e - d i thzzus dixit hominibus eum przcepifle. Curautem 17. Ft adimpleretar.) Quoríum Euágelifta hocIfaiz Ipreccperit; fulpra difputauimus c. 9. 30. C.42.1.teftimonium proponat;aut quomodo imple- tam eífe dicat,nó fatis apparet.Sunt qui E,u-ten,t pro- pterea propofuiffe,quod Chriftus prohibuerit mira- cula fua diuuleari, ne Pharifzorum zmulatio magis exacerbareturs nolebat enim arundinem quaffatam Iconfringere. Alij referuntad fugam;ideo fugilfe,ne refittendo confringeret arundinem quaffatam,id eft Iminus manfuctudinis oftenderct; quàm deillo pro- pheta predicaucrat, Chryfoft.hom 41. Vtrüque pro-| babile ; fed illud meo iudicio probabilius hoc teiti- monium ad ver. 15. referri, Reddit enim caufam,cur |omnces curauerit;quia quemadmodü propheta pr-; dixerat;adeo benignus &maníuctuslerat,vt nemo in|.- plateis vocem ciusauditurus elfet; adeo verb mife- ticors, vtomnces fanaret, neminem lzderet, ac.nea- rundinem quidem quaffatam cófringeret, & linum fumigansnonextingueret, . — u ^atiied 18. £cte.) Demonftrat fpiritu prophetico , quem poftca Ioannes digito demóftrauit, Ecce agnws Der,ecce qui tollit peccata muudi. Toan.1.29. & quem pater mifa de czlo voce poft baptifmum oftendit , bzeeff filius meus dilefiws, fupra c. 3. 17. | D'OcSE s Puer meus.) 13y feruus meus.Seruum autem vocat, "Aleff,or hamo Phil. 2.7. ficuc Ifai.45. 10. & Zach..8. nec, lalios vulgariter feruum appellat; fed per excellentiá, | )tct homincs talé habeat feruum, vt in eo fibi placeat annis ita locuti fint.Greci ea vtütur, vt fupra c.6. 26.| 1. lefuo autem fciens.)Nemine indicante;ficut eorum Seceffit.) Ad mare,vt explicat Marcusc 3.7.fugi't4,fi— : quebátur; fed omnes qui egroti erant;.& curari vo-| (ta Chriftam non maliguéac parcé; fed prolixé ac li- Iberaliter in omnes, qui fidem habebant , & egroti| L erant, fine vllo difcrimine perfonarum fanitatis be-|. d. d.cv quoan ,gdus dixcmt, (;',SPz'riIu Pn&arefl&bïwrdd-; lgiflator eritlegem Euangelicá, non,vt Mofes,fuam| F [timonio nihilaliud quá Chrifti manfuetudo decla-|- .mmg,y;al?ud Zachar.9. 9. & Matth. 21.5. Ioan. 12.15. | vthominé, quia formam ferm accepit,e7 babitusmuentws illum ipfum hominé Chriftum codem modo, quo 5* ; - inr & honoris fui cauía, quafi glorietur Deus, quód in- anima ipfius, & vt poffitei proprium Dci officium cómittere,totam Ecclefiam gubernádi,& quod ma-| ximum eft, regnum fuum perditum recuperandi, vt indicat D. Paulus 1. Cor. 15. 24.. Sic, fi minora licet| maioribus cóparare, Mofem Deus feruum fuiü folc- batappellare Num.12. 7.8.Iob Iob 1.8.& 2.5. Cofidera- f fermmm meis Iob, quod nov fit es fimilis in terra. Septua- ginta interpretes apud Ifaiam nomen Jb , prepo- [uerunt,vel ne Chriftam Deus feruum vocare vide- retur, vel quiaalijs locis italegebant, vtc. 41.8.9. & 44« 1.2 Obferuauimus in Idiomatis;folitos Septua.. nere,addere;aut detrahere;aut mutare aliquid;vtab.| furditatem tollerent. .. Yi2 r uF Quem elegi.) vthominé, Nam inter omnes homi-| nes illum affumpfit (loquor enim veterum Theolo- gorum morc)& Deum fecit,Pfal. 4 4.5.8. 5peciofus for 4 reà vnxit te Dess Deus tuus oleo letitie pre con[ortibus tui J bum eius crat;przdicarer. . ? —X enim elegit,vteffet rex, & verbum cius,qui ipfe ver- tlellus mens.) Scptuaginta addiderunt,!/rael, icut |paullo ante [acob izpasa 6 £x«ddds prw, quia ita c.41.8.] llegerant, t I/rael ferme meus,Iacob,quem dilexz. . | |. 4nqua bene complacuit.) Vide explicationem c.3.7..— || Zonam [Tiritum mais.) Noui hereticorum interpre- tcs ad baptifmü hoc referunt, quód in Chriftum re- cens baptizatum Spiritus fanc&tus defcenderir ca. 16. |Alij, quia etate, & fapientia proficiebat, Luc. 2. 2.] ISpiritum fuper illum pofitum dicunt. Cerriuseft de lipía cius cóceptione interpretari;in qua Spiritu fan- &o impletus cft Ifai.11.2. nec enim Ioàne peior erat, huc ex vterematris (ae Luc.1.15.. ä. , Indicium gentibus nunciabit.) 3 proferet,id eft Ie- olis Iudzis; fcd omnibus gentibus dabit, Pfal. 9. 21.| niam bomines fant,. Autgentes omnes iudicabit, quia] pater omne iudicium deditfilio Yoan.$.22. —— | , Noncütendet.) Hac verba neque apud Hebreos,nec] apud Septuaginra in Ifaia legütur;fed eft vero fimile| Euangcli(ta explicationis cauíaaddidiffe. Significat] enim Propheta Chriftum fine contentionefine cla- | moribus;quibus forü perftrepere confucuit, quietà,| placidéq; iudicaturum. Hoc enim eR,gu;qd ipfe di- xit c11.29. Tollitesugié meis fuper vos, ey dicitea me,quia|. mits fam,ez* bumilis corde,'Toto denique hoc Ifaiz te-| . dicite filie Sion, Ecce rex tuus venit tibitmanfaetus, . - Nenclamabit.) Hebraicéadditur Nv Yo non toller| - eft, nó habebit in iudicando vllam rationem perfo- narum,fic enim Hebrzi dicüt,quod Grzci eeócemeon Aauedyly períonam accipere« Vel Ymp vocem fuam;| vtinterpretatur R, Salom. id eft nó vociferabitur. oteftautem intelligi, vcait Hieron. t2 facies, idj leinta, cum fententia aliquid videtur abíurdi conti-] - mapre filijs bominis, diffu[a efl gratia im labys tum , propte-|. & Pfíal.2. 6. Ego antem confhitutus fuam rex 4b eo faper S:on1 montem [aucfum enus , pradicans preceptumene, In hocl - Con[litwe pominelegi[latorem fnper eos,vt [ciant gentes,quo-| Donec ejciat 4d vitloria indiciis.) Loc" cft,vt mihi vide- | tur difficilior,quá plerifq;interpretib* vifeft.Prim |apud F - fïi?ifw Iab Qici f at llilïaïlcäïxaga ytrbai*[ïdïfgl 'äïilS'fäCþrc W Vi B. f&ï&mf] RTM At mei] Ybl N- ggmï&&c( vtf MY lrltatem)it Metem y !fed.Via'On x F;u?mndi,vt * utora [ic " o X 2.5.C3J'1&m. ) It SCptuæ " J: VE vide w'*f'.xQ. *X.»?x.(),& mänp&&pmä Tüdae | æg æ(- am"uyv.*b' . &äkwh* J COT CeTUD Ls T ii .:'W, ;raff:- m ts t LT uv ïg? , "T * otte tl a -.a,äsll b M' iuz/ali ii C4ud Ti5 OR ENE Xonumutpt d Cacht (f . l sLamAatt? ! t :ïïs.w x&m v N 1aeu La $ » "u l J Eu L asl z n ^ 4 PA d. TL L , ! ] 41 M l AUE * prottuo á* n , »» Maynt il Y MWS'W ] I : a-n; 4 J ! rl P* um Ti ) 2 t ;s '4* 1 a;æt gfäxæ*wm 4 P s / E o varn lt jd ,^ , ni li 2 RAT 'gä,»u Vi Ó iïïa*ï*eä k J » 1 » L 4 Pj?;-udac- «*uangelium : I1Hebraicio ! Matthes. :: .3.88 '2'8-9 IVoxa o2 rv Nm m enagm Nv n85 9133 7 | r ans nrmami navn Ltrisdinem qua[fatam uon conte- ret, CT lnum fumigans non vxtihiguet, ad veritater proferet Jidicium gt rorbalinur, m amimpofrangerur , donec pihat i terra iudicium, o* in lege i* infula fberabisttid eftadeo Iquieté & atrenté ambulabit , vt etiam fi füperarun- pedem' ponac; eani nó cófringau & fi fuper ftippam inom omnino ardentem;fed tantüm fumigantem,nó: 'ï&fi?ïääffi*üipär pauimétum ouis ftratum ambulatet, |nullum frágeret. Periaceffüm autem,& arabülatio- [nenromnes vitz actiones in telligantur ex Hebrao- [tüm idiomate. Significatur , erzo Chriftà omnibus| Jin rebusincredibili manfuetudine , a€ lenitate vfu. Irum fuiffe. Euigelifta czteris verbis pratermifsis tí- |ttun hizec pofuit , doneceifeiat ad vitoriam Indicm , o nomime erus gentes [Derabunt, Quiee ipfa. , etfi aliquo |efle fimiliajeadem tarien nón funr. Hieron.in com- Ls |quodego nullo modó mihi perfuadeo. Quin. He- braicá illud;quod rinchabemus, Euangelium;nuf- quam mihi quàm hocloco magis fufpectiteft; quód — Ó |Niinisenim afféctata fides meriro fufj pecta eft-. Non Ifolet Matthzus, cum teftimonia ex prophetis addü- [cit verba numerare.Ifte, qui, vt ,Marthaäusïjfefï'ä:fïii de- [rctut;tirümerauit/ hoc eft apud me cófecatus ; vt mi- Idinemiam quaffatam;qua nihil fragilius effe poteft;| lextingaat." Apparet enim fuiffe prouerbium ; quo|. Íumtma ,iqä&d;nti'S"leni-tasG;gnihcabata;ï;iïc*u t Ga-«lf.li, [&'Hifpani de fimilibus hominibus dicere folent;| [modo ijs; quz.apud prophetam legun tüit; videntur|. adeam Hàrz lócum , & in epiltolaad Al-| gafiáti q: 2 exiftimatid fcriptorum vitió accidiffe,| - Fö'r"-hifäiiaï*&*eäd & qt.læefþïü*ä Ifaiam verba fünt, récitet.| [nimé Mattheus effe videatur.Manifeftá eftjídq; om-| - [nes;praeter Hieronymumyinterpretes fentiünt , hec |verba Euágeli(tze donec egciat ad vitloriam tndicius , il-, llis Hàie verbisrefpodere ostp ov n5s5, ad verita- tém proferet iudicium,id cft omnia, düm iudicabit, Jad vetü examinabit, verum pronunciabit iudicium. Cursuteni Euangeliftà pro proferet , dixerit é«gaAq [eijcie;quod Septuagità dixerüt e(/74 inferet, nó ita miagnirefert Potuitenim Mattheus Hebraicé dice.. , re Pjoyyproferet,vt eft apüd prophetam;& Grzcus| iftctpres vertere i 42Aen,quia id etiam poteft He- bráicüm verbum fignificare, Nec enim affentior ijs; uD a EL certo cófilio factü putant; tanquá voluerit declara- re; etiá vi copulfurum/Chriftü homines; vt verü iu- änanüieatu;c*;linc,&km-ftität&agiïm.lHü'd long? diffici- lius, quomodo pro nip&»ad veritate , dixerit Euáge- ifta acvixocjad victoriam Quódenim oés dicunt;nó *?erbä'-g,fgfedïfehül mexPrlmerc voluiffe, fateor mihi fatisfacere nó pofle. N niec idé videtur cffe fenfus; & vtidé éffet;tame hicobfcürior certe;quàm ille eft;& nó eft vero fimile Eu&ecliftam dilucidioré prophetg fentétiam alia obfcuriore fentétia expofüiffe.Itaque| cogor meà le&ori coniecturà indicare, doctioribus vero itidicandá relinquere. Sufpicatus fuerialiquá- do Matthzum non pura; & antiqua Hebrzorü lin- gua ; fed corrupta i'lïa' ex Cbaldaica, & Syriaca, qua IChrifti tempore in vfu erat; Euágelium Ícripfiffe, & pro now dixiffe I7ysrautgor quod & veritaté, pu- ritatem;innocétiam , & vi&toriam fignificat; inter- pretem vero Gracü non veritaté, vt eft apud Ifaiams fed victoriam;alteram vocabuli fignificatione fecu- Iqui idab Euangelifta, vt maioré vim adderet verbo,| diciüm fubeangnó eniti de Chrifti feuetitate;fed del apudfaiam fic legirar,rg1 nnom ao N3 u rop À B C D F |veritatem,& ad vi&toriam poteft figniücare. anmoss vtapud eundé prophetam c.49. 1.44dite infula. | 3 attedite,& gv 3. me infnla expetlabunt , && 60.9.&& 66.|. |quit.c.?.Iofephus fcripfit:& de quib? Lucas «in*A&isF4 IPhatifzorum appellari, quód Iudzi effent, v illi; & LCPcAþoiïquui ex populo veftro funt,m quo dæmoniæ icam Euágelium; cóperíque recté me diuinaffe: nam : Nn13?5*f"äfipttzmjinueni,qu.ed & ad innocentiam, & ALEr n nomine eime gentes fPerabunt.) Duobus vetbis Matrheüs hic videturà prophieta di(crepare. Primi, quód yqmn23:5 lege eius. dicat,m nomime eius. Hic etiam omnes dicunt eandé effe fentétiam. Quod etíi non irare nolo.Tantüm dico, quód in le&ionib* veteris, ac noui * mmineeusficut nüc legimus;fed d v váuo avrd n leyc diné erroris fuilfe caufam , vtamanuenfes provépo; ovouia, Ícripferint. Similem enim errorem in ijfdem Juobus vocabulis alijs etiam:locis obferuauimus. Matthzi.igitur Gracus interpres- Septuaginta fecu- quafq; gentes appellauit, quia infüle à continéte re- mote funty ficat pocta dixit, é2^ teto dimifos orbe Bri- xg.mzt*tdïïfddmf&tldd lof;!gääd €0$ , qui non awdzemm deme, - 22 Twnc.) Cum é fynagoga egreffüs effet , auckor imperf.& Remig. vel nó fignificatur certü , & dcfi- gnatü tempus,vt putat Euthymius.Quiquam Mar- cus c. 3. 25. videtur dicere id accidiíle , fimul atque :greffus é fynagoga in domü venit. Monédas milii lector eft nó etfe hácillam hiftoriam, quz à Luca c. II 1 4. narratut, vt plerique interpretes putant; Nam deeo dzmonio c.9. 32: Matthazus fcri pFlt, & nos híác illic opinionem probauimus. - " — €&cus €7" mutus ) Dubium, vtrüm fiatura,aut mor- bo,vtfentire Hieronymus videtur;an demonis ma- leficio,vt Chryfoft.& Theóphyl.czcus & mutus fa- erit. Credibilius tamen eft demoné auditum , & vi- fum illi italigafe,vt neque audire,nec videre poffeg indicat cnim Euangclifta fola e demonis eiectione ties promiffus,tam din expectat", qui ex genere Da- uidis futurus creditur. Vide qua diximus c.1.2. | |/ 24 In Beel'Gebub.) tanquá diaboli minifter,magicis| artibus.Vide c. 9.34. & 10.55. | Ti 27. Filg vefiri. ) Pleriqs recétiorcs in terpretes exi- ftimant Exorciftas illos Iudzorü fignificari, quorü artem quádam à Salomone tradità fuilfe lib. 8.anti- Apoftolorum c.19.13.m entionem fecit.Filios autem: aliquialiquando corum filij. Argumentü vero cffe, cur potius me, quàm filios vettros dicitis in Beel- zébüb eijcere demonia, càóm vtrique eijciamus? cur : N HQURUS )* s . r " * * dc me malé, cüm idem faciamus; de illis bene iudi- Chryl.ho.43.auctor imperf25.Hicron.Theophy.& Euthyad quoriü fentériam libétius accedo,nifi quód plusChriftü,quàm illi dicát;arbitror fignificare vo- duiffe. Apoftoli enim in nomine Chrifti demonial eijciebat Luc.10.17.argumentatur ergo,Fi/j vefri, id tam conuertiffe, Corifului um hzc fcriberé Syria- fatis intellizo,quia omnium tamen opinio efl;refu-| "eftaméti adnotaui, magná mihi apud Sep-] . [tuaginta vitiati loci (ufpicioné effe. Ná pro nmna3|. m legeemit,non credo eos vertilfe £y m vdually durd y in "'A4,Ntlegitur Hebraicé. Nominum autem fimilita-| us pro legenomen pofuit. Deinde difcrepat , quódl. |»ro a»w infulis,dicat $v« gentes. Sed hoc difcrimen leue admodd eft. In(ulas enim proheta remo:i(fimas auditi;vvifümq; recuperaffe , quafi prius nulla caufa;| . . |quo min" audiret, viderétq;;nifi dgmó,impediuiffer. . .a3 Nunquid bicefl filius Dauid:)Id eft Meffias ille to- catis? Véteres de A poftolis hoc dictü putát; Hilarius;|. -V'z"rgil LUS Eciog Í. Iudeorum Exorcifle. (y:iunt -—-—-"'-'-—-.—-— Ktia Mi r p, o .290 IOAN. MALDONATI | CO MMENT. 291 .|Indicium - eompara- — tiond. : | j ;ciit, quomodo dicitis mein nomine Beelzebub eij- icereeNá fi illiin meo nomine cijciüt,maior cgo dz- inonergo in nomine Beelzebub ego eijcio: ná fi A- iftis,multó magis ego;cuius eft virtus. —— lo gi cóparationis vocant. Iudices enim eorum erüt, |diripit;& Lucas c.1.22.armaab fpolijs feparauit.Su joclle&ilem auté diaboli vocat miferas animas, quas| egciuntenón: in nomine meo: f ergo illinon in no- mine Beclzebub, fed in nomine meo dxmonuia ei- mouibus fum,cuius nomine; virtutéque pellantur: poftoli mea virtute eijciunt;quod ncgare non pote- Ideo sudices v»firi ermnt.): Quia fedebunt [nper duodecim Fdex itedicantes duodecim tribus !frael c.19. 28. Hierony. - IQuáquam ego de alio iudicio agi puto;quód T heo- iquia in illo vltimo iudicio apparebit Apoftolos in. ijnomine Chriiti demonia cieciffe, quod cum vidif- ifent; & credidiffent Pharifzi , tamen Chriftà ipfum, jquem multo magis credere debebát propria virtute idemoncs cijcere, in Beelzebub eijcere dixerüt; ficut |Ver. 41. & 42. ait, Uiri Nimmite fnrgent yn tudicio cum ge- . |peratune 1/14, C* condemnabunt eam . &, Regina Latwiri - Jferget n imdigio ewm generationei[la , «2 condemnabit eam, quia venit à finibus terra audire /apientiam Salomonis, —— 28. Pernenit in vos regnum Dai.) Se ipfum,& aduentü fuam regnü Dei vocat, quia initium fuitregni Dei, & Thcophyl. argumenti hocef,fi autem in fpiritu Dei,vtfuperiorearguméto probatum eft;eijcio de- Imonia, ergo verü eft, quod & eeo, & Apoftoli mei, — o & loánes predicam" appropinquaffc; & veniffe re- guum Dei. Nà Spiritus fan&t , qui miracula per nos operatur,noftram predicationem verá effe teftatur. 29. "fut quomedo potefl quifquam.). Facilis-fentus, quomodo poffum ego diabolum dc poflcflione fua dcturbare, id eft ex hominibus eijccre , nifi fortior fim illo ? Nemo enim in domá fortis intrare poteft, .|Scillam fpoliare, nifi fortior, & fuperior illo fit, vt poffit prius eum armisfuis exuere. Fortem vocat & aditum nobis ad illu4 patefecit, Hicfom*ChryfoPc.t 7133 quem Scptuaginta gigantem folent vertere;do-. xid autem fortis vocat arcem; qux à gigante cufto- litur. Fortem intelligit diabolum,quia rm;?q poteflas faper terram,que coparetur ei. ob 41.24. Non eff nobz col- Intlario, inquit D.Paulus, aduer[ns carnem, ey* [angume, fed ad.- er[us principes c7 poteflates, aduerfus mundi rectores &phef.6. , Domum cius intelligit müdum,in quo, antequam Chriftus veniret;,dominabatur, quem, vt ignificat fuperioribus verbis D.Paulus, fuo regebat porctantur, fed fpolia & fupelle&ilöm; prius enim li- gat, deinde va(a eius, id eft (upclle&tilem domus eius ub captiuitate detinebat ; quáfque Chriftus illi eri- -[puit, cz' acendens m altwm captinam duxit captiuitatem , PÁAL 47.19. & Ephef 4 8. , | (2 30. Qui non ef mec-ïp,»eontm.me*c:(l.) Primàm quzren- dum,de quo Chriftus loquatur. Hilar.c.i. Chryfoft. arbitrio. Vaíaautem eius,non arma vt multi inter-|.- mihi Pharifeoru hypocrifim reprehendere voluiffe, ho.42. Hieron.au&or imper£. Beda,Euthy. Theoph.| - ide diabolo loqui exiftimant, quafi fenfus fit, tantàm abcft,vt diabolus amicus mihi fit;ciáfq; nomine dqf! [moncs cijciá,vt maximé mihi fit aduerfarius.Melior F [mihi altera videtur interpretatio, quá etiá Chryfoft. & Thceophy.afferunt,vt de Pharifzishoc di&um fit. — | IQuorfum auté jta de illis Chriftusloquatur,nófatis — |Quzcftionis duz partes fünt; altera, quod fit peccatü Icompertü apud interpretes inuenio. Vidctur tamen A C D B rcp rïeþhc ndädi,'qüïgf,qui ton e[f mecis contra me eff, Quid |modo cü illa cóueniat;qua apud Lucá effec, 9.,0. qui - [illü erát. Debebátauté o€s cü primis Iudei. Nà Géti- : jvlcäaquæ proximé precefferunt; fedad ver. 24. Hie non I|phemia contra Spiritum fan&tum, vt explicatur ver. Ifeculo,nec in futuro remittatur. Primüm,;quz certa qui cu fingerent fe Chrifto nó aduerfari, fedtantüm| — fant;ponamus,non difputemus. Certum eft peccatü ?loriam Dei, & legis obíeruationéafferere,maxim? — linSpiritum fanctum non dici, quod contraSpiritus p itamen illiaduerfabantur, Hoc colligitàr ex ver. 3. 4Ut facite arborem bond ,C7 frufium eims bonu aut facite av. F""" mala,e7" fruthum eiut malis. N olebánt Pharifei iu caufa Chritti iudices haberi : ad fe enim pertinere de [relisione ac miraculis iudicare : ideo indifferétes vi- ftum effent, cü maáxime illi effent inimici; vt füá in- illis Chriftus perfoná detrahit. Ne,inquit;erretis,& ne alios fallatis:etiá fi, quod fimulatisvos n6 effe pro me,n*q; cótra me, verü effet;tamé ob idipfüm efletis (ergo attinet diffimulare? minor erit culpa, fi vos mi- [ni palá aduerfarios effe profiteamini ; 4* facite arbore lona 7* frutbis eis bonis, aut arborem mala A frutlis us |nals. Quomodo auté hec fentétia vera fit; ui son eff ymeciócontra meefl, e9? quimió colligit mecifPargitaut quo no eff adwer[nsm vos, pro vobis eff , dubitare le&or potelt: 1Sw) t;qui ad folos referant Pharifzos; quafi non vni- uerfé;fed inillis tancit vera fit;in alijs 'Verö,-quc;apud Lucam cft, locü habeat, auino eff cotra vosspro volis eft. Non probo; ná etfi propter folos Pharifzos hoc di- &um cít,nóin illis tamen folis verü eft;fed in omni- bus,in quibus eadé repetitur ratio. Debebant Phari- íci, quia legis fcientiam profitebanuiprimi omnii poteft rex de ijs,qui ad regnü fuü nó pertinét,dicere, qui no.eff meciicontra me efl; de fuis auré fubditis poteft. Íz; maicftatis reus eft. O ésergo,qui C d- i&ü recipere debebitfiue Pharifei, fiue alij,fi nó recipicbát;cótra les,qui cü nec viderát,ncq; audiuerát;fi nó erát cótra illi, p illo erát. Nihil enialiudapud Lucá fignificat, nifi cos,qui pro fe cffe nó debeantfi cótra fe nó fint, efle p fe. Nà, quiChriftü nó perfequitur, qu&uis nódü jad illà venerit, tamé nólógé abeftà regno calorü,& vt perueniat;aliqué videtur fcciffe grad. Quiquam illejde quo ecoloco Chrift? loquebatur, veré pro illo erat, quia demonia in nomine cius eijciebat fcdlo- quitur ex fuorá difcipulorü opinione, qui nó puta-] bát pro Íc effe, nifi,qui (ecü;nó doctrina,fed pedibus ambularent. Zidimm jinquiüt,quenda m nomine tuo ej -| eiente demonia,quino [equitur nobi[eisez probibuumws illn. Nolite, inquit Chriftus, probibereyqui enim mon eff contra vos, id eft,qui eadem,quz vos,docet;ac facit;ctiamfi, quia vos non fequitur , pro vobis effe non vidcatur; pro vobs eff quia doGtrinam, fadtáqs veftra cófirmat. 21, 1deo dice vobs.) Caufalis di&tio non refertur ad legest damones, mf in Beel'(gbub þrincipedæmoniomm , vt conftat ex Mar.5.50. quomam,inquit,ilzæþmt, äiringmh immundum babet, uN u CR M Spiritue autem blaffbemia non remittetur ) idcft bla(- fequenti, & Mar.5 29. & Lucz12.10.. Exiftitex hoc loco maxima quzftio,vt D. quidem Auguft. nullam in fcriptura maiorem effe putet fer.r. de verb.Dom. contraSpiritum fanctüs altera quomodo nec in hoc fan&i deti volebant,quafi nec pro Chrifto;nec cótra Chri] - uidiá (imulata boni iudicisperfona occultarent.Hàc| - Chriftum recipere; ac pro illo effe; quiáuté proillo| - efle debebar, & pro illo nó erat,contra illá erat. Nonl. iNófolüm enim,qui regem fuü impugnatsfed etiam,| - jquipro eo,cü debet; ac neceffe e&,uözrbpugnat,lgf r lQæ»odmtm n Spimitíé fanéltpec-| c«tum ape pelletur , [rima que - yin t * 7 dulta Vinidia ung um fünd: od Frrmds dadaw Ti n ïff,w*tiqus ]zcologo dindim ] fitato tl Jrtatsimoyd fun indom H "U'mconä:ml | gäflän bünd[ Ü ii — : - B H] «Wmor:NOt 3 Omicidiü,&; Pt ingï | rcfertAuguM ' Iigmtm&' x&QChu-i(ïc iib uise W**Bamm) [Xy. Ah ï?ïifw ^ Titüs n ' hj IN » Qnäulmw o Mol l lasSfCCftaa LR PTO PT » ä,m:fj,f,ï;,j ; ;F*ïïiït?iïf?nm. eft, veredte D:h.ääääg&-iä*ïïofmläf Á Brigriym pins cffe aliquam Cïdiïïïquid bo*| übe | nam nullum peccatum magis contrappiritus/anétà nifen(srintau&ores, non 13"9.[»( PA D Dpemu,iI r. .crgignïc-ifggpgggat,;gtxaxnþugg;nlat.l—g;9;.(1!11.;5?1-; j[nen,quas inueni,comemoraubied qug magnos ha- déps — u o uritus fandti diuinitarem negabant;temeninterpec| benraudorcs qui hoc digni funt honoro, vrctiam ï*Ccömäj at inSpiritum ;-i,«?nïïfuzn,nqn munc;abgtïu:;ngtg ahcn;þdujen.t'cs attenté;ac reucréter aud;amur.V:z us mici-"[-.*; ;: | |die enim Eunomiani, vtait Lhryfo& ad Ecclcfiæ LC fenfus nó allundg, quàm ex hoc IPFQ loco crq:ndu.s. C-.aï;; E ; .[nientes recipiuntur; & 111gd,cg1qs,Caqu hzcà Chri: Videmus, qua occafione hoc Chriftus dixerit, quia þ:?rcnn.Hag h .fto fententía pronuntiata eft , non cokn'cmpcrfona*zp |dicebant Phaglfæl cü in Beelzebub eijcere demonia, NI E : "|Spiritus fan&ifed contra Chrifti perfonam eraz; di-| . manifefta Spiritus fancti opera demoni tribuentes; MLLTTE "cebantenim eum fþfritum immundühabere; &in| hocergo eft peccare in Spiritum fan&um.Animad-| "le&Wä | -]Beelzebub principe demoniorum cijccre dzmonia. .,,!;itimusgctiam Chriftum nó dicere, quicunque dixerit ;;,fnïgxtirf:r&r | m háin ! :.:!:g*'!j"lïi/](/ T P 4 l?!:äüf Q . m Mlüfü'g.. : "')U:nær' " i a [ | T j "s Wüsmij £———— 05 Q ï75 mö,»qüe.i?'ü& Vityn tj h Arian lod d B&zxmw | Brrni nj "] H " 15 Quáttépri à 1. ais l: M ao r,.'. t : | UT d x'ä:' ï J' : p NUb a, aM d j-;au-.ïz?v:zt::c;:.; j j X :f:i;zebazgsm&.k nl N Gs 4 ,' 2S F ïl "i pó r " P^ dl Bcóca n x )5* , z:xr,qczmsnodr : g calori) T ? i Quyr Y 4 WJ'[,WCR?W Hl l " *'a ii JS äïü&æ&nä 4 .c,g-s'n;g'z.; ' ul lpdrgoi : T 'l»l'u ! 'J,g «WMA xï W | 1 lü; ;,',-mäiw lh ] M /M m;amgl,,» u '!"; d i !D at tl (f j u iF . u^ ^ k' " s:en::!:-zvæmä PEIWILLUI Ts TL ! )mn, V( z m JW/' j/?l? 1 üm)qw hi c[[ u odb hgxïüh Omm- ' j | i UE D ;'S . [de omni peccati in Spiritum fan&ttm genere Chïl-ï |ftum hicagere,fed de o tantum; quod in contume- fliofis confiftit verbis; hoc enim blafphemiz nomen Jignificat hoc ftatim ver.32. cxplicatur, quicungquedi- Jenit vebi. Yameti quinq; diaetíis in Iocis diuerüs Jopiniones fecutus cft, Ahás dicit peccatum in Spiri- [:um fanctum effe finalem, quam vocant impoenité-| Jram » vt lib. de hidead Perrum c. s. & lib de vera & - Jalfa poenitétia c.4. & fcr.i. de verbis Domini., Alias|- |in Spiritum fan&tum peccate;quiin Ecclefía remitti "peccátanon credens contemnit tantam diuini mu- neris largitatem,&c in hac obftinatione mentis.dieim Jgaffent;non effe ad penitentiam recipiendos,vtau- |&or Auguftinus eft q102.ex vtroque T eft. Alij eti£, ** Ttorij,Moleftum fortaffe lectori cft tot audirc fenten- ftias;recitaui tamen,quia femper exiftimaui in rebus Apttm t |propterea non remittiin hoc fzculo, necin faturo; ! |quód ceteris maius fit. Nam Sadducet5quiSpiritum ; äri &um effe negabant; & achei, quibus hodie plenus Jeft orbis, haud paullo magis peccant; quàm qui du- |bitant;an demonia à malo;an à bono Ípirituerjcian- - |& inuidiam fraterni oppugnare caritatem poft ac- " leeptamgratiam Spiritus fanti, vt lib. r. de fermone|: |Domini in monte. Aliàs peccatum in Spiritum fan- J&um.cffe defperationem indulgentiz Dci, in com- " métarijsinchoatis in epiftolamad Romanos, quem [|Bacchiarius eiufdem auctor «tatis in cpiftola de re- Jcipiendis lapfis fecutus eft. Ex quibus nulla blafphe- Jritaté&, fcienter opera Spiritus fan&i demoni tribue- |re, vtin.qq. ex vtroque Teft. q. 102.. Vnde vulgatis |Theologorum opinio nata, fex peccati in Spiritum .Jfan&um génera ponentium;finalem impoenitentiá, |defperationem;obflinationem in malo;fcienter ve-| ; [ritatem impugnare;prefümptionem,& fraternz ca- [rum fan&um interpretsbantur Chriftum negare, vt "Lucam. 'Alij negate in baptifmo,& Euchariftia;ce- illad etiam certum, peccatum in Spiritum fan&tum| nón femperomniü peccatorum efle grauiflimü; nec tur. Certum etiá,quod idem adnotauit Auguft. non |claudit extremum,vt Enchir.c.85. Aliás per malitiá, 1 |mta eftnec funt verba,fed facta. Aliás pr'o piüsad ve- ritatis inuidiam. Nouatiaüi veró peccatum 1n $ piri- '[uum confirmarent errorem, eos; qui Cliriftum nc- vtopinor, Nouatiani; omne graue péccatum,quale ]videbantur, vcHilarius can.12. & Ambrof. lib. 7. in Jterífque. Ecclefiafticis (acramentis pcr gratiam Spi- ritus lan&i peccata remitti; vt Beda in hunc locum. Ah) gener alius hzreticu CECCEEPeccatü in$ Plntä lfanctum; vt Philaftrius interpretatur in harefi Rhe- | P F B in filium ; | [273.in reg. breuior. Ambrofiyj IY RE bu—m*'i"lfmf em; neque, quicunque dixerit verbü " fed tanquam de homineloqui, eámq; in filium ho- cati excufationemaliquá habet ; qui veró manifefta »piritusfan&i opera demoni tribuit , non meretur, | 11ia nullam potcft peccato excufationem obtédere. Vnde altera quaftionis pars facile intelligitur ; cur |peccatum in Spiritum fan&tü nunquam remirtatur; a0n vtigs propterca quód remitti nó poflit; tenenda enim eftregula fidei, quenullum peccatü cffe docet, |guodàDeo remitti non pofhineq; FO terca,quàd nunquá remittatur;credibile enim cít aliquos etiam |ex illis, qui tác Chriftü dicebát in Beclzebubeijcere dzmonia, poftea refipuifIcs fed propterea quód, qu: ]in Spiriuí fän&ü peccát, nullá peccati excufationem habeát;ideóq; natura fua veniá nó mereátur. In alij: |enim plerifq; peccatis aut ignorátia , aut infirmitas, |'inó.omnino;aliqua falté ex parreculpa excufat. Mi- | Jfericordiam; inquit D.Paulus 1/ Tim.1.1. confecutus foom,|- — utaignorax feeis Sc epfe cngnowit framentis noflrii recordatus Jf quentamr pulus fumus, Píal.o2:14. fPrutms vadens, C D. non rediens PíAL 77.39. At in peccato.in Spiritum fan- I&üm nihileiufmodi;quod culpam cleuare poffit;re- |peritür.. .Hzc eft vera huiusloci interpretatio, non : |quidé mea;fed Athanafrj in homil.in hzc verba, Pa«4 iciani epift. r. Anaftafij q.68.in fcript. Dafilij iriterro. n : | lib z. depaenit. c. 4. Hieron.in cóment. Quanquam cx ijs alij ; cur pec- 'ca.t:u—m,jfiïsp*ir-immfan&ü-n*on remittatur , alias ra- tionesafferunt;in eo tamen confentiunt, peccatü in | Spi)fimmfan&ü-id elï'c,qu'odxexplicauimus. Eodem| fcre redit;, quod Chryíoft. ait;idco dici nunquam re- mitti;quia difficiliàs remittitur. Sed mcliüs, vt dixi- musalij , quia natura fua cum excufationé nullá ha- ! Ibeat,remitti nó potefl; ficutalio loco Chriftus dixit, impïolüïbi.lc elfe;vt diues in regnum celorum intret; - : | j ! |nó quód Deo;fed quód naturafua impoffibile fit. At |homicidid, & adulterium pott baptifm'ü. cómiffum| | | |peccatum inSpiritum fan&um appellabanr,vtidem, - ^. Jrefert Auguftinus fcr. 1. de verbis Dominis quod & .. Origenem & Theognoftü vetuftiores auctores antel : |docuifle (cribitin hom. ad hunc locum Athanafius. .|Alij negare Chrifti diuinitaté, ficut Pharifzi negare omnia peccata mortalia, dicetaliquis, eiufmodi füt, vt veniam natura fua non mereantur: cur enim,quz mortalia non funt,venialia dicuntur,nifi quia veniá jmerentur? Siigitur illa ideo venialia funt;quia me- ;renturshec que venialia nó füunt;)non merétur. Ref- |pondeo null peccatum mortale natura fua veniam |mererisfedalia,fi cum hoc cóparentur,quiaaliquam Jexcufationé pre fe ferunt,digna videri venis.ldcirco |hoc folum efíe , quod nunquam natura ífua remitti Jpoffificut multi funtalij, preter diuites,qui fuis vi- jribnsin regná celorum intrare nópoffunt, fcdideo| . - |de folis hoc diuitibus dictum eft :- quia plus habent ||diuitijs onufti;atque grauati, impedimenti.Hinc fe« d quiciéque dixerit verbum im filium bominos| . ;jex quo intelligimus illum defe,non táquam deDeo;| . |minis verbum dicere, qui humana deceptus fpecie. Jaut offenfus infirmitate de illo infra illius dignitaté] tentitacloquituriideóq; veniam meretur,quia pec- 1 Peécatum & fpiritum ïmc'fum quomodo 0:$ YCTHiE ttuY, 2. quef. - — . Matih, 19 l- Jquitur;quamuis Chriftus de fola blafphemia, id cft . .contu- j z Ü | . noftre «ta- ipeceant. H aretici 35 contr4 S Piritum fancism 294 CiOAN. MALDONATI COMMEN T. cotumeliofis in Spiritum fanctum verbis lo quatur; A | eius tamen fententiam,nó in blafphemia folüm, fed in omnibus omninó peccatis ,ïin quibus eadé eft ra- tio,veram effe.Quale c&,ülqmsnöycrbo; fed fa&o,. autanimi cogitatione Spiritus fan&l-opcm dfæx.nomf tribuat.In hoc genere noftri tem poris hærett/cgpgcq-i cantmiracula,quz in Ecclefia Catholica fipgt,xllaq; maximé,quibus per exorcifmos, & Euchariftiam de- moncscxpelluntur,aut non credentes , aut magiam interprétantes. Nam , vt Pharifzi Chriftum , ita illi Chrifti corpus,quod eft Ecclefia;períequuntur, nec Spiitus : Plnal. di'f: !WmiaM Perfona Trnitatu " diflincle. f L Purgáto-| rium cotra AMLuthera- , ;ms'&'Cal-' m'm'j?.a Prolmtm'.' : I |pana ve- . mittitur, j Í mia hominibus remittatur ; blafphemiaauté in Spi- |cunt phrafim effe , qua nihilaliud fignificatur,quàm |id à Marco declarari c:5.29.qui pro hec (aeulo , 7* fa- Ituro , vno verbo dicat »» efernum.. Non. ignoramus cus vniuerse dixit; id Matthaeum per partes diftri-] - buté dixifle ; quod nunquam eum facturü fuitfe có- cendimus,nifi ad vtramque parter,& prefens fecu- lum,& futurá peccatoriü remiffio pertüineret.Ireptü in hac vita , nec in futura;.cüm in futura vxores duci nó poflfint,Si nó credunt; proferát nobis aliquod ex facris litteris exemplum, vbi eadem phrafis in rebus, qu£ ad vnum tantüm feculi pertinent, vfürpetur,& vincátjfi proferre non poffünt;/ herefim fuam agnof .. [tessfed irridétes, nec vt credát, fed vt calumnientur;| . jeft, & expedita folutio;in futuro fcculo remitti pec-| |cata dicuntur,nó quód culpa;fed quód poena remit- Cula f , tatut; culpa priusin;hoc feculo remiffa. Scio aliam jmani generis exémplo refutetur.: Omnes enim ho- credát;que facit,vera effe miracula. Multi hocloco| B hzretici refutantur ; Eunoraiani, qui Spiritus fancti negabát diuinitatem , quos Ambrofius lib.r.de Spi-| ritu fancto c. 5. inde refellit , quód omnis .*blaiþhc—; ritum fan&tum non remittatur ; Sabelliani , qui tres in Deo períonas confundebant,cüm hic perfona Fi- lij , & Spiritus fanctiadeó diftinguantur, vt , qui in illum peccat , veniam obtineat; qui in hunc ; non obtineat ; Caluinifte & Lutherani, quos necdum natos Augufltinus lib. z1. de ciuit. c. 24. & lib. 6. có- tra Iulian. c. s. & Gregor. lib. 4. Dialog. c. 39.& Be- dain commentarijs huiusloci , & Bcrnaü.fcrm.G 6. in Cantica refutarunt;hi enim ex hocloco purgato-| - rium probauerunt ; ex eo, quod diciturver. 32; Qs« dixerit verbum in Spiritum [anfium , non vemittetur ei , nec im boc fculo , nec in futuro , colligentes , aliqua in futu- ro feculo peccata remitti.' Ac ridentifti ; quid tum: etiam Pharifzi dicta; fa&áque Chrifti ridebant. Di- C peccatum in SFiritum- fanétum nunquam remitti, phrafim effe , quz idem valeat , quod i eternum: fed| dicimus etermnwm illud , quód fignificatur; duas ha- bere partes ; hocfzculum , & futurü ; & quod Mar-] . P P EE L eesuod : enim effe,quiita loquatur,non ducam vxorem ; nec E cant ; & fateantur. .,Rogat.aliquisg quod & hzretici Sadduczorü & Pharifeorü more, id eft non creden- rogare folent,quomodo peccata illa, przefertim gra- uiffuna , quibusin filium hominis blfafphematur, in futuro fcculo remitt&tur;cm noftra fententia quif- quis mortali obftri&tus peccato vitá finit,nó té pora- libus Purgatorij,fed eternis inferni paenis condéne- tur ? Itaque;fiin hoc feculo peccata illi remiffa fünt, F inaltero nó remittütur, ?uia peccatanó habet , que| : remittátur;fi remiffa nó funt, remitti in futuro fecu- lo nó pofsüt, quia claufa eft remiffionis ianua. Facilis effeiftorü herefim ,quód culpá rététa paena remitti poffe negét.Sed tá imperitus, & incófideratus error eft,vt non vnius,autalterius hominis ; fed rotius hu.| Igraui. [nasà diuerfis au&orib? referütur.Hilarius , Chryfo, [Euthy.& Theophyl.referütad Chriftü, vt fenfus fit, cur aliter de me , aliter de meis operibus iudicatis)| . |quomodo polsü ego,fi,vt vos putatis;peccator fum, |& fpiriti immundü habeo;bona opera facere , qua- He eft,daimones ab hominibus expellere, cecos, fur- [ergo facite me mali , &opera mea malajaut me bo- Ime eífe bonü,& opera mea bona, aut me effe maliü, ire;iubétque aut aperté malos;aut aperté bonos effe. . Poteft hec fentétiailli;que ver.proximo fequitur,vi- . |deri contraria, quemodo poteflis bona loquieum fitu mali? Iltémque illi , que eft c.7.18. mex potofl arbor bona malos |Mrutius facere,neqs arbor mala bouos fratt^ facerej Íed bene lintelle&a cótrarianoó eft. Nóo enim dicütur hoc loco |Pharifei mali bona;aut boni mala opera facere,quod| Eü*malaarbor effent;bonos videri vellét fru& face- jeum fitis mali, & in altero loco;men poteft arbor bona ma- as , mec:mala bonos fru&lus : facere : fcd notantur , quód cüm mali fint,& videri velint boni;& fua operastan-]. d 34.2nïm-es viperarut. ) Hecíententia fupra expli- " [cataà nobis eft Q.3-9 7 12715 112 21 ID ID DO TO | -- Quomodo peteflis.) Non negatabfoluté , & omninó| jeft.Itaenim natura comparatum;ita moribus homi- nuin confuetum eft,vt mali mala, boni bonaloquá-| [tuzs ex abundantia euima cordss os loquitur.Si qu&do fecus Ifit;id, & preter naturá, & preter cófuetudinem acci- |dit;& diuturnumeffenonpoteft. —^ . - [ | 36« Omne verbum otiofam.) Conttru&io Hebraica;| - [qua nominatiuus redundat. Duo hic quzri poffunt;|. [quorfum hoc à Chrifto dictum fit , & quid verbum|.- mines Eeccati— originalis per baptifmü remitla ..culpïä lis paenas effe & fcriptura teftatur, & ipfinó negant. 3- "ffut (acite.) Hec verbaad diuerías res;ac perfo- dos,mutos , leprofos.curaregmortuos füfcitare? Aut num,& opera mea bona.Hieronymus ad diabolum, nia , quomodo poteft diabol? arbor mala boní fru- cite arborem bona,ez" frutlis eins bonis,aut Arbort mala, c2" frutti ein malis,Beda ad vtrüque;arborem bonam ad Chriftá;ad diabolii malá, tanquá feníus fit, quomo- do pofsá ego,qui fum arbor bona, facere fru&t? ma- los;id eft opera diaboli,qui eft arbor mala2aut dicite & opera mca mala. Ambrof.lib.2. de penit. c. 4. ar- |boré boná Ecclefiam, malá Iudeorü Synagogá ; fra-| l&us malos ipíos Pharifeos interpretatur , vt 1 dicat, . [n& poteft mala mater Synagoga bonos hiliosgenera-] rc. Verus fenfus mihi videtur effe , qué multis locis | ID.Auguftin* expofuit;lib.z.de fer.Dhi'in móte ; lib. [2-de actis cii Felice Manicheo c.4.lib.2.cótra litteras| iPetil.c.6.& fera2.de verbis Dfüijarborem & boná & jmalamiplos Pharifzos ap pellari.Reprehendit enim| |Chrifl* corum hypocrifim ; quód cü bonaarbor vi- D deri vellent,malos tamen fructus facerent;aut quód 298 nas,atq; diuturnas tota vita paenas luunt, fa.] Imem,fitim,morbos, mortem, quas peccati origina- quafi dicat , dicitis me in Beelzebub eijcere dzmo-]. &um facere;qualis eft demoná expulfio;«we ergo fa-[: s tht ftatim fieri nó polle dicitur;quomodo poteftzs Lena loqui, quam fancta,religiofaque probari. ——5 - pofle;multi enim mali cum hint;bonaloquátur : fed dicit;quod naturale;quod vfitatü , quod diuturnum| otiofum appelletur. . Oés, quos legiffe memini, au- &ores putát arguméntü à minori ad maius etfe; per- inde ac fi dicat; f1 de minimo verbo otiofo ; quanto ireddéda erit. Verbumauté otiofum appellari, quod [magisde blafphemo;quale veftrü eft;quo dicitis me| lin Beelzebub eijcere:daronia ; ratio in die iudicij|2:4 i Matib, x:s ' M d Ea ^ F Pe|É m o lo ol o t tll m bl ? A (9/6/ m/umm,aut !tcm 356[?'[ breuiorat ( i BU E. : ï &Euthymol O dgiodili f p ii ii Vi , (iper? u [un ii al p 0 uv piniioni nïmsmqym p —— DIAGEC t E. C lum ile Chridu Vamifcue idicario t Dlemaf etumdam; obijcïat,qui Deisin Tübt; & be 4dto accit; tetione 1ig, tett v Jii jl derel " qUib0610[01 ol fb i « Ricollga lcorumm Mirrire M que CM NIQUS r "us lais Nbl d bwe bl ts | w:nidu'pt(ügmä m ftesf ?impum:tf Sf.we'?l&' h« ag r A. edfuife uD Dütatiue: ; Mnam "t ülm xü Vs Quoy Rfe r Tuant d tefe ii PODI, C LAf A . » wwf Mv ö j u:», » Ms as ER ! IOR CL rf ! l ï'*ï:'.'rx'lï [ r MUU MU) kæ.u i 0 | R ls Diimíre; Dacddtten atbl r Clb Icereu 4 nv .';f WMMJM A at | ! y u u 'ciïgt!ma'mcj* AC TEUTA | i | E. 7 í, A j 477 : : | i * . I l 1 M : :Eaja;rhec AWLJ l , J lao n X as . "U an t r t d [/ ! w tet ii B W r Lal Ya d t qniduM a | | | ! Wdo fs :æg HCbma! v vcrbüf*? femtind yisdtif " st - ao d]ammc u | 21 :H t T. g i , fü ! ( hn ) quz L 296 C UOIN MATTH. CAP. XII temaffert.Hieron.Chryfoft.hom.45.Bafil.in regulis. breuior.inter.23.Ambrofi" in Píal.38. Gregorius ho. Rq'di(ulw T Caluin? in herm., | Ervor Ca4l- 1uins de im- '» j?nf;edtione |6. in Euangelia. Beda in comerit. Solus Th'eophylï. l(oftomusaffirmat. Sufpicor ego Hebraicé fcriptum Jautem interpreté vertiffe otiofum , id eft fruü;t.a di- |&um;alios interpretatos altera nominis [igmficæ— Itione,mendax/falíum , calumniatorium, quod ma- Jgis videtur adlocum adhazrere ; quia Pharifzi non lotiosé modo,fed ctiam calumniatorié , & mendaci- |ter de Chrifto loquebantur. Sed veterum auctorum |bium.Et quidem Theophyl.fcripturz teftimonium leffe dicit.Forteillud quod legimus apud Iob c. 15. 6. |non ita intelligendum;quafi fola verba , aut condé- [natura,aut iuftificatura vnumquemque fint ; multis |dos multos,qui bené aut malé loquuti funt, fola ip- Iforum verba fufficiants ficut princeps ille facerdotà lGignificauerat;condemnandum finealio teftimonio liudicauit; ita ipfe ex illo folo verbo ; quo Chriftum |blafphemaffe dixit, etiam fi aliud non haberet pec- ATa RRE DET llocus,fi diligentiüs excutiatur,atque verfetur,inuti- & Euthym.calüniatorium, & fal(um interpretátur, quod aliq:os etià vctuftiores auctores dixiffe Chry- fuiffe wvo,quod & fruftra, & mendax;atque calum- niatorium fignificare poteft, vt Exod.20.7. Grecum (ententiam,quàm coniecturam meam, cámque ob- l(curam,& incerram amplecti malo;có etiam magis, quód vidcatut Chrift? aliquo exaggerationis gene- re vti, & nouialiquid , atque admirandi dicere vo- luiffe; de verbis autem calumniatorijs , déque falfis criminationibus in die iudicij reddédam cíle ratio- nem,neq; nouum, neque admirabile videri poterat. 37. Ex verbis enim tws.) Apparet hoc fuitle prouer- Condemnabit teos tuutn,e7" non ego , e7" labia tua refponde: bunt ribi. Quodautem ait, ex verbis tuis condemnaberis, enim alijsaut iuftificabimur;aut códemnabimur ar- gumentis; fed ita vt ad iuftificandos, vel condemna- in diffimili prorfus Chritti cauffa dixit c.26. 65. qwid adbuc egemue teffibws? Ecce audifis blafbbemiam. Nam vt ille Chriftum ex vno verbo , quo fe filium Dei effc catum, damnati poffct. Nemo igitur nobis infantes obijciat; qui prius moriuntur , quàm loqui poflint. De ijs enim agitur, qui bené,maléque loqui potue- rünt; & bené maléue locuti funt. Senfus enim eft gumenti, vt lromines vel iuftificet, vel condemnet, fit deprehenfurus. Ridiculus eft omninó Caluinus, qui hoclocoridet nos, quód hinc hominem non fola fide, fed verbis etiam ; & operibus bonis iuftifi- cari colligamius. Quis enim hinc colligit? quis Ca- tholicorum mediocriter do&us ignorat; non hlc de iuftificatione , qua iufti efficimur ; fed de iudicis agi fententia; quaälmpto ex verbis noftris argumento iufti declaramurzNon hoc vti folem? loco; fatis ha- bemus multa, & fatis manifefta teftimonia , quibus eius herefim refellamus.Quanquam ne ifte quidem lis nobis contra illum eric.Primüm eodem modo ex nullam;aut audienti,aut dicéti edificationis vtilita- . ádeo accuraté omnium rerum iu iudicio reddédam| - | eífe rationem,vt vel inminimo verbo fatis Deus ar-|E |quàm aliud nominauerit. Poterat Eliz fignum pro- verbis iuftificandi dicimur;atque damnandi. Dam-| nariautem non eftdeclarari ós-pto iniuftis habi- z C D per fidem ,ltos fuitfe;fed fuiffe re vera iniuftos; ergo é cotitrario, d impsta- - jtna 3u$ti- * tu, nfellig ; Iw 6 iuftificari non eft declarari habitos fuiffe pro iuítis, putatiuz iuftitieDeinde,cüm ex verbis noftris con- ' - - R : : ' EM ldemnamut, declaraniur verbis ipfis,quibus male lo- fed fuiffere vera iuü*os.Vbifff:rg'cf)lfeü"figmemum 1m-— : a& faiffent iniufti, Ergo cií ex verbis iuftificamur, |declaramur vetbis ipfis,quibus bené , piéque locuti jaliquid valet... ..« |cat Hebraico idiomate genus hominum; adulteram |Hebrei 32322 filios alienos;id eft degeneres, adulte- B : mibs, filij alieni inueterati [(nnt, id t degeneres fa&ti , fi- |cut plantz,qua vetuftate degenerant, & Pfal. 145.7. |Libera me deaquis multis, e7* de mant filiorum alienorum. Imodo dicat Chriftus ignü non dabitur ei; cüm tam |moré Eliz ignem de fublimi venires vel in fimilitu- |dinem Samuelis tépore eftiuo contra naturam loci fumus,facti fuilfe iufti. Oreenim confe[sio fit ad [alutem; necqaicquam ad falutem , preter vnam iuftitiam, 39. Generatio mala, «z* adultera. ) Generationem vo- veró degenerem ; qug à maioribus fuis degenerauit, rinos vocare folét; vt Píal.r7.46. Filj alieni metiti [ani) Et fignis non dabitur ei.) Ab omnibus quaritur,quo- multa poitea ab co miracula fa&ta (int. Refpondent Lucas c.rr. 16.declarát;id eft,vt Hieronym' ait,velin |mugire tonitrua. Alij meo iudicio fimpliciüs , & ad |rem;de qua agitur;magis accómodaté,non etfe dan-| um illis fignum;id eft illis petentibus , atque rogi-| |tibus;quia malo:animo,& tentandi cauía quzrebát. |Hzc enimratio eft , cur Dcus aliorü fepe rogatu f1 [6. horum veró rogatu nó dederit; quiailli bono;hi| — |malo animo petierunt.Quod,vt Chryfoftomus ob-|. . pefrgnum videre, —— .|non pofsit. Non ergo loquitur Chriítus de figno ad |perfuadédum,fed de figno ad condemnandum; vti- |rárque eleganti verbi ambiguitate, vtin multis alijs llocis obferuauimus c10.39. qutinuenit animam (nam, ISic hocloco Pharifzos ambiguitate deludit, Cüm] gna dederit; Ezechiz Ifai.38.22.Gedeonis Iudic.6. 17. leruauit, ex verbis etiam 1pfis eorum apparet; non enim rogant,fed quodammodo imperant, velumw " Nifi fienum Ione Prophete,) Non inuenio,qui vetum |(enfum huius loci;meo quidem iudicio , preter Hi-| darium attigerit. Nec enim , vtomnesinterpretátur| I(enfüm effearbitror, non aliud ad faciendam fidem diuinitatis fuz Chriftü efle daturum fignum, quàm, |quod fitficut Ionas,poft tres dies,refurreturus.Quui| - enim itainterpretantur, rationem reddere non pot- fant, cur Ionz potius fignum , cüm tam multa fint, mittere, qui igneo in czlum curru fublatus eft ; nec enim minus afcéfü ih cxlum fuo;quàm refurrectio- ne fuam diuinitatem probare potuiffet. At ne quz- ftionem quidem interpretes , quos legerim , attige- runt.Quz facile tamen occurrit, & adeo eft necefla- ria, vt totus hic locus fine cius explicatione intelligi perdet eumy& c.8.22, dimitte mortuos fepelire smortwos fuos. o 197 Chryfoft. & Euthym.non fuiffe illis fa&a,qui obtti-| . Inati erant;fedalijs, qui fru&àü erantex illis percep- jturi. Aljj fa&a quide fuitfe ; fed nó qualia illi poftu- Tlabát:querebàt enim figná de czlo ; vt Mar.c.8.11.& F ;'lr'j Alje- ni in frriP- Lura, jenim ad credendum fignum petant ; refpondet non |cfle dandüm illis (ignum , quale petunt, vt credant; if'cd qualc non petunt , vt condem nätur.Signum au- |tem;id eftareumentum, quo condemnabuntur, eft, Iquód cüm Niniuite homines Genules & barbari; [nullaQue fcientia legis exculti ad vnü verbumIona| |hominis peregrini, & illis ignoti crediderint;& fin- Icüti famus, iniufti fa&i fuiffe. Nam profc&to Pha-l N |gularem egerint penitétiam; illi toc Chrifti auditis lexhortationibus,;tot vifis miraculis, non modó non " credi- | | 'fcript Hra pro medio. |bus ,eo tribus notlibus,fic erit filums hominisev*c.R. g fpon— |luiffe,quàm fe effe Iudzis, quodIonas fuerat. Nini-| flas. |tanquam pars fidei Catholice ,:ctcdi.tum;öft.vld:pri.—, |eerde, pro; in medio, dicunt Hebrzi , quiain medio| |inde;quid caufg eft;cur de neminealio dictum fit; in |corde terrz fuitfe ; càóm tam multiin fepulchro fue: ]rint ; fi cor terzz fepulchrum fignificat?.Cur nemo, pradicauit r.Petri 3.19. quod certé non in fepulchro |fecit fed in inferno.Nam Theodori bzretici in eum (multo, quàm eft , difficilior videri folet. Nec cnim Chriftus tres,fed vnam; aut; vt plurimüm, duas no- ;pultus ante diem Dominicum ; que prima fabbathi |Nec fatisfacit illisequod ab omnibus vetuftisaucto- jtibus di&um eft, AugufL.epiftola. 49. q. 6. Hieron| — üdirer. N [in fingulisineft verbis;& racita quedam inter Chri- Ificaret; & eosab vfualibus, vt vocant; diebus diftin-| ibrei naturalem diem;qui viginti quattuor horarum [9.9.11.19.25.& 10.10.& 1.Ieg.30.D. & 3.reg. 19. 8. Fin- tdubitaret per fynecdochem intellieendü tribus die- 2.98 rint. Hoc eft ,quod dicit ver. 41. Viri Nininite [ur- gent ib iedicio cum ('gmermionc )fla. Illu dï huic intcrpre- cationi conttarium videri poteft;quód ftatim; quali| explicans, quo fenfufignum.Ilona prophetz. appcl- lauerit,dicit, fcoremm funt Ionas in ventrecett tribus die- deo hac explicatione nihilaliud Chriftá docere.vo- furgere; quam euomi deuoratum;& tamé Niniuita Ionz credidiffe, Iudeos fibi non credeze!....:5.. J 40. Sicerit filius bominis.) Cur filius hominis appel- lecr, diximiste8: 304; -- URH DL E u corde terra.) Beda;& Euthymius cor terrz Íepul- chrum intelligunt;quz hodie eft Caluiniftarum in- terpretatio.Hoc intereft, quód illi bono,vt mortem fignificarent, hi malo intellexeruntánimo, vt Íuum illum alterum ertorem confirmarent, Chriftum ad uitis; eo ctiam maiorem, quo maius eft m.«g;,-gggkmïj (edetiam infernum fignificari contendimus , quó veré Chriftus defcéderit,vt in omni femperzcclefia, müm ex ipfa phrafi probare potfumus. Nam q3m animalis cor eft PÍ. 45. 3. proprerea won timebimus , dum, turbabitur tevra, qg* trausferentur montes n cor maris, 1n- fernus veró,non fepulchrum in medio terre cft.De- przter Chriftum,dicitur non folàm in chnl;þmmä (cd &cininferiores, id eft infimas partes terrz deíce- diffc ad Ephes.4.9.nifi quianon folàm in fepulchtü corporesfed etiam in infernum anima deícédii Dc- nique 4s , qui in carcere erant, hoc eft in medio terre locum interprctatio tam eft inepta; vt nó timcamus; ne Cui perfuaderi poffit;& cam co loco;fi neus iuuc- rit; refutabimus. ? Tribus diebus e tribin nofh!;m)PIcnfque hic,x IOCus! &cs in fepulchro fuiffe creditur; feria enim fexta fc- vocabatur,refurrexit c.28.1.Matt. 16. 2; & Ioan, 201 hocloco & in commentarijs in.z,c. Ionz , Beda & Theophyla&o,fynecdochen cffe., quá pro toto pars ponitur; nam neque Chriftum tres integras noctes, jnec partem triü no&ium in fepulchro-iacuiffe. Cur non intelligant;caufa eft, quódà diebus no&tes dif- jungant,cüm fint potius cü illis coniungédes Quód cnim dies, & no&tes diftincté nominauctit, nó ideo fecit vt videntur exiftimare, vt tres intcgros dies, & tresintegras noctes, fed vt tres naturales dies figm— guerethac enim phrafi diem, & no&era folent He- Cfb declarare Gen.7.4.12.Exod.24.18. & 34. 28. Deut. gamus crgo dixiffe tribus dicbus naturalibus ; nemo AÍ crediderint , íed demonium. eum habere di&itaue-|: inferos non defcendiffe. Nos nó folim fepulchrum,|. Jintelligere,quiatribus diebus,& tribus noctibus di naturales dies fignificaret. — EF* puem Icft.figni Ionz prophetz. Sed, quia exemplü Regin: ;|Saba fimile effe videbatur;hoc cum illo coniunxit.' w W ERE u m D ibenecaufam fuam defendere , caufa non cadere , vt [Pfal.x. $. 1deo non.refireent impij m t«dici. Quod Latin |habebat, vt fcripturaalijslocis facere folet;appellaf- - o DA |&umsquód tanta negina tam longe venerit, vt Salo- monis fapiehtiam audirer. Notanda enim vis, que Wftum; & Salomonemiinter Iudzos,& Reginam an- | jtithefis.Regina;foemina, barbara;potentilfima, à i* |njbus tetra venit, vtaudiret fapientiam Salomonis, |hominis mortalis, ceterorum fimilis, vt audiret fa- |pientiam humanam vtique, non diuinam; non vt F ymiracula videret,que nulla feciffe Salomonem legi- imus. ludai, Pharifzi, viri non folm dodti, fed do- a^ E nere;Saba, vbi hec dicitur in fcriptura fuiffe negina non.illam Orientalem fuiffe, vnde Sabzi thure no- VEthiopia;ciuitatem regi&,de qua Ifaias c.45.3.quam bus fuiffe, quia trium dierum per aliquam partem 'Ipoftea Cambyfes fororis fue nomine Merocmap- TI COMMENT. 1299 fuit;partem fcilicet fexta ferie, torum fabbathum, & : |partem prime feric.Cüm enim Iudeià vefpere diem Jinchoarent,nox fabbathi in die Dominico, qui ter- |tius eft;numératur.Cur ergo codem modo dubitan t .[xit» . cum.nihilaliud his verbis volüerit, quàm trei É P Í * u : Á * 1 u L 4 É '-ai-: * E 45 o stteFini Ninimire.) Quod quidam ex harcricis diz /|citinterpres, quia de figno Ionz prophetz mentio:| nem Chriftus fecerat,in menie illi veniffe,vt de Ni- 4niuitis loqueretur, nimis ineptum;ac ridiculum cft B Dcridebiturenim,fi rogetur, qua OCCQGOhE.R&äihg - dilliSabaveneritin métem , cum de Salomone meni| ;|tionem non feciffet. Ergo,vt diximus;explicatio hei J osergent.) non ad iudicandum, vt omnes,quos lcgi ; Jinterpretantur, recétiores przfertim Theologi, qui .|hoc de iudicio, vt vocant,comparationis, exponüt. |Nee enim iudicis cít furgere; fed federces sedeb;rz, in- [quit; /aper duodecim fedes undicantes daedéeim tribus 1fracl c.19.28.fed furgentad accufandumtaccufatoris enim| |efk furgere. Eodémque modo inrelligendum , quo d [ftatim fequiturs ez^ cendemauabunt eam. Non cnim in- dicando,fcd accufando condemnabunt. Nam & ac- .|cufator condemnaffe reum dicitur , cum in iudicio ;[itacouuicit, vt ob eius accufationem condemnarc- |[ür: Accufabunt aurem, & condemnabunt non ver-| .|bis.fed exemplo,quia cum Ionz ipfi credidcrint, Iu- ÉI dæiaChü&On oncmdlderür.l taque non fu rgent; [c . [Xt.cateri ftabune:loquitur tamen Chriftus accom- piodatéad confuetudinem fori. Alio fenfu folét di- |icere Hebreiin iudicio fürgere,id eft intrepidü ftare, |,|vno.yetbo dicunt ftare; Cum pulcberrime; inquit illc, s « A0 o $225 M.2 E : L WA E u rete Ra rf ) Mexidionalisquaun Meridie - dominabatür;periphtafis cft reginz Saba..tcg.10; 1. 4'.10'13.&.2;1331.49'1* 9.vndc CQH&&E long,ä lllä,lat&que | 'ümperium habuiffe;non enim alioqui à tora mun di? v |Mer idi*onäïi;plaga; Íed ab ca ciuitate, in qua regiatmy Met. Quodà Chrifto certo confilio fa&umarbitror,| - E |vtcius Reginz inaieftaté, amplitudinémque decla- raret.Pertinebatenim ad rem, vt Regiris Saba pot&-|. |tia.declararetur,quó magis eius commendaretur fa.|. i&Xorcs legis venientem ad fe dominum , fBilium Deij]. [& diuinz fapientiz thefauros ore fundentem;inau-| ^ — iditaque coram illismiracula facientem contemnün] —.... (Nonopus eftle&orem mediocriter do&um admo-| .. .. ul Saba im. d- |biles di&ti funt populisfed alteram Meridionalem in feriptwe.. " j , Cic l3. - Jenif. z 'pcllauit.' N r - w Wi t * étenim. od lss It Bibte, Vnet Deitem j E C uoawcu i oe D ov sepeees E ieduicddaliiées a TEU NCONISSESRISSEQUNSUS .1; us : m ( Jéco . .0 23 MN. MAETID CAP- X B | ïïïïïþfïedjfmï * ! ipcllauit. Au&or Iolephus lib.z.antiquit.c.ro.Strábo| À nium, & f1 qua funt ciufmodi, qua Dco parata fucs | " | fib — T n A fnsiphds —— ] ianbilli feraiunt. Sic fiurit pofteriora corum pelora!, — j modom*c;xmä E ! ;5 Cum autem immundus [Piritus.) Lucas c.1.24.hoc| |prioribus. Experimur hoc quotidic. Nulli peiores tïïr x e;i Bnodhs r 4 ïantc.ea',*qu'æ [ïtpmMatthæus dixit;natrauifed;cum| — funt hzretici, quàm qui ,cüm bqni alïfluando Ca- ;j mona-| W .. : expöfüerimüs quorfum hoc Chriftus dixerit;appa-| . tholici fuiffent; diuinam afpcrn.an.gratla.; & Catho- oj 4p af : "GEN cebit non Lucam , fed Mattheum rerum geltarum lic.:æ.hdei fimp.licitaeem,quäfi.cxbum leuiffhmum f:ä-:fæ- 'X ïlærrericis 0s .. lordineni teniiffe. IHeo; vtopinen Chriftus kïac "d,i-;y ftidientes; vt mx.t'a-ollas carnium federent ; hgret.lc; Ttmenn, : xit, vt doceret peiores effe Iudzos, quàmfinüquam, |fa&tifunt, id eft in ZEgyptum , vnde per fidem exie- AWN IDei legem;& cognitionem accepiflent. Cumenim, rant;perdita fide r.cdiemnt.-Npl!iPä,Qf ?Sf Cäholicig | Qd i Q-Perjlcgä diabolus qugdämodb a»bl:lhs elcätls;egfe-t-, |quàm qui, cum ahquanvdov rchgwü imi! &13 ent, nO;EP'*J?-ïW- L-;x;ïaagüïkgm» /|quia edodt per lezem (untDeo vniac verojnó 1;do*-ï Eb.ene tenuerunt; quod hgæb-ebant. Vt veriffimé dll'(f..'— ! "n i d [lis;non diabolo feruire; c.ont'ex'iiptä,DCl gratia fh:än"l p Auguf*ffnu& fe non .vldxife meh*o.res,quäm Squrm »;ï*;'.i-c;;ggh& I&&i funtvtfeptem in cos pro vno 1m.mudo fpiritu, mona&enlsuprofccerunt ; ncquci peiores, quä.m qui HMW b , Fpititus ingrederentur. Huctota tendit P"araþola-, vtj äfnong&em;-s defgcertlxlt. Canuer.jï f;on.t,xA inquit Da- | Lilg &öü;:ïäï.lf.f;'] T [Hilarius, Hieronym. & BC"dä—CXPOfucan,ïoþ uan- uld*. Plal.77.57. " mgwnfp rd?umjl»dfï«&fm modt'l Wt us 1 nb Chiryfo &omu:s, & Tl.l : Qphyia&-lqgm*sä.fe'?f? dun &: .m.amn nofo edlent'ls ; quifi: orte.rþtcdgäur, | n Tsj ldifcedentes de excidio Vfbl's,' ïeroffolymx.canjæj inter-| jaut v1,& 3mp;þefu uo rumpitut , aut in peiorem for- t i.ï;o;f';-,. Ipretantur ; quafi Chr.lüus dicere voiuent Iudæo-.s aþ mám,quàm in qua,antequam tcnderc-tur,emt,certg | r b | lexilio Babylonico .hbcrago'g ; & re.üïpmto priore| |r euertitufr. . i Qu W Q(inä'fm- sss : ]templo multo grauius GXCIditlm'? ex;h.umque:pgüu: - 46. ?ccgfmdlfergms C fï'df;ä-). ?äflïïï"s.&. ET hs d i [ros effe, quód oblatam per fe Dg grátiam Fa&;e?fpþ-c,) dammw? Iafeph ex B.cataq : arlach. -.ri i matre ïlg-e ^ . ü-';—ïfïïïä,quo larrogantérque ante.mPfifi&nf.gqcäanuanu,t?t"ü ve| jterpretati fu.n-t, quos .m?.t? 1911(1 € tif o;PSchïrwli ct. ^ Ntsimi |rum eft , ramen longius abe&afcnfu Necenim dw| |Qug lfuu harcfis He(l'md'llll "alt'lä ugefr-qpe aAl.-H är'o- A |bito , quin voluerit Chriftus rationem teddére, cut| — |nymo fcripto adueríus illü libro refutata. À!j fiitos s; | * dJPharifei non crederent; quód feptem demonibus, C |Iofeph exalia vxote, quamantequam Dei matrem w] . 9 lideftin reprobum fenfum, ob cótemptam Deigra-| - duxiífet, habuiffet.In qua opinione omnes pene au- Motax l " ktiam traditi effent. Solet enim Chriftusincredulita-| — |&ores Grzci fueruntideóque opus non eft fingulos ' Itiseorum fimilem alijs locis ratonem reddere. 0m-| — [nominare ; monere modo 16&0fe1n volui, vt,cum j inquit plantatio , quans mon plantawit pater meys, era- Qrcgcogleg;t,x&ud caucat,In eadé .cftfcptcnn.a ex La- Micabitar c.15. 13.& nemo poteft venire ad meynifi pater qu| — |cinis Hilarius, & Ambrofius, qui plcïlfqpe in rcbus Jmifit meytraxerit sum Toan.6.44. &c, Qurex Deo eff,verba, — Grecos 1m1tab-antu-r au&tores.Hos nó miror;recen- IDei audit , propterea vos non Auditis , quia ex Deonon efï;a Itiffimos quofdà, & doctos,& Catholicos miror cam j n h;vn-nnv | ;.niJUdü&UVn'i' ( ^ - LE , 1 " CTCOMC Ti ts o j Don toreeng f a H * Mardy n ;, ;.-n'.»I:!. !H 0 ULO *s I* ^ lt initoniAn r^va ib .».x-',vh.w X'.lü—], " t y : | Mloan.9. 47. . s : (| [opinionem tenuiffe. Vera fentétia eft, quam Hiero- inW^ ] embulat per loca arida.) Hocad allegorlaln pleri-| |nymus validiffime prpbamt » fratres Chrifti confo- ia r | Ique referunt, quafi loca arida Gentiles appellet , & lbrinos,& cognatos cius apgellari ; quales erát Iaco- m — d leos omnes,qui Dei cognitione culti nó funt,in qui.-— bus rrïinor,.lo('e, Iu*d.as,& S$imon, vt FXPU catur c. 15. | | l|busnoncontentus fpiritus immundus commorari, D $5* Filios fuiffe fprorxs Mana? Virginis qua & ipía :*3*!55'?353'&*& | i äuöd eos fibi iam obftrictos teneat; eosquarit, quij| " |Maria vocabatur,Iacobü quidem, & Iofe cóftat. Ná inz us E : |cum fcientiam Dei habucrint, contempíerunt;ma-| |Maridm Cleope filiam, A.l.phæi autem vxorem Io- d — ] ius lucrum ratus vnum ex illis peruertere, quàm in|— |annes vocat fororcm matris Domini c. 19. 25. Ean- AUH — — lalijs multis pro fuo arbitrio dominari: Ego.Chmiïu dem veró Ma;thæusdc.w. 56'&Maf€"$-15-, 4C. Mana : znqum 1 |de diabolo;tanquam de homine,loqui exiftimo; fo- Ia-cqbl, & Iofe matré gppellant. (Q;öd enim eá Gre- w | létenim homines domo fuarpulfi huc illuc per fola| |gorius Nyllenus oratione .de refurre&ione Chri- | od |defertáque loca vagari , vtfedes fibi querant; quas fti matrem fuiffe dicitadmittendum non eft.Solitos! Prater i» " PTI u'& mAU u ! nhïdihïw'," MT | commodas nó inuenientes in priorem domum re-| | jconfobrinos,& cognatos fratres appellari ex multis f;ï o':&, ucrtütur,cámque vacuam , & à nouo habitatore pa-| — locis manifeftum eft. Nam Lot; quem filium Aram 5,;,,, ratam, ornatámque reperientes, multo in ea cómo- fratris Abraham fuiffe fcriptura teftatur ; Abrahami |dius, quàm , antequam eaexpellerentur ; habitánt.| frater vocatus eft Genes.13.8.& raban,cüm frater ef- " SACTT -Q As;ftzx;tngw .-Rio" p a kenrl. «mmemal u ve a :.-."hi |H ATU NI i »Mifbl a vanart! Vi '0 'f'f".A.uætlfh)" - hi. | lQuodautem ait ver. 45. Twne tyf,g;,,-q dg;mgt;?fm (ct matris Iagob quxes.-LS. h ;agoþ frater appclla-&ï daU^ ——] alis [iritua. fecom. nequinres fe , nihil aliud fignificat tur Genes. 1?[ 15.Hoc ergo fm u illi, quos fupra no- | Aiumm —— |quàm eos.qui optimi funt,fi quando contempta di- |minauimus;fratres Domini vocantur.Maior,acdif^ - M YE uina lgratia, mali fiant;peffimos Ecrixfolere;c!uaü pro| [fcilior queftio eft, cur eohvgn erint, & tempore mi- f,:;mgggmonääy vno Ípiritu immun.do.,qm prius quàm bom Here;r:lt,» nlm'iïi OäPOïmï)O cum C '?1-&0' bql1'lïf?lllerllït;Vï "n in illis erat;feptem in illos ingredian tur.ScP temau-| jnoncu M EOE CHEE COSNEODIBCUBI interpellare, "Eu tem Hebrtzorum confuetudine pro mults pofut| j|& miffo nuntio cuoc.ax;eforas ; vtait Marcus c. 3. 31. pf ertum numerü pro incerto. Cuius rei , quia multa, Idem Marcus cius rei caufam infinuat; fed caufam | Womädä | hctäque*funt'emepla,non recenfemus.In eo etíam| — |eiufmodi,vt neque hancqueftionem rollat, & aliam " "'Off' a de fpiritibus immundis,tanquam de hominibuslo| — multo maiorem gignere videatur. Dicebani enim, in- s:f::fï**dïw : quitursquód dicat vnum alios ad commodam habi]| |quit verf. 21. quemam im furorem verfws ef. Marci lo- sH " | tationem inuitare.Propterea enim vocat, non vt le;| cum, fi có nosDeus peruenire volet,; lþl exPlanabl-— » em o AL ne iterum expellatur , corum prafidio defendat, vt| |mus interim fingamus id de Chrifto dictum effenó zäoïïïmaw.' Chry(oüc;xnus , multíque alij expofuerunt. Summa| . |dicit Euangelifta eum in furorem verfum ; fed cius P MZWZ Bai*) eft diabelum in ijsï qui boni aliquando fucrunt, &| )Efratrcs id dixiffe.Eos autem ex animo dixiffe creden- j bï'[hï:r:;'"l;:;"ï , mali fiunt; libentius, & quodammodo commodius| |dumnon eft; fed , vtco pratextu de manibus eum Meridio Ehabicarc, quia domus ornaméta, id eft myfteriorum| Pharifzorum liberarent; odorati enim fuerant, vt | cognitio,excultum (cientia diuinarum rerumingel — |vero fimile ef;ipforum confilium,quod deperdédo' . p se MITE | m LY D | iv ! s | jl ul REU QUESS O Se IN | Chrifo - H aretici n libra ]Patri le- g?dis muf- es funiles. B. Y i-rgo ; & p |floli contra l bereticos : nostri f&- culi dcf*än- duntar, 4 IChrifto cóceperant, vrfupra Matthaeus dixit ver. 14 'Credibile enim eft cö"(a'nguincos-dc4cius1fa;um faif^ - plus eum mouerét, adduxetàt; id,e'?, inter PCU?C, idco,. |importuni fantquia timétne periculofum fic expes- |&tare;ne forte in ipfa cócioncà Phariíeis apprchéda- tur.Iraque,quod Tertullian" in libro de carne Chri-]-. pus difcurrentes,quod fanum eft; prxtereunt , quod '|hinó contemnunt; fi quidillis minus confideratum Ioannem c. 7. $. neque enim fr);tres& eius crädkþam "n ewm.| Scdaliud eft in eum non credere, aliud anibitiofos effe; nec hoc ex illo colligitur. Si quidautemexeo,| - |tius cótrarium poteft, nulla cos ambitione ad Chri- ftum venifle;que enim ambitionis materia crat;fi in leum non credebant? Adde,quód Ioannes non figni-| Ificat fratres eius nullo proríus modo in eum credi- diffes(ed nó tam perfe&é credidiffe;quàm poftea tot lvifis miraculis credidéresquomodo enim, finó ere-] - Idebant, Apoftoli erant? quemadmodum idem alio loco Ioánes dixit c.a. ri.eg eredideriit im ei difespuli e ] - non quodante non credidiffent, fed quód magis tüc D fer . [* 95 | | , Jtet pretatis ob equia, Upfius emim praceptum eft , qui non lo- mines , qui Chrilti diuinitatem | credere. incipie-|. |bant, vifiseius cognatis purum hominem. crede-| . gredi , & verbum Dei cum alijs audire, cüm aperté| 302 ti, Chryfoftom*, & Theophyla&us dicüt;eos atmbi-|: tione quadam impulíos veniffe,vt oftéderentfe eius, effe coenatos , & aliquam in eum auctoritaté habe- re; à veritate alienü eft. Ilud nullo modo ferendum;|-. |quódin eandem culpam omnis immunem culpz| B IChrifti matrem inuoluant. Quod vtrumque libéter Caluiniftz,& Lutherani heretici funt imitati;multa etiam de fao addentes acerbiora. Nempe mulfcis , vt Gregorius ait Nazianzen^,fiimilcs funoquz per cot-| vlcerofum;ac purulentum exfugunt. Sic ifti , que à veteribus au&oribus pié fapientérq; dicta funt;om- excidit;iid excipiunt;id vn um laudant.Scio fcri püide quódin eum nondum credebant, colliei poteft;po- vifo miráculo credidiffent. Denique non cft rationi confentaneum peius de Beata Virgine, & Apoftolis| - fentire acloqui;quàm de quouis homineloqui;atq; fentire bono viro licet: qui nullius fa&um quantá- cunque fpeciem peccáti habeat , quamdiu ben& in-|.- terpretari poteft,repre hendit. A poftolorü hocloco| ambitio nullo fcriptureteftimonio,nulla vero fimi-|. - |li cóie&ura probari poteft.Quz igitur eft ifta zqui- tas peiüs de Apoftolis fine vllo arguméto , quàm . de| ceteris hominibus cogitare? Simile eft,quodau&tor| . imperf.hom.3o.diuinauit, Apoftolos Chrifti cogna-| E |audit verbum D Lodit illud; nec : | | fed matrem matri Eræfcrens,matrerh audientem, &| [cuftodientem :yerbum Dei,matri in vtero geftanti, tosà diabolo inftigatos fuiffe;vt e venirent, vtho-| rent. | | Cstt o reei i ara Stabant foris.)Hoc etiam haretici, imm erito atto-| gátiz tribuunt quafi non fint dignatiin domum.in-| . Lucas dicat idco ingreffos non effe , quia pra turba ingredi noh potuerunt. Intolerabilis audacia nó fo-|. À| [taretur. Cur autem tam afperé refpóde * . |nibusau&oribus quzfitum eft, & nó cadem ab om.! |nibus caufa reddita.Hieronymus purateum , qui illi |matrem,& fratres eius adefle renuntiauctatmalo id [ànimo fecilfe,vt expcriretut;an parentis, & corifan- Iguineorum affe&u tágerctiür,ideóque illi, tanquam]| . Jinfidiatori;afperiüs refpondiffe; fed iam ex Marco c.]| [»30. probauimus illum non tentandis fedobediendi [cauffa iuffurnà fratribus Dotairi eorum illi àduenta [renuntiaffe. Epiphanius autem haref.42. & Chryfo- cuegibhis peopterea quodmporrune um interpellad: Juriosé vefutantur parentes s (cd religufroves copula mentium|. Tarius fcribit; Fermam,inquit »fepfum vnpiuer[is ägimlig | |dMent iendi que.coti jï:tft?äemyrapzäqui&fgm ofhitfl ts , azqu ó Jpormenaam noti deconditione nafcend's [ed.de Esclefie cómu- ]ptone retinendum. 1dem rurfus Ambrofius cundem in llocum,Marali (inquit) magifersqu o cererie prabet ex- wrplum , atq ue rpe praceptor, p[e ettam [norum exetutor eft 4 liquerir'þarrm ,4Bt matrem feam ymon ::Rjïl;ope; ,i,(fg,,'w; ( qgermis fe myélevijs amplius, quam ynatevnie affethibas debere Fagnofeat.Itaque docere homines voluitpoffe vnum-] quemlibet & fratrem , & matré effeip -Jaudiunt verbum Dei 7* cuflodmat ilad:ton negás bea-|. |tura ventrem ; fed mentem beatiorem affirmás,qua: |nes verbü Dei audiuit, & credidit.2eara (inquitilla)| - qua credidifli quoniam perficientür ea , qua ditfa [und tibi à|. - Mdomimno,Luc.1.45.Similiter hocloco nec matrem,;nec|.- . Kftatres fuos'negat, necaliosillis ; fed matrem matri,|- | ffratres framribus anteponit. Nam, ctfi virgo corpore| |làm finc fcriptura , fed etiam cótraícripturam malé| |veré eius mater,& Iacobus,Iofe;Iudas,& Simon có- de Apoftolisiudicare,. — "^ — EE LE 'é veré- ratrese | 47. Dixit aptem ei quidam.) Martcus c. 330-altenferiat| . ad eum vocates eum.Ttaque hunc;qui Chrifto matrem,| . fratréíque cius adcffe renüciauit , ab APOROHS f" F [ffanguinitate veré eius fratreserant , tamen multó|. perfectius , & maiore cum merito mente & illa ma-|. ter,& illi fratres erant;quia faciebant volütatem pa- tamsumcehseHs s um ET Wi d qui hocabutcbátur loco , de p hatitafimate natus p tit & ab oin bant. Ambrofius meliüs inc. 8.Luc. net, inquit , z.-]. 22 A ; : T - : v 1 docentur e[e, quám corpotum. In candem fentétiam Hi..| praceptoru.Pra[cripturus enim ceteru, quoniam quimn re- fententie bwic primws ipe fe fubiecit, non quó materne vefu-| Inorauerit patrem q77 matvemymartemoriatur) fed qüidz4-3 :oat; fcd. ; tus, Nec car- Inales paréres negats fcd fpirituales prasfertifieut cum Lucz 11.27.45.mulieri dicentislesrm venter,qui tepr- ia beraque fftclpdit, qunimma ha, audit verbum Dei, & cuftodit illud; necalios matri, atque la&áti.Ideo enim mater Chrifti omnium ho-| minum beatiífima fuit, qu*ïä**þ*lü*fqüä omnes homi-| ailfam focum iplingredi non poffeitcreden- |dum eft.OQnódautem Matthzus vnum , Marcus , &| .. [Eueas pláüres illitenuntiaffédicant, facile folaitur,] |vnum prius, mnltos deinde; vt fiezi folez, cüm non-] matré , (9. : get. H u-l 48. Que eff mater mea. ) Mlud prxmumtcncndum; - Qnemodo. . |quod Epiphanius hzref. 42. Chryfoftomus & Hic- |ronymus in hunc locum adnotarunt, non ideo hod ] gixille Chriftum,vt matrem , fratréfque negaret, & J -Jiuxta Marcion&;vtait Hieronymus,& Manicheui m CUCCAPVTOM 50 i | " , H I !xW'I 1 l wfw d l i :6?&'!!5,&335*&: h c&&&iabömfi Ht ;,;:'.m;:& C&;ïäü' $4 Bov r MAUR sl MA TT QUNN Ya zivffzpäïhä CRf V UPU VA , L Tótm o tram N- "M .n&'næ:hï ia s. s 2 77 ! .*HMI.MM; : l W ml u HE n , [ "" : | h M Ehvy, E | w usl " 1 3 AUL QUUS C052 uf " ! m 3 ; n ngm, npisemu á F . 1 i d M w ww d ii n molun , ?WM;*NM Nj ^m a & VOLX TR [ | um 'r' r , 1;. j iM 00 23 al t gen a n p b-' i g,C."w-'WOï Qu i | ) w veng od "* M M m N C o^ - .4"-;" Maponn E odilli | j l r uf g gqu'm gmïï&uhm .a?*iCämgm Pa- À b INGADATUSD CALDPVYUBSI M a EEEENDIN illo die exiensIcfus de domo, fedebarfecus mare. 2. Et con- h^ ll'eregatz funtad eum turbze multz,ita vtin nauiculam afcendens lllederet:& omnis turba ftabat in littore, 3. & locut" eft eis multa llin parabolis,dicens: Ecce exijt,qui feminat;feminare. 4. Et dum . . icminat, quzdam ceciderunt fecus viam , & venerunt volucres cxli , & comederuntea. $.. Aliaautem cecideruntin petrofa, vbi non habebant terram multam : & continuo exorta funt , quia non habebant altitudinem terrz. 6. fole autem orto zftuauerunt:& quia non habebant radicem;aruerunt. 7. Ali2 : a r $ t AR L t X OF $M d tem $6 / P 0527/44 dens , ait illis : Quia vobis datum eft. noffe myfteria regni czlorum: illis autem noneftdatum. 12. Qui enim hàbet, dabiturei, & abundabit:qui autem non Ibabet, & quod habetauferetur ab eo...15.. Ideo in parabolis loquor eis : quia vi- dentesnon vident, & audientes non audiunt, neque intclligunt. 14. Ft adimple- : tur in eis prophetia Ifaiz dicentis: Auditu audietis, & non intelligetis, & videntes lvidebitis, & non videbitis. 1. Incraffatum eft enim cor populi huius, & auribus Igrauiteraudierunt, & oculos fuos clauferunt : nequando videant oculis , & au- . |ribusaudiant, & corde inteni»gant ,& conuertantur, & fanem eos. 16. Vellri lautem beati oculi, quia vident, & aures veftrz,quiaaudiunt. 17. Amen quippe dico vobis , quia multi prophetz , & iufti cupierunt videre quz videtis, & nonj viderunt: & audire qua auditis , & non audierunt. 18. Vos ergo audite parabo- lam feminantis.. 19.. Omnis; qui audit verbum regni, & non intelligit, venit ttemporalis , fa&ta autem tribulatione & ;ipeïrfecurione propter verbum , continuo fícandalizatur. 22. - Qui autem feminatus eft in fpinis, hic eft , qui verbutm audit, |& folicitudo feculi iftius, & fallacia diuitiarum fuffocat verbum , & fine fru&u Itru&tum feciffet , tunc apparuerunt &:zizania. 27. Accedentes autem ferui pa- crisfamilias , dixerunt ei : Domine , nonnebonum femen feminaflti in agro tuo? IVndeergo habetzizania?28. Etaitillis: Inimicus homo hocfecit: Serui autem autern ceciderunt in fpinas : & creuerunt fpinz , & fuffocauerunt a. 8. Aliaau-| Iter cecideruntin terram bonam : & dabant fructum , aliud centefimum , aliuc — Kexagefimum , aliud trigefimum. 9. Qui habet aures audiendi audiat. 10. Et laccedentes difcipuli dixerunt &i : Quare in parabolis loqueris eis ? . Qui refpon- malus , & rapit quod feminatum eft in corde eius: hic eft qui fecus viam femina-| Küusefl. 20. Quiautem fuper petrofa feminatus eft, hic eft , qui verbum audit, &| continuo cum gaudio accipit illud :21.^ non habet autem in fe radicem ,fed eft lefficitur.. 23.. Qui vero in terram bonam feminatus elL,hic eft qui audit verbum;|.- & intelligit, & fructum affert , & facitaliud quidem centefimum , aliud autem| fexagefimum , aliud vero ttigefiinuäe 344 Aliam parabolam propofuit illis,di-/ |cens:Simile factum elt reghum cxlorum homini , qui feminauit bonum femen inagrofuo. 25. cumautem dormirent homines, venit inimicus eius , & fuper; , líeminauit zizaniain medio tritici , & abijt. 26. Cumautem creuiffet herba, &|.- MA 4. 4. Y. Lüát. $, 4. 4« Inf. 1. c. 39. Jfa. 6.€.9. Adut. 4* BI Luc. 8. b.10. . Zom., 1I. b.8. Luc.8.b.n Luc. 10. d. 14. | idixeruntei , Vis , imus , & colligimus ea? 29. Etait:Non : ne forte colligentes Zizànl — — o p TET — M. 4. d. 30. Lic. 13. :e, 18. 1Luc. 15. e. 1. . |Pfal.77. -« 4. 2. Mar. &. — — OAN MAEBONATICONMNENT. — Jlorum grano finapis , quod accipiens homo feminauit in agro fuo : 32. quod mi- [nimum quidem eft omnibus feminibus : cum autem creuerit;maius eft omnibus |54. Hxcomnia locutus eft Iefus in parabolisad turbas: & fine parabolis non lo- lzizania , eradicetis fimul cum eis & triticum. 30o. Sinite vtraque creícere --qugc ad meffem , & in tempore meflis dicam mefforibus : Colligite primum zizania, & alligate ca in fafciculosad comburendum , triticum autem con gregate In hor- reuri meum. 3t. Aliam parabolam propofuit eis dicens : Simile eft regnum cz- oleribus , & fitarbor jita vt volucres cxli veniant , & habitent in ramis eius. 33. Aliam par-abolam locutus efLeis. Simile eft regnum czlorum fermento ,quod acceptum mulier abícondit in farinz fatis tribus , donec fermentatum eft totum. quebatur eis : 3. vtimpleretur quod di&ura erat per Prophetamdicentem:A pe- d. 31. Bbijt, & vendidit omnia quz babuit , & emit eam; 47.' Iterum fimile eftregnü| - celorum fagene miffe in mare, & ex omnigenere pifcium congreganti. 48.| . mini patrifamilias , qui profert de thefauró fuo noua & vetera. 's5. Et factum eft Icum cohfummaffet Tefus parabolas iftas j tranfijt inde.| , 4. Et veniensin patriam [(uam , docebat eos in Íynagogis eorum ; ità vt mirarentur ,& dicerét: Vnde huic Vapientia hzc,, & virtutes? s; Nonne hic eft fabri filius? Norine matet eius dici- riam in parabolis os meum , eru&abo abícondita à. conftitutione mundi, 3«. -Apic1s Inimicus autem , qui feminauit ea , eft diabolus.. Meffis vero , confütmatio fze- -|culi eft.. Meffores autem , angeli funt.. 40. Sicut ergo collieuntur zizania, & i EE | r d . i D 2 igni comburuntur : fic eritin confummatione fxculi.: 4:.. mittet filius homini: 45. Tunciufti fulgebüt ficutfolin regno Patris eorum.Qui habet aures audiendi, ttatori , quzrenti bonas margaritas. 46: : Inuenta autem vna Preti—ofaï margarita, quam,cum impleta effet , educentes , & fecus littus fedentes, elegerunt bonos in angeli,& feparabunt malos de medio iuftorum ,. $.. & tuittent eos in caminum üignis : ibi erit fletus , & ftridor dentium. g. Intellexiftis hec omnià? Dicunt ei : Etiam. 52.. Ait illis :ideo omnis fcriba doctus in regno czlorum , fimilis eft ho-| T audiat. 44. Simileeftregnum czlorum thefauro abfcondito in agro:quem qui| [inuenit homo ; abícondit , & prz gaudio illius vadit,, & vendit vniuerfa quz ha- - |bet, & emitagrum illum.. 45. Iterum fimile eft regnütm czlorum homini Dego- vafa, malos autem foras miferunt.: 49. ;Sic eritin confumimatione fieculi: exibüt] Tunc, dimiflisturbis , venitin domum: & accefferunt ad eum difcipuli eius, di-|- Icentes : Ediffere nobis parabolam zizaniorum agri. 57.Qui refpondens aitillis: Quiíeminat bonum femen , eft Filius hominis. 38. : Ager autem ; eft mundus. |Bonum vero femen , hi funt filij regni.. Zizania autem ,filij funt: nequam. 39. angelos fuos , & colligent deregno eius omnia fcandala , & eos , qui faciunt ini.|- jquitatem : 42. & mittent eosin caminum ignis.Ibi erit fletus ,& flridor den idin. l &. I Pt purMara, & fratreseius , Iacobus , & lofeph , & Simon , & Iudas: g6. & foro- Tesé. TCS elUs , nonneomnes apudmos funt? Vnde ergo huic omnia ifla ? 57. Et Ícanda- ** Mizabanturineo. Iefus autem dixit eis: Noneft prophetafine honore nift in pa- jtría fua;, & in:domo fa. 58.-. Et nonfecit ibi virtutes multas proptéerincredulit-] — tem illorum. - dCRIHUO r dHdB A. oLin orbsnibisubesix uU0 u3 A à GE V Vs ;; | Pt T f Nc : ïfr"?tde- qt,mnts&tc [ RMfen.ïllr,idco gl N 4 P'U!!'om !*mm).&t [P | mmcontc rj , H ( Euangcïiü qunsdi kb C defemin turbi r buc t lpcis d [ tl Meendit linong us puibya Flpatis ls Dinside 4E EAU p mm' T áll füm ]i d n lt datum:akcrum "udti mtli',i 'ülis iyy; " I i 42?&':4:55,*1)0,]0 Yi aTOj t MU "us i lts anti T "m foiffe ? 100 u- SWM de femine in diuerfam terrá cadente propo(uit, quia| ^ it Apoftolis; aperté explicatum non eft; tamen, cur|- " í turbá magná auditorum vidit;in quibus &ipfe ície-| alijs datum non fi.t, explicatam Cfþ quia videntes D.ö Tege bat,& erat per fc vero fimile alios viz, alios petrofis; — vidcbant, & audientes non audiebant, id cft; quia Mït'üïääg&x- locis, alios fpinofis, alios bonz tertz fimiles cffe. icàm credere nollét, atque intelligere; indigni erant;|. Wfkm.*&i*&ï It vt in nauculam a[cendens federet.) In nauiculam| — quibus myfteria rcgni ca?lqrü explicarentur , vcr. 15. ) | lafcendir, vel, neà multitudine opprimeretur, & au-| "|propterea ergo Apottolis datum, quia digni erant;|. [ mlmdugg diri non poffet, vel, vt Chryfoftomus, & Theophy-, (quiaintelligere; quia credere volebant; quia quari-] . tiquam, 55 : Ma&us exiüimal?t » vt omnes attditdries ante con.fpe:æ : Eucrant,.vt ait Marcus. C. 4 IO. QIP ratione. crcdgndü Ed |&um f aadh & in i intentos haberet. Nam Hilarij !6& Chriftum hxis dediffe, & illis negatfe,nifi qua po- xmmam&æ.g & Hieronymi allegoriam, etfi bella omnino eft, ta-| — ftea Apoftoli eius voluntatem, & exemplum Íccuti W ümïa, & m,eri- quia eft allegoria, prztermitto. Y Mu ïgen;ibus dederunt , Iudzis negauerunt ? AQ 1. 46. » "a 3 s. In P"*"I'al"*) Per Patabolas, i pro per, exHe-| — |vobis (inquiunt) eportebat primum loqui verbum Des, fed : w:ik.ä!;.ufz!,»yj( w pro per, brzorum lingua, apud quos 3 /sidem valet , quod| C qwa repellitae illod , (2 indignes vo: indicatis eterne vita, zdj fgt 5n feriptu. |per, vt i mann prophete , 1d ei.ï pet manum pro phetz.| — ecceconuertimur ad gentes, Qua r2ti011c'crefiinä us Chfl r dönüumxï ,. i:r " Parabol;g Grecis funt Latinis fl.in;lltlïldlfllcs?HC bræ?s iftam his Slcdz(.ï'e,xlhs ncgglï'e, nifi qua alio loqq dicit, : - :0331 , |nvrmn enigmata, fermo qui :almcj f.onat,. aliud Hgm— 4ufe*rgtur 4 vebis regnum ,D"' C :l::bfmrge.:an factenti f; 47l C.a1. 43. esandiend. Porabola |ficat , obícuris rerum fimilitudinibus inuolutus. | us e;u ? Cur enim illis ablatü,nifi quia fru&us cius; d EL j lavid fa. Nomen eft apud Eccle(iafþcos auctores adeo vfita-| 'nonfaciebant? Cur his datum, nifi quiafciebantur - 5ro.qucm qu tum , vt quemadmodum in nonnullis fuperiorum| effe fa&uri? Illud veró, quod Calüinus dicit, verba ï,ämwm (eculorum fcriptoribus obferuaui, omne verbum! — Chrifti obfcura nó fuiffes fedauditores Fæcö's, ideó. w pa.rabol.am appcellauer int Vnde Itghs & Gallis parola, que in tclhgc.rc:: non p.otuffï'ff ; non folàm falso, fec! ag ; Hifpanis palabra,quafi parabola facta eft. Cur autem| — etiam imperitéac ridiculé di&tü eft.. INam Apoftoli ts Ínon aperté, & explicaté, fed per parabolas Chriftus, profe&tó cecinon erant,& tamen fenfum parabolz, " z;r.:;;mx : hgcl(?co locutus H-E';E(e infra e.xphc'aþn Verni. ;qune(: 1!113 Chr.liï:us cxgofmt? nonin tellexcrunt.S.cd uH Qui [eminat.) Periphrafis agricola 0 ave/peoy femi-| . fcio quid Caluinus velit,& dicere non.audeat, fibi ac onmm. d Inans;id eft feminator,qui feminare folet. .. |7 fuisomne verbü Dei facile, & perfpicuum effe, quia od W*g ;, : 20 4 Etdum feminat.). 9]5 m ametpey, &infíemi-| jculosidcftSpiritum (anctü habent: Apoftolis di£- m nando, id eft dum (eminaret. Reliqua víquead ver-| |[ficile,quia czci erant, & Geneuenfi caregqnt fpiritu. 777 AE lfum o.explicabunturver.19. — .. o o Quienim babet, dabiturei) Proucrbialem fuiffe v | 10.Qu; ïa&et aures.) Excitatàuditorü ftudiü,vedili-| locutionem inde colligitur,quódalijs etiam locis inj L géter parabolz fignificationé inquirant, vide c.1115.| . eandem fententiamà Chriito repetatur,vt infra c.a. mg't?iï'.;;?iï'mx X IT vobss datum efi.) Commouctur hicdepre- 9.SimileapudHifpanos prouerbiü cft;quo fignifr- ! !J!DI['S Jïn* ml : "dc*fþnatlonc, &;:cprobat;onc difficilis ;q.uæfho, de| jcatur dlultxbu.f.:-omnes:darc-, papFenbus aufcrrc: Se-|. P | qua ego;antequá noftrz de ca re Theologicz fchole| | fusautem eft, ita plerüque fieri folere, vt ei; qui plus - Frbmo, - | exeant ; non libenter, quafiex itinere; dicofenten-; |habet;plus detur,quia Flus meretur:ei,qui nó haï»cr, - Wm | tiam. Taqtüm attingam,quz z?d cos lgcos,de:quibus- etiam Iïqu',id: reliquü illi eft.,aufcraturggilia indignus U agetur, explanandos; neceffaria mihi effe videbun-| * eft,vt habeat. Id parabola illa de talentis c.25.28. ap- :gggmäehmt tur. Duo hic quzri poffant;alterum,cur Apoftolis| |tiffime explicatum eft; vbi proptercà illi,qui quinq; mlïïfæs&d datum:alterum;cur alijs non datum. . Catholici,qui| |habebat talentas aliud infuper datum cft, quia illud| qui g Em n m « alitfe | ;z , at l X' tra fenten- ti4n D. Augupini |de Prede- füinatione þexylim:m. |Euangelifta,vt concionis & parabolarum;quas nar- ID. Auguftini de przdeítinatione fententiá fequun- Letii con . tü D5 ideo Aïo&olis datum effe docent,quia predcfti- 1. GersoveeenN ;ll die)) Quo in domo concionáte 7555 illo tanta hominum multitudo con- 4* currerat, vt domus eos capcte non C rd "3 AH poffet, ideóque fratres eius foris fta- , ESECYSES) rent, quia ingredi non poterant, fu- pra c. 1. 46. & Luc. $. 19. Idcirco domo exijt; & ad mare contendit, vtlatiorem in locum concionem educeret, quemadmodum Euthymius adnotauit. | z. Et congregata [unit ad eun turbe,) 1deo hoc narrat Iraturus eft, occafioné exponat; ideo enim concioné |habuit Chriftus, & parabolas multas, illa prafertim nati;ideo alijs non datum, quia reprobati erant;hoc cenim loco interalios, vt Íententiam de predeftina- tione,& reprobatione fuá probaret, víus cft Auguft. in lib.de predeftinatione San&orum c.8. & 16.lib.de arbit. c. 23. & lib. de corrept. & gratia c. 4.6. 7. 8. De Auguftini vt dixi , opinione non difputo , de À 'nec eám,cur alijs datü non fit, quód reprobati effens; | dat. Omnibustamenegatiü eft;nó igitur idco illis nó LIN QAR.XIk. 5 à — Ícd quod Apoftoli digni effent, alij indigni, vt Hila- rius, Chryío.ho.46.Hiero.au&or operis imperfedi, Beda; Theoph. Euthym.exiftimát. Primü nó omnces deftinatus, & tamen omnibus datü cft nofle myfteria regni celorum;omnibus enim Chriftus parabolam explicauit; non ergo ideo datum, quia przdeftinati eraut, Contrdiyeró non omncs, qui erant in turba. prater Apoftolos rä)robati crant.Quis enim id cre- datum, quia reprobati erant. Preterea etfi,cur datum Apoftoli predeftinati erát;na certe Iudas nó erat pre: | um c. p poffumus;fi pecuniá negotiandi caufa daturi fumus, bono perfeuerantiz c.8, 9. i. & lib. de gratia & lib.!. huius loci interpretatione difputo, & multos gra- ues, antiquos, doctos fecutus au&ores affirmo non cam fuiffe caufam , cur Apoftolis datum fit myltte-| bené negotiando, & alia quinque talenta lucrando meruerat; proptetea veró alteri vnum,quod folü ha- luerat; & dum non multiplicauitindignü fe,qui ha- Iberet;effccit.Id etiam,vcl ex noftris moribus difcere] bebat,talentu; aufertur,quia illud in fudarium inuo | illi potius mercatori damus, quem bene ncgotiando illi pecuniz cócredim?. Cótra illi;qué fua negligéti illi dederamus,id cti;ne forte perdat,repetim". Ca- iria regni czelorum cognolcere , quod predeftinati auferetur ab eo; fed, id 4ued videtur babere,aut quod pu O —— f4t iM diuité fa&tü Ícimus; & quó plüs Fecuniæ habet, plus i v pauperé videmus,non folüm nihil damus;fed fi quid|. pite 25.29.& Luce 8.18. nó dicitur, & id quod habet, ^ m f od od " [' | Proba:ur - dotirina : KEcclefi de meritis. Cur para- bolasChri- nerct, 4l [ex illis interpreridi,quafi non fit ablatá Iudeis, quod Ifuiffe diuinitatem? Apoftolis ergo gratiam ad intel- fl propo-|nollet? .IKC&iülln.& homil. 46. Chryfoftomus ref- pondet, ideo noluiffe eos intelligere,v:intclligcrät. 508 TOAN. MALDONATI COMMEN T. 309 tat fe babere.Quod occationé multisprebuit hüc locü re vera habebant ; fed quod fibi habere videbantur. Quod fi verum effet , nihilillis veré effet ablatum. Chriftusaliquid veré auferri fignificat;alioqui nulla efferpoena. Videmus autem illum hocIudzis, tan- quam paenam, cóminari; &Cc.25. 29. talc:ntum,quod negligens ille feruus nó folum habere videbatar; fed habebat, auferri iubet,& alteri dari. Cur ergo dicit, d videbatut babere ? vel quia dixerat babentiau- feretur , & poterat aliquis dubitare, quomodo non habéti auferri polfet, dixit nó quäd habebat,fed q9od. babere videbatur. N cl, vtait D. Auguft. quia perinde habebat, ac fi non haberet, cüm eo non vteretur, non dicitur babere;fed habere videri. Quid ergoIu- gelij gratia vti nolueruneRefpódent Hieron.Chry- lofto. & au&or operis imperfe&i ablatam illis effe ipfam quodammodo naturam, id eft naturalem co- gnitionem,quia exczcati funt;ita vt ne illa quidem, quz duce natura intelliguntur, inteliigerent, Quis enim philofophus fi tot Chrifti,ac tanta miracula o- culis äis per(f;exiiï'et, 104 credidilfet aliquam in eo ligenda diuina myfteria iam habentibus,eáque bene vtentibus maior infuper gratia ad maiora myfteria comprehédenda data eft:illis neque habentibus, ne- que recipere oblatam volentibus natura quodam- modo ipfa erepta eft. Ex hocloco noftra dé meritis Íententia aptiffimé poteft, vt mihi videtur, explica- ri. Nam quigratiam Dei non habet, nihil omninó mereri poteft, nifi, vtetiá aliquid fibi ex ipfis rebus dabir,qm' autem non babet ,e 7uad lmäet,æuþretnr 4beo. — — M. Tdeo m parabolis loquov eiquia videntes,mon vident ) Íimo iudicio, ijs, qui o ceptum fuum;selite dare fan&um canibws neque mittaty margaritas vefiras ante percos, vt dixit c.7.6. Sic minatur 4qu«. fed audiendi verbum Dowini, Cut ergo illis Chri- ftus parabolas proponebat ,. càm. intelligi ab illis Excitatur enim auditorum ftudium, & inquirendi diligentia, cum eaaudiunt, que non intellivunt, & nimaduertunt. Ita fit,vt peena illis in emédationet Marco, qui c. 4. 12. ait Chriftum dixiffe , propterea in Nec enim veré aufertur,quod veré non habetur. At| dzis, quod habebant;ablatum eft,quia oblata Euan-| naturalibus auferatur. Qui autem habet,cáque bene| vtitur, quó plus habet, & meliüs vtitur, eó plus gra-] tiz meretur, eó plus accipit; & quó plus accipit , eó| dignior fit, vt plus etii accipiat. Ita femper quodair] Chriftus, verum eft, qsenim babet,dabitur ei,€77 abun-| Id eft càm miracula certiffima corum, qus dico, ar-| |gumenta oculis fuis videant, & auribus audiant;nec] Jintelligere,nec credere volunt. In poená ergo incre-| |dulitatis obícuréillis loquiturs quia dum, quz per- |lpicué;ac dilucide illis dicebantur;intelligere nolue- rant,illud meruére, vt ita illis loqueretur, vt, etiam fi|. vellent, intelligere nó poffent. Sic folet Deus iuftif.] glatum verbü fuum repudia-| jrunt;prorfus auferre;feruat enim ipfe in primis prz-| apud Amosillis, qui tot prophetis credere noluerát| C.B.rr. mittam fame n ferram,non [amem pawis,neque ftim| habere tamen magnarum rerum fignificationem a-| euadat, nifi peena ipfa etiam abutantur. Huiuslocit fi qua erat difficultas, explanata eft.. Alia venit exl- A |videtur illis Deus imperare,vt audiant,& non intel- ligant. Sed hac etiam phrafi, quamuis imperádo lo-| - |qui videatur , tamen non imperats; neque quid ipfe loftomus refpondet, fic noluiffe Chriftum Indzos conuerti , & peccata illis remitti ; ficut intelligere noluit, quz dicebat; non in perpetuum, fed ad tem- pus claufit illis falutis ianuam, vt pulfarent,qui,cum [reli&tos viderent, meliüs conuerterentur. Noluit tüunc (Peccata illis dimitti , vt vexati malis debitum * ial m a o : n rat4. Quod enim dicit, v? widentes nen videants 7* an-. . Muentes non m:e/zgw, jam ex Chryfofi:omi fentential. explicatum eft. Quod autem adiungit, nequando| Vinttantur illis peccat , ncc caratione, necalia expli-| cari videtur poffe , quàm vt Chriftus eos conuerti,| & faluos effe nolit. Eodem tamen modo Chry-| aperta e[Tet,ingx:edi noluerant. Nitimur enim in! |vetitum. Noluittunc malé conuerti, vt,cum fe de- p qufosc MOX n agnoicerent, & commodiore illis tempore, malio- in illum Marci locum fcribens , hzc verba nequando leonuertantur, e2* dimittantur eit [**c4t4, non coniungit ftus in parabolis loqueretur; ne illis peccata con- uerfis remitterentur , fed refert ad verba illa, v* v;- Íus fit propterea nolle cos videre, & intelligere , ne impio & perdito homine dixit. Dauid, nolwit intelli- rique cum fructu dimitterentur. Aliter Euthymius cum verbo in parabolis loqur , quafi propterca Chri-|. Wentes non videaat, «* audientes non mtelligant , vcíen-|. conuertantür , & peccata illis remittantur ; ficut de] |gere, vt bene 4geref ; id eft nebene ageret. Ácveróa- ftus allufit, hicfeníus eft , vt ver. 1. explicabimus. Sed quocunque tandem modo hic locus intelliga- tur5 certé non ita intelligitur, vt fignificetur Chri- lf*cum nolle, vt conuertantur, & peccata illis remit-| tantur. Illz enim nobis, que nóambiguz,fed certa;| nonobfícurz, fed dilucidz fant, fixz debent effe fen-1 tentie,velle Deum omnes homines faluos fieri,nol- pud Ifaiam prophetam , ad quem his verbis Chri-| LImm. 11.4 | Execb. 18.] le quenquam perire , nolle mortem peccatoris, [Cdl morté effe impij , & aliz Fæn éinnumerabiles gene- ris eiufdem, quibus tota íc ti:in me veró,quod de Deo,excera dziecor populi buiws. tura tempora dicuntur ; apud I(aiam c. 6. 9. in He- |brzo per imperatiuadicta funt./ /£udiendo «udite, c7* ne mtelligatis «77 videndo videte, &7* ne videatse, Septua- ginta veró exiftimantes imperatiua , vt fepe apud Hebrzos fieri folet , Rro futuris poni, per fütura conuerterunt , quos fenfas bene,conuenienterq; loco hzret, Nam fi per modi,fenfus verus eft,& elegans,fed difficilior,quia velit,fed quid illi fint fa&uri,declarat;quemadmodü fit fed declarando fe fcireeum bonum virum nun- €2* vos implete men[nra patrum veflroru, Ómperare enim videtur, quod non imperat, fed declarat cos effe fa- magis, vt conuertatur, & viuat; non voluntatis eius| ripturafacra plenaeft, . | 14« Et adimpletur im eis.) In eis adimpletur, quod de| vetere populo dictü erat;jaudztw audietir cono mtelliges| fuditw audietise7* non intelligetis.) Que hic per fa-| ic fiue Matth. fiue Matthzi| - |Gracus; Latinüfque interpres fecutus eft.. Vterque|. futurum legamus, nó quid cos Deus facere velit, fed| quid 1pfi fa&uri fint; fignificatur. Si per imperandi| Galli feruo perdito folent dicere, caue ne vir bonus| - fisynon imperando, non volendo, vt bonus vir non quam futurum. Sicloquitur Chriftus infra c.23.32.] 3. 32. &uros. Necenim conceflio eft vt plerique putant, 174"45'0113 loquor , vt videntes nou videant, ey* audientesmon) — icut, I fequere Italiam venti/; fed modusloquendi He-' g, [ Hatelligant, nequando conuertantur , c7* dimittantur ei pe! ^ breisfamiliarislongé plushabensenergie. — V. d 1j. jocra[fatumm "Á ^ : ' IMO« zj.f/]æ(m' 9 ! Em j "t üidum C,ï imm[f-* L quituï;U erunf,Hd n ilic/e vcrblïööuc Wj ämilc gc/ilïas di.-ï etételir j üm:if ib u dnip N&gcmï gcrunt,qü ia w IT j pigimi EAC ii ciq TT 1 Ü I du M 'Wminp ,Cum t TU N th N uht,(äui,v TO ogi P mfntum ; | f&lüudn Em fuutig Wlf(uitm | d || " uc ss N :idwlt', ( I s .u»zmtcHigcrt*' edadten, At Cnïm m | "n Nolis "n 2;0 RE | TU Qebitum TODOf6 majo. a ï! mr 3 " Cutiymis V tepuyd) MBA hn ; M*heras ü' | : | " u*- .u*'»ä(hï'x»ï t "M uT ' n[m lJ'?) W wjl ) ,:z:g:p.', vt h n i ......*-.ïgttc) ne M ^. - lvv i A^ lag Qyu i W ; ^ ^ ....... uk» &Oykäe ATT JüX ä; NOR W It eliciins e lcagin [:/ylgl-! Pnikcenr C u ziisrcmit-k bimafel rj . | | T zil " ..'..' AC 'NH' : ; M'» : "a z&*.uym«"w l i P uI »O'll'n Rgf.'. 3 I L L m valmi) " T0 '-tl.olowu')n'.bf j | enm a bt n $ p " ul l 4 D t g on fl :aiz..:'ï"i-i."ä—hc x . '-. Aiamt qu aaal A:;'L:'.nqhwïvü i,; * * " )l! , | wus mhiitfh ubtr p i rt w lLO i o at m i i j N..-.ï*u setthl W.( VUv lp w u » d / 1 ! l m t^ U« n*nänn P .'ïJ ! À ^ ;«:V.Hj Ed 1 a : !'*mlq "B 2177 Mul ^ ^ " !'.vg..ïw' "r 'M?A?"»E N ag "* "as poni, p ab fue Mi us Tl s o sf ) &t ;g;.,?cmn Ü y » b u * 1 laA ATT La »* P aïim;ïnon t,mc- odus 10411611 zs mcfg]æ' ". lfw IJI' j?W &il | / * p sR -* - N V'T-:'u T : Zucz 29. - [geruncran ag grauarsieft, quod per periphrafim ex-| 1o.19. 29. fHybeati qui non viderunt, c7* crediderunt.Nam prolphctg " |beatiores dicit, quia cum vtriq; crediderint, tamen | |odum twem in pace ,quia viderunt oculi mai (alutare tuum. E i : , q * L L o k 1o.20. 19. Cum autem dixit;Peati qui non viderit , e7* erediderunt, d. $6. & non eft dubium voluiffe Chriftá Apoftolos IN MATTH. 310 "GADP.. XIl. .. j Tag. Incra[fatum eff enim.) Quod hic per preteritum dictum eft, apudIfaiam mandandi modus eít tovn| incra[fa , impingua cor pspuli bwine ; Similiter quod fe-| quitur, c7* auribws gramter audrerunt,C7* ecalos faos clau-| (Zrunt,chraicä eit 1331 VYIN. auresesrun ag grana , &| Ivvn v»y10culos eorü caligine offüde;id eft exceca; vt verbis cóuerterunt,quib* híc Euagelifta vfus eft , vt vero fimile fit,quod in przfatione ad quattuor Eua-] gelittas dixiffe memini, Ízpc Gr:.;cdü Matthzi inter- preté teftimonia, que ex vetere citàtür Teftamentoj|. nó vt funcin Hebreo, fed vt in Septuagita interpre- tibus cóuería tráftuliffe. Cur auté ita Sept. cóuerte-| rint;in libro Hebraicarü lectionü rationé reddim". Népe hac tria verba yvn 4551 yourt alijs püctis le-| gerunt,quàm nüc legütur ab Hebreis. Nüc enim le-| gim" qDUrt impimgua ncra[fasilli legerüt yourt imptgaa-| tunm eff incraffatis efl : nüc legimus 3271 4g graua; 1li le-| plicarüt,rojs acà Bapsoc sna(as aurib, grawiter andinertits| nüc legimus yvn caligare fac;illi legerüt yun oculus|. ópSaAjsdc aslav exapquusav, & oculis fuis caligauerüt.| ter ipfum , ut exczcare cor , aut illuminate poffic Deinde, quiaiam cor populi impinguatü erat , iam dixerat, 4udiendo audste , 77 nodte inte igere, quia fcie- &uri nó effent.Non ergo nunc iubet Deus, aut pro- epiftolaad Rom,c.9.Dco iuuante differemus. centiz illa effe contraria, Quia vidi/Ty me Thoma credidi- illi;& iufti, quibus Apoftolos Chriftus antefert , eo ths crediderunz.Facilis erit folutio;fi fpc&em?, quid ihic;quid illic Chrift? agat.Hic Apoftolos prophetis |quz credebát, & videre optabár, illi viderunt, hi nó viderüt. Et erat merito in beatitudine ponédum fi- lium Dei tam diu expectatü, tam ad liberandos à ty- 'tigiffe.Hoc enim fenfu Simcon ille , qui redéptioné idixit, Nwne dimittis feruum tuum, Domine, fecundum ver-l jillos,qui non vidétes credunt, illis prefert,qui ocu- lis idem metientes, non credunt , nifi quod vident. |Sunt, qui, vt has fententias concilient, hunc locum| non de oculis corporeis ; fed de oculis mentis intet-| retentur,vt Hieronymus,& Chryfoftom?*; fed non| eft iftud neceffarium ; przter quàm . quód*de folis| loculis mentis intelligi non poteft; quib* prophetz,| £Z, inquit;| & iufti Chriftum véturum viderüt. Abra Jexultamit,vt videret duem mewum,vidit,eo" ganifus ff Yoan. illic D.Hieronymus vertit;Septuaginta veró ij(dem| aures agzgrauatz,iam oculi cxcæcati,äroptcrea enim| batadeo exczcatos cíle, vt etiamfi audirent, intélle-| pheta orat,vt exczcétur,qui ceci iam erát: fed reddit| rationé&,cur intelle&uri nó effent;quia czci erit.Ita-| que fuperuacaneum hoc loco eft ; quomodo Deus| Qxcxcæcarc,& indurare dicatur , difputare ; de ea re in| 16. Ueflri autem beati oculi. ) Videri poteft huic fen-| Iíraclis expe&abat,cum Chriftü in vlnas excepitfet;| icorü caligine offu(us eft , & per periphrafim xalvéq - ' / C |& gauifus eft,verifimile nó eife arbitror; quin mul- Ver(io Septuaginta,quam aut Euágelifta, aut ci" in-| Iterpres hocloco fecutus eft, multo meliorem habet| fenfum , quia Deus ipfe loquitur, non propheta;| - Deusautem non dixiffet,mmpimgna cor popals bume, c77| rum eoris ag graua:cui enim dixiffet , cum nemo prz | - Ifaiffe vidétur Apottolis beatiores, quod non viden-|. E rinide diaboli homines neceffarium videreillis có-. - " Inominatiuus empst ex Hebrazorum idiomate. A B [quafq; períonas, queq; digniffimz fuiffe videbitur, z Jnoffre contreffauerunt de verbo vite,teflamur,e7* annutia- dfantlo,eo babemusfirimiorem propheticum fermonem. Atq; |jiam enim parabolam audiuerant.Marcus c.4. 13. in- .|maeft , non intelligitis, quomodo omnces alias,quz prophetis anteferrequód,que prophetz long? , illi prope; quz prophetz obícuré illi perfpicué; quz Erophctæ fpiritu; illi oculis etiam vidiflent ; mani- ü(que tenuitfent;ficut Ioannes ait r. epiftola c.1.1.2. Quod vidimus oculis noflris , quod per[peximus , ey* manws mus vobis,& Pett" epift. 2.1.18.19.6" bac,inquit,vecem nos audiuimos de celo allatam cum e[femes cmrn sllo i monte hoc fenfa Theophyla&us, & Euthymius exponunt. - 17. Multi prophete, €7* in[H.) Nominatnobiliffimas quz Chriftü viderésnec tamé videre potuerüt, quoó magis gratiá & felicitaté Apoftolis à Dco concefsá| cómendat. Quo etiá fpe&at, quod Lucas c.1o. 14. ad pphetas nó iuftos;fed reges adiügit. Credibile enim eft Chriftá ea tria perfonarü genera praftantiffima nominaffe;prophetas,iuftos,& reges,(ed Mattheum reges, Lucá iuftos pretermififfe.Quód auté Hiero.& | Euthy.adnotaucrüt non dixiffe Chriftá omnes pto-| phetz,fed multi;quódaliqui ex illis viderint, vt A-] Eraham,quf exultauit, vt videret diem Chritti,vidit, tos pro omnibus po(uit;vt Apoftolis,qui pauci erát, opponeret, vt Rom..19.multí(q; alijs locis factü vi- demus.Nam ne ipfe quidem Abraham ita Chriftum]|. vidit,quemadmodum Apoftoli viderunt. W | 8. ss ergo.)) Vos qui vidiftis;.quz multi prophete;| & iufti voluerunt videre, & non viderunt; & audi-| ftis, quz volnerunt audire , & nonaudierunt; vos| quibus datü eft noffe myfteria regni celorum , càm|.- czteris datum non fit, vt dixit ver.rr. ' "fudite. ) Intelligite parabolz fignificationem ;| dicat Apoftolos à Chrifto fubreprchéfos , quód pa- rabolam non intellexiffent , cum primum audieriüt| Nefcitis pamboltm banc , «* quomodo omnes parabolas co- | sgnofcetis ? quafi dicat ; fi hanc, que omnium facilli-| difficiliores funt; intelligetis? ficut infra c. 15. 16.| ladbuc «* vos fineintellettu e/iis?Reprefïcndit ergo, non| quód intelle&ures effet facilis; quis enim noftrum, fiaudiffet , nemine interpretante intelligere potuif- fe? fed quód , càm tam diu cum ipío verfad fuiflent, & deberentmagiftri effc propter tempuS,przcepto- reinijsrebus , quas ipfi alijs explicage deberent, in-|. digerent. Vtalio loco, Tante tempore volifcum [um, e7|- |men cogneuiflis meRoan.14.9. —— | | — 19. Omnis qui 4udit verbum regni.) Euangelium. ! Etnon intcllzgit.) Non recondit alté in animo, non fouet, non meditatur, & quafi terra cordis fui tegit. Nam non intelligere , non femper culpa eft; hic au- tem culpa notatur. Sic ergo hocloco accipitur in- telligere,quemadmodum Pfal. 40.1. Bearss, qui smtelli- |git f'uper egenum , €7* pauperem, id eft qui curà illius ha-| bet; qui illum fouet, qui tegit;qui nutrit; redundat| — — Fenit malu.) ósroysgóc malignus , diabolus, vt c. 6.| 13.& alijs locisquas illicadnotauimuts. g .. Hic eft. , qm fecus viam [eminatus eff.. ) Verba hzc| occafionem multis prebueruntlongam texendi di- Íputationem , quomodo ille qui audit; & non in- telligit, fecus viam feminatus dicatur, cüm non ip- fe , (ed granum feminatum fi. Nam, dum femi- nat , aliud cecidit fecus viam ; aliud in petrofa , verfu 4. Res non eft , vt mihi videtur , adeo dif- O i fcilis, " X* 315 JOAN. MALDONATI 314. ficilis , vt tam longis indigeat commentarijs .. 5e- minari dicitur, & femen quod iacitur ; & ager,1n Iquem iacitur. Nam & fata inde dicütur agu ipfi, qui ferütur.Ergo, qui audit verbü regnis & no intelligit,! (ecus viam feminat? dicitur,nó vt íemen; fed vt ager,| & terra,que fecus viam dura eft,pretereuntium cal- bonüíemenin noftris animis foueatur, Eos,quiau- kaun-« äcipit.vide fuperiorem yerfum..-.« - -lit;cordis terra tegit;opponit enim huncilli , qui cá audiat , non intelligit, verfu precedente. Cum gaudio - Butem dixit,vt fighificaret hominis leuitatem. Nulli [enim minüs conftantes auditores effe folent; quàm; serpetts r » hoc eft quod fequitur. derunt,cótinuó:exorta funt,quia non habebant ter- cata veftigijs.Eodé modo;quod ver.20.22.& 25. dici-|. - [tur,intelligendá eft. Seminatorem Chrift fc ipfum| - vocat;femen verbii Euágelici;agrum mundü;diuer-| Íam in eodé agro terrá, aliam fecus vi&, áliam petro-] |làam;aliam fpinis coopertá;aliam boná ; homines di-| gerfos,volucres , demones ,quiid querant ne quod|. : | B diunt, & non intelligunt calcate vie cóparat, quia,| vtfemen,quod in viam cadit , nulla tegitur terra;fed| auibus expofitií manet: fic verbum Dei, quod in au-|. res corporis incidit, inanimum veró non defcendit, quafi nulla terra te&tum ,-facilé..à diabolo dixi-| |-020. Qi—au'teäi Fipärloftraþ -&minam? cj?)Scmenex— ]. Eteontinuo cum gaudto accipitillad.) Intcniy.ïit', recó-| ] Iqui initio maxim? videntur ardere... Id etiam in reli-| gione fepe víü venit.- Qui citó»veniunt;citó abeunt;| 31 Nonbabet autemán feradicem.;) Conftantiam,nó| |habet alté impreffum Dei verbum , qiia non habet. - terram multam , id eft magnam ; profundámque, vt ita dicam,voluntatem.Ideo femina,que in eam ceci-| ] . o : E rA : * |etiam eftuante fole & aduftis radicib* aref?:u.æod r in terram alté defcendit ; fezó nafcitur ; diu vi »edit ; natum eximo milffo humore nutrit. P tam, & fortaffe boriam, fed fpinis opertam ; quas,fi ; e&,qUOd aito ; * 5 : EIECDENA 15 : i ' | n Qui autem feminatus eft.), Vide verfum 19.. aam ;fed fpinis plenam femen exunito n o cdoes COBieff quiverbi Dei audit.) Plus, quàm dicit;figni- ] ram multam,yt dixit ver. 5.. Nam femen , quod íola' - kerre fuperficie tegitur , citius eXoritur.; fed citius, elot4 - Vtriulque rei eadem eft caufa, quiaterrá habet mul-| Kam,que quo minüs citó enaícatur,& appareat ; im-| . Continuo Jfäandglzäzmr, ) Cadit;id eft fidem deferit; |hoc enim verbum fignificat. Tria terre genera. di-| itinxit,que nullo.imodo arata eft,vt via, & nullam, vtj ita dicam,tétram habet;que paucá habet ; que mul-| :|cob.3. 18. fruPusantem iuflitia in pace feminatur faci-| | E entibus pacem. Itaque duo ex hoc loco.Caluinifta-| neraPe-] non haberet,yberem effet früctum redditura.. Hocl norimn ope-T. o jfn flinn.) Qui interram quidem multam ;'ac bo-| aicat.Inteiligendum enim eft, quiaudit,& intelligit;| vt de fuperiore dixit,cum gaudio accipit illud.Hunc| [nimilli preponit ; táquam propiusad eos,quimul| . |'iplicem frudtum ferunt, accedat... Nafcitur eteniml ; |parshominum quafi publico eas ftudio confe&an.| in illo verbum;fed folicitudo feculiiftius ,& fallaciaaL'. diuitiarum illud fuffocat, Cædg(lüc, vtfructum non| ferat.Solicitudinem huiusfeculi vno verbo vocaüitJ quicquidin illo preter regnum Dei , maeno ftudic| *'ho.mincsqugrvuxïtähon—orulïï ambitionem , negotia lites; & quidquidà querendo regno Dei homineml tardat. In quibus.& diuitiz comprehenduntur , fedl cas propterea nominatim expreffit , quia maxima| &.. E . |enimnon folàm terrz qualitati , fed etiam. colen- [tis diligentig refpondet. Immo fecundüm diuinam |gratiam vnufquifque fe ipfum,vtait Auguftinus;bo- d ]nam ; vel malam terram facit.Alter;; quód omnium fer- Den7] |fun£: Fru&um vocat; aut opera bona;, que fidei ,:&| "lverbi Deifru&tus effeíolent , vt ; auferetur à voba ve-| |gnum Dei , e7* dæ*bituægmtz facïimri frutius eims ci 21.434 J:ut; quod magis credo, vitá etern& vt 2.Cor.9. 6 qui] - irum , & Lutheranorum errores refelluntur. Alter,. alios centefimum; alios fexagefimum ; alios trige- Ifimü fructüafferre ; prout nimirum quiíq; terrá co- n eritdup. c10:22.alludit enim Chrift*de femine,&] |fpesqui arat aravesez" qui trituratym [pe frücms gercipiendi.| À |biles tunt, & quia homines fallunt... Hebraica enim| eftphrais,fallacia diuitiarum; pro fallacibus diuitijs;| vt Corpus mortis huius , pro corpore hoc morcali| RaiT2 u £t us a ko Ka m PC ( admodum eorum , qui fru&um non ferunt , tría fe- qui fructum ferunt , genera diftinguit , quibus om- [nés vnius , atquealterius generis homines compre-4 |hendit. Bonam.autem terram appellat non folàüm;]- :|quanaturafua bona eft; fed que bene culta, que| iubac&a , que purgataeft. Nam & ; que fecus viam| eft; bona eft,fed arata non eft : & ; que fpinis oper-| D exercet; vtfupravenig. .. - H oheueded QU Lerin al ab ia 5 Mpl n IN II Et facit alind. quidem eenteffmnum. - USD endliv , o . ään'kovf& ,6 d& aemxov(a. Hoc qmdem centum, bocautem (035, Qutveró in terram bonam [eminatus eft; ) Qgem- * cit genera; ita ; vt notauit Hieronymus;tria eorum;| as bonafortalle ; fed inculta. Illa abfoluté bona di-l zitur , que & natura pinguis, &—dfli'gemiä bené culj taeít. Sicexemplum magis in homines conuenit;| Quorum-eadem , id eft bona perfe natura eft, bona] per fe voluntas ;fed.eam alij , aut:non colendo viz| himilem ; aut nonalté arando petrofam; aut non far-| [riéndo fpinofamfacimnt.. i ecRERSI v | - Hiceff 5 qui audit verbum ,c7 mfe:'ltgzt ) Meditatur;| 4. ]j fexaginta ; boc vero- triginta, Scd. Grecé-nomina , vi] : Gram.ma-ticivecgm,numemliatordiäfakiä;.g.oüta funt| |pro numeralibus diflrributiuis , vt conftat ex fenfüs| voluit enim dicere fi tate , quanquam aliqui nom mali au&tores ita locuti parct feminat,parce q9*metet,&, qui feminat in benedili i"'l [ jn carne , decarne o inetet corruptiontm , qui autem [emi- npat Và fpiritu , de fpiritu C2* metet. vitam «ternam , & Ya-| quód nos vitam zternam mereri negant: fru&us. beatorum prgmium zquale faciunt , càm videámus li. Lucas c. 8. 15.addit , ez- feutlit afferunt m patientia, quod nóideo dixiffe arbitror Chriftü;quód quicüq; ::::::: ; É . p £: E o p« ;fä&äb&" i : Tim. 3.12. vt in quibufdá nouorü ligreticorü cómé: j,,,;, volüt inillo piéviuere; perfecutioné patiantur 2. ad tarijs lego:fed quiasqwi perfeueranerit vas 1 fine ic fal-| ei? frudtt agés ad paziätiam;agricQ-Iafäquonz'ä debetim| 1. Cor. 9. 10. Deinde ; quiavoluit hos: illis opponc-| re,.qui cótinuó exortifunt , quia terrá multá nó ha-| voiui efingulas menfuras.;alias cente-|- - |nas yalias fexagenas ; alias tricenas afferte. . Latinus| |veró interpres pro- centenis , Íexagenis j tricenis , centefimum , f*mgtjimam, trigefimum. dixitjnon fatis vfi-| nibuesde benedi(liombus q7* metet, & ibidern ver. 10. Qual antem adwinifirat femen [emimanti , e7* panera ad manda-| candum preffabit, ey" multipliabit femenveffrum, 7* an-| ge(;it incrementa frugum mffitia vefira , & ad-Gal. 6.7.8. Que enim jämimmmt bomo , bec « metet, - Qui femmat| — t THI contra ni in mütey ( fer. 12.. de 'vfr Do 32155. ! Inequale - )- tu.r.Falläc;esjferö;appellat-*,.& quia:fugaces , & infta-| Ibebant füpraver:; Jlli enim fructii n6 ferunt;hi feró! bereticos, 1 Lib.3.d] - - ; qu1d€m , z cafapud d fitnomue faret d | a&qutpræu L po tifclm, GUUÉ, ar lt Chril bt At ücrit a 1j C Hebra dotiroum. It Idbf OWSMQ dfindc, T E [ — d F Z £ — —— MT z,æ:;;amer, Hl c At n Rs &ünd Ts - Qany u | vl 3 . ^ '-?f. Wc'dm)g | Ka U N QWWW»MIV i AT ERE 9U DN ]i Z H !] TEQU &t , ;- 5 CL Lzsyadas ts T , '1 aterte, Limus M mcems,g l " * ^ 1 E ^ h1 unaornsve Á || w - Q v P. F f EDNI AMAT 4060 ; H '. AT ' f ^ | nicnà - " | 4 : æ,;':;Co;y,Qj l 1 l m am ffunuüä lll;ï j | 7 hod mmdu-; | s i C , k . ( l (£ D s'f.w ' m TUN T d * 1 19 st 4057 t m PTR Zm:if-'ääüät *?X : i T 4ATT O N.HW l ^i .gxu-. | TA d " LWW ! i ..bL :L-l&o '":mmw , B " I ! i vtl "u a :c*ïmf" Ih Pt d m j , " É Ls (* "A ZM""M-W »! M a K, n ,fzï. | æ;fflf*:w ;u,,'ï?.m | 'A' agl läli!' Ti *ïä'lïmþg p Ts U. o, l )V",) «t '-ïïc«iemmäqu' P Q v m 'q".ïüïämwi»c,æ.u*g Á , " , | If fl - FOT d hdfm. | Frattas - [eenteftrmus, d fexage dMinus mar - ! » tnm,ir-|q. 9. Alij centefimum ad martyres/fexageíimi ad eos ginum , & monachorü lex Patrib? eotra Cal. BAT. T Merítora. onequali Itet. l(ant,omnes fan&i,omnes pcrfc&i. Non ignorabant [non concionatur, fed interpretatur, abíurde & tur- Jatque premiorum elfe differentiam. - -|res hac parabola Chriftus voluitfignificare. Primü, 314. —N MATTH. CAP. XIIÍ. quidem,& diu, patientérque expe&tatum,íed tamen. A co vberiorem ferunt.. Ridet Caluinus omues vete«| tes interpreres hatid paullo, vt opinor, ipfo melio- res, qubd centefimum fruc&um alij ad virgines; fes xageíimum ad viduas, trigefinium ad coniuges refe- rant, vt Hieronymus in hunc locum, & lib. contia Iouinianum primo; & in apologiaad Pamáchium; & Athanafius in epiftola ad Ammun.. Alij centeft-| mum ad martytes, fexagefimum ad virgines, trige- limü ad viduas, vtidé refert Hieronymus. Alij cen- tefimum ad martyres, fexagefimüad virgines, trigc- fimum ad coniuges, vt Auguftinus lib.r. qq. Euang.| B qui bona propter Chriftum cótemnentes vendunt, vniuerfa qug habét,& dant ea pauperibus;trigefimi adeos, qui contenti funt przceptorü obíferuatione,l vtau&or imperfe&ti homil. 31 Alij centefimum ad anachoretas , fexagefimum ad caenobitas, trigefimü adcóiuges,vt hocloco Theoph. Caluinus nullosin [(ua Ecclefia habere vult gradus, omnes apud illiá, &- cutapud eiufdé herefis aä&ormn Iouinianü equales ifti au&ores, qui à Caluino ridentur,non proptetea| C IChriftum hgc tria genera diftinxiffe; vt virgines, v1- duas, coniuges; aut martyres; virgines, viduas figni- ficaret ; fed parabolam ad mores noftros alij aliter, lomnes vtiliter accómodarunt.. Sciebant Chrifto il- Mud tantium fuiffe propofitum , vt doceret omne fe- Imen, quod in bonam terram cadit ; adeo multipli- lcari, vt;quod minimum ferret fructunytrigefimum Iferret; quantum non nifi optima, & bené culta terra Iferre folet; quod maximum,centefimü,;quod medio: Icrem , fexagefimum. Nam etá Auguft. fubtiliter Ide his numeris, vt folet,difputat;,tamen non tam in- terpretando,quam cócionando facit. Caluinus dum D |piter errac quia, quod cum primis Chriftus fignifi-| Icare voluit;negat, vllam meritorü,vllam fructuum, 2.4. fmileeft regnum calorum bomimi ) Non opus eft difputare,quid per regnum celorü fignificetur. Ma- nifeftum enim eft Euágelium fignificari. Quódau- |tem nó femini, fed homini feminanti fimile dicatur c.rr.16. explicatum à nobis eft. Nihil enim aliud Vo- luit Chriftus dicere, quàm perinde fe Euangeliü ha—-. E bere, atquefi quisin agro fuo bonura femé femina- uerit, & aliquis eius inimicus fuperíeminet malum.| ag.Cum autem dormirent bomines.)Id eft omnes,quem Hebraifmum fepe iam adnotauimus, vt c. $.13. Galli| - dicerét;,cum totus mundus dormiret. Tres in primis in Ecclefia non folum bonum femen,id eft homines bonos, fed etiam malum, id eft homines malos etle; deinde, fenon effe mali feminis au&torem,fed boni; malum à diabolo feminatii ; pottremo malü fcmen, [quod feminatum à diabolo eft, fe patienter víque ad meffem laturum effesnecftatimeuulfarum. —— |. ] a6.Et feutlum feaffet ) Spicam protuliffet;grana gc-| nuiffet; vnde potiffimü bona; & mala herba dignof- citur: meffis enim nondü venerat. Parabolam Chri- ftus ipfe exponit ver. 37. Ipfeeft, qui feminat; cius ager mundus ; bonum femen filij regni, id cft boni; qui regni celorum heredes fünt;aut Euangelica do- étrina,quz bonos eos facit; zizania, filij nequá TET T& «oyipé maligni, id eft diaboli,vt ver. 19. Dicuntur Idum, fed ad i»mplcn-dänatrationcm adhibentur;non leffe foliciti. Primàm quidem non defolis agitur h- |de hereticisinterprerantur,nó quia foli,fed quia ma: lgantur, tamen non abfoluté paterfamilias prohibet leuelli zizania;fed ne forte fimul & triticum eradice- icito fäntmtiäprffär amus fed Deoiudici termini refernemw |ut cis dies tndici] venerit, le non (nfbicione criminiss fed ma. loifeffie reatum de [ancloris catu eijciat.Caluiniftas, & Lu- F : [ticus effe poteft,fi illi heretici nó funt. Atfüt quietis idico, quód non malim eos conuerti, quá occidi; fed mitia diabolus peccat. Reliqua perfpicua funt. homines, quibus dormiétibus zizania diabol" femi- que,vellét ne,vtzizania euellerét, Chriftus n6 expli- cat, idco, vt opinor, quia ifta ad pambolæ fignifica- tionem, quam Chriftus fibi propofuerat;non perti- nebant, Multaenim in parabolis non ad fignifican- quafi parabolz partes, fed quafi emblemata;nó quia regendz Ecclefie curá habent;interpretantur; quod, & fi multis non placere video,vtinam verum nó et- let; quanquam non ignoro Chriftum tantüm figni- tente zizania feminaffe;feruos autem,qui dominum togant; velit ne,vt zizania euellant; ardentes aliquos Ecclefiz miniftros effe, qui & hareticos, & malos Catholicos bono quodá , & pio religionis ftudio de medio tolli vellent. Sunt,qui hoc loco abutantur, vt probent,aut non puniendos,aut nó occidendos ha- reticos. Quodqui faciunt, de fe ipíi mihi videntur M teticis, fed de omnibustfilijs diaboli, qui filijs regni opponuntur; inter quos ptæcipua'quidä fpccies hz- retici funt,totumautem genus non funt. Iraque;qui hzreticos tollendos effe negant; multó magis fures, Tantó enim perniciofiores hzretici, quàm fures, & homicidz funts quanto maius eft fcelus animas fu- rari,atq; occidere, quàm corpora. Ideo ergo veteres fcreomnesauctores,vt Chryfoft.Hieron:&c Auguft. ximézizaniafunt. Pratereà, vtíoli haeretici incelli- turs tuncergo ex fententia, & voluntate illius,eucl- dicetur, vt reété D.Augutl.lib.s. contra epiftol. Par- meniani c.2.& D.Thomas maximus Theologus ob- feruauit; cum ergo periculü non eft, ne fimul triticü eradicetur;fed periculü potius cft;ne finon eucllan- tur, triticum lzdát; quid opus eft meffem expectare? maturé euellenda fant,maturé cóburenda. Przterca, cur Pcricu[ü eft, ne fimul cum zizanijs triticü eucl- latur;aut cur iubet paterfamilias meffem expe&are; nifi quia ante meffem dignofci, & feparari à tritico non poffunt?Cum ergo & dignofci poffunt, & fepa rari,vtique feparanda funt;vtique comburéda. Pre. monet pominw (inquit Hiero.)ne,vb; quid ambguum f theranos;quis nó cognouit? quis hzreticos effe non videt;qui vix vllam antiquá herefim non renouarüt Nullus vnquá profecto hareticus fuit; nullus hzre- qui vnquá fuére turbulentiores?qui vnquá tot exci- tarunt bella qui vnquam tanta vfi crudelitate tátum humani fanguinis effuderunt. Neque veró hzc ideo tantüm principes , aut; quia principes ifta lc&uri RUL .L 44. vosex patrediabolo eflis,e7" defideria patrs veflri wgg : f'acere, & 1.10an.3 8. qv facit peccatio ex diabolo ef 4uia ab Qui fint nauit, qui ferui, qui accefferát ad dàm, rogauerünt- neccflaria fant;fed quia fieri folent.Oés taméveteres| linterpretes hominesdormiétes Epifcopos,&cos, qui ücare voluiffe diabolum occulté; & nemine aduer-|. multó magis homicidas tollédos effe negare debent.| lenda non funt,cum periculá eft; ne & triticum era-| N'8 émhiá n parabo- Is sd rem pertenent. Sententiá. 1. Ecclefie de puniendss H i2&Yelicu defenditur. | ?. 1. q. 1. 3rc 8- ad ld ( q.1r4F. lo 4d $. Caluinifté e Lutbe . Yans? maxi. mé baret£-. Cl. : E Coztra Ll bertatem — cofcientia,. non funt;cos,qui Frinci pes monere poffunt,admo- neo, non licere illis iftas, quas vocant, conícientiz auté filij diaboli,qui eius opera imitantur,vtIoan. 8. u g ; Aber-. j Romanus Pontiféx Chrifti perfona,& tanquam pa- imul & triticum eucllatur; & ére Ecclefiz effe; vt 316 317 libertates nimiüm noftro tempore vfitatas hereticis| dare, nifi prius Ecclefia, aut isqui Ecclefiz caput eft terfamilias iudicauerit non poffe cuclli zizania, nifi Cant.6.9. Ecclefia Catbolica pe totum orbem h« re[is 12 an- gula. |Vfque ad metfem permittantur vtraque: creícere.:| iIHuius enim rei non Prmcifgcs, qui patrisfamilias| - [gubernatoris iudicium effe debet. Nec debent prin- |cipes patremfamilias rogare , vt finat vtraque cref- - |cere víque ad metfem: fedan velit;vt eant, & eucl- lantzizania.Ita eosaffeCtos,atque paratos effe opor:| . Itermento comparatur;quia occu litEcclefia poft totannos tam anguftis terminis de- jarbitror. Si enim Auguft.Donatiftas,quia quadrin- Jeft, quin proptereà grano finapis fimile dicatur eflz, Iferui funts fed ipfius patrisfamilias ; 1deft Ecclefie tet, vtà patrcfamilias.coerceri potiüis opusfit,quàm incitari. u yeen | q39523u5be 3 sf : * ponit; adhucenim de femente ; id eft de initio lo- quitur Euangelij .. Per primam declarauit diuerfum Euangelij cffe&um proutin bonam; vel malam ter- ram cadit, cum feminatur. Per fecundam, quomo- do fuperfeminato pcr diabolum malo femine adul- teretur.. Per hanc; quantam bonum Euaneelij fc- men habeat vim , & ex quàm paruo initio in quàm admirandam magnitudinem excrefcat. : INon dubi- to,'quin regnum czlorum in hac parabola, ficut in pracedentibus, Euangcliü fignificet,aut,quodidem quemadmodum: Ambrofius in c.13. Lucx , Chryfo- [fomus homil.47. Theophyla&us,Euhtymius, Hie-| ronymus, Beda & Auguftinus ferm.31. & 55. de fan- &is interpretantur. Etfi Hilarius Chriftum ipfum regnum czlorum ; & granum finapis ; alij veró Ec- clefiam vocari putant.. Omnia; quodad fenfum at- citur Dan.2. 55. & Euangelium f»aullo- poft verf. 3s. ! tam creícendi vim habet, & Ecclefialuna in fcripturis facris vocari fo- let; quz initio tenuis & exigua;in dies crefcit, quoad plena fit. Sic enim Ecclefia initio quidem exigua & obícura fuit, meprentibus (inquit) à lernfalem Luc.24. 47. Ícmper increfcit,donec totum compleat orbem; hocenim de Chrifto veré dici potuit, qui domina- turus eft aaari v'/zdme 4d mare, €7* 4 flumimne v/aue ad ter- minos orbis terrarum.. Pfal. 71. $. D. Auguftinus non alio magis argumento Donatiftas in vno Africe an- 2ulo, ficut nunc Caluiniftz Gecneuz Ecclefiam Ca- tholicam cócludentes refellit; quàm quód non pof- hiniri. Ecclefia;inquit,lunz fimilis cft,fi quis nouam Lunam primo, & fecundo die non yidet; dignus cft venia: quiautem iara plenam non videt czcus eft. Quod propterca dixi;quia multo magis contra Cal« | & |Hieron. ftue alius quis fuitinterpres;qiii hoc modoy ' |eonuertit, credendus eft. non ignorantia ; fed certo| - 31 Simile eft ) 'T'ertiam eiufdem gvcflneris parabolam cft; fidem , do&rinam Euangelicam , verbum Dei;| tinet, eódem redeunt. Nam & Chriftus lapis fine;- manibus excifus in montem magnum factus effe di-| : |mis;jnam certé minutum altera parte minus erat.Ità | leftate maturuit; incius ramis, vtfemen cdant, infi. uiniftas nunc, quàm contra Donatiftas tunc valere gentis poft Chriftum annis Ecclefiam nó videbant, quingentus octoginta poft annis non folàm non vi- dent;íed ne videri quidem potfe dicunt,appellaffeti Grano fimapi.) Auguftinusfer. z1. & 33. de gan&i*s; propter ardorem regnü celorum grano finapis com- parari putat , quod multi alij non tam docendo , quàm concionando fecuti funt. Nec enim dubium quód, cüm initio paruum fit, in ingentem magni- CZcos appellat: quo nomine Caluinittas, qui mille| ; |quranon ideo deauibus mentioné Chriftus fe cit, vt F jaliquid indicaret noui myfterij:fed vtarbufcule ma- jenitudinem,firmitatémq; declararet;que infiderites |pars parabola;fed emblema. Si quis tanien córendet laliquid praterea fignificare ; non repugno; fed po- . [tius doceo . conuenienter litteris facris reges ,. |principes, cófque omnes, qui, vt loquitur D. Pau- llus; in fublimitate conftituti fünt, fignificare pof- tudinem crefcat, vt ex fequenti verfu intelligitur. 32. Qued minimum quidem e[d omnibus femimnibus.) Siue |fe ; qui in Euangelio , & Ecclefia fuftentantur;| J& ; vt folet Chryfoftomus dicere , fignum crucis potius confilio folecifmo vífus effc. Quod & Sep- tuagintà interpretes multis in locis frmili de caufa Grecé per cóparatiuum dictum etl, pupoTepov aolv | rzïJ, e'réppAeutoy , minus omnibus feminibus, vim *ha,ä; bet fuperlatiui.Solent enim frequentcr:Grgci cópa- ratiuis pro fuperlatiuis vti, vt cum Apoftoli dicütur u Itis femen,effe conftet,fruftra mihi videntur nónullil interpretes difputare. Necenim minimü omniü di-| citür, quód omniüm omninó minimü , (ed quódex| fcntétijs, qualem iftam apud Hebrzosfuiffe credcn- cabatur, grano finapis fimile cílediceretur ; cim ca comparatione non vno rantiüm loco , fed pluribus: Chriftus vtatur; vt cum dicir, fi babuentis fidem, ficur granum frnapi C.17.10.in huiufmodi,;inquam,fenten: tijs non folemus philofophicé & fübriliter ; fed po-| pulariter,& ex vulgi opinione loqui.: Vulgusautein inter vfitata femina granum finapisi aut minimum: putat; aut vcré in minimis num emic:;,qumdmodig' |Matthzus c. 5.:26. quadrantem pro minima moneta Idixit,men exies, Ànquit, mde,donec foluas nouifeimum qu&— jérantem , non quód minima ellet , fed quód ex mini- que Lucas,vt idem fignificaret;non dixit; denec foluas] kontf'imum quadrantem, ícd, noui[iimu mimutum c.1.59. Quomodo arbor fiat; cüm herba fit; nonnulli etiam |querunt, ac difputant; qui finapi,vt opinor,non vi- |derunt. In calidioribuslocis longe fuprahumanam gnos furnos ad coquédum pancm calefieri. Amant vchementer aues eius granum;itaque,cum feruente derefolent; quas, etiafi multa fint, potfunt infradti gmiant, €7* babitent i vamis eim, Habitare dixit pro fe- dere, ficut é contratio federe Ízpe ponitur pro habi- tare propter Hebraicum verbum avvquod vtrun- verbum id proprié fignificet; nec fententiz veritàs refpondcat.Nam ego;qui magnas aliquando finapis fyluas vidi,infidentes fzpe aucs vidi;nidos non vidi.| iIQuid per aucs czli fienificetur, opus nó eft querere, aues fuftinere poffit. Itaque non eft,vtfoleo dicere; & geftant feciffe in corü Idiomatis -adno.tauimuä.xod*en-imï | ftaturam affurgit;vt vbi copia eft;/fylua cffe videatur.] .. Vidi ego fepe in Hifpania finapi locolignorum ma-| - fuftinere. Hoccft; quod dicit, it4 vt volucres cali ve-| * . j * * " " à ^ I'"c.;g- 460 inter fe difputaffe,quiseorum effct maior;id eftjquis & 1:.24 maximus. Voluit igitur interpres compáratiuum in| . fuperlatiuü vertere,vt veram fenfum exprimeret,&| .. . tamen comparatiuicóftru&ionem retinere; vt non| --- fuperlatiuui;fed cóparatiuum Grzce effe indicaret.|- Quo auté modo granum fm'apis minimumomniül. . (emirt& effe dicatur, càm alia minutiora, vt papaudes| .. Gránuan | ï OE TSSOLETIUL REU ! : e dpo .0 gMenapis £s 1 omniü minimis vnum flt.SIn'prouerblahbusem,m-f T ter FHle- L dum eft; vt, cum .aliquid valde paruum cffe fignifi-proetis. | |que flgnifïcat.* Qq:æreinondebum*ümixgöüïi quidam EY afnn interpretes vertere sea]acxsvgy nidulari j'càm nec d B L Ti:n.z.lä J af U -'.l' hj 1 breorun Y | i al '*iw— Y ä M diane youcre q&ïïdahu a q *5 egtb ab st p mpii g. Di fuPtïO' QQRCCP ca)qm | Pgo?ïï — Aundi : COI.j üll ] *Pfopr: onyj j Ht f'fz'lläi [ bt tett J ts I v[quea Q qui ) — Jts ' - [neof TU etemd ttpo,al fiomii [eint,a Qt,q Rment oou us q atTok od fata f Dabylo Sunt, ( gfenm ; 0,I0n quäm Plu NU pofuüfc T Ti Cntirex Ali o VnHmEP] farinæ F'P M P (Qht UET (lllemïu 34 COI]do; 1II &HQS pa — nb E | x h à.li : a«l n .gbw 5" L "N * t ass l '-.&N' I al 1 "TE & T L] N : htj Ia v "AVid, TE D N s Ml aiml"'*. "4 : . Atenme Venfur ol *ï'a, D mum TM . '....x.»,uX"'AQï**þw d " il dl" OR RUR Atl TOnerh *'51: - W T'OUeI IQ COSfnlfecreds. .u.lm.ln- *-; 0 h.,k à ællþm " As G ej WQ*L,N-*A ; -X- Y MA Rn 1 N 47 0 * EADMEIB hw 1j ! v -wu. .,»*gm)w í N "AC Hs ] t us .xnd.an..'*:c,,,f;;;"';A ? i'*'*'?*f'l- fos u v .uiag.';h;h.'-.:g).: Éw f k Q Vnlemoe) .L*:.u" H;f:zu.)äuï.., LL ET Ts ] HINT Ju .'5?/!.5'/276!! ! 'amt, hito | u, V25 Qd M n ! .0 CL« IOR 146 VM N 14* s* ia4 AA u " MOu f.b(.x&üxm'il L: a pute nins el o n r j m w m calelez Andi v Que z ^ veemencitt inh..x1 ia ; iusunt t pb e r 0207 AI?!S;(.'H..JI:, , r, t^ ml illll^ en ao I^ 0um "-:,Ci. '- :' | £ adla, l. . POR .,ue-.,-""«":"i:"«h"i'('d EM 'IJL,»J'" ) PT -æf?'z'ïür.ïæ » | DN - erdoo o l1 »-:locüïï'*ïï m jl iMon w:Lumr : " ! 1 Sv b ^ À m sl RHCIBUOTSENMS o M is O PTR r g n i : as Wduä—— d 6 E : . E AC AER N at ag usf u CC IREBNGDEECSIIENMS : —— Tge&mf n frontibus. Nam & apud Daniclem c.4. 9.| volucres , qua in ramis magnae illius arboris erant;| [Propter fecundam ponitur in bonum , illique re4 Itam peruadit',& multö,quäm-erat,-maiorem reddit; lerit tezrarum orbem ; ita Ecclefia initio minima, EEE L U D RE ERE PO TT NGBYSE T : ROR t r m o RE -llierem diuinam fapientiam interpretantur. Mulier |ficat ; quiverbum Deiin animos auditorum , quafi lofciumfpe&aridebet. - — —— — AL (iondit.) Mifcuit , ita confudit , vt non appare- Imodium Italicum , & dimidium continebat. Tria " h8. €. Potius credo ideo tria pofuiffequód Ephi tria| fata contineret , eáque elfet vfitatiffima meníura;| - uliam párabolam.)Pxoponit aliam,& in alio ge- nere Pambölamgfcd idem hgx,nficantem, regni calo- Irum ex paruo'initio maximtü Incrementu effe fump- r Propric'tatc*mfinfmalam partem poni folet, vt 16. 6. [Cauere à. fermento Pharifeorum , e27 Sadduceorum , &I iCor. $. 6. Modicum fermentum totam. ma[Jam corrumptt , l& 7. Expurgate vetus färmentum » vt fitis. noua conäcr/iq; num czlorum comparatur ; quod (icut fermétum; cüm modicum fit;in magnam maffam immiffum to- ita verbum Deivno loco feminatum totum perua- breui temporelong? , latéque in.omnes terra. par- ktes propagatà fit,.0 Perwit montes vimbra eius ,e7* 4rb&tj£4 e eius cedros Dei , extendit palmites fnos vfque ad mare , C vfque ad flumen*gropagmes eius,PÍal.7912.- at Quod, acceptum mulier.) Quód mulierem potius , rileofficium fit ; etfi eos nomreprehendo ; qui cone cionantes potiüis , quàm fcripturam enarrantes,mu- ergo , aut pars necel aria parabole non eít, fedideo nominata ; quód id plerumque mulieres facere fo- leant , aut fi pars eft, Euangelicum doctorem figni-| fermentum in maffam infundit.Nec enim fexus, fed ret , quafi abicondiflet. | In farime fata tria.) rwpfatum vocant Hebrzi ge- nus quoddam menfurz rerumliquidarum , quz , vt ait Iofephus lib. 9.antiq. c. 2. & Hieron. hoc loco, fata faciebant Ephi. Auctam fuiffe menfuram poft| Babylonicum exilium tradunt Hebreiin lib. nv3e2. Sunt, qui noftra etate de Hebreorum menfuris Ícri- ferint ; ad eos lectorem mittimus ; nos de Euange- Eo ,nonde menfüris agimus. Cur tria fata potiüs, quàm plura , aut pauciora nomtnanerit, Chryfofto- mus , & Euthymius refpondent tria pro omnibus pofüiffe , quafi diceret,quantumcumque farinz fer- mentare velit, non nifi paululum fermenti miícere. Alij dicuntideo dixiffe tria , quód tria fata efficerent vnum Ephi, & folerent plerumque mulieres vnumi farinz Ephi pinfere;ac coquere, vt fecit Sara Genef. ficut aïud Hifpanos, quam fanecam ; apud Gallos ; quem Lorffeau vocant. 3tighy s 34.Et þneparabolia non loquelutur. ::'5..) Tunc;& in ea iconcione,de quaagitur;nam & ante , & poft multas alias parabolas propofuit , vt c. 20. & 22. & 25. vt Chryf.ho.48.Euthy.Theoph.exponüt. Vide que di- quidaliud , quàm principes, & reges fignificabant;| ui quafi fub. Nabucþodonof&ns' vmbra vn»u:bg;n..;;.-.ï | Olim Ecclefiain Repub. erat ; nunc Refpub. eftin Irccletind ia &b porH cit Lt , Itum. Diuerfis habetfermentum proprietates. Cor-|- direquod quidam interpretantut, accomrodás fefc | ad auditorum captum , (enfu menti Chrifti penitus| contrario;non enim,vt melius intelligerent ; fed ,vt| nonintelligerent;in parabolisloquebatur,vt veras.| & 14.explicatum eft. Quod ergo ait Marcus prout po-| terant, nihilaliud Hgniücac,quäin;(:hriftum obícurc| locutü effe; vt qui potlet capere;caperet , vt ipfe.ex-! plicatalio loco;cum fimileni patabolá propotuiffet;| infra c.19,12;vel, vt Euthymius locum illü Marci in- jruptio quadam cít maffze nimis calefactz. Et quia| Iconceptum in (e calorem habet,vim etiam continet) . lea, quibus' imimifcetur ,augcndn :Propter priorem inó enim ideo per parabolas loquebatur , vt Dauidis dictum adimpleret ; fed quia auditores indigni erát, ' [quibusaperteloqueretur vt vet.ar.2. & 1. explicatü Jeit. Nec vult Euágelifta docere Dauidis prophetiam oropricà Chrifto impletam fuiffe. Non enim eratj Jorophetia ;fed rerum przteritarum hiftoria, de qua |Dauidagebat ; neque nomen nvvm quo Dauid víus [eft , hocgenus parabolarum fignificat eo loco, qui-: [ous hic Chxiftus vtebatur , quamuis vtrumque.ge- quàm virum dixit , nullam aliam caufam fuiíle arbi-| E H : P N . tror , quàm quód pinere magis inuliebre;quàm vi-| |pw , & omnesquiiniquitatem exercent, &,vt ita di-| |cum tegebant, quo minus effulgeret,vt in parabola ximus fupra ver.r.Marce c.4.33 addit;pronur poterat au- ] i rabolis loqueretur, vt ver.1-fignificauit. 1-.3$. Ftadimpleretur.) ? hocloco nó fignificet cauf. fàm, quam ob rem Chrift? per parabolas locutus fit; terpretatur,proat poterant ,id. eft;prout digni erant;nó| ;enim erant digni , vt illis Chriftus aperte, & fine pa- nus Hebrzi- s; id cft parabolam appeilent ; nam hic Euangelifta vocat parabolas obícuras , & fimili-|. cudinibus adumbratas locutiones :illic.Dauid Pfal. 77-2.Cli dicityaperia ip parabolps , aut ip parabolas o$ mei, vocat.nvm parabolas breues & acutas fententias, fta, vt folet,quod à Dauidealio fenfu dictum erat,nó vt c. 2.15.17.explicauimus. ueen 105 3 37. Qw femimat.) Hxc,que fequuntur víque ad ver- fum 42.füpra ver. 24. & 25.expofita funt. Nin | A. Omnia [candala. ) Scandala vocat eos , per quos Ícandala venerunt , id eft zizania , & filios diaboli. Et eos qui facinnt iniquitatem.) Hebraifinus 'oyg ooy cam, iniquitatis artem factitát; magis enim habitus,| quàm a&us Hebraica phrafi fignificatur.. 22.29.30. £ 10. 28. & infrac.18. 9. Ihi erit fletus.) Hec explicata funt c. 8.12. 43. Tunc.) Cum Ícandala fublata erunt ; cum ziza- niafeparata,que impediunt, quo minus triticum appateat ; cum palez euenalate fuerint , quz triti- arez declaratur fuprac. 3. 12. & Luc. 3. 17. Fulgor gloriam fignificat , vt in Chrifü transfiguratione ap- paret c.17. 2. Itaque beati foli ,lunz , & ftellis com- parari folent , vtibidem , ez: folenduit facies eius ficur fel.Et Daniélis12. 3. Qui antem do(]s fuerint , id eft, qui bené , fapientérque vitam fuam gubernatint ; hos enim fcriPtura vocarefolet a'3wn habentes intel-| qui moderati , fapientes appellant: hi ergo (inquit| infHitiam erudiunt plurimos , quafí flello , im perpetuas ater- | nitates, & x. Cor. 15. A1. 42. alia claritas [olss , alia claritas| claritate: frc erit vefarre£fio mortuorum. ! — Quibabet aures.) Significat»id quod dixerat audi- torum maximé intereffe.Vide c. 11.15.- | 44. Simileeft. )Hanc parabolam noniam otmnibus quas erog9-444«la Grci nominant, Sed Euangeli-| ad eundem , fed ad fimilem fenfüum accommodauit, 43. [n caminumigni. ) In. Gehennam ignis, vt c. 5. le&um, ficut Galli, non eos, qui doGi funt, fed eos;| Daniel) fulgebunt , quafi [lendor firmamenti , e7 qui 4d luna , alia clavitas flellarum ; flella enim ab flella differt w| auditoribus ; fed folis domi Apoftolis propofitam à O 4 36.Eu- Chrifto fuiffe nonnulli putant; vt colligitur ex vcr,l - so ^ OAN. MALDONATI COMMENT. 34 46. Euthymiits hocloco;ego vero Bm.ilius ef&gaïbl:* tror ante dictá fuilfe vnà cum fup CIiOflbl.ISa S.cdþ quia Apoftoli n6 omnium pambolarum,fed zizaniorum, poft quàm domum rcdicrunt. ; cxPhcatloncm peti- -juerunt, Euangeliftam polt zizaniorum parabolam narzaffe, quomodo domum redijffet, & parabolam Apoftoli fibi explicari po&ulaffcnt.. Idémq; de om- uibus,quz hoc capite fequuntur,dicendum eft. Ha- &enus quattuor parabolis feminátis , grani finapis , boni feminis,& malis& ferméti duasregni celorum proprierates declarauit,quo modo diuerfum habeat in diuerfis hominibus effe&um ; & quo modo ex debeant, & quanta quarere diligentia. Regnum cz- |lorum hocloco eodem modo , quo in füperioribus parabolis pro fide; Euangelio , Euangelica do&rina accipiendum exiftimo, vt Ambrofius fer. 2. in Pfal. 18.Euthymius, & Theophyla&tus. Etfi funt; qui re- gnum czlorum Chriítum vocari putent, vt Irenzus lib. 4.c.43.Hilarius, Athanas. q.54. fi tamé illius que- 3. de incarnatione. Sunt , qui vetus & nouum tefta- mentum, vt Auguft.lib. 1. qq. Euang. c. 1. & Beda, quod & Hieronymus approbat. Thefauro.)Rei,qua'zftimari non poteft. Qui enim [tantum habétpecuniz, vt numerari non poffit, cos thefaurum habere dicimus.Ita D. Paulus 1. Cor. 2. 9. neque oculm vidityneque auria'mdiuif, neque z:n cor bomins lafcendityqua praparautt Dewu qs,qui diligunt ilum. eloriam noflram., ) ftiones funt, Hieronym. in commét, & Vigilius lib.| - vAbfondite.) Quiaà (culo non eratauditum Ifai. 64.4-& Y.Cor.1.7.fed loqumur Dei (apientiam im myflerio ; qua «bfconduta eft , quam pradef'tnaui Deus ante Jacula ij Quem ,qui mient Lbomo. ) w-ifqui"s inucnits homi- tA | C | japud Hebrzos poni fepe monuimus..- lam fignificatam accómodare, quia, vt folco dicere, aliquid fignificet; fed vt parabolam impleat, & quia fieri folet, vt;qui thefaurum inuenitfi ftatim tollere [non poffit, illum abícódat;ne ; dum abit, vt fodiendi ihftrumenta quarat;alius eripiat: quanquam Hieto- iym.& Beda eum,qui rcgnum czlorum inuenit, in Icorde fuo dicuntabfcondere , id eft fouere, feruare, .|ne effluar.fi quid fignificat , illud tantum mihi vidc- tur fignificare eum;qui regnum czlorü;id eft Euan- gelium inuenerit, occafionem tenere, ne clabatur, oportere, & omnem continuó adhibere diligétiam, |vtillud obtincat. Hoc eft abícondere : non,ne alius inueniat/fed ne ipfe perdat.Nam etfi,qui thefaurum [nem pro quolibet homine, & pro nota vniucríali "Ib feondit.) Hoc nócft nccefle ad rem per parabo- non pars parabolz, fed emblema eft; nec dicitur, vt linuenerit, ipfe perdet: non eft in co fimilis parabola jregno celorum , quodnon ideo alius perdet, quia aliquando ícripturaloquatur , quaíi vnus accipere non poffit,nifialius amittat. Fra£, in uitfant rami, vt ego inferar Roman. 11. 19. &,tene quod babes , vt negmo «ccipiat corenam tuam Apocalyps. 3. 1. fed id accom- modaté ad ramosarborü , & coronam regum di&ü eft: quia neq; nouus furculus in arborem inferi po- teft, nifi vetus frangatur ramus; neq; vnus coronam preripere, nifralius amiferit. Pre Sg'audz'o ill'ius ) inuenti. inuenit;ideo abícóditne alius inucniat, quia fi alius| . laliusinuenitab omnibus enim & pariter inueniri;| i& xqualiter poteft poffideri. Quanquam ita etiam'- .Jqui illud obtincar, iudicatur. p p ganijs à Chrifto propofitam fuiffe ver.43.Sed Euan-| |dem proríus habet fignificationem ; & videmus rc- lliquas,quz eiufdem erant fignificationis;fuiffe con-| iditi cum parabola pretiofz margarite ver.44. & 45.| « Hocautem loco regnum celorum;aut Euangelium; ; Feudit vainerfa, que babet.) Non fignificat emédum Euangelium,grats enim;inquit,accepi/His gratis date c. 10.8.fed fignificat tanti zftimandum, vt qui inuene- rit,nihil non,vt illud obtineat, facere debeat, etiam fi omnia bona vendenda, etiamfi perdenda, etiamfi infamia fubeunda,etiamfi amittenda vita. Ceterum bona potius,quàm vitam,& honorem, autaliud, fi quid homines habent,nominauit, vtaccommodaté iad hominum cófuetudinem loqueretur,qui, vt the- faurum habeant, omnia fuabona folent védere. De- jnique nihil aliud hac parabola fignificatur, quàmi ffe& i p quodalio loco alijs dicit verbis, Qui amat patrem, aut paruo initio magnum fumat incrementü;nunc pre-| . tium exponit,vt doceat quanti illud homincs facere; ynatrem plue quam me,non efÍ me dignuseg* quiamar filis, qeut filiam fupra me, non eft me dignm c.10.37. Rescnim| Jomnium cariffimas nominauit, quas qui]cum opus || $. Srmileeff ramum celorum bomimt negotiatori. ) Non homini, fed margaritz regnum cxlorum fimile cft, idé accidere in inueniendo;acquirédóque regno ca- : ;';wr»m(! lef;propter regnum czlorum non abijcit, indignus;| ficut in precedente parabola nó homini inuenienti| - fcd thefauro inuento com paratum eft:fed fenfus eft,| - lorum , atquce fi quis mercator bonas quarés marga-| ritas vna pretiofa inuenta abcat, vendátque vtillam! emat,vniuerfa,qua habet,vt fupra explicauimus, c. 11.16.17. N05 vero homini ncgotiatori fimiles effe de-, bernus,qui, cum regnü czlorum inuénerimus, nul-| . dis fumptibus,nulljsflabo'ribus, nulli omninó rei, vd illud habeamus, debemus parcere. Hzc enim para- bola candem prorfus;atque pracedens,fignificatio- nem habet ; íola differt matcria, Bonas, taAdc, pul- chras; in hoccnim genere mercium , quz pulchra funt; ezdem bonz. : pofuitles id eft margaritá pro omni lapide pretiofo. Margaritas.) Speciem videtur vná pro toto genere] Margarita enim;autalio genere margaritum tátüm;| nationes perlam appellant; Quanquam fieri poteít, quod totü genus cft, aut vnam aliquam aliam vnio- nis fpecié nominauerit, quód fere inter omnes prc- tiofos lapides margarita pretiofiffimus habeatur , quemadmodum pretioforum lapidum mercatorem ex praftantiffima fpecie margaritarum appellamus mercatorem. "b 47« Simileefl.) Credibile mihi videtur hanc para- bolam poft illam fupertorem de bono femine, & zi- geliftam narrationis ordinem nó tenuiffe, quia can- iunctas; vt parabolam grani finapis cum parabola fermenti ver.31.& 5j. & parabolam thefauri abfcon- vt in fuperioribus parabolisjaut, quod codem redit, mentum fumemus. Nam fi Euágeliumintelligimus, fignificat Chriftus non omncs, qui Euangelium , id eft fidem recipiunt, faluos futuros ; fcd cos tantàm;| qui boni fuerint pifces; id eft, qui non folam fidem; fed bona ctii opera habucrintsomnces enim pifces;id cft omnes Chriftiani, omnes fidelcs; fed illi mali; hi boni funt;cótra quàm iftorum herefis docet omnes,! qui ?vr opinor, illam fpeciem vnionis fignificat , que in| conchylijs inuenitur,'quam omnesferein Europa| vt propterca margatitam potius, quàm vnionem;| Ecclefiam poffumus intelligere.Vtrumuis intelliga- IZ?; [:f: Á SHES ad jais L mus, magnum hinc contra nouos hzreticosargu- 7 fofficit. m 777 Scrilu,ï Ia tll äam v i Migt D Vi « Jtiocis et(inon a!tempo WVertas P ! ludGallzuhm veterd pre | leillud Ga l ferre. . s — AU ICIHU -"aïarbü . U er s II. du j üml altcP mnl rule- X E tuücult haC'P. Dntie 0i im : Cs dictum- ionl 1diuinz, 1nit do- i — H. lodic Sig idiu 'nere tu. d ? o (Cum. n 24 enc aP 3 : | LT"E I ouchbi jcci om iníg uec Ut : — MAT À .PrOu.',&-d,,ü*(g&or?n ilitudir quemq naW'WHi-* : -- ! TOE UEA, UTR Íuo. &ores runt;t TAINCG] iregnum eft v licam « mni ro X ióto eu hy- Eu Sireg Íed iageli m nnesp Md tellex O * d " * ov TET . A ) - 1 at 1 ; xb NI vc.irc. T105; : Et o loru tom omn imin h : us| AAE : " NIEUSUR . Lome .Os— niam s i mP- Presv 'fere' &tut | cda, : Pcln 411?'" i RENSI : futut nonia EM q" -' exe [tC TC $ ul Ine D ugu lco-| C "mo — Tibdha sfü rnoni bitur, j x por 1tiq Tefta mus,; Aug tco-| harm : QRCRORNR : (a.luo ; lh mut,; f'gnta" : ;..qu.. : eaz:oP fütaAl' tus : rony m)& -hære*"" 375 : : int; rprete eumenta icos ; . "eDO AC ve Hie locu urnt Yutà B; , ER j 2-2' buer:l ; terP .ADfS ret non chP utn, us 1nc : Oono . (Cn- b" : T | F o5 um hab im intc Aug. iiles h bant, nor i ouu (oftom in hui erit deebwes ab —— eimn fia'"l. illos is fimmile dice fel* ' "r 11 (^ tyiO lus 1 'ln.ln i Cn 3 um * - Qiuï fiimEcclï)ntraf':,ïonoulsHï effe dic ento Vs a ï';rius,C&hgyuchymïö,quos:mnc. Cuäuangdfmmï" : n us : : OrI biSc i H * b"On' FSUAM aroc,o : / S ; ïh-c' & s hen' &01 de e f.'rrc 5 HBCRWM E. . oQqex no Cres. ifti, rtiàs a inm: ,VSQ-ï lactu d Mat -"epre. &Of 1 eés vn orofe W. P ia : ro S'vet uti . forti ifleinm M. ]. la 1n M es rep doct effes o proà e Bu ;jïumwdcrrc. : D.p tifta los; lio üzm ar gc- lib.q |pre rtere 'atum ime :es di | $ | IDona afíolo ona P TE mp ruime d j interp O aratulr -ftar re Tl ! ' : o fia ils. ho Íage peuup OXSIM s. im in ur opo rep Ü(Te L aucto le : M : E Ecclefia tius; lefia fag ant retic & illo j|rum antu cene eter iilliau erat T ; i f ut. 3 *LE fs d 2 . d b À ha d ; Y 1 j . IN : : 1 * : el : ; "n : uGQX . Ecc Ulcg.m hæ .HC)L tam| Tfäte -11lïævö &v ni 1dum allt ebcaqw j d. ia &cq iod conor llum futa 10D tai elte i doéckr Ouo, ln mag 1on enera :dd » EURT àümqu d ium . ii g gemnta non -|B . iido xno nim i0d no dge id illi ad imd:)fmm a. ,Qquadt re n Cg itinum : tiï&-asï -*(L'llt, tche jomi ime erunt en m,qt d quo.: . ldl i Rs | ) icqi ncleFraui" j D impoin os Lc le| jo 1s,qu luerun EE le: fedq crat ruden- vxt&.CætCNïï | 8 nlge- :;.TLAUD. uCD. $ COI fatur 1s elie, Mlius, ?NoO üs,A n luiffe ia dix de pri riti blex "I | jomn re D. dé, atqu -51»11"9 3 poft am 10pt im, teft n vetis, C VO pepuus atqu C HTEHE Tupex m.,autallüd;n | l dice o erfu 0ge p :rátüm Viftarur Iposr lmv 1ificar 'inzc Ipic, at« 1bl Yi ngi T. A co &['C : ;a—dü rgr-loö, dz,: ta dluini hrlPU' Galll : n *tum aP It 4 IHZUL hr"fll? 1&(C0mm0d3ü s.Au(rugmm« stam -quos$ 1cont Íui. Calu N "R Ergns Ó ni do enzt OH Chr Na-|c! TuW '* v 5) inu ; os,q niim ompo arüm; ' (am j met qdc om Icítam t IÉ tres 155N Ljfrb. J vb m u libre E nod: BM M aufam giam usd sT d. vcstid natu ué- n D. | äL'*thgrg Töïxtl"aluo(ï,;;l'ifmlpf; Donatïïo*nat.d;cit& 'deo,ä modi Chll[:tn: &"veäïrünf' 4m G'Mï;)hcäai" quäiia ffcqtie'— E . B 1 sss m ,& zit, pr men r um di hun du ii ouum. moudat Afrtam. thleh: .in ,quosies| mcamr,qm go luinifla- noss leGIE', .-nOï. as,cun iad--*. endu | n Accom ; smp is De aum , es,q Iy- jCalwi tá- |tà 1eCos iedtdua hriftc t quia :Hlige 1erat jtetacc Mipolscnck imt erné etiomn us,Ch j — ilet ther ius tei icete; is.(nb .RO:;, le- oga- ibullie |tus; Zat "rohyymt am. | (; Ü ugu T oeLgt lus r dice iftis;f pueses nde ia4. habu ducat Na Hierot d etia h ? Paf ]ter. laut de.)Cu |eit lexif :liqu: Ípor : ais qua.edu loco : H*lü, "o retrs, ' ; H ii d itelle " &re & relp tjam |patrias. 'qua: r'oclo : Int,r Qu *,-äææ-; s .k»;;'g,kümm ä ". 5;,-.' ilen "niain H5, GC 4296 detl 1P ] inq ,, -[vHQJ ulgl vlactus.: *'C)A : hxc i : : ) acii 0. aud -53Wf 2ni4 is.illa xdoy : cth, uit. )jnte : $la. inaui atque: "nv 3 ïr*e—ddat'ïr; us "td?fz-zifh*eooïexiws,&c i zar:fcïfawsïorews v Theop hïaifï (*?ïuca*atqäidfm - lo " VE « xX nat 16 00715 : !nglj : inte l fþrz ;;tcr n.;inter lvtn; 6. t ; P dü q ial .lmïäu(,mdiädü; CXPO b1830 tüle rvo]1tr N t ,qï-' Pre &l-i -.Lnïl.x- E. thy u 4.1. 22 1[116 : .tan 1 :qui ER E j , icO VO ipulos, : ia erg ...,;Sllnþ doctus . xæözo ï.gCU- us E'u teft c. enim ! dubi -f'cuïv*'q. B IN | dico difdpu*' e.Quia. &.C-*. ,.Wvba, täz?e i'b-:ïtgln, fätifpo indem : 1 ne« "k 1hgl -fracl? *' ho N im MESUN me. é]us , omnis Sc 'uta ificáre, » Mo roba s. Ean Arrar O co Mi fre IM lonnísa : dC eti4m 5 Scri i,quia 'h'fma inem fig thefaur, dL£u diqus Iftoriar x lioc itut, & $6.n el :æïüï*.;mwhw*'; fat) 'nü s ul) q ELï*t . Ofl DPSSE det d x 6 e?á. * hl 13 C * 29 ; &5 $,V z : Is : / ER mä efer -.pm, roft : hb.q thæ Idet ua 5 Ver.f J 1na lS Qæ!."?c'n.mu'hwk : addo, Ple s;-: ö..'v d aæ : &m? -'i)[la' 3 rà: ]Ta Mat : 'r-I : deq ]&at,. : ätun orati : 'FATA isd - fUP DES 05**4*.. o s fe ; M"*IQ* i fente nïPa.. [* bitro vrbis, i(Te cot »vbit mim ue m Veefedlenly -.[ 1. ideo , -fæana. loco | 'S'f".x«f'-fnl«* ; Co 5dito leffear itüs VrD faiffe em;, RCORU atquc 4 | " nWro ihoc 246 5€ »ufti icet; ódii 6 ibus eitl 2$ IU lche TAE Ug 123, ctrermoge. . i lrbefan .hox 10 onnis uet i elac bíc N TTTER noto th. ftemP: ' Mar us TOquereon j h d (íam veiade ..,Ato.. é piac Oa £eridefü |ciuibu im hc in Bet rmasd: B. ügm,r um | E x dde ul àt, Vtlq ihi ximc efaut dsétir |ci inatit elin m: »natos (o TOX du qpt 10 Ccà ICÀt; V y4, M m max .theía exifsé A s nina ve : lïtu. na hïy dra j ivlm . I adiriaces us niu lorurn ninte MIANER ] fuite m,v h,vbi ula,v hriftu illedles M N l 4q W4, C* 6.o0m ca num, indoq iis tem naum, EUb ycC de;q C ciliet M—A .,, : . i nuti lanaá m te tna zar in dta feC, | "n R — lfwono tth. c.1 --.v,-anum- 110.5, id eft qt bct-o* PA i Q.Pe, in Na ret.De mt llum la,nec l;g,xüm" E f atth. usteg i(cipt j;.idé de IDlinCc 'edin ct. imr g iL ltr1a! MP L. U TA dlfclf dis;k refk - erre, |D4it (ed Hanpar ernar nt at 'on m d. ; nM hrlwt 4t Huelnd " ile el - fer 2.4.| D uerat, TU app " ADer hem urp VCr. L i Chri áueráto g jile 5l ro sc3.44 D fuer iíle in Cap: thiel cat Cex 3 | TA N 994 ; adij fin illo pr n a : h fu r in! Betà o vo níta n:æüæmw'** ; » ueg, toj rOD .gmlï' J'auro : ex imu. a — 7 OICP, tatur, .ln IOC, tco ' — |Jinagr ant; ?^ um chefau Meecci éxpof tibam ï— J gument c.n.35. ias hoc fecit, vt cth. ; plu- r m o Jp'oüder- calorut noua, & gizüs')vf»min-e L pl m fccetï esqua fed a oNaza? nagog?uom . Facenm W a IP" um ca & ET per l-f,n*of-elp fefl';.' :ula P | hac5 |e latergo' ü-y |o Hnpu] "yWur f M Ireon &us or 1ceis iccah iftüm 3 effe e 1S,111 llum; tat v for ro 1a- las fnro P doct or g n legal riftur lem e iciüm| imus, d db In ipto: SEE iffe fy1 T um 9crix ) ido&o imàt ftvene 'is of aut] [g lta, arco 9s íle ltas shü JAS t | |-oseriba. cüm do£ citim ius eft g ori mu Ma n [ynag ituse auit cru jon ; Ó^ nn Xl iliuse . -0& L ex m [y ütu -do IX : um L]laql quod d ,: ! I-ICUJ»-* se li licid ! Letaty «8. & ebAf €05 10 o 1 -Alisn g : WW* : Eüang;uthy?:iuvefoFnïïuägchc ! ,üu*Bdmä?n-f- $ Etd""bïumerusaïüo ?P-ïePlulg"lä eft pet ?10?5"] L. at. este tolis E u n j lon affe i isenim iminp ifi for Ey 1 u d "m — . ]pell s. ol m veic et Non fÍe; lis eni num Nif i "Bu tapu gt : f, n vo rlb ii RT iEv s hs ecen Left. m [yn n fynag et, v 6 dew ]oam »qua Z )pa icxloru fitum O i. N edendü bat eos ome üfic 18 C. 6. m g dam, P.E. yWIH.) p Bs i po mpr lar cre decebat vtn figi arct 6] X-nï,,;,agge,;,/ iten : t Pude ä,gla [. uu : fO c» ltefa --.e Ooas ; flïn, d s entum .O-M 4.1 * dreree eclara p "0C ; in reg iC p iculasa nire; DOB nit i3gog uen TR M ds C - ddec regd 'crus in et6 ula ue E b tfc in Ívm A on CO uc pun us - fde hus m iditus loco rtic i indcu m habe 4n AE 1édc inos ere, L Abbat | d : ] p« jy etud ithoc as pa idetur cc "5 4 atha***-'»- m; f dLad 4 dor ia di - itid J ET i ? . d lo * : :2t E. v tc 10 mny — TRMMS iputant s duas vid ftadr ur, fabb r loct ja, apu m4gog. 4m dáie COPIO m : ! .Qp ï*Pu $ cea. nim ld e 5s acat 'nolï, - ?--"'aa 2.P 'tzn,[j ï ng' lam du: il a2 ijs, qu ofzp gis ci m, de ijs ag ntj-- loco ooeNaTat cpi tudin hiftor egendi,| u2 ! P t 1 jonor Maö lotu m ,...l'fu u . cOS .-tl?,-*o füf mah ! d-leö m zX um uo I lere, GE ;cu do& d aR Pl iecn 55*.*,.- con ota ifle a ignur . atid t | *a finon O'iowï num um; gt "wï "IG . fi*oþü-*" dum eT rexi hg s. Qu W letíi 1 nu lor um À eit £ faci t fecan leeer fut ere ibrum : ct d us reg ce lo: fiam^ rLáj.s€ Et fa ut [eca H veg TAE doc i librt uauamus | 'alcefap sin -b-egno , 75 Bamn imLa ( fa. intranit [e furrex jat Lucas,! uid illili m ,'M,ügmïï".; Ivt vert uaàit m reg legg »Qæ,—;-htd ,. tc]&'g (?J i am* Ctius agog : tfa 1 alffe. igeli- d L;f;,ïo"ä"' | M un:q. " ndu 4 tur ; ls**üï,ä - frup lL'Vl-"e äd g i?dn : fyn . ]üs, 'frCt) eb elfäd,g ii | eloft dican ide ifi i qu cor ritate v f) ,& did is in icabin ii ; , licu-]. Qanp^"] [quia 'atefP loram, in E ls aMSep "'*'disVQ locoe cum Hmi | ) com leta u "u : w r i C&Lo ro dici uF d atrisfa-l |quod. O10 g o Dom ibrum a H u INofte n regne n regno p Is CO tri: ita^ 4 ; du : VC CO " TitUs li beti CO- TL V1 ï s FNdeäv,zF rfäc, 175 ïezgs vftcrls- À ia chlt Plaboïäläa »*.*(KwräragtSPIOPhät&æ,gI.I.-äl quolef;'ï hæCP'äPïhtatCm .',,Con 7 MNE p erfion licuit Quiaf ra'.'.ï"c--lwz:'-*fuö .1'..".?1(3-1-*'*'? i eft c. 6 t o be j redt ii r 7N jtina bebi ORE "cs d fpiritu TVl ibus dixifséq run rop nextr ,a 8 | a. et um ifa T IN fanu C VoP u m 3dix co &p iffe eui - jj fed d bafc í; AfrY. : u iftia 0[4 ao m4 4"? ffe: "uatue » , : [TC æd1 : p "N roba mip 1um Chr , hrljï ORE Y .,ïqarff' fedi -.cuq Íínum 1eci n vrbs : s ,',Ndf | : iuan- pham (tdou lum 5inC , Qu à acreied eprld'; iuem : & e um v : ! d p M. : ; i mils e * C u : telis : HC *HEJ 'bwv- (e ciu ra, COr m - st 1l gb offic cori um p omi re- fe n quodt s fu aqu Ittcras ; , ilias of i doctor dN t n ul iffet, leto fupr: lit at, " « ang Of. 3 : : abt ofi ; m ent; -X mo AC iqu iclit : u [ À ,..k n 3 ; à od ,-»"üm?af | qnu de ^ 0 ) ul ra, v jinon iuita Tac P I$. d jjon v p tum ro Fæ ; dum q : $a n uinc Ci ratp 'entiá: n. 7. I$. yme Ü i befauro can : imgen cí5q va- u ic fapi tIoa a um &,4), | — Det fïlüc | : -borl lt.ld um " 4 fiC dehul -Culï a !!,L440 , : : : P. d dfig la' Cl $ s a a ). 'bol fa- : yn t dl . À , 4 ] -! "E. ria ft. nn itla PC MO iffe, vt en) u | , (au : € OI nu nn ht&v : . il C, i :',,Cfïllï u : p— : : Itum erd-) s co iteroim ua lh1 dlC A EEN MT i 1 1 , Wite in dl . EE "o fdlt,x : nd Uet P ato ^ » lt In q 2 ü p i ! —— "".;:'co*m[. ul F Ua C tinult dliberal poru rre,ct raico| - — g UM;B! |——-.Ne au i. fe em profe : Ieb i j p | m,atr i, &t soddye Heb ( r j rliænï fua mifer arum veterap copbpd UE : j :eüïo.s'mus,ï'ä ! ;rc&anon Peff.oïïoua& nonoccu —— *3 mïfmy j E P letate p m aht.. Xäplufn" : j du* I1c : 15131: türis ex m n " i nihanin (cri m MA L f S [ à ! 1 ; s z - v ï MU - P ] £s imilein eip : nl , Mbræom xeese um : 'ncn : H('Kl]l , He j Ar"ScnlïPmlyihl * : Fxx .o iI]"J lsss J : i E C"l. dou»" : U. : Yofeph quali fa- | -I:er. In c. 1. e* T. Matib. Chr:f[!m &n fabrile ar-: $em exer- C 324 IOAN. MALDONATI COMMENT. csm nerí didicerit ? 1Yaque credibile eft eos fagicntiam, & miraculs,qux in co vidcbant,malis artibus tribu- ille. Càm enim ómnes Euangcliftz dicant eos ipfius do&rinam adiniratos fuiífe,fimul etiam fcandaliza- tos dicantsnon potuerunt autem;cüm admiraretut, Ícandalizari, ni& credidiffent, qua dicebat, atque fa- ciebar, diaboli opera dicete;ac facere,vt illi,qui dice- ]bát, i» primcipe demenmrio eijcit demonia C.9.34. G 11.14.. Et virtutes.) Miracula; fecerat ergo corá illis Chri- ca, vt ait Matthzus infra verfu. (58'. 25 i $5. Nonne bic eft fabri filim?)Lofeph fabrum fuiffe ex hocloco manifeftü cft;eius enim filius Chriftus pu- & ícitu non neceffarium. Sunt, qui ferrarium fuiffe putent,vt Hilarius & Ambrofius. ;.lib. in Lacam,& Beda in 3.caput Marci.Sunt;qui aurificem, vt Hugo. |Sunt, qui murarium ; quod idem etiam Hugo vide-| . tur approbarc. Sunt, qui lignarium , vt Chryfofto. Thomas in commeht. Qug publica nüc opinio eft, lum in lignarialofeph officina à Chrifto fa&i nar- ratür; & exhiftoria Sozom.lib.6.c.2.vbi narratChri- |ftianum quendam à Gentili per derifum interroga- tum; quid faceret filius fabri, refpondiffe , feretrum |Juliano Imperatori fabricare; & ex auctore imper- fe&i hom.32.Marcus c.6.3. fabrum Chriftum ipfum vocatum dicit;fiue quód vtrunque Nazarethani di- xerint; fiue qubd ex communi loquendi confuetu- dinefilius fabri faber etiam vocarctur. Itaque; quod - Jà nonnullis non malisauctoribus di&um eft Chri- ítá, ante quàm przdicarc inciperet, fabrilem artem exercuiffe, valde mihi videtur effe próbabile;ficut & Lyrano vifum cft;quid enim totos triginta annos in Nazareth cgiffet:quanquam D. Auguttinus lib.. de ftus aliqua miracula;vt narrat Marcus c.6.5.fed pau-|. tabatur Lucz 5. 23. Qualis autem faber & incertum;| mus apud D. Thomam in r.cap.Matthzi , & ipfc D.| & antiquiffimam fuiffe conftat, vt ex lib.de infantia| ISaluatoris, licet apocrypho, colligitur, vbi miracu- A. B D [coníeníu Euangelift. c.42.idco fsbrum vocatum di- cit;squód;cüm fabri putarctur filius, faber ctiam effe crcderetur. : — $6..Et fratres eius. ) Hazcà nobis cxpvlicata funt fu- pra c. 12. 46. ' o &, C centes , vnde buic virtutes ? Videmus Chriftum mira- - $7. Et fcandal/(abantur 5 es.) Impingebantin eum, [tanquam in lapidem,& corruebant. Hoc enim pro- prié cft exayj'axicesx Ícandalizari. Erat quippe pofitws n rumam, C2* in re[arreilionem multorum Luc.2.34. crat eredentibsa lapis eleflsn , €7* angularissmen credentibus au- tem petra [caudali, eg* lapis offenfienss 1. Petri 2.8. Quo- modo autem fÍcandalizati fuerint in illo , diximus! |[Vef- $4 d IN MM $8. Ef nen f?ritilr; virtutes multos)Multa miracula fi-| .« |hlijsIacob di&um eft Genes.37.4. nec peterant ei qiic- rent; qui malé ea,quz viderant interpretabantur,di- cutalibi; cum autem nó multas fecilfe dicit;aliquas| - ifecitfe indicat,vt & Marcus declarat c.6.5. «" son po-] - terat ib vartutem vllam facereymfi pancos infirmes impofsru]| — manibw curauit.Dicit autem non potuiffe, non quód|. jnon potucrit; fed quód noluerit; dicimur enimali-] |quando facere non poffe;qua facere nolumus; vc de| quam pacificé lequi, id cft nolebant; & recté Gregorius| jNazianzen" in quarta de Theologia orationeadno-] itauit. Noluitautem proptcer incredalitatem eorum;| fue quia fciebat eos etiam confpectis miraculisnon] - 'crcdituros;qucmadmodü" nec Phariízi crediderunt:| fiue quia indigni erant , quibus miracula plura fic.| cula facturum fidem eorum , quibus fa&urus erat, quitur, quàm que przcedit; & indignus eft, qui mi-|"^ .jracula videat, quiíquis non aliter, quàm vifis mira-| culis credir. Propterea Chriflus corá incredulis mi-]: racula non facit. Eadem ratio eft, cur etiam hodie;| qui.maximé miracula videre volunt ,. minimeé vide-| ant; quia.nó credentes, fed de fide dubitantes videre]: - |volunt. Itaenim Herodes, qui, vt Lucasait c. 23.8] longo téporc aliquod Chrifti miraculum videre vo-] - luit; videre non potuit, vt Gregorius lib.zo.moral.c] 17.notauic.Ita Pharifeis fienum à Chrifto videre vo-| imiracula yolunt, fine miraculis credant.. lentibus, refpondetur , geweratio praua , «* adultera fi-l : knm quenit , C fignnm non dabitur ei c. 12. 39. Videant] |crgo , qui miracula requirunt,; ,quique, Íi non fiant, Imirari folent; ne iFforum culpa nó fiant; & fi videre| $as 4$, dN CAP. ........ 'Ct(r Chi| fweapsd T à . Ancredulos 1 prius exigere,fupra c. 9.28.Mar.5.56. & 9.23. Lucz S.|wirala ]. jo» quia minus meriti habet fides, quz miracula fc.|ro» facie-] g.»n::?irm::r.iwglï | Wutdems. -| tG Trititrngna: COUj r cribnu ia ia f ! " trpreau j m s N Cmïmmm-g g n ,. t ',,x k ^ u 1'-1, "'j M O2 LA ! d d ( ao Pt n n s per g-z-m-&.i.f.jl?lf" : li dgnsd ss 5 Quàm v OR IKTedH L, arenan lod '. IANURI - hunt. unme vl de dbones i lii c a xinm vt as o at T iropdiul !] s ( bum . TY AO 4 4 s.. , ! i giq'uï, n'mm | sófang KU ] -oaA.zr-' j t o " x | a orationeds CAPVT XIIL zxusemN illo tempore audiuit Herodes tetrarcha famam Iefu:2. & ait $ Mi pueris fuis : Hic eft Ioannes Baptifta : ipfe furrexit à mortuis, & ] AU llideo virtutes operanturin eo. 3. Herodes enim tenuit Toannem, 2 Wi alligauit eum : & pofuit in carcerem propter Herodiadé vxo- | Se Al renri fratris fui, 4. Dicebat enim illi Ioannes: Non licet tibi ha- bere eam. s. Ec volensillum occidere, timuit opulum : quia ficut prophetam eum habebant. 6. Dieautem natalis Herodis faltauit filia Herodiadis in medio, [& placuit Herodi. 7. Vndecum iuramento pollicitus eft efdare quodcumque |poftulaffetab eo. 8. Atilla przmonita À matrefua , Da mihi , inquit , hic in dif- |co caput IoannisBapti&æ. 9. Etcontriftatus eft rex : propter jiuramentum autem, [& eos, qui pariter recumbebant , iuffit dari. 1o. Mifitque , & decollauit Ioannem|. incarcere. z. Etallatum eft caput eiusin difco , & datum eft puelle , & attulit matrifüz. 1. Etaccedentes diäipuli eius , tulerunt corpus eius, & fepelierunt illud : & venientes nunciaueruntlefu. . Quod cum audiffet Iefus , feceffit indc: in nauicula , inlocum defertum feorfum: & cum audiffent turbz fecutz fünt eurm »edeftres de ciuitatibus. 14. Et exiens vidit turbam multam , & mifertus eft eis, It ! & curauitlanguidos eorum. 1. Vefpere autem faGbo , accefferunt ad eum difci- louli eius, dicentes: Defertus eftlocus, & hora iam praterijt: dimitte turbas , vt -untes in caftella , emant fibi efcas. 16. Iefusautem dixit eis: Non habent neceffc - lire: dateillis vos manducare. 17. Refponderunt ei : Non habemushic nifi quin- que panes , & duos pifces. 18. Quiaiteis: Afferte mihiilloshuc. 19. Et cum iuf- üffetturbam difcumbere fuper foenum, acceptis quinque panibus , & duobus pit- cibus , afpiciens in czlum benedixit , & fregit , & dedit difcipulis panes , difcipul: autem turbis. 2o. Et manducauerunt omnces , & faturati funt.Et tuferunt reliquias, duodecim cophinos fragmentorum Plenos. 21. Manducantium autem fuit nu- . ]merus , quinque millia virorum , exceptis mulieribus, & paruulis. 22. Et ftatim compulitIefus difcipulos afcendere in nauiculam , & przcedere eum tràs fretum, donec dimitteret turbas. 23. Et dimiffa turba , afcendit in montem folus orare Vefpere autem factofolus eratibi. 24. nauicula autem in medio mari iactabatur fluctibus: eratenim contrarius ventus. 25. Quartaautem vigilia no&tis venitad eos ambulans fu per mare. 26. Et videntes eum fuPer mare ambulantem , turbati unt, dicentes: Quia phantafma eft.. Et pratimore clamauerunt. 27. Statímque Wefüs locutus eft eis , dicens: Habete fiduciam : ego fum , nolite timere. 28. Ref- pondens autem Pctrus dixit: Domine , fitu es, iube mead te venire fuper aquas. 219. Atipíeaitveni. Et defcendens Petrus de nauicula , ambulabat fuper aquam, vtveniretad Iefum. 3o. Videns veró ventum validum , timuit: & cum coepiffet - mergi ; clamauit dicens: Domine , faluum mefac. 31. Etcontinuo Iefus extendé;| manum , apprehendit eum : & ait illi: Modicz fidei , quare dubitafti ? 32 Et cum afcendiffentin nauiculam , ceffauit ventus. 3. Quiautem in nauicula erant , ve- M , 6. . I4. Luc.9 4.7. c. 176 Luc.3.d.19| . Inf. i1. €. 216, Luc. 9; | b. 10. Mavr.6. d. 37. 0433. 6, ['e 9-. E Mar. €. f 45 lean. 6. b. 9. foan. 6. b.17. à ! nerunt. ( ? Mar. 6. ]. AT empAe j4P runt, Apoftolos cum Chuifto fuiífe cóftat infra ver. ; |habere videantur, qualem Chriíti miracula nónul- lam prebere poterant/fi non rcligio ; at certé curio- ftoli in fua legatione verfabátur, quód Marc' c. 6.14.& Lucasc- 9. E6 7. hanc hiftoriam ftatim poit A- ^« poftolorum miflionem ponant. Sed obttat , quód, cii hzc accide- 1j. Itaque, vt D. Auguftinus lib.z.de confens. Euang. C. 45.exiftimat,iam Apoftoli redierant. : v fudiit.) Qugrunt multi , qui fieri potuerit , vt riofitatis , aut periculi excitandi tumultus fpeciem fitas, & ambitio quamprimüm ad illos perfert.Itaq; nó prius audiret. Refpodent Chryfoftom?,& Theo-|B ! phyla&us res fanctas ac bonas feró ad aures princi& pum peruenire. Verum id quidem , fed fi aliquá cu-|- .[2« de confenfu Euangelift. c, 45. Eius rei aliquod ex à Matthzo Lucas diffentire.Primum,quód non He- rodem, fedalios dixiffe natret Ioannem à mortuis furrexiffe.Deinde, quód videatur indicare Herodem non credidiffe Ioannem effe;càm eum ipfe decolla(- Íct; hic auté Herodes dicat, ver. 2. bicoff Ieannes Bapti- las ipfe [nrrexità mortuis , q7* ideo virtutes operantur im eo, Chryfoftomus , & Euthymius refpondent, &rimüm nem à mortuis furrexiffe,táncque Herodem nó cre.] didiffe,fed hafitafle,dixiffeque , vt ait Lucasglsannem ego decollaui, quis eff autem ifle , de quo talia audio ? Poftca vcró credidiffe , & quafi alijs aflentiendo dixiffe , /o- annes Baptifla xpþ [nrrexit a mortuis , €7 ideo virtute epe- ranturineo5vt ait Matthzus. Idem Tlieo phyla&us non Hcrodem, fed homines vulpó di&itaffe Ioan-| — [ | m 327 IOAN. MALDONATI COMMENT. . »3 . E | u d q us : : | d qtro ais e, herunt , & adorauerunt eum , dicentes : Vere filius Dei EL Et cum trgr.ls.frcf | i $5 |taffent, veneruntin terram Genefar. 5». Etcum cognouiffenteum virilociillius| — | | j5 miferunt in vniuerfam regionem illam , & obtulerunt ei omnes malé habentes: E. äïï 36. & rogabant eum,vt vel fimbriam veftimenti eius tangerent. Et quicumque raift tetigerunt , falui facti funt. | : : decïr; | ol a P - - Vr "o — — xi aofingï | : ï "n v IN CA xIih. 1 Wotq?m ' | | . - ; o " | ! | Ym PA N iLo tempore.) Quidam tempus il-, A r/'urrex(f.Et Ait Herodes,loannem ero decolleuissuiseft autce i Sludfignificari volunt, quo Apo-| //Te.de que talia audio? Vbi duo funt, in quibus videtur] w Yal videtur indicare, & Auguítinusomninoprobatlib| —— 1 aliam, cur nódum Herodes audiuiffet, arbitror fuif-!. hoc loco argumétum fumi poteft; propterea enim, Íe caufam;quàód mors Ioannis nó multo poft, quàm|.- ivc Euthymiusait,non alijs,fgd pueris fuis dixit;loan- Chriftus predicare coepit;acciderit. Nam cum iam, — esfarrexit à mertus , quod. non auderet id palam,& in vinculis effet; ne eius quidé difcipuli Chrifti mi-| coram alijs, etiamfi crederet , confiteri. Fierietiam z raculaaut vidiffe videntur, aut audiuilfe; propterea C poteft ; vt etiamfi crederet, fingeretfe non . credere; fa&tis coram ipfis miraculis Chriftus illis dixit , euz-| gnc affentiri populi opinioni videretur & eius erga "és renuntiate 'oannique vidiflz,cz 4;,[1;/2;;; C.II.4. Ioannem ftudium confirmare. Quodautém Augu- Herodes.) ÁAntipas , magni Herodis filius, quo re-|.. ftinus ait; Matthzi hoc loco verba per intertogatio- gnante natus eft Chriftus, quique infautes occidit| — nem legi poffe, quod fi fiat, eundem fenfum atque .. [Videquz diximus c.2.22.- d verba Lucz habitura; & quod álij refpondent Chri-| : mgï;e , *Teth-zrcþa. ) Galilez ; vt Lucas c:g.x.dcdargt. Cum| ftum hoF loco non fua, fed aliorum locutü clfe per- . |regnum in quattuor partes foluebatur,& vnicuique| — fona,minus probo. E : : d- princeps vnus przficiebatur ; quattuor partes Te- Jgfe ferrexit à mortui. ) Sunt. qui non veram , qua [trarchiz,& principes Tetrarchz à Grzcis vocaban-| animain idem redit corpus; fed Pharifaicam refur- Jtur, vt veteres tradunt auctores. Poftea facum, vt re&ionem interpretentur,qua anima ex vno cereffa etiamfi plures , aut pauciores cffent partes ,. codé ta- D corpore migrat in aliud. Pharifzorum enim hzre-] men nomine Tetrarcha dicerentur , vt ex Strabone, jlïm fuiffe putant,quód ex Pythagorzorum doctrina] lib. 12. & ex Plinio lib. «. c. 18. & 2r.poteftiptelligi. — pertdoxyoom crederent. Quod ex Iofepho probant á * [Quomodoautem Iudzorum regnü , &inquotTe- — lib.z.de bello Iudaico c.7.& veró Hieronyinus indi- | J WPNUBAVT , - trarchias diuifum facrit; & quis cuique Tetrarcha|- jcat nonnullosfolitos hoc loco Pythagorzorum er- * UM prafectus c.2.22.fatis expofuim?.Marcus c.6.14. He-| . |rorem confirmare. Sed nullo modo mihi petfuadeo] | h It f todem regem vocat, ficut & Matthzus infra ver. 94. |deca hicagirefurre&tione; fed de ca potius, qua &| ; chQ-Hfrod( non quód veré rex effet , fed quód Tetrarche regia, | homines,qui hunc rumorem diffeminauerát , non-| r d*afsclusH aut rcgiz fimili vterentur poteftate: itaque Tetrar-| . nullosà Chrifto fufcitatos viderant;& in veteri Te-| £0j nf chias Cicero, & Pliniusregna vocant; quemadmo-| | ffamento mortuum illum ad tadum offium Elifzi| dämrefpond dum Matthaus c.2. 22. Archelaum , càóm nunquam, — [4.reg 1121.& filium Sareptanz viduz . rcg.17.21ï& P M Y veré rex fuerit, regem appellauit. .. ^ iElffilium Sunamitidis 4.reg. 4.34.35.furrexiffeautle-| —— | — || . i, 2. Et ait pueris fs. ) famulis fuis : nam etfi nomen! jcerantaut audiucerát. NequeIofephus cam opinio- Utl 7aic & filium , & famulum fignificare poffigramen| |nem;vtmihi videtur,Pharifeis triguitgfed quam ha-Jmdemen |— — t Hcerodem non legimus filios habuiffe. Lucasc.9. 7 — lIbentomnes fereIudzi, non omnium mortuorum, :ff::(; ä; TM $. 9. non ipfnm Herodem, fed alios Herodi dixiffe — fedtantàm bonorü animas in fua quidem , fed me-|, - ; g bus:quam alt. r audimit (inquit) Heredes Tetrarcha omnia , quefie-| — liora, & idco quodammodoaliacorporainrefurre-| —— — | — | odj bant ab eo, ez* l?dffdl'df;w quöd diceretur 4 quibuþlrï »44i4 |Cioneredituras. Ioannem ergo Iudei , & quia vir . anhoï Toannes fuvrexit a mortuisà qbu[dam vero,quia Elies ap-|— lerazfanttus,& quia iniufté occifus, facile credebant| 00 ] unóa paruitjà quibu(dam veró , quia vnus de 4ntiquis prophetis! — facrexifTe , vcHerodis fcelus vindicaret ; Eliam veró|. d po(nngeil | topueM . : veteri : 3 p "u ! 1; .';l 4 . VN VM f;q MW In T""g ! | j N k...iöt's Vldcw 'l*fli '[X.J m..,w:*u'ilnon HC 4'-954;."1 mor tms Mior ) NU Xm 2 m»i«x. '4,"!*», i :?ha iïuii&x&' | .'.rz;gff MWNM . ii 9;9!?15! W l Ondeny, än'müri ) dide oan etimobg, *-4 '.ï*.(b&iwmr ^ 91 du ] : g 'amtia d '«f.f,rf iU OLL&:, ;.;f | » ( d Em Tleophyi trnino proaut dsrediguoden - a proptra n ycs s d) w r;ïtazzxä?f:am,& niten. F , J amarotianAn P ,."i: uT uüü dfj"'/ L r ) | m m , " (j H'; gj teponaem Ls olle nf vet OC Cg» h U ii 'h'"ku u 1 ; ^ . A 1**3 ':3'3 4 |, w Mv -& &lx " » , | " l "" MWorfn tl :)»4 BJQQM um - "m W xuginia T diile Jn , mnd dd "—— [ —— —— C *3 w * E—1 * t -» * —»5 T * l hï:/ l p 1 Caluins 1 pnerili:- er- Órer.. — |c.10. Herodem illü;cuius Herodiadem vxorem fuiffe dicit; eius Herodis, qui eam à marito fubduxit, ger-| |manum fratremappellet. Ad queftionem crgo: ,,,ui.;, Jignorantia, autobliuione lapfum dicunt; quod illi 329 IN MATTH. CAP. XIlII. 330 C. 4. $. prophetiam imbutilerant, venturum Eliam. Propterea Ioannem , quia mortuus erat, futrexi(Te ; Eliam,quia non mortuus, fed raptus fueratsnon fur- rexiffe dicát,fed apparuiffe. Infra c.16.14. vbi eadem de Chrifto hominü opinio recitatur.Ieremias etiam Inominatur fortaffe propter fimilitudinem fpiritus, & libertaté homines reprehendendi,quam in Chri- fto fingularem, & miniméiin alijs do&oribus vfita- tam videbant; erat enim , inquit, docens eos, tanquam poteflatem . babens, «* non. [icut Scriba enum, 7 Pharifai lC 7.«29. - | DLRO PV GD Ide.) Dübium, quam rationem reddat, cur fufci- tatus Ioannes miracula facere credatur; cuimn viuens vtait Ioannes c. 10. 41. fignum nullü fecerit; fortaffe |morerenturs aut quódà Deo maiore cum poteítate ad puniendum Herodem mitfum putarent; nam & ibella, & exiliü, & alias calamitates, quz Herodi po- Iftea contigerunt, vulgó inter Iudzos creditum eft propter Ioannis necem accidiíle, vt lib. 18. ant. c.1o ofephus affirmat. T CC * ^ D] Operanturin eo.). Gveyyouowsy aurd. Sunt qui àkepferv quód fan&tiores refurgere homines crederent, quàm* veteri opinione, quam vt fupra c. 1. 14. docuimus, A rem,quàm Iofephus fidem,merentur. Altera bic in- .|Chriftus videtur approbatfe; qua propter Malachiz D patiendi fignificatione pofitá putent ; vt 4exé pro laexé&t , & apud Latinos lauare pro lauari, vt fit fenfus,ideo virtutes fiuntin illo;id eft per illum;He Imiracula, fed facultaté miracula faciedi intelligi vo- lüc, quafi dicat, ideo donum faciendorü miraculorü [miracula in co operatur. Alij à féfu logiàs abeüt vir- Itntes angelos intetpretantes, qui in Ioanne miracula lhocloco,necactionem tranfeunté fignificat,fed pro |verbo neutro pofitum eft idémque fignificat, quod Kràénpyéiy opponatur sU &v d'uudp eivaj,. Senfus ergo eft Ioannem à mortuis fufcitatum ; propterea mira- cula in eo vigere, appatere, fcle oftendere. .. " iater Euangeliftas, & Iofephum lib.18.antiq.c 6.7.9. omnino difcordia, quam Hieronymus, czteríq; ve- teres interpretes preterierunt, ex recentioribus aus tem etiam Iofephum citantibus pauciadmo dünxat- tigerunt. Euangeliftz dicunt Herodiadem Philippi; Iofephus alterius Herodis netodis huius fratris vxo- rodis fratris Herodis magni , huiusautem Herodis;! & Herodiadis patrui, &regis Chalcidis vxorem He- rodiadem facere,puerilis eft error;cüm idé Iofephus |dam refpondent, Philippum cognométo Herotem etiam vocatü fuilfe;Euangeliftas nomine,Iofephum cognomine eum appellaffc; quód fi probarent facil- llimam folutionem inueniffent.. Alij Iofephum;aut Ízpe accidiffe.videtur. Ex duabus hifce folutioni- bus , quam probabiliorem iudicabit, le&or eliget; modo illud'teneatlofephum cx Euangeliftis;inon ex Iofcpho Eusngeliftas emendandos. Nam, vt finga- mus nó diuino; fedhumano [piritu hiftoriam com- braico idiomate.Alij actiué fumunt; fed virtutes,nó| lederét. Rés mihi videtur facilis; érepyétv nec paffione|- apud Latinos vigere; apud philofophos in a&u etfe;|: j quemadmodum apud Ariftotelem v.furpari folet, vt 3. Propter Herodiadem vxorem Pbilippi.) Magna cft hic | pc:fui(Tc', tamen, & quia pluresfunt, & quia res, quz| C E tcr auctores de Herodiade diffenfio eft. Iofephus Ariftobuli Herodis, & Philippi ex Herode magno C.21. & Beda, & Strabus filiam faciunt Aretz Regis. Quain renon cglbito, quin Ruffinus primü, deinde Ruffinum Hieronymus , Hieronymü Beda & Stra- liam fuitfe diceret. Ruffinus exiftimans eü de fecun- da vxore Herodiade loqui, & Iofephum, Hegefip- plicandi caufa nomen addidit; dámque hiftoriam vult explicare,vitiauit. Hieron. non Gracé,vt pote- rat; acfolebat; fed L atine legens ex corrupto fonte legrorem haufit; ex illoalij deriuarunt.. Adeó facile lzfienorum errorum contagionem trahimus;dum a- liena opera confidimus, In co etiam Hierony. Beda, & Strabus minime fequendi, quod dicant,nó ipfum Herodem fratris vxorem víurpafle ; fed Aretam Rc- igem Arabum propter inimicitias, quas cü Philippo derat, abftuliffe, & fratri eius, ac riuali Herodi tradi- diffe. Iofephus lib.18.c.9. & Hegefippus lib.z.c.12. fic tre Herode (fecundum Euangéliftas Philippo) exce- ptum hofpitio ; dumqueapud eum moraretur , eius Roma redijffet, relicto fratre nuberet;ibíque pactas inter eos fuiffe nuptias. Itaque dubium nó cft,quod tem diíputatur, quin viuente adhuc fratre Philippo res ctiam deea re auctores video diffentire. Nam Hierony. Beda, & Strabus viuum adhuc Philippum fuiffe purant. Tertul. veró lib. aduerfus.Marcionem 4. Chryf. Theopyl. & Euthym. hocloco mortuum. Auguft.lib.de fide;& operibus c.19. dubium effe exi- Itimat; neque fciri poffe. Sed hiau&tores Iofephum forte nonlegerant. - E | | 4 Dicebat enim illi.). Yofephus lib. 18. antiq. c. 10. aliam caufam reddit, cur Herodes Ioannem occide- rit; quód nimirum timucrit, vtin magna eratapud populares fuos gratia, nead feditionem populü ex- citaret. Vtrumque verum efle credibile eft, & Hero- : .|dem Herodiadis infidijs, atque rogatu Ioannem oc-|. rem fuiffe, Nam quod Caluinus dicitIofephum He-| * cidiffe, vt narrant Euangeliftz; & eum rumorem ad placandum populum ditfeminaffe, Ioannem contra Íe populum ad feditionem conatum commouere; quem vulgi rumorem Iofephus fecutus fit. , | « $. Et volens eum occidere.). Marcus c. 6. 19. 20. vide- tur proríus contrarium indicare.Herodiadem Ioan- ni, vt eum de medio tolleret, infidiatam ; Herodem| veró,quia Ioanné reucrebatur, impediuiffe. Eerodies (inquit) zsfidrabatur illi, 2* volebat eccidere ewm, nec po- | terat ,. Heredesenim. metuebat loannem , [Giens em virum zuflum , e2* [àn&lum y ex* cuflodiebat eum , «9* audito eo multa faciebat , €^ libenter eum audiebat, Vnde col-. ligitur Herodem non ideo Ioannem in carcerem fratris filiá fuiffe dicit, Hieronymus veró hocloco, ligwe fue- &Ruffinus Eufebium vertens lib.i.Ecclefiaft. hiftor. £t« bus fecutus errauerit.. Cum enim Eufebius Iofcphá | imitatus Herodis priorem vxorem Aretz Regis fi- pümque non confulens, Herodiadis in verfione ex-| gerebat, filiam Herodiadem , quam illi naptum de- j narrant hiftoriam; Herodem, cum R omáà iret, à fra- vxorem Herodiadem fubornalfe vt fibi , poftquàm| à multis tamen,tanquam dubium,;in vtramque par-| ieius vxorem Hetodes vfurpauerit.Quanquam vete- | Cur £f ero- des Ioan- nem inter- conicciffe, vt illum occideret, fed potius, vt ab Hc- rodiadis infidijs indemnem feruaret; placans hac ratione iram impotentis mulieris, & fpe fecutu- /rz necis deludens. Euthymius refpondet credibile| effe principio quidem íolam Herodiadem Ioanni, fuo acciderant téporé, confcripferunt; multó maio- vt fiuc per maritum,fiue alio dolo eum interimeret, e H^ero: d iade dbf potatio , que , qua- ecit, Es 2 : Bs b iufidias [q nata ]itia in feri ptura cele- brant. 1 Caluims prebéditur circa nata- litia San- ]&orum. catcitas ve- 331 IOAN. MALDONATI COMMENT. . 337 — infidias tetédiffe; Herodem autem, vt Marcus figni- ficat; obttitiffe; poftea veró Herodiadis vi&tum pre- cibus occidere voluitfe; (ed timuiffe populum;qui vt prophetam eum habebat, vt fcribit Matthaeus. — : G. Dieautem nataiii.) Origenes homiliain Matthzá i4.Hieronymus &Beda obferuarunt nullius iufti vi- ri, fed duorum tantum fceleratorum hominum He- todis, & Pharaonis natalem diem in fcripturis cele- brari. Caluinus tamen, quafi iuraffet fe omnibus in rebus hzreticum effe, hunc morem nonfolüm ex- cufat;fed etiam laudat. Hac enim ratione gratias nos Deo agere,quód in lucem eius beneficio editi fimus; & profiteri anteactam vitam inutiliter tranfegi(fe. Quis hzreticum non agnofcat fpiritum? Pharaonis, & Herodis natales dies celebrari vult; Petri & Pauli, iimmo matris Dei; immo Chrifti natalem celebrari prohibet. Viuentium natales,vbi ambitionis,&glo- jriz plurimum eft, agi laudat: mortuorum, qui Deo (eruierunt; & eo iam fecuri fruuntur, vbi nullaam- bitio, nulla humanagloria etfe poteft;natales agi ve- tat.. Conuiuijs homines nequiffimos in lucem edi- tos fuiffe Deo gratias agendas effe docet; orationi- bus, & laudibus homines fanc&tiffimos, & de Ecclefia Chrifti optimé meritos natos effe, fi quis Deo gra- tias agat,fuperftitiofum putat. Superioré vitá inuti- 'Miter nobis cffluxitfe cometfando, & potádo agnofce- re fan&um eft:ieiunahido & penitentiá agendo pro- fanum, anile;Papifticum. Quid ita?quia ipfe dixit. . - Saltante filia.) Salome ex Philippo priore marito genita; propterea non vocat Herodis filiam, fed He- rodiadis. Videtur Herodias hanc occafionem natalis diei Herodis obíeruaffe; e&áque de caufa filiam ad fal- tandum induxiffe. | s t ! 8. Pramonita.) ayoGiGadreé(a, inducta;inftigata,im- pulía; non enimadmonitionem folam ; fed perfua- fionem, incitationem, vim infuper quandam figni - ficat.Strabus exiftimat totam tragoediam ab Herode actus religione Ioannem videretur occidiffe. Quod, quamuis perueríus fuerit,&ccallidus,verum effe non tus querere,inuenireq; potuilffet, &cquia, vt verfu fe- quenti dicemus , veré videtur caputIoannis puella petéte doluiffe, & quia valde illi probrofum erat ro- gatu faltantis puellz virum fan&um occidere, & nó eit vcro fimile hominem cautum ; qui populum ti- mebat, quíque rationem minuendi querebat fcele- |tis; nouo fcelereaugere voluiffe. - | * . Damihi.) Marcusc. 6. 24. 25. addit, que cum exi[fet dia.c:t matri [ae, quid petam ? atilla dixat, caput leannis Ba- ptifle. Chmqueintrotffet fhHatim cum feflinatiene ad regem, peryt dicensyvolo,vt protinus des mibi in difco caput 1 0ADTIIA «Bnfe.- w aT TET GH od 9. Et contriflatus efl vex.) Quare regem vocet, cum rex non effer,vide (upra ver 1. Contriftatum autem rius,Hieron. & Strabus;quia ver.;. Euangelitta dixit voluifle Herodem Ioannem occidere , fed populum timuiffe; quomodo enim veré dolere potuit, fi eum occidere volebat? Magis tamen Chryfoft.Euthym.& Theophyl. probo fenienti&, qui veré eum exiftimát doluitfe. Nam etfi eum occidere volebat;tamen non poterat; quantumuis czcus homo,non videre turpe fibi, & ignominiofum apud populá futurum, quod tanti, támque fancti, & admirandi prophetz caput fuiffe compofitam, ne fpohtc (ua, fed iuramenti co-]. credo ; multo enim mceliores pretextus homo acu- non veré, fed fimulaté multi au&ores putant, Hila- A B C laíciuz puellz faltationis przmiü conceffiffet. Scio Romanarü rerü ícriptores tradere Romanü nefcio quem ducem má(z accumbenté amícz rogatu , qua dicebat fe nunquam hominé iugulari vidiffe, con- tinuó vnius ex profcriptis fecuri decuffum Caputad méfam,;vtamica videret,afferri iuffiffe.Sed cüm He- rodem Euagelifta contriftatü fuiffe dicat; non debe- mus;nifi probari poffit;fimulationé putare. Doluit ergo veré, non quódIoannem occideret, quem iam Jante occidere volebat; fed quód earatione occide- ret qug fuis rationibus minimé conueniret. Propter iufierandum tamen.)Ex hoc veré,vt puto,non fimulaté. Tanta enim apud Iudeos religio erat iurif- |iurandi,vtetiam,quz cótrafasiurataeffenunoníer-| —— uare, nefas duceret, vt ex Iofue iuraméto Gabaonitis przftito Iofue 9.15. 19.19. & Iephthe Iud. i. 35. mani- feftü cft.Que re&té veteres au&tores monueruntnon fuiffe feruanda, Orig.hom.in Matth.14. Chryfo.hoc loco, Ambrofius lib.r.de officijs c.5o.Hieron.in có- mentarijs. Quod Euthym. exemplo Dauidis probat [r.Reg. 25.22; qui,cüm iuralfet fe non reli&urü víquc in diem craftinum in domo Nabal mingentéad pa- rietem; iniquum iuramétum admonitus , rogatüfq; ab Abigail nóferuauit, déque ca re gratias Deo egit |Ver. 32.33.. Benedsctus Dornus Deus ]j?ael,qut mifrt bodie tein occur[nm meis : «g* beneditlum eloquiuim tuum, eo* be- | .!nedifla tu, quea Probibug'/?i me bodie, nesrem ad f'"g"iflm,f l" vlefcerer memanumea. EY PUA. | 10. Mifét4.) carnificem vt c.2.16.vbi eum Hebraif- imum explicauimus. Marcus c.6. 27. explicaté dixit, jfed miffo confefhim [ieulatore iufsit afferri caput loanns i difco, Hinc colligitur Herodem hoc conuiuiü in arce iMacheruntina celebraffe,quz in finibus Galilez, & lArabie erat. In ea enim arce fcribit Iofephus lib. :8. ic.1o.vinctum fuiffe Ioannem. Conftatautem ex hoc loco, & multo etiam magis ex Marco hoc conui- uium eodem loco; in quo Ioannes vin&us erat, ce- lebratum fuiffe. — — : w T2. Et accedentes difeipuli eius ) Dubitari potc&,qüo-'- .|modo diícipuli Ioannis in carcerem ingredi potue- " rint. Nonnulli putant corpus Ioannis ignominiosé fuitfe proiectum: quod nulla hiftoria ; nulla conic- &ura probare poffunt. Alij aditum difcipulis ad car- cerem patuifle; nam vt ex c. . 2. perfpicuum eft, vi- probabilius; illud etiam probabile petentibus diíci- pulis corpus fpecie quadam humanitatis facilé con- Euangelifta, timebat;iram lenire. Hzreticorum in- cofgporibus honorem deberi, quàm fepulture: quia tores: qui cadem ratione probare potuerunt necor-, pori quidem Chrifti , alium, quàm fepulturz, ho-, reformatorcs , qui ideo fepulture honorem Sanctis tribui volunt; ne quis honor maior tribuatur ; ne hunc quide illis honorem tribuunt; mortuos mor- terum bené cft, quód non contingit illis, nifi here- ticos fepelire;qui digni non funt, vt alia; quàm afini|. fepultura, vtícriptura deimpio illo rege loquitur, fcpeliantur. j : uentem adhucToannem,& vinctum vifitabant.Hocl - ceffum, volebat enim Herodes populi, quem, vtait terpretes hincargumentantur nóalium Sanctorum| difcipuli Ioannis eius corpus; non, vtnos, reliquias liquis Sà- Íeruauerunt;fed fepelierunt. Acuti fané argumenta- du & :m deberi , quiaIofeph cius difcipulus non fer-| . Juauit; fed fepeliuit c.27. 6o. Atqui ifti boni Ecclefiz tui no&u fepeliunt; non vt honorentur, fed nefa-|.- teant; non vthomines; fed vt afinos, vt canes. Cz- ! Cic. de fe- necl Plw. tar, P T. Q. Flami- nig. TIuramentá 7nala non j feruanda, . ais as R RAOU o a Ed ial 1 u i r u Xifec n n hg £ Dierefsio SJ eula de re- tra bereti c0s, ; E Hs I,' 1 13. Qwod cum audiffet lefus.) Quid dicatur Iefus audi- uiffc. vï ARA : : jf qu tcfPtCtCS( o H ferunt parfut di&um fü. lürrtzif)"f* (— Qufon bj mlücipu ( W 'V.l(kaw[: WPWUI Quo&cïm dv vintu i ul tonll hucicl. Vnspety m r (s É Iemyqui t pleloaon Aamen T icnt,&rcq QtanbY wlncix ——* "a L* ——2 - E peasem A E ?fa v ul h. P uïümoxi "Iu - :'-? Mians r Wt TT W AU "^ J 4 l | V, 0 1 *L& 1d ? k , | ) rx.q'" ;' : 04 P At d M?*xxïm i P .ha:-'w -*—wäï&äl&k - nünl Y D. .0 0A i ; d | **-.1 n EC l 10i] BO , ' V1 IOR COS t 1 NI * fe gt M d dad -D É 1 T -- . w rb , I h^0 A '«ï l LL P ! Q | i | obrem Db 7anlcttediui, m :;gu: ln j J Conamiudtcs tb Gs thtb lx r x vt ^ w^at "1Wr'*!?")f7' ^t, i';i.s'- '-3 ! .'-A&H)n'h/u ' ' p at : 3:331" ..:*'.'.--!'1.*0' at NY .,-:rgmx .A'mxy&uï "*;':'3!"' izwnl nf: ;, J 'W x dC 1 D " . ia 4j "m x;;j;älmi.HOC Md * & v jeyends i " i m 'V n.j at od J m T eani "d:'u) j ::' "U'Nmut i ' i H d : ". , ;mf j "" Jii ;-.JMWUUIJDW $4 , ',d" [ mla, j 41 iil h ÉT 1' . ul T 'ï"i(:äs- ïïAW hW J , st n &-&W»a 1 relatiuum,quod;nó adaliud,quàm ad Ioannis mor: W^. ^b on, " TRU fo "^Cuu i l M. l'/ huj .46' Muw MWMI "n j . jnem;quiteneri,& occidi polfet;fe effe oftéderer. Ve» L* 333 i ID MATIHS.GADM NU . — 34 terpretes conftat. Augult.lib.2.de confenf. Euapgel, c. 45. Euthymius, & Theoph. ad morté Ioannis re- ferunt. Chryfofto. veró homil. 5o. (äuod etiam pro- bat Euthym. ad id quod ver. 2. & apud Lucam c. 9.9. dicum eft, Herodé dixiife, Hic eff Ioannes Baptifla, ip[e " -Earrexi:ä mortuis, (7* ideo virtutes operantur imeos X vo- luiffe Chriftum videre. Auguftini opinione proba- biliorem puto; ficenim hocloco verba harent; vt tem; quam diícipuli Chrifto n Llntiarüt,þc.fcrri po[fc L videatur, ver. 12. 1. €* 4ccedentes difeipuli eims tulerunt i: .l:orP us, " epelieront illudseg* vententes nuntiauerunt lefn. | Quod cism audiffet Le[ua , fece[sit inde. Ac ia diu Ioannes in vinculis fuerat c. 1. 2. fuerat quidem jam diu in vinculis, fed non occifus. a E — Seceffit inde.) Quare? illud certum,quodHietony- mus & Chryíoftomusadmonuerunt,non metu; fed confilio,rationéque feceffiffe. Quo autem confilio, incertü eft. Hieronymus, & Beda ideo feceffitfe pu- tantne tyránus homicidio homicidium cumularet, quafi Chriftum etiam,fi apprehendere potuiffct;oc- cifurus effetjnoluitle enim Herodi peccandi materià fuppeditare ; itaque fefe fubtraxiffe, fecitfeque quod| tateiflayfagite in aliam C0.23.. Chryfoftomus vero, & Euthymius aliam afferunt caufam;ne,fi Herodis ma- nus diuinitus, vt poterat, cuaderet, Deum fe effe de- clararct, quod nolebat tam citó notum effe.. Aliam Theophylaétus, vt fugiendo nó phantaíma, vt Mar- cioniftz,& Manichzi putauerunt; (ed veram homi- ram ego caufam fuilfe arbitror , qu& in fimili exem- plo Ioannes reddit c.7.30. quia mnds venerat bora eiwe. Aliam etiam , cur fecefferit Marcus rationem affert c. 6. 31. quód difcipuli ex fualegationc fatigati redijf- d poterant, vt propter hominum cófluentium multi- tudiné cibum illis Íumere non liceret. Venite(inquit) feorfum im defertum locum, e2* requiefcitepufillum. In nauitala)) Cur non pedibusineinquit Chryfoft. turba eü fequerentur,quas fugere volebat. Alij,quia lacus in vlterioréripam traijciendus erat. Quod ego nullo modo credo;quia difertis verbis Lucas dicit c. 9.10. veniffe eum in defertum locum,qui erat Beth- faide; Bethfaidam autem citra, 6 vltra lacum fuitfe dubium nó eft; id cft in Galilea Herodis Tetrarchia, |vbitunc Chriftus verfabatur. Nam & Petrus,qui ex| E Bethíaida ciuitate erat Ioan.r. 44.Galileus erat Matt. 16.72,73.Non ergo Chriftus totum lacum;íed finum Jaliquem;aut potius promontoriü lacus traiecit;vtin 1 alium remotü locum fecederet. Cuius rei prater il- l. lud, quod ex Luca protulimus, certü etiam eft argu- mentum;quod,vtait Mattheus,turbe eum pedeftres fecutz funt. Nam quod nónulli dicunt per aliquem pontem tranfire potuiffe; vcl nonagi de turbis,qua F in Galilza erant, fed de ijs, que vltra ripá in regione Gerafenorum habitabant,abíurdum eft. Etenim nec tantus lacus, quantum Plinius,Strabóq; defcribunt; pohte iungi potuit,nec ia Iordan eipfo,qui inlacum influebat,; ponté vllü przter ponté Tiberiadis fuiffe, . . |quilógeé diftabat;legimus; & tutba, qua in vlteriore ; ripa era5; expectare venientéChriftü potuit,(equi nó ] X jpotuit. Simile eft,quod ijdé dicunt; Bethfaida defer- | F . |tum apud Lucam appellari, nó quód prope Bethíai- feidam effer; fed quod vltra lacum é regione Beth aida. . |bz recta tendebant via. |Apoftolis ipíe preceperat, Cum ves perfequetur tn cin - CilMarcus,turbxz eum preuenerant. Hiero.& Euthym fent, & requiete indigerent, quá eo loco habere non|D| . s5. 2eeefferunt ad eis diféipuli eius.) Videtur Leontius . Joftenderet. Cyrillus Grazcus (nam Latinü à quibuf-|. uiffe, quamobrem inde fecefferit, non fatis inter in-, À |aut quód Bethíaide effet; vtrumque enim fine vlla ratione dictum eft. Solus Ioannes c. 6.1. videri po- teft horum auctorum fententiam iuuare, quód dicat |Chriftum abijffe trans mare Galilgz, quod eft Tibc- riadis; traiecitergo vltra mare. Refpondeo fenfum effe eum veniffein eü locum, qui vulgó vltra mare Galilez vocabatur,nó quód Chritto vltra mare eflet; (ed quódIudzis ex Zigypto venientibus vltra mare|.- fuerat,vnde perpetuó nomé retinuit, vtc. 4.15. mul- tis probauimus exemplis. At quomodo Chrittus vl- tra mare venilffe dicitur,cüm vltra mare etfee R efpó: deo, quiaex vno loco in alium tranfijt, qui proprié vltra mare vocabatur; quod quifquis c. 4. 15. legerit, miniré mirü putabit. Nam & illic;qui loquebatur, propheta illum ipfüm locum,vbi ipfe erat;trans Lor- danem vocat, cum illi non trans, fed citralordanem ellec, Traiecit ergo Chriítus partem tátüm aliquam lacus circàm aliquod promontoriü, qua ratione fa- &um eft,cum turbz terra fequerétur, vt prius ad lo- cum;quó appuliG;quàm ille peruenirent, vt ait Mar- cus c. 6.33. quia;etíi plerunq; citius mari,quàm terra itur, tamen Chriftus promontorium citcuibat, tur- 144 Ef exiens vidut turbam.) Exiens é naurquia,vt ait & ex recentioribus muld interpretátur, exicns à de. ferto,quia Lucas c.9.1.dicit, e2' excepit illos, quafi ob- uiam illis exierit,& I[oan.c.6.3. $ub5 ergom marem,e7. ibi fedebat cum difcipulis f[ay,. Quodego nc probabilc quidé effe azbitror; càm Marcus aperté dicat curbas eum przuenifle. Nam quodait Lucis Chriftum ex- cepitle illos,non fignificat obuiá iuiffe « excepir, in- quitseos, €7" loqueädtur ulis de regno Dei. Quod & Mar- cus expofuit., Q exiens vidit turbam multam, e77 mzþr— j f (aper eos, quia erant ficut oues non babentes p*ftorem, «" cepit eos docere multa, | relatiuum ei ad Ioannem referre, de quo paullo fu- pra mentio facta fuerat, guafï difcipuli Ioannis fue- rint, qui ad Chriftam accedentes rogauerint, vt tur- bam dimitteret. Hinc enim manifettü effe dicitiam tum loànis difcipulos mortuo preceptore adhafitfe Chrifto. Scd ex Lucac. 9.12. perfpicuum eft eos,qui hoc Chrifto propofuere;duodecim Apoftolos fuitfe. Ioan.6.6. videtur factü aliter narrare;ait enim Chri- ftum Philippo dixiffe, vndeememus panes, vt madacent hi?boc autem (inquit)dicebat tentans eumyrpe enim [ciebar, quid effet fatburus . Facilis coniectura;primüm diícipu- los Chrifto fubieciffe,vt Matthzus ait, vti turbas di- mitteret; deinde Chriftü, vt narrat Ioannes,tentandi caufa Philippum interrogaffe , vudeememms panes, vt manducent bi ? vt Chryfoftomus, Leontius, & Thco- Phyla&us interpretantur. Duplc*x autem apud Ioan- nem quaitio, cur Chriftus difcipulos,& car Philip- pum potiüs quàm alium interrogauerit. Adprio- rem Ioannes ipfe videtur refpondere, non interro- 'eaffe , vt difceret; fGebat emm quid efet fa&urus , ícd vttentatet. Át hocipfum quzritur,cur tentarewo- luerit? Amphylochius exiftimat quamuis minimé ignorantem , ad modum tamen ignorantis interro- gafï'c, vtíe adauditorum opinionem, & infirmita- tem accommodaret: Auguftinus,Beda, & Rupertus, non vt ipfe fidem difcipuli cognofceret, quam nc- quaquam ignorabat; fed vt illi fuam incredulitatem| -dam alienis fcriptis auctum lectorem monco nun- Pa quam bt NI — |t«ntes?quafi crederet poffe quidem Chriftum multi-| p r * Caluinisi« WO/ZOZM anfefü. - Ifpondendo vltro,citróque difcipulorum excitare fi- llippá potiüs ; quàm alium interrogaffe;quia ille ma- |ximé omnium fideindigebat ; eum enim fuitle , qui [quafi in fide vacillás dixit,0/fede nobsz patrem,c7* [nffi- leit nobis Ioan. 14. 8. Addit Ioannes dixiffe Andream - |fratrem Petri , Eff puer vnus h?c,qui habet quinque panes ordeaceos , «7* duos pifées , fed. bec quid funt imter tantos! Jideo dixiffe putant, ne videretur velle fibi referuare. INotant veró Chryfoft. Cyrillus , 'heodorus Hera- Icleotes,Leontius,& Theophyl. aliquantó plus fidei 'Pauciores'poiïä facere. Mihi probabilius videtur, |Docet nos Chriftus, vt ait Leontius , & Theodorus |i quem habemus,;augere;fi non habemus, ex nihilo MA 355 ' IOAN. MALDONATI COMMEÉNT. . 3 Va r m quam à me citari , ideo putat interrogalle , vt magl.sï miraculü,quod facturus erat, illuftraret. Ex ei? enim interrogatione confecutum fuitfe , thPhlllPPuS ref- nes,& duos pifces,fed quidad tantam þgminü muL titudinem? Quó crgo plures panes PhlhpPS', & An- dreas neceffarios effe declararunt , eó maius poftea miraculum apparuiffe. Chryfoftomus , Theophy- lactus, Ammonius, Theodorus Heracleotes , & Mopfueft. voluiffe Chriftum interrogando , ac re- dem , eófque ad confiderandü futurum miraculum attentiores reddere. Sienim deimprouifo hac cum difcipulis difputatione non antegreílà miraculü edi- diffet , minüs fuiffetanimaduerfum;cüm & hominü multitudo , & fames, & paucitas panum minus fuif- fet difputando perfpe&a. Ad pofteriorem quzftio- nem idem Chryfoftomus , Theophyla&tus , Theo- dorus Mopf.& Leontius refpódent;propterea Phi- Quod Theodorus Mopf. Leontius , & Ammonius Andream , quàm Philippum oftendiffe;videri enim| Ípe aliqua futuri miraculi dixiffe hzc , fcientem Eli- fgeum panem aliquádo multiplicatfe;perfectá tamen non habuiffe fidem,cüm dicat ; (ed. bac quid font imter plicare panes,fed ex pluribus plures , ex paucioribus Andream, cü hzc dixit, nihil de miraculo cogitaHE:. Mopf. hocexemplo nunquä in réb? anguüis defpb— rare, fed inipfo femper confidere , qui pané noftrü, creare poffit.Chryfoft.veró & Theoph. ex hocloco Manichzos refellüt,qui panemab alio , neício quo, malo Deo factum effe delirabant.Nec enim Chrift? multiplicare potuiffet, f1ab alio , quàm à fe, & patre fuo fuiffet fa&. Adnorauit Euthymius Chriftà data opera vf?uc ad Íerum diei tempus fermoné traxiffe, vt neceffitas eius, quod poftea fecit , miraculi nota interpretationem filentio praterire. Scribit Euáge- licus Do&or Apoftolos nó caritate; fed tedio Chri- íto fuggeffitfe , vt turbas dimitteret,vt fe labore , fa- cilfent.Hoc enim voluit bonus ifte no&or fignifica- re fe,fuófque Miniftros plus quàm Apoftolos habe- re caritatis.Huiufmodi eft hereticorü fpiritus;dolét, &;fi quomodo poffunt , negát Apoftolos fuiffe fan- &os,vtipfi Apoftolis meliores efle vide&tur, nec in- telligát omnium homini fceleratiffimos Apoftolos effe oportuiffe ; vt noui ifti Apoftoli corum fimiles videri poffent. 2 ponderet dücentos denarios non fufficere, vt panes|. emerent ; & Andreas, effe quidern illic quinque pa-| effet. Non decet cuiuídá magni nominis Caluiniftz] ftidióque liberarét.Profe&tó hoc Caluinifte non fe- . 16. Dateillis vos maducare.) Yoan.c.6.7.narrat refpó-| |ditfe Philippü;dweenteru denarierum panes non fufficiunt À D C eisyut vnu[quifq; modicii quid accipiat.N nde colliïit qui- ffed Caluinianis Miniftris fimiles erant;nümati,con- | mgatl,compti,glleoätes. : habuitfe. Necenim monachis noftris médicantibs; g æod ex c;o.dä fPiritu atque lo ante cóomemorauimus , profe&ü illud, cïuod pau xiffe ducentos denarios non nó poffefe tátam hominum multitudinem paícere, quód ne ducéti quidem denarij fatis fint,cum ipfi ne vnum quidem fortaffe denarium haberent, Si enim habuiflent,iuffiffet vtique Chriftus in panes expédi, nec miraculo opus fuiflet.Quantó megus Theodo- rus Heracleota exhoc loco voluntariam Chrifti , & dos quidé cibos fibi neceffarios fatis habuerint pe- cuniz. Eius verba propter Caluiniftas huc adfcriää', OY Cuu6Vlav durg Ó ao u pyuporyty riy vxdoroy miluyslay ezid'einvum , d* o(ov & "10 axpler( la dvaTuojnc éyevley vpogac, Notat Leontius proptereà non dixille , ego — ganter de fe loqui,& miraculum iactare videretur. . 17. Non babemus bic nifi quimque panes.)Loan.c.6.8.9. Petri , fl puer vnus lic , qui habet quinque panes erdeaceos, cétos denarios , id eft viginu fere aureos coronatos|-"fbofrlo. eft,maligno, peruerfo,heretico,diabolico, & prete- rea Cceco; quis enim nó videt Froptereä, Philippü di- ufficere, quàód nec eos haberent,nec habere poffent? Argumentatur enim difcipulorü eius paupertaté probat;qui ne ad emen-| illis cibum dabo , fed dare vos Is manducare , ne atro-] Jait , Dieit ei vnws ex di[cipulis ens /4ndreas frater Simonis] Q* duos pifGes:fed bae quid fumt inter tantos?Dubitant au-| . u7 Paulþer.* 45 COnlYÀ Calnsini- flas. Ex codice mf. F ati- CÀn0, | tem interpretes,an panes illi Apoftolorü efsét,quos [illis puer portaret;an puer, vt venderet , attulerit.| | od " Chryfoftomus hom. $o. Leontius , & Cyrillus, Theophyla&us Apoftolorum fuiffe putant ; Euthy- mius,&,vt videtur, Cyrillus,cui magis affentior , ve- ritudinem non nifi quinque pancs , & duos pifces habuiffe. — . COAOT MUMU Qui ait ens affertesmibi illos buc.) Yubet fibi panes af- ferri,inquit Chryfoftomus,& Leontius,vt oftédat fe vlla,aut tempore pendere ; fed quocüque tempore, & ex quacunque materia poffe, quotquot velit , pa- nesfacere. Non dicit Euangelifta difcipulos paruif- fe , fed ex lequétibus fatis intelligitur. Qua re Chry- foftomus, Theophylactus, Euthymius , Cyrillus, E & Leontius egregium nobis documentum dari do- |cent,vt hofpitibus , & egenis etiam , quz nobis nc- ceffaria funt , liberaliter elargiamur , fore, vt hac ra- tione panis nobis crefcat. LOT | 9. Etcumififfet turbam difcum Ecre; ) Marcus 6.39. tubernia fuper viride fenun ; foenum enim copiofum erat , quia , vt Leontius , & Theophyla&us adnota- runt, primum erat ver , cim proximum effet Paf- cha , vt ait Ioannes c. 6.4.Lucas c. 9. 14. facite eos dif- cumbere per conuiia quinquagmas.(&lod multis de cau- fis vero fimile eft Chriftum feciffe , vt numerus ho- minum ex diftributione magis appareret , eáq, rati- onemiraculi magnitudo conftaret,vt fine confugo- ne Apoftoli omnibus ex panibus , & piícibus darét; vt omnes nemine preterito fuo quifque ordine por- tionem acciperet. Aliam Cyrillus , & Leoncius n commentarijs , & neício quis alius fine nomine 1n Greca citatus catena,fed myfticam afferunt cauffam, nales.Nam quod Apoftoli dicunt, no babemus bicoifi quinque panes,C7* duos pifcessnon fignificant fuiife ipfo- cum;fed totam, quanta quanta erat,hominum mul- efle,qui totum nutrit terrarü orbem; neque exhora| - pracepit illis , vt accumbere facerent emnes [ämndum con- | tanquam beftias fper fosnum accumbere iuffiffe; h quinque enim illos panes ordeaceos quinque legist^ ipipodia d Incod. - mf. dam hereticorü interpres Chriftü;& Apoftolos du- Moftaice V aticapo |, r fprmmnw /rcdäil'Ammor /*&n,nc put hd J fdiff/&&(lþfi( ^ Marcusdi P hu) Wlb tty ln b HCC,flm;n *" 0,924/);;5;;; ücloproh itlocisni itebat. Y hutdüm m u muln'f (ateur.| luexnö Pam .ElturLuwl Md Den ] "u EE UT l mtïïpïmt' l Dos en " PU a R R m EZ.-—£3 lo M. :H* [i A P t ! II hi d "'! 'n'""' &c (P NT UC M ' NU lgl - Tan u * M: n ,A' i H ATC d m WAMAGn. n "ARA : i. datbreny | " e ?UM). .'xï;:..yh.,x.' TT ! " J.adwl?s::r a l E [ [ Ti Mu ; q j rl ? j B u | PU S l^sb Ux-tlgfäy &b:&'h : j j a f d ..':Jïïg:) Jl[wä'»« . 1. (:1'191[/]' '/; i !& nl b)) ä fege d de at ittly- - , m denmorn , vee Vi ! F Mi D " ;-NF'L '*? - : p QOU xx?ïg. , ' yevt hm sss a Malla ! m mj w j M 4 ^ 1 !] & Ev wïf*?':*! ^m POMXX BU :'—A»Nt: )v m V-'W*ä ! jv j -" L j i / — F atie. ms. Pfal.77. . fam m de(erto? Adnotauit enam Chryfoft.Leontius,& Ms mira- deula fattn- drui ip ce |trem. . ! . ; lwn oculos faceret,videretur non fua,fed aliena auctoritate mi | tlit. — |raculafacere:fi nunquá ; patré fuü nó recognofcere 337 , CUIN MATIH GAP. WHb 338. In cod. Mofaicz libros fignificaffe , quibus Iudzi tanquam ordeo, fine vllo delicato guftu, fine feníu , tanquam animalia bruta,vefcerétur.In quam Íentétiam multa |quoque Rupertus Ícribit.. Cyrillus veró reprehen- fionem effe putat ; quafi dicat C hriftus , O tardi ho- Imines , & hebetes ad intelligédam virtutem meam, facite eos difcumbere , vt non verbis, fed factis do. ceaim vos, quid PoiTnjn facere. Idémque in Grecorü catena fcribit A pollinarius. | A fpiciens rn celum. ) Vt oftenderet Ííe à patre vnà cum diuinitate vim faciendorü miraculorum acce- |piffe , Hilarius ; Chryfoftomus, Euthymius , Theo- In coment. (* catena Gréeca- cod. Y a- dMic. 19. cunt auctores,Leontius, & ÁAmmonius; vt oftende- retvnde nobis omnibus in rebus petendü auxilium, Hieronymus,& Beda; vt oftéderet fe contrarium nó elfe Deo,vtidem Ammonius , & Leontius tradunt; vt víque ad paffionem , tanquá homo Deum orans, : NPhyla&us ; vt idem nos facere doceret , vt ijdem di- Iprincipem huius mundi lateret,quam cauíam folu: reddit Ammonius.Aliam quoque Leontius rationé laffert,ne patre fe maiorem facere videretur , de quo dicti à Iudzis fuerat, Nwnquid poterit Dens parare men-|. Euthy. Chriftum non quotiefcüque miracula fecit, Cur Chri- Jde bese- BLT. Apanum o - [tra Calu- : [mflas. rogauit,vt fe clarificaret.Ioan.17. r.ne fi fempei in czlum fufpexiffe;fed aliquando, vt hocloco,&iv| | Lazati fufcitatione Ioan.rr.41.& in oratione,qua pa-| Q Benedixit.) Caluiniftz interpretantur , gratias egit. |quia quod Matthe?,Marc? C.6.41.& chas C.9.16.d.- cüt £uA o/naev,benedixit,Ioánes c.6. rr. dixit 2j éuxapic-u- (gs Cy- cium . gratias egi[fet s GC quod hic Matthzus, & . |Marcus dicüt evAéInoxv, benedixit ; idé Matthaus c. 15. ;6.& Marcus c. 8. 6. narrátes alterum miraculum de 1 leptem panibus dicunt ) tuyapie(ac gxAame, €9* gra- [ Benedithio ! dgons, é. ctealien in ( MEuchari- — óffj4 quo- 3modo accie - [pienda. idé agens. fregit, Rurfus , quod Matthzus c. 26. 26. & Marcus 14. 22. de facraméto cor poris Chrifti loqué- tes dicunt ivAogn(ac , benedsxit , €97 f?*egit, Luca; C. 2219.& D.Paulus .Cor.r.24.dicüt , wvyapien(g« gra- "ittas egit 7 fregit.Ex quibus locis omnibus illud per- - ípicuum eftidem etle suacferv benedicere, & ivyapi- |e-éiv gratias ageresled probádum hereticis erat svAc- |f&v benedicere;accipi pro suyapigcéiy gratias agere; |nó potiüs € cótrarió suxapieérrgratiasagere pro su- Incfem , benedicere ; quod nec probare conati funt, nec,fi maximé conétur, probare poffunt. Nos cótrà| "ivxapis &v gratias agere,poni pro euAcfey benedicere - [facile probamus. Primüm , quia gratiarum acio his in locis nihil;benedictio autem maximé ad rem per- dnebat. Volebat enim Chrifl? panem multiplicare, |nondum multiplicarat;nó ergo patri gratias agebat, quód multiplicaffet;fed Panäïenedicebat, vt multi- plicaretur. Deinde , quia fi gratias egiffet, patri vti- que,nó pani egiffet; at panem ipfum benedixiffe di- - citur Luc.9.16. éuAefeeev avléc benedixit il non ergo (euxcléiy benedicere accipitur pro ivyapie-ém gratias *agcre,*fed é contrario e'ugapzsï-äv gratias agcre, pro svAcfér benedicere. Interpretáatur illi éuAInoww. dvldc benedixit illis , id cft gratias fuper illos egit, quam ilb nos exipfía Grammatica refutare poffumus ; fi enim interpretationem nul'lo'exemplo probare Po.(funt; Euangelifta id dicere voluiffet , non dixiffet eva ohow| - av« benedixit illis , fed euAcfuexv «v avloic benedixit in illis, aut & avloic tuper illos : at & Lucas dicit ev- D E F À irà aedlüpiov Tüc $uAoliug , 9 &uAcloUpAu calix beneditiis- n p ,. [Ctorem,à quo petitur,dirigitur,& ad panem,tanquá| |dicitur apud Toannem tvxyapigér non fignificatur . : . . . -* . . . |Vbi multiplicati panes fuerint , vtrüm in manibus |Chrifti, anin manibus Apoftolorum ; an in mani- |tius , & Euthymiusin manibus Apoftolorum mul- nis , cui benedicimus : ipíum enim benedicimus cali- , | P j. cibum, quem fumimus, per verbum Dei fanctifi- cari ; accedit ergo aliquid cibo ex eo , quód benedi.| catur. Benedictio igitur,& ad Deum , táquam ad au- ad materiam benedictioni fubiectam,quod non fie- ret , fi benedi&io pro gratiarum actione fumeretur. Pratereà , quid caufe eft, cur Chriftum non lega- mus panem benedixifle , nifi càm in melius mutare, aut multiplicare voluit,càm quotidie fumeret cibii, nifi quia per benedictionem aliquam panibus , vtj crefcerent, & multiplicarentur, virtutem impreflit, quemadmodum , cum primos parentes benedixit Genef.1.28. Crefate , eg' multiplicamini , 77 replete ter- r4m, Cum ergo Chriítus fufpexit in czlum, & panes benedixit, patré orauit , vt fuam in panes , qua mul- dplicarentur , benedictionem infunderet. Et cum| egiffe gratias ; ed gratiam patrisin panes , vt multi- þiï/icarentur inuocalle : arïumcntum cít, quód ve- teres auctores Graci Ecclefiafüci tranfitiue , ho«| verbo víi fint ; vocant enim panem Euchariftiz àlo; iuxapignüeyla , vt Iuftinus 2. apolog. pro Chriftianis,| & Ireneuslib. 4. c. 34. | t dedit difcipulis (a55.) Vx per eos quodammodo. ranquam miniftros , miraculum fieret ; quod , v: dieronymus , & Beda ícribit , fignificat populun: Chriftianum per Apoftolos fuiüg paícendum ; v vt teftes certiores miraculi effent , quod fuis mani- bus tetigiffent , quemadmodum ait Leontius, &| Euthymius , vel, vt altiüs in memoria defigerent;| quod fuis ipfi manibus cótrectaffent , vc vult T heo- phyla&tus. Videtur mihi voluiffe Chriftus miraculi gloriam à fein Apoüolgs quodammodo transferre. bus , autin ore fumentium Hilarius dubitat. Illud mihi certum pené videtur non fuiffe in manibus, aut ore fumentium multiplicatos , quemadmodum noui heretici docent Eu,clïari&iani non eíle corpus Chrifti , nifi in ore füumentium. Sibienim quodam modo homines fatiati miraculum tribuiflent. Hie- ronymus in manibus Chrifti; Chryfoftomus,Leon- tiplicatos fuiffe putát. Vtrumque probabile ; fed il- lud , vt mihi videtur probabilius , primum in mani- bus Chrifti , qui primus miraculi auctor erat , mul- tiplicatos; frangendo enim multiplicaffe credibile cít,& duodecim cophinos impleuiffe,quos Apofto- li duodecim ad fud quifque ordiné ferrenr, ficut Sa- reptana illa vidua j. reg. 17.14. 1. 16. & illa altera de vxoribus prophetarü 4.reg.4.5. 6. hauriendo oleum multiplicauit: deinde veró in Apoftolorü manibus, aut in ipfis cophinis creuifse, ita vt quantum ex cor- bibus,vt difcumbétibus darent, detraherét ; tantum diuinitus accreíceret;ficut in lecytho illius viduz fa- &um eft,vt quantum hauriebat,tantum ruríus ema- naretjita vt lecythus;vt ait fcriptura ,nófitimminu- tus. Inde fa&um eft , vt Apoftoli duodecim plenos cophinos , id eft, quantum à Chrifto acceperant;| tantum collegerint. - | v . 30. Et comederunt emnes. ) Tria hic ad miraculi euidentiam , & probationem dicit Euangelifta.Pri- mum omnes comedifse; fecundum faturatos fuiíse; | loofnosv a uTSc benedixit illii , & D. Paulus 1. Cor. 10.16. ERE z IT E ET P 5 Quod cem.Simile eft,quod idem D.Paulus aitr. Tim. 4.4..— — VOU PTS UA QUGBO T ORUA URU Q N A WR T o P LL A / J llegaria moralis. In cod. F atic.ms In libr, INum. C llevoria moralu. | (QEOd propterea Euangclifta dixifle Leontius, Chry- lerát Apoftoli, vt etiam Iudas,inquit Chryfoftomus, pifces veró, id cft delicias minimé redundare. nihil intereft. Solent enim auctorcs facri perfectum [|Duo etiam hic funt, quc propzereà narrat Euange- 339 - IOAN. MALDONATI COMMENT. 340 foítomus,& Theophyla&us putant; vt mirac.uli ve- ritatem ab ipfis, qui comc(j'Crüt, probatam fuiffe d(ï- monftraret,cüm prius efurientes re ïpi&& non opi- nione fola faturati fuerint. tertium fuperfuitle duo- decim cophinos. Duodecimautem cophinos fupe- ra([- proptereà Hicronym us,Chryfo&omp ;&Theo- phyla&us, & Euthymius exiftimant, quia duodecim cophinum fuum ferret. Caufam ego eam, quam fuperiore verfu indicaui , faifle fufpicor , quód nos accepiffent, & decebat, vt boni beneficiorum Dei difpeníatores tantum redderent,quantum acce- pillen.. Quódautem non integrorum panum, fed fragmentorum duodecim co phinos fuperarc volue- miraculü videri poterat ; càm autem fragmenta fu- perfuiffent, manifeftum erat turbam ex panibus ve- ré comediffe. Quzrit Chryfoftomus, quam ob rem ex pifcibus nihil fuperfuerit , càm poft refurrectio- nem ita legamus multiplicaffe pifces,vt permulti fu- perauerint Ioan. 21.11.. Nihil refpondetaliud,quàm materia pifces multiplicaffet, non impotentia vlla fua fa&um fuiffe, cum poftea fine vlla materia tam multos procreauerit pifces , vt faturatis difcipulis multi fuperfuerint.. Recté,fi illud, priüs quàm hoc, fccillet. Simpliciüs dixerim,primüm non conftare, an nihil ex pifcibus fuperfuerit; quin ego multá fu- perfuiffe credo, quamuis nec id Euangelifta dixerit, neque Chriftus pifcium fragmeéta iufferit colligi,fa- tis effe ratus ad miraculi demonftratione, vt panum quo maximé poterat apparere , quid in eo genere poffetfacere. Valet hoc ipfümad mores; vult Deus panes, id cft res neceffarias abundé nobis fuppetere; prius Apoftoli duodecim à Chritto plenos coPhi.-- rit, cadem ratione Chryfoftomus fa&tum exiftimat;| |ift enim integri fuperfuiffent panes, imaginarium| fignificare Voluiffe Chriftum, quód nüc ex fubiecta] . | ?1. Qrinque millia beminum.) G. $cei Av 6V (QULIG A 101, quaft quinque millia, quemadmodum etiam apud Marcum c.6.44.& apudIoan.c.6.10.lcgitur. Nofter interpres neque hic, neque apud Marcü legit; apud Ioanriem autem legit. Quodattinet ad fententiam, numerü ponere, etiamfi paullo minor,;aut maior fit. lifta, vt miraculi commendet magnitudinem, quód quinque hominü millia fuerint, & quód mulieres, & pucros non numerauderit; quorum non quidem tantum,quantum virorum;quia longo itinere vene- rant; fed magnum tamen fuiffe numerum credendü eft, fiuc quia religiofiores;fiue quia curiofiorcs viris nius apud Ioannem in Grzcorum catcna citatipro- ptereà Euangeliftas folos viros,non mulieres nume- raffe, vt Iudzorum confuctudini fcruircnt,qui folos niumerabant viros, quemadmodum feciffe lägimus Molem. Id quoque morale effe, nihil apud Deum recenferi, & vllo in numero effe, nifi quod virile fit, atqueperfe&tum. - ) fazminz funt. Notant Leontius,Cyrillus,& Ammo |- À. |tur dicere difcipulos non iutlu quidem Chfi&i, qui B. -|Ioannem hoc fecundá narraffe, primum praterijtfe. - [Quare veró compulerit, vt fe rcli&o prenauigarent, « D [fragmenta colligerentur. Deinde, vt nihil fuperfue-| rit ex pifcibus;ideo non fuperfuiffe,quia fatis erat ad| .|probandum miraculum, vt vel pancs, vel pifces fu-|. |percilent. Voluitautem panes potius, quàm pifces faperare; quia cibus eft omnium vfitati(limus, & in| b É |pectaffent,vidiféntque non redire, confcenditfe na- - |preimiffis difcipulis, & reli&ta turba in montem fo- .|fu Euangel. c. 48. refpondet, Genefareth; quó eos [efe ab eorum oculis fübtraxerat , fed proprio confi- lio, càóm eum eodem in loco víque ad vefperurm ex- Luim, vt nauigarent in Capernaum,ibíque eum quz- ftum, antequam fe fubduceret, precepilfe eis, vt na- expectaffe fperantes rediturum : aut & cóttario prius compuliffe difcipulos nauem afcendere, féque pre- cedere pretextu dimittendz turbz,quibus profe&is ipfum in montem relicta turba fugifle,vtoraret, Scd duz ex Euangeliftis caufz colligütur, altera cx Mar- thao veríu fequenti, quia volebat folus orare,ideóq; lus aícendit. Altera ex Ioanne c. 6.15. vbi propterea turba veniret, vt fe raperet;ac regem faceret, Voleba: enim expeditus effe, & à tota turba,& ab Apottolis| vtcüm periculum immineret, momento temporis, rerent, Vtrumq; fa&tum effe credendum eft;& Chri- [ uigarent in Capernaum , & ipfos víquead noctem|. dicitfolum in montem fugiffe, quia fciebat fore, vi. vt poftca feciife credendum eft , per aéra perineans fequenti miraculo occafiónem prebere voluiffe;nifi enim Apoftolos przmififfet, neque laboraffenc illil fortaffis in remigando ; neque fuper mare ipfeam.| difcipulos confequeretur. Videturetiam earationc] — bulaffet,neque Petrum iuffiffetambulare » quz om- fnia miracula vno facta üxxxc"rexn. ore. Aliam Chry- foftomus, & Theophyla&tus aPFP menta panum, quz fuperfuerant, fecum portarent, ac foli interfe preteritum miraculum recognofce- credibile eft illos ab eo difcedere noluitfe, vt Hiero- nymus, Chryfoftomus, Theophylactus adnotarunr.| tur , vt difcipuli magifttum folum inter homines lgnotos , & quidem citra mare relinquerent, cum ipft effent vltra mare nauigaturi; fed obediunt ta- jmen ,quiafciunt, nihileffe, quod Chriftus facerd|- non poffit. | MUU . Et pracedere eum tranis [retum.) In regionem Gerafe-] norum, quz vltralacum erat, vt conftat ex verfu 34. [taquenunc non folüm partem vnam lacus,aut pro- montorium, vtante adnauigarunt, fed totum peni- tus lacum traieccrunt. Voluit cnim Chriftus é Gali- venire, & vt Herodis infidias vitaret; & vt eorum declinaret ftudium, qui fibi eum tcgem facere vole- bant. Videri potcft cótrarium,quodIoannes fcribit c.6.17. Venifle difcipulos trans mare in Capernaam. Neque fatisfacit,quod Auguftinus lib. 2. de confen- Matthzus veniffe dicit, effe prope Capcrnaum, quó Ioannes dicit appuliffe. Repugnat enim Gcogra- phia,ex qua manifeftum eft Gencfareth in altera op- colligitur; f1 duo illi inter fe loci conferantur. Con- ftat exIoanne & difcipulos, & Chriftum priüs ve- niffe Capernaum , ibíque przclaram illam de cor- | pore; & fanguine fuo difputationem habuifle, quam toto c. 6. Ioannes defcribit. Conflat miraculum hocin mari fa&tum tuncaccidiffe; cum difcipuli ex coloco, vbipanes Chriftus multiplicauerat, in Ca-l. AEf flatim cempulit,) Ioannes c.6.16. contrà vide- ! In crüt caufam,vt frag-] rent. Compuliffe autem eos dicit Euangeliíta, quial At vcró non eorum folàm erga Chriftum amori] — - fed communi etiam humanitati repugnare videba-| aim i emaoc E fto' 4f - eenllt fcrtumïOi ll Mfwc faculum. dem vera capmmr folebac Qumirao vnihab Rum,non C adcde i Cipenri COntemy lea fugere, & in oppofitam Gerafenorum rcgionem|. pofita lacus parte effe. Idq; ex faperiore c.8.28.& 9.1.|. pernaum noctu nauigarent. Deinde ex Capernaum! : / "tf VPb o m WZH f tüt, nl p M YICTO vj äamwmg Wt aof a minuifibi dcrevolebam) b"hfrf-Deni ol fütn m DitChi Md .aüw BR lumWOf MLC Vi tïon Ctdit Ü äCialc [ P maree Ficulur nfe x | " 4, ' [ : ADALATe, Qu a I9 [ i It i : * RI " » * " lf. It g, V[/ï,ïgj laete Tounpovtr(s ia * ^ Mil IU " m feeammi 1* - 'E.x n "* ( 1 ' AC2 QU 9*' v tolde v oett- AuA PA iï ïmnqv À! v a RU VA VU al ^ 1 jrt^ ] q,.;,..m m,,/tg: «s Q Wsb lat Ul AU l d | ij ^ hiümü 4 noéTis 'vigili&. Chriflus ruh... A $ Quomodo| CONULEC — IN MATTH. CAP. XIHI 341 - lin Gerafenorum regionem vitra lacü nauigatle. Io- annes ergo; quia volebat d-ifii» utationem il!ä. de cor- pore;& fanguine narrate , re iquit Profe&xonem in regionem Geraíenorum.Matthzus v?ro,& Marcus, càm vellétfolum miraculum in mari factum expo- fenorum traieciffet,qua autem in Capernaum acci- derant;preterire,ita narrant hiftoriam, vt fignificare |vide&taür miraculum illud maris tuncacciditfe ; cum in Gerafenorum terram difcipuli nauigarét. Eadem pernaum commorati funt , dum decorpore & fan- guine fuo Chriftus diflerebat. — EEE 23. " fcendit in montem folus orare. ) Bisin montem * lafcendiffe cóftat ex Ioanne ; primüm fimul vt in de-] . fertüm locum venit c.6.5.f(nb/jt ergo in montem Lefws ,C7 ibi (édebat cum difeipulis fais. Deinde pott fa&um mi- raculum, & poftea quàm Apottolos dimififlet , ibi- dem ver.15. lefus evgo um cognout|Jer qiia venturi erat, vt Jeaperent eum , 77 facerent enm regern , fegit uerum in mon- tem spfe folus, Prius fugerat, vt lateret ; nuncfugit,vt|. oret. st : : 25. Quarta autem vigilia notizs.) Vltima, que matu- tina dicebatur; Exod.14.2 4. & 1 reg.rr.i.In quattüor quattuor vigiliz , quod vigiles quater mutarentur, indicatur,Iud.7.1.19. Thren.2.19.Luca z. 8. & 12. 38. ventus cótrarius effet , & nauis magnis flu&tibus ia- &areturs & vltima noctis vigilia veniret, vt difcipu- lotum fidem, Patientiämque probärct; fimul vt mi- raculi neceffitatem Apoftoli cognofcerét; nec enim folebat fine neceffitate;cáque cognita;atque perfpe- uauit;habéntque, vt idem ille monet, vtile documé- tum , non debere mirari nos , fi, càm rebus aduerfis confli&amur,non continuó diuinum nobis auxiliü experiri,certaménque noftrum , quafi fpectatorem, contemplari in vltima vigilia;id eft cum in extremü periculü adducti fumus. Idem Cyrillus fcribit Ale- xandrinusIoan.6.17. ' p Ambulans fnpra mare.) Caluinus timens,ne corpus| Chrifti in facramento Euchariftiz potfe etfc videa- €ofra Cal- | «im.';?æ:. J"perac BA '|ambulauit, tur , nullum vultin eo miraculum effe fa&um , non ex vtcro virginis integra virginitate prodijffe ; non, ante quàm lapis remouceretur,exijffe de fepulchro ; non claufis ad difcipulos ingreffum ianuis; non fa- &um inuifibilem per medium eorum , qui prehen- dere volebant,euafiffesnon fupcr liquidas vndas am- bulaffe. Denique ; vt vnam defenderet hzrefim , ne- ceffe illi füit multas,& inauditas herefes excogitare. Dicit Chriftum non effecifle, vt graue fuum corpus impiusquod fentit palam dicere; fed eius tamé fen- tentia eft Chriftum id faccre n6 potuiffe, Ncc enim lia de caufa feciffe negat , nifi quia potuiffe facere non credit, Ifto íané modo & barbarz gentes propc glaciale mare habi—tantes fuper mare ambulant , flt)l- er mare curtüt, fuper mare carpenta quadrigis du- cunt.Ifto modo maius illa, de qua poera fcribit, mi- nere,& quo modo iterum Chriftus in terram Gera-| . enim fuit nauigatio , nifi quód aliquantifper in Ca-] partes militari arte diftributam fuiffe no&em, qua| vocate füerint,nemo neícit; & in fcripturis fepe etia] Triplicem igitur faciendi miraculi occafioné Chri-] - [ftus expectauit, vt difcip uli effentin medio mari,vbi nullum humanum auxilium expectare poterant ; vt|. &a miracula facere.Hzc feré eadem Leontius obífer-| adeffe videatür velle Deum noftram prius patientia| - in liquidis aquis non mergeretur ; fed aquas ita foli-| |daffe, vt graue fuftinerent corpus. Non audet homo D L A |tentia fallatur. Cum enim dicit hocloco, 7» pracipe, B. |Hicetiam Caluinus Apoftolis , vt fibi videtur , ma- e |Alius nó minüs, fed non tam celebris hereticus in-| - Jrepentia oculie frgmenta metuentes, Si hoc Caluinus fe- |ciffet, cum illi primàm hzrefis venitin mentem; fi, .|rantia, fi tam non ferenda ingratitudo, & increduli- Qua& mare per medium flutiu [ufben[a twmenti Ferret 1ter, celeres nec tingeret ),:quore leta;. : Itto modo nec Petrus mergi potuit, nec timere. ISolidum enim erat mare.Sed neício, vtrum ineptius fit ifta dicere, an refutare. Tantüm admonere lecto- rem vole, ne Hieronymi non bene intelle&a fen- Vigil. 7.1 vAeneid. ! e3" illice [olidabuntur vnda , non fignificat veré fuitfe folidatas ; fed perinde corpus fuftinuiffe, atque f1 fo- lide,& concrctz fuiffent;addit enim, " leue ffet cor- pus,quod per fe grane ef cüm necaque folidatz fuerint, nec corpus leue fa&tum , fed effe&üm, vtgraue cor- pus iu liquidis , ac mollibusaquis non mergeretur.| Eodémque modo intelligendü, quod hoc loco Leó- tius fcribit, ec 0s d« Umrec-paon dumd 1 QuAaexa ; ) arepierreires rtyo T& 0 a(9c. Hoc enim miraculum fuit. Atque hoc fenfu veteres au&tores Iuftinus q.u7. & p.Aug.fer.de tempore.159. Ambros.lib.i.de inter- |pella.Iob.c.g.interpretantur. — — n .. 26, Et videtes eum fnpra mare aAmbulantem turbati fent.) In coment.|. cod:fcis F anec. ms. : | eApoflotom| — ior, de Apoftolis in mari periclitantibus, atque tur- rv defen- batis fecurus iudicar. Craffi ftuporis, & brutz igno- fio contra. lm -s x u Q u Caluini |rantie fuiffe dicit;quód Apoftoli turbati fuerint;ne-|, .. que Chriftum fuper mare ambulantem agnouerint. gratitudinem , & incredulitatem vocat, Apponam| - Hilarij verba,vt appareat, quid inter hzreticum, &|. — Chriftianum fpiritum interfit , Et quia de /gntichris| — con(uetudime ad omnem rentationum nouitatem foliciti erat, ett4m 4d Domint aduentusa fal[as verum imagines, e2* [ab- cum diabolus illi in Chrifti fpeciem transfiguratus| apparuit, timuiffet; hereticus non fuiffet. De re Io-|- quamur,;fi craffierroris,& brute fuitignorátie,quód|- Apoftoli adafpectum Chrifti íuper mare amf:ulan— tis turbati funt;craffi etiam ftaporis, & brute igno- rantiz fuit, quód fanctiffima Chrifti mater ad afpe- &um , & falutationem angeli turbata eft Luc. 1. 29. Pznitet me hoc exemplum pofuitfe verentem , ne| itti, vt funt pij.facilé concedant. Rogabo tamen eos, fitam craffus Apoftolorü ftupor,fi tam bruta igno- tas fuit, quid eft qubd Chriftus , qui leuioribus eos in rebus folet reprehendere, hic non reprehendic| quid eft, quód reprehendit Petrum , quód timucrit non reprchendit Apoftolos,quód turbati fuerintill-| lud etiam rogabo;quid cft,quód Chriftus Apoftolos non reprehendit, ilti reprehédun? nifi quiaifti An-| tichrifti funt? Nimis fortaffis vreco,fcd licet Apo- ftolorum caufam agenti adhuc vrgerc. Quid ifti äjr- tes hzretici feciffent, fi fuiffent in naui,& in medijs| tenebris aliquem fuper mareambulátem vidiffene praíertim,cüm non credant Chriftum, nifi congla- ciato mari id facere potuiffe? Opinor, non trepidaf- fent;(?uia neque Chriftum,neque fpe&rumcfä cre-] didiffent; fed fuco oculos falli; fic enim folent mira- cula,que in Ecclefia fiunt;interpretari. At dicit war- cus c. 6. $z. Apoftolos non intcllexiffe de panibus, quia erat cor eorum obcecatum; facile fuiffetbonis viris ! id in meliorem partem interpretari. Nó enim figni-|. ficat ita cor corum obcxcatum fuifle, vt paullo ante fa&tum miraculum,quod omnes turbz intellexerát, non intellexcerint;fed adco fuiffe attonitos,& obftu- pefactos, vt non potucrint cogitare cum;qui pauuok iraculum fecit; Pa ante SRSNS d | |patris de- | | F | félit 9- multis modis reprehendunt; & quia dixit;f/,quafi in. sra Cáln- £ 4e dubitauerit; mflas- |Petris de- fenditur lcótra Cal- - Jm'm' peto lantiam. 345 IGAN. MALDONATI COMMENT.. — 344 ante panes multi(Plicauctat, ambulare fuPCf inatre potuiffe; vt folet fubitus horror aut cripere, aut im- |pedire rationem. - Quia phantafma eff )ípe&rum,& vifum vocant La- tini, quidquid corporca apparet forma, qgod cor- pus non fitfiuean eelus.fiue dæmon,üuc alius fpiri- tus fit. Eiufmodi (pectraaliquando videri vulgaris opinio erat, vt colligitur ex Luca c.24.57. & ex Actis Apoft.c.1.15.Et quiaaut nocuiffe multis,aut nocere 1. Corin. i. 14. |dem angelum & malum, & bonum fumpta humani, |corporis formaambulare fuper aquas, & Chrifti vo- poffe credebantur, Apoftoli timuerunt. 28. $1t: s. ) Hicetiam omnces hzretici Petrum & quia voluit folus dimiffis alijs ad Chriftum ire, quod alius hzreticus ftultum feruoré, alius arrogantiam fuiffe dicit. Hic quoque Hilarij, & Hieronymi verba fubícribam , vt, quid inter no- ftros, & hzreticorü interpretes fit difcriminis, pru- densle&or cognofcat. Et boc,inquit Hilarius, :5 Petre leonfiderandum eft, fide eurn. ceteros anteijffe. Hilarius fin- gulari, & excellenti Petri fidei;ifti infidelitati, ftulti- tiz,& arrogantiz tribuunt,quódad Chriftum fuper mare ire voluerit. Hieronymus autem fic fcribit. 1» Jommib? locis ardentiffima fidei inuenitur Petrus,quod cüm multis probaffet exemplis ; addidit , Eodem igiter fide ardere , quo femper , mauc quoque ceterss tacentibws eredit fe À B - pa[fe facere per voluntatem magiftri, quod ile poterat per na- magiftrum Chriftum audiamus. llle quidem ccrte Petri defiderium & petitionem nó reprehendit; fed »otius concedendo probauit,non concetfurus pro- ïe&ö,ü arroganter,fi fine fide petiuilfet , qui ab om- Inibus,quibus miracula faciebac fidem exigebat.Ne- que reprehenfionem prztermififfet, f1 eum repre- |henfionedignü iudicaffet. Reprehédit enim paulloj [poft;cum;propterea quód timuit; reprchenfione di-| - enum iudicauit. Cum ergo dicit // t»es, non dubitati de fide , fed de fa&to. Credebat enim poffe Chriftum efficere, vt ipfe quoaque fuper aquas ambularet,quod H ipic quoque sup ICaluiniftz non credunt, fed dubitabat, an Chriftus ielfet, qui loquebatur, an aliquis fpiritus qui fce Chri- ftum effz fingeret, quia fciebat aliquando Satanam ,, Íce in angelum lucis trásfigurare; & volebat probare lz. 102.44. fpiritus,an ex Dco effent;quod Caluiniftz non faci- unr.Si enim de fide,vtait Thecophylactus,dubitatfet, hon dixiffet, sbe me ad te venire faper aqus, volens lo- quétis verba fa&is probare. Sciebat enim pofle qui- cem imitari; fed alijs, vtidem facerent;przftare non pole 0 - d æ 19.Ven. Idco Chriftus Petro,quodpetit,concedit, vtfe effe doceat , quod experiri Petrus volebat. Cal- uinus dignam íuo , id eft heretico fpiritu rationem reddit, vt inquit ers feulritiam expertentia ip(a redn;guc— ret, cum m enedis flatlibus mergeretur. 1ta05 ftultitià vo- (uperaquas ambulare.ouod recitare opus fuit, vt he- teticus ab omnibus fpiritus cognofcatur ; rcfutare opus non eft. Refellit Hieronymus hocloco Mar- cioniftarum, & Manichzorum errorem, qui Chri- ftum ex eo probabant non verum,fed phantafticum corpus habuiffe, quód fuper aquas ambulauerit. Pc- trus enim auctore Chrifto idem fecit, qui verum ta- cat ; quód Petrus credidcrit poffe fe iubente Chrifto| men,non phantafticum corpus habebat.Fuerunt,vt turam., Satis nobis erat Hilarium, & Hicronymum| lomnibus Caluiniftarü interpretibus opponere : fed | D E duuante facere poffe crediderat, qui fein maream- C qnon faciltate poflulationss, fed potetia Domim conferuatum. lalij ferc omnes interpretes Apoftolos intelligüt. Alij poftolos non alium baptifmü recepiffe, quàm quàd fucrint in hac tempeftate vndis maris afperfi, Qui- bus his verbis refpondet, 4lsd eff afpergi , vel mterapi violentia mariss Alind tingi diferplinavelgiense. — 50 3o. Fidens veró ventum validum tnmuit.) Hicetiam quit Chryfoftomus Petrum excufans, bac cond;tio ef1, vt difficilieribus nonnunquam. fuperaus f[nccumbat in mi- noribus. Quod ctiam Elias fubIezabel, & Mofes in Ctus,nop omasino,inquit; dubitauit, qui clamauit, Demine (aluum me fac. : | 21. Medice fidei.) fides Petri;qui;quod Chriftus faciebatfe quoque eo bulaturus miferat fuper aquas;fed przfenti periculo humano timore correptus eft. 5j /po/folo Petro , in. quit Hieronymus , de cwims fide , «* ardore meutis (upva dixitWs qui confideter rogauerat Saluatorem dicens,Domim jube me venire ad te fuper «quas,quia paululum timuitdia- tur modice fidei quare dulitaflitquid nobs dicendum eff q hzretici inuehütur in Petrum, nec ea, qua Chriftus| víus eft;reprehenfione cótenti, fcueriorem in illuml| - icenfuram ftringunt. Non confiderantes humanum |effe przfentibus periculis commoueri. Hwmana , in- 4Egypto paffus eft. Plus etiam excufat Theophyla-| Magna quidem erat & fingtllärx;s buius modicefideine minimam quidem babemws portiuncu- lam?Dubitari poteft, quam ob rem Chriftus pehni'-' (erit aut mergi, aut timere. Refpondent Chryfofto. ftomus & Theophyla&tus,ne tanto miraculo fuper- biret.Hieronymus veró his verbis, /4rdebat anim f - Mes.fed bumfma fragiitas m profundum trabebat. Panlulum. ergo relinquitur teutationi,vt angeatur fides,ey7 intel'igat [e ( 31. Et cuma[cendiffent.) Chriftus,& Petrus. Ioannes C. 6. 21. videtur fignificare Chriftum in nauim non I& Theophyla&. voluiffe Apoftolos Chriftü in na- uim excipere, eum veró tunc noluiffe, fed vnà cum Petro magno fpatio , vt eius confirmaret fidem, fu- in nauim afcendiffe. Mihi non videtur Ioannes fi. enificare voluiffe nó afcendifIe Chriftum in nauim, Íed non fuiffe opus,vtafcenderets quia mométo na- uis ad terrá appulía eft. Quinque ergo vno temporc miracula fa&a funt, Chriftus per a€ra, vt opinor, ra- uit, vt Petrus ambularet effecit, vécum & tempefta- momento ad terram appulit. U | / 33. Qui «utem in nauicula eratt.) Chryfoftomus , & nautas,& ve&tores,quos credibile eft fuiffe nonnul- 6.22.non introiffe Chriftum cum illis i nauim, fed| Idicat Marcus c. 6. $4. los.His magisaffentior, quia quod fequitur, venerst, bant eum filium effe Dci. Itaque quod Ioannesait c. folos difcipulosabijffe; non eft intelligendum folos| difcipulos abijffe , ita vtnemo prater illos fuerit in naui; fed folos difcipulos, id eftfine Chrifto. - Venerunt.) Poftquàm ad terram appuliffent, vt in- aícendiffe, Feluerunt, inquit, accipere emm m nawm, e7] atim yaust fiat ad terram, Refpondét Chryfoftomus; per aquas ambulaffe; cüm veró prope terram éffent| - ptus Apoftolos coníecutus eft , Ínper mare ambula-| tem compefcuit, nauim, fimulatquein eam aícédit 7 adorauerunt eum dicetes veré filim Deres,parüm mihi| — videtur Apoftolis conuenire,qui iam dudum crede-] - Vertfilim Dei e.) Non adoptione, fed naturas non nimirum modo , quo Pharifzi filium Dei effe nega- ait in lib. de baptifmo Tertullianus,qui dicerent A- effe, Honil g. vt virum iuftumsfed vt verum Deum cófitentur. Eo fl Dei ** . maturaln, ] u7 ; . T. pos adep- bant pro codem accipientes filium pei,atque Deum j;,,, p aþieud: foseffe b Mndg LT " Ya Mif lat ïäcoghïh- AA D ?*Pæ**ï-'uf-f.ïü& ;.//M ii ;».QX P rürthatis Arey d D tilum tmui w lndapd m tb .m | t l: od o i ; AT mhwl ZDto mroow. AX W.OMOUNRM WOL .?.b, JAribiux m ab lia rj?ïj;f, 0*""'7-"*/2;"";3& Dwnanfrutun, A Decus, loannes u n od l gt m m MA $a F * a leffe filium Deiid eft virum iuftum nemo dubitabat, [& vndelacus nomen acceperab vide fupra ver.22. & |(üis eum finibus cieciffentc. 8. 54. Facilis refponfio, lcreuerat miraculorü eius fama,creuerat, vt ait Chry- Iros effe fciens, quafi ad meffem redijt. - [gerent.) Quorum fidem Euangelifta , vt fingularem, M. — 1 BRMATTH. CAP: XIML 346 elfe,Ioan.to.33. de bono opere non lapidamus tesfed quia tw, chm bomo fis , (acis tesip[um Deum , cüm non íe Deum, (cd filium Dei effe dixiffet, & Ioan.19. 7. wos l'egem ba- bemus, 77 fecundiem legern mo[fram debet mori, quia filium Dei [c fecit,& Matth.27.40.f früne Dei es de[cede de cruce, Hecenim omnía non deadoptione,de qua dubium non erat; fed de natura intelligátur. Nam Chriftum neque fi quis fe eo modo filium pei effe diceret,lege puniendus erat. Itaque valet contra Arianos hiclo- cus. Adnotauit etiam Chryfottomus Chriftum eos, qui fe filium pei appellaban;non reprehenditle, fed corum potiüis opinionem multis coram fa&is mira- culis confirmaíle. — us : 34. Fenerunt in terram Gene(2r.) Qua vltra lacü erat, 1c.8,28; - : bDEL,. ; 35. Et cum coguouifent ewm,) Rumore, inquit Hierony- mus,»ó facie.Sed & facie multos eum cognouiftfe cre- dibile cft;quia iam ante ibi fuerat; &cflluos demonia-| cos curauerat c. 8. 38. Quodautem dicunt nonnulli non eodem die , quo Chriftus co appulit , hzc, qua narrat Euädi&a,accidiük-, fed poftquàm eius adue- fis geftas diebus copulaffe , non eft incredibile. Illud| mirum videri poteft,cur nunc cenefareni tanta aui- ditate Chriftum excipiant; cüm non multo ante de (oftomus,corum fides.Hoc Chriftus non ignorabat. cipiendum EÉuangelium, inde diíceffit , nunc matu- 36.Et ragabant eum vt vel fimbriam ve[flimenti eiss tan- tus fama percrebruiffeo Euágeliftam vero res diuer-| Itaque , qui prius fÍciens eos non elfe maturos ad re-[) |[tur , quanto magis nos, fi Chrifti corpus tangamus A laudis declarat;cos Caluinus homo religio(us, quafi P^ harmt. | 'ülper&itiofo's accufat; quód ad tactü veftis Chrifti ;'ïl"; 'i; gratiam reftringere videantur, Licetenim illi, cui ?;p;;!;äclx- hzrefiarchz efle licuit;qux Euangelifte laudantrc-iu, prehendere. Nó ergo fignificatur, vt ifte nouus pro- |pheta fomniat, Genefarenosad tactü fimbriz Chri- fti eratiam reftrinxiffe : fed tantam eorum fuilflc fi- dem,vt crederent vel folo fimbriz eius tactu omnia morborum genera curari poffe.sroc enim fenfu nar- rat Euangelifta rogaffe illos ; vt vel fimbriam vefti- menti eius tangerent. Án autem hzc vera, & eximia B /fides, an füperftitio fuerit, meliüs, vt opinor, Chri- ftus fi&is,quàm Caluinus verbis declarabit. Quicun- que,inquit Euangeli&a,tetgemnt,þlui fath f^nt.Mira- : cula fidei;non fuperftitionis refpectu fieri folét. Sed Re'quia- verendum eft;ne Chriftum etiá Caluinusreprehen-/75 "] dat,quód Genefarenorum fupcrflitionem fa&ismi- — ^ raculis cófirmaffe videatur; & nos in fimilem erro-| - 'rem fan&orum reliquias venerandi induxiffe. Hoc enim,fiauderet;homo impudens diceret.Neque po- teft dicere, quodalibi eum dixiffe meminui, non effe hoc imitandum, quódnon ordinarium,fed extraor- C dinarium fit exemplum.Ordinarium enim profe&to eft,quod quotiefcüque fitmiraculum fequitur.Hic, quicunque tetigermnt falui fatti fnnt, c. 9. 10. 21. hemor- irhouffa tetigit; & curata eft.ouid ergo cft ordinariiü, fi hoc non eft? Adijciam,quod valde Caluino doleat. ! |Chryfoftomus fcribit hoc loco nos non folam fim- Merborsm| briam,fed totum Chrifti corpusin Euchariftia apud D. pre EE ER aapud, , , b nos habere;fi illi;,qui fimbriam tangcbant, fanaban- ïï;,, n Chryfoftomi fententiam multis experientia mira- culis cófirmauit. Narrat Gregorius Nazianz. in ora-|- - tione funebri pro forore fua Gorgonia eam tactu Euchariftiz à grauiffimo morbo fuiffe curatam. u geeeen N AC U ' o C M 3 Nj ^ w .'; z uN ^ " d A . » - Y : CMEBAI . a £ Wa Nowf d2f us : Es N . 5 B u derede - : A od M o À W Cf5 n YO » o (2 j b " d 225 xit: 4. Honora patr CAPVT XV. t ää Vncaccefferunt ad eum ab lerofolymis Scribz, & Pharifäi,di-—ïdg**- o | /1 2;/ centes: 2. Quare difcipuli tui tranfgrcdiuntur tmditionemfeæ D niorum?non enim lauant manus fuas.cum panem manducant. ». Ipfeautem refpondens ait illis: Quare & vos tráfgredimini &2 mandatum Dei propter traditionem veftram ? Nam Deus di- €. I2. Deu. g. em,& matrem,& : Qui maledixerit patri; ; ,, | |vel matri, morte moriatur. s. Vosautem dicitis: Quicumque dixerit Patri,velïxw"- | c. 16. matri , Munus quodcumque eft ex me , tibi proderit : «. & non honorificabit pa-lze so. Itrem fuum ,aut matrem fuam : & irritum feciftis mandatum Dei propter tradiw-l;»'rï;. 10. 1 |ionem veftram. 7. Hypocritz , bene prophetauit de vobisTíaias , dicens :8. Po-/75, l pulus hic labijs me honorat: corautem eorum long? eft à me. 9. Sine caufa au-£» 2 tem colunt me , docentes doctrinas, & mandata hominum. 10. Et conuocatis«e — | |ad fe turbis , dixit eis: Audite, & intelligite. i. INon quod intrat in OS, coinqüi- nat [ Mar. 7. é. 1«. |Sup.10. 4. 6. Jloam.10. 14.3, |[dimiffa turba , afcendit in nauiculàm : & venit in fines Magedan. - | IMifereor turbz , quia triduo iam perfeuerantmecum ,& non habent quod man- |piens felptem panes, & Pifc':es , & gratias agens fregit, & dedit dif&lipulis fuis , & 347 IN MATTH C AD. XV, 348 nat hominem: fed quod Proccdit ex ore, hoc COinquinat hominem. z. Tunc áccedentes difcipuli eius , dixerunt ei : Scis quia Pharifzi audito verbo hoc, fcan- dalizatifunt? :. Atillerefpondensait: Omnis plantatio , quam non plantauit Pater meus czleftis eradicabitur. 14. Siniteillos : czeci funt, & duces cecorum, Czecus autem fi czeco ducatum przftet , ambo in foueam cadunt. 1. Refpondá autem Petrus dixit ei : Ediffere nobis parabolam iftam. 16..— Atille dixit:Adhuc & vos fineintelle&ueftis ?. 17. Non intelligitis quia omne , quodiin os intrat, in ventrem vadit , & in feceffum emittitur? 18. Quzautem procedunt de ore, de corde exeunt , & ea coinquinant hominem: 19. .decorde enim exeunt cogi- tationes malz , homicidia , adulteria , fornicationes , furta , fala teftimonia , blaf: phemiz. 2o. hzc funt, quz& coinquinant hominem. Non lotis autem mani- in partes Tyri, & Sidonis. 22. Eteccemulier Chananza à finibus illis eereffal clamauit , dicens ei : Miferere mei Domine fili Dauid : filia mea malà à dzmonio| ait: Non fum miffus nifi ad oues,qua perierunt domus1frael. 25. Atilla venit, & adorauit eum , dicens: Domine,adiuuame. 26. Qui refpondens ait:NonI eftbonum fumere panem filiorum , & mittere canibus. . 27. Atilla dixitEtiam Domine: nam & catelli edunt de micis , que cadunt de menía dominorum fuo rum. 28. TuncrefpondensIefus, ait illi: O mulier , magna eft fides tua : fiat tibi ficut vis. Etfanata eftfiliaeiusexillahora. 29. Etcumtranfiffet inde Iefus, venit fecus Mare Galilaz : & aícendensin montem,fedebatibi. 3o. Etacceffe- jruntad eum turbz multz , habentes fecum mutos, cxcos, claudos , debiles , &|- falios multos: & proiecerunteosad pedes eius, & curauit eos: 5 ita vt turbee [mirarentur videntes mutos loquentes , claudos ambulantes , czcos videntes: & magnificabant DeumIfraél. 3». lefusautem , conuocatis difcipulis fuis , dixit: ducent: & dimittere eosieiunos nolo , ne deficiantin via. 33.. Et dicunt ei difci-| puli : Vnde ergo nobis in deferto panes tantos, vt faturemus turbam tantam? 34. Etait illis Iefus: Quot habetis panes? At illi dixerunt:Septem , & paucos pifciculos. 3. Et przcepit turbz , vt difcumberent fuper terram. 36. Et acci- difcipuli dederuntpopulo. 37. Etcomederuntomnes, & faturati funt.Et quod fuperfuit de fragmentis , tulerunt feptem fportas plenas. 38. Erant autem qui manducauerunt, quattuor millia hominum , extra paruulos , & mulieres. 35. Et, ZNIOAR XV. S)GG 7 N C.) Cum tot feciffct miracula, A foftomus, & Euthymius,& Leontius;erant Scriba, & Pharifzi difperfisfed omnium arrogantiffimi erát Ierofolymitani,quód in principe habitarent ciuita- te,& omnium fapientiffimi haberentur. Mclius di- . ixiffent , per omnes ciuitates,aut per omnia loca, vt Iudea ambulare,quia quavebant eum Inda;| P Theophyla&us dicit, quàm per omnes tribus , qui | tribus tunc non erant nifi duz, qua fole ex Babylo- "atb Terofolymis.) Per omnes tribus, inquit Chry-| . Inico redierantexilio. De Scribis , & Phariízis vide, que ; bus manducare,noncoinquinathominem. 2:. Et egreffus inde Iefus feceffit] vexatur. 23. Qui non refpondit ei verbum.Et accedentes difcipuli eius rögabät* cum dicentes: Dimitteeam : quia clamat poftnos. . 24. Ipfe autem refpondens| | D ^ kdquam RbreA ACl vitupcr; Tücurte infmþm. [ 4 H ]uj fIOCO H j ; ! " W, da:hOHOj 60 Ü Mrf: Ü W QXM&[( uf""f*ffrq tt [uo)&w | Qimaïe. "CWn frm.;,w hi nv t?fl ï Ml v d QR l | H ! .. ( "','l' u]x BU NT 21 ORU Áids wz:/izf - if i:z:äc!cfus,.K . Dd x dolts, l - UA ;" X.D-N'. H»mï': s E 4 weet v r / Fa VOA " o AR - — *- — — *€3 x : —— 's-:s * quz diximusc. z. 4. Quod quidam dicunt hos à có- cilio Ierofolymitanorum Scribarum , & Dharifeo- rüm,vt Chriftum tentarent,miffos fuilfe , credibile, l& corum ingenio, atque confuetudini recté conue- 349 IN MATTH. CAP. XV. 399 nit. Nam & c. 22. 15. difcipulos fuos cum Herodia- niseodem animo ad Chriftum miferunt. ( x Quaredifcipalt tui. ) Marcus c. 7. 2. ex preíenti difcipulorum fad&to accufationis materiam arripuif- (e narrat, «" cum vidi[fentjinquit ; 7uafd4m ex difcipulis eius communibus manibus, id efl non lotis mauducare panes, vituperauerunt. |Pnde fre- quens He breorss lo- tio. i itdfc "'raditio- i Auclo- : Jdoncrare |do feriptu- "WAinterde - idem, quod - alere, .|tu non ieiunassfed quare difcrpuls tut non reiunantt |& officijs deferendis,quàm eleemofynis,ac munerü loblatione fentiri vt 1. Tim. g. 3. Urduas benora , que |bo , €z" detirma 5 ideft maiore premio , quàm czteri- Jtremyvt fis longaeuus faper terrá , quam Dommus Deus tute Tran(irediuntur traditienem (eniorum. ) Non dicunt, inquit Chryfoftomus h. 5*. legem tranígredi , quia nihil de ea re lex præcipiebat : fed traditionem feni- orum,quam Marcus c.7.4. 4.copiofiàs declarat, Pba- rifeiinquit;e ladennrf crebró lawerint manus, non ma - ducant tenentes traditionem [ónierums e7* à foro ,nif bapti- entur non comedunt , €7' Alia multa funt,qua tradita [nnt illos feruare , baptifmata calicum,e9* vrteorum, €97 erame- torum, «2 leflrum.. Extat Hebraicé liber n5 non multo ante Chriftum à quibu(dá Scribis editus , vbi eiufmodi traditiones, & przcepta ad feruandam ac- curaté legem perfcripta fïmt. Quia multaerát, quo- rum tactu fecundum legem homines inquinabátur; ne quid eiufmodi imprudentes fortaffe tetigiffent, conftituerunt Scribz, vt crebró etiam inter prandé- lezem obfcruare. Quod videtur etiam ex Ioáne col- ligi c. . 6. Nam in illo nuptiarum cóuiuio , ad quas Chriftus inuitatus fuit, dicuntur fex hydriz pofite fuilfe fecundüm purificationem Iudeorum. Non vocant traditionem füuam , quamuis iplorum , id eft non magis Chriftum,quàm difcipulos lauare folitá: (ed quare difcipuli twijaut quia non füntaufi illum ac- cufare,aut quia difcipulos accufantes mordacius cü accufare videbantur;ficut c.9.14. non dicunt, quare 3. Quare €7* vos. ) Nihil de traditione lauandi ma- nus dicit , ne,fi laudaret;approbare; finon laudatet, ituperare videretur, & fine neceflitate in inuidiam incurreret, vt Chryfoft. & Euthymius adnotarunt. 4- Blonora patrem, 7* matrem.)N erum cft,quod hoc loco Hieronymus fcribit , & ab eo mutuatus cft Be- da,honorem in fcripturis non tam in falutationib", veré vidue fant ; id eft Ecclefiafticis eleemofynis ale, & codem capite ver. 17. qui bene prefunt, presbyteri du* plici bonore digm babeantur , maximéqui laborant m ver- Idetiam ex hoc loco colligitur; nam honori paren- tum op Ponit d»ic'cre illis, munws , quadmnque eff ex me, tibi proderif , id eft nihil illis dare. Multo etiam cla- rius ex Marco c. 7.12. eg" vltranen dimittitis eum quid. quam facere patri [no,aut matri. Faccre czgo aliquid pa- tti fuo,& matri;id eftillos iuuare eft illos honorare. — Quimaledixerit.) Non citat Chriftus totam legem, Inec vnam,fed duas. Nam benora patvem tuum ,e9* ma- dabit tibi , eft Exod. 20. 12. fed pofteriora omifit ver- dum lauarent,quicunque vellent bene, diligentérq;| Scribarum , & Pharifeorum effet, fed feniorum, vt| -|& maiorum au&oritate,& traditionum antiquitate .|Chriftum;eiüfque difcipulos grauent ihuidia. Nec| ddicunt;quare tu non lauas manus,cum credibile fit, p B C D E r t)a,quia adrem non pertinebant.| Qui maledixerit pa- ri (no,4ut matri morte moriatur,cTt c. 21 .16.quod quam .nesbonorum au&torum interpretationes referam". | prctäturg Quicunque dixerit , id eft quilibct dicere po- - |fajneque auaritia;neque religionis fpecies;quam ob ob rem Chriftus adiecerit,cum hic nó de verbis; ted mus ideo putat addidiffe,vt docereo quáti apud Deà Íit prceptum parentes honorandi, quando;qui fo- lo eos verbo lzedit, capite punitur. Beda veró cxiüi—-i mat, ficut in priore membro hbenerand; verbum non eum;qui in verbissfed eum qui in rebus cófiftit, ho- norem fignificagita verbum maledicendi , non iniu- riam,qua verbis,fed;qua factis fitnegando parena- bus debitum auxilium,fignificare. Sed manifeftum eft ex vfu legis maledicendi verbü proprié accipi de- bere. Itaque probabilior eft Chryfoftomi fenrentia. g. Munus,quodcunque eff ex me,tibi proderit. J uia per- difficilis locus eft, feretzquo animo le&or ; vtom- Primüm quidem non codem modo ab omnibus lc- gitur ; fed quidam ita legüt, vt plena;alij ita vt eclip- tica;id eft defectiua fitoratio.Qui plenam, & perfe- &am orationem effe putant,flc lcgunt, atque inter- UCEIC, 94215 , quodcunque efl ex me , tibi proderit , id cít , quod Dco offero , tibietiam prodeft, quemadmo- expofitiones , & nonnulli recentiores interpretes. Quam interpretationem Graca verba recipege non poífunt, quianon eft t««co; vnufquifque , fed 2« 2v quifquis , quod aliquid requirit fibi refpodens. Qui deficientem orationem ceffe dicunt, alij vno tantüm loco , quia illud qwicumque nihil habet;quod fibi ref- pondceat , vteius natura poftulat; alij duobus,& eo; quem modo diximus; & quia in nomine , munws, fubftantiuum verbum defiderari putant , vt fit fen- fus, munus efl , ideft Deo confecratum , quidquid ex| meis bonistibi prodeffe poterat. Ergo quidam iam olim fic interpretati funt, vt referc Chryfoftomus. Nihil tibi debeo, fed fi quid tibi ex rebus meis emo- dono tibi do. Alij fic;Munws , quodcunque eff ex me, tibi proderit?per interrogationem, aut admirationem le- gentes.q. d. minimé, vt citat D. Thomas in catena, Alij , quiennque dixerit ,smunus ( c(t) quodcunque ex me tibi proderit , id cft quidquid ex rebus meis prodefle tibi poterat;iam cft à me Deo coníecratum. Quem ad fenfum Chryfoftomus Euthy mius, & Theophy- la&us interpretantur. Nifi quod Thcophyla&tus di- citScribas & Pharifzos folitos filijs perfuadere , vt omnia bona fua templo offerrent, vt fi quid poftca| parentes peterent , refponderent fe dare non poffe, quia omnia iam erant Deo confecrata. Quod ludzis hominibusauariffimis perfuaderi potuitfe credibile nó eft; przterquàm quód,fi id feciflent , ne ipfi qui- dem bonis fuis vti potuiffent. Chryfoftomus vcró & Euthymius putant mentiri folitos filios dicentes fc , quod parétes petebant,Deo obtuliffe; ne illis da- rent;atquc ita duplici impietate, & Deum,& paren- tes fimul frauda'iïP. Quod etfi fortaffe crediäilc cít feciffe aliquos , tamen credibile non eft Scribarum, & Pharifzorum confilio fecifIe, quia nulla erat cau- rem id Sctibz , & Phariíxi períuadere conarentur; fed multiplex,vt diximus,impietas. Chriftus autem de rebus agatur,meritó poteft dubitari. Chryfofto-] lumenti prouenit, id mwnws efl;id eft non dcbito;fed| dum fi tibi darem. Ita Hugo inter alias , quas ponit| - reprehendit ; quod Scribe & Pharifzi populum fa- cere docebant; & eft per fe vero fimile nihil cos,qui videri rcligiofiffimi volcbant , nifi religionis fpecic ldocuiffe. Hieronymus duas affert expofitiones; vna eft hzc , ves autem ducitis,quicunque velwerit, quod paren- g od tibus 351 IOAN. MALDONATI COMM'ENT; ( Trbus datutus erat , Deo offerre ; immuniscrit. uz . Jinterpretatio non fatis cum Chrifti verbiï cógruit; altera , 3uidquid Deo oblaturus eram ,m tuos , 0 pater , ci- bos confamo . Quod & Beda Ícquitur. Sed non eft credendum hoc Scribas, & Pharifízos dicere do- cuiífe ; hoc enim non erat , non honorare parentes; Íed queri , quód fraudato Dco cos honorarentcum potius praetextu honorandi Deum parentes doce- rent nó honorare ; ficut ftatim fequitur, 2 son beno- rificabit patrem (uum, ant matrem [nam. Auguftin" auté lib. 1. qq. Euangelic. c. 16 ficexponit, Quicunquedi- xerit , idcft dicere poterit parri [uo , munus quodcunqi ef ex me , ideft quod pro me Dco offerre confucui- fti , tibi profit , ideft übi habe, pro teoffer , non pro me, ego iam etatem habco , vt, cum voluero, pro meipíeofferam. Qu interpretatio , praxterquàm quód verbis coacté infidet; etiam fi bene cum ver- bis conueniret , ad rem non cffet.. Non enim Scri- bz , & Pharifzi docebant, ne parentes pro filijs of ferrent..— Alijad hunc modum , munsms , quodeunque eff ex me , tibi proderit ? id eft ,an 1 tibi dem , quod Dco confecrare dcftinaui ; prodefle tibi poteri&imi- nimé , quin potius obcflet, quia rebus facris abute- rére, Hugo. Quod non omnino malé conucnit, nifi quód interrogatio ifta in nullis, quod fciam,le- gitur libris; & non vidctur admodum vero fimile Scribas , & Pharifxos per interrogationem pracep- tafuatradidiffe. PaulusBurgenfis homo fuo tem- pore do&ifsimus, noftro non indo&us ex lib. m id cft, de votis ; qui inter Thalmudicos habetur,Iu- drorum traditionem fuiffe docet, vt quifquis vellet vcl generaliter ; & abfoluté , vcl fpecialiter refpe&tu huius , vcl illius , aut omnia; aut quzdam cx fuis bonis dcuoueret ; ita vt illi; cuius refpe&tu dcuota eflent , illis vti non liceret.. Sed non vidco , quo- [modo illud ; 7:4; prederit , poffit interpretari. Vir quidam noftro tempore multarum fané litterarum; & fingularis diligcntiz fimilem qu&dam cx alio tra- |ditionum libro, in quem fe incidiffe dicit;intcr- pretationem profert ; duo fuiffe inter alia apud Iu- dzos cx traditione votorum generas alterum pri- uatz continentiz , quo fibi quifque cibo , aut potu interdiccbat ; alterum , quo quis adhibito iureiurá- |do ncgabat fealterum adiuturum fiue patrem , fiue Írauem , fiue quempiam alium. . Id appellari 0 N31 votum vtilitatis, Vouendi formam fuitfe Ym3 |E2N * voueofi, cui adiungebatur voti materia; - |Grauiffimum vouendi genus fuitfe, cum iuramen- tum adhibcbatur ;adhibebatur autem aut per tem- |plum , aur peraltare , aut per munus;,quod fupcer al- tare erat , vt Chriftus indicat c.23. 16. Sic ergo inter- |pretatur ; ac verba diftinguit Z'ogor , 0 édv «£ ejkov age- [A636 , Munus,fi in me 1unaberis, id cft; iuro per |munus; fore , vt nunquam à me iuueris. Quz in- * |terpretatio,quia ex Iudeorum traditionibus,de qui- bus hic Chriftus agit, depromptacft, mirificé mihi placeret, nifi vna tantüm obftaret fyllaba, 2, qua non inucnio, quaratione cum hac poffit expofitio- |bas, & Pharifeos preccpitle , vt quifquam iuraret fc parcntes non iuuaturum; & illa verba, Quicwu: que dixerit , & illay eg7 non bonorificabit patrem faum , 1. cf- cio quomodo poffit hic au&tor mterrretari. Itaque dum aut iftam meliàs intelligo, autaliam meliorem A|probo. Quiad hunc modum interpretantur , Ma- diffem ; preftat ergo Deo offerre, quàm tibi dare, .. 1. valde confirmatur , Fs autens dicitis , fé dixerit Chriftus ideo Scribas & Pharifzos accufet, quód| |plendum putant , culpa vacabit, innoccns crit, pre- cepto de honorandis parenübus fatisfaciet, Deinde! - . |[dam hac non Scribarum & Pharifzorum, fed Chri- fti verba cfle putant; ficut illa apud Marcum c.7. .]- |vacabit, & poterit non honorare alia in re parrem . |fuum, aut matrem , vcl ctiamfi non aliain rc hono- jnon de hypocrifi , fed de peruerfa agatur doGtrina. .[deScribis tantüm , & Pharifzis; fed detoto populo TIudzorum , & non de co, qui futurus erat, fcd de |nantis verba; fedaccufantis. . Accommodattamen |Chriftus ad Scribas , & Pharifzos , quafi dicat adco Ícd de futuris Scribis, & Pharifzis prophetatle vide- ncconuenire. Neque credendum prazterea cft Scri-|: ! * ! ]ma quodcunquc ex me( proficif'cetur »id eft quodcun- que obtulero Deo ) ribi prederit , perindeac fi tibi de- Cum hac enim interpretatione recté omnis fenté- tà, & verbaomnia conueniunt , & ex Marco c. 7 L homo patri , aut matri , Corbam, quod eft denum, quodcun. que ex me tibi profuerit 27 vltrano dimittitis eum quicqua dimittitis quicqua facere patri feo aut matri , aperté indi- aliquid feciffe , aut fe fa&urum promififfe , tantàüm labeft, vt per ea verba iurauerit nihil fe patri, aut- matri boni facturum. Iubet ergo patrem filius ex [Scribarum, & Pharifzorum traditione c(fe conten- tum , vt pro fe, & illo offeratfacrificium, & nihil amplius requirat. Ij antem, pro quibus facrificium! offcrebatur , facrificio , nifi holocauftum effet, vc(- cebantur. Itaque hac etiam ratione pater minus quidcm , quàm oportebat; fed tamen quoquo mo- do iuuabatur. Reliquum eft videre, quomodo im- plenda fit oratio. Duo loci funt vacuis primüm ille quicimque, qucm re&té omnes fere interpretcs fic ex- ille &oper 0 édv £ éue0 donum quodeunque ex me quem noftcr interpres addito verbo fubftantiuo ,eff , (atis impleuit, fcd clarius effet,fi diceremus , quodcun- que ex me proficifcetur , aut profc&um fucrit. Et not kanmfm[yit patrem fimm d&f matrem.) Qui- €7 vltra non dimittitis quiequam facere patri fuo , ant ma- Itaque Íenfus cft, quiunque dixerit [mtri fw ,4ut ma- tri , mvnm , quodeunque ef ex me,tibi proderit , culpa raucrit patrem fuum;aut matrem. : 7 Hypernte. ) Dubium non cft Scribas, & Phari- íz as hypocritas fuiffe ; fed dubium cffe potcft, quam ob rem Chriftus hoc loco hypocritas vocet, cum Refpondet Euthymius , quia , cüm diligentiffimi lcgis obferuatorcs videti vellét, legem tamen prop : "N deetde - ousre tcr traditioncs fuas uanfgredicbantur. : - Eene prophetanit de vobis.) Non loquebatur Ifaias co,quituncerat. Itaquenon funt proprié vatici4 id, quodIfaias de toto populo Iudzorum, qui tunc erat, accufando dixerat, in Scribas , & Phariízos conuenirc; vt non prafentem accuíaffe populum;| atur,vt füpra c.1.35. inucnio Strabi , Hugonis, & Lyrani opinionem Dco facere patrifuo , «ut matri, Cum enim dicit , vltra ibl cat dicendo »unis ,quodcmzquee/i1 ex me ,tibi proderity tri5 vt ficfenfus,fic fit vobisauctoribus,vt nemo ho-] . [norificet patrem fuum; aut matrem... Sed non du. |bito , quin Scribarum , & Pharifeorum verba. fint. P — od ..8. Populus bic.) Grecé legitur ; AUppropinquat mili popilus bicore fuo , e27 labijs me bonorat 5 cor autem eorum| "[longe abefl à me,ficutapudIfaiam c. 29. 13. Septuagin- ]ta verterunt, nifi quod apud Septuaginta pon cft e-ouetli avváy , vt hoc loco ; fedavrd , nec/lipai , fed'- pAo»nulla tamen iniuriafententiz. Appropinquare | d mæb& " &-Jqu'iiuu1 uam*quqd qí ditto f MCAM PC AggbaFura c).SW : du T Ea f10]], WD ; f j t E al Waf*l" Dittntt þcr, Yet IP& ) qUæ Daveth fcnptan( Tul. LT n tutinfant bitef'u'mo; Qaprob; VOnmody Tdionee TUtte o at fCïiP[u Btttins Nifg. BOf ZCClefrsn . üemos | Eu p OW L la ! ; RUO m DL : 11'1€3& — d &iaül a'ïfet. t)*n&o, »e n weChri M fW fa icum M. ; vt | pamg ypi lefiaft efia TC AT, E *s lunt v »fe CM laeo m | -.re 1.m Ofbil du E T' loru a.b : f/ij : dlu* 1m ea E vha jua ! AAT p ovl iMlsd non (endpii ls ervioum | M ni u . P'ifos iil ; omr u ode 35 in 'op yus o d dpdie um T idqu goosos ir: qui d IN mn*f? bi ,id "EM — Atq era requ niuit, smii 3 fait qfcdp ro-| d.14.by anti fi uos n"b"'eptumwaadeüf n&uhibltu ipfolS ,sfedp"-& * N u q at æc. T? t. a.t * S a X : Cr O,.. atc,- - €, vt lo 4p Pcniln Itäc; Crgo de do co i SPmiiïL. nonp ter À olnnch.lfïïolos Q..»"-ä tradi- rl : ler p ítes - fict &fis lo- mo icen ro olis IrOp ret & (ecu oft pn 5 lu- AUW CO : 481', ua rat; Sé 't-N- Ne ; &P oft öP | Cc. ne APx Deo, tione 3- eum c lfrat inq laue lere. oli 1if- eft. olis Áp & nc ádo tio nc ;à ini- nt. De fins rop el nco nc qt oft la lefic tc us tu eq; In ma us , frl O c—.- u C V m am n om m : eftï us ] ; app! saFP no en qu re Ap 's,q-.«-EC ; eít , ófu ID . ho rum . e lit; O m rd. ne rp p fid; se piim b6q ngu ts ru De 277 icoli fanct illu co it5 icto ;ec mag cle atu ; ad rna aru, 1ua alte üt; ! 'g 4 iillüc s la ft it me, leg Ms Wi Ec d víq; be Iite a pr dibwne Ea . d i tbi oe lit n u & - er E« faàm ÉV icu 8 tà ne la S It EM eftqt 15V12:a bijsc ba tG ophy dec L. ter OE clefi d Rep 2 füntb--ico hri - M ia WKl he üm batür. » ao rtia AUR ijs Dei sC ob :f,lifüï*lüïän; N »IO ngc hic ora 'nus, X ant ce cuc nuc ]le all, Cd * 111]5. ribu Cas tl ;c:inöcatiïä"ä | EiolooPgümï'es an L atliulnl,f;; eadï: d nüd fninusnabatieüagfejarüqïec COäC P rä)ocet,y:utq Hlïe; dctona m ln.., uber € t: ; infti Prop ENTN R:P. CIp Ícia hy X d tar b EC. fun t15; rie ra in 4 pr *YQUm W e int d Eut ne ffAm : he 1477 gu Ab Pa : ep 'Ottar riptu ét, 777 f iue, 4 'ï.; r. uo S« .,&ul au OP i or d o ; .tut rqc ot fCIIP-' hab [lf : q : Q!;[Comms M R:C ,q Ofe hll : dC- de um u neq, H:I CP .ntc.xs- é à -/.-/2 US) t, & am ao C tà :'e. u "eti ap sin . ne fü üu titat dl de ffunt a. qu cen ile ban ore. eap C am m bu ue uc v n ter git O ! :re m-e n.cL ; -11.-::6 | iq 'ü,q ,taPO: eprer ab'lP u d fD r f in eho ral nn €5 au Fu, Iu, to T um pr vuhe- 01 deq ,ma;t:wulaïn te ero ert m de €b ! N tm ul €o- ea .-ca. (.(ed ul l"" ntu in 1 ter | V pe m H NT lun 'eq m erü iti jssqui. fo Ta "Uar iumsc rop TR H eft uz uter ) n O ler eu en- lt 5 agit g n , fet iíeor sp z.'-iW'":? q au dl a C eer De fen d Og Lab illis ? :j ife ^ De ;i,m,-;:;:mmgklf H :ba Au[1 (ed 1mme eum bitr n ftra, hi m'^, 'U.S. Ro iolet ? datu on | L. coe Inec f * eti (tD ar tuag.fru l rue b€1n4 ire | vio ,&. AR : )N ,;Mcv»;;,v!:rm Ag 5m auia ítm C Ííuo Sep TM Ei- fc. de ; obed el FuiBs: A h 'ep. inare, L 2: ec ide um n ; aT t5 x EXRA d *D) iba c'/!x 3 ime ina ; bi s. l n T e it.Itaq 'un u nam m rib d d | ss u € ,xm,:;clfladeflf,k' du"fm stim doce &üc ddld me,v 15 CB:. S,quï CO.H Prqcrantl €7' ir ,Difiqu-z non $3 qt f,1n- j lil ss la sbl S fru la d tt jna as ni se 6. n-ot ibos r O: tu ? TRU i ebr Deuf : as seT fecu &rit an lesc ver. m cib e ba ffei n—"" i 1n : au 4d[ S1C fe] m t ual d tVv Hrd 21 C atP oc [e) ; g il ) & dic " .haeu )D hu fun C|q dici » veltra frá us, intr Ib? ag Éter tus hi n o ER an ora t ". fic : : sadi "m d im om di ul : lc&. deleci E no ftr | hc-. re at num a jar eít bu tiome $0 foft 10 1 q echem de L. Je de p .,-v*..zïi?lh*m" it.fru exp timo sM bomi datas atra id ditio ndq ryio dql dc ve m us 1 De de coe vt «.xï'-fdï'". [lt, . m n uo 271 an : COI &a) cut tra4 N0 : Ch ;fe le? t , ...bohrü Ctrt 1— borie r -va?.:'xuhl*""*" tla hN e,q d4 111' DCI do fi IL Juit bat anu : ere Cl P : Ca [ C.alu. cen x O tm maná um ls LX um inta n- itinq lige m dice du em cis € -a | Ktücam, n lu"-æs in epus in lag js pu ixiti ellig um ibos igio ionel lo ifo islas. b m l d Sdf', (ed. PL, ta : *SCP Ot, licat ! fiid : illo c1n mmr furr ni : m idita ? 60"704 ente l;i ua cep dita: in Xp iv Oom — et ibus at;n eni ít re Om tiam upi d- Xaln d. D« cDe Hss EE Ltra P ita € stb rdi ter nta i 14. oran i fu c L nfu. dit m iM rur ta AA C 1110.» , tlà ib J g eo füs ue MOne p no trà N ien ce un MP num, ffc te ötum vte A & s Hus. q ! ü0ty i cat YU2N int leb rtcr ]ee & Wmu forta , en Yy sre tem; ade | pro ipio, eimn, IXT Quoq . yo "52 ibus i res , ve 'mxoyle bom if1 fo ad- der batu fauer fita Íque nnip exclp carn TA T^ Ytodi 15 pos terp inam, id'ac iA o as ii beb: E ii ag ial LE "s tiinil 1b hOïus lndoælionc æ:eSPræifpï)mF nt, älilonlbäz E? u Ea llociror $ gufïtef E oPtllïVal' WUW t & cen n u ] am iftar it m lum bti fam unt. lo- tytice La *n iun do tra fita in le Cla, inift at dendn : fo - fa u nd inc lo- ',,xxj,..-:*". & —!-fD ni Iæg) .ba fo T 1l 8 fäl]" utt OC 'tat : r, & : Ca efC un d — ts Is j à COIDÀ Al er anip iie imu S » h Cl tu " lus d h. 7 ..nqgg.x-ï»--)P- u ufa gua^ a V la tran fu uim no lus leo, Ce idean ht cu ura OS It d : 'ï"-,,.,.n:gz; Is Ca j« lift tla m ta in I D ii ld* abe j Is c *eeen i Dbi. SatSogn J 1S o di Bu n &u, dno C IDus, * m , ihi v h m lon fu : ,Inq a N atsog / 11 ;9 allö ho'e . fa la .han. lb nl te ^ fänc nte 1 1O ucr If2 5 .S R 11.. Motrp s TP Eu egHg cis nüa ici Ition ho E 'ere1 n ne eug adi d ari ibas : ia '*"f?, " grind«f' rum llïisgil1 loe&am-ehæret-; 1;1'3(1-1 tniru.mhüma lerlicatw dilcer uam ïuinuïäutdï:uuclnt Scrlbabat, : ;k—:z:J:-'«;*;'W fcfiPtc:n mu iqüeiïæ noïumazïlPidi 11111e quldei fCrng : gccpifte;i Ore:*?lit Cïid itai'nd,-.e. dæos,: dif: Uäxi&i- ü.::-fmffä)f"f'& du ou : 1 i ' .&u q[ - D þ'x ta ! iln N in Q'- qu Iu lüu . ie & ,.l*." l.'fr;!; 0 e o n uln. u us, . ne ,bu i CrlP L * n lte é cotn lï,t 3 hr c lt) . m E ab a pehe ts De*'&v(*"fL eflsfucno i Pof-i qrm (s C-chïos ivis ile, à n ?l aditio fi|V€ cloco 01111ï)0 tri rbum Nam« is litt rumq c&um de i citar hamd fentlltra qu Mani hriftus od facre- s s..'Clm Tr ! njt hO : C '- e 1 4 fcr t X dl : m i '0$ *s n t : C ] u : 4 EE '--:*f;ïü ..-defä am | ver ftV. nt. in fa dV t . U", u per 11 CO ].V H Qæ P ; - a::-",x--? D7 al' tla elv d 1 lgu 111 U-O rlt(- rll i C t-P qu ,C ul) am uS' ' SSaP v 208 z — p ten D uid ellig on Qu pe rua C ntra OS , iÍeos . st ; qu cem fernu jducns VO C citr ; àm leq int esn lant. cim fe & he d € EBOS jle do, dó eríe «t pe at » aE niftas 8 q"e es omn el G & fa. GC i ii Pha fim " bps Cv -;rd. m iE um , U m &i d 1lon O1 PP ide hef. ant; erur, N & icos liom tq u od in iftu 6l ia vim nes, dit , asa bfur dT n er Iberé t los, etic alio fi, a n 0 Chr ben : W tóm Haer nt nan. ab ss no ri 'ant; O EEE ec Ip: us, it?4 ra ha 0- t 3 f:finlushumaïï'*aln lus l[ fipta àm Íc da er ge-| aut häs- Ntimus uïlz.lfnsdlcl um culos'nat hf' * . :fï",;;&»z.'*a [ ïll'tionex -fedD Pau fed fc nte qu reden funt ?'"ed E mari Íen m exä:hflüummc-&i,üo inqui üineti; guie a - do fa qu |era funt, ran iturt didit , & doc clo nim Fin At non( at üod : nt Hv "T O UER De ipta daC, igit tra ult; : un ide inem. xl S , ais q -ran hbt J d ft. rbu C1ic (Eru itlonu -s'-lP bfe uze : Q,thom fus.aP -atP CO. rat. : tem' trat —— * vc um t; dit euts. ro ba er- bit. ima fen Intr VRM d A us t ,,15.'3"")*",. bet3 uen eran TralaSD l'npe vt lov.x 'nqu' vt odl on "OS . em, ro nn a a , . ,. : | X : l 'g r in s pe de «l Tont Mpja er era rum , tam quali Íe Is propi o fþu t.$ i ieta inor,- jat : cib refP inem fed j 1 eiv 1on .€a.1 fia ifit q lunt, bis p s €g idean ;ebr opu uin &. ne mt i n , D : tal. um: cic if1 faci no Ha m Vi EX vt inq nam be hO. 4'4, fu- qu^ rp rm d nfm, iftze tf 1 ft. ide inem 1m,; x n ü- du im. $ d ^sf itio- Íc po fit; ra niyi | €i e u 1 n on na., T5 na T tu! s £20 | * l t5 n i am. f 1 isch . 1 OE 1 I. 0.4 eJ mdey E T"'d;riü Iïera(,) (C-r 11; Vocedcalupoduäitio lnäï&kaläccälefg ïlt; F j Vef OS,Colnqläarbltrcglnqïaw4 cfbi,au't Iïlulnager : '.æru*""*,;' du iem viu uo are tra gdads er a1u l --ätP inon It , V on 4 Det us ci oin rat p s 10$ engs ob T . Ecc tp itut 'ua- u ibi: bun $,n nra D« lu mc int nem m K jcxe adn fant lo pr umu dne, lice nf níer : la Cl del ( creat TR ine od d T iniz ni offt fe uia co COn ap- . Ípon cpe Bc m,q hom qu im o - : ur imo p $ 1 g iDeo lefia: r Aelpo trat "mn .- u.'t imus , eni rea ! t. fti are. ahna H« là C€. ilon lum R din 14 0 anim bla, im - C qu bite ob man: eri fed Ec itio folüi iuo h nan fcri dic fcim (igma lia prob: hur llau fia , ab rad n diei qu fua,4 tet fze m - Q .r'.iq j * 'J,.y * : : L - * ln, nio h usp odó e clefi licet lcá.t [lan-q 1ce us| |ura el'anlOP ;ide ine : ;l as d nm csap Ec m , hiaftie :cle n ibus| j mp rat fqs homin: Ptl w ' .S- no . ion na f'cra : Cle SEC Dorl:l ar1 at inte Lläm &,no re — ( m k tra ite n ral mo xg lis ium, as fit|. fmit; EUS u | HH u r i m, us it n EH O n »,.-gïühk&[idl | tfadt fCrlP:a fit, nm eaflätuiryq; ielul.l hulïläc Clcüj' cto : Ita Pron coinq p 3' X : Hene R H H . n '..,.,-ï:s?'*fv " dlicu trad ,und. nin gean »qu Llïd--'tu raflcut, um : Jboï-"f,'ü[üd* 'euat.-t fC Ql. fC. rrat , fed ' fu d AP u ,,,;;:Jf*.,; P didi j X ftne «t us ; Itutae illu : ^ j "n tra uatio sab nent inib inftit m 1 : m bferua bu hei om re retu .äazv,phm || O is die ,ve imh uctoi dec is l uWä . EU. nes c eni tea iíquis i ('Jirïpoä dl | lefafli- iC aditio Ncbernanf quüuq z,-:'y;l.*"AC ; cce Y p tr ato L*l s : t, - : nj j ï,radþï,'ionorüa1n gL errare Jf an' fneshu";t. fccie ente ;?,W;nq" " ::4 s ' ehef,n / 'uffmi.' ' x TL p as 7, ;'!, Sf?n,jdï .q9! 7' [300,"1 '. :ïaglü, i:iæqy,* ;F: nïCJlU'mq "b .. if , Aff * b a * $9 Mflari» ieiu 74 twnul lorum pre Hisdia. Caluni- tui» ( bel- l|carnem nobis. prohi |ore veró non procedunt. E 35 IOAN. MALDONATI COMMENT. creaturam Dei bdnain, Íed inobedientem ani.mqm, qui contra Ecclefic preceptü , cui Deus obedireiut- fit , cibum fumit, hominem inquinare. At Ecclefia non poteft, inquiunt ; bonos natura fua cibos pro- hibere. Id nunc videamus. Sanguis, & pullus co- iumbinus faffocatus bon? fané natura fua cibus eft. Ecclefia tamé prohibuit illis vti A&t.15. 20,Caro bo- nus natura fua cibus eft atqui D. Paulus carne fibi interdicitin eternum, ne fratrem fcandalizet , itavt f velcatur , non cibinatura , fed caritatis defectu in- quinari fe putet 1.Cor.8.15. Omnis creatura Dei bo- naeft, tamen fi quis egrotus medico prohibente,& certum vite periculum predicente vino vtatur; quis dubitet eum nó quidem vini natura, fed inobedien- teinquinari voluntate ? Poteft ergo nó iam dico Ec- cit, cibum vtique certo tempore ïvrohihet:atqui nó modó Ecclefia Catholica , fed Caluiniftarum etiam| Satanica fynagoga , cum aliqua molienda proditio eft, cum rex infidijsappetendus , cum deregno de- turbandus , cum crudeliffima , & fceleratiffima bel- la mouenda, cum pluiimus innocentum fündendus eft languis , ieiunium indicit. Quid ergo ? potuit Ec- clefia Apoftolorum tempere fanguinem,& fuffoca- clefia , fed medicus hos, velillos cibos , hunc, velil-|. lum zgrotis potum prohibere. Quiieiunium indi-| cum tum ,cum minime prohiberi debere videban-| tur,id eft, cum abroganjla, non confirmanda vetus » C | H lex erat , prohibere , vrfuauius abrogaretur ; & non re?Potuit D. Paulus , ne vel minimum fiatrem o£ fenderet , carnem fibi in perpetuum prohibere; & dat, non iam in pergetuum, fed ad breue tempus ere? Poteft medicus propter lalutem corporis; non poterit Ecclefia propter falu- cemanimz? Poteft hereticorum fynagoga , vt male [agat; non poterit Dei Ecclefia, ne maleagat? Legant Auguftinum , qui Manicheis hoc ipfum , quod illi obijciunt Catholicis, obijcientibuslib. 50. contra Fauftum c. $. ita refpondet , ev» Cbriffiani non beretici, : fed Catbolici edomandi cotporis can[a propter antmam ab errationabilibus motibus amplihs bumiliandam , n quod ia cffe immumda eredant ,von [folio à carmbus ,verum à quibu[dam etiam terva fru&libus abflinent ,vel femper ficut pauct,vel certis diebs, atque temporibus , ficut per Qvadra- gefimam ferr omnes.. Hec noftra fententia eft ; nos illi Catholici fumus ; Caluinifte illi heretici, P Sed , qued procedit. ) Necomne, quod procedit ex Oore , coinquinat hominem ; nec omne , quod coin- quinat;ex ore procedit. Nam laudes Dei ex ore pro- [cedunt , & non coinquinant ; fed potius iuftificant hominem , & malz , nefarizque cogirationes , quas|. folus apud fe animus ver&t,hominem,inquinant, ex| Sed fenfus eft ea; que co.|. inquinant hominem , & per os intrant , aut exeunt, aliquando ex ore per fie preceptum fumptus cft;non intrando,fed exeun. non folüm vult fümere; fed fümit, & inos mittit. poterit nunc meliore de caufa,vt caro dometur,cer-| tis diebus carnem delicatiffimum cibum prohibe-| non poterit Ecclefia;ne nos caro noflra peius offen-|- non ideo coinquinant;quia intrant,fed quia exeunt,|. & non , quia exeunt tantüm €x ore, nam & cibus|. vomitum redditus exit, fed| quia cx inquinato corde procedunt. Itaque ipfe ci-| |bus,& potus,qui aut immoderató,aut: contra Eccle. do coinquinat. Exit autem , cumintemperans, &| inobediens animus prodit in opus, & cibum,& po-| tum aut immodicum , aut contra Ecclefiz mandatil D E E Bl | | L EMO Intrando ergo cibus exit ; & non quia intrat , led|. quia exit ; homirtem inquinat. Cur igitur Chriftus| hoctam obfcuré di&tum addidit ? Puto voluiffe eü : Jantithefi intrandi, & procedendi vti, & fortaffe allu-|. dere ad calumniatoriam Scribarum & Pharifeorum] interrogationem , vt obliqué oftenderet non fuos| difcipulos manuum illotarum fordibus : fed ipfos| - Imalignis,& calumniatorijs verbis inquinari. - Chryfoft. contra ciborum dcle&tum lege prefcrip- tum loqui;legémque ipfam abrogare. ! -s drinus epiftola:. Pafchali;Hilarius, Theophyla&us;| & Euthymius in commentarijs. Alij;, homines bo- nam , aut malam habentes voluntatem plantas bo-| nod. Ariminenf. & Seleucienf. Hieronymus hoc| loco , Profper lib. z. de vocatione gent. c. 1. Augu- ftinus lib.r. qq. Euangelic. c. 17. Beda.. Alij vtrum- 12- fcandalifats funt.) quia videbatur , vt indicat] 1. Omnis plantatio.) Plantationem vocat plantam| |ipfam.Plantam autem multi, boníque au&ores do-| j&rinam interpretantur , vt Theophilus Alexan-| nas , vel malas effe , vt Athanafius in epiftola de Sy-| que , & homincs , & do&rinam,; vt Chryfoftomus;| Non dubito , quin homines ipfos , id eft Scribas, & Pharifeos plantam Chriftus appellet , ficut verfu las Ierem. 2. a1. Eco plantaui te vineam eleflam , smne fe l Chriftus dicere, quàm illos,tanquam homines per-|. fequenti czcos , & ducescecorum appellauit. Nos! aliquando bonz , aliquando malz plante fumus;| Deus nosbonas plantas facit, nosipfifacimus ma-| - men. verum s quomodo conuer[a es smibi in prausm. vinea| aliena ! Senfus ergo eft , eos , qui , cum planati fint| à Dco vinea clecta , in vineam prauam verfi funts|- aut, quifc ipfi vineam prauam ab initio plantaue-| runt, diu vigere, & fru&umferrenon poffe;iitaque] .. exícindendos effe , & inignem eternum mittédos)| - vtíupra dearbore maladixitc. 3. 10. & 7. 19. In|. hancfententiam Origenes hom. . in leremiam, &l' Hieronymus exponunt. Itaque nihil aliud voluit[: ditos, & profligatos effe dimittendos, quia non fi pi-| ritum Dei , fed fuum fenfum,traditionéfque feque-| bantur ; ideóque Chrifti verba fpiritus plena capere| non poterant: ficut flatim dicit, ver. 4. fimite ilos,| cect [utt , €9" duces cacorum , & , vt koan. 6. 44. nemo|.- potefl venire ad me , mf pater , qui mifit me , traxerit eum. Quidam interpretes noui ad predeftinationem , &| reprobationem referunts quod neD. quidé Augu-| aliter , quàm faciebant, poterant facere , & fortaffe| non omncs illi reprobatierant, fortaffe aliqui po-| ftea ex illis crediderunt. Certé cum Chriftus repro-] habebat,fru&tum ferret, id eft bona fieret Luc.i.7. .. foueam ftinus fecit ; nec cgo illisaffentiri poffum ; excufaret] - jenim potius illos Chriftus, quàm accufaret, fi di-| ccret dimittendos effe, quia reprobati erant, nec[ batos fuiffe non dixerit , temerarium eft dicere.Di- : mittendos ergo non tanquam reprobatos ; fed tan-| quam cecos cfle dicit.Poffunt autem;qui caci funt;| lilluminari ; nam & alij multi czci erant, & illumi-| nati funt: & cradicandos cffe intelligit non abfolu-| té ; fed fi non conuertantur, fi arbor bona effe no-|. Jluerint, vt fupradixitc. 11. 33. faeitearborem bonam,| ( fructum eus bowwum , & ficut paterfamilias diu ex- pectauit, vt ficusilla, quam in vineafuaplantatam ^J4. Cérts autem ff ceco ducatum preflet , ambo i )g,,;: | ueam cadunt.) Cxci funt omnes hzreticorum do&to- , res, & czcorum duces. Hinc ergo colligitur non folàm magiftros, fedetiam , qui eos fequuntur inl- hst g P bt um pnnum - Jiampia " edure, ) tus, d i ex lount, dienatum Chrifo c '—ä Á ES — z5 £— fibemt , quens di len? EM 105 ne[ri l()[()phiæ j d Pcr 0f Ui Iman. lt Chri — USEDS UPU UPLT «» [ TC i Ppuar Wt , g mü&þ i r A d 1 ET NI d ; i Chïi&w T , d hat j C(anfu HO i ii i ^ L— —— n -D DE—1 m — 2 [ E MICIE . mb as a M N | i ( E 'P:::æ'Qf' M 1 | Al non h«*u Í T W | *?',,* M a " ' ' * sl J MOUS : od D dQv — ] Id || i us dl " i te TI ' | 3. Liennh n * Ui Al Monpw. hn " i iftm ^^ Masd 1 Lj "EM .'x'cw:.xw.;,,,",a l | *-:v'-;x *:«R&.—güä y;. i * Fitfüm 2 U ? o "R 12 :æüïo C' L AL&:* ^ : n Mam H à ^ Al Vs Unofomus iy.:.:aScxzbas,&J 12 j r tusptcno; r N Vfï;:' 2 Mu 7!;7?2 m gä.';zzn' lïa? Ya ve n D o p , 108 polcgtiqte Eul 51 ftoetnm "m VQQA)&I z.hï.*il.i.. RLJX-'—*- Q)' t t at Mi M iniii .L&JL;« ! X .. , ! Pa n Ua fenóos ul xxï)ï | x "g . " "':')'*Q , I»T;:';GOE':.'?,» -Ax:ü; x : i | TU pirits us , V:ï: ui ,W:'! wr;t , " | ! rtipun 6 P * j LL u, A ] ' Lt & futï'p Ó/ ïï;»&m]'nw.wk j | Wedn i m * lt s antinm : "ïfj!;ff:: UUUMbs ) V l ^ "" z i ? h ]- jnximis . 4 a nATT CT -am FW»-: W j ^" n 9'21'-'*.' ukï 4 T t W?Lg at ota. w',;. d »; Ál iil t fimd "T : ] jur jertl ol [ f pv ' " ; æxctLuC-ï?f,ï 337 IN MATTH CAP. XV. 35-8' | Syllepfi: : eriPtum | f.-zmilzïam. Kfoueam cadere;nec ignorantia excufari poffe. 1. Refpondens autem. ) Hebraimus refpondere, pro exordiri ad loquendum, vt c.x.25. Petrus, ) Pettus, inquit Chyfoftomus; vt om- nium ardentiffimus folet czteros anteire. Exifti- mat autem Theophyla&us Petrü re&é , quz Chri- ftus dixerat, intellexiffe : (ed ignorantiam fimulaffe, quia fciebat contralegem effe, & non audebataper- ret, ne auditores offenderentur. Hieronymus, & Euthymius,te vera non intcllexiffe , fed putaffe pa- rabolam effe, quz non crat, có magis, vt ait Eu- tchymíus quód, vt fcribit Marcus c. 7. 16. eodem hocloco epiphonemate, quo in fine parabolarum |vti folebat; vfus eft, $; qwis babet aures audiendi , an- diat ; Petrum quidem non intellexiffe ex Chrifti re- [ponío manifeftum eft;«dbuc c* vos fite vatellettus eflis? fequitur eum exiftimaffe proprié effe parabolam; |potuitenim proptcr obícuritaté,quam fermo Chri- |íti cum parabolis communem habebat ; parabolam appellare. Marcus fcribitc.7. 17. non Petrum, fed diícipulos id interrogaífe , cum in domum Chriftus introiffet. Euthymius refpondet Perrum exorfum, alios deinde fecutos effe. Malo dicere effe fyllepfim, quaquod vnus intetrogauit,omnes dicuntur inter- Jrogaffe , aut quia ille vhus nomine omnium inter-] rogauit, quod eft valde probabile, càm non dicat, ediffere mihi , fed ediffere nobis parabolam: banc ; aut |quia, fi pro fe tantàm interrogauit, folet fcri ptura per hanc figuram plures ponere Ero yno,cümom- nes eiufdem funrgeneris , ficut ' trus , difcipulierant, vtc. 26. 8. Matthaus Ícribit effufo vnguento indignatos fuiffe difcipulos ; cum exloann. z. 4. manifeftum fit folum Iudam in- dienatum fuiffe, & c. 27. 44. Latrones, qui cum Q : : » : Chrifto crucifixi crant, blafphcmaife dicuntur,cüm lexLucac.:.23. 39. 40. vnum tantüm blafphemat- fe conftct , abaltero veró non blafphemante Chri- ftum, fed confitente fuiffe reprehenfum.: Nec ob- ftat, quod Chriftus non de vno ,fed de pluribuslo- |quens ftatim dicit, v/£dbuc ez* ves fine intelletln eftis? Nam & Matth. 26. 10. & Mar. 14. 6. càm folus . |Iudas contraillam mulierem ; que vnguentum cf- Ifuderat ; murmuratfet , Chriftus de pluribus lo- quens dixit , f/mife eam , & , quid molefl eftis huic mu- lieri? | * 3. Nen imnteligitis.) Scribit Hieronymus profa- nos neício quos homines Chriftum, tanquàm phi- lofophiz ignarum , accufaffe , quod dixerit, quid- quid per os fumitur , in feceffum abire ; cum ali- quitur igitur non philofophicé , non fubtiliter ; loquitur , quafi nihil fignificet remanere. Quan- quam fi & ipfi voluerimus argumentari ; nihil pro- babimus remanere , quia , quod remanct , non iam cibus; fcd fubftantia humani corporis cft. Sed ifta tanquam futilia rcelinquamus.*Illud quari di- tur Chrittus. Quod intrat per os primüm in ven-. trem , deinde in feceffum vadit ; non ergo coin- quinat hominem, Non enimapparcet , quomodo conclufio ex antecedente collieatur. Refpondeo té dicere , cupicbátque, vt Chriftus magis explica-|. Quódautem parabolam vocaucrit, non continnó| ic omnes, vt Pe-| quid remaneat , quo hominis corpus alatur. Id lícilicet Chriftus nefciebat ; quod nemo nefcit. Lo- (ed populariter; nam quia minimum remanet, ita, enum eít , quale hoc fit argumentum , quo vti-| D E Chriftum ponere , tanquam per fe notum , hoc A. |ximé proprié ex ore procedunt ; fed etiam facta;| . |udeos ; 'Apaüoli etiam gentes aliquando do&u- |teft. Marcus c. 7. 24. videtur indicare ideo venif- principium , nihil poffe hominem coinquinare : nifi cor hominis , quod fons totius hominis cft, aut quod in corde hzret , vel ex eo procedit ; vt verfu 19. &'19. declarat,qw4 4utem def:re procedunt , de corde exeunt , €?' e4 coinqmnænt hemznem. E?& co ergo , quód cibus non exit ex corde , nec in eo| heret, fed in ventrem abit, & in feceffum emit-|. titur, re&é colligit non polfe hominem inqui- nare, — | 18. Qua autem precedunt de ore, ) De ore dicit procedere non folüm verba , quanquam cea ma- & quidquid in a&um exit , quia omnia operain corde primüm concrirpiuntur, vnde non videntur, nifi per os exire poffe , quod vnicum cordis fo- ramen eft: & quia ita plerumque naturaliter fit;] vt primüm ; quz fa&uri fumus , animo conci- piamus;, deinde cloquamur ore , ad extremum perficiamus. Itaque opera per verba ex corde pro- cedunt. Fit quidem aliquando ; vt nihil loquen- tes faciamus , fed Chriftus non fpe&auit, nifi quod plerumque fieri Íciebat. Ideo. dicit, quod|. Ícggitur 2 ts us 5 r .19.. De corde exeunt cogitationes. ) Exeunt, quia in- de manant, quamuis non femper in verba erum- pant ; aut facta. E. s Homicidia , adulteria.) Hzc , & qu& fequuntur,eo| modo ex ore procedunt, quo füperiore verfu expli- cauimus. - | 21. 7n partes Tyri , €9* Sidonis. ) Duze erant , & Gen- üles , & maritimz ciuitates , vicinzque Galilex Septentriones verfus vt c. 11. 21. expofuimus. Non fatis compertum videtur eíffe, an in regionem ip- fam Gentilium ingreffus fit Chriftus, quanquam id fere omnes putant interpretes ; an. folàm ve- nerit in fines Galilzez ,. & Phonicie , vbi Tyrus, & Sidon fitz erant. Nam vna quidem ex parte non videtur vero fimile Chriftum feciffe ; quod Apoftolos facere prohibuerat c. 10. $. /m viam gentium ne abieritis 5 przíertim cüm Chriftus folos ri effent. Alia ex parte Marcus c. 7. 24. videcur fignificare in ipfam Gentilium regionem ingref-| fum effe. Er mde , inquit, furgens abijt in fines Dyris| C Sidonzs , ev ingræf'm m domum. neminem, volyit (ci- re, €g* nen potuit latere, Sed ne ex hoc quidem loco fatis colligitur. Nam quod idem Marcus dicit ver-| (fü 31. venilfe per Sidonem ad mare Galilee , vitiosé legitur per Sidenem , vcmulti interpretes adnotaue- runt. Itaque potiüs credo ingreflum non fuiffe in terram Gentilium. Curautem có venerit queti po- fe, vt lateret, e7' neminem , inquit , veluit fcire , &* non. potuit latere. Vnde fatis manifeftum eft , eum; cum eo veniffet, latere voluiffe ; an autem ideo ve-] nerit, vtlateret , incertum. Chryloftomus homi- lia $3. exiftimat ideo veniffe ; quia paullo ante le- gis ceremonias ; ciborümque obferuationes abro- zaffe videbatur, voluifféq; ad Gétiles veniédo docc- re,nó effe iam Iudeum,& Gracü,vt Petrus fimulat- que viditlinteum omnium animaliü gencre pleni, quo edo&tus cft,nullá iam ciborü differentiam adhi- bendá effe,iuffus eftad Cornelium hominé Gentilé ite A. 10. 19. 20. Àlij ideo fe eó recepiffe , quia Iu- dzi cius do&trinam recipere noluerant.ficut Paulus, l ! & Barnabas dixerüt A &.13. 46. vobis oportebat primtum w l(aämf | : 352 | —-IOAN. MALDONATI COMMENT. 360 ]oqui verbum De, (ed quia ;'epelfi!iffll"da C imdignos vos lindicatis aterna vite , ecce connertimur ad £entes . ]ta Hieronyinus, Beda; & Theophylaétus , nifi quód Theophyla&us non exiftimat , docendi c-aäufa ve- nilles fed, vt opinor, latendi; Euthymius veró qui- eícendi. : 22. Ef ecce mulier Cläammæa.) Marcus c. 7. 26. vocat Syropheniffam , quod nihil Mattheo repu- gnat. Nam ipfi Tyrij , & Sidonij Syrophoenices| erant. Vnam enim partem Syriz fuiffe Pheeniciam : | Plinius libro $.. c. 12. & 25. & Strabo libro 6. au- &ores funt. Pl vbi Tyrus, & Sidon crat; ijdem docent. |Vocati| funt compofito nomine Syrophenices ; quód Syrij Phoeniciam occupallent, vt plerique putant, [füicut Gallogreci, & Cclüberi di&i funt 5 aut , quod alij dicunt; ego quoque probabilius efle ar- bitror, quia alijerant Phoenices , quinon in Sy-| tia, fedin Africa habitabant; qui Libyophenices;| lid eft Pheenices Libyz habitatores, ficut illi Syro-| iphonices , id eft Phoenices habitatores Syriz di&i| | funt. Inde Africani Penorum;quafi Phenicum;aut - |Phanorum nomen acceperunt. Solentenim Meri- dionales, & Occidentales gentes ex littera Ph: qua mirum in modum Orientales dele&tantur;afpiratio- né tollere, ficut pro Philiftinis, Palaftinos dicimus. Inde Punica lingua manauit, quam Hcbraice confi-| nem fuiffe Hicronymus, & Auguüinus fæpe teftan-| Qul $- obaméces. Chananzam appellaucrit. Sunt qui putent eam ci- uem fuiffe Canz maioris,que vrbs in Phonicia erat contermina tribui Afer, Iofue 19.28. quod mihi non difplicet. Nam quod quidam obijciunt illam Canam japud Iofue ícribi per p id eft per c. noftrum non at- piratum , aFu'd Matthzum vcró mulierem Chana- nzam per afpirationé appcellari , parüm meadmodü mouet:paffim enim folétSeptuaginta,& Euágelifte,| dum Grzcé fcribunt, Hebraicas litteras permutarce. Iuuat etiam hanc opinionem, quod cam Caná in fi- nibus Phoniciz, & Galilez fuiffe conítet, & ca mu- lict à finibus illiscgreffa dicatur.. Quanquam com- munis fententia probabilis eft; vocatam cffe Chana-; nzam , vel quia Pheenices ex terra Chanaan ingre- dientibus Hebrzis eiecti fuerant; vel, vt alij volunt, quia pofteri crant Cham filij No£ , cuius primoge- bis Sidonis fundatorem fuiffe ferunt. Quanquá (cri- ptores profani alium eius vtbis auctorem fuifle tra- fides appareret; habebátur enim Chan aneiapudIu- deos omniü gentium maximé impij. Eodem confi- lio Marcus expreffit fuiffe iàn4ulPe Grzcam , id eftl Gétilem,vt nofter vertit Intcrpres; folentenim om- ncs Gentiles in facris litteris noui prafertim Tefta- .jmenti Creci vocari, & Iudzis opponi, quamuis ne- que lingua,neque genere Greci fint, A€.6.29.& 18. 4. Rom. 1. 16. & 2. 9. 10. 85 3. 9. & 10. 12 1. Cor. 1, I52/24./ G4].5. 28 n ^ Miferere mei) Mei dicit,vt magis Chriftum moueat quàm fi diceret, filis mez. Aut vt Chryfoftomnus, Theophyla&tus,& Euthymius putant, quia cius filia |fine fenfu iacebat; ipfa veró vtriufque, & fuum, & filiz fenticbat dolorem. | Fili Daud.). Cur ita Chriftus ab ijs potifimum !., In fcriptu- TA Grech: pro Genti " libus, Phoeniciam autem eam fuiffe oram,| B tür. Difficilius dictueft, cur cam mulieré Matthzusl : dunt. Adnotauit Chryfoftomus idco Euangcliftam| Chananeam fuíffe expreffiffe, quó admirabilior eius|. A C E nitus filius Sidon vocabatur Genef: 10. 15. quem vr-|- F Iudzea non erat ; credendum eft propter Iudzo- rum vicinitatem , aut dé prophetijs , quibus Chri- ftus filius Dauidis futurus dicebatur, inaudiuiffe a]j. lin illum crederent, appcliari. Hieronymus , & Beda, contrarius effe videretur, quia c. 10. 5. difcipulis dixerat /» viam gentium n« abieritis , Íicut zefpondet verfu feqnenti(, non [an mi[ue uiff ad.oues , que perterunt domus lfz4el. Mihiob alias etiam duas caufas videtur tacuiffe, & vt mu: itius , vt ait Chryfoftomus , patcfaceret. Maegna enim fidei, & fingularis fuit contemptam, & ne verbo quidem dignam iudicatam perfeuerare; & vt oftenderet fe non fponte, fed quodam modo in- uitum , & importunis mulieris precibus coactum miraculorum gratiam gentibus impertiri, càm non effet mitfus , nifi ad oues , qux perierant domus Ifracl. A. | 224 Dimitte eam.) Concedendo, quod petit; roga- bantenim pro illa, vt ait Euthymiuss & eft vero fimile ab ipía muliere , vt pro '. e rogarent , fuitfe rogatos. Nec enim Chrifto faciunt iniuriam adeunt. , - Quia clamat pof nos.) Hoc mihi videntur dicere, concede illi , quod pctit; faltem propter improbi- tatem, vttu ipfein illa parabola amici intemp'dia no&c panes ab amico petentis docuifti, Luc. i. 8. quod Hicronymus dicit, ideo Apoftelos pro ca rogalle, vt moleftia liberarentur , duriufculé di- &um videtur. Marcus c. 7. 25. dicit cam in do mum , vbi Chriftus erat , ingreffam ad pedes eius procidiffe , quod vidctur huicloco effe contrarium, vbi fignificatur cam Chriftum per viam cuntem fe- cutam effe, & àtergo clamaffe.. Auguftinus lib. 2. [domum ingreffam, vbi erat Chriftus, & ad cius íc, vtait Matthezus. Hoccx Marco facilé colligi- tür, qui narrat Chriftum, fimul atquein cam re- gionem vcnit , in domum ingreffum, lateréque Ivoluiffe, ncc potuiffe tamen; veniffe enim ftatim idiffe, Itaque, quod alij dicunt; priàs hanc mulie- rem euntem per viam Chriftum fecutam fuiffe , & crcto inloco concederet, quod petebat, cámque ad cius pedes accidiffe, nequaquam probo. m Ifrael.) "Ábfurdiffimus cft, & maximé impius, Iretur , diximus c. 1.2. Hanc autem mulierem, & f; quid, aut cognouiffe certé ita vulgó à Iudzis, qui 23. Qu non. re[pondit es verbum.) Ne fibi, inquiunt lieris hdem, conftantiàmque probaret, aut alijs po-| de confenfu Euangcel. c. 49. refpondet primüm in| pedes procidiffe , dixifféque miferere mei, vt ait Mar] - cus. Chriftum veró nullo reddito refponfo domo| cxiiffe, eamque fecutam fuiffe, & po£& eum clamat-| - mulierem Syropheniflàm , & ad cius pedes proci-| poné clamafic, difcipulöfq; dixiffe, dimitte ilam, quia| clamat pofl vos , tuncin domum ingreffum, vt illi fc-] a14. Non (um miffus , mifi adoues , que Perz'fmm.do—ï Santlors |Antercefito 1 UM ; ; » Vte inmca- Caluiniftz delirant , quiad Chriftum per Sandtos|^. Contrá Chriftóque ingratus Caluiniflarum error Chri- mortuum fuiffes fed predceftinatorum folàm, quem alio copiofius loco refutabimus. Nam ex hoc quidem loco errorem 'fuutn confirmare non pof- funt, cüm dicat fe non propter pradceftinatos; fclos Iüidzos miffum effe , càm non omncs prz- iqui aliquod ab eo beneficium poftulabant appella-^ Vr FR n i ii lm hii deftinati; fed maxima pars reprobati effent; non VU E ergo - | . Caluns- - Htum non omnium hominum caufa veniffe , autfus, quid :Chr' 4 n p folis - Prædejlind- ; &i5 eft mor | PUMS , fed | verüm propter folos Iudeos miffüm fuiffe, Quin(pro emw- ] hinc nos rcfutare poffumus; dicitenim fe propter bus. E at ii ÉR i i GÀ — ;g(cmig aimran ponip* mrus B h 15.3- Y — Wllielis NT D m CO[I]IO ( i FIRNM lclumtur pais ff lteconfi Cdm'lrw.. fumq; pat TLbf Cdm í CICdibiiCt um C d a, IQS'. M hia ld Pt J m Chrifiy iliquam do illi co faturando "RE ..... IN ; * m i .Qmalb'lllj li ^ x . ! hn £.l : 'äflr'l;ä[ M Miïz;obf :q) ï"",u | W !*;-v Ó * U IN I! FA hs ts HU G. " m nAnPap Imnros LTA .'mlü.'*w: [^i il H m ' l . | lf odl W wdds ] Ll t B L MO Cd n 4 a i 34 iin mte mfen n ? , t LE T ,:..-,.!.,"!!.P (y. VM p WRSIMIM N V | l 4 * oA m i^ 2'* i V Val i W^ " W hLIULI ME ^OA um Qu u 9"—.*55 u e m novadut 1 i du* J5 g*f?, -'.:fu L d s pralmottit x, L u vlus W I ] j D Li 1 l ! j T ,, "Eu f&', M OBLUE LDLDP | ls pvn | * 1 | í salitftt 1 » *f'&'ï Morenm u - V| . Í "I " B w li, uá p , H / -'*J; & * I m quffü ACf L ] f ,r? PT. kemtt noh FJ JE l lL 5 Wil nf !l " : ( ] ! |€ur Cbri- ftus fols1n- ; däi«s Pïoe;dif cAMHit, Canes a Iudeu IGentiles appellats. |per contemptum ita vocare confueuilfe vt 2. Reg. 5. 361 SJIN. MMXTTH*(&ZMAP XV : ä'zf,ö'pmp-tcrfol,os predeftinatos miffus et. . Dicit ergo fe non effe miffum ,. nifradoues, que perie- bun Dài , A&.13. 46« vt ait Ambrofius in Pfalm. 45;| lus Alexand. libro $. inlfaiam, & Hieronymus, & Beda in commentarijs; aut, quia non venerat, vt rum gratidm cxhiberet , nifi Iudzis;: gentibus enim turus Euangelium; & miracula facturus erat, ideóq; À D. Paulo minifter circuncifionisappellatur Rom. s. 8. vcHilarius, & Auguftinus tractatu in Ioan. jr. J & 47. exiftimant. Ideo Iudzos vocatoues, vt fupra explicanimus c.1o.6. Gentiles cancs ver. 26. Curau- 'Item noluerit prefentiam fuam alijs gentibus, quàm Iudzis exhibere; facilis eft ratio, quia vt ait Auguft. tract.in Ioan.31. folis Indzis propterfidem Abrahz promiffio venturi Meffia fa&a erat,vt c.t.1. difputa- uimus. Itaquenequein regionem Tyri & Sidonis Jvenit,vt predicaret, aut vt miraculafaceret, fed po-].. : : C limus; nequchoc,1n,iraCu-li1m,qL1gfi;:—gi;iifþimto &fu-|. | Ícepto confilio; fed quafi precibus X importunitate| tiüs, vtlateret;fi eb ramen venit, vt vexíu 1. differui- Imulieris coactus fecit, vt diximus ver.25. & tàquam quidem, fed illi excidit, vt mica de menfa vt ver. 2.7 ERDOLICIDURO 0LS 01 523::0 5 Qu ET Tas Hf | 26. Non eff. bonum.) xaAór honeftum; decens, con-: lueniens. o douiel 2006 Dmshl pv o w | $wmere)Eripere. — QH Cs Pánem.) Panem vocát gratian: miraculorum, de Iqua agebatur , & generaliter gratiam Euangelicam:, |quz folis quodammodo Iudzis - quibus cx feedere IAbrahxe Pxomiffa erat, debebatur. : : 02 ov |- Filiorum.) Iudzos filiosappellat, quia illis ipfe lo- Ico patris erat, ficut Exodi4. 22; vocatfilium fuum |primogenitum Iftacl — — RTD — Etmuttere.) x 2 e x, B« &iv proijcere, in ipfo enim proij- ciédi verbo vis eft;qua fignificatur, non cffe delicatü filiorü pané tá malé collocadum;quafi nó ratione, & cófilio diftribueretur,fedproijceretur temere.Habét canes pané fuá. minus delicati ; quàm filij. res natu- rant domus Ifrael ; aut quia primüm adeas vencrat, . P $ N i SIORGRG ET ) : « ficut Paulus dicit,: vobss oportebat grimmm loqui ver-|. & Gaudentius tractatu 7. in;Exodum ,. & Cyril-| Præfentiam fuam , przdicationem ,. & miraculo-] iariem cani non dedit, fed proiecit,'aut ne proiecit| : non-ipfe pcf fe; fed per Apofï:olbsï(u«os, & przdica-| 7- rales,Sol, ana; pluuia,& catera idem genus canum, id eft Gentilid panis funt, que prouidentia quidcmï Dcis fed generali, mináfque accurata difpenfantur, |& omnibus in commune, ficutporcis elandes;pro-| " tilitas argumenti , quod idem proríus verbum, quoj ijciuntur: Euangelica gratia; quejupranaturam eft, panis cft filiorum non proijciendu : temere; fed ma-] ioreconfilio,rationéque diftribuendus; — —^* Credibile eft confueuiffe Iudzos omnes aliasgentes ros. Nam ex illis,vt opinor, cum in Hiípania eife;at, nes appellarc. Ilud certé conftat homincs viliffimos $. & 16. 9. & 4. Reg. 8. 13. Marcusc. 7.27. ait dixifle Chriftum, fene pritus faturari filios, quibus verbis fpem laliquam mulieri deditfe videbatur, fore, vt aliquan- do illi concederet, quod petebat; Íciebat vtique non (aturandos filios, fed panem czleftem oblatum con- A C [Chananzam canem ; arripuit mulier ex verbo con-| -& fubtiliter caufam fuam probar. Etiam Domine,id cft D E ^yinterpres illic canes , hic catellos verterit. Si qua in| b d Canibw:.)Cancs filijs opponit,quia quamuis vtto-| - ; rumq; paterfamilias curam babeat; tamen filiorum| "- in primis, multóque maiorem,quàm canum habet|- 28 i 1 *s we d ".Ivis eft; hec potiiis eft, vt Chriftus non dixerit xudac| /canes, fed xuvupia catellos, vt pufillos, & nullius vti- Jl ID . 317 n ftus víus fuerat, &aa &v proijcere, illique oppomtur,ï L : culpa Iudeorum accidit , fed quod diuino confilio;| & cx federe cum -Abrahamo inito fieri debuit, ex- plicauit. sU s p 27. Etiam Domine.) Owmnes fereinterpretes obfer- uarunt ya) etiam non effe contradicentis , fed appro- bantis; fed non facilé apparet, quomodo mulier Chananza argumentetur, & qua ratione conueniat particula caufalis Nam. «* catellj. Si enim concedig verum effe, quod Chriftus dixerat, non efle bonum| Íumere panem filiorum, & canibus ptoijceres non. potuit colligere catellos comedere de;micis, etíi re veracomedunt;&,fi id dicere volebat.potius debuit | di?ccregfcd, quàm s4m.Etiam Domine, fed tamen catelli co- lideft quamuis non fitbonum fumere panem filio-! rum; & illis dare,tamen pcrmittunt.domini eos de| l(ed comedunt ex micis, quz cadunt; quod vno ver- .|bo dicere potuiffet , erram Domine, Íed tamen catelli; [putationis, que tanta tamen fuit ; vt quodammodo| Icoégerit exclamare Chriftum, Ó mulier magna cft fi-/ lyal etiam , atque quod vulgó difputantes dicere fo- |fam noftram maximé iuuare , indéque argumenta4 |litatis, ac pretij canes fignificaret, quibus multo mi- nüs, quàm magnis illis, qui aliquid vulitatis afferüt;| S ''Afiliorum panis proijciendus cft: mulier veró non, vt tv355 canes appellare, ficut Greci vocabant batba^,. |liàs, & vt vulgo dicunt;ad hominem argumentare- Hifpani didicerunt Mahumcetanos, & ZEthiopes ca-| : jtur, codem vía fit verbo. ) d Demics.) Micas vocat minora,& minus frequen-j "|tia miracula, vt Theophyla&us adnotauit, quafi di-| |cat; non peto àte, vt paffim hic; ficut apud Iudzos| smedunt deumicis , quecadunt de men[a domimorum [wernm,| mihi videntur fenfum attigitfe,fic exponunt , eti47 Damine ; nam.catelli quidem non comeduntex pane' filiorum, fed ex micis. Quod multistamen de caufis mihi non placet; primüm quia in hac interpretatio- ne multa neceffario, & coacté fuppléda fant, vt hezcy. naàm catelli quidem non comedüt éx pane hliorum; micis,que de menía cadunt,comcedere. Qui Prdpiä Icomedunt de micis. Dcinde;quia hacràtione petit - Jomnisacrimonia,& omnis argutia, & fubrilitas dif-| destua. Sicigitur interpretor, vocauerat Chriftus, cumeliofo, vt Chryfoftomus adnotauiG; argumentiü;: fim fané canis, at e7' catelli comedunt de mtcis , qua ca-| dunt demen[a domineris [norum , itaque i canis fum, de| micis faltem edere debeo. Ergo idem valet hocloco; lemus, cum adueríarius aliquid dicit; quod maximé nobis aduerfari putat; nosautem exiftimamus cati- mur ; Hoc eft, quod volo,me effe canem,nam & ca4 telli comedunt de micis,que cadunt de menía domi-| norum fuorum. Hilarius putat cffe vim in nomine| diminutiuo, catel/;, quafi Chriftus canem appellauc-| rit; ipía minus fe,quàm caniem, nempe catellam effe| fateatur. Sedvbique & veríu26. & hic diminutiuá| eft , T& xuua ll; , &i ipío eratia eft, & fub-| j pra.catells , &t in co ipfo gratia eft, & fub- Chriftus vfus fueraGmulier arripiat,quamuis nofter| [é minüs, quàm canem effc confiteretur ; fed vt me- miracula facias , vt cz cos cures, mortuos exfu fcites;q fed vnum tantüm , & minus natura fua difficile, vt demonem à filia mea expellas. J : Qu cadunt.)Reípondet hoc verbum illi,quo Chri. temptim reie&uros; fed myfterium eft: neque,quod r P MMDIS po"vo p i. Q a quafi - Colof.4.9 . [o&ti3.1. 16 hw 8 ts a u d .|quafi dica;non rogo, vtex profcílo,vt apud ludeos, A . |huius mulieris, & illius Centurionis c.8.10.. Maior, .|enim Gentilium, quàm Iudcorum fides. Quo autem ' Magedan.)Matcus c.8.10.dicit veni(fein partes Dal. - Jfoftomus ; & poft "Theophyla&us adnotarunt nwon£ . |mitteret, vt in pagos irent, & cibos emerent, quem-| - 365 — dOAN. MALDONATI COMMENT. . 364. miraculum facias, ed vt obiter:non quafi dederis, ac 1ie proieceris quidem.fed quafi t.ibi. ,CXC?defit; quem- admodum foleut ex menfa diuituni niica cadere.- De men(a ) Menfíàm vocat gratiarum anium, vt ità dicam , copiam; qus& erat i Ch;riffOQ ficat menía diuitum omni ciborum genere referta e(Te folet. 19 ipfo enim znbabitat omnts plenitudo diu'.t'näïd,tis' corporali- ters 7 de plenitudineeius nos omnes accepimms. Vs Dominorum [aorum.) Dominosfuos;inquit Chry- foftomus, Iudzos vocat, quos Chriftus Hlio-sappel-fï B lauerat , quod magnz tribuit humilitati . Pgtiü's*ä « Chriftum ipfum Dominum vocare credo ; fcdlo- quitur pluraliter propter canesquorum fuum quif-ef? quedominumhabet. . La | h 28. 0 mulier magna eft fides tna.). V ox admirantis, Obferuationeautem dignü eft ,. nullius hominis fi- dem nifi Gentilium admiratum fuiffc Chriftum, vt jeos ieranos nolo columpferant enim, vt aiitEuthymius, Iquidquid fecum attuleránt fibi.- Quz fequuntur ví- ique ad verfum 58. fupra expofuimus c. 14. à verfa ( ivíque ad 2160 52105 bnjbsra iT |/ 39.In fine:)) Quidam Greci codices legunt eic G n - Quia triduo iam perfe OeYADE mecum.) Sunt;qui Puccwxï;;- totum triduum, aut omnes, aut. plerofque fuiffe ie- virtuti,fed acri fubtiliori tribuendum exiftimat: enim craílo fub aére natos tam diuturnum iei ferre non políle. . Quafi veró, qub fubtilior aze s i ;erre non potie, cro, quó fubtilior aer eft, »/'m. non ebcdaciores homines reddat, Sednon vult; vt opinor, Gallos prztextu craífi aérisieiunare, Leoi-| mus non folàüm apud Orientales,fed ctiam apud Eïz- ropzos multo longiora iciunia: tamen & hoc loco aut omnes , autaliquos per triduum iciunatfe coll; " x 24 6 ; gi n.onvpotf.ef.ï.' v';lïan.tqm collxgltu.r,,tunc,vcum hec Chriftus dixit; fuiffe iciunos; quia dicit, cv» drittere modo admiratio in: Chriftum cadere potuerit; illi — difputauimus. - o ronymus, confilia cum illiscommunicaret. Vide- tur etiam mihi voluiffe Chriftus eorum explorare fidem, & futuri! miraculi occafionem captare, vt difcipulorum cófeffione conftaret,ion cíle panem; vnde tanta turba pafci poffec.-. Semper enim obfer- uamus Chriftum nunquam fine magna, comper- tàque neceflitate miracula feciffe. .Quam etiam ob rem triduum , antequàm fequens: miraculum face- D ret,expectauit, vt fi quid ciborum fecum alioqui tu.| liffent, confumeretur , quemadmodum Chryfotto.| mus, & Euthymius monuerunt. Idem etiam Chry-| .- fuggcífiffe nunc difcipulos Chrifto , vt turbas di4] - admodum fecerant c. 14. 1. quód iam aliquantum fide profeciffent, & quód viderent omnes alacres efle; & audiendi auiditate famem non fentire. P , : T A h Z / . .. : 51 : Db i ^ C?lcgcndumqg,-vthoc loco; Magedan, quemadmodum, g. Conuotatis di[cipula fuis.) Vtfua, vrindicat Hie-| ' Hieronymus in lib. delocis Hebraicis legit, & vt| : ] lum , quodíciam, profanum auctorem reperiatur: in fines etiam alterius venitfe diceretur ; ficut fupra : u u 2 " r n mótes, parüm emendaté pro-ra 4j;« in terminos, manutba. Quamcredibile eft vitiofam effe le&tiong, Auguftinus lib. z. de confenf. Euang. c. $i. & Beda s j / * 4 : Marci 8. teftantur pleró(que fuo tempore codices habuitfe. Argamentum nonnullum c£i, quod 24/.: manutba alibiinfcriptura non legatur 5 nec apad vl- Magedan autem, aut, vt Gracé hoc loco eft, Mapdal; Iib. . Reg. €. 17. 20. ,legamus, quamuisincertumíit]] . vtrum vnus, idémque fitlocus. Tamen fi lesamus Dalmdnut]?d , nullam proptcrcä)"exilïim'andgm eft efle repugnantiam ; namaut, vtaiunt Aueuftinus, & Beda fub diuerfo nomine idem locus ügäiücatürä aut, vt alij conijciunt, alterum revionis , alterim vrbis nomen cít; aut vtrum que vräisg,-' fed vrraque vtbs vicina erat, ita vt, qui in fincs vníus venirct, veríu 21. dicitur veniffe Chriftus in partes Tyri & Sidenis. :5 055 5. UM XM DL 4 iunos, quod magnuus ieiunij magifter Caluinus noi 647 . UMePIA am. ;hos $WEHA con- ünlü:/e jeig. T0tdejn Pt "— TOlamelfe r i, q;;:mzämodu: at st f - " | QO Cs Eb Is 7 ldu f 7 r 142 :r*:värismz:i, à 1 P/* 8 lï ! * 2OCuOd, z.'wa;J ^ w Tramtewms, ln : TU 3 i 36 k . dameniss 1 enibimade vt Aveffinn. V UR 9 , / * ;.qx. 'M.Wj:l/' Id *iUM il A " / " ' wie qupot edeeretc o -'.:,, | uï.j l ! J&ä m ?Qf» : "æ ÍA. Lic.1n 4.1 Sup. 14. c. [Lo2.6 1759.1 Sup. 1$. d. LL Mar. 8. c. :3. quiin czliseft. 18. Etego dico tibi, quiatu es Petrus, & fuper hanc petram «di- ficabo Ecclefiam meam , & portz inferi non preualebunt aduerfus eam.. 19.. Et tibi dabo claues regniczlorum. Et quodcunque ligaueris fuper terram , erit h- atum &in czlis: & quodcunque folueris fuper terram, eritfolutum & in c- äs. 20. 'Tunc przcepit diícipulis fuis vt nemini dicerent quia ipfe effet Iefus Chriftus. 21. Exinde coepit Iefäs oftendere difcipulis fuis, quia oporteret eum ire Ierofolymam, & multa pati à fenioribus, & Scribis, & principibus facerdotum, & occidi , & tertia dierefurgere. 22. Etaífumens eum Petrus , coepit incgepare illum dicens: Abfit àte, Domine, non erit tibihoc. 23. Qui conuerfus, dixit Petro : Vade poft me fatana, fcandalum es mihi: quia non fapis ea, quz Dei funt, Ifed ea, quas hominum. 24. Tunclefus dixit difcipulis fuis: Si quis vult poft me venire, abneget íemetipfum,& tollat crucem fuam,& fequatur me. 25. Qui enim voluerit animam fuam faluam facere, perdet eam, qui autem perdiderit animam Íuam propter me,inueniet eam. 26. Quidenim prodeft homini , fi mundum Imo commutationem pro anima fua? 27. Filius enim hominis venturus eft in Igloria patris fui cum angelisfuis: & tunc reddet vnicuique fecundum opera eius. [|Amen dico vobis, funt quidam de hic ftantibus, qui non guftabunt mortem, do- Inec videant Filium hominis venientem in regno fuo. . : dasnenummussmer, QuA4 IN vniuerfum lucretur, animz veró fuz detrimentum patiatur? Aut quam dabit ho | Luc 9.c.18 Ioan. 6. g. 69. lodpn. I.f: 42. Zfai. 235 $. 24. Joaán. 0. 6 3À Mär.S. d. 33 18. Luc.9.9.23 (9'14 f 17.| G'17 g.5 2$. Ssp.Io. d.i Ioan.i2.. d. | E LL MATTH, CAP. XVLE : E MY XRAGURISUUE CUT CH TCCU CUA CV EE a a - äääf ïäg d oa ao ed J AC UE U UCC UC LUC ICSURLUICA Mä&:&x»c Em EXGODES OE SC RO RE EE ER RATET xXY ipm t guecccmtg -T.:-acceff'erunt ad eum Pharifzi, & Sadduczi tentántes : VAPPRNCE A EAU )w 'Og fignum de cxlo oftenderet eis.: 2.. Atille ï*f'ü : Y ) . C ; RW €. g. ! Y /.-' ; j 34. Sup. 12. $. 19. DITDOU i E. ' : CEAMSD : -R : ion& , bhetz. Etrelictisillis;abijt. s. Etcum veniffent difcipuli eiustrans fretum, ob-]- fiti funtpanesaccipere. 6. Qui dixit illis: Intuemini, & cauete à fetmento Pha4,,, , , | H eretici interfe — : difsideutes aduer[is Eccefiam €on]pirant. - Caluinifle "fiäaifagien- ,ites TOeMEYA': uanfipientif- fs. dC dluimfle f pientiam ( Bncreduli- ; f * .Mate metim Eur, Iczleftibus fignis (Probat iion debere eos de cxlo fi- -Jtinum pluuiz fignum effe longa experientia omnes| - homines docuit, nec opus eft dc carelongius phi- - lofophari. : ( ETE ded : ; h: M L] - p r a D ? 3.Facie ergo celi.)Grzcé legitur txmoupi(giré HS;U-WPDG'(Q— | [modum argumentum explicát. Faciem quidem czlij Icognofcere poteftissfigna autem temporum (adue- |tus mei) cognofcere non pocefh's-,n'on enim primus | imeus aduentus ex czleftibus fignisSolis, ac Lunzs;| fed ex prophetiis, & miraculis,qus facio, cognofci|.- ipluuiz , quod difficilius eft, & incertias ; quomodo " IOAN. MALDONATI CO 272 criam quattuor indicat Hieronymus 4 P in plerilque codicibus nó haberi. Om- ! nes tamen & Greci, & Latini aucto- gütur;nec vero fimile eft vtroque ib loco additos fu- ille. Poteft aliquem mouere , quód c..12. 38. cadem bas, & Pharifzos nom eofdem, fed aliasalios eadcms interrogaffe.Praterquam quoódillic Scribe, & Pha- Irifzei;hic Pharifzi,& Sadduczi interrogatfe dicütur,| - - l& illic non ea de caufa Chtiftum conuenitle, fedin [media cum Chrifto difputatione refpodiffe, volumus| — ld tefrgnum videre: hicacceffiffe dicuntur ; quafi eam lob.caufam ad Chriftum venerint, vt figiium ab eo- Ide.czlo petetent, 5 ^ .. d CU d |. 1. Pharifai,eo* Saddncei)De Pharifeorum,& Saddu-| - Iczorum fectis c. 3. 7. difputauinius, INotándum hi Itantüm eft, quomodo duz maximeé contrariz. hare-! |ticorum fecz Phari(zi, & Sadducziintér fe conuc- Iniant,vt Chriftum impugneét.Pharifzi enim,& Sad- duczi immortales inter fe inimicitias gerebant; vt intelligitur. Sic olim Pilatus , & Herodes; cüm ini—; mici effent, vt Chriftum irriderent, amici fa&ti funt tici maximé inter fe cótrarij aduerfüs Ecclefiam Ca- tholicam,id eft corpus Chrifti confpirare folét. sem- perenim Chrifl w , vt ait Tertullianus, mter duos latrones eractfigitur. | 2. Fatho ve[tre.) Quis fignum de.czlo petierant, ex enum petere. Vefpertinü ruborem ferenitatis,matu- «voy TOU OUpaycU yiesxere, Hypoctitz faciem celi co- enofcitis, quod & Lucas legit c.12.54. Vocatauté hy-. pocritas hocloco,vtait Euthymius, quia fapientes videri volebát;cüm effent infipiétiffim:quales hodie funt Caluinifte , qui fibi omnium mortalium fapi- res legünt , & apud warcum c. 8. 1. le4]- iam Euangelifta narraffet, Sed nihil vetatfepe Scri-: Vt fignum de calo offenderet eis.)-Hzc expofuimus - entiamyncredulitate metiri? Nos cenim, qui fimpli- fapientiffimi apud illos haberemur- Tota huius loci tationem concludat. Quidam fine interrogatione legentes,vt Chryfoftomus, & rheophyla&us ad hüc debet. Non venit rrgn um Dei cum ob[eruationes fed regnum Deiintra vos eff. Luc. 17. 20. 21. Alij per interrogatio- Si faciem czli cognofcitis , id eft figna ferenitatis & entiffhimi videnturjcüóm omnium, meo 1iudicio,infi-, pientiffimi fint. Quz enim maior infipientia,quàm| . homincs;qui Chriftiani dici, videríque volunt;fapi- ces,qui tardi,qui fatui,& infipientes habemur, fini-| . hinift, quod humana ratio perfuadet, crederemus;| - difficultas in eo eft , qua ratione Chriftus argumen-|. nem, vt Hilarius;Hieronymus,Beda, & Euthymius. i CUUCDNCOOAP. XYI. RES p*i*imos vérfus huius capitis ; aut| À figna tempomm'ad;ucnms mei, quztot prophcu,s . confienata, totà rae miraculis comprobara funt;co- ignofcere nefcitisiconfirmat hanc interpretationem *ucc B. non modo ex Iofepho, Íed etiam ex Luca A &. 25. 6.C D E F : Kfeptem fportas plenas fa&o miraculo. collegering| ' lderétjoblitos fuiffe eos accipere. Vero fimilius-mihi| .Ividetur fepté illas fportas difcipulos;aut fuapte fpó- |te;aut iuffu Chrifti in pauperes diftribuiffe. Itaque| Jobliti funt panesaccipere;id eft emere: Mlud Hiero-| . Trans fretum.) In Bethfaidam, vc ait Marcus c. 8.23. ; ftcm dixit illis. Nofter interpres aut pto ó d i»suc - i]eere, vt in Idiomatis obferuauimuüs. - |ppav; videtenini aliquando , qui non intuetur, hoc . autem feníu Latini videre dicunt, nonintueri; id cft l - legémque corrumpebant, & quam c. 15. 3. 5. 6; Chri- Iftus reprehenderat. Nam de do&trina intelligendum liubeatab ceorum doctzina cauere; cüm c,23.2. docead . ffacere; quzcunque dicunc. Refpondco illicagere de : Scribis, & Pharifzis fuper cathedram Mofis feden-| Lucas c. 12. $6. Hypocrita faciem cali, «7 terra noflis pro-| probabilis. — aA x u 4 Generatio.)Hzc ànobis c. 12. 34 explicata fünt. MMENT. — *; .| bare,boc antem tempus quemodo ton probate?Nam etfiil-| Mic turbis; hic Pharifzis,& Sadduczis loquitur, cre.| - |dibile tamen cft codem vtrobique modo Chriftumj| largumentatumsà maiore fcilicet ad minus,quod alij| -& minore ad maius vocant. Vtraque interpretatio| g Er eum veniffent difapuliem. ) Cusatoluerent, vt| . |Yenirent; tunc enim, cüm proficifcerentur , obliti| miodo obliuiíci potuerint, cum paullo ante c.15.57.] Refpondet eos panes fecum tuliffe , fed,cum difcc- nymo concedere non poffum, ea qua fequunturin| ipfo mari inter nauigandum accidiffe , quia diferté —— ((cribit 1 ucas c.12.1.multis circunftantibus turbis;ita] - |vtfefe conculcarent, cospitfe Chriftum: difcipulis| Luc. 23 12. Sic nunc Lutherani, & Caluiniftz hzre- - | " |dicere, attendite fermento Phari[eorum. - 6. Qui dixit ills ) G. od 6 inesc éizre» dvGics Icfus au- llegit o aut antecedens per relatiuum expreffit;quo fzpiffimefoletin. veteri prefcrum Teftamento fa-| , Intwemint.) ópzve , videte- Aliud enim eft videre, quàm intueri;ficut apud Grecos,aliud £aéz4y quàm animum aduertere. Nofter interpres catachrefi víus cít, qua & Grzce de cadem re loquens vtitur Mar-| cus c.3ag. ápáres o rers rl s Dpnie, videte, 7* a-| uete & fermento. - | qrape : uationem fermc;n;u in vo Cari pu tant. QiOdüOüCöa iuenit cum eo,quod poftea Chriftus dicit c.25.2.5wper quecunque dixertit volys , f«cite. Iubetenim Mofis- do- &rinam obferuari. Potius ergo ca Pharifzorum , & Saddüczorü do&rina intelligitur, qua hzretici erát; cx ver.n. perfpicuum eft. Quanquam, quöd-Lucaä 4 Ldidt" C. 12. 1. "]fttendite à fermento Pbari[eovups | quod eft| Voypeerifis, contrarium videri poteft.Refpondere pof- (umus, quod & Beda videtur indicare; ipfam Phari-] ant; aut quiaomnis corum doc&trinaad hypocrifim fpecta-] bat.Maior eft queítio, quo modo Chriftus hocloco| tibus ; id eft Mofis legem explicantibus, quod dum faciunt , ipfis credendum eft ; hic autemnon de leg: Mofis, fed de proprio corum fermento,id cft de hz-] retica doctrina;i qua cauere iubet. Nemo tamécol- füii't&pänes fccü àccipere. Quarit Hieronymus qug-— 2 VAE fermento.)Hilarius,& Hieronymuslegisobfer-] - catbedram Moyfs federunt Scriba , e77 Phari[ers omnia crgoy| (zorum, & Sadduczorum doctrinam -hyioärifim | lappellaffe ; quia aliud docebant, aliud faciet ligat — [bfmlli ) ; yqiciol av Chaifbum ho um remaud I'/)M?'vff ngmJ huri, - norü, d jv ugii ü AHé? jereico USPau( iatIater: $ ctu , dentigm fomu,, NUATO Dir; ) ^ ut, "sf af squngy , À ( t * I,pl,i;,! ul |ntae "Mïïü a .1 AH : i m h wf "Itv Ws lab :-.y.';:wt"-"»?sï- I E : k—üxül)oüiln 34 P^A *&À m Verolmdly '-äï,zæziäapï:ipyä irbulf lag | tte ld Hero- A .:3. M Q:w::& l mï v? I AUs ^ H l MM lo VE LA Y X*z*'* m"",f, C^, """" , DA * l ii mu tss esa - *'..'-'!! M 3 " TU OLT IU u , Ym everetr a V shada dv LCriass ]u -^ *s TEl aMMNARIA T "UM -M&Juuün m Mu ub & loA m st WE RI ] bj 1 . ! sAe v du tf .--l")uï.nlgllcm""'f I Joqueni iM A l Ajune, WaAT ; ! l | , , i "ov ;Lf'"":! b r, a 9ui IMJ 'ukivlä'"". v "R ï * udi ! T '2'? st AT "1 .-'J -"æ" » J t um o , P [ 4 , ; ! TE , m L BU . ov u iv I Ó À , n..;u»? n'(lmii "311 LWj ATUMDAVT ao "p ;ïs'ff, 1F?lm; : RC RD idicunt, d- idiendi. ! Hercetics s ne qm' em, cum vora : anam EHleroáia- nf.- à ; qui Catholici videri volunt,dicere folent.Illi enim; Pcrnicio&Gïïhi heretici declarati fint;nó magis etia; |bethomo Catholicus hereticum; quàm mulier pu- x verfu 12. apparcat agi de falfa corruptáque do- 368 IN MATTH. CAP. XVL 169 ligataudiendos effe hzreticorum magiftros,&,càm (acris litteris confentanea docent, fequeiidos , cum (ua mifcent , refellendos ; quod multi hoc tempore; quibus hoc Chriftus dicebat, alios tunc przcepto- resnon habebant & illi ipfi nondü exauctorati erát; nondum tanquam hzretici declarau. Nuncautem cüm tot Catholicos do&ores habeamus; cüm Lu- therani , & Caluiniftz à Deo, & Ecclefia , tanquam cum vera dicunt, audiédi funt, quàm diabolus,cum Chriftum filium Dei effe confitetur. Non magis de- dicaimpudicum amatorem etiam honeftaloquen4 tenr audire. | | Pharifeurum,ez7 $adduceorum.) Mazcus c. 8. 14. addit nerum. Vnde manifcítum eft aliquam ctia Herodia- notü , aut Herodis fe&am fuiffe. De fe&is enim hic agitur, cüm Sadduczi nominentur, quos certum eft hizreticos; aut plus ctiam, quàm hzreticos fuiffe, & '1 Contra ve- ' l:gzoncm jï- | mula;tes , , Duplex Cæþfed. l&rina.Vter autem Herodes fuerit eius fe&z auctor; nüfuneille Antipatri flius; qui vltimus regna-| A Jz"tiüz"cogz't-*almfztt)Non folàm qüomodo Chrifti imag a ] : Fa : 5H uits an Herodes Anüpas cius filius Galilzz Tetrar- cha, & quam do&rinam inuexeritincertum efl; ni- hil euim deea re,quod fciam,aut in facris litteris,aut ex ijs, que de Herode rege Iofephus fcribitimpensé Romanis ftudente, fufpicor eüm aucdtorem huius fuiffe (e&z cx gradatione veró ipfa, qua vtitur Euá- gclifta,qui Herodem vltimo loco ponit;cius Ícctam omnem religionem regnádi caufa accommodabat;| quales nuncfuntquos politicosappellamus;homi- ey" Herodis,aut,vtin alijs codicibus legitur , Heredia- in profanis au&toribus legitur.nifi quód coniectura| nihilaliud fuiffe;,quàm meram hypocrifim,qua fe ad|. À. D C ccmus. verbaintellieerentur ; fedetiam quid a&uri effent, cim panes non accepiflent. Hoc enim eft ioyi- £evG diceptabát, id eft; confultabát, folicitique erát.| Proptcreacos Chriftus reprchendit, quód nó recor-, arétur duorum tam infignium miraculorum ; qui- bus paucis panibus paullo ante tot hominum millia fatiauerat, | s us 9. Seiezs autem I qüfä. ) Eorum cogitationes. Prace- dentium miraculorum obliuionem , vtait Chryfo- ftomus , declarandis iporum cogitationibus, id cít nouo miraculo illis exprobrat. . , . 9. Quinque panum im quinque millia bominum.) Gtecé m00c 7r €v]e ai'pfrou,c jj avevGuue o quinque illos pa- ncs quinque millium(hominum)id eft,qui in quin- que millia hominum diftributi funt. Eodem modo verfu fequenti. & | | G. d o0c « la cïp*rou; 5 7£7Paulo*k:7xt'a:v neque fcp— tem illos panes quattuor millium(hominum) id eft; Grammaticam vertit. - | D. 7n partes Cefarea Philippi.) Duas fuiffe Cafarcas nemo neícit. Alteram veterem, quz antca Stratonis türrisvocaBatur;ab nerodeautem rege amplificata, Nofter fcilicet intcrpäs fententiam, non verba; aut nesaut nullam religionem habétes, automnem re-j ligionem fimulantes. Sed de hac re c. 22.16. plura di- . Yo. Neque feptem panum ,e7* quattuor pilliii bomimum.)) qui in quattuor hominum millia multiplicati funt.! multtf w vifendis operibus exornata ad promeren- illis fermonem vltró citróque cótuliffe. Probabilius [id eft ímulatque orationem feciffet; potéftque He- lib.is. aht. c. 13, & Hieronymus hocloco.Eaautem; vt ijdem auctores docent;ad littus matis Mediterra- neiinter Doram,& Ioppem fita erat. Alteram recen- tiorem in Plieniciaad radicem mótis Libani, vnde Lordanis fluuius erumpebat, qua prius Pancas di- cebatur;quá Philippus Herodis magni filius,& Tra- chonitidis regionis Tetrarcha Luc.3. .2.auctars,or- natàmque in honorem Tiberij Cafáris Cefaream dulatetur,Neroniadem appellauit; vt Iofephus fcri- bitlib. 20.ant. c. 8. Quodin commentarijs ad hunc locum Hieronymus dicit nunc Paneadem vocari.nó cft,vtopinor,obliuione di&um hiftorie:fed eft vero fimile eius tempore deleto fucato illo , & adulatorio piffe. Cefarea ergo Philippi di&ta cft;quiaà Philippo Tetrarcha fic fueratappcellata;& vtab alteraHerodis Cafarea diftingueretur. u i Et interregabat difeipulos.) Matcus c.8.37.fcribit hoc i viaaccidiffe,Lucas vero c.9.18.cü folus effet orás. Euthymius refpóndet fimul iter fecifle, & oraffe, quod vt verum fit, tamen vero fimile non cít, fimul oraffe , & difcipulos interrogaffe , longümque cum quod dicit Auguftinuslib.z. de coníen. Euangelift. c. 3. in ipfa via antequàm adlocut ; qub tendcbat, perueniret, folum in aliquem ad orandum locum à via diuertiffe:finitaautem oratione co»pilfepergere, atque tunc difcipulos interrogaffe; quem -,ähomi— nes effe dicerent. Itaque, quod Lucasait, cüm folus Oraret;à sd eiva] dvl iv rpomeusyijSoov w ( gsdvas , fic in- terpretatur, poftquàm folus otaffet, ficut Hifpani cadem prorfus phrau dicüt, in faciendo orationem, braifmus effe, quo in aliquando idé valet,quod poft- 9/05,1d eft poftquàm conuertit, aut cum cóuertilfct. e[fet folus eran:3non dubium cffet ex Hebrai(ímo, quin deberemus interpretari , poftquàm cóucrtiffejergo id eft poftquàm ífolus oraffet. Triplex enimle&tio teperitur.Prima;quem dieunt be- gmines effe lum boming f Secunda, quem me dicunt bomi-| . ines effe filum bomimssi'Yextiayguem medicunt bo nines ejle: Primo modo omnces fere codicesLatini , & omnes corato,Theo(Phyla&us, &, vt videtur, etiá Hilarius. Tertio Chryfoftomus hom.5j. Non dubito fitimam leionem;que vulgaris,& communis cftmulto effe cxiltimant primüm ita Ícriptum fuiffe , quem dieunt bomines effe filium bowunistaliquem deinde Grecum, vt moneret Chriftum de fe loqui ad marginem appo- fuiffe , me, poftea aliquem alium corredtionem effe putafle;itàque in contextum tráftuliffe;coeptümque vt au&or cft Iofephus lib.r. de bello liidaico ec16: . etiam vocári iiffigpoftea rex Asrippa; vt Neroni a-|. nomine Cafarez, vetus Paueadis vocabulum rece-| quam,vt Píal.125.1. Im conuertendo Dominis captiitatem| Fingamus eo loco Latinü interpretem vertiffe, cum| conuerteret Dominus;ficut hocloco fimilem phra-| fim ày a eive4 d làv vrpoesu. p ov x ( nóvac vextitcum |- AU 3 ^ n* ho ! & hic interpretabimur;poftquàm fuiffet folus orás;| [ Quem dicunt.) Multi Latini codices, & Graci pleri- | que habent; quem medicunt bomimes effe filium bominzt ! . i $ : ' auctores legunt. Secundo modo EPJPhanms in Àn- meliorem ; corümque cóic&turam valde probo, qui! ftremó alium , cüàm altetutrutm redundare iudicaret, fuftuliffe f& bominz ,quod eratobfcurius, rcliquiffe, effe legi, quem me dicunt bomines effe filium hominzs po- me, quod erat clarius. Scio quo modo multi; qui dam gratiam Augufti Cafaris , Caefarca apcllata eft, vtrunque legunt,'in terpretenturut Áneihn terroga- tüuonce I 2 T EOL LA E H P - z L p n | IGXM MALDONATITOMMENT "25 77*]17». 370 p Itione per ,aP*POfïtiO'näi aut per intcgrogatiqnf:m-h'oc**. A. .äIoäni,Eliæ,Hicremiæ, & proPhetis opponat, quos: (I,Corinth' modo, qwem me dicant homines e[fe? filium hgmuw? quod äccrtum eft filios Dei fuiffe adoptione, Chriftü ergo r z u !Wetrd'" vtrumque abfurdum mihi videtur,fecádum abfur-| — ;nó adoptione,fcd natura filium Dei appellat. Itaquc Chrifi di- t,;ae(a fdcmhabf" dins. Non enim folet fe Chriltus honorificé, fedhu-| — re&é veteres auctores ex hocloco Chrifti diuinira. 4* ] if i militer filium hominis appellare,necaliter quàm de| — |tem probauerunt, vt Hilarius in commentarijs, & bl jj u Íc per tertiam perfonam loquens. Cuiusrei totfunt| — |lib. 6. de Trinitate, & Athanas. fermon. 3. contra i!;f?:ï? (igec exempla,quoties fe ilium hominisap pelllat.N;oætäda. Arianos,& in cpift. de fententia Dion. Alexád. con-| i I*p?om&ccï etiam antithefis. Chriftus rogat , quem dicamt bemines| — tra Árianos. : : |mnnir t effe filium bominzfPetrus refponde t,fn es jïl;m* Dei vini. Fiui.)) Deum viuum aP*Peïïa-t fcri Pturaru-m EE | ï(zläa " Vndeapparetlegendum hocloco effe, flim bemini,| — |vtab idolis diftinguat, que res mortuzfuiit, vt Hic- | ïlifh'äfifl vt antithefis conftet, Videtur enim Chriftus d-atæj ronym.Beda,;Euthym.annotauerüt.D.Bafil.in hom Cf " opera contemptiflimo vocabulo.fe fzli»m bomins ap-| B |de peenitentialegit filium Dei excelá. Re&e aucen; g;ïmtü' pellaffe , vt difcipulorum fidem exploraret,occafio-| |notauit Thcophyl.adiectü fuiffe articulum Grecum j i t némque przberet illis, quod fenticbanr, etiamfi ni-| |nomini fili vt fignificaretur non QLlalifculxqtle Íed " l . hildeipfofuprahominem fentirent,liberé dicendi.| —|vnicus ille, & naturalis filius. i Pm]n " B&ai» Quare, quod hzreticus quidam interpres Grecum 17. $imon.)]ta priüs vocabatur, cap. ro. a. g annotah. "A rticulum exprimens vertit,quem dreunt bomines e[[e il- Bar-iona.)Bar-iona dictum eft per contra&ionem d lum filsum bominis; patidum iudico. Non enim Chri-| |pro Bar-Iohanna , quod Chaldaicé filium Iohahnvisï &gm(oratï ftas,vt fe Meffiam illum à prophetis predictum; fed iïgnificat,quäadmodu.m Io. 21. 1. appellatur Simili—-. n contrario prorfus conflio , vtíe maximé aDbijceret,| — |contra&ione vfus eft Lucasc.3.30. - . | W i & qufi humi proftratus fentétiam exciperet, fihrum Quia caro Q* [mgw,)cmcm,& fanguinem Vocul "i ?cdn; bomussr dixit. | : | C homines carne & Íían guine conítantes. O pponit IGW, : f Homints,) Vulooó,quem Hebraifmum fepeiam ex-| — |enim homines Dceo, fed pater mem ,inquit, qui v Xgmmg pofuimus vt c.5.13.& Lucas ipfe explica.Nam quod, ^ eff,vtad Galat.1.16.Continuó non acquieui carni, & P. N dicit Matthzus , qmmxdimnr bomines effe frsum bominiss ; fanguiui,& Ioan.1. 13. Qui non ex.veluntate carnis neque] - Qme*,- ille dicit c. 9. 18. quem me dicunt effe turba?INeceftcon-| — |ex voluntate viri , fed ex Deo nati fant. Yca folet f'criïatgrä | AE trarium,quód hic dicat dixiffe Chriftum,quem dicent|— |homines carnalia fapientes appellare, & pco;aut di- : i * bomines e[fe felium bominis, ilic vero, quem mee[é duunt?|/— |uina fapientibusopponere, vtz.ad Corin th. 5. S»Om h ! Matthæus en 1 m» vt pro»bau.i:miug , Verba; Lucas fen- cáro C* [angus regmnm Dei non po feidebunt, Yxa ctia m Ía- Labuï Íum, Cxpgfiuonemgug recitauit. ( |pientia & prudentia carnis appellatur Rom. 8. 6. 7. C-m L4. 14 Ioannem Baptiflam.)Cur alij Ioannem Bap- 18. Er ego. ) Elegans antithefis, Grzcé ctiam effica- | zäja tiftam;ali Eliam, alij Ieremiam effeexiftimauerint,| — |cior,zdye d'e. Sed & ego dico tibi.quafi dicät,tu,qiui p .. (diximus fupra c. i. 4. & 14.2. Quodautem quidam ex.— homo es, filium Dei viui me effe dixifti; cgo vér] d Lofephus Yofepho Ben-Gorionis afferunt, Vtrprobcnt Iezemià| |quifilius Dei viui fum,dico te effe Petrum, id eft vii ]]./Wgc | ï::»f,ä cffe venturum , apocryphum cft; ficut totus illeau- D carium meum , quem filium Dei effe confeffus es.|.— lg - Tiubfos. &or fabulofiffimus. | " [Nam Ecclefiam meam , quz fuper me zdificata cft; U ] ^0 od oag Ussantemyquem me effe dicit?)Manifcftaantithe-| | füper te etiam, tanquam füper fecundarium quod- g (is eft,vos autem. Putat Hieronymus Chriftum Apo-| — |dam fündamentum edificabo. —— — il ia ftolos,tanquam plufquàm homines hominibus op- Tues Petrus.) Sunt, qui putent nondumantea Pe- | | hmf : pofaiffe.Pradensin quit,letor attende,quod ex cofequen-| — ttum vocatum fuiffe, fed nomen tantàm illi faiffe| - u t:þw, textuque fermonis "Ifpoflola nequaquam bomines,fed| — promiffum Ioà. 1.42.75, inquit;vecaberis CePBM.PrOE- | ciam dj appellantur. Cum enima dixiffet, quem dicunt bomines sffe| — Ibabilius tamen; quodlib.z. de confens. E uang. dicit| d flnum bominss,fabiecit vos autem,quem me effe diets?Ego| — |Auguft. iam indeà principio vocationis füe fic ap-| ' fipem non hominibustanquam deos; fedvulgo tanquam| — |pellatum,vt varci 3.16.& Luce 6.14.manifeftum eft.l Trnifc homincs nó vulgares opponi credo, quod & Chry-] Itaque cum Chriftus illi dixit Ioan.r. 42. Z vecaberss | | ffrminim foftomus indicat, vesinquit;qumceum femper ver(at-.| — |Cepbas , nomen illiimpofuit, quafi diceret deimcps | ticm; tes,,Plum imefeciffe vidi/Iis qui meo pomime complures virtu-| p jnon vo caberis Simon,fed Cephas,id eft Petrus,ficut f hi tes ipfi quoque feciflis, quem mee[fe dicitis? — Deus Abrahamo per futurum etiam loqués nomen|. quam t . 16. Rof ondens Petrus,)Cur potiüs Petrus, quàmalij| jimpofuit Gencs.17.5.ec v/tra, inquit, vocalitur nomen AUE prorj | rcf:P óderit, multas rationes vetercs auctoresafferüt.| — |tawm "tbram fed appellaberis A brabá, quia patrem mul-| . tàttim jl Petri. pri |Prima eiïüquöd?etrus omnium fucritprinceps, vt| — lfarmm gentium cenfhitwi M um - EC ;imö"f T10r ia n Clïïyf()&OïnPS ait hom. 5s. Secunda , nym. in caput| Et fuper banc petram edificabo Ecclefiam meam.) Sunt f proburi; quodardentioris fuerit.fxdei ,vtHilarius, & Hiero-| |inter veteres auctores, qui interpretentur füper hác ,Verbis, e| 4- 28. dgcuerunt. Tertia, qubd quafios Apoftolo-| |petram, id eft faper hanc fidem, aut fuper hanc fidei l»ügnificathar rum faerit, qui pro omnibus loquifoleat, quemad-| — |confcffionem , qua me filium dei viui effe dixifti, vt| fattm cones |modum D. Chryfoft.hocloco, & D. Auguft.folent| — |Hil.lib.6.de Trinitate, & Gregorius Nyffenus in lib.| IMEOCOE ap e.:llar.cpng;p & Ioan.6. 68.Cum Chriftus omnibus|., |contraIudzos,& Chryfoft.hom. 55. in hunclocum, 1 P g mge i df rCIPUlfS dlälfret»?ï*gf"q""fü' vos vult» abire? Pctrus F & orat. 2. aduerfus Iudzos , & Cyrillus Alexandrin.] 18 tl : ï,lg ïïïg 2 aï Oz:emr to z;;zz : ïerþæ ?"mæ Vita lïgtl:cs. An dial. 4.de Tri-l?it'at.e , auctor com mätarian.lm in cpi;-j Pimeti Ws n ;ä ntüm,an pro omnibus ré(-| . |ftolas D.Pauli,qui Ambrofto tribuuntur;in c.4.cpi- a tng, ii O;u ï ;äl':;ï gei.vize)lgtillsi.um Eu E : | ftolead Galac. Longius .ctig .,.iä, fenfu recedens D.j : Yetbi t J ucrdtu , : P. . catnaturà,non| |Auguft.interpretatur tract.in Ioá.27. & 124.& ferm.|- ]. Nüemaly dU ad.opt;onïc. A..dop,uone enim omnesconfitebantur| — [r.de verbis domini fecund.Matth. Super banc petram, oO Imid: adoptinus. fläum effe Deg,quadoqglde m virumiuftum, & pro-| lideft fupcr me ipfum,quia pevtra erat Chriftusr.Co-| - K ibo Eccl?i ï&ecïïllgdplïïnï:ägfiääïïä 111 ilä:t;t)eä;rgumelïuxn rinth. 10. 4. Et quia fanddmmmm/ aliid nt potefl £* 'u ldiucrsffqm ;q! : crviuiappellans! — imere, preter id quod pofitum eft , quad eft. Cbriflma tefs. - Fcdef Yi A i : — Cor- '? / lw ö Omï» l Annell, . 9. 1 P.dl.*'*-hac:e t Vtlidii Tutp. i. L g BN r MP hn aL h* | MOi E I AAM ! | Ui [ah.,. ! R [9335-9 j i "'M-vx. " o V N M "Mu MT H w hum* * F^ | | "" : | ab N A WA ) ( m iv o : HHH 0'* h La hpoült F ts fütth ^ /: )wuz'.:.m:uif;if » L | "'vg-,m-,' C^ -i "l'-m—-&&älu.y | i | ET ITTTI 1 | AQN, L! xm*& xm.k n : "t* . , UMT Vs L^tas L AN ÀN '."'..,,g:? M BM EE " .M.*-;-L df.mär " :/»- ] Ff* 44[ Amnrs du UULUTU .. f ht 4 P :,-);A a, 16022 - * iaf k Am 3 L MA EUl Qs s Pal l, ' ffaanam Á RJ bb LOdd) FTECJ' ^t MC ApM P ';' v us .:-.a;;..;Qw,- - i zi * Ho d ;:;Q-J:fof Miv ii WV V)I Ü ! n B MC a Votmm VWer v ; d vu;...',nüüh ] * lat ;13 & Pantalat A I" CT HUPRUMO J s. ld VUIN W W , v? 4 i^aema zm'mi'li«? MM aT i j / o* latv qung?;«','lut, t lA LU VUl i. Vo w dMA RAR VV l i | —— .*:F,v&,- p m TO. MC Ea u5 5 LORN * narth j ïï; ! n W MULOM L;'i!lavlvlk la a U i I z ] .**. 'l stlant n :)g',. ,,-..,'-.;A.)-Ewc' l " actmonis Mpl ". Gu manp etf.f | "! n f ". ä ipio; i n H " * T earot *7'3&:6?3 st AL UWv Qu W : i 1. a Wf d yuwp* : j , namii "m ,'-,':*:IPS HW*'? tU WT 1 i^ , ] Ht 1 m um NITL] [ : "Lav 14 i, P ' ; ! us ! Ecclfra fuper Pe- trum edifi- «atà contra Caluinum. ^. Petrl. pr- matus. 372 — 03 1r. Corinth. 3. 1. Origenes veró tract. in Matth. fuper, A Ibanc petram , id eft (üper omnes homines ?andemxfï-" Idem habentes. Quas interpretationes aliter, quàm prz (e ferünt; intelligendas Caluiniüæ,multö aui- dius,quàm veritatem 'ample.xi fuqt : ne; fi Eccl—'efïäx? faper Petrum zdificatam fuiffe fateantur;. Romanü Póntificem caput, aut fundamentum Ecclefie co- D leantur eadé ratione cófiteri. Ceteros atictores paul- lo poft interpretabimur. Nuric nihil magisà fenfu . - E . [* Y bv . MR : |Chriftialienü cogitari potuit,quam vt dicere V'Oluej rit fuper feipfum , aut (upet ali& ré quàm fuper Petrü perinde ac (i dixiffet, tu es Petra,fuper quá edificabo Ecclefiam meam? Petrus enim , & petraidem furit. Nam quod Caluinus dicitnon fine Cä?ufa Euangeli- ftam orationem varialfe , cámque dixilfet Tz es Pe- trus, íccundo loco non dixiffe fuper Petrum fed fuper banc petram , vt aliam petram, quàm Petrqm fignifi carct; puerile; & ridiculum eft. *N*ec enim Matth. Grzca, (ed Hebraica, aut Chaldaica , & Syriaca lin- . gua, vtin Præfationcprobauinms,Euan'gelium Ícti- pfit. Quibus linguis ifta ceneris differentia, qua reperitur, fed vno codémq; nomine fiue Hebraicó, fiue Syriacé Chriftus dixit rwes Perrws , e7* faper banc etram adificabo Ecclefiam meam.. Quemadmodum fi fandaturü Écclefiam. Primü, quis nó videt prono-|i men demóftratiuum ha4nc pofitü effe loco relatiui; Gracé, & Latiné eft inter Petrum & petram , non|' |Beati eftis, quiacaro & fanguis non reuelauit vobis? Latiné Petrus non Petrus; fed petra vocaretur, & Chriftus dixiffet, tues Petra, & fuper hanc petram zdificabo Ecclefiam meam , nemo profe&tó fanz mentis intelligere potuiif;:t aliam petram, aut alium hominem,quàm Petrum ipfum demonftrare; fuper illam ergo Ecclefiam Chriftus xdificauit. Dubitabit aliquis,cur fi non Matthæus,MatthïEi tamen Grecus interpres illam nominum, & generis diftin&ionem Jadhibuerit, Refpondeo in prompturationem effe, | quia quamuis Gracé petra & «erpec genere mafcu-| - lino, & «érpa feeminino dicatur , tamen Petrus, quia vir erat, non petra faeminino , fed Petrus maf- co,vbi de xdificij fandamento agebatur,nó Petrum, quam fidci confeffionis premium Petro concedere, 'te probauimus , iam Petrus appellabatur: his ergo ad Petrum pertineres abfurdüm enim cft tam paucis verbis rerum , aut per(onarum mutationem .fieri. rum, ità dicit , faper hanc petram , id eft fuper te; edift- cabo Ecclefiam meam. Idem enim diuerfis vexbis, diuersífque metaphoris illi concedit , vt ipfius in Ecclefia Vicarius fit, quam dignitatem priüis funda- menti , cum dicit e2" fuper banc petram edificabo Eccle- |refponderint;alij Ioannem Baptiftam,alij Eliam;alij culino nomine vocandus erat, Secundo autem lo-| ícd petram dixit , quamuis idem vtrumquenomen| fignificaret, quia in ciufmodi edificijs nomen petrz| itvi Ilos diodecim ad duodecim Patriarcharum fimilitu- fcemininum magis eft vfitatum. zerpec enim & At-| düodecim 121 |din&elegerat; ita vnü veluti Abrahamáü cligeret, qui ticum , & rarum eft. Pratereà cui dubium eft Chri-| ftum his verbis aliquid magnum , & fingularetan-| : r maioré omniüc |veteris;ita ille Euágelice Ecclefie fundamenti effet: aut promittere voluiffe? quidautem conceffiffet, i tantüm illi dediffet nomen , vt Petrus vocaretur?| jmó ne nomen quidem dediffet; nam, vt paullo an-| verbis , ez feper banc petram adificabo Ecclefram meam; | figniücat hanc fe illi eximiam, & 'af—i»ngularcm digni-l tatem concellürum , vt fuper eum Ecclefiam fuam| fam meam , deinde principis, autcapitis in Ecclefiál fua; cum quafi ciuitatis claues trádidit, metaphorá declarat; ficut ipfe Chriftus & fundamentum;& ca- putEcclefiz eft, quibus duobus tiominibus, atque metaphoris nori duz, fed vnà, eadémque res fignifi- catut. Quzretaliquis;cur ergo Chriftus non aperté;] & vrio Vetbo dixit faper te dificabo Ecclefiam mcáà: Refponfio cft facilis,ne locutionis gratia, & energia periret, qua in eo confiftebat; vt cüm de Ecclefia Chriftus, táquam de edificio aliquo ageret, accom- modaté ad edificium loqueretur : non fuiffet autem accommodaté locutus, fi dixitfet, fuper te edificabo Ecclefiam meam, quia edificia non fuper homines, fed fuper petras fundari folent: quod & D. Hierony. admonet, Przterea,fi fenfus effet feper banc petram,1d| eft fuper hanc fidem;aut füper meipfum «d/frcabo Ec-| clefiam meam , máximé propter aduerfariorum ratio- nem; qui exiftimarit Petrum non pro fe tantüm, fed proomnibus Apoftolis refponditle, 7&es Cbriffws fi- lius Dei viui , quodfateor nonnullos etiam auctores veteres putaffe Chryfofto. Hieronym. hoc loco, & Auguft.(ermone decimotertio de verbis Domini fe- cundum Matth. Sed hos auctores paullo poft reue- renter interpretabimur. Nune Caluiniftarum opi- niouem refatamus.Si enim pro omnibus Petrus lo- quebatur ; cur non omuüibus à Chrifto dictum elt, &c. Cur non omnibus mutata nomina fune?Cur nó omnibus di&tum;vobis dabo claues regni celorum? Deinde càm omnes Chriftus interrogaffet, cur non omnes refponderunt? prefertim cüm paullo antein- terrogante eo; Quem fe homities effe dicerent, non folus Petrus, fed omnes ; aut quicunque voluerunt,|. Hieremiá;aüt vnum ex prophetis : meliüs ergo om- nesalij feüferunt au&tóres Petrum pro fevno ref-| pondiffe, nón quód alij idem non crederent, ac di-|. &uri etiam'füitfeno nifi Petrus preueniffet,fed quód Petrus maibre fide in cófeflionem primus eruperit. Atque hoctantim indicare au&tores illi voluetunt, qui dixerunt illum pro omnibus refpódiffe; quíque| eum os Apoftolorum appellauerunt. Adhazc con- ueniebat vtique, vt quemadmodü Chriftus Apofto- propter maioré fidem omniü caput; &vt Abrahamü pariaerniím in vtroque funt omnia , fide Abrahamus| excelluit, & Petrus: nomen Abrahamo, quia pater multarü eentiü futurus erat mutatü eft Genefis 17.5. & Petto, quiaomnium Chriftianorum futurus erat pater,& caput. Illa etiam vnica ratio, ob quam hz- retici Ecclefiam fuper Petrum fundatam fuiffe ne- gant, quód non potuerit aliud fundamentum poni zdificaret, ideft eum Ecclefiz caput conftitueret,| — 'prerer id,quod pofitum efh, quod eft Chriflws Iefus 1. Cor.5. füümquc in ea Vicarium facerer. Deinde ex verbis, confcq'uekntib*us, C? tibi dabo claues regm calorum, per-| fpicuum eft hec etiam verba, de quibus difputamus;| |2. 20. Apoftolos,& Prophetas Ecclefiz fundamentü Quemadmodum ergo dicit, tibidabo claues reg'ni calo- | 11. falfa omnino eft. Nam idem D. Paulus ad Ephef. appellat faperedificatiinquit, faper famdamentum Jzpo- flolerum , eg* propbetarum. Nam quod fidem hzretici exponunt, [wper fundamentum eItpoflolorum, e7 prophe-- E tarum, id eft faper eorum fidé;atque do&rinam,per- uerfa omnino interpretatio eft. A ddit enim Apofto-|. - lus, ipfo fammo angulari lapide Cbriflo tefa. Quibus ver-| bis fignificat in Ecclefia, ficutin ceterorü edificio-] - rum fundamentis multos effe lapides : primü & ma- ximum, atque angularem Chriftum, quo alij omnes]| WS dnui- 2 v 3 , Primatu Petrs. | T'efmonia Patrs pro lduodecim nomina duodecim "ntpofloloris agni. Cur ergo D. l Ecclefram, Petreamas me, & lib. 1. retra&tationü cap.z1. 13M IOAN. MALDONATI COMMEN T. 373 innituntur; fecundarios vcró Apogtolos,&. Prophe- tas, qui & ipfi quidem fuper primü fundati fint : fed tamenaliorum Chriftianorum funt fundamentum, quod D.Ioan.in Apocalypfi cap.21.14. di(:ertis vcrbi.s, & nullam iam hzreticorum interpretationem reel- pien tibus explicauite" murus; inquit,cizftmtis (ajc E'c- clefia loquens) babens fundamenta dwodecim, q7* m ipfis Paulus non potiüs dixit nos fuper Chriftü,quà fuper Apoftolos,& Prophetas cdificatos:Proptü eft refpó: derc,quia nos longiüs à Chrifto;quá ab Apoftolis & Prophetis in Ecclefic edificio pofiti fumus. Chriftus 'enim- primo loco primuslapis, & angularis: fuper Chriftü Apoftoli & Prophetz : fuper Apoftolos, & Prophetas nos edificati íamus. Deniq; üliper ipfum Petrá Ecclefiá edificatá fuifle omnes prortus; preter hereticos, veteres auctores docuerunt. Quorü fenté- tias etfi alij diligenter inueftigatas recitarunG;tamen quia res eft hoc tempore maximi mométi,non prz- teribo, locos folàm indicabo, verba ipfa fi quis defi- derabit,apud au&oresleget. Itaergo Clemens Ro- manus in epiftola ad Iacobá;ita Hippolytus in libro de confummatione mundi, ita Dionyfius in epiftola lad Timotheum ; ita Tertull. in libro de prafcriptio- nibus;& in libro de pudicitiasita Cyprianus in epift. ad Iubaianum, & in epift. ad Corneliü: ita Origenes homil. j. in Exodum; ita Epiphanius in Anchorato; ita Gregorius Nazianz, in orat. de moderatione in difputationibus feruanda;ita Bafilius in hom.de poe- nitentia, & li.z. aduerfus Eunomiumy;ita Ambrofius Íermone 47. de fide Petri, & ferm.68. de natali Petri & Pauli, & in hymno; qui in Ecclefia decantatur, Hoc ip[a petra Ecclefie .. | | Canente culpam diluit, - — quem hymnum à D. Ambrofio fuiffe cópofitum te- LboIG Lib.X.Re (tatur Auguft. ita Hiero. in epift.ad Marcellá aduer-| r£ 1 as Montanü;& lib.r.contra Iouinianum; itaauctor cómentarior. in epift.D. Pauli,qui vulgó Ambrofio tribuuntur, ad Galat. 1. ita Leo ferm. z. de Petro, & : A Ud Paulo,& in epifto.ad Epifcopum Viennenfem,& in äa;g Hj epift. ad Geminianü, itatotum Calcedoneníe Con- ciliums ita Iuuencus; ita Pfcllus apud Theodoritum lib. 5 in Cantica; ita denique illi ipfi au&oresfenfe- t B C runt;qui contrà fenfiffe perhibentur.Nam idem Hi- larius eodem lib. 6. de Trinitate, vbi dicit Chriftum luper fidem Petri Ecclefià edificaffe , bis verbis fcri- bit, €7* po/f (acramentt confefstone Beatus Simon adifrcations Ecclefia jkbiacm!,' €7 claties rc,gni cæle/äf.accip,im; .Etin cómentarijs in Pfal. r;1. 7azt4, inquit,e re(gio fut pro forem Ecclefie fundamentum, caleflis »egni ianitorems ( m Ferreno indicio iudicem celi Satane conutto nuneuparet , & canone 16.in Matth. 0 i2 nuncupatione noninominz felix Eccle[iqe fundamentiu, dz'gna'que ædf catiþn.ä.i."li:»:a;]w:m,, qua imferias ltges, (g" tartari portas, €g* emuta .marxzä'f-cläujt'*'m bumani generis (alute patiendi, vt Petrum primit Dei confe[-| di[f.qluäret,lög Cþryfgf homil.i.in pfal.so. m'di:di'n,ique;' quid Petro dixerit Chriflus columne, cz fandamento fida, qui ob vobur confe(fionss vocatus eft. Perrus dicente Domimo, Ta es Perrus 7 fnper bate petraen edificalo Ecclefiam me&, & Cyrillus lib.2.in Ioan,ca. 12. (s es fimon fílius Iora n vomberz»:f C ep/);u ,-vcfcdlbula ipþ €0fnor£ : f:;grry?mm,qmd in eo tanqua m petra lapidéque frrmi[simo fnam effet edificaturis Ecclefiam, & Auguft. ferm. 49. de verbis Domini fc- cundum Ioannem,diat, inquit, Petroyim quo vno format F -|intelligüt, interpretandos effe, Cómodiffimaautem Ifionem,quemadmodü &omnes alij fenferantaucto- |fit;& loca illius abfentis tencat. Nam his verbis ali- "[Theophyla&us annotauit. |hoftiü fuorü vrbes cxpugnabit; & Iudici j.8.7ona bc- A. ltam dixerant fententiá non improbat. Ex quo appa-, rethos au&ores,qui faper banc petráid eft faper hanc: fidem exponendü eíle dixerunt;aliter quàm hzretici interpretatio mihi videtur,fi dicamus eos díccre vo- luiffe fuper fidem,& cófeffionem Petri Ecclefiá zdi- ficatam; id eft füper Petrum propter fidem,& cófet- res.Huiufmodi enim phrafibus vulgó etiam vtimur, vtdicamus in vnius hominis fide fundatá effe rem- pub. id eft in vno homine propter ipfius fidé. Quc- admodü D. Ambrofius in lib. de xefurre&ionis fide dixit fuperaquas non Petri corpus,fed fidemn ambu- laffesquia non corpus;fed fides effecit,vt fuper aquas ambularet. Certe ex ipforü verbis manifcftü eft eos,' quod nunc heretici negant, negare noluiffe Petrum cffe fundamentü Ecclefiz.Dicetaliquis,fiomnes alij non folüm Apottoli, fed etism Prophetz, vtait D. Paulus, fundamétum Ecclefiz funt , quid his verbis fingulariter Petro concelffum eft, ta es Petrus,cy þqm?i ítolos primü poft Chriftum Ecclefiz fundamentum quid vni Petro fingulare cóceffum cffe fatis à nobis fmncpetmm edificabo Ecclefiam mea *Refpondeo hoc illii |concetfum effe, vtinter omnes Prophetas, & Apo-| fuprà probatü eft. Cum autem alij etiam fandamen- tum fmnt,nihilaliudconcedi potuit; quàm vt fecun- do, quo Chriftus, id eft ita; vt inco non vnatantüm pars, fed tota Ecclefia niteretur. Hoc intereft, quód Chriftus fua, Petrus Chrifti virtute fundamentü eft; & Chriftus nulloalio, Petrus veroó alio, id eft Chri- fto nititur fundamento. - M Ecclefiam mes.) Ecclefiam Chriftus fuam vocat in- dus poft Chriftum fundamenti lapis effet, & eo mo-|. |dicans fe Deum effc, & dominum Ecclefiz, vt rectéj Et porta inferi.)Per portas inferi omnem diaboli po- tentiam fignificari dubium non eft;illud veró dubiü quare per portas potentia fignificetur; & quare non proprio nomine potentiam,fed metaphoticé portas Chriftus appellauerit;vtrumq; facilé conijcitur. Lo- quebatur de Ecclefia; tanquá de ciuitatealiqua Chri- tz, vt Pfal.v47.1. Quoniam confortauit feras portarutm tua- rum,äenädmt filijs tuis inte; & quia vxbes (Plemnq; pet] portas expugnari cófueuerunt,vt Genef.22. 17.& 24- 60. eg"po[Gidebit fémen tuum portas inimicoria [norumid cfe la elegit dominus ,ey portas boffiipfe fabuertit,& 3.Reg.8. 37. ft f flixerit ewm inimicua eins portas obfides. Proptcrea ergo diaboli potentii,non potentiam,fcd portas in- feriappellauit. At curifer; dixit, & non potius dia; boli, qui Ecclefiz hoftis eft, ficut Moyfcs dixit pefsi- debit femen tuum portas immicori aorum?Id ctiam facile, quia ficut de Ecclefia, ita etiá de inferno, vbi diabo- lus dominatur, tanquá de vrbe aliqua loquitur, ficut Pfal. 106.16. Qusicontriuit portas ereas, 7 veiles ferref)s coujïf«ïgir, Hz cnim duz ille funt ciuitatcs,gltcr.a Dei, diaboli altera,de quibus D. Auguftinus fuos (cripfit libros. : L L M Non praualebunt.) 4 nori u Gvow id eft non vincent) autnon fuperabunt. Quorum verborum feníus nó videtur miïxi effe,quem omnes,prater Hilarid, quos legiffe memini,auctores putant.Omnes enim exifti- man: fenfum effe fore,vt diaboli potentia Ecclcfiam| aliorum auctorü,qui Ecclefiam fuper Petrum funda- quidem exerccat, nunquam veró vincat, nunquam Qäd per portes En- feri intelli-l gmdm ftus. Solétautem munitiffima pars vrbium effe por4- :*. "i OPPI' 1mat. nunquamf ment di PM Majus eni hi it f Poti " ügnifm lsl ftne Pomf [ Cü& ngis o yditurs : 2U as «v i g " Pc[ PO[ r is, ] drofui) mentrjsi nstadal phemiashgt erfccutit "—— ** L——— i IWIM N] lia fonts pupuu c&.Agitr dü&bus, Y ttrfvici Is fonda 19, 2j pellamrpo Cæ]()f Iyt —— *5 p Lüthmno | T d- ! P htge. -4 N h Cllim h ipte, r F DUtant. We, t fi T Noe Othim n .[ls dauQöus illm V syf "th& V Iynagy J P valn HObis PI'OI [s ï;"'!' t x k"*ig I nl : & thm?"!';,' ümaAlmnm w "w . * t 1 L"':?'*':ïü'] PT J -'"l;hu'*] i L'N' . O M t EPT idmllä 4 V, ,ï;;"ïn il *»;"SIC " iias* f * fkm-; AVL ii | ayiiViM [ AL MN ï * W la ! ; "s 'J.e—: ia n 3 ^ ^ Mu k Fs WA nne I ! . en n , ! 1 ")"Wn"?'m Nkn.&':ülli , NV ului T ] *-*-'»h,ï'*.ï!m n - VSALQUS "*uw — - ':Ni «V Iatiels d o ARU UC a. ' nhlïlnm d [ a u n t l'a a Jff.','!w I ww M N | "n ? ! 4 AUDORde - , r V"^hhas lisvgiASuZS, tQ'AH,Q' "p d [ -79--ng.nmg II .....u&..'.'&nmm * X' ) " 3 hío nasl, !N INETTM - VN u 1 N-Alg?xh. " . ial W slalar *'««! n yet ao alias D ^" b ib id &u:ö & g d. o n MA Ms m -'-/..'Ji? HJJ:S.',. M: 1 ISTUeuW JQUCV 3dio " f " l rmte hinemant Ui Á vl .*Aw;..i.iu f/tï, ' xr'* r * UatA4HA thal* hu du a ! | m— Mv mnnL .1 | — ; as E RA w* 1 ov 0 0 :xm x?!m i iia) ii wdili) THI / l ! 1 M Ísd metinity *Sfr:zlpht "m "T ! ; " ] " v heie Coflti T ,.,'-,,.fuoml $ L ssl to cottate d PTTil d ï..-.ul' ( w* ^ | ( I', w du [ » ! W "4 j j Ms p MP d — ! Wi 74 lr KIU a f"'xj' "" " E M j m TT Aiutit P")Q[Cïx l"m'!y Mi T . M odb v4 —— -* a égon duv b j* * T l NLAM 4;',0'"*,.'"13 ] I hst "VAQEO LO JDe claus- dteflate - qandi , & foluedi có- tra barcti- C0$, [ficata eft,ficut füpra cap.7.24:25.dixit, Omnis , qui au- Jdze verba bac , eg" facit ea, affimilabitur viro [apienti , qu: edrficauit domum [nam [aper petram , e2* defcendit plumaa, | ]eo* venerunt flamnina , e2* flauerunt ventt , q7" wruerant m - Momum illamye2" ton ceciditfundata enim erat [nper petra. Ipugnataram effe;quia fuper firmam petram fundata l)üo,(ï pv 376 — JINOMATTH. CAP. XVL. . 377 nunquam opprimat.Quz fententia;etfi vera eft, ta- men eít parua, & locum,;ac verba Chrifti gö implet. Maius enim quiddá videtur Chriftus fignificare vo- luiffe.Nec enim folét porte vincere,fed rcfi&erc;ita—-— que nó potuit offendédi,(ed defendendi vis per por- clefia fuper petrá à Chrifto fundata»omnex.n dïa.boli potétiam expugnet, ita vt nulla atte , nullis viribus poffit refiftere. Hoc enim multó maius eft, & verbis o siuis : ualitaras aduerfus Ecclefiam Hebraica phrafis eft mou»v nó poterüt aduerfus illà,id eft non poterüt illi refiftere. Hunc fenfum Hilarium fecutum appa- ret.4u4 (Ecclefia (cilicet) mfernas leges , &* Tartavi por- f45,C7" omnia mortis clanflra difflueret, N eteres auctores per porcas in feri,id eft diaboli potentiam,alij hzre- |es, vcEpiphaniusin Anchorato;alij vitia, vt Am-]. brofius in libro deé bono mortis'cap. 12. & in com- mentarijsin cap.9. Luce ; alij vtrumque , vt Orige- nes tracta, r. in Matth.Hieronym?,& Bedasalij blat- phemias hereticorum,& eorum aduerfus Ecclefiam perfecutiones, vt Euthymius ; alij o&s Ecclefiz per- reftringere fententiam , fed generaliter omnem dia- bolipotentiamdnterpretarh 707 75 -7 0000« "duer[ns ilam.) Oxigenes tractau 1. in Matth. & tram,velad Ecclefiam referri-po*[ïä; fed non dubito, quin ad Ecclefiam referatur,quod & ijdem au&tores probabilius,& alij omnes verum pu tant; quáquam proptercà fignificat Chriftus portas inferi aduerfgs Ecclefiam non przualituras, quia fupra petram zedi- Nifi quod illic fignificatur domum illam pluuiz, fluminibus, & ventis reftiuffe; hic veró Ecclefiam non folàiun inferno reftituram , fed illum etiam ex- eft. Agitur enim de Ecclefia,& inferno, tanquam de iduabus,vt iam monuimus, vrbibus , aut arcibus in- ter fe vicinis;atque pugnantibus; quarum, qua me- lius fundataeit atque munita;alteram expugnat. 19. Et tibi dabo clanes. ) Clauis per metaphoram ap- clauem feientieyipfi non sntroiHis e5* eos qui introibant, pro- bibuifis.Quam poteftatem alia ftatim metaphora li- gandi,atqüte foluédi declarat. In quo autem hzc po- tefítas confiftat,de eo iater nos , & nouos hareticos Lutheranos,& Caluiniftas hoc tempore difputatur. Illi enim non aliaratione homines czlum apcrire, ligare , & foluere ; peccataautremittere;aut retinc- re putant, quàm docendo , aut remilfa iam clfe , aut fore ; vt , fi quis Euangelio crediderit, illi remittan- Ifis clauibusregni celorum dedit, quàm quod ante - Jergoquacumqs dixerimt vobzyferuate e77 facire, & Lucz 1. tut. Noua,inaudita, & prorfus abfurda fententia. Ifto enim modo nihil aliud Chriftus Petro concef- illum Scribz,& Pharifzi etiam habebant, cap. 25. 2. Super catbedram Moyfi federunt Seribe, v* Pbarifeiomnta g2 F volis , qui tulifto clauem [centte.. At iam fatis à ; * u . : X nobis probatum eft Chriftum nó (olàm plus, quàám tas fignificari.Sé(us igicur,nifi fallor,eft fore, vt Ec-| magis confentaneum: portas enim inferi non prz-| fecutores, vt Theophyla&us intelligunt. Przftat nó| Chryfoftomus hom. 55. putant relatiuum velad pe-]. pellatur pdteftas aperiendi, atque claudendi regni| Icelorum,vt Lucz 1.52. ve vobis legifperitis , qui tulifls IScribis , & Pharifzis; fed plus etiam , quàm czteris? A — uium poteftarem fupra docendi poteftatem (ignifi ftus Apottolis , fed Septuaginta ctiam duobus difci- pulis dedit in ca. 1o. Luc. ver.t. claues autem , & li- gandi , atque foluendi poteftatem folis Apoftolis: quz docendi poteftas. Prazterea docédi poteftatem| autem, & ligandi; foluendíque poteftatera non de- derat; non eft igitur eadem.Nam quod Caluinus di- citifto loco non dediffe Chriftum Apottolis gene- quàm Iudzis, quibus promitfum fuerat, pradicari. Et vt ingamus fpecialem tantüm poteftate illis da- tam fuifle , quidad prefentem quzftionem ? Certé fi remittere; at videm" porettaté illis docédi tunc datà bentur Apoftoli omni creaturz Euangelium predi- care,nullà mentionem de clauibus,nullam deligan- do,& foluendo factá effe.Nam;quodIoáncs ait cap. 20.22.23. Chriftum;cum Apoftolos mitteret, dixiffe, "tcipiteSpirirum [antlum,quorum remileritic peccata ,re- quam idem dictum eft: proptereà enim,vt alia mul- ta;Ioannes, tanquá ab alijs pretermitfa Euangeliftis| commemorat.lllud etiam non minimü cft argumé-| cum, quód poteftatem remittendi peccata alia Chri- ftus ceremonia, quàm docédi poteftatem Apoftohs dederit. Nam cum porteltaté peccaza remittendi de-.| dit;dicitur in Apoftolos infufflaffe;dixitléque, ^rci-| pite Spiritum fantinm.Cum autem docendi facultatem| dedit,neque infufflaffeeneque Spiritum fan&um de-| diffe dicitur: diuera igitur docendi , atque peccata] remittendi poteftas eft. Ad hec , fi nó aliter homines hominib? peccata remittüt, quicüque aliü docebit,| etiáfi mulier fit;peccataremittet, quod & inauditi,| & abfurdiffimá eft. Pretereà fi docere eft foluere , id cft peccata remittere;nó docere critligare,idcft pec- cata retinere.Itaq; omnes hominces, qui nó docéti- gádi;id cft peccata retinédi poteftatem habent. Quo quidabfurdius? Prztereà,fi docere effet foluere, & nó docere ligare; nó dediffet Chrift* Apoftolisligi- di poteftaté,cü eos iu fÍcrit docere omné crcaturá, id eft(fi iftorum fentétia vera cft) oés homines foluere, mo ligandus erat? fequitur etiam ex iftorü fententia Chrifti falfam effe fentétiam. Nam fi foluere eft do- cere,non quecüque Apoftoli foluerütfuper terram; foluta fuerunt & in cxlo ; quotenim homines bene docuerunt;quibus non credentibus peccata in czlo foluta non fun?lmmo quot ctiá crediderüt, & bene do&i, beneque credétes damnati funt? Scio aliá effe iftorü hezrefim, neminé bene credenté dánari poffe: m " diase Apo&olis Petro dafc voluiffe ; aliquid ergo per dag catur. Przterea docendi potcüat"em noníolis Chti non ergo cadem eft clauium, ligzandi , & foluendi! Jiam Chriftus Apoftolis dederat capl Io. 7. Clauium| | ralem vbique, fed fpecialem ad tempus in folis Iu-| dzorum vrbibus docendi poteftatem; & falfum eft;| &;fi verum effet, nihilefficeret. Iam enim eoloco| |probauimus generalem docendi facultatem etiam| tunc Apoftolis fuiffe conceffam fed vfum ad tem-] pus fuitle reftrictum ; nein viam gentium abirent | quia non conueniebat priüs gentibus Euangeliurm;| idem eft docere;atque remittere peccata, vbicüque,| & quandocüque docere poterát; poterát & peccata| - fuiffe, poteftatem veró remittendi peccata datá non| fuiffe;diftin&ta igitur potcftas eft.Videm" etiam hoc| loco,vbi claues concedüntur; & ligandi , atque fol-| . |uendi peccara facultas datur;nulli de docédo métio nem fieri:cótra veró Ccap.28.19.& Marci 16.15. vbi iu-| mittuntur eir,etfi füb idem dictü eft tempus, non tan-| neminé ligare.Quorfum igitur ligádi poteftasfi ne-| R od d PX aE * Exempla dicula. vOOIBNAMM OA. ferin . paul lo fuP'. Caluini ri* J 4 [OAN. MALDONATI COMMENT. s . (ed iftud monttrü alio loco debellabimus. Denique do;nec nó docédo ligati funt. Ligauit Paulus Corin- thiü illü r.cor.5.5.Ligauit hereticos illos 1. T im.r.20. n6 docédo, fed Satanz tradédo;cii bene ante docuif- Ecclefia Catholica excómunicádo, id eft Satanz tra- dédo ligat. Exepla veroó ligádi,qua Caluinus propo- Iudzos ligauerunt A&orü .46-cum dixerunt, Zobz Cg" indignos ves indicatis. eterna wite , ecce conuertimur ad ente, Et Á&orum 18. 6. cum przdicante D. Paulo homines ligauir. Fallor, nifi cà Chriftus Apoftolos iuffit in eos, qui fe non recepiffent, puluerem etiam Ipedum fuorum excutere;ex Caluini fententialigan-| di illis dedit poteftatem. Sialiud argumentum non tequam iíti nafcerentur, aut potiüs hzretici fierent; vencratin métem?Fuerunt Nouatiani hzretici ifto- datam negarent; fed ad certorum tantüm peccatorü remiHïonem rcf,ï*ringerenït; argumemabantur,vr ait Ambrofius libro de paenitentia cap.z.non pollc ho- minem peccataremittere: fed tam fubtiles non fue- mediocriter inllitutz facilé peccata remittant;exco- Ecclefis remitti - prolatis corum tcftimonijs expli- candum effet, fi quis eorum aliter quàm per paeni- tradicit, opus non eftteftibus. Verba tantüm Ter- culliani lib.de peenitentia ponam; Presbyrerzs aduolu, * caris Dei adgeuculari , omnibus fratribus legationes de- precatumus. [na imniungeres bac omnta exomologefis , vt peni- rentiam commendet , de pericnli timore dommmm bonor.t, vt n peccatorem ip[a pronucians pro Dei rndigatione füngatur, « temporali a(fitlatione eterna fupplicia non dicam fru- remittebantur. Ponam & Cypriani in fermone de lapfls ; Confiteantur þnguli qua[o, fratres, del:fi.wm famm, Idum adbuc, qui deliquit in [eculo eff, dum admittiemm con- RFF.-".d [ï"ml"fmgmfdjef, & alio loco reprehendens cos. qui càm publica peccata commififfent,confeffi non In elemerant; Qwanto iuquit, e'fide maieres , e7" timere me- lores [unt, qui quamuis nullo faerifieii , aut libelli feelere con- i/?rz&;l—, quoniam tamen de boc vel cg*immnr,kw ipfam dlmd [acerdotes dolenter,ev* fimpliciter confitentur. Itaque con- fe(lione, & ponitentia, non do&trina, peccata re- jmittuntur. Hactenus vnus eft hereticorum de hoc loco ,g'r.mrlreft;ltatus. Secundus eft, quód ncgenr ali- quid his verbis Petro datum effe, quodnon omni- bus pariter Apoftolis datum fit; id nunc refutan- quos in fcriptura ligatos fuiffe legimus, nec docen- (et, ficut nüc ipfos hzreticos, quibuscü difputamus,| nitrifü mihi legéti mouét:Paul" inquit & Darnabas; oportebat primim loqu verbum Dei.fed quia vepellitis ilad , ludei,qui Corinthi erant;credere noluiffent, Costra*| dicentibus, inquit, es,e7' blafphemantibus excmtiens vefli-V menta faa. dixit ad. eos, fangwis. veffer [nper caput ve[lrum,| mundus ego ex bec ad gentes vado,. Quis enim iftas non| rideat ineptias fcilicet D.Paulus excutiendo veftem| eflec.fua ifte error nouitate refelleretur. Cui enimaij|. rum fimiles, qui clauium poteftatem Ecclefiz non|. runt,vtiftam Caluiniftarü rationem;qua non Apo- ftoli tantàm; fed omnes etiam mulieres in religionc] gitarent. Quomodo fenferint omnes;qui poft Chri- | ftum fuerunt, Catholici au&tores peccata per claues| tentie facramentü id fieri dixiffet;fed vbi nemo con-]- flretursfed expungat.hacratione;non docendo peccata| j&þiawpofejz'ï;n dum fatisfattio e7 remi(fi fatfh per facerdotes. dum eft non de illis difputando verbis fuper bazc pe. ram . «dificabo Ecclefiam mesm , de quibus fatis fupra . difpatauimus, probauimüfq; hoc fingulariter fuiffe Petro conceffum , vt Ecclefia fuper illum ædificare-l tur. De his verbis nunc agimus ribi dabo claues regni Á - |cap.18.18. & Ioan.20.25. ligandi.foluendíq : dedit;nullam de clauibus mentioné fecit. Solus ergo| - Petrus eas claues habuit, quibus ita apcriebatur, vt| . /|nemo clauderet; ita claudebatur , vt nemo aperiret; ficutin domo ctiamfi aut omnes , aut multi fuas ha-| r») in fcriptura principatus fignificatur , vtapud Lfaiam cap.22.22. Etdabeclauem demws Dauid [uper bamerum n9n erit, qui aperiat, id:ï&,,(upremam illi in reeno Da- riat, & nemo claudat, quiclaudat & nemo apcriar. Hoc igitur fenfu claues Petro data funt, id eft fupre- ma fecüdum Chriftü in Ecclefia potcffas, vt claudat, & nemo aperiat; aperiat, & nemo claudar ; id eft, vt qua foluerit, nemo ligares que ligauerit, nemo ['ol-fl uere poffit. Vnde poteftas Romani Pótificis ad refer- uandos,quos vocant,cafus efficaciffimé probatur.Id etiá inde colligo, quód foli Petro hoc loco dicatur, tibi dabo claues regnicalorum, & ia dicatur,tanquá alijs dáde nó effent,quia folus refpódit Zu es filius Dei viui, & vna alterius explicatio eft.Nó nego cxteros Apo- argumentü,quód cuin Chriftus alijs Apoftolis infra j poteftate ] s " Mi a 4 beant claues.folus tamé dominus & domi omnes, & - fecretas habet;quibus cum vult, itaclaudit,vt nemo laperire; ita aperit,vt nemo poffit claudere. Norauit hoc ipfum Origenes tract.in Mat.r.Sed ver&.folidiq; (&tentiá nimis fübtiliter probádo perdidit. Ait enim| . plus Petro, quàm czteris Apoftolis cóceffum fuiffc.. Hoc bene.Probat,quiaceteris Apoftolis dictum eft, Quacunque folueritas [oper terram,erunt foluta e7' m f:zlo.' Petro veró,quodcunque falueris (aper terram erit þlmuv: i celis, quafi Petrus in omnibus czlis;alij Apoftoli in vno foluendi poteftatem acceperint. Hoc nimis fubti. leelorum, Quibus ego verbis contra hzreticorum,&]- nonnullorüm Catholicorum opinionem Ecclefix|. principatum Petro datum effe contendo; non quàd|. ! Catholici illi datum negent: fed quód non hic, fed].- ilis praeccdentibus verbis feper banc petram &dificabo Ecclefiam meam , datum putent: claues veró non fin- gulariter Petro,, íed omnibus communiter A pofto. lis fuidfe collatas. Ego veró,vt iam diu in Theologi- cis'fcholis docuiffe memini , vtrifque verbis eun-] dem arbitror Ecclefie principatum Petro fuitfe con-| ce(fum. Primàm enim hoc phrafisfignificat. Solent] — | enim domus, aut vrbis claues penes eum effe, qui] d in domo, vel ciuitate princcps cft. Itaque per claues] . ! eMM5 , €7* Aperiet ,€9* non erit,qui claudat , eo claudet , e | uid poteftaté dabo. Super humerü autem dixit, chml claues nó fuper humerá, fed in zona geftari foleant;| duas,vtízpe in ícriptura fieri folet;cenfundens me-] taphoras idem fignificantces; alteram clauiü, alteram| Íceptri, quarum vtraq; fummum declarat imperii:| quia ergo fceptrü fuper humerü geftari folet,dixit fe| claues domus Dauid fuper humerü eius pofiturum,| ficutapud eandélaiam c. 9. 6.. cuius principatus faper| bumerw eius. Eodé fenfu dicitur Chriftus Apocal.:.|. habere claues mortis & inferni, id eft dominus effa| viue & mortis, & c.5. 7.habere claué Dauid,qui ape-| - ficutfoli di&u eft, (aper banc petram adificabo Ecclefiam)|. meam. Diuerfis enim metaphoris altera fundameti;| altera clauiü vnus idemq; principatus fignificatur,|. ftolos fuas etiá claues;id eft ligandi,foluendiq; pote-] ftaté habuifle,quemadmodü omnes veteresauctores| docent,dicétes.claues omnibus datas fuitfe; fed nego| has,de quibus hicagitur,claues habuiffe,&nego eas,| quas habuerütquàáfq; omnes femper Catholici veré quidé,fed alio tamen fenfu claues appellarunt, in fa-|.- cris víquam litteris claues vocari.Firmi(limü etiá cft — a princiba ) "m fcwþwm | gg*näm 4 TA Petro ol 4 Yinre ! C a P i teflas con- ] if Fundamt.. ium. cajus | rq['ema:orfi q, jiamugo pe- l | M Per cluues|- P. W | u fubühw'T | gsP'lanc p* ! sfflbusnonit rieon lo fritet !ncmO ld - fímilisd: ] , loclinil bcrcfatcrg Ptf iIICC thm Mf fv A. ( Dont DOftin,q fabimi TAfümor .— ICulolio | fïrmauen'; 1 At Pomiäccs üpicns,pm BU R', qL JmifcesT "u (*iUS (uCCC t EAT) TUbd dici ld iij f lui3APOfïoii dbf fet,cffmm hïi&o Q quamefP; &Orü.].l 2locid ! : ' (UCCGH"O 1 UM&J Qu VcCeff x - I $ n UM E —— w - « —T z - — I Es C a E HRDNRA [ , 1 ECHBIf Imner ; 4 CA Iperi B Pa : | TMf iA bt Petarlorxdirfe : : 4l Ms m MW Í 4 vl :3*».'.&"*&, ^v N wmnh ""R ETUNTI »?n&,:y*l-M :':!1 ( ', i à .. * * um Tib Aydfí 1 hb g ] ' " UA n g u.m-.o'g ?'ll T^iid J!Ju;?l:: d Í * : E X OR 40ernj f TY. l:": 2 Inydet pre- . *l Jh potelbsv us L M 4 xï ! LE L UM UT W W li m "d 1 ! " '4i4l » , ï Kifme p * w 0 0C O02 í "M UA ^ 410 r veamr Dd ,4u u -.—1&'&.0)1*5'!' »" s : , [; UR t fye f , 14 l. ' ^ '1 on d dub o ", ln hat - CT TEUTT II v OY ANiVdead 'X:A"A T v » ! " X ! ^ n | " [ arRAM !' ! 1 st JUUM CC ä' .'S:(-Jä tJuWM : d i t ' | ul 5 ,Nl,""nþ,lüj ) D) A'FL n)id.wu / " f t) "uf 'üf":', ^ PT "d "Qläïü'*"wþt n l 4 Í 'M.'l;f mhzj« ! il ! , um 15.'*3,'&,4"' d i ï).n" * d " ; Á Af' [ et TT eto Qu [ ^ E Romani 'Pontifices . [petri fuc- teeffores. S4p. f 91 ii . firmat ergo magnopere opinionem noftram, quód [ -.[mortuo Ecclefiam corruere neceffe effe? Non ergo |diu Ecclefia ipfa,duratura, maximéque illud , quod, Pontifices Petro do&rina, & moribus fimiles fint, 30I cul.dicere videtur;hanc poteftaté foli Petro perfonali- ter, vt eius vtar verbo,fuitfe conceffam. Sed benc eft, quod id Tertull.non Catholicus;fed hercticus dixit, cüm iam ab Ecclefia ad wontaniftarum caftra trans- fugiffet. Admonetenim nieronym.in lib.de fcripro- ribus Ecclefiafticis librum illum de pudicitiaà Ter- tulliano aduerfus Ecclefiam fuilfe:confcriptum:có- F nemo id vnquam;nift hereticus, id eft Caluiniftarü Ifimilis dixerit. Nam & Montaniítz Caluiniftarü in hoc fimiles erant,quód & illi fe Spiritum fan&ü ha- bere faterétur,vt ex eodem Tertullianilibro fatis a(pf- paret. Probauimus idem per claues,& per petrá, fu- per quam Ecclefiam Chriftus edificauit;/fignificari. Quis tam fitamens, vt credat Chriftum Ecclefiá im- mortalem fuper mortalem hominem edificaffe,quo fuper folum Petrum;fed fuper illum,&fuper omnes füturi nunquam funt;Ecclefia non corruet.Idem de clauibus idem , vt diximus;fignificatibus dicendum eft.Prxterea quorfum Chriftus foli Petro,nó autem cius füccefforibus daret? Coftituebat enim Ecclefiá, inftitucbat officia,que vel imprudétiffimus quifque non in perfonarum honorem,fed in eiufdem Eccle- fiz vtilitatem inftituiffet. Tamdiu igitur erant, quá- vtomnium maximü , itaomnium crat maximé nc- ceffarium principis Ecclefiz , qui eius fundamétum futurus erat.Itaque , vt alia officia minora in pofte- ros trásferenda non efTent , tamen hoc transmitti ad fucceffores neceffe erat ; atque ita omnes veteresau- &ores docuerunt.Quartus ctiam eft error,quod ne- gantRomanum Pontificem effe Petri fuccefforem; necenimaut Petrum vnquam Roma fuiffe , aut , fi| fuilfet;propterea colliei poffe quicunque Romanus, fit Pontifex eius effe cotinuó fuccefforem. Hunc er- rorem, quialocus proprius'nó eft, non hicaliter re- futabimus,quàm vt iubeamus illos contra totü ter- rarum orbem pugnare.Nemo enim ante illos neque Catholicus,neque hzreticus au&or fuit,qui non af- firmauerit & Petrá Romz mortaum , & Romanos Pontifices eius fucceflfores cífe. Pugnab:'t ergo , vtait fapiens;pro 1Jo orbis terrarum contra infen[atos., Quin tu-sJ error eft; quód putant neceffarium effe , vt Romani vt eius fucccllorcs dici poffint , qua ratione necetfe| etià erat, vt MathiaslIudz , cui fucceffit,fimilis eífet, quod dici fine rifu non poteft.Neceffe etiam erat,vt Iudas alijs (imilis effet Apoftolis, vteandem atque illi, Apoftoli dignitatem retineret.At Apoftolus cffe non defijtetiam tunc cum fur effet,& loculos habe-| ret,etià tum cüm in menfa diícumbens de vendendo Chrifto cogitaret,etiam tum càm vendidilfer, ante- quam fufpé(us creparet medius , vt fignificat Petrus Adctorü.1.5.Qucadmodum ergo wathias,quia in Iu- dz locü electus eft, quáuis multo illo melior , verus fucceflor eius fuitiita Iudas,fi in wathiz locü electus fuiffet, quamuis multo illo peior , cius fuiffet tamen cius fücceffores Ecclefiam fundauit ; qui quoniá de-|. E F fucceffor.Fingam* Romanü aliqué Pótifice tale cffe, B C dMoluerzs frper terram erit folutum e27 m calis, At nó ita eft. s 2 ! | | o | IN MATTH CAPR X $— . Porefias (aboiliter. Tercius Caluiniftarum hoc loco etror ett, A qualem ifüi in (uis cócionibus folent pingere:hu ga- '*;,l:uiïap;- hanc poteftatem,qua Petro data eft,ciusfucceflori-| — |mus etf Iudain;.fïzccdïbr tamé Petri elle nó dcánit. *'w,fæeyb :|bus non item datam cH:c.I taque quamuis cócedatur Et quodcunque bgaceeris ) Hoc ctià metap hiora 6&3(103 nibw data|Petrum Ecclefiz principatum habuiffe,indetamen| [idé,quod duabus faperioribus,ignificatur,fupremá dira Cal. probari nó pofle eundem principatum eius habere| | |remittédi;aut retinédi peccata poteftatem Petrü ha- smm. — fuccetfores,&quidé idiipfumin lib.depudicitiarer-| |buiffegnec enim eodem fenfisquo Petro , atquc alijs Aþoüoh's di& interpretor , quodcunque foluerzm fuper terrá, erit folutit «* in cela ; et(i vidco omnes audtores przter Origené in cadé fuiffe fententia:fed co fenfu; quo füper folum Petrum Ecclefiadificata eft, quo foli datz funt claucs, vt italiget,vt nemo folucre; ita foluat,vt nemo ligare poffit. Quod ij(dé argumentis principatü datü cffe.Quari auté folet in quo ligandi & foluendi poteítas fita it.D. Thomasin cómenta- eft eorü,qui arrogáter videntur exiftimatle poffe fa- uere;& quicquid iure, vel iniuria fecerint, ratum in czlo futurü effe. Et veró fi quis in fola verbaanimü figar;id videbuntur pra fe ferre, quodciiquejinquit, - gaderi-f friper terram,erit l'gatmm ( im celis, ey* quodeuque Tantüm enim voluit Chriftus Petro imprimis, de- inde ceteris Apoftolis vices fuas in terris dare, vt fa- cerent , quod ipfe , fi in terris effet , fa&urus erat; & codem modo , quo fa&urus erat, vtligandos liga- rent , foluendos foluerent. Hoc tantüm excepto, quód Chriftus propria, Apottoli aliena;id eft Chri- fti virtute ligaturi erát;aut foluturi. Ex eo ergo ipfo, quod fuas illis vices tradit, intelligit debere eos,non pro ipforum , fedpro fuo ipfius iudicio velfoluere, Divelligare; ita vt, quemadmodum re&té Cyprianus aitjiudicaturo Chrifto nenio prziudicet. Hoc eft,|4? ^4»to-] —nga um quod Theologi dicunt;claue non errante.Secundus error eft, ligareaut foluere nihilaliud effe , quàm homines autiam à Dco ligatos , aut iam folutos de- clarare , ficut in veterillege facerdotes leprofos ne- que faciebant , neque curabant ; fedaut vere lepro- Íos , aut veré à lepra curatos declarabant, quemad- modum videtur hoc loco Hieronymus docere, ex| (quo nounulli Theologi eandem hauferunt opinio- nem,vt Rabanus,quem p.Thomas citat,& quidá de íchola pofteriores, quos Caluiniftz , vt folent fca- brofa coníectari , libenter fecuti fünt. Sed hicerror ex hoc ipfoloco refutatur. Si enim non aliter facer- dotes,aut peccata foluerent;aut ligarent,non dixiffet Chriftussquecuque folueritis faper terra,erunt [olutaez" in celi:íéd quecunque foluta eruntin czlis,foluetis fa- per terrá. Cüm auté? cótrario dicatquecunque fol- uetis fuper terrá;erunt foluta & in czlis, apertiffimé fignificat prius ab Apoftolis fuper terrá,quàm à »co [in calis effe folu&da. Atq; hoc fuit munus Apoftolis dignü Chrifti perfoná referctibus, vt quemadmodü cü Chriftus ipfein terris verfabatur,quzcunque fol- uebatfuper terrá,foluebátur à patre & in celis;itaco in celá recepto quidquid Apottoli füper terrá folue- rent, & ab eo in celis folucretur. Nec verb exiftimo aliá fuiffe nieronymi fententiáaut ei hunc errorem cófirmare:fed illü tantü prioré,dequo iam diximus, refutare voluiffe.Tertius error eft, cü in peccato fint duo;culpa,& reatus poenz eterne;ab vtrog;hominé per cótritionem abíolui zeterna poena in téporalem cómutata;facerdotesveró,cü abfoluüt,nihilaliud fa- AK 2i Hoc probari poteft, quibus fupra probauimus Ecclefiam| fuper Petrá edificatam,folíque claues;id eft Ecclefie| cere, quà aliquid de illa ipfa téporali paena minucrmj cerdotes quemlibet pro fuo arbitrio ligare, autfol-|.- [ ö Y ! : : foluédi po- rijs tres de éa re crrores vitandos effe monet. Primus| Epift. f2.| In quo l- vcands et» teflas fita. Poteflas extéditur. affertaa, "ann&, Quoris remi[eritis peccata remittuntur ei5 , C7 quorw lo 20 23. |qui, quia potcüas ligandi, & foluendi non cft pro- [mortuosuon pertincre, quia fuper terram,id eft,fub |lutum, velligatum fuerit à vobis hominibus, folu- clauiss etia in mortuos Cylb,efi. 66 Có fffsioni& auriculayri Ministnbndet t d z ROE u QUE 209 : Hoc etiá facile rcfellitur;dicitenim Chrift^ apud Io- vetinueritis ,retenta [ant ; Sacerdotes 1gitur n(? à pona folüm, fed à culpa ctiam abíoluunt. Ncc id magis mirum videri debet per facra'nj entum posnitentiz, quàm per facramentum Baptifmi poffc facere facer- dotes; quemadmodum D. Amb,.rohu. s aduerfus Nq— uatianos difputans lib.i.de poenitentia cap. . docuit. Potcft obijci facerdotes, cum ligant, non facere ho- mines peccatores, fed declarare; ergo & cum abfol- uunt, non facere iuftos, fed iuftos jam effe, & à pec- catis abfolutosteftificari. Refpondco non bene fe- pter iuftos, fed propter peccatores Apoftolis data. Nam cos; qui iulti, ideft foluti funt,Dcus ligàri non ui cupit, fi digni; vclligari, f1indigni fint: propte- [rea non poflunt facerdotes codem modo ligare; at- que foluere; fedfoluunt veré foluendo , ligant non foluendo , id eft quemadmodum Ioannesloquitur, non faciendo, fed retinendo peccata. " S$uper terram.) Sunt qui colligant ex hocloco Ec- clefize poteftatem ad ligandum, atque foluendum ad Ecclefize iurifdictione non funt, vt ait Strabusau- &orgloffz. quam vocát,ordinariz; quod,an verum &t; non eft hic locus fubüliter difputandi, tantüm dico ex hocloco colligi non poffe; illud enim /uper terram , non cít adcos, qui ligantur, aut foluuntur, íedad cos, qui ligant, vel foluunt referendum; quafi dicat Chriftus, quicquid vos fuper terram habitátes folueritis, aut ligaueritis ; folutum; vcl ligatum erit àDco, qui habitat in czlis;aut breuius, quidquid Ío: vult. Eos autem qui peccatores id cflligati lunt;fol-|- tum, & ligatum erità Deo. Nam perterram homi- nes,per czlos Dcus fignificatur,eftque elegans anti- t.:hd&, qua proptcr füummam diftantiam, quz inter cxlum & terram eft , poteftas Apoftolis data com- mendatur. Quemadmoduü fi quis princeps alicui di- cerer, quidquid vel apud Indos cgeris, ratum habe- bo, indicans quátopere illi confidat, & quá amplam illi concedat poteftatem.Minus enim folemus habe- re ratum, quodnoftro nomine per alium fit, nobis procul ablentibus,quàm quod prafentibus,aut pro- pe commorantibus nobis fit. Solentenim ferui,quó longius dominus abeft, eó maiore vti licentia, ficut parabola illa Euangelica fignificatur Matthei 24. 4$. 49.vbi malus ille feruus Regis ait,moram facit dominm meus venire,e97 tæpir percutere con[erues (wos,e- maducare, Q bibere cum ebriofrs. Duo tamen certa , fixàqe effe debengalterum;Ecclefiam poteftatem habere etiam mortuos excommunicandi, id eft, ius priuandi fuf- fragijs, quod ex D. Cypriano, & Auguftino femper factum fuiffe conftat ; alterum, hanc Ecclefiam ha- bere poteflaté, vt eos, qui in purgatorio funt;fuffra-| Confeflionis Ecclefiafticee vfus apertiffime proba- tur. Nam non potuit hzc potcftas Apoftolis data finc peccatorum cogpitione exerceri ; nec peccata, |peccauit; confeffione cognofci. Itaque ex hoc loco quia plerámque occulta funt, fine propria cius, qui omnes veteres auctores confcffionis; ac poznitentia víum collegerüt, vt Cyprianus in fermonc de lapfis, Athanafius homilia in illa verba , Ite in caftellum gijsfuis liberare poffit Porro hic locuseft, ex quo|. quod cótra vos eft , Bafilius in cepiftolaad Amphilo-' À. p ris effet, veniant, & ab illis peccata cófeffi folutioné ï-; | Í LI L 1 Jafferunt.Duplex auté occurrit queftio, altera cur Íu- ftatem abfoluendi Apottolis tradidillefed etiam có- uerint in terra, & ipíe foluat in czlo , fed preterea fi- gnificat, nihil fe foluturum;aut ligaturü in czlo,nifi quod ei" Apoftoli;aut corü fucceflores aat folucrint, aut ligauerit fuper terrá.Dat enim illis fuá ipfius po- teftaté, vt pro fe Ecclefiá gubernét. Itaque quicunq; fitendi præö*eptü omnibus dediffe Chriftianis.Senfus|C*fdsienis enim eít, non folüm fore, vt quicquid Apoftoli fol. |"" "i | preceptum, .|quomodo Ierofolymis multa paffurus,ac moriturus| peccatorü folutione indigcbunt, vult,vtad Apofto- los, vel eorü fucceffores, tanquá ad feipfum, fi in ter- petant. Quemadmodá fi ille in terris verfaretur ne- miné à peccatis abfolueret,nifi fua prius peccata có- quia homincs erant, nó nifi per facramentii, tanquá Chrifti manü;foluere poteràt. Hoc tale eft,quemad- modü fi quis princeps aliquem Fro fe inlóginquam prouinciá gubernatoré mittés illi diceret, quidquid cgeris,probatum habcbo,co ipío eius prouincie ho- minibus przceptum daret, vt quicüque aliquid litis ihaberét, ad illum tanquá ad feipfum venirét, & corá illo caufas fuas agerent:nó quód fe poteftate fua fpo- 2nofcere; & de rebusomnibusiudicare:fed quod or- dinarie potcflatis vfum in gubernatoré tráttulerit, fiteretur:fed ille;quia Deus;finc facramétos Apoftoli,| - liauerit;quominus poffit & ipfe cum velit caufas co-| ordinariá fuam potcflaté in Apoftolos tráftuliffe,ex- traordinariá fibi referuafTe. Ordinaria enim remedia in Ecclefiaad remittéda. peccata funt ab co inftitutal non poffunt, Chriftus poteft , fed extraordinarié, & multo rarius facit;quá per facraméta, Noluit igitur homincs extraordinarijs remedijs remiffionis pec- lcatorü confidere,qua & rara funt,& incerta:fed or- dinaria,& vt ita dicam,vifibilia facramétorü quere- re remedia, Quare ficut Baptifmi; & Euchariftiz,ita Confeflionis, & Panitenuz przceptum dedit. 20. Ut nemimi drecrent.) Cur Chriftus tam fzpe ve- id vetuerit, Marcus cap.8. 30. & Luc. in cap. 9.22. & cxtraordinarie fibi referuaucrit.Sic intelligoChriftü|- lacramenta, fine quibus homines peccata remittere| tuerit vuleari;quz faciebar, queq; ipfum Deum effe| Ideclarabant;diximus c.8. 4.c.9.30. cur auté hocloco| hoc ipfoloco Marth.ver.fequéti docét.Omnes enim hi tres Eusgclifte narrant Chriftü ftatim atg; Petrus illà filium Dei viui cófeflus effet; exponerecopiffe, cffct , cx qua narrationis cófcquentia colligitur ideo noluiffe, vt Apoftoli fe lii Dei efle promulgarent, ne, qui idaudiuiflent, fi poft eum moricntem vidif- fent, infirmitate carnis eius offenfi idem perderent. Nam co in cruce pédente nonnullos ex ijs, qui cum &lium Dci effe audiucrant, dixiffe legimus , ff fl Deies , defcende de eruce, infra cap. 27. 40. Noluit ergo) Chriftus , vt quod fe moriente paucis accidit omni- bus accideret.Hanc rationem Chryfo.Hiero.& Beda pra cap. 10.7. miferit Apoftolos rcgnum Dei pradi- care, quod nihil aliud crat, quàm aduentus filij Dei. Altera cur ipfe tam fzpe, autíe filiü Dei, sutDeum patrem fuü appellauerit, fi nolebat v fe .fihur.n ei.Tc. Deihomines fcirent. Hareticusinterpres, qmmlf- fionem illam téporalem tantü fuiifcrefpondct,nihll mihiadrem videturrefpondere.. Quid enim refert aut temporalem;aut perpetuam mifhionem fuiffe, fi aduentum filij Dei przdicabant? Origencs tract.i. n Matth.refpodet Apoftolos;non Chriftum,fed regnu, Dei predicaffc. Hieron.é contrário przdicafle quidé chium. Addo ctii, Chriftü his verbis nó folüm pote- EN " * C hri&um ! ( fi&um, C : ciu&um)] Meffani ii at ife n wbl k nLlHl C!Ffü t iorun dl tiff inqui!,. asf d ime, u wb df fæpius (lcat & Quimnte llomus, & quitztte Deinatum pronunciat Nuremortis itentur & dratyt, A quiqn ( debonu,y Tett, Atth pofes [ Itf de ej Til lifcire 9t [vl etiam alljran W Áitoro a —— l u; ïürl! : r U AU lj N M 1 i V owa * LA : -T xQC*, A? Q&OE T *'g..* i 1 k-MïA*. ^* e 31'1 M 2)l : AUILU ,^ u .VU ") hæ(;:äj A 1 h'*"av ) V P^a * AA 'x-i,,t..: f AUE : 1 "u 4 lo narell 354 1l .s:—:!.'ztclaafpo: h h I velt Canfs o -.- & l-.v-:..;;; n-.: ) LUPUR V-QQO'; : i *àd pte^tera ial h. j 9110 017 MWLIN Uil . ' i at at abeo - Md Iul d LCu ..... * moq mattp ^p-"-fp' d y &&;JQZ[QMHMQ) L d lod aqma^rat 4f &' u L.lugvlhh]:luc) &' ia Nc.:mgmï - XASCDELOMS C , E T k — - À iiv M ONOHA l & : "T v;w-tg-;pv" «E,II,M .sh& -w.äi&ünnï Luä E d 4529« Q st Vr enehanins ii ;)-T "1 i—mdm.l[;dd' " s rv d RUPT d i i 2 T '.r".r-'.: "m m "| 3: Weowrld oz!cve A | - o ! gt q; at m m C u 4 "t v:-'; hqþkn .*:*:::« M d i [ , "l i "EL X LU U »W»?--M , T , , ' , - ")fQ XSM? :: I*C&wü mr' ; yn j M &« * "m Y. ,-«wtt*,.n; NIL jl laon us ------ g d 1 385 IN MATTH. CAP. XVI. 384 e(Te iuftum, prophctam,inaudita miracula facienté, . [Meffiam à Deo promiffuxm fed non docuiffe illum effe filium Dei viui, id eft verá & naturalem Deum, qualem nunc Petrus cófeflus eft; quia id ne ipfi qui- dem tunc Apoftoli fortaffis intelligebant; hocau- tem loco prohibuilfe, ne fe Iefum Chriftum etfe di- cerent, vt in plerifque legitur exemplaribus,neque, feruatorem fignificat Chriftus hominis nomen eft. Placet mihi hec ratio,quemadmodum & Ambrofio in c. 9.Lucz, & Euthymio vidco placuiffe. Ilud cer- tum nunquam Chriftum ante páflioné fuam Apo- ftolis precepiffe, vtfe filium Dei elfe predicarent; ipfe verb nunquam fatis aperté fe filium cffe Dei in publico declarauit,quia,cüm aliquando offenfi non nulli effent, qubd Deunfipatrem fuum appellaffet, corum opinioné ambiguitate nominis ludifiqguit, "onne, inquit, feriptaum e[f im lege veflra , ego dixi Dy efle vos; ff illos dixit Deos, ad quos ferono Des fackus efl , quem pa- ter [antlificauit,eo* mifit m mundum ,vos di;itiæ, quia blaf- phemas, quia dixifilius Deifamfloan.ro.34.55.36. —— — t Exinde.) Interpretatio Hieronymi eft, Exinde, id'eft, cum paffus fuero. Sed manifeftum eft indicarc Petrus illam filium Dei effe confeffus faerat; caepitfe [zpius Apoftolos monere, quod futurum erat,quafi dicat ex eo tempore non tenuit Chriftus fccretam futuram paffionem fuam,fed palam, apertéque de ca loquebatur. Poteft quari,cur ex co tempore potius, quàm ante. Caufa in promptu eft, quam & Chryfo- ftomus, & Euthymius, & Theophyla&tus indicant, quiaante nondum fatis ab Apoftolis,tanquam filius Dei naturalis, aut cognitus, aut publica confeffione pronunciatus fuerat: & verendum erat, ne fi de fu- derentur, & aut difcederent , autà curíu fidei retar- darentut. Atcur poftca? Eadem nimirum de caufa;. quiacum fe filium Dei confeffi fuiffent , idonci vi- debantur, vcfuturz mortisillis myfterium explica- poftca,fi non premoniti patientem Chriftum vide- rent, de eius diuinitate dubitarent, quemadmodum Theophyla&us obferuauit. Idem enim alibi in fi- etiam alij rationem afferunt,vt difcipulos fuos Chri- ftus futuro exemplo fuo ad patientiam premuniret, quit, vl poft me venire, 4bnegetï femenp[nmyeo" tollat crn- inquit, Cbriþm palfus eft pro vobis,volus relinquens exem- plum; vt fequamint ve[fhigia ens. ! tuerat liberare;pati; moríque eum oportebat. Quo fenfu ipfe apad Lucam dixit cap. 24. 46. fre feriptum eft , «* fic oportebat Chriftum pati, e7' refargere à mortuz " tertiá die, nes interpretantur fcgregan quafi aufus non fuerit corar "braicam fimilera Gallice , qua, cum fignificare Gal-! Chiiltum , Íed non Icfum, id eft docuiife illum virü vt nonnulli putant, abundat. INam Iefus Dci, quia| Euiágeliftam voluitfe Chriftum ex eo tempore, quo| de futura fua morte verba facere, & non femel, fed ture mortis fuz ignominia mentioné faceret; offen-| retur. Atque adeo neceffarium erat, vt id ficret, ne| . mili fecit caufa Ioannis 16. 1. Hc lecutus furn vobis ,vr| n (CandaliRennnt, ab/que [ynagogis facient vos , Aliam]. quemadmodum cx veríu 24. colligitur ; f qu , in-| cem fnam, «7* fequatur me. Tta Petrus epiftola r. c. 2.21.] Opcrteret.) Non abíoluté, fed pofito patris decreto;| quo hominum genus pcr mortem filij fui confti-| 22. Et affamens eum.) ?äWPOGP(aCJ/xguog, quodom-| int fabducens eum;]- 5 Chriftum incre-| pare. Ita Chryfoftomus, Hicrenymus, Beda, & Eu-| |thymius. Ego femper exiftimaui phrafim effe He-|. A. E F C iriquit,*illum in affectum fuüum. 1eft; quo contraria re | Euangelifta Petrum obiurgafle Chriftum quod pati| li volunt aliquem erga alium increFagionc víum fuiffe, folent dicere s le vows a pris, fenfülque conue- nit optimé , fed non audeo aerm'fu:e verum effe, quia non poffüm idoneis exemplis víum phrafis Hebraicte confirmare, quanquam obteruaui in Nu. merís cap. 16. 1. verbum nph id eftaccipere pofitum effe pro loqui, autalloqui inciperes ficut hoc ipfum verbü sapaAaufiavdy infrac. 20. 17. mp npn & ac- [cepit Core, quodSeptuaginta verterunt zj $«Asce «op£ 5 & locutus eft Core : quibus hzc interpretatio |non placet, illa fortaffe placebit, mihi certé non dif- Plicct Wapa?xapfa'vcfh aut WpoaAaMCcc'vJv, id eft affu- D imere, velacci pere fepe in Apoftolicis fcriptis figni-|' ficare mifereri; vtad Romanos t4. 1. imfirmum autem in fide mposA a Gayedye a[fnmite , id t miferemini, & [cap.15.7.propter quod, inquit; vposa apGavedte d 2uAec; allumite, aut; vt nofter vertit interpres, fufaipitein- Hic etiam fenfus bene congruit, vt Petrus audita hoc eftatfumens eum caperit dehortari. Quem fenfum videtur Hieronymus fecutus effe, affumens, Cepit racrepare)) Nou reprehendeniis, fed amici cófulentis more, vt Beda & Euthymius annotarunt. Nam quod Caluiniftarum interpretes infolentibus verbis Petrum reprehendunt, quafi ftulté voluerit IChriftum à morte, ex qua falus noftra pendebat, re- uocare,fuo illi morefaciunt. Petri fidem eleuant,vt plus ipfi; quàm ille, fidei habere videantur: fed fi i(ti hdeliffimi homines illic fuiffent, vix fortalfe quic- quam credidiffent; &; fi ex eorum ingenio licec fa- aut; cüm fe maximé humo attollunt, rationem,non Alia modeftia de Petro Chryfoftomus, & Hierony- mus hoc locoloquuntur. Nintirum quemadmodü paullo ante ver.16. Chriftum filium Dei viui effe di- U vAbfit ate Domine.) Non potuit nofter interpres: pitius tibi, ad verbum , vbi alij fubintelligendum ito,quin Grecus Matthzi interpres ex Septuaginta, eam phrafim fuerit mutuatus. Solentautem Septua- 1 aut cum Hebraicé eft t226 aov pax vobo , vt Genef, 43.22,autcum eft r''on prohibitio, id eftabfit, vt i. Reg. 14. 45. & 20. 2. 9. VOx ergo abominantis eft, & neid eueniat, quod di&um eft;deprecantis. | pules faos commimatus F/l Petro. Fortatfe Hebraiífmus ponfio fignificatur, quafi dicat| vellets Chriftum veró écontrario obiurgaffe Pc- itrum,quódfe pati nollet, vtPfalmo 70.20.. Qsantas viuificafli me,e* de aby[üis terre iterom reduxifli me; illud ficat, quemadmodá fi diceret, tü me prius occidifti, idémq; me poftca é cótrario viuificafti, & Pfal.84.7. Deus tu couer(ue viuificabis nos,Co plebs tua letabitur in te, sicem, id eft muttia alij inalios vtimini mifericordia.| futura Chrifti paffione commiferatione commotus;| cere coiecturam, qui omnibus in rebus aut fenfum;| fidem fequi folent, Chriftum, vtepinor, irrififfent.| cens maiorem , quàm czteri Ápoftoli,fidem often.2lanm «« |dit; ia nunc illum maiorem erga eundem Chriftum Jamorem demonftrare. melius vertere, quod Grzcé eft 15 «dqco/, id eft pro-| Eu tantfis,alij,fir Deus,ego neutrum.Non enim du-] vinta duobus in locis vertere iàeuc eorpropitius tibi,| : 23. Qui conweris.) Id eft. refpiciens, vt Marcus| c. 8. 3. exponit, qu cenuer[ns , inquit, &* videns difci-| - offendifli mibi tribulationes multas, €7* malas,e7* conuev[us| enim conuerfus itcrationé, & vicem contrariam figni-|- Petr?. de- enfio con- tra Calei- ziftas. Petri fin- mor erga Cbriflen, Ri r s N idem - ideft quemadmodáü tu prius nos occidifti, ita nunc | Petrus tur. Liberg ap-. bürim. Quo fenfu| & Chrisio S3t4nas *voceku4. (s ffed que hominum erát,fapicbat, vocatum fuiffe.Im- HRemansus : Pstifex aV [5lim titulum Romanum Pontificem Petto fuccet- heveticors.| - j : : COoDMiCio "ndica : 396 IGAN. MALDONATI COMMENT. idem é contrario viuificabis. : r H Fade pafd me. ) vartx 2 chrazcadphraf.ïs proprié fi- gnificat fequere mc,qucmadmodu & H,xlam.us.mt'cr— pretatur. Ckxaü dicat potius deberes feqm » imita- ríque paffionem meam,quàm me ab ca r-euocarc.SL- inili etiá fententia Origenes tractatu r. in Matth. & Hieronymusin cornme.ntarijs interpretantur , v:wde poff me,id eft (equere potius meam fententiam,quàm tuam,quemadmodum & p.Aug. fermone 15.de ver- bis Domini fecundàüm Martth. videtur intellexiffe. Vertit enim red; poft me.Sed hoc loco dubium n6ó eft; quin oratio fit faceffere iubétis, quemadmodum Sa- tang idem Chriftus dixit cap.4.10.vade poff me Satana, Nam quod füperiores auctores annotarunt,diabolo gnificat vade, & vade pofl me,& quiaetiam cap. 4. 10. iquemadmodum illic annotauimus in multis Grzcis codicibus lcgitur ogict us poft me. nomen Petro tributum. Itaque fic verba diftinguit vade poft me , vc ha&tenus cum Petro Chriftus loqua- tur, deinde quafiad diabolü , qui cam Petro opinio- cóuerfus dicat fatana fcandalum es mibi. Quod co ma. gis miror, quódidem Hilarius in commentarijs in admirari aliquis poteft,quod & D. Auguftinus fer- ratur,cur Chriftustam breuiinteruallo eundem Pe- tam fuiffc: proptered erraffe: propterea Satapnam vo- czlis efl,illi reuclanitSatanam,cum nó ea,qua Dei, pudentes noftri temporis hzretici funt;qui in hunc áfle dictitát.Si,inquiunt, Petrum Chriftus Satanam prio diaboli, (cd quafi communi aduerfarij nomine vocauit,quia fibi pro omnibus hominibus mori vo- lenti aducrfabatur. Atcur tam acriter reprehendie non tam quód Petri culpa, fi qua tamen fuit, quàm quód rci,de qua agebatur;magnitudo merebatur. mihi videtur ex Luca colliei,qui hzec verba ante Pe- tomo, & Theophyla&o fecqä videatur. . ; - Difüpulis.) Lucas aitsdicebat áutem ad omnes, & Maz- non dixifle vade poff me,fed tantüm vade;Petro autem| dixiffe pef me, non fatis eft frmum, & quia idem fi-] Sarana.) D. Hilarius veritus eftexiftimare Satanz| nem fuggereret, vt ipfum, ne moreretur, impcdiret;] Pfalmum r31. Petrüm ipfum dicat Satanam appella- tum.Neque de eo alius quitquam dubitauit. Meritó| mone nr.de verbis Domini fecundàüm Matth. admi-| trum,& beatum, & Satanam appellauit. Refpondet|. Hieronym. nondum Ecclefiam fuper illum zdifica-i D cari potuiffe.Refpondent Auguft.& vheophyla&us| beatum, cum non caro & fanguis, fed pater , quiin|- appellauit, quo.nomine Romanum Pontificem ap-!. pellauiffegRefpondeo,Tw es Petrus, e7- [nper bancpetra| - edificabo Ecclefiam meam. Rogóque viciffim eos, f1 Pe-] trum Apoftolorum principem Satanam appellauit; .. quo.nomine Lutherum;,quo nomine Caluinum fó|: |hzreticos tantüm;fed perniciofiffimos hercfiarchas|. appellaffet? Non. ergo Petrum Satanam, quaft pro-| 24. Tunr. ) Ànte quàm Petrum reprehenderet , vt|. tri reprehenfionem pofuit c.9. 23. quamuis Chryfo-| dent ]R - cus cap. . 34. (7 cenuocata turba cum:d(lfaþz;lif /Zæif dixit e«: quam Euageliftarum ditfenfionem duobus mo- aderat, quod Apoftolis dicebatur, fibi didtü putaffe, $i quis vult. ) Recté Chryfottomus;Euthymius, & Es i,..,.æ d dis interpretor;aut Chriftum prafentibus turbis, &l s interpretonaut Chriftum prafentibus turbis, quafi teftibus aduocatis id dixiffe folis Apoftolis;aut|. przcipué Apoftolis didàü voluiffes turbà verb,qual - 1 À F ibis arbitrium confirmazi. varié interpretes exponüt.Hieronymus,& Beda hoc loco, & Gregorius homil. 10. in Ezechiclem exifti. mant nihil aliudeffe feipfum abnegare , quàm vete- rem hominem exuere,induere nouum, Zuzr, inquit Beda,sos 4bm;g4mu6,mm vitamus, quod per. vetuflate fui-i bus agi,vt ver.25.declaratur. Qui veluerit animam fuam net intelligendum. Alios abncgare eft illos contem- M5, (9" Annitimur, quo per nouitátem vocamur, Sed ma-| nifeftum eft hocloco non de moribus,(ed de morti-! Mfalmans facere, perdet eam:qui autemn perdiderit «nimam feal B propter meynucmet eam, M cliüis C hryfofto mus;quid fit nos ipfos abnegare ex aliorum abnegationeadmo-] u nerc;at4; deferere, nullam eorum habererationem,] nullam curam;pro nihilo corum vitam duccre.Hoc] idem eft feipfum abnegar& nullam fui habere ratio-[ nem;vitam fuam,cum opus eft;pro Chrifto cótem.| neroe, vt ver. 25. declaratur. Vocat enim feipfom non| animam,fed vitá corporis,quam contemnere opor-| tet, vranima viuat ; quia qe veluerit antmam [am, id| eft vitam corporis faluam facere , perdet eam , id efk vi-| C tam animz vt cap. 10. 58. 39. explicauimus. . 26- IAmime vero [na detrimentum patiatur. al d $-Lo- hil lucraretur, & pot wz»imiquc feeundum opera (ua. | J wut quam dabit comutationem.) &yrdAAag]u2, com-| penfationem pro anima fua, id cft pro vita fua ; me-| tefl;aut quia pecunia iudiccs corru mpuntur : at pro ctcrnaanime vitanulla in neiiudicio pecunia;nulla compeníatio dari poteft; nequc Deus, qui iudex fa- turus eft, corrüpi muncribus. Et in belle folent ho- mincs,cum vicü süt, vitá pretio à vi&oribus emeres|. [cd in iudicio vitam animx cmere non poterunc.| Luäitcrgo Chriftus nominis ambiguitïare,& tacité àj i5 b * ; déti,& cap.10.38.59. quafi dicat quemadmodum pro ægitþomq,Hbeaifxngs cR Prg qui.j:?udw.gic enim fo- vir, qui pro qw/4vam apud illos ponitur,vt Iudicum , Reg. 18. 21. ] a7. Filius enim bosizss. ) Putat D. Hieronymus hocl: ad confoiandos difcipillös Chriftum dixiffe; potius|. . credo prop terca addidiffe hoc; quia de animz c'om... mutatione mentionem fecerat , qua ex forenf iudi-|. cio tranflata fuerat, Probat enim his verbis nullam|. proanima cómiütat libetiudex,fed filiu s. :ThegPhyla&uS admonuerunt liberum ex his ver-|: PA BR I a w xl dvrd Cipaiu03,id cft anima veró fua multetur, me:] taphora de foro fumpta;in quo fi quis depoffcffione]: aliqua,quatumuis locuplcti, & de vita litiearet, ni-l' ïgiïïoncm quidem obtinetet;| - Ícd vitam perderet.Nam & hoc Ioco de iudicio agi-| tur5 fequitur enim ftatim ver. 27. filius emm bommnsl. veuturus eff im gloria patris cum angelit [wis,Co* tume reddet| . RA ia E itaphora etiam eft, aut à iudicio, autà bello fümpta;| nam & in iudicioaliquando , qui capite damnatus| cft, pecuniz magnitudine vitam redimit, aut quia| - vita corporis quoque modo pecunia eftimari po-| Mi RE RD OR MC Quam enim cómutationem dabunt pro anima fua?| vitacorporis in bello; vel in iudicio nullam fatis di-| ]gnam com pcnfationcm quifquam dare po:c&,l taac| - . $ * . "À r imultó etiam minus pro vitaanimz. Quód autem[. — x —« lent Septuaginta vertere vbi eft Hebraicé v»w idcftj 2.21. & 4.20. Ruth.45.& 1. Reg. 17:25. & 24« 30. & 4. m daripoffe, quianon qui-| — pminis ad iudicandüm ventu-| - ruséft;jneque quolibet modo,fed in gloria patris fui; - '& ciím angelis fuis ventutus eft;ita vibonorum no-1 - lgteedpeee "Lbneget (emetipim. ) Quid fit fekipfulm abnegatejä?(ädd' negare fepfun, vitacorporis ad animz vitam argumétatur. Vtram-| — -[que enim nomen 4nime fignificat ; ficut ver. przce-| uT RTR NDERIQG, tv ftrorum uieanfieisc uundigene mietit ii o N SSATWRAE (2 Rn RI a r x "ER s - EEE i tsl d. O ] Dd i t t m a MP asb ss [y ) qy p gioriam'- : Eu pofuimt DAL Adfant, Y [ttetis O hm pre iaf CéturL n fijentem d Wi um Valdeco iabon, idton f ew. rl M nö(i[fe,qm - Jbungoy; ï dl; JP[C dü | Ts Yulro CQ | V Ws Llt M QR da ** orr. hus i I^ E. T g AL WITMI * iUl L*mre?f E W Ial Len , o Vanfode . J j f*n 40 de ludicu ?. i n f " näc','C'm;W ; . r d du o arifolry , Qu api d ag zi at qua v rl gminpaar | at i ïv dico tU Des u t B - u ' , BP H"y Ti n jl " X-'g LQ'S . 1 : ^ " « estr MU D N u1 HQHW,GS, 24 du *. n " "TU Qü .,;",'....N. OC UP ! " d-»wï, j ...43...-1)(41;3. UM | '*&L Ul pv ä"bi l , " laanti! m untt Eb u Ui L. 4 ssb : ,M"'f 1'",5' i sumu» "n j Ms H " l ia f'r![f" » inur r ! ! .'.'G-*"!W;r l | i ' m mteiti f,f,'ïecmlha Til 1', | j i "t æ- vilm L m a 17 il "n &: iv *'OEMï 'ïu um jv " m .,kï m Ib ] X. - * * - -- -- cs £ -— L—À i* n T,-'? MJ);UH/ .s'.f'f',ä&,'" 3.(43" eL'4 U ZTWUTL M "TT d E i "us hOC; | ? Ht ^ gello: potiut / *3 « — — "N TOMRUCOMDA TTIL:CAREANDL . d. — 39 ftrorum non indigeat.Cur autem filius hominis ap- A-'pore illo.quod poft Chrifti refurrectionetm fuit, in- 'Pclletur, diximus.cap. u s ^ [terpretantur:id enim , quia tunc gloriofus refurre-|. In gloria patris fui.) In pro cwm ex Hebrzorum idio- xit;regnum Dei vocari folet, vt infra cap. 26. 29. Et mate; gloriam autem non fuam, fed patrisfui vocat: — |Marci 14.25.& Lucz 22.29. 30. quod plerifque nouis vel quia;etí ipfius erat;pater tamen illi vnà cum na- - interpretibus placuiffe video:mihi veró nullo modo tura dederat, vel; vt Chryfoftomus, & Eüthymius — |placet,& quiaid Chriftus regnum pei,quiaiam dia- exiftimant, vt fignificetillam fibi communem etfe Eolus vi&us erat, fed non regnum fuum, quia non- cum patre. Nam & angelos ftatim non patris, fed,— |dum in eloria fua venerat;appellare folet, & quia , fij (uos vocat.Qui autem angelorum dominuserat,ve-| |id diceret;nihil diceret. Quid enim magni erat non- rus Deus erat, communémque cum patre habebat Inullosex difcipulis fuis morituros non effe, prius gioriam:fed dicitur in gloria venturus,quafi cunc inï quàm ipfum refurgentem viderent, cüm non non-| | glorianon effet: quia quamuis eandem tüc gloriam B inulli,fed omnes viderint:hoc autem loco cum dicit;| haberet , tamen tunc occultabat, poítea oftenfurus l/unt quidam de bic /lant:bus,minïm& obícuré fignificat|. crat. | i in p RW 74 | |nonomncesdilfcipulos.fed paucos tantüm,& electos — Et tunc veddet vnicuque.) Hzc verba cap. 10. 41. ex-— jeófque fingulari priuilegio regnum illud fuum , de| 'pofuim'us- | u : quo loqu egfaatur,prius quàm morerécur,vifuros effe. 28. Junt quidam de bic flantibus.) id eft ex ijs, qui hic; — Itaque vera eft omnium veterum auctorum inter- adíunt; vt cap.6.5.docuimus ftandi verbum infacris — pretatio,Origenis tra&tatu ».in Matr.Hilarij canone| litteris non femper ftatum corporis, fedaliquando ^ 16.Chryfoftomi;Hieronymi;Bedz, Theophyla&i, & |folam prafentiam fignificare, ficut & Hifpaniftare| |Euthymij incommentarijs; Ambros. in cap.9.Lucz, pro adeffe folent dicere. — Qs u .|Auguftiniin caput2. epiítolz ad Galatas, Remigij | Quinon guj?al?gnt mortem.) Id eftnon morientuts apud D. Thomam regnum Dei Chrifti transfigura- Hebraiímus , qualis apud Lucam c. 9. 27. loannem C tionem appellari;, quam nó omnes,; fedíolus Petrus, Cap.2.52.&c apud D.Paulum ad Hebrzos z. 9. quam-| | Iacobus,& Ioannes, antc quàm morerentur , videre uis Hebrei potius foleàz dicere nv n videre mor-| i meruerunt, quod vclex co probari poteft;quód fta- tem,quàm gultare Pfalmo 88.49.05 eff boma,qui vi-| tim omnes Euangcliftz fubiungant fex pott diebus - [uet, eo" nom videbit morrem. Caeterum quia vidercapud| — |Chriftam coram tribus illis Apottolis äxiifc tràns- Hebrazos fignificat experiri, quodapud Grzcos me-| . figuratum : przterquam quóàd fi nec de tempore iu- lius dicitar ?«v«&x guftare , quàm videre,folentita| dicij, nec de tempore refurrectionis , vt Proïatü eft;| loqui fcriptores Ecclefiaftici.Hoc Ambrofiusinc.o. — intelliei potcft, neceffe eft,vt de trásfiguratione in-| | Luca de motte anima intclligendum putat, quafi/ — telligatur. Nam quod Beda, & Gregorius apud D. dicat Chriftus nonnullos illic etfe; qui condemnádi| |Thomam de Euangelij, Ecclefizque propagatione : non erunt, cum filius hominis venerit: aut qui pec- interprctantur , alienum videtur. Vocatergo Chri-|. 3 caturi amplius non funt , donec filium hominis ve-D 1tus transfigurationem regnum fuum , nó quia pro- - nientem videant: quod coadtum admodum ett, prié regnum, fed quia futuri regni imago erat. Po- F E regno fuo.) Quid Chriftus hocloco per regnum| — teft autem meritó dubitari , cur Chriftus , tanquam (uum intelligatinterpretü fententiz mirum in mo-| magnialiquiddicat, nonnullos ex circunftantibus | dum variant. Nonnulli de vItimo iudicio interpre-||— moriturosnon effe, antequam ipfius viderent re- tantur,de quo ver.praccedenti dixerat , filrus emim be-| — enum, fi perregnü fuü transfigurationem intellige- L minis venturus edt in gloria patris foà , Idque videtur effc bat , quz fexto poft diefactacft; quo tempore non ' valde confequens ; fed quomodo aliquiexijs, qui —folum tres illi, qui viderunt , fcd omnes etiam Apo- dossnki aftabant,víque ad diem iudicij morituri non effent, ftoli fuperftites erant.Refpondeo idad futurü longe Exenreli- idnon fatxg eít confequcns. (ltgda de Ioanne Euan- ïo& regnum effe referendum, de quo ver. precedéti fla «n mor- gclifta id didtum volunt, quem credunt mortuum| — locutus fuerat , Jfilias enim bomimis venturms eft w gloria tw. — |nócffequodapudalium au&oré, quàm apud Stra- F patris [ei , ante cuius regni vifionem non mori ma-| bum non inuenio , neque fcripture confentaneum| gnum profectó quiddam erat: fed illud ipfum regnü eít ; ipíc enimIoannes videtur Cap.21.25. hanc defe| tres illi Apottoli non in ipfo,fed in figura;non prz-|. .. . |vulgo conceptam opinionem refutare. Alij detem-! — fcns, fed per tranfennam olftenfum vidcrunt. : : * — ; | N VO 167 & | [ h g n a' o 3 .-. '2. ':',,/ * coWAmOR 3 243 [ l N m j5 a o CAPXE u | 2. Pet. I. d. 17. M. 9. b.y. 4M al. 4. P t Sup. 1l 5. 14. .SWP; 14. 4 9. Mar.9. $. 1. |£unc. 9. e. 58. - Sup.3. d.17 CAPVT XVIL AT poft diesfex afumpfit Iefus Petrum , & lacobum , & Ioan- QW 2. & transfig (Q)ecce apparuerunt illis Moyfes , & Elias cum eo loquentes. 4. Q 4 P L Z AU I AE ? Eliz vnum. $. Adhuceoloquente , ecce nubeslucida obumbrauit eos.. Etecceä vox de nube, dicens: Hic eft Filius meus dilectus , in quo mihi bene*complacui ; bam ,acceffitad eum homo genibus prouolutus ante cum , dicens : Domine , mi- cere illum? 1o.. Dixit il Z Pnem fratrem eius , & ducitillosin motem exce:lfum fcorftlm: guratuseftanteeos. Etrefplenduitfacies eius fi. NI cutfol : veftimenta autem eius facta funtalba ficut nix. 3. Ei] £7 Refpondensautem Petrus, dixitad Icífum: Domine, bonum]|. eft nos hic effe : fi vis , faciamus hic tria tabernacula, tibi vnum , Moyfi vnum , &| ipfum audite. .6. Etaudientes difcipuli cecideruntin faciem fuam , & timuerunt| valde. 7. Etacceffit Iefus , & tetigiteos : dixitque eis: Surgite, & nolite timerc. 8. Leuantesautem oculos fuos , neminem viderunt , nififolum Iefum. 9. Etdef|- cendentibusillis de monte , prxcepit eis lefus , dicens:Nemini dixeritis vittonem,| - donec Filius hominis à mortuis refurgat. ro. Et interrogauerunt eum difcipulij| dicentes: Quid ergo Scribe dicunt quod Eliam oporteat primum venire? u. Ai| ille refpondens , ait eis : Elias quidem venturus eft, & reftituet omnia. 12. dico| autem vobis, quia Eliasiam venit , & non cognouerunt eum , fed fecerunt in eo|. quacumque voluerunt. Sic & Filius hominis paffurus eftab eis. 15. Tunc intel| lexerunt difcip uli, quia de Ioanne Daptifta dixiffet eis. 14. Et cum veniffet ad tur- lerere filio mceo , quia lunaticus eft , & male lpatitur : nam fepe caditin ignem , &|. crebro inaquam. :. & obtulieum difcipulis tuis, & non potuerunt curare eum] i6. Refpondens autem Iefus , ait: O generatio incredula , & peruerfa, quouíque] . lero vobifcum ? víquequo patiar vos ? Afferre huc illum ad me. 17.. Et increpauit| Jillum Iefus , & exijt ab eo deamonium , & curatus eft puer ex illa hora. 18. 'Tunc| accefferunt difcipuli ad Iefum fecreto, & dixerunt : Quare nos non potuimus ei)-| lis Iefus: Propter incredulitatem veftram. Amen quippe| dico vobis , fi habueritis &dem , ficut granum finapis , dicetis monti huic , Tranfi| - hinc illuc , & tranfibit , & nihilimpolflibileerit vobis. 20. Hocautem genusnon]| - Jerjcitur nifi perorationem , & ieiunium. 21. Conuerfantibus autem cis in Galilzaj| dixit illisIefus : Filius hominis tradendus eft in manus hominum: 22. & occident| eum , & tertia dierefurget. Et contriftati funt vehementer. 25. Et cum veniffent| Capharnaum , accefferunt qui didrachma accipiebant , ad Petrum, & dixerunt ei: Magilfter vefter non foluit didrachma? 24. Ait:Etiam.Et cum intraffetin domum,. preuenit eum Iefus , dicens : Quid tibi videtur Simon? Regesterrz à quibusacci-]. piunt tributum vel cenfum:à filijs fuisjan ab alienis? 25. Et ille dixit: Ab alienis.Di-| xit illi Iefus: Ergo liberi funtfilij.26. Vt autern non fcandalizemus eos , vade ad| mare , & mittehamum : & eum piícem , qui primus afcenderit , tolle : & aperto| P i i ore eius , inuenies ftaterem : illum fumens , da eis pro me, & te. -H ; LJ li EL / i J 2 MM ] " AJN CAP. -r—"- m - raoss ii v n ; , : upofhols | | | J .L; | ] (, T oufpe-| i | lfs X impisidt Jyie| arr EM Ls - T? g d fCCi(Tea T erétesc tet,quodfu gxapatris f äïxm di, & a,vl — J s coinnit 0. hu commtüïuæ«m* ] j Pa iw fribui ;pïxc'v f[picat dona fbo vtay Mesaliuos f fuht ( Aeuo fecretorum idresmagisd Mu s Siderit, cu X'tfüä,quöd Vtinri fet ia tsfb abHcrodeP; Titonem () rofisin gahfas;Hitrc . iitomag, | &Azzguftinä Ut Ro g Blf | | ;f?fbn'-ï Ul&df(*gg& d ;f;'mmä-»l Wt p letos ümr. VU i ROU Xb Niatoteeas Udüm an W,x TO ! M d O& .O "4 n 4 | 21 JIt'C Om'i» Q , | ^ B i 1. X RU WELSAITS » LT nKJ sk&& nïïï T i um l- ';'.'-J""z'?'!ï- — .ku.i.".ï 'iiA!ilüü G,Bs': DC eu i.;acz/ä l ij D Venir i j Imni, 1. u , P ' * l feCerunt us " As u ^ ] f m ventiet/fti ».di ïuhu"uuw untcundrets (] " 1&:'::»'»1 | | j at Ti EL a XROJ" i X wï mwmngnon | "Id """" IN MATIH GCAP. XVI flus tranJ- fgumtm. Cur Chri- flus . coram pancos , gf- | gAþoffoll?S ïrmnäfigu- Iratus. 3 | C Chii- ff inino-| jte, « m quo monte E tmcjïngm- W4, ' Cur Cbri- | Que tribus |pluribus, non paucioribus gloriam fuam oftéderit? |[deo, vt opinor,quia volebat futurz fuz gloriz te- Ites aliquos exftarem ereautem duorum , aut triwum te- Ti6. Adde;quod ita accidit, vt tres haberet difcipulos: lfecretorum füorum maximé capaces ; hos enim tres; ^ llocisHebraicisin medio Galilzz campo effe dicit w EDCTAN CAP. Xeeiens 0 5T dies fex. ) Idem tépus ponit Mar- ? W cus c. 9. 2. Lucas veró cap. 9. 28. poft 2/€ octo fere dies id fa&tum dicit ; quod SECUMBS p uthym.hoc loco,& Auguft. libro z. de confenfu Euang. cap. $6. ita foluunt; Matthzum, & Marcum eum diem , quo fuperiora gefta faerant, non numeraífe, Lucá verb numeraffe. Potcft & alio modo folui Lucam non przcisé;fed confuse notaffe tempus,ideöque dixiffe fere. i "ffumpfit.) Multa hic quzri poffunt.Primo, cur iChritt? transfigurari voluerit;ad quam quzitionem Hilarius , Chtyfoftomus, & Euthymius zefpondent id feciffe, vt di(cipulos mentionefuüturz mortis fug Imoerétes cófolaretur. Theophyla&? veró , vt proba- ret,quod füperiore capite ver. 27. dixerat, fe in glo- ltia patris füi venturum effe;quod vtrumque proba- |bilius eft , quàm quod hzreticorum intcerpretes di- cunt , voluiffe oftendere fe non inuitum , fed fponte| . : ' It vtHieronymus admonet, Chriftum non corpo- C tris li naturam,fed externam tantüm fpeciem, figu-| fua moriturum,cüm tantam haberet gloriam. Alia iquzftio eft, cur non fit coram omnibus difcipulis transfiguratusiRatio ex ver.9. facile colligitur , vbi przcipit trib" illis Apoftolis, qui ipfiusgloriam có- fpicau füerant, vtnemini vifionem illam dicerent, donec filius hominisà mortuis refurgeret. Noluit | ergo Chriftus gloriam füam euulgari ob eas caufas, quas illic explicabimus. Tertia eft,cur tribus,non Bu flabit omne verbum Deuter. 19.15. & Matth.18. ad res magis fecretas folebat adhibere ; vt apparet ex Marco c. 14. 33. Quarta , cur his potiüs , quàm alijs Hierony. Chryfoft. Beda, Theophyl.i. oftéderit, cuius rei vna modo expofita eft ratio. Alia Iveró eft,quód Petrus & primus Apoftolorum effet,: & maximé ipfam amaret: Ioannem veró ipfe ama- | " ret maximé ; lacobus autem poft Petrum ex primis, effet,& fide ardentiffimus. Itaque primus omnium ab Herode pro Chrifto occifus eft A&or.12.2. quàm rationem Origenes tractatu 3. in Mattheum , Am- brofius in cap.9.Luce,Auguft. in cap. z. epiftola ad in commentarijsreddunt. In eoautem Ambroftus, & Auguftin? memoria funt lapfi, quód'exiftimaue- rint hanclacobum fratrem illá Domini fuiffe: càóm Euangcliftz fratrem illum Ioannis Zebedzi filium fuiffe dicant. r d In montem excelfam.) Quis hic mons fuerit Euáge- liftz non dicunt;neque vllus,quod fciam,fatis anti- quus,& grauis auctor s vulgo tamé iamdiu inualuit opinio eum fuiffe Tabor , quem D. Hieronymus in mirarotunditate fublimem. Siueis,fiue alius mons fuerit,quari videtut poffe;cur , vt gloriam fuam de- monftraret,in montem aícenderit:ratio vna eius rei cx Lucacap.9.28.collieitur;dicitenim aícenditle, vt oraret;folebatautem Chriftus orandi caufa in mon- tem afcendere, vbi & folitudo maior eft , & cali có- [pectus liberior,vt Marci 6. 46. & Lucz 6. 1. Quod autem Luc.dicit afcendiffe;vt oraret;,non ita intelli- gendum arbitror, quafi ea tantum afcenderit caufa: Galatas,Hicronymus, Theophyla&" , & Euthymius, - (ed quia folebat in omnibus maiorib" rebus oratio- E IMinimé tamen illis affentior,neque vllum veterem] |tiat Eccle[ia'gpfofärre folent. XVII. |]nem przmfttere, antequàm gloriam fuam oftende.| ret,orauit, & elt vero fimile, cum ab Apoftolis dif- cederet, non dixiffe fe transfigurationis , fed oratio- [nis caufaia montem afceudere , ne remanétibus in- uidie occafionem relinqueret.. Accedit , quód ple- ramque Deigloriain montibus , qui cxlo propin- quiores funt, & ab hominibusremotiores , non in vallibus oftenditut; ficenim Mofi in móte Sina Dei |maicftasapparuit Exodi 19. . & erat illa res, vt ait Hilarius, fhigura transfigurationis. ticus quidam interpres tranftuliffe , & trásformatus left;cum Grecum verbü uclapopedStnon magis tráf- formari,quäm träs!igutari ügnifïcet ,& tranformáà- Idi verbum nec magis vfitatum , quàm träsfigurandij |Latinis fit;quo fepe Plinius,Quintilianus, & Sueto- jnius vtitur & periculofam includat ambiguitatem. Poteft enim & ad externam figuram , & ad eflentia- lem,quam vocant/formam rcferri,cüm manifcfítum ràmque mutauiffe. : ! Sicat nix. ) Omnia fere Grecotü exem plaria legüt; |&c ràgàc ficutlux : noftrü interpretélegiffe cóftat oc Iav ficut nix , quemadmodum & in nonnullis Grz- cis codicibus legitur:eámque le&ionéomnino pro- bandam exiftimo, & quia Marcus cap. 9. . ita etiam (cribit, & quia Hilarius ; & oés veteres auctores ita degüt; & quia cóparatio fimilior,& ma*gfs eft vfitata; nó enim,quz alba funt;folemus lumini;fed niui có- iparare:fplédidalumini cóparam"; beatorü auté elo-| ria albis veftib" fignificari folet, vt Apocalypfis cap. mauerüt Apoftolos in trásfiguratione Chrifti vidif- fe diuinitatem.In quá fentétiam & plurimosaucto- res veteres , & Ecclefiafticum hymnü , quafi ita fen- jluflre quiddam cermmw, ( Qwd ne[ciat finem paty, Sublime, celfam ,imtermimum, J"Intiquius celo,c7 Chao. — auctoré ita fenfiffe credo , & ita fentire periculofum effe arbitror. Nam omnes illi, qui citantur veteres los Chrifti diuinitatem , id eft diuinitatis fignü ocu- llis cófpexiffe. Argumentabátur enim adueríus Aria- nos, vt Chrifti diuinitatem inde probarét , & in illo] ipfo hymno;quem proferunt;Ecclefiaftico id etiam] explicatur. Y od ià Quicunque Chriflum queritit, Oculosin altumtollte; —— —— UE Hlic licebit vifere E | | | Signumfermzzif glorïæ. d Nóigitur Chrift" diuinitaté fuá,que corporeis ocu- lis videri non potuit;fed diuinitatis peciem, & cor- poris gloriá oftédit,quéadmodum & hocloco Hic- ronym" indicát, & D. Thomas in Theologiz Süma fubtiliter explicauit,quam legere, qui fubtiliora de- fidérant, Theologidebent. —— ^' — ^ 3. Moyfes «" Elias. ) Cur voluerit Chrift? aliquos ex alio mádo fuz trásfigurationis teftes adeffe , meritó quzri poteft.Hilarius refþödcc , vt refurrection i sfi : | des 392 . N . P L : | : — | 1. Et transfignratus eft, ) Putidé mihi videtur here LI4.& 5.4. 5-19. 4. 4.& 6.11.& 7. 9.13. & 19. 14, Fue- Irurit noftro tépore viri eruditiffimi duo ; qui exifti-| |t)one nom . diderumt. APrudétisus . de:Epiphd- auctores,nihil aliud dicere voluerüt, quàm Apofto-] Calun? in barm. eg Mattbh. Lib.9. bift. 3I. H INerone €. 28. |m ulgat'd editio de- fenditur. l "A poflols diuinitate m Cbnl(h' : trasfioura- in bymno niá. 5'?'9: 4$. 4r.1.4d 1, Cur Moy. k[æ , Elias in hi |Bez,4 :m L6.Inf.c.z| | Motiene g t IOAN. MALDONATI COMMENT. Va Ra d UA^ Mies (ufcitato Moyvfíe cófirmaretur: czterü non de re-| A. mifcebax;it,,al.) APOPCOHS .cogn"it'as f;liiTCWät : nam h ';;:*ZP ^ ffurrectione;fed de futuro Chrifti regno queftio erat. fortaffe,inquit,M oyfcs diccbat,Tu es,cuius cgo paf- - [Itaqs duabus de caufis interfuiffe arbitror: a-ltera,'n-e. flpne.m occifo agno; & celebrato Pafchg.-Præüguya- lres Apoftolis fi&a videretur:altera, vt futurü Cþrlfh ui.Elias veró,Tu es,cuiuscgo fff?füïlfe&roncm fuíci- regnü ad viuum reprefentarctur, fub cuius aduétum| | 'tato vidus filio fignificaui. Scribit quidé Lucas C. 9. duos teftes mittédos effe teftaturIoannesin Ápoca-| — 535. 31 fermones illosinter fe aliquos mifcuiffe,nó de lypfic.rr.3.Cur auté hos potiüs duos,quàm alios vo-| |histamen rebus,fed dieebantjinquit,exceffesn eÍms,quem luetitadcffe, o£s veteres au&tores hanc caufam fuiffe| — lempletwrss erat in Hierufalem,idco,vt opinor,vt quod putát,vt per Moylem laex, per Eliá Pro.ph'etf; Gguifi-— Chrift? de fua futura morte paulloante przdixerat, icarétur,legéque, & Prophetas in Chüftü tédere;in| |confirmarent, & Apoftoli offendi definerent, Ficri eóq; terminari doceremur , Tertullian.lib. aduerfus| « jetiam poteft, quodalij dicunt, vtinterna Dei infpi- Marcioné 4.hinc Marcioniftas refellés Chriftá legi;! B 'ratione cognouerint. Narrat idé Lucas Petrü, & qui & Prophetis nó cfle contrariü, Hilar.Chryf.-Hieron.| — |cü eo erantgrauatos fuitfe Íomno;qué Chryfoftom. - Beda, & Euthym. hocloco, & Ambrof.in cap.9.Lu-| |non verum fomnum, fed ftuporem interpretatur, ce,& Augult. in lib.de quinq; herefib" cap.7. Alias| |quod vero walde fimile eft ; quomodoenimintanta ' idem Chryfoft.& Euthy.rationesadferát, quiamul.| |gloriadormirenuNififortaffe interim, dum Chrift jta vterque, & Moyfes, & Elias miraculafecerat, &| —|orabat, dormire coeperint ; quemadmodi paffionis quia alij dicebát Chriftá effe Eliam, alij vnü exanti-| — |temporefecerunt Cap. 26. 40. 43. Ídque diuino per- [quis Prophetis,Moyfesautemantiquiffimusfuit; &| — |miffu,vtinterim & Moyfes,& Elias venirent,& (cfe vtoftéderet vitz, & inortisíe dominum effe; qui &| |Chriftustransfiguraret. Quod & Lucas indicat di- adhuc viuétem Eliam,& iam mortuum Moyfem te-|. 'cens,ez euigilantes viderupt maieflatemn eiti , e77 duos vi-. ftcs excitarct.Similecft,quod nicronym" dicitScri- C ros,qui flabant cumillo, —— E - bis, & Phariízis fignü de celo petétibus, & de c«lo. | 4 Refpendens.) Hebraifmus eft refpondere prolo- .JElia deuocato , & dc inferno fufcitato Moyfe figná | |qui, vt (zpe iam explicauimus. Brvn date voluiflc. Alij,vt Moyfis máfuetudinem , Elizds Fatiamus bic tria tabernacula. ) de fe , & alijs Apo- dzclü difcipuli imitarentur , vt Euthymiusexponit |flolis mentionem non facit , de folo Chrifto , Moyj | - [Tertull.auté in lib. aducrfus Praxcam putatim pletü| — |fe, & Elia folicitus.Dubitatur à quibufdà,cur taber- . |[effe, quod Deus promiferatin Numeris cap. 12.8.fe| — [nacula facere voluerit,& ineo loco manere. Refpó- 4 |[cum Moyfe oread oslocuturü effe. Veriffimam ego| — |dent Chryfoftomus,Theophyla&us , & Euthymius | caufam , cur Moyfíes , & Eliasapparucrinpeffearbi-| |metu Iudeorum id cogitafleatque dixiffe,neChri- — 1 | |Eror,quam doc&tus quidà noftri téporisinterpresin-| — |ftus, quemadmodum paulloantedixerat,ineorum| —— |dicauit, quód voluerit Chriftus futuri aduentusfui| — |manus traderetur ; quafi in fummo mótelatere pot- ' * imaginem reprefentare; ante fecundü autem ei? ad-| — |fet, & , & opus effet; à Moyfe, & Elis defendi, quo- l Juentü Moyíes , & Elias véturi fint,quéadmodum ex| — |rum alter Zgyptios, & Amalechitas:alter duos;aut ] |Apocalypfi c.rr. 3. 4. $. 6. haud obfcuré colligitur,ez p **5 Centuriones cum ipforum militibus deuocato |dabo,inquit , duobus teffibus meis , €7- prophetabit diebus| ^ |caclitus igne confumpferat. Sed hzc cogitatio vix ulle durentis fexagimta aemitta facaisshi [ant dua olive, €7| — |Petro videtur digna. Vera igitur caufa fguit, quam . | |duo cadelabra m co|pettu dommi flates , e7* fi quis eos nocere|. - |Petrus ipfe indicat dicens, lozum eff ves bic effe, Bo- vblucrz't,:;g*nis exiet de ore eorum, €77 denorabit inimicos eori,| — num enim non vtile, aut tutum, vt auctores illi ]v fi quis voluerit eos ledereyfíc o[),cr!v:t eum occids, Hi babei| — n terpretantur , fed iucundum vocat, qucinad;nodü | ]poteffatem claudedi calis, me pluat diebwe propbetue ipforum,| — |Galli dicunt il feitk. beau eflre icy. Placuerat enim illi .. [quib? verbis Elias:ez poreffatem babent feper aquascon-| — gloriofus ille Chrifti,;Moyfis , & Eliz ftatus; in quo - nertendt eas in P?;guimm, C percutereterram otmni plaga,| — |cospermanfuros credebat,fi femper in montecom- qquotiejcunque voluerint , quibus verbis Moyfesaperté| — morarentur. Aliam videtur caufam cap. 9. 3. Lu- | - Jdefícribitur.Solet queri,an veré apparucrint.Itaqui-| — |cas indicare; aitenim Petrum hoc dixiffe; càm vi-| dem omnes,quos ego quidélegi, au&tores fentiunt| |diffet Moyfem , & Eliam difceffifse , quafi eos jotrabü,& D Thomáà excipiosquorü ille in cómenta| p |difcedere doleret, vellétq; ibi femper manere. Mar- i ; ]rijs in cap.9. Luce exiftimat nó vere ipfos.fcdipforü| |cuscap.9.6. & Lucascap. 9.33. annotantPetrum Cal;;inusr jimagincs apparuiffe :bic veró in commentarijs ad| - |ncfciffe, quid diceret : vnde Caluinifiz more fuo,, ,. " L jhunclocum Éliam quidem,quia mortuus non erat| — occafionem arripiunt Petrum imprudenter accu-|pe,, d. | |veré adfuiffe;Moyíem autem,quia mortuuserat,nó| |íandi, quafi Moyfem , & Eliam Chrifti collegas ; sefw cal- | |Verum , & integrum ; fed eius tantüm animam non illique pares facere voluerit; quod ne in mentemjviri Pe;" |proprio, fedalienoa!iquo affumptocorpore appa-| |quidem illi venit; neque propterca Euangeliftz di- :;:;ï'f" 2 Moyfes inlruifle.Probabilius, quod omnes alijfentiuntau&to-| xerunt illum , quid diceret, nefciuiffe , quod quic- 34 J"'Z:e"; res, vtrumque verum, vtrumque .integr.um fuifle.| . -quarþ contra fidem .locutus flg, fed q.uö-*d rude, &| Trensfigu- Necenim conuenicbat, vt mendacio veritas proba-| |quafipuerile defiderium magni amoris fïgnum de-| 'atiene ap. | rcturj& erat rationi confentaneum, vt quemadmo-|., |clarauerit , non confiderans illis, qui tam gloriofi | pemit. — |dum Chriftus nonfalfam , & adumbrátam , fed ve-|*. |effent , opus non effe tabernaculis. Non autem|- ! ram, & expreffam gloriam oftendebat; ficnon &lfis,| — |confiderauit, quia propter gloriz magnitudinem, & imaginarijs.fed veris cófirmaretur teftibus.Que-| . |quam coxi*(pe:(erat, obftupcfa&us erat : erát epim;in- ritur etiam à quibuídam ; quomodo A poftoliMoy-| . q;lit Marcus,timere exterriti, Iuniat videre quanto ve- em , & Eliam,quos nunquam videranncognofcere| |rius, auantöqu& mcliore fpiritu D. Ambrof. quàm : otuerint. Refpondet Euthymius in antiquis He-| — |Caluiüus Detri factum interpretetur. Isin c. 9. Lu- -græorum libris eorum formasfuiffe defcriptas, vel! — cm his verbis fcribit , Ponum ef , iuquit ,nos. bic eff. ex traditione cognitü vulgó fuiffe , qua fuiffentfor-| — Eisc ez- ie, Diffolut,eg cum Chriflo effe multo mel:'aw.l*ïec'I philipp. 1. ma. Thcbphyla&üs veroó ex COHOqllijS » qu& interfe! . lmglag; contentns non [oluma ]?Eflu![ed etiam fabtorum fl—c—-—-' 13. d no gimodum us qui ia 1orMoy fereütor vt Petrun æmaæm mine od ubitzbanga tlumefe ] Cur t lqit tto Cælöüimzcd trdelqu i vidifse Xendosdif diidaddo £. £ — mL—— IN— : ;Iïh? m E I'uotione prfejlantiordd. eai'æägfi;ïtnd-a fabe'mamlz .mu impi-| A. iw SERET. c&,;*lon Moyfem , neque Eli alïï ; qïaü ho S H :fï;äi';g&' Pklla; Qger PPET?NWS commun;; (,xb]äquy m;n;/?erl.üm PO tcetur:v Et OCO I€X,&.l fOPthQ. abrogatæünt.ca f.llnlf æ V("ïldg*g.zl,jn bar.. s quams ne[crretquid dieret , tamen P,all;cclmmr officium:| — |hecverbain memoria figenda elfe monent,ne aliii;| IN mque non mcon[ulta petulantia,fed pramatura deuotiofra-| — |quàm ipfum Chriftum audiamus. Boni fané confi »o; mäcuüff,n;; H P,'emis Accumulat.Nam quod gnorabat,cödifmms fou:| h'arij ; quorum confilium vtinam di.lilgent.ius,feque-u :.:*i»'ïff;äm::u;,?,; quod pram:?ttebat,demtionis. j z incsc| [remur,ne vllos unquam hzreticos audiremus: nul- G?f«"-or,;—tqm g. Ecce nubes lacida.) In nube folc.,rþ Dei maieftaté|, |lum enim illi auditorem haberent. - d : MM oftendi innumeris locis patet.Exodi. 16.10. & 19. 9. . G. Cecidernnt in faciem [aam. 1nepté quidam Calui-| wnf " 16. & 24.15. 16. & 34. 9. 10. 8 34.5. & 40. 32. 33* 32; ïnfï:ar.um interpres exponit À kg&olc.)s audita voce &f;;-*uïnaþgigmþþ 56. Vnde & Dauid dicit P(lmo.107.3. Qu pemis nabe| — (in terram adgrabudos ceciditle:id enim Hebralcam RE f"*mpma&qui a cen[um tuum , qui ambulas fnper pennas ventorum : & Phraüm fignificare *35 5y *75; caderein faciem, di; Es "m li [Chriftus ad dcmon&mpdam maxe&atem fuam dici- B |vt plerumque verum fit ;'femPer tamen verum non| - M tur adiudicium in nqblbu; czli venturus etle J in-| left.Nam..R e17.49. Gglxath n þcze;n? cecidiffe dicitur] . Pt fra cap. 24.30.26.64. Curid fiat,facilis c?lc&uga eft; . |non adorans , f?d moriens ,-& Daniel cap. 8.17. &|. i ) nubes reseít celeftis;declaratur ergo per nubem di-| . |io. 9. etiam dicitur ss faciem cecidiffe non adorabun-| 142 * kï.w«ä 'üü')lf?mrg f* ls COU V M ! ; 9T a A " 'Mg' & LLLUDDAefa D -h,wwct, [0 L 0-1 * Ri " j *a i. d ^. O *ïä. Mx iM M. t j Lv Q u ^l i * ; ^ ieleial h. À j fU H LLSEUSM DT külm,- LG. W Ü / Mf ontol la vu,/ u d .,;,«""w—.::-., ! M hley LA mAn n * i4] ] AT U CO DC s ^ H «* f (','in ^ X. "— d L&ü.) jv M m "E Z , V TL ia * wipptwe Q p* .;.Wu à — ' ' ^ Lar iM MR AT T '&NSM ii m AAMT J i u;aukhx.»)c.-ug&iw ; I x'u hw rhgi M v T UET 4 ;.»,L,.JNO 'Wl " V du - H r Í PL )v A ' '4 m vt at V Elo m 17 ! -l;- :4.3 &iümSyd.:m l ; m m emxrn m * i* 4 ugpuv" 2l ] : (,1 I* ,41"'; EC!&LO:' ( La " i d j : E : NT LL ! l& t! i * EL fl t W a [155 £ d )! " ,.A;Hu V: ! PT 06? "i. n,' "m ! — ït!iälmw ULIWw V v ',; M [ s du y. . n"iüfemmïu» d .;*.',r,." uina maieftas,vt verus Deus, qui l;oquitur a c*æliquc dominator,non falfus, non terrenus eífe fi gmfice—4 cenderit,vt vox illa,qua audita eft , Hic eft filius meus dileffus non alius,quàm Dei effe crederetur , quem- admodum Euthymius animaduertit. Illa etiam for- tafsis,quam reddit Ambrof. vt Apoftoli Dei loqué- tis maieftatem interpofita nube ferre poflent : nam |gimus.AÁnnotarunt Chryío. & "Theophyla&us hác nubem lucidam fuiffe,non qualis in veteri teftam&- levoriz fübtilitatem : fed potiüs proptereà lucidam fuiffe credo,vt rei,qua agebatur , id eft Chrifti glo- tix,transfigurationique conueniret.. n ol Et ecce vox de cedlo dicens.) Re&té Chryfofto. obfer- uauit hanc vocem , poftquàm Moyfes, & Elias dif- cefferunt , emiffam fuiffe , vt dubium non.effet non ad alium. quàm ad- Íolum Chriftum etfe referen- —— Hiteft flliusmens.) Ambros. & Hieronym. exifti- mantin pronomine brc emphafim efle , quafi dicat, non Moyfes,non Elias;fed hic eft filius meus. Ifiem-j hereticorum interpretes,fed peruerío animo dicüt, vt Petrum,quafi Moyfem,& Eliam Chrifto zquan- mine,fed aliam effe arbitror. Neque enim Apoftoli 'dubitabant non Moyfem,non Eliam, fed Chriftum filium effe Dei viui,càm paullo ante , cum nondum Chrifti gloriam -vidiffent , id Petrus confeffus effer. 'Itaque non opus erat, vt Chriftusà Moyfe , & Elia caleftivoce difcerneretur. Hacigitur eftemphafis, bicid eft quem fulgentem,vt folem , quem glorio- (um vidiftis,eft ilius meus. INon enim hzc vox ad docendos difcipulos Chriftum effe filium Dei miffa eft:fed ad docendum,qualis venturus effet ; & con- firmandum,quod cap. 16. 27. Chriftus dixerat fiims enim bominis uenturus eft in fglaria patris (a , & ad com- probandam Petri confeflionem ver.16. Za es Clïri-: flns filims Dei viui,vt alijs futuri regni Chrifü certor effet teftis,quemadmodum ipfe teftatur.a. 'epiä.cap, 1.18.Et hanc vocem nos audtuimus de celo allatam,cemn efe- uimuscap.3.17. — t d : Ipfum audite.) Conftituitaut effe indicat Chriftü legislatorem,cui obediendum fit. Audire enim hoc loco Hebrzorum morc fignificat obedire. Sic Pfal. 2.6.Ego autem confiitutus [um vex Ab to fisper $107 mentem (antlum eius pradicans praceptum eius. Tertul.lib.4.con- tra Marcionem ad hüc modum interpretatur, zpfum tur.Átque hac fuit caufa , cur hocloco nubes deí-| eandem ob cauíam Moyfi per nubem locutum le- to effe folebat , caliginofam ; quia Deus nonad ter-| rendumsfed ad docendum defcendebat. Laudo al-| tem carpant. Ego em?haüm quidem in eo prono-| mus cum ipfo in monte (antfo.Hunc locum fupra tracta- C F autem locum ea phrafis conuenire non poteft; quia Et timueruntinquit;valde,ez-. r;dixz' tque eis,Smgz:c, co noliteth ad fe redeant;exanimes tangere. Timore ergo , non gierit Amos.3.8. - dum erat,& deícendentibus illis de monte precepit. D| . Nemini dixeritis vifionem banc.) Hunclocum fupra |cap-16.20.explicauimus.Probabile eft,quod Hiero- Marcus cap.9.10.verbum apud fe tres illos Apofto-| u viderant, dici voluerit , upraexpofuimus. Curautem poftea. modum,quodante fequebatur, tunc fequi non po- terat, & quia tunc totis velis Euangelium erat predi- candum. - * | rea hoc Apoftolos dixifle,quia no credebant Chri- filius bominis à mortuis refargat , occafioné eos süpfilfe dus,fed vifione perterritus, & obítupefac&tus. In hüc| I(tatim Euangelifta ver.7.declarat,quare ceciderunt.| ;,t]s'it j[c:/üs,(y'tefgir &05, Were. Vnde manifeftum| eft eos exanimes , aut íemianimes fuifle ; proptereà| enim dicitur eos Chriftus tetigiffe:ficut folemus ; vt| veneratione ceciderunt. At quare timebant ? Quis|- . lloquentem Deum non timeat? Zocem tuam , inquit, "audint , Gc timuz,G, vox Domini im virtute,vox Domimtin| mágnificenti4 vox Domini confeingentis cedros, vox domimi| intercidentts flammam If145: vox domini concutientis de[er- | tam Díal.28.4.5.7.Leo rugiet,quis no timebiti id eft, i cu-|. - 9. Et defcendentibus illis de monte pratepit eis, ) Altexü| relatiuü abüdat ex Hebreorü idiomate.Latiné dicé-| aym. & Beda indicant prohibuiffe , nein populum|. uulgarent;nihil enim incommodi fequi poterat, fi -[idalij] Apoftoli fcirent , & illud commodi,vt magis s |in fide confirmarentur:vt autem omnis populus íci-] .. ret,id cquebatur incommodi, vt ca.16.20 . expofai-| mus,vt qui eius audiuiffent gloriam, fi poftea conf.| xum viderét,quafi fala elorie fama decepti fuilfent;| - a fide deficerent,vt Chryfoft. Euthymius, Hierony.| Beda,& Theophylactus putant.Pro babilius tamen;| E |& Euangeliftis magis cófentaneum videtur nec ca«-| teros quidem Apoftolos fcire voluiffe:dicit enim| los continuiffe,& Lucas cap.9.36.e7" rpfi , inquit , ta-| Jewerunt . e2* memims dixerunt in illis dicbus quicquam ex js| Denec filius bornimis à mortmis refingdt.)Cur nonante] voluexit fciri;in promptu ratio eft, quiaillud inco-] 10.Quid ergo Seribe dicunt.) Quorfum hoc Apoftoli| interrogét,difficultate non caret. Caluiniftarum in-| terpretes maligne,& impiée interpretantur propte-| ítum effe Meffiam,de fuo,vt opinor,ingenio Apo-| iftolos iudicantes. Hieronym. quia putabant eum ià| in gloria venitle,cü eü tráffiguratü vidiffent, & tame| Eliá difceffifle. Ego ex proximis Chrifti verbis dozec| arbitror id interrogandi. Quia enim dixerat donec 4| " : H mortuss Gen.1. 10. U DeElia an se diem iudi cy ryentues fO0 contrva 397 ilOAN. MALDONATI COMMENT. 398 [mortuis refargat c citó mnoriturum fignificauerat; fi- quidem indicabat pofteius refurrection é Apofto- los adhuc fuperftites dicturos efle;qui chq etate iam grandes viuere non poterant. Ergo non intelligen- tes refurre&ionis myfterium , vt docent Euangeli- (tx,exiftimabant Chriftumantequàm moreretur in gloria illa, de qua locutus fuerat, venturum effe , vt redderet vnicuique fécundüm opera fua. Nam ven- turum elfe poft mortem animo comprehendere nó | nftare,videbántque Eliam nondum venilffe , eo fal- tem modo, quo venturus effe dicebatur, vt cor pa- non tam veniffe,quàm apparuiffe videbatur ) intet- rogant quomodo Scribe dicant ante eius aduétum rum,quia Scribz legi$doctores erant , cámque tra- ditionem,vt vero fimif nos de plebe dicat;quomodo hoc,velillud Concio- natores dicant , cümid non Concionatores modo, fed Chriftiani omnes,& ícriptura ipía dicat: fe d illi- terati homines, quifcripturam nonlegunt , omnia folent Do&oribus , aut Concionatoribus attri- buere. | 1. Elios quidem verit. ) Tempus prafens ex vulgari loquendi more pro futuro pofitum eft , aut potius pro infinito cum verbo debitum fignificante , quafi dicat;Elias quidem venire debet, aut Eliam quidem venire oportet.Sicut infra ver. 24. m:gli]ier vejler non foluit didrachma? id eft,)nonne debetíoluere ? & Ioa. 21.25.exigit férmo inter fratres,quód dicipulus ille non m- riturjid eít moriturus non effetjàut mori non debe- ret.Chriftusaffirmat Eliam venturum efle:Caluini- fte tamiénvt fibi videntur,(apientiores Chrifto non credunt:nófque quia id credimus fimplices putant: foterant. Quiaigitur putabant Chrifti aduentum| trum adfilios , & cor filiorum ad patres reuocaret;| omniáque reftitueret. (nam in transfiguratione| Eliam effe venturum. Non erat ea priuata Scribarü] opinio;fed omni Iudeorum populo communis.Ve-| eft, popalo folebant expli-|. care,illis eam attribuunt:quemadmodü fiquis apud| ^ Calniniflas 8&c quod ait Chriftus Eliam venturum effe,de Ioan- neintelligendum effe dicunt:quemadmodum idem| |Chriftus non dicit Eliam iam veniffe , fed venturum 'Chriftus ver. fequenti videtur exponere. ferant ta- men aquo animo;qui Íe fpiritum Dei habere putát, fimplicitatem noftram,vt Ícripture potius quam ip- forum fapientie idem habéamus. Primüm quidem þife:nam quod vcr.fequenti jam veniffe dicit, non de eo Elia,quem hic venturum dicit , fed de Ioanne B D dc Elia per futurum,aut per prefensloco futuri po- ficum tempus loquitur,colligere debuerunt voluif- Íe Chriftum docere preter Ioannem , qui in fpiritu Deinde;quia addit,ez reffituet omnia , quod Ioannes non fecit. Nam quód ifti interprctantur Ioannem omnia reftituifle,quia Chriftü predicauit , qui om- nia reftituitineptum eft. Nam ifto quidem modo omnes , qui Chriftum predicauerunt , omnia refti- tverunt. Át manifeftum eft Chriftum Eliá alijs om- nibusopponere,quafi Íolus poft ipfum omnia refti- tuerit. Quodautem dicit eum omnia reftituturi, nó malé quidem exponunt,quafi paraphrafis fit verbo. rum Malachie.cap.4.6.€7" cenuertet cor patruma ad filyos, C cor filiorum. ad patres eorum. Etfi ego alium potiüàs arbitror effe fenfü,vt Elias omnia dicatur reftitutu. rus effe; partim quia multa ipfe per fe reftituit : par. Baptitta loquitur;qui in fpiritu, & virtute Eliz iam. venerat:& ex co iplo;quod de Ioanne per Frc;teritü, Eliciam venerat;ipfüm verum Eliam véturum effes: F A] uüm, multóque magis, quia fignum -fe&iäutionisï : monftrari? Accedit, quód vt ver. 3. docuimus , hec] .|runt;quia voluit Chriftus futurum füum aduentum| - [tribus illis Apoftolis ante oculos ponere , & quiain| |Elias fa&urus cít,eum iam veniffe,quia in priori ad- omnium , id eft confummationis feculi fueurus *e&,quod in Ioannem conuenire non poteft. Prate- : rea Malachie teftimonium apertum eft cap.4.5. Ecce ego mittam volis Eliam Prophetam, apte quam veniat diej| Demini magnus ,. C?* borribilis. Manifeftum enim ef [|Prophetam de die iudicij magno,& horribili loqui,| ante quem Elias venturus promittitur ; non ergo de Ioanne;fed de vero Elia id eft intelligendum. Pra-| |tercà auctor Ecclefiaftici cap.48. 10. de Elia ipfo lo- | qu;ns,& ad Malachie teftimonium alludens, quiim-| Jeriptus inquit;eff im iudicys temporum . lenire iracundiam| Domini conciliare cor patris ad filium , ez reflituere tribusl I4cob, Quemadmodum & hocloco Chriftus dixit;| qg re[lituet ommia. At liberiinquiunt Caluinifte , nor eft canonicus.Id hereticé,& fine ratione dicunt:fecl fingamus ita effe , certé ex eo intelligitur antiquiffi | ma traditio,quam Chriftus ijídem verbis confirma.| uerit,verum Eliam venturum effe. Pretereà loánes| in Apocalypfi cap.ui.3.6.tam aperté fcribir Moyfem| & Eliam effeventuros,vt nemo noti folüm fine te-1 |daboinquit,duobus teffibus meis, «* prephetabunt dubus| mille ducen ts fexaginta amifti faecs, Qäos qui futurii- [ant;ftarim d'fefcrä)it,üx babent poteffatem claudendica-.] lum ne pluat, diebws. prophetie tp[orwm, Quis non videt] [Eliam?e poreflatem habmt Juper aquas conuertendi eas m voluerint. Quis nor videt Moyfem quafi digito. de-] ratio potiflima fuit,cur Moyfes , & Elias potiüs qui| alij ex Prophetis Domini transfigurationi interfue-| Ifecundo aduentu fuo Moyfes , & Elias funt premit-j i, tu Ioannes fecit;preparent;adeffe eos voluit. Deni-| que hec omnium veterum auctorum opinio fuit;de] Elia quidem conftantiffima;ac nemine diffentiéte;| quemadmodü fupra cap.2.4.probauimus:de Moyfe] minuüs conftans : namecundum fecundi aduentus| domini teftem alij Moyíem, alij Enoch futurum ef-| fe tradiderunt.Obijciunt Caluinifte , quàd verfu fe-| quenti Chriftus dicit;Elie i4 venitcr mn'tbgrimämnt | leum, et verf.13. tuncintellexerunt d'f/'ctyüli. » UiA de foanne| Baptifla dixiffet eis -Refpondeo nos nóignorare Chrt-| Iftum deIoanne Bapufta locutum fuifle;& Ioannem| Icam cap.1. 17. teftatus eft: ed affirmamus Chriftum] [non negare propterea,fed difertis potius verbis có- firmare etiam Eliam ante fecundum aduentum fuü effe ventürum.Cum autem dixit Elies 49 venit , tan-] [tum voluit fignificare,quodattiriet ad effedtum , id| eftad fignü prioris aduentus, & ad [Pænitcn;iæ pre- dicationem , quod vtrumquein ecundo aduentu uentu Ioannes vtrumque praftiterat, quia ficut dc fecundo aduentu Malachias dixit, Ecce ego mitto Eltam| |Prophetam : Sic de priori aduétu, & de Ioanne Bapti-] fta dixerat cap.3.1.Ecceego mitto angelum saeum ante facit] tuam ,qui preparabit viam tuam aute te, Voluit ergc] Chriftus dicere non perid ftare , quo minus Iudei|: crederent: fed quia pemerfl,& obftnati erant, Elias enim ille, quiante primum aduentum promitlu fuerat,id eft Ioannes iam venerat. Quemadmodum lc.rr.14. dixit, Et ff vultz eredereypfe eft Ebas. —— pE LO 15.gute meritate,fed nec fine impudentia negare ïofïit, ex Moyfe B"Zgüinem,avfgm,,(,.e ferram omni plaga , quotie[cunque| — tendi,vt eius viam,quemadmodumiin prioriaduen-] — lveniffe in fpiritu,& virtute Elie, vt AngeP apud Lu-|. Elias antel diem iudj- þ cij "venturs. i 1 j J em) V« Qu tt fnum r EAUlb i opulan fcipth ) Ra Tfionis DAft um ( üS *wbd l MBR&WQ j hm, W à m[s miïa autEQW IN qu Oltinc d TCEpE À f('d, vt dæ] | , I -—. ls », f;rr?jfimm Irlu """"" Hl ! 7À VA. ul .::fj:*.r-.,f T,. W(-u':! —— | s :H.. hfaws, ]i "'"ih"l na::x VRMX | Awm. , : JLD&A .: :;;3;: '!'[0; "lam| j ALAM m l L 20 DO "t 77 , w ! "202 Derst i :""-«;0" 1 " i 14 a . , LT m $ ' -N ] 1 uf Qaex;:; : n YH N WOTAUN AL : » dUL MU J x:k AV 'w; V* M Gf g l M/./Jffl, Wa'.il'.Wl?( .* u ; M T eh Wi -.m,; F(*f*ï !,,.l U lo v addo DOUUX Qu i i MH Hmbari "m o "nu&;'h -üüraifv'! . m s vsamhm die ld iil AAQQ avl U í . n "riAe mAPam wwNNe C250$ DOURS AE i À T e A MY hod $. 06 LUOM UA As " ! d 'q p U As M m ^ l ( * I ! 27 * 40135 i f Vvn n 'w:.w Co'ï Y Uh'"li l ! l " FT M o Pl iW ] hiM t L Jm, i.d gim - Caluin. in ibarm. Cur demo lunaticos faciat. 399 . ; 490 » tu 4.in Matthieum , Chryfoftomus homil. 58. Hie- vt Lunam Dei creaturam infamet,quafi morborum| caufa fit ^ Quod non tam mirabile eft; quàm hare- ticorum pu'etant-inrerpretes;: Experientia enim do- cet, quanto ftudio perfuadere demones conentur nonnullas créaturas plus , quàm illis natura concef- — [eum.) Veto fimile eft hunc hominem, dum Chriftus cum tribus difcipulis in monte verfaretur, filium|. fuum reliquis difcipulis obtuliffe, vcHilarius anno*| [tauit, illud duriufculé addens, quemadmodum olim]. |difcipulos dum Chrittus in monte verfaretur, fidcm |perdidiffe.Nam,vt minorem quàm debebancfidem | habuerint, vt Chriftus ver.2o. VidCtLg fignificare:| - fidem tamen cetté nó perdiderunt. Simile quiddam. vidstur Chryfoft indicare dicens proptereà difcipu-| los demonem illüm cijcere non potuiffe, quia A po-| ftolorum columnz non aderant; (ed fidem eos per-|. - didiffe non dicit. 'Totam hiftoriam Marcus c. 9. 14.| apertis, & copiofiàs fcribit, cum Chriftus ex móte, deícendiffet, inuenitfe difcipulos, & Scribas magna : Alilium mmeis-ad te babente fpimtwmutii, qui vbiciaue cin d p- prebederit, allidit illii,cr'ägmdt, et flvidet detibse,et arefeit, |tes, quod demonem illum eijcere non potuitfent, ac fortaffe dicentes indnem cffe; & deluforiam pote-| Iracité apud Chriftum eius diícipulos accufaffe. Id de hominc Iudzo facilé credi poteft ; ed benignius in- | creatorem ipfum in inuidiam, & odium adducant;! im probäBil—is 'conie&ura id aliquando diffimulan- tuó manere folitum, fedaliquando exire, aliquando redire; quod & Chriftusapud Marcum Cap. 9. 25. Vi- detur fignificare, cum dicit demoni , exz ab e», 7 amp.':fm netgtroedi tn eum. t p 'a6. Et obtulieum difcipulis tuss, «9* non potuerunt curave populum, dum Moyfes in monte maneret; itanunc circumfufa turba difputantes ; interrogafféque . cos; ' vnü ex turba refpondiffe, verfzi7. & 18. Magifler attuli, C dioi difeipulss twis vt eijceret illit,et no potuerit.Ex qua narrationis fcrie colligi videtur poffe Scribas de ea ipfa re cum Chrifti difcipulis difceptaffe exprobran- ftatem ; quam fe à Chrifto ad pellendos demones, aliaq; miracula patrandaia&tarentaccepiffe. Putant auté Chryío. Hiero. Theoph. & Beda hunchominé terprcetari p'c)lïümus eum; nóyt difcipulos accufaret; Ícd, vt demonis malignitatem, malique grauitatem cxaggeraret, dixifTe cos eijcere non potuitle. —Oa$. Quia lonaticus efl.) Marcusc. 9. 17. mutum, &| ver. 25. furdum faiffe dicit. Lucas veró c. 9.39. die-| Imoniacum fuiffe declarat... Vndefequitur non fuit^| (e, vt nonnulli putant; naturalem ; fedà demoné| -linue&um morbum. Cur ergo lunaticus appella-| tur? Quidam vtrumque fuifle exiftimarit, & natu-| ra,aut morbo lunaticura , & à demone vexatum,| Veto fimilius,quod Chryfoftomüs fcribit homil. 58.| neque natuüra, neque morbo, fed dimionis afte;ac vexatione lunaticum fuiffe ; nam quem Marcus fur-| dum , & matüin fpiritum , quem Lucas dzmonia-| cum, Matchius lunaticam:'appellauit. Quam veto| obrem quofdam dazmon lunaticos faciat, multas| diuerfi auckotes rationes adferunt; Origenes tra&ta-| : tonymus ii commentarijs in c. 4. Matth. ver. 24.| fit, hábere virtutis.. Beda. veró; & Euthymius , vt| hominefque illum blafphement. Non eft etiam illa| di, & latendi.cauía demonem facere. Lucas videtur| lindicare demoncem in hocadolcícente non perpe-] 17. 0 generatio incredula;) Omnes ferc auctores cxi- Á quidnam id effet, de quo inter fe difceptarent : tunc E ftimant Chriftum hoc non de difcipulis,fed dc patre Jadolefcentis, & de toto Iüdeorum genere dixiffe vt Hilariüs;Chryfoft.Hieron.Beda,Strabus, T heophyl. & D. Thomasin commentarijs. Quod valde proba- bile eft; Ait enim Marcusc. 9. 19. 6 J é SrrospiBelc dvnd, fum adolefcentis,& czteros illius fimiles Iudzos ec- cipulos, & ad cztceros Iudeos referunt, vt Lyranus. mas hzxc verba Iftum his verbis fignificaffe fe moriendi teneri defi- derio, vtàludeorum prauitate liberaretur; potiüs tis, & magiftri ïï&cdifcipülorü moribus, & tarditate |querentis;ficat Apoftolis dixit Ioan.14.9. Tanto tem- pore volufcum famse7 non cogizwg/ïif me? Philippe, €7c. . perauit illi.; Vtrumque enim,& in crepare, & impe- rarej& comminari fisnificat; quemadmodum Grz- He autemy id.eft Chriftus, reffondens eí, id eft pazriado-| - lefcentis dixir, 0 Jg*memrio micredula. Itaque patrem i p nctationem appellauit. Áreumétum etiam non mi- nimum eft; quod ibidem vet. 22. pater adolefcentis| Chrifto dicat; fed ff quid potes,adiuna wos,quafi de Chri-| fti poteftate dubitarct, & quod ver. 23. Chriftus ret-4 pondeat , ff potes credere , omnia pofsibilia [unt credenti,|. quemadmodü Chryfo.8& Theophyl. obferuauerunt| Quidam tamen folis ditcipulis dictü putant; vt Ori-| genes tract. 4. in Matthiü:alij ad vtrofque, & ad dif.| Monuerunt Hieronymus;Beda,Strabus, & D. Tho-| non elle indignantis, fed vitia repre- |hendentis. — ^ . W um - F[queguo ero 'uol:i/äæm?) Chryfo?como,' Eufthymio, m - |& Theophyla&o nó aflentior, qui exiftimant Chri- enim crcdo verba cffe falutem Indeorum defideran-| 18. Ef mcrepauit.) Gesce ézreripmoey r id eit im-|. cus auctor Euthymius; & in verborum proprietati-| | ) i D bus obferuandis diligenuffimus hoc loco, & füpra cap.15.22.adnotauit.Imperandi auté fignificatio ma- gis, quàm increpandi cóuenic in hunc locum : quod Marcus explicauit dicens Chriftum imperaffe da- moni dicendo; ero pratipro tibtexi 4b .. Itaque quod D |Hiero.Beda,& Theophy]. dubitant,quó pronomen illud referatur,ad demone, an adadolefcentem; fine caufa dubitant: nam & ex eo Marci loco, & ex eodé capite ver.21. & ex Lucacap. 9.42. perípicuü eft non adadolefcentem, fed ad demonem etfe referendum. - 20.Prepter incredulitatem veflram ) Ante patrisado- lefcentis, omniümq; Iudeorum incredulitatem pu- blicéreprehenderat: nunc Apoftolorum increduli- tatem non publicé, fed priuatim, vt eorum auctori- tati confulat;reprehendit. Incredulitatem autem, vt cgo quidem interpretor, non infidelitatem, aut mi- nimam etiam fidem: magnam enim Apoftolos ha- buiffe credendum eft: fed fidem minorem;,quàm ha- |bere Apoftolos tam diu cà Chriíto verfatos tot; tan- tííq; vifis miraculis oportebat. Proptereà enim eos| Chrittus reprehendit. Credibile etia eft,quod Chry- cxiftim&t Apoftolos nó folàm propter fuam,fed etiá propter parentis adolefcentuli incredulitaté dzemo- nem expellere non potuiffe; quod ex Marco colligi- tur, vbi Chriftus pari dicit, fi pores credere,omnia pofsi- dulitatem non potuiffe Apoftolos priüs cijcere. $) babueritis fidem.) Chry(oftomus, & Euthymius fidem miraculorum , non cam , qua Chriftiani fu- mus, intelligunt: itémque noftri temporis hzereti- ci; quorum errorem miror,nonnullos doctos etiam & Catholicos interpretes, dum parum cauté hzre- 1 Jjticorum Ícripta legunt, imprudenter fecutos effe. Íoft.Hiero.Beda,Strabus, Theophyla&t.& D. Thom.| bilia funt credenti , quafrindicans propter eius incre- | : | Contra Caluini- flicam imni raculorum idem. 3. 1 NG » 401 —— "jOXAN. MALDONATI COMMENT. - Nolo in codem errore Chryfoftomá, & Tlicophy- lactum ponere,quia Ício cos tam bono; quàm hzre- ticos malo animo idem dixiffe ; hzreticos, vt multas fides,càm nullam haberent, fabricarentur;. Chryfo- ftomum veró, & Theophyla&tum, vt difcipulorum culpam eleuarent, ne videfentur illam ipfain fidem;| qua Chriftiani füamus,non habuiffe. Caluiniftarum errorem cap. 9. 2. Copiosé, &, nifi fallor, efficaciter refutauimus.Idem quoque ex huius loci circunttan. tijs rcfutari poteft. Primüm, quia minimé dubium; eft, quin Chriftus, dum hoc dicit, Apoftolos repre- hendat, & eorum incredulitatem accufet, quemad- modum Marci 16. 14. eorum incredulitátem dicitur exprobrafle , quia Jj5 , qui viderant eum refarrexi[e , non crediderant, Nemo autem reprehendi poteft;quód fi- dem miraculorü non habeat. Eft enim donum Dei, non ex humana , fedcx diuina folàm pendens vo- luntate: quod non ijs, qui volunt, quemadmodum ca fides, qua Chriftiani fumus; fed ijs, quibus Deus ftianam non habent fidem, quemadmodü prophe- tia, &aliorum miraculorum dona,ficut fupra c.7.22. differuimus: quare non magis reprehendi Apoftoli potucrunt; quodfidem miraculoram nó haberent, vt fingamus aliquam efle diftindtam miraculorum fidem, quàm quod nó haberent donum prophetiz. Pratereà codem modo patris adolefcétis, quo Apo- ftolorum incredulitatem Chrittus reprchendit. In- tur;ergo & in Apoftolis non fidei miracülorum; fed Chriftianz defectum reprchendit. Deinde quia hoc non folàm reprehendendo ; fed etiam exhortando; cet granum fin4p, Nemoautem quemquam exhor-| vt habeat prophetiam, antlinguarum donum, quia id non in noftra fitum eft poteftate,. Denique ma- nifcftum eftde eadem fide Chriftum loqui, de qua 1. ad Cor. . 2. loquitur D. Paulus; ad hünc enim lo- cum alludit, ff babueroinquit,omnem fidem;ita vt imon- tes transferam , charitatem autem non babuero j mibil fam. uam deca etiam Caluinifte eum locum interpre- tantur) fed de Chriftiana;qug vna ex tribus Theolo- gicis virtutibus eft,loqui ex verfur;. perfpicuum cft, nunc, inquit, manent, fides, [Des, charitas, tria bac, manv autem borum efl charitas. | | Sl.f&.tfrgmnumþ'naptä*.) Omnes fere, & veteres,& no- ui auctores, vt Origenes tra&t. in Matthziü 4. Hicro. Beda, & Strabus,;alicubi etiam D. Augult. fidem hic vult, concedi folet; ijsetiam aliquando, qui Chri-| 76 credulitasantcem illa; quam in patre reprehendebat,| non miraculorüs fed Chriftianz fidei opponebatur;| quia de Chrifti diuinitate, potenuáque dubitaba-| - Chriftus dicit, vt ftatim fequitur, ff babuentie fidem fi- tatur, vt donum miraculorum habeat; ficut neque; D.autem Paulum non de fide miraculorum (quam-| nó magnitudine,fed efficacitate, & acrimonia com-'- parari putát: quaft dicat Chriftus,(i habueritis fidem: tam ardentem , tàm vchementem, tam efficacem, quàm granum finapis eft; dicetzr smonti buc, tranfi binc. iInc,eg7 tranfibit.. Quodetfià multis fummífque au- Goribus probatum eft , difficultate non caret.. Pri- mümy;quia non folemus res ardentes,& efficaces:fcd paruas grano finapis cóparare, vtfupra cap. 13. 31. 32. vrmile eff regnum calorum grano [fnapu, quod minimum eft potius, quàm gtano Hnapisfcomparari folent: ficut Euangelium comparatur Luc.12. 49. !gnem venimit- terein terram , Deinde quia ft propter acrimoniam, & ardorem grano finapis fides comparetur , non L Jomnibus femimibus. Kes veró ardcutes,& efficaces ieni| Á L tem fignificatam fuiffe. Pratereà non obícuraan- titbefis eft inter granum finapis, & montem; illam| rem minimam, hanc maximam. Voluit enim Chri.| nis, qui maximam habet. Nam Apoftolosifi non tunc; atcerté pofteà tantam illam fidem, quantam| 402 fuit neceffe dicere , i babweritis fidem , ficut granum f;-| n4pis ; fed fi habucritis fidem, ficut finapi, vtnatu-| T25 & effectus , uon exiguitas fignificaretur. Cüm autem non finapi , fedgranum finapis dictum fir; manifeftum eftnon vim, & naturam ; fcd paruita- ftus dicere vel minimam fidem, quale granum fi- napis eft, vel maximum montem poffe transferre:| de fideiigitur magnitudine, aut paruitate, non de] . efficacitate agitur. INon quód non ctiam cfficacitas inde colligatur:fed quoódnon cfficacitate;fed exigui: |tate grano finapis-fides conferatur, . Accedit quod, [ctfi videri potcft exiguum , magnum tamen apud me argumentum cft , quia ex Chrifti ingcnio , &l. maieítate fumitur. Sidicere voluiffet, fi habueritisl. fidem tam ardenteni , quàm granum. finapis, dice-] tismonti huic tranfi hincillüc, & tranfibic: fenfusl- quidem verus effet : fed vulgaris, humilis, abiectus;| inefficax, & magnitudine ingenij. Chrifti minime] dignus. Quid enim gratiz ; aut acuminis haber, fi | habueritis ardentem fidem ,. montes transferetis? Ícimus enim ignem propter ardorem folere magna pondera propcllere. Minimam autem fidem, id eft]. grano finapis fimilem. ingentem montem polffc uansferre , id & gratiam. propter antithefim, & acumen propter infperatam íententiam habet. Confirmat mealiquorum antiquiffimorum aucto-]. rum iudicium , quosteftatur Hieronymus ita fen-] fille. Itaque quod Origenes, Hieronymus, Beda, & Strabus exiftimant hic non minimam, fed maxi- mam potius fidem.grano finapis comparari; quam D. Paulus omnem , ideft totam, integram, & per- fectam fidem appellet , fententiz huius loci mihi] — D videtur effe contrarium. Video , quid obijci mihi poflit, quidque omnes, qui contra fentiunt; aucto- res mouerit. Certum cft D. Paulum r.ad Cor. 5. z. ad hunc locum alludere voluitfe ; atqui non de mi- nima , fed de maxima fideloquitur , fi babuero , in- quityomnem fidem yita vt tontes transferam. Refpondeo eandetri fidem diuerfo refpectu ,. &à quidem à Chrifto ad eam , quam Apoftolostam diu cum iplo verfatos habere oportebat; nonenim fi- enificat Apoftolos ne minimam quidem habere fi-] dem , quippe magnam habebant, qui ipfum paullo ante filium Dei confefli fuerant; fedreprehendentis|. more vtitur hyperbole, & exaggeratione; quaf di- cat, fi minimà fidem habucritis, id cft tantam,quan-] tam habere deberetis, non- maiore, diceretis monti huic tranfi hinc,& tranfiret. Quemadmodii homini alioqui ingeniofo, minüs tamen, quod dicimus, in- telligenti obiurgantes dicere folemus,ft vel minimü| haberes ingenium;hoc intelligercs.-Nó enim figni- ficamus eum ne minimiü quidem ingenij haberc;fed]- minüs habere, quàm vt hoc intelligeret; oporteret: hocergo fenfu Chriftus minimam fidem appcllauit. D. autem Paulus candem fidem comparatione eius;| quamaat ipfe, aut alij vulgó habebant, maximam vocát, quia nemo dum eó peruenilfe videbatur fr- dei, vt montes verbo transferre poflet. Hinc intelli-] eitur neceffarium nonefle, vt omnis, qui minimam fidem habet, transferat montes.. Neque veró om- &à Chrifto mini-|. mam, & à D. Paulo maximam apptllari : minimam|. .dn m *,ï? /3 B 40,/" énls u hj Jægjoh [cPOfSaa | - ] usj d j non nchC( litensmad mimculä;ïf aiiäofffdlcf m . [gmNCOCd: : I ' TOE d | ii gtj uan(?()ïm i ?m&wæ non Ril omiy at guïaDC pltw d n halom Jughmá ql/iä ! hr i IBTS A etlet fenamm po:c!f,fc quall'sfoh UT ts nf Hnetzo Qrutfe ia odl im'mmcxy A IN tht flusde c arpellon li Ofttione ais Quod erfml- IOCO,&L Vl rman l n A lj - Iofeder guäm ICcr IUStotdem ( prhninet ga&e Chfifh Wüporisef nati&mmn | dïtutindjw T Wïocml Ptb MU Cf Ilm li tf h ?*Pcfbi, | llfdl,Dl' äït NI hi UAT []- b ^ l «ll a ^ EU Uthe, i CM p Ui " :i&.""*'*h 1 i »Ahiul QOP 7:0 ' d :';n( MU. " 1 Utf . h ääyï. í ) *5 . b-&glüz*';; TM M .ï;ï?w, qu 4 iljd E : L A SA WU AW P* 4 ELj l mins | L $3310 094 "H'"*'**-»-...'Lf.w j ] L] | '"iàÜnb'ac ( UL Ms !] .4.".»-) H"h-»»:glä i * l orem lolara,. JU—-.., *VALIL*;V- yhnlht "MArm j "" j a 1 " hi m t bbl ha LILR EM , d ; " «'".";i*:ïf.'?'-" CIM jan. w u ld H.H)-Uwu : A Lt n n e - TOHTEUP TL a ,z;uïmw , Ha? LU l HLbb , GOUW' : af " '.«,*.V]f' " ."Hui»:-'l ^1 'Cv EL 4 Í l M TL | i Gregorim | V-!þaj?olz' 4m monte» tranflule rint. 3 Arrenfis mo- Merens. Neoc&[a- tem tran( Rägula mi raculorum - [necefse erat facere, fecerunt ; necefsitatis autem re-] IgulaDei gloria eft;ea cum poftulatmiracula facien-| * " évP 4 VIISM n , s 403 IN MATTH. CAP. XVIL- CM 404 non nego €os,ida (ebius lib.7.«cap. 23. auctor eft , vt Ecclefia quedam tranfpofuit. Cur autem. id. Apoftoli non fecerint;| prudenter ijdem au&ores refpondent, quia n*e.cgfä.c | non fuit. Nec enim. Apoftoli, ficut ;nec Chriftus,| omnia,quz potuerunt:fed que oportebat, quzque| da,cum non poftulat, prztermittenda funt. Hiero-| nym. & Bedain commentarijs, & D. Auguft. lib. 1. De glaria;ï p « as dire j Qui demo- imes jetinio ( ordtio- ne pellendi . Jatque fuperarunt;per montemintelligunt. |qualis folus eft Deus.- Ite,Chryfoft.Euthym.& D. Tho. in huiusloci com- ]mentarijs exiftimant non vnum aliquod certum,fed| : lomne demoniorum genusfignificari , quód eiu£- Jiunium expelli poffint. Verü multa dzmonia. Apo-| Mubiiciuntur. znlis in memine two. Loquitur ergo Chri-| ftus de certoaliquo demoniorum iä(;nsre , inquo|: |detur indicari:loquitur enim Chriftus de demone tanquam dealiquo hofte arcem cuftodiente , quis| quo ferocior & obftinatior eft, eo difficilius pelli| [poteftficut Lucz n.i.Cifortis armatus cuflodit. atrio quaft. Euang. c. 29. allegoricé explicarunt qui fu-| ! perbiam humanam , quam Apoftoli tranftulerunt,! Et nibilimpofüibile erit vobu.) credere , omnia pofstbilia [nnt credenti,. Fides enim quafi IDci manus eft;,quicquid Deus poteft,fides poteft,&| lij;qui fidem habent, pofsunt, quia non fuis fedDei Imanibus operantur.Nec proptereà fequitur , vt an- Inotat D. T hom.cos eíse;dicique pofse omnipoten-| Ites:ominipotens enim diciturnon quiíquis omnia| [poteft,fed. quifquis fuápte natura, & virtute poteft;| 21. Hoc atstern genus ) Achanafius in lib.de virginita-. modi funt omnes,vt non nifi per orationem , & ic-| ftoli non oratione , & ieiunio : fed nominis Chrifüj inuocatione pepulerant , Luca 10.17. etiam demonial expellendo plus fit, quàm in alijs difhicultatis : ita vt orationem etiam,atque ieiunium oporteat adhibe- cari.Alij agtiquiffimum, id eft , quod diu hominem Ipofsederir, quafi vt difficilius eft diu inueteratos;]. quam recentes curare morbos ; ita ctiam fit diffici-|. Jlius eos demoncs;qui diu,quàm qui breui tempore|. in homine fuerint , expellere. Ideo P.,l.iïant interro-| |gaíse Chriftum apud Marcum cap. 9. 21. quantum| tcmäoris efser,ex quo hoc illiaccidifset.Mihi obfti- natiffimum , & ferociffimum genus demonum vi- [numyim pace funt omnia,que Kaäidgt. Hoc mihi colligi ex effectu videtursfecerat | illum lunaticum,mutum , & furdum , quales obfti- [natiffimi homines efse folent , cerebri phantaftici;| fjtpcrbi,?tlx nihil rogantibus refpondeant, precibus| los vllum tranítuliíse legimus. Etfi , quod Chryfoft.; Euthym.& Theophyla&. fcribunt, probabile efse| Equando fortafse fecise:fed facris| litteris mandatum non efse;quia nec omnia Chrifti| miracula,vt ait D.Ioannes;fcripta funt. Re&te ijdem| auctores dicunt, fi non Apoftolos ,. Apoftolicosta-| men viros id pr eftitifse alludentes;vt opinor, ad no-| tam IN eo»cqïäric;g;flïs Grcggrij: h.lffmlam * qui,vt-l?;u.— edificaretur,montem,qui obftabarin alium locum| D : Non docet, quidillis, - fed quid fidei poffibile it; ficut Marci 9. 23. $; pores| te. Quodautem id genus fitjincertum;Hierony.hoc; loco,& Leo fermon.. de ieiunio feptimi méfis exi-| ftimant nequiffimum dzmoniorum genus fignifi-| ic demon adolefcentem| ? b s : fe ^ |vrendo. demonem pellit.. Quemadmodum . ho-[. ftes non folüm tormentis , autiaculis, fed etiam| - fame pelluntur.Dubium interinterpretes cft , vter-| nam orare;ac ieiunare debeat, is ne , qui demonen ]. |fimilis iplorum hereticus Iouinianus dixerát, quem |thym.exiftimant propter mir&cu] gnitudinem reuerentie caufa aufos non fuiffe ad| ïrobabilius videtur effe,| üïïllis tunc Chriftus defiderabat , vt mótes tranffer-; A loco diuería demonum eíse genera docuimus.| re pofsét,habuifse credendü eft-.Nectamé montéil-| — | Nifs $n oratione,e7* ieiunto. ) Exrant hereticorum in- | tc;pmæs cxiftimantes orationem , & 1eiunium non Íolaenim fide demonem peni 3 ceteráqué fieri mi- racula.Quod fi verum efset , fafficiebat fuperior illa fententia;ver20:51 babueritis fidem frcut granm frta- prrdicetis monti buic.tranft binc, «2 traufibit. Nuncau. leiunium , tanquam tria diftincta remedia , propo- ror eft,ieiunium nihilhabere meriti,quod iam olim Hieronymus confutauit. Quid ergo ad pellendum 'demonemieiunium valet ? Nam quid fides , quid ;oratio valeat ; obícurum non eft.Refpondeo , quid petendo , ieiunium tace'ndo.:,. fed flagellando , & pellit , anisà quo pellitur: íunt enim , qui puten: demoniorum genus eiicere debeant. . ftus fuícitarer.loan.in14.15. . J AA vdferunt,qui didrachma Chryfoftom.Hieronym.Beda, r M ts Chrftum .a.'cþgcïe.cï;ä—rge,(&od niii tanquam cotes,quibus fides acuitur,defiderari: tem manifeftum eft Chriftum fidem,orationem, &| luifse. Fateor.& oratione fidem , & iciunio oratio-| nem excitari ; fed non proptereà neque orationis,| - |neque ieiunij vlle funt partes.Similis eorundem er-| valet crapulaad alliciendum;ac detinendum dgmo-] nem?:Quemadmodum ergo crapula dcle&tatur , ita] leiunium ferre non poteft. Fides credendo , oratio| Chriftum fignificare eum , à quo pellendus demon]. eft;ieiunare debere.Alij vtrumque, vt Chryfoftom | : Euthymius , & Theophyla&us. Non dubito vtriut-] . .. que ieiunium , orationémque iuuare: fed Chriftus| - de eo tantum,qui demonem expellit , mihividetur|. lloqui;docet enim Apoftolos , quemadmodum hoc] : , - a2 Cohuer[antibus autem illis im Galilaa.) dyacoeoopd.] - lvv d € avlav,v cl conuerfantibus , vel reuertentibus:] - Ambiguum enim eft.Sed meliüs credo noftrum in-| - terpretem conuerfantibus reddidifse, quia iam diu| : Chriftus in. Galilea verfabatur: neque Euangelifte| — poftea dixerunt eum exiuifse. Nam ex Phonicia;| - quó fupra Mattheus. cap. 15. 21.dixerat iuifse , iam| diu redierat: & conftans opinio eft eum in Galilea] - fuifse tranífiguratü;ergo fenfus eft, cáadhuc in Ga-| - lilea verfarentur,ántequàm inde cxirét.Poftea enim] : Jexiuerunt,vtin Iudgam venirent, & Lazarum Chri-[ dcc?pttlvït,dd Petmm.) * Théophyla&t. & Eu-| ulorum Chrifti ma-| Ieiumj, et ordf105$$ "us ad ey- ciendos d& ?none$ con- tra Calus njlas. , ) i^ 503578 E l" drade lurdi.Dilputauimus de hac re cap. 9.22. vbiex hoc — |dus enim Iudeorum tantàm pendebat , quantüm ?lx'ffd f " - | i5 s UR quattuor ^ Ouale tri- butwmn fmï quadludci j Chrnifu 26 pore folue- bant, / Budaus L la.:'e affe. - E — |funt, p 243 46j — IOAN. MALDONATI COMMENT. W6 quattuor Hifpanica Regalia, & quantum Francus Gallicus,qué Henricus tertius hisannis cudit.Quod autem tributunm id fuerit, non omnibus conuenit. guli Iudzi foluere Hnguli; annis in templun(l iugï | boc, inquit; dabit omnis, qui tranfit ad nomen, di- midium [icl men[uram templi, Sulps vigint ebolos babet. Media pars ficliofferetur domimo, Et qt:idcm pondus, & prctiü re&té conuenit; nam, vt diximus, tetradrach- vnde fequitur didrachmum,id eft duas drachimas di- midium ficli effeciffe, quod finguli Iudzi maiores viginti fingulis annis pendere iubentur. Ex eoau- tem Exodi loco Lyrani opinio à multis iam refutata ynum ficlum pependiffe , ficutquattuor Hifpanica ginti obolos habere. Itaque didrachmum,quod Ly: raüus vnum tantüm folidum habuiffe putat; decem folidos habcebar.. - Plura de hac re non dicimus, quia multi deea authores copiosé, diligentérque tracta- uerunt: tantüm pretiti pecunizad víüm noftri tem- quinque. Chryfoftomus verb,Euthymius,& Theo- Illüd enim tribütüti non nifi femcl; & non nifià tribus folutum eft;quibus tunc ingente funtrelique & rioreft Hieronymi, & Bedz fentétia; quiexiftimanr Yefpafianus expugnatis poftea Hierofolymis tátüm Iofephus;terrarum effent;repofuiffe. Atque hoc for- €azfarifed patri fuo foluerit. - duf ' T m . -am w " Hilarius exiftimar illüd fuiffe,quod Exodi 30. 1. fin-| mürn , ideft quattuor drachmz ficlum efficiebanu| aperté conuincitur. Putatenim didrachmum foli-] dum fuiffe Gallicum; id eft duodecim, vt ipfe vocat;| Paruös Turonicos ; cüim Moyfes dicat ficlum vigin-| ti obolos habuiffe; conftat autem obolum vnum]| idem fuiffe, atque folidum Gallicum. Natn, vt dixi-| Imtiis; ex ipfo*wondere certum eft Francum vnum j| Á | Reealia, & Francum viginti folidos; ficut ficlum vi-] - poris accommodauimus. Quodideo dicimus, n«| juis mirerur , fiapud alios legerit didrachmum fep-|. vem folidos, ápud nos decem habere. Tunc enim|. Hifpani*cum Regale, que drachma argenti ciï;tribqs | folidis cum feniitfe zftimabatur ; nunc zftimatur| phylactus exiftimant hoc fuiiï'c Ulbuttlm z qu odTa- | d iuffi fant Domino dare Numterorum 3- 46. 47.|. propter cosprimogenito s,qmbus*cæ tere -tr'gb*us Lej iuiticam cxcc*dcï)anïtiod ne probabile quidem eft.[: primogceniis; & non nifi à ducentis feptuaginta| tribus Leuitarum tribum fuperare.Itáque muito ve-] |hoc ve&tigal illud effe; quod Auguttus Tudzis im-| pofuit, cum iuffit; vt vniuerfus orbis deícriberetur, Lücz 2.1. vero fimilis eius rei coniectura eft, quod| Iud£is tributi impofuerit, quátum ante templo fol-| iuebant, vclIofephus libro 7. de bcllo Iudaico c. 26.| auctor eft , & eft credibile Vefpafianum illud ipfum| tributum;quod Auguftus imperauerat; & à quo fefc|: Iudzi rebellando exemeranrt, illis vbicumque, vt ait| talfe dicere Hilarius voluit Chriftum illud foluiffej uributim, quodTudei templo folucbaiit, quafi non|. à;. Etiam.) Refpondet Petrus affirmanter, ante-]. (äï?äïïïfölffï*lafFChfiütim- Vnde colligitur;aut m ettiï ....t&um.ita refpondiffe, ne fi negare, aut dubitare vide-| z ^csdietir, publicanos offenderet , quafi Chriftus ex co-| üm nutinero effec qui, vt poftea accufatus eft, ne-| - abant tributum Hafianfari,aut quia de Chrifti vo-| "luntate non dubitàbat, aut quia 'fciäbat*Chriüum; alij$annis folitum foluere, quod fnultó eft probabi-| - lius. Cum enim publicani interrogant magiffer vefler| fizöäpluit didrachma ? fenfus eft, non foletfoluere? eft| i |(olutionem fa&um efb;exponerent. — —- | —.]cat äkurali numero liberos effe filios, & quód paullo |poft addat, vt 2urem non fra ndali"(mmc eós, Prioriratio- fk/?i?äu'if,ï(y" tributa reddidutsnos prb ilins l?amrc tributa no | rcádimms, e77quafi fl Rego à velligalibus immunes famm. [Ecclefiafticis, qui ipfiüs tépore Chriftianis iam Im- .(ïgnifxcäns, qualia in fcriptura multa notauimus. | rur Indei Samaritanis j id elt non folent vti. Petrus au- tem refpondet eríam confirmans Chrittum folitum foluere. Cur ergo Euangeliftz huius tantum anni folutionis meminerunt? vt miraculü, quod pröpter ciüfque cogitatioriem nouit, magnum pcr feipfum imiraculum fuit. : Videturautem Chriftus non con- & quidem Czíaris ; fiquidem ea ratione probare vült fe non debere Czfari foluere tributum ; aut tri- butum illud non Czfari, fcd Deo; cuius ipfe filius erat; datum fuiffe. Refpondeo eumàminori ad ma- ids argumentari , vt D. Chryfofto: annotauit, quafi dicat, f filij Regis terreni illi tributum non debent; ego qui Dei Regis Regum filius fum; nulli Regi de- ti, quod petebatür, quaz, vt diximus, ca fuit, vt tem- plo.id eft Deo folueretur, quemadmodum Hilarius, & Theophyla&tus exiftimant. Difputant nonnulli, an re vera Chriftus , tanquam homo , tributum de- buerit? Refpondent debuiffe, quia D. Paulus teftatur illum per omnia nobis, excepto peccato,fimilem fa- &um fuifle, & hoc loco, non tanquam hominem; íed tanquá Deum areumentari fcà tributo liberum effe. Id,an dici poffit,do&tiores viderintiego quidem non dixerim. Obijci poteft,quód Chriftus non de fe rantüm; fed etia de Petro loqui videatur, & quod di- ne 6 moucor; quiz certum eft Chriftum de fe, tan- quatn de naturali Dei filio, locutum eíle qualis Pe- trus hon erat. Iraquenon potuit eum filiorum no- de omnibus gericraliter Regum filijs lóquebatur.- |Sccunda magis niótcor, quare videtur mihi Chri- ftüs fignificare volüiffe nec fe, nec difcipulos fuos tributum dcbere; f&-quiafilius Dei erat; difcipulos fios, quia ipfius familiares, & domcftici cenfeban- tur. Ecnon folüm Reeum filij; fed eorum etiam do^ funt, tributis foluti fint; nelocá quidem vllum du- bitationis habere puto. Nam cetfi Chriftiani adop- tione filij funtDei, Chriftíq; nomen gerunt, tamen cius domeftici, vt Apoftoli non fünt; & D. Paulus ad Roman. 3. 7. Chriftianos iubet fuum cuique red- dere, cui honoteni; honorem; cmtlïbutum, tïl.blk; tüm. Neque D:Auguftinus, qui in exm fententiam citari foletlib. 1. qq. Euangclicarum c. 25. 1ta fcnflr Maiore probäbilit;z:cxfpotuiiïcn,tnHx*erop. allegare, quiita ad hunclocum feripfit, 74epre nobz q7" erncetm. Sedaut alleeoricé loquitur, quod tributum, vrante, folebamus, diabolo non foluamus ; aut de folis agit peratoribusà ve&tigalibus immunes erant. Éu | 39.Ft autem pon [candaliRemm eos.) Non fuiffet datü, enim verbum non a&ionem , fed confuetudinem! h ; d Sup lIt - 7 TU um vhy- VAUR N Vnum fatis eritexemplum Ioannis 4. 9. soncoitan-| — uenienter Petrum interrogare , Reges terr, a quibua; E VMH : & r AR ( Ti a 8 - - peeipitunt. tributum , vel cenfnmya frljs ;^an ab aliens ? — quia videtur indicare, autíe terreni Regis effe filiü;| beo. Potuitetiam alludere ad'"'ovri'gi'-:ieäïïflliüs uiba-] miuc comprehéderes fed locutus pluràliter eft; quia|- meftici à tributis liberifunt. Quodautem quidam ;;; - difputan t vtrüm omnes Chn&mn*f,qmathjadop- tione Dei,aut quia quodammodo Chrifti familiares Chrifas st omo , dn[ tributum foluere de-| buit, | Duf»le/x : (ed acceptum, vt Theologi vocant, fgand'altim,fcd 13* f àdalum. lpfum, càm facile poffet, vitare voluit. Itaquequov ? ïhCOIOgiMM | m E hus oi&tfoï?ïü o d u6 ij n pmplt Gfemimacd hia Xxx— 4—— prïmm flatere mum! ces/ig titnt,é g&is, [ [edin veni quedidm ülum non pieshabe margariræi; - |ret capium iopulisa hteem, ; dl CLtomins ltuei duo didt pro Perr dimum, Jnty, o L ! ,.X.O ::ï.*.?h!m " r Ia Tl i * '*bm'j ^^vlel) j 4*;*31?0 tht M Q i M .v!*r tile se. bj I * u -:i:æm""-"-n; , " L | VL "L.Oz s - U E r hi a en BO UON al u , N X j " | ALOfrgtem ts l ^. ! ZUmos du - ! ' " T mádmo n ' 4 "i .zumglä'—ïm .:: u h D"w*-"n'wï u A^M VaL I a odl L CPUIRNP 2 j FGS VITIDES . ^ 'f ' .A,; l:.l 1000 J!f LQC'S t j "NI uj p s 3 A ii r B T 'AM' C DAU - 58 & ^ u 11 l * .-x!s? m aelp m l. ..*,.-i's.lh n& m Qi D d 5 / " —— f * -Z P. 3 u* E * E f eltfiu 4 mf WP»'v | T ulv ! " LA , 54;,,,' j J i:mre.*rxäuww. i 'A bdnocie od i Scandalii paffiuis quo modo * tandum. Theologi vulgó dicunt fcandalum datum,mgnäe- pter Pharifzorum Ícandalum à docenda veritate nó Er ewm pi[cem,qui primus afcenderit, ) Magnum hoc dubitat, in qua re fuerit; vtrüm in eo , quód fciuerit |Chriftus , quis eífet ille pifcis , quiinore ftaterem |habereg;ánineo, quódíciuerit illum primum om-| nium afcenfurum elIe: an quàd fecerit ipfe , vt ille| primusaícéderet an quód in eo;qui primus afcédit, ftaterem ipfe folo verbo formauerit. Quod poftre- ces,fi quando ftaterem , autaliam pecuniam deglu- tiunt , eam in ore habere , fed in ventre. Itaque ille queiadmodum Theophyla&tus recitat ; ftaterem pifces habere folent , fimile vero non eft: quia nec à Ícopulis maris manibus auellunt , reperiri folent. $t4terem.)Stater apud Grzcos idem erat, atque fi- ci nominis origo ; vtrumque enim pódus fignificat. Itaque idem erat ftater , & tetradrachmum , id eft duo didrachma; proptereà iubet Chriftus pro fe,& pro Petro ftaterem dari, quia vnufquifque didra- chmum,id eft dimidium ficli penderedebebar. Prome,Gg te )Quare pro Petro potiüs , quàm pro * illum. non pecuniam fuitle,fed margaritam , quam: margaritz in orefedin ventrejnecin pifcibus , qui| reti capiunturjfed in folis conchylijs,que vrinatores | clus apud Iudeos,eadémque eft & Hebraici,& Gre- | mum mihividetur probabilius, quía non folent pit . Fifcis, fiftaterem illum ip[ä'accepiiï*et ,noninore,|. ed in ventre habuiflet. Ná quod nonnulli dixerunt, | D |defifteret:eadem gloria hic poftulabat,vt,cüm facilé | - poffet foluere tributum , püblicanos non offeiide:. ret, & maleuolis Iudeis criminandi occafionemnon| . |daret. Nam & càm femper tributum foluiffet, tamé|.- Jaccufatus eft poftea,quód tributa Cefari foluere pro| - hiberet , Luce. 2j. 2 Idémque nobis faciendum effe| [monent. - Rn | À jalijs Apoffolis dari tributum iufferit , folet hic dif ceptum effe vitandum,non eft pro certa , acperpe-| — tua regulaaccipiendum.Nam & Chriftushocloco;| - & D.Paulus ad Rom. 14. 21. & 1.ad.Cor. 8.:3. ctiami |fcandalum 4tceptum fugiendum putauerant; cüm lidem Chriftus fupra c.15. 14. vitare noluerit , fed có- |temnendum putaderit,S/mreinquitilos,eeci fupt e7| |duces cecorom , Quemadmodum Chryfoftomus , & |Euthymius annotaruntlidem refpondent id ; Chri- |ftum pro ratione temporis , & aliarum circunftátia-| rumfeciffe.Illic enim gloria Dei poftulabat ; vt puss fuiffe miraculum certum eft:fed meritó Hieronym: | .. —— |raillaratio,quam ijdem auctores, & : . - |ferunt;propterea Chriftum pro fe & Petro foluiffe,| . ! quöd Apöüolomm caput el CU.SCl : . [noftris hereticis nó placere;fed multó profe&to eft.|. PutauChryfoft & Eutliym. £efpondent tributun; fuifle primogenitos credendurm eft. Melior eft alte- . hanc rationem quàm illa,quam ipfi adferunt;probabilior,ideo prc Petro foluilfe Chriftum , quód in eius diuerfarerui [domo.Nam cap.8.14.aperté probauimus Petrum in Capharnaum domum non habuitfe; Alij exiftimant ti vero hic Haretici funt;qui hinc Romani Ponti- ficis primatum refellunt,& Ecclefiz immunitatem tollunt;quód Petrus tributum foluerit. Ná ifta qui- |dem ratione nec Chriftus quidé Ecclefie caput ef-| fet:foluit enim tributum.atíoluit, cüitm non debe- -|ret:nec Petrus,vt ante probauimus,debebat.Et non| |confiderant Petrum, fi nuncinter Chriftianos;R c- gcs inviuis effet;Ecclefiámque gubernaret,foluturv non fuiffe.Aliaà veteribus au&oribus quzftio pro- ponitur : quare Chriftus , eüm loculos haberet , & mulieres religiofz , qua illum ex Iudza fequeban- cur,neceffaria ei fuppeditarent, non ex fuisqloculiS; |fed ex pifce triburum foluiRatio,quam Hierony- mus reddit ; noluiffe Chriftum bona pauperum in |tributum cóuertere,à paucis probata eft. Nam, que tinloculiserant, ad omnia neceffaria mittebantur, & tributum foluere,quando ita Chriftus volebat, vnü erat ex necefsarijs.Chryfoftomus, & Euthym. putát Chriftum oftendere voluifsefe, etiam fi tributum — (ftum tributum foluere voluifse, vt nec publicanos E offenderet,nec fuum perderet priuilegium, dá non ex fuo,fed ex inuento folueret.Quanquam ego verá fufpicor efsc rationé,quód tunc alij difcipuli,qui lo- D 403 ; illud à folis primogenitis fuiffe folaendum ; Petrum| Jautem primogenituni fuiffe.C | quàd veríu precedéti refutata elt ; ex €o ctiami refu.|. |tari poteft,quod viter alios étiam A poftolos aliquos| ní£ opinio prcterqui| peh — ; ,folum Petrum cum Chrifto tunc fuiffe, cüm de alijs] difcipulismentio nonfiat: aut propterea pro illoj foluitfe;quia illum tantüm Publicaniadierant. Ine-] | — . SEMS : J evetico- T Pneptie contra im tributo. folueret,& terre & maris dominum efse , quando-| quidem ex mari ipfe tributum acciperet. Magis alte-| ! raratio,quam ijdem reddunt, mihi placetzita Chri- culos geftabát;non adefsét, & cü nollet publicanos| offendere,adíoluendü tributum miraculum fecerit. Peirs jmf mAtuá. M Bexa iti 4n muntatcm Ecefie à VREEAT aR Luc17.4.3 Leuit.19. d. 17. Eccl. 19. b. 15. Iac. f. |d. 19. Deut. 19. b. 15. 1. Cor. 15. loádn. 20 e. 25. Lic. 17. 4. 4. [me credunt. expedit ei vt fufpendatur mola afinaria in collo eius , & demergatur| |vitám ingredi debilem , vel claudum , quàm duas mariis , vel duos pedes haben- |temi mittiinignem zternum. 9. Etfi oculus tuus fcandalizat te;erue eum, & pro- .|videtur ? fi fuerintalicui centum oues, & errauerit vna ex eis:nonne relinquit no-| Lut. 1. 'nagmtanouemlnmOnübUS ,« Vadlt qUæFCIC Cam ; quæ €fï3l11t313. d fi contlge- . |& quzcumque folueritis fuper terram,erunt foluta & in cxlo. 19. Iterum dico vo-] ',. |oisquia fi duo ex vobis confenferint fuper terram , de omnire quamcurmque pe- ' leum , dixit: Domine quoties peccabit in me frater. meus , & dimittam ei? quu'e tiuffiteum dominus cius venundari , & vxorem eius , & filios , & omnia , quz ha- |habein me, & omnia reddam tibi. '2-7. Miferwtusrautem dominus ferui illius , di- 409 — lo AN MAL DA".O EAU q' »» coc ! z .L.ïï EaA PV. o VIIL j , difcir Quis. Putasj; 29* Milmator eftin regno exlorum? 2. Et aduocans Iefus paruulum , fta- 3 EAU ruiteum in medio eorum ;5. & dixit: Amen dico vobis, nifi con- . illa hora accefferunt difcipuli ad Iefum , dicentes: O LA SexEil| cxlorum. 4. Quicumque ergo humiliauerit fe ficut paruulus ifte, hic elt maior in regno cxlorum. g. Et qui fufcepcrit vnum paruulum talem in no- mine meo , me füfcipit. c. quiautem fcandalizauerit vnum de pufillis iftis, qui in in meundummam. 7. Va mundo à Ícandalis. Neceffe cft enim vt veniant fcà-] Hala: veruntamen as homisi illi, per quem fcandalum venit. 3. Si auzem manus tua , vel pestuus fcandalizat te : abícinde eum,& proijce abs te : bonum tibi eft ad| ijce abste:bonum tibi eft cüm vno oculo infV*itdlmffihtm,fm;quäm doegocdics hs bentem mitti in gehennam ignis. zo. Videte ne contemnatis vnum ex his pufillis: dico enim vobis , quia angeli corum in czlis Íemper vident faciem patris mei, qui| in czlis efl. 1. Venitenim filius hominis fahlare quod penerat zz. Quid vobis| rit vtinueniateam: amé dico vobis, quia gaudet fuper cam magis quam fuper no-| nagintanouem,que non-crrguerunt.m.Sicn-on/eB: voluntas ante patrem vc&rum, | qui in czlis eft , vt pereat vnus de pufillisiftis. 1j. Siautem peccauerit in te frater| tuus, vade , & corripe eum inter te , & ipfum folum,fi te audierit,lucratus eris fra-] trem tuum. 16. fi autem te non audierit , adhibe tecum adhuc vnum , vel duos, vt in ore duorum; vel trium teftium ftet omne verburn.17.QuóOd fi non audierit eos:| dic ecclefia-.fi aatem ecclefiam non audierit : fit tibi ficut ethnicus, & publicanus. 18. Amen dico Vöbis;qucgcufn que alligaueritis fuper terram,erunt ligata & in cclo: uerint , fiet illisà patre meo , qui in celis eft. 20.. Vbi enim funt duo, veltres co- gregati in nomine meo ,ibi fum in medio eorum. 21. Tunc accedens Petrus ad [epties ? 22. Dicit illi Iefus ::Non dico tibivfque fepties : fed v(que feptuagies fep- tdes. 23. Ideo affimilatum eft regnum czxlorum homini regi , qui VOEIïF.ratiODCm ponere cum feruisfuis. 24. Et Cümcocplffet rationem ponere, oblatus eft ei vnus; qui debebat ei decem millia talenta. 25.. Cum autem non haberet vnde redderet| bebat , & reddi. 26. Procidensautem feruus ille , orabat eum , dicens: Patientiam |mifiteum , & dCbitum dimifit ei. 28. Eg;tefïüS autem feruus illeinuenit vnum 515 | , coníeruis A. A Wlluerfi fueritis;& efficiamini ficut -;pmulfi,mn intrabitisin regnum| kontédi vdisenti (lrembal viatradag quáttiá nderteil Qs Chri riüsmon. hoclo Fietoty ^ — [5 —- IQ £e9 — t nó 1] Dütam anyi WIeTün Q füohtem qq UeSttoni ca &Euthymi, RU2 mihim demonc fü 'maiame(w fatodo ] TO co fOtftntns - Jolttttezd lante (hr Qu p .W Fno Celor üperlatin i5 um PI Kx wx ; 1 E TnT21 - B u VUCTL Ài »u A du .l' ) " J | | I vsmamlcä-) ts :z.;:.mw * t s l ( w hus "w y .K..ES mwä. Á J ! ? aftaaum fr..,] j iv y Wm)ä.yf T nerpu L| 1 ^ne telam NQ O m i-hnü'»kk n ! l l ^ l du« lih T ! z:&;;s;;,., bl Wi À VU | «] . [ ( AA 5--&;:-1' M DIUPT ITe T v —yn )* . A4IO Iconferuis fuis ; qui debebat t centum denarios:& tenens fuffocabat eum , dicens: Reddcquodebes 19. Etpmaens conferuus eius , rogabat eum , diöehs : Da- Itientiam habein me,& omnia reddam tibi; so. Ille autem noluit: fed abijt,& mifit leumin carcerem donec redderet debitum , 31. Videntes autem conferui eius qu H fiebant , ton/trifïzati funt 'V alde ÓG V*Cncf'Lln,t ; & narrauerunt *dom i,no' fuö ömnia, yuz facta fuerant. 32. Tunc vocauit illum dominus fuus: & ait illi:Serue iiequam, jomne debitum dimifi tibi quoniam rogalfli me: 33. nonne ergo oportuit & te mi- Mereri conferui tui ficut & ego tui mifertus fum? 34. Etiratus dominus eius tradi- lditeum torcoribus, quoadufque redderct vniuerfum debitü. 5;. Sic & Pater meus |czleftis faciet vobis;fr non remiferitis vnufquifquefratri fuo de cordibus veftris. C AR RE 411 Jor.Lucas vetó c.9.46.vidifse cogitationes eorum, & [nonquidéinterrogafe ; fed accerfito puero dixifse, |quicunque f fceperit puerum iffum in nomine meo, me fnfci- gpirses qui fiajäþärit mc,jäfizp zteum,quzmem(/irNamqu: Iminor jf iater vosamnes,bic maror eft. De . qua fpecie dif- Icordiz nihil dixit hüc locum tractans lib. 2. de conf. videntes fuas c-o"g,itation*cs?c-cntvchtionc'fque*- pàtefa- |&as Chriftam interrogauerunt ; quod interrogare | priüs non audcbant, qu esrena e[fer maror. Difputatur hoc loco , qua occafione id Apoftoli rogauerint. Hicronym.Beda,& Euthym.exiftimant occafionem Ifuifse,quód vidifsent Chriftum pro fe , ac Petro fol-] ueretributum.' Quod nonnulliideo non probant; |. [quia ex Marco c. 9. 33. conftet eos in viá ,antequàm. |venirent Caifharnaum , & tributum folueretur , ea |de re cogitafse:fed iam diximus ex Chryfoftomo , & |Euthymio eos fepe, & diuerfis de caufis in eam ve- nifse cogitationem. Itaque tributum pro Petro da- |tum nó illis eám cogitationem ingenerauit , fed ge- ls "TM O M p nitamauxit. Alias etiá priüs occafiones habere po- tuerunt,quód vidifsent Petrum cum duobus alijs in montem cum Chrifto aícendifse;illi datas fuifse cla- |ues regni clorum c. 16. 19. vtidem Chryfoftomus,; |& Euthymiusfcribunr. Alijaliam reddunt caufam, |que mihi non difplicet, vquödauvc'liuifs.encChn»fth |de morte fua fæpc mentionem facere , quaü proxi- |ma iam efset;& cogitarét,quiseo mortuo eius quo- |dammodo hazres , id efteius Vicarius futurus efset. | lId enim confuetudini , ac moribus hominum valde Iconfentaneum eft, qui morituris de fucceffione co* . |gitantes aftare folét, & idem videmus Apoftolosin- ltante Chrifti paffione fecifse Lucz 22.24. E Quis putas.) rie dpusQuis tandem ? aut quiffiá in re- |gno celorum maior futurus cfteComparatiuum pro |fuperlatiuo ponitur ex Grecorum cc)nfu?tudmc. Er k ! : : verbum prztfens eft pro futuro: quafi dicant, quis!. lomnino e&qualisin omnibus humilitas , atque fim- Éuangeliftarum c. 6 ïf;.Aügu&ihü;s.Rfef' ódent Chryf| . l& Euthym. Apoftolós de carenonlemel; fed fepe| lcontédiffe ; Primüm in via;deinde domi, cüm Petrü lvidifsent in tributifolutione fibi fuifse pralatü ; po-| - (tremó cüm interrogati 3 Chrifto fuifsent , quid in |-— via tractauifsent, Primum ergó Chriftus Apoftolos,| ; uid tractauifsent,interrogauit : tunc veró Apoftoli| A noftrim maximus in regnoó celorum fututus eft? G D| putant;propterea quód Marcus c.9.56.dicit Chriftü .|tuit , & qui aduocatus fuit , grandiufculus erat, quia .|vt quemadmodum Chryfoft.obíeruauit, non folüm verbis;fed rebus etíam ipfis prefentibus humilitaté, |fimplicitatémque doceret. Ed m regnmm calorum , quafi tunc non tales efsent , vt in- 2. Et aduocans efus paruulum. ) Quiinfantem fuilfe eum,quemadmodum Gracé eft, in vInas fufcepiffe, falli vidécur.Nam & maior infante in vlnas tolli po- ambaülare poterat.Puerum ergo, non infantem ; fed innocentem Chriftus vocauit,& in medio cóftituit, D o03. Nifi conuerf fueri;z?f. ) Malé quidam ex hoé loco colligere videntur Apoftolos tunc in ftatu mortalis eccati fuiiïä,proptcrea quód dicat Chriftus, "if co- z.»erfi fueritis , e2* efficiamitu , ficut parunli , non intraliti itrare pofsent. Nihil enim aliud fignificare Chri- | ftus voluit , quàm non pofse 'eos in regnum czlo- rum intrare , nifi fimplicitate ; & humilitate fimile: | efsent pueris , quod non itaintelligendum eft,quafi v"Itmnbitio g/ïïfogo- : lorum an peccatum | mortale fïv erit, 2$ 4 — phonme Mola. afi naária, ]ur quid illis fit neceffarium , vt i non habent,con- |fandi,vt facere Heretici folét.Iubet nos Chriftus nó - lomnibus in rebus;fed in fmelicita.tc,humilitatc,in— . |quemadmodum Clemens Alexandrinus lib.r.peda- - [gogi cap. $. & D. Ambzof. ferm. 1o. interpretantur. : [hec Chriftus dicat dubitare le&or poteft : fed'id fa- : [cilé ex ïtgcedcntibus , & conífequentibus intelligi- ||terpretantux,domo cum excipere,fed quouis bene- uolentiz genere profequi , & vno verbo. beneface-| jre^ficut in iudicio di&urus eft;guadin vni de bz fratni- bus meis minimis feciflis mibi feciflis cap.25.40. Marcus,| |& Lucas hocíolüm narrant dixiffe Chriftum,cetera| que Mattheus fcribit, preterimittüt.Ideo,vt opinor;| AMizare inter fe opponuntur.Sufcipere,vt diximus, eft |brofij fermone 1o. interpretationem fequor , afina.| |tes commolendas circumagere folet. Qu ideo afi- inaria di&a eft,vt à trufauli;id eftab ea, quam homi. 412 CIOAN. MALDONATI COMMENT. quz in pucris eít, defideretur. Quis piicitas ii (ed proponitur enim in regnum celorum intraret ? -Imaximum humilitatis exemplii;non vt ad illud om4 - : ; N ; . nino pcrucniamuszfed vtaccedamus ; quàm proxi- mé poffimus;ficut iubemur effe perfec ficut pater "hioffer celeftis perfe&tus eft c. ;.48. Neque figmifi- [catur Apoftolos nontantam habere humilitatem,| - vtinregnum czlorum intrare pollint : fed oftendi- parent:fi habét;conferuent.- Quod autem dicit , sij ditad eorum atatem,qui cum grandes iá effent, de- At Chriftus Apoftolorum ambitionem reprehen- dit.Fateor;fed non continuó fequitur eam ambitio- ingreílu regni ccelorum impediret:;potuit enim effe credere. Denique aut ifta , autalia meliori ratione excufandi Apoftoli funt,vt Chryfo.excufat;nó accu- nocétia fimiles effe pueris , ficut D.Paulus r.ad Cor. 14.20. Nolite pueri effici fenfsbus od malitia parawhi effote, $. Et qw fiæþeperit- vnum,pm'uulwm talem, ) Q&gorfhm tur. Vuit probare eü maiorem, qui minimo fimilior eft:quia fibi puer fimillimus cft,& ipfius perfoná IJgc-- rit;id autem probat,quia qui paerum/fufcipit;ipfum fuícipit:fuícipere veró eft non folàm , vt quidam in- quiahzcíummareierat. . . ; ! ; , . G. Qui autem. (candaliXauerit. ) Argumentum eftà contrario,vt Chryfoftomus,& Theophyla&us mo- nuerunt;fcandalizare auté hoc loco nó fignificat, vt jaliàs,malum prebere exemplum: fed iniuria ali qué (afficere , quemadmodum Chryfoftomus , Euthym. & D. Thom. animaduerterunt. Quod exantithefi imanifeftum eft.Sufcipere enim paruulos,& fcanda- bcnefacere,ergo- Ícandalizare malefacere, id eft affi- cereiniuria.Paruulos veró hic appellat non iam eta- tesqualis ille erat,quem in exemplum propofuerat; fed moribus:quia addit,qwi ip mecredunt.ij enim . süt, quibus iniuria plerunque ficri folet, quód homines fimplices,& abie&ti habeantur. nus dicitur,& fuperiore maior effe folet. Perfpicui enim eft Chriftu Prcggrade molá iignificarevoFuiHc. Id mihi propterea nó placet, quia Chriftus no Gra- ce,fed Syriacé loquebatur,vbi ea nominis ambigui- jtas loc no habet. Itaque Hilarij canone18. & Am- riam molam vocatam efle , quam afinusad multa: O efficiamini,non fignificat eos tales non eíe , (edallu-|. . gbercnt pueri fieri,ficut Ioannis.5.5.Nicodemo dixit;|- Nifi quis venatus faerit denno,no potefl viderevegnum. Dei- nem fuiffe tantam,vt mortale peccatum effet , & ab|. veniale : & eiufmodi fuife pium , & religiofum eft|. - Mola afinaria, ) Plerique molam afinariam vocare |putant inferiorem molam,que Gracé Zyoc,id eft afi- C D E F T EIHRUDPOSNME [trefatilis effe folet. Adnotat Hieronymus hoc inte; |veteres Iudeos vfitatum fuiffe füpplicium, ficut nüc 4 ! | .g.d;füp-erbiam,comm quam loquebatur,allufit,ficut - [£ap-tt.25-dixit; Et ?2 Capbarnaum nutquid víque in calis ( jexaltaberisfofaue in infernum dq/äendesæ(ngod autem D. - Auguftinus libro r.qq.Euangelicarum Cap.24. mola k;athnaxiam peccatorum pondus;quo homines depri-| B muntur,effe dicit;alleeoricum eft. Ed |quemadmodum,fi Latiné diceremus;magnum m [nonnulli eos intelligunt;qui fcandali au&ores (ünr, |quafi eorum: Chriftus vicem doleat: non enim qui - quibus dixerat;aw autem féandalizauerit vnum de pufil- [fecerat , addit multa illis fcandala imininere. In eo [Chryfoftomo;Euthymio , & Theophyla&o nonaf. |fentior,quód exiftiment ideo hoc dixiffe Chriftlumj]. vt eos,qui Ícandalizandi crit,repïehe;fde:ct;quäad— - |dalizari peccatü elfe,quia infirmitatis eft. Ceterü, vtj |peruerfitate confiderata , vt Chryfoft. Hierony. Be- |hominem illum Iudam vocari putauerunt,vt Phila- Idala vitare debeamus , víqueadeo vt manusabícin- fententiam;totümque hunc verfum, atque fequen- tem cap.$.29.30.expofuimus. autem Chriftus propofuit;quia multo maior quàm] homines nefarios , ac deteftabiles Tepultura indi- gnos iudicantes.in flumé mereimus.Forte Chriftus| 7s Fa mundo à (Fandalis. ) Ita Grec*locutus eft, do periculum à fcandalis imminet. Mundum autem patiuntur,fed qui faciunt fcandala, miferi fant. Ma- &o fubfcribo , mundum vocari eos , qui in mundo|. Íunt, quos paulloante paruulos appellauerat , & de ls iffis. Quia enim decorum fcandalo mentionem 13,13035 paullo ante eos , qui Ícádalum erát prebituri, reprehederat.N6 enim folü fcádalizare,fed etiá fcá- aliquando fcandalizari peccatum fit, vt cum Phari- Íci Chrifti miraculis fcandalizabantur,ea interpreta- |tio apta non eft , quia, vt ex ijídem auctorzibus ver-]. fu precedenti docuimus,fcandalizare hoc loco non| eft.Itaque non reprehendens fed miferans Chriftus| dicit,Fa mundo à fcádalis Neceffe efl emm vt veniant fca - Idala. Necetle efle dicit;jnon abfoluté ; fed hominum da, Euthym. obícuré licet , videntur indicare. Illud etiam Chryfoftomus;ac Euthymius admonent,non quia Chriftus przdixit,fcandala vétura effe: fed quia ventura erant, Chriftum predixiffc. Obiicietaliquis adueríatiuam illam particulam, UVeruwstamen v« bomi-| pi ilu,per quem [candalum venitindicare hunc effefen-] fum , quamuis neceffarium fit Ícandala venire , non| proptereà,qui I&andalum.-feccx*it,culpa vacare. Ref-] qui illud facit;culpa carere.Quemadmodum quam- uis Saul moriturus erat,non idcirco , qui illum occi- diGtülpavacagi, .0 4 Verantamen v& bominiili.) Multi veteresauctores ftrius in herefi corum , qui Iude proditionem lau- dabant,& D.Hieronym.& Bedain huius loci com- mentarijs,& Ambrofius,aut,vt ego arbitror, Remi- gius in commentarijs in cap.r.1.epiftolz ad Cor. fed| manifeftum eft generalem effe fententiam. . 8. $5 autem manm tua. ) Docet quanto ftudio fcan-. denda,oculus,fi fcandalizauerit, eruendus fit. Hanc] 1o. "geli eorum. ) Probat non eífe paruulos| 3 offenden- " - | Af*nes vi brachiorum qixcumfemnt,&&fnm.üi gis Hilari0-,Chryfo&omoyEuthymio,& :b heefphyla; | fignificat fcandalum prebere , fediniuriam facere]: |Pati autem iniuriam nulla c,uIlPa » fed magna virtus| pódeo non eum,fed fimilem effe fenfum. Quamuis]- [alioqui fcandalum venturum effet , non propterei;- R— p n W cut&mPuf PO I'W a CuS al 5,&0 | ïmtis C(')mbf i;grlüm «inflddï"'m , j fs 4 . Molié 1o.in ! L l[ml(ccuü ndando puiquepno - fefn. gch & ;' l 7, & I d ii quodut ! ; í ^ l , üsinDam muionci | ijO?.lSa KH Xm(xom '&eä'*m*xm N of zz---— $- - RD HERESE A pet Tdonm : BD O PA , gmïz'odem--qï,loLufæ' U LT m | ! ifva l '&Chïiüoï ( Á ihptdos, à od ä decio Ia B E Id [ | ':mw inmj P fs CO ähon-m US)C[iAm m tra "om, f MT | x «!v,,' LAm [ k CUT ia H IT Y VWM EU *ü?n' "i * 1 n 4 "as s v'ä- wJ?, q&;nmür*« zfrïuüffaf, &;v L] T md-/ai; * " " J (Inai " MU mïmïüücm? uN " N O mora Y ' N TU N 'x - du ^ AO N À l QUOAT M M—ENLUT .ngQ EEV'B.;, ; ] 'MÓMIINI 2 Haevrots il Ls d Jk'n,.l&[&' 5 A Dd ia '"»"*'"-ïcï'vï' n w Nv :'a: M at ha -X.*N, h*l ERN d NWN . x 1] 1 ! Mara — Gd hront 4':... : .ä-s-»äl«äwmï&hlh sowinn lod um vt k CUUA Y .C«-Mu Nul 4 F'UAI " » laA muientei v',m(i J :»?w ii Md ii Vaiil r " 1 l tl av Í ,v T T3 -u-v?;æ' ADEOUUEC , .'Lu.:,aaï Ptl "22 rtr 1 ht H'W)-u: u *.54 ï»mihhu h D : T utonmr! dj» ] .dentur nalcs» ! »" ; Am ;A,.. vmus 3dmono» " hJ E d " f ls du vetr P lP ,4.:& ':;ä;ï*».izï. M ( * .:) : — i "M«'*.J, l :;--Iïunn OOLA»' g w "ul::q/ 'vi fww* . | x ! T ^ AUf hn *C:ï,-;f.-w» J'Uh"u | : .. " ,L.,'.v naniti lk | UCC n E m , asgn m Va d M Qul P D | '!. ,-m.' m !Hmüj) , ..w'!a 1 L n MEOUILMA "TT uR ,&,JWWH n ] i De dngelis cuflodibus dagi'g(ïio. eIigelum cuflode re- dgná babet. ;A'ngelu 7 len[lode Ec- lelefie ha- bent, Uäïzgelmn ciflode fis- 4 Eaes lhabet. i :i ieZfngelum T babust. z. 8. Conflitwit terminos populorüm inxtà nu merum filiois - P , qei ao s n Qub o sorovuge YT N "— Y ;. ')'" : ä: Imétariorumi in epiftolas ad Cor«qui falsó Hierony-| . imo tribauntur epiftola r.c.r1. Hlud eri& nó perpétua| C1 guli homi- P "sss 'retur faper éossiomen meum, nomina quóque patrum iheori., JEt Atoruisi12.is.ex cómuni próeüldabiorop de Petros cum é carcereab angelo; nimirurm fuo; li-| beratus effec, foré(que note doraus intépefta tiócte pulfaret; di&um eft non Petrum , fedangclum eius! leffe; Ha&enüs omnes veteres auctores confentianty |[üftinus quzftione 0. earum; quas gentcs Chriftia- Inis FrOp&;qbbaxït,La&antitls*liblz.'ö. 15* & Bafilius in [Pfalrnumi a. & $8. & in c. 8. Efaise, & in lib.;.contra - |& auctor operis imperfecti homil.40.& sricronym. |Daniclem;&Tfidorus lib.1: defummo bono c. . & Origcnes quamplurimis inlocis, de cuius fiugulari| - IChriftum angelum cuftodem habuiffe dixerint; de m iquo Lucz 22. 45. di&um eft, apparuit. autem i an- ieusiodem : & . 'Cbïlfimnb z 5 - : . . NT r : É Sw | T& Chrifto veroDeo minimé digni. Habet quidern jangelos; à quibus fibi miniftretur; non à quibus cu- iftodiatut. Caluiniftz ramen, vt fapientiffimi fuo iu-| - |dicio funt; nihilcredunt, tantüm dicunt omnes an-, F 1coà nonnullis dubitatum eft ; an omnibus homini- 4T& . E offendendos;aüt cótemnendos,;cüm Dco tante finx curz, vt apud cum angelos habeátà quibus cuftodii- tur, Ex hocloco;& alijsnónullis cómunis opinio de angelis caftodibus nata eft. Primüm quidé ex Ícrip- ï : -t fig u al AE od st turis conítat fingulisregnis, atque prouincijs etiam, infidelium fingulos angelos effe ptzpofitos, Danie4 lis10. 13.20- - Quód & veteresauctores fere omnes; maximéq; Romanus Clemés lib. z. recognitionü & Cleiensalter Alexandrinuslib.6:Stromati, Chryz foft.homiliz 6i; in Matthzum; & 'Theodoritus ora- tionero.in Danielem collizunt ex peuteronomio c; i[rael fecuti Septüaginta Vef-ïï*:l)-netü';,*'?ui (Proü«l*ij*slfïä IFael aneelos Dei reddiderunt ; quafi fen us effet vriia cuique prouinciz,ac populo vnütiangelà effepráe fe&um. Illadétiam conftat Apocalypfis ». 8. 12718; quo quodammodo gubernetar datum etle , vt Hila riusin Pfalmam24. & GregoriusNazianzenusin oratione habità coram centuim' quinquaginta Epi- fcopis, & Hieronym. in c. t.Ecclefiaft. & au&or có- | ftianos fingulosangelos bonos habere ; quorü cura commiffi ünt.Sic enim hocloco Chriftus loquitut, quafi de re comperta, & quafi càm certurm fit fingü- los homines angelum aliquem habere; paruulorum, id eft iuftorum angelos aliorü angelis preferat.Idem qui eruit me de éuntba malus benedicat puérzi i[ho 'e" inie- & 3. 1.7. & 14. vnicuique Ecclefue vnum angelüin; à| ex Genefi c. 48.16.colligitur. Z4ngelws, inquitIacob,| Eu"bmïü;&asþifitü (ancto, Chryfoftom" hoc loco, in c.66.1faiz,& in cómentarijs huius loci, & Theo- doritus lib.s. diuinorum decrétórum, & orat. 10.in fententia pofteà dicemus. Lógius Theologi quidam Inec mali;nequerecencfimi progreffi funt, vt etiam gelus de cielo confortans enm. Sedhoc & paradoxum eft, eclos omnium hominum effe cuftodes, qnia vt ait D.Paulusad Hebrzos r. 14..ï'0mm-: [ün't' adminifmtvrä | [pritus m mimifleriim mifet propter eos,qui bareditatem ca- piumt fälmäf'. Sed finamus cos fua vtiimpudentia. De bus,etiam n6 Chriftianis, dati fint angeli. Origenes enim tra&atu in Matthzum 6.' & auctor imperfe&ti hom. $. videntur exiftimalle folis baptizatis datos tétia eft;& ca cx fcriptura;& ratione refutatur. Nam X 24 cífe.Sed & omniumaliorà auctorum contraria fc:n'f-i À dporo ddc eHt p i r $ E X |Quod etfi aliis modis intelligi poteft, poteft & hoc: ;[in adminiftratione regnifui Deüimitari: & qucm- 'Jadmodum Deus fingulis hominibus (ingulos ange- . |lospreponit ita eum opponere fingulos demones, |Videtur antem Chriftus,cum dicit , asgel; eorum fem- dper vident faciem patris mei, aliquidfingulare paruulo- ineori. — Irumangelisattribuere, quaft czteri minores fint, & io'opititetie D. ; jdem Origenes homil. in Lucam 55. -hinc fuüm cón- Ifirmat ertorem;quafiangeli etiam beati propter ne-j4»ge |gligentiam cuftodiendorü hominü fuam aliquando flodibus. Ibeatitudinem amittant, quafi fenfüs fit aliorum ho- |[minum aneelosaliquando videre: faciem Dei ;' ali- Ifcriminis inter parnalorum, & ceterorum hominü langelos indicari: fed nec illud .quod Origenes; nec .illud, quod Chryfoft.pütat: fed maiores effe paruu- |lorum, quàmaliorum hominum angelos. Quod ne |quis miretur, intelligat hocloco paruulos non pue- |ram maiorem,quàm aliorum hominum haberetota| Jfcripturateftatur. Maioresautem,& honorabiliores| - lex effeu probat;quia femper vident faciem Dei:nó quodali;j |brzi fignificentDeo aliquem effe propinquum ; & |verfari folet. Ita loquitur regina Saba de feruis Salo- inium omnino bominü (alutem quzrit, in qua pro- [curádaan gcl-omm vtitur minifterio , quia omanc ad- jmumiftrarors funt [pyritus propter eos , qui hbaredmatem capt- jwet falutzs, Ylad etiam apud auctores minus eft cer- |tum,án finguli homincs non folüm vnum;àquo dc- . ffendantür;s fed'etiam malum ; à quo impugnentur, B jangelum habeant.Sed tamen & hoc ipfum antiquil- Ifima traditione nó Chriftianorum modósfed etiam IHebreoruni traditum eft, vtfcribie Rabbi Motes [libro3: More c:25.Quam traditionem ex antiquo li- [bro Paftoris, & ex epiftola Barnabz, quam olimin- [ter.'Chriftianosin magna auctoritate fuiffe legimus; |veteres auctores probare folent,vt Origenes homi- Ilíà 1o. in Lacam,& lib.;.de principijs c. 2 & Caffia- Intus collatione 8. c17.& collatas.c.12.& Beda in cap. itraditione folüm , fed plufquam próbabilibus fcrip-|.. irei veftigium infcripturanotari;/nam D. Paulus.da- iturz teftimonijs femper efteredit; fin$ulos Chri-|— **-4 quafi illifaciem Dei videant;alij non vide&t.Et qui.. frinfideli Grzcorum ; & Perlarum rcgno angelus prafectas eft, & fingulis ctiá Grecis,& Perhis homi. Hoxgee nibuüs ah'qqc*m;.fdatäufrn'cch angüluïm cre dendum cft: delei ha. imaiorem. enim hominum , quàm regnorum Deusbr. Icüram habet.Et iton folüm Chriftianorum, fed om- v/celum castodomn : Vtrsm fin- uli bhomi ; nes malum| angeliy ba- beát, à quo mbpuenen H á : 2.Corintb. 1b . Origenäiq error de angelis Cté- quando non videre ; quia aliquando homines bene, eulare paruulorüm angcelis tribui; & non omnes fa- áliquando malé cuftodiunt; paruulorum autem an-| [gelos femper videre , quiabenefemper cuftodiunt. |Cum ergó paruuli diligétius ; quàm cateri homines, |ab angelis cuftodiantur, offendendos ; contemnen- [dófue non'effe.Chryfoft.ctiam exiftimataliquid fin-| ciem Dei videre ; fed eós , qui füpremi ordinis fünt fignificarique hocloco paruulorum curá fupremi: an'gelis"cöliülïääi effe." Credo égo certé aliquiddi: " ros,fed homines iuftos appellarijquorum peum cu- effe paruulorum, quàm aliorum hominum angclos jangeli non videant;fed quód ca phrafi He- fanuliarem. Su mpta énim eft ex aulz confuetudine quior eftreei, eóque frequentiüs in eius confpe&u monisz. reg. 10. 8. Beati viri tui, 77 beati ferm twi hi,qu'ï f'ant metaphora,vbi quó quis honoratior eft; có propin-|. - Ab. 2.. me* '4411 C.;. od d 416 1OAN. MALDONATI COMMENT. AÉ W.mt coram te femper , 2* audiunt f«.;pievntiæm« tuam. À. iNotauit Gregorius , & D. Bernardus fermone 5. de, . |dedicatione Ecclefiz colligi ex hoc loco poffe;quod |omnes poftcà Theologi docucruntangelos quocà- que eunt fuam fecum beatitudinem ferre;id cft fem- per faciem Dei viderc. Faciem autem Dei per meta- phoram Chriftus appellauit Íplendorem -ciïentlc;dl— juinz, ficut facies , aut potius vultus hominis eft , in quo períona tota refplendet. Es 1. Fenit enim filiua homing fdluar:;qmtlpcriemt. JSe- cundum hic eftargumentum , quo probart Chriftus*] contemnendos non efíle paruulos , quandoquidem " |propter corumfalutem filius hominis venit. Simile argamentum apud D.Paulum legimus r.ad Cor.8.1. [ez- peribit infrrmus in tua con[cientia frater , propter quem Aehbrifisa mortun eftí Loquitur autem Chriftus ex ho^ minum opinione , qui exiftimanteos , qui .maximäi iufti funt, quia abicétos & humiles vident, maximé cfIe pegcatores,ficut Pharifzi.czco illiquià Chrifto curatus fucerat;,dixerunrToannis 9. 34. i2 peccatzi natw es tofuté , €7 fin doces nos $ INec cum hoc Chriftus dicit, jindicat ceteros homines non perijfle: fed tantüm fi- guíficat fe propter peccatores veniffe. 1ta vt ; fi quis |peccator non effet;propter eum venturus nó fuiflet; quemadmodum c. 9.12.dixit non eff opss valentibws me- - Meeus , fed male Bbabentibw ; vbi cópiofiüs totum hunc locumexplicauimus. , | 1526 892 fuerint cemium ones. ) 'Tertium eft argumen- jtum ; quo bonus paftor exemplo paftorum probat | ,p,l;uxis fe facere pamulorü,id,e& corum,qui peccato- re$ habentur , quàm aliorum hominü falutem. Nec Iquicquam in'hac parabola difficile cft5nec enim , vt [paullo ante diximus; fignificaturaliquos fuifle ho- . ]mines,quinon errauerunt fed tantüm proptereos;| : 55 [quierrauerunt , Chriftum veniffe, De co autem in- .^ Her interpretes magna difccp tatio eft, quz illz 99. P Jntoues, quz non errauerunt. Vetuftiffimi aucto- Ircsangelos bonos dixerunt effe. Oues enim Dei cffe joinncs creaturas rationales,cx quibus aliz,;id cft ho- jmines erraucrinits alie ; id eft angeli non errauerint. Mtafenfiffe videtürIrenzus libro 3.c.21.& 19.& Ori- Igenes homil.z.incencfim &homil.7.in Iofue, & Cy- jrillus Hierofolymitanus catechefi 15. & Hilarius hoc j,lpcg,«& Ambrofius in Apologia Dauidis c.«.& Gre- & Athanafius q.2.Sed dubium non cft; quin de folis hominibus Chriftus loquatur,nifi, quod abfurdiffi- [mum cft, cum Origcne dicamus ctiam propter an- [gclos,quipeccauerunt;aducniffe.Scnfus igitur cft nó |quidem eum reliquiffe nonoginta noucm oucs,que . |non erraucrunt , vt vnam,; quz fola erraucrat; qua- irerec : fed tanti vel vnius hominis falutem facere, vt fitantüm centum effent homincs, quorum vnus tá- tüm errauiffet, nonaginta noucm reli&urus effet, vt Chriflus so vAdam n peccagät. |veniffet fa. . lþnvdi.ciun], magnum argumenturm ad corum fefC'l*' | jente patrem veflrum , qui m celis eff , vt pereat vm de py- fs iflns. res facere folcnt. Magnum ipfius erga nos charitatis lendam opinionem , qui etiamfi homines non pec- caffent, Chriftum venturum fuiffe docere folét. 11a- Ique verfu 14. non concludit Chriftus fic, fe nona- |ginta nouem oucs,quz non erraucrát,vt vnám,quz erraucrat , quereret, reliquifle ; fed fieson eff volunta; .34.5/c.)1d cft ficut paftor ille non patitur vel mini- p lenim de diuina voluntate , tanquam de aliquo de- C gorius homilia 34. in Euangelia, & Theophyla&us.|. i&nius opinionis & hocloco nicronymus mcminit, r illum vnum quzreret : quemadmodum boni paíto-| : [reat. Intelligitur cnim comparatio,ficutin propo- lita parabola , qua latetin vna illa fyllaba, fjc , quafi Vl.tem' dicit ante patrem.vefirom, Hebraiímus cft ex re- Igum edi&is fumptum., quz ab corum conípc&u, |vt.firma habeantur , dicuntur prodijífe. Loquitur cteto. efntepatrem autem vefirum,potiüs,quàm antc imeum dixifle arbitror , vt accómodaté ad id, dc quo lagebat, loqueretur: agebat veró de Dei erga homi- rn,,cs;',va,,m,o,rc , & miftricordia , quod vtrumque patris (eitproprium. .. | neraliter vocatomnem Chriftianum ; de álijs eniim |non agit, vt conftat ex verfu. 17. dic Ecclefie, & , fi Ec- |dlefiam non audiuerit , fit tibi. fieut Etbmeus , e* publica- Iw Nam Ethnicum,& publicanum fratri opponit |hoftem : fed mifericorditer, & tanquam fratrem cffe; |nit, vt faluaret, qued pcricrar. lo ute.) Quidam hzreticorum i LÉ hterpretes expo- Mecretéque eum,qui peccau it.eflecorrigedum.Nam| Paulus i.ad Timothcü s.2 o.Deberentinterpretatio- Jnem aliquo exéplo probare; s te idé cffe; atq; priua- jtim.Potuiffent dicere Hebraifmü cffe, qualéPfalmo mam ex f?o grege ouem perzrc;-fed magis eius, qua] - |perij;, quàm carü;quz non perierunt;falutem amat; fic on ei volutas patre vefiri, vt vcl minimus ex ijs pe- -Hg. Srautem feccanerit in fe frater mwä-) ,.Frka't'rcml 'ge—. |ScEcclefia de ijs non iudicat,qui foris funtz. ad Co-| - Irinth. $. 12. proprié tamen illum,quem verfu 1.pu-| ^ fillum appellauit, nuncfratrem vocat, docétque| ^. eum, fi quidforte peccaucritnó fcueré,& tanquam| gractandum;ficutcum filius hominis tra&at,quive-| |nuntpriuatim,& tefolo Íciente:tüc enim priuatimj|- jeos,qui pu blicg peccat;publicé arguendos.docet D.| D go. 6. legimus tibs fl peccati , id cft íccreto , téque| ffolo fciente: fed rcpugnat huic interpretationi D. Lucas c. 17. 5. $1 peecauerit , inquit; m te frater tusa , m- geripa lm y fPpawirentiam egerit , dimtteili, Loquitut ergo Chriftus non de co, qui fccretó , fed de co , qui |contra nos peccat, Repugnat & Petri interrogatio nfra yer. 21. qwoties peccalit n me frater meus, e7 dimuit- ftam &* Dc quibusautem peccatis hoc intelligen- dum fit, meritó. quari poteft: quia quzdam ciuf- nodi videntur cffe, vt non fit, qui peccat, priuatim icorrigendus. Origcnes tractatu in Matthaum 6. de ifolis venialibus fiue contranos, fiue:contra Deum T N imone 16. de vcrbis Domini fecundàüm Matthzum, his tantüm, quz contra nos, non deijs, que contra .Deum fiunt; nam ca. non effe diffimulanda. Credo 'ego de otmni peccatorum genere fiue centra nos;| ihiue contra Deum agi. Spe&andum enim eft Chri- ifti confilium, vt peccantem non acerb&accufcmus; Ícd benigné corrigamus. Dixitauté,/s peccauerit m t6) quia tuncacerbi, tunc acres, tunc diferti reprehen- fores effe folemus , cum cos , qui coptra nospecca- (ftusibi nobis frenum inijccre; vbi maximü pericu- jlum erat;ne przcipites ageremur:tamen ex vna pec-j jfactis interpretatur. Hilarius, Chryfoftomus , Hic- ironym. Ambrofius in c. 17. Luce , Auguftinusfer-| [ITheophyla&us,& Euthymius de mortalibus; fed de]. juerunt, obiurgamus. Et voluitfapientifbme Chri-|. catorum fpecie totum genus intcelligendum cít, nifi fi quidaliunde obftat , quo minus fraterna cer-, .rc&tio fit adhibenda. Dubitari potcft , cur non dixerit, MM REE m sU [dicat; fic minus vult Deus perire minimos iftos]| .. - Iquàm maximos illos. Idem altera parabola filij per-| 4 : diti aplld'Lucam C. 1$. 24« 32. dccla"tamr, Q;öd au«s 7* iipitaici | geih W. . giglocó " .| jur, 0" al wdrpriäf m T m W a &eb&r gnu n Qu [cam T li r frtrtios ] m poriget 38 at f i eiratet t f frac (tlesafl iloidev GUf Ho lristrlin n du intum int ttetiton t o tareur n ts düo,rdm deindefe Alliberi d; inmwm, TO fertium hibendi ( Chri[lus I dle ag 1.m'nimum, " It digrim . 17' &Wd þ' hi p xl E an, i;; - , "Q cre mf ( kedireponitu ticonm WO ptofrs- 8 n Ecdt(mocax olamadku fiatimvct(ui COf M LT ütem h'gan 982 (ed( p h li l L L * l t QIie T . i MQ?(«.* I l PVU n* st Vi .7'»'1.4;' ! RI Qu wïcD*ïir'mi' $ , MUA E '.'f(ï,« hs P &Wmüüf L | | i hus t | lh" &u- ;'- '»'ü ., ; M Xhmq.' «*j*«m h. VMU ) ::C Lmh " s "- 4 L. ? D 1777 90 ! "Ul ff|, ;R, Jl L M ii lo lbl ; At T b sl ? 1 AU TO T OQPOH" .' : : l W '. LE j wf'* A n WLOCI d (s D. Quem w M -*-vlü*k u *:wwmu.ï " " VAm ] l Wiud W AR MA * VOa QR . | * ho te LOm mtmte Povs s Ls H TIPMNME : ] l2l "VTA . [/ Fobet n H i IT ID IBECEPECIS o^ Vrosh^ mtm m asll Hum Vi * t j l 96 1 ! lo nhrttodom N T '»ïhlg-hlw.ag M *ï'H ,« mlr* AL L IEIQOS QG Uv " * " - pAor ECUEEENILONT Mi N , e h " ^ w htl a v NH t BW -u»r*-&-gägu .A ': " . P Len/! THEITED ,'l!l;,hü;;f! u[etm'..-» -mwwull..a: i / t 4 Mdl "37 F ul ':JH' " ,u m L F ! , i » u 'H'7Nw"ä?,üï Á iALiïq POTl h', : Wïj' i ! euttt m hth .I'ü v aL,w,:;/!nk M ! à " H a 4 /,',F, .lq"m) f MAL 'ff' L,Mu*»'ltün d L » " ...,-.'x kjaf "W. T Te nv i W ) - " u - n ( Uon i fortt [ 3*, g (( 1 Ü m r i ] . Jlufoe 2 sant ! W.»"ï'!t&n (:'»'yjci..w' xocw""'ö 4 f t : A a!u&.w "PT. m 1 '-.,&ï v . w .?Z-a« ) ) à . r l'".".'"' bv v t uv t r " * ? j "t (1 j r at n : "M , hn (f Dwd ^10$, U (tnm | T i | u d r NI ? D. L ? r » U od E -ALJ'? à v I A Y * df W*l'.ïlï!v*m' « , u Ri T äd* p" ','"";;';æs*; & E», ii d ia | LU) W mg ls 00 WO LA / 408 CIN;MATTH. CAP. XVIL . 419 idixerit , ff peccanerit in te frater tuns , dimitte illi , ficut| À bitare non poffumus de Ecclefia , nori de Synagoga lalijslocis dicere folet c. $232 4-S/offers monus tuum 4d| — di&tum effe.. Alij ex eodem haereticorum grege Ec-. : aliare , « ibi recordatus fueris , quia frater tuus habet ali-| — clefiam quidem Chriftianam intelligát: ledominem; | quid admer[um te,relinque ibi munus taum ante altare «* | — |Chriftianord multitudinem interpretátur. Id etiam vade pritus reconciliari fratri tua BC c.G.x 4.ff enum dumifero- | abfurdum ;.& quiaomni multitudini dici non po- tis hominibus peccata eorum; dimittet ey* vobis pater uefler| — teít, && quia,fi pofletnihiliuuaret; quid enim 1mpc- caleflus delifta veftra. Refpondeo in hac affirmatione,| riti arcifices,quid foemine peccatori facereneDein- corripe eum inter te,c2* ip[um , acitama negationem de-| — |de quia illi proculdubio Ecclefiz dici voluit, cui fta- liteícere ; perinde enim eft, ac fidicdfi peccaucrit! — tim dixit, queacumque alligaueritu [nper terram , erunt li. frater tuas , ne continuo eumaccufes, necontinuO| e«ta «* incelo:hocautem non omni multitudi nijfed à Corretlio leum ad Ecclefix; iudicium deferass prits peccatum| — jfolis Apoftolis,cum quibus Chriftus loquebatur,& : fraterna Cön*igc.An autem omnis,in quem peccatur,vel qui D. Jijs;quiin eorum locum fuccelffuri erant,di&um cft. ' | q:þl;nu:d? peccatum alterius nouit,&caninomnipeccati ge-| — |Pratereà quia ne apudipfos quidem Iudzos omnis | æd/iib? d4.|nere eum , qui peccauit corrigere debeat,ex Tbeo-| |populi mul;itgdo: fed foli fcniores & Afchi(ylïagü-" : logorumregula iudicádurm eft, que ex verbis.Chri-| |giexcommunicare confucuerant, vt nónulli etiam i fti colligitur, £, inquit; te audierit,lucratus erisfratrem| — |corumdem hercticorum interpretes annotaucrunt. a ]rumm.Cum ergo fpes eft fpiritualislucri,corrigédus| |Denique perpetuus víus Ecclefiz docet huiufmodi | eft frater; cam non eft,aut accufandus coram Eccle-| |hominesnóad totam multitudinem,fedad eos, qui | lfia,fi fru&us fpereturjaut Domino relinquédus , (i| igandi,& foluendi poteftatem habent,etfe deferen- [non fperetur.. hurgzirt | — ] [dos:qui, quia Ecclefiz gubernarores funt; & to- 16. " £dbibe tecum adbuc vnum , vel duos.) Dubium,;| | |tiusEcclefiz perfonam reprefentant, Ecclefia voci- l jcur teftes poft primam admonitionem adhiberiye-| ^ |tur:zquemadmodum D.C ryfoft.& Euthym.monu- llit. Quidam proptereà inquiunt, vtfeuerior fitre-|C |erunt.Sic enim & magiftratus, qui Rempublicá ge- Iprehéfio, & pudere eum;qui peccauit,propterpre-| runtRefpublicawocantur,& quodab illis fit, à Rc- Mentiam teftium inciprat. Alij, vt conftet teftibused,| — |publicafa&tum effe dicitur. Quodergo D. Paulus . i [qui corrigitfuo fan&um officio,vt Euthym. Alij,vt| — jad Cor.5. B. 4. dicit, ego quidem ab[ens corpore,pra[ens au- 1 l fenon corrcäerit,is,qui'admongt,tc&es habeat,vt| — [rem fPiritatam indicau , vt prefens, in nomine Dominimo- | leum coram Ecclefia poffit accuíare, quemadmodü| — fIri lf Chrifli congregatis vobis tradere buinfmodi Satane, . * Imulti noui interpretes exponunt. Alij,vt quicorri-| |Xquodex Terul.in Apologetico nonnulli profc- |git, faciliüs ei, qui peccauit; perfüadeateum pecca-| — |runtíolitum fuiffe, vtin Chriftianorum congrcga- uiffe,cm id non ipfefolus;fed duo etiam , aut tres| — |ionibus de peccatoribus iudicaretur,nihil hunc iu- teíles affirment,vt Chryfoftomus; Auguft. fermonc uaterrorem. Illud enim folàm inde colligitur corá illo 16.de verbis domini, & Theophyla&^ interpre-| |multitudine ; fed nonà tota multitudine iudicia ex- tantur. Hoc probabilius. In hanc enim fententiam|D lerceri confueuitle.Nam & D.Paulus diferté dicit fe; legis teftimonia ex Deureronomio Chriftinducit;| |nonautem totam Corinthiorum Ecclefiam fceleftü - in ore duorum, vel trium ..feff i"m«/fdl:?ifbmne vffþwm. Hoc. - lillum hominem Satana t:adidiife.AIter hzreticorü Sebaftian? tantüm interelt, quod in Deuterónomio Deus ter-| | [interpres , qui hocloco pro Ecclefia Rempub. ver- Cafeui. rere calege voluitc. 17.6.& 19.15. ne quis vno tütum| |tiG;ridendus cft,non refutandus.Quamquam iftz ri- Iteítes fedvt minimum;duobus, veltribus condem-| | |diculz ineptiz periculofz funt, que Ecclefiam in : narctur : hic autern Chriftus dicere voluitduos; vel| — |Rempublicam,& vt dicam clarius;in politicam ho- ttcs teftes ad faciendam fidem fatis effe. Vtrum auté| — |minum nihil credétium congregationem vertunt. u- 'duo, vel tres teftes fimulan feparatim,primüm vn^,| — |Colligiturex hocloco Ecclefiam vifibilem cffe,qua Ecclefia deinde fecundus, aut duo; poftremó tertius,auttres| — [noftri etiam herctici inuifibilem;aut potiàs nullam vfiiln. | adhiberi debeant;nó fatis eftexplicatum. Etquidem| — |nobis faciunt. Quia enim Ecclefiz iudicium refor- Hieronym. primàm vnum,deinde alterum, poftre-| E |midant, videri pofle nolunt. | E mó tertium adhibendum putat. Sedex fine ,curad-| | — sie eibi fieut Etbmiews, v publicanms.) Alludit ad có- hibendi funt, & ex fententiaDeuteronomij , quani| - |fuetudinem Iudeorum, quiab Ethnicorum, & pa-| . Chriftus in probationem citat; perfpicuum eft, non| — |blicanorum , quos pro publicis peccatoribus habe- | effe feparatim, fed (imul,vel ditos , vel tresteftes, ve| — |ban t,confuetudinc abftinebát.1taque fenfus cft cos; r" minimum, adhibendos. Nóenimin orevnius,fed| |qui Ecclefiz iudicio non obediunt, nó aliter quàm, - |in ore duorum, vcl trium ftabit omne verbum. | ifiEthnici effent;cffe vitandos. Quod duabus de cau- t7. Quod ff non audierit eos dic Ecclefie,) Id eftfi neil-| — fis &eriiubet Chriftus &,vt qui eiufmodi funt, cum lis quidem crediderit , tunc tibi licebit ad Ecclefiz| —|fealienatos ab Ecclefia viderint,refipifc&t, vt ait D. iudicium frattem deferrezaudireenim hocloco pro| — |Paulus 1. ad Cotinth. 5..vt fpiritus faluus fiat;& ne; Caluis, i, Obedire ponitur ex Hebraifmo, vtfxpealiàs. Quidá] — |qui fanifunt, corum confortio cótagionem trabit, barm. ey |ex hereticorum interpretibus nomine Ecclefiz hoc F |vtcodem loco verfu r.indicat D. Paulus eumi buisf- : Bcz4 in |loco profusabfurdéIudzorum Synagogam intelli-| — modi nec abum [umere, & ad Titum 3.10.31.bareticum bo- 4—". eunt. Nam nufquam S$ynagogain nouo Teftaméto | — |mmem poff vnam,e" fecomdam correttionem dewita , feiens, Ecclefia vocatur,quemadmodum D.Auguft.in epi-| |qw4 [nbuer(ue eff , qui eiufmodi efl. EcD. Ioannes 2. epi- t ftolamad Roman.& in Pfalmum $1. obferuauit; &| — |ftola ver.10.n1.5 qui veuit 4d voss «g- banc dotirinam 1 ftatim verfu fequenti de ea Ecclefia loqués; cur pec- adfert,molite recipere eum 1n domum,nec aue ei dixerité. Qui catorem deferendum effe dixcrit,quecumque,inquiG | — enm dicit ei 4ue , communicat operibus eius malignis, E.Aaí- 4[lzg4uerz't:3f fuper terram,erunt gata e9* im calo : potcítas modi fünt omnes , quos excommunicauit Ecclefia:| - autem ligandi;atquefoluendi nonIudeorumSyna-| |cxcommunicatorum veroó raximé harctici:hereti- Em gOgz , fed Chriftianorum Ecclefiz data eft ; dcinde; corum maxime Caluinifte,quorum fermo , vt can,-,gw.t;;ïïfj?æ cum id Chriftus non Iudzis,fed Apo&olis*icat,du- 'lcer,multo magis ferpit, quàm corum , de quibus i'dï : | ; ; 2.ad Timoth. - 1 AL r T Pätejlk«s eXCOmmie nicádi Ec- «lefie tra- diia, Mactas,& Anaftafius q. 2-in fcripturám,nefcio etiam » : í $6 E Lb.Ary Jg ^ : |vtopinor, contextu, confecutioneque verborum: |uere; tamen Apolftolis fingularem proprie ligandi, luerunt; fed docuerunr. Facile error vterque refuta- [tur; perfpicuum enim eft Chriftum eum, contra . |quem peccatum elfbteftes, & Ecclefiam diftinguere, -4& foli Ecclefiz dicere, qææmmque'al]gamritv faper |Ecclefie liganti non obediucritfit tibi; contra quem |peccauit, quíque eum detulifti, tanquam Ethnicus, lalius qui ligat, & foluit. Illa maior quaftio , an de labfoluendi in factamento Ponitentiz ; aüt, fi dc fa- 420 IOAN. MALDONATI COMMENT. PU. 2. ad Timoth.2.17.dixit D.Paulus.- : : I8. Quacunqne alligaueritis) Origenes, & Theophy- an Chryfoft. (obfcuré enim dicit) hzc verbá ad om- nes prorfus Chriftianos exiftimát pertinere decepti, quia enim dixerat Chriftus paullo antejff peccauerit o tefrater tuus, &c nunc diXir*,qzmmmqäed/lgaueriw fioper terram , erunt ligata C m 'Eælo'? ( quacumque folueritis f'per terram , erunt foluta ez' im cele , putauerunt hec verba ad eos folos, contra quos peccatiüm eft, perti- nere, quafi fententia fit, fi illis iniüriam remiferi- tis, Deus etiam remittet, finon remiferitis; non re- mittet. Eundem errorem Caluiniftarum interpre- tes haufiffe non contenti maiore auxerünt errore, quafi nullam Chriftüs Apoftolis poteftatem, ac nec Petro quidé ipfi déderit; quam non omnibus Chri- ftianis conccflerir. Sic quidam eorum; quiapudeos do&i(limi habentut,in hunc locum fctribunt. Vete- res illi au&tores; etfi in' interpretatione huius loci magis alleeoricé;quàm ptoprie locuti funt; quafi v- nufquifque poffitalteri, dum illi parcit; peccata fol- o atque foluendi poteftatem datam*fuille non nega- terram, erunt lg'gam e2" in celo. Deinde cum dicit, f; Ec- clefiam non audierit; fit tibi ficut Etbnicus , « pablicanus , quis non videtEcclefiam ab eo; qui ad Ecelefiam peccatorem detulit; diftingui, fenfümque effe, fi & publicanus? alius ergo eft ; qui iniuriam accipit| Íola externa ,& vtita dicam politica Ecclefiz pote- ftate hic agatut, vt quidam neício an fatis Catholici videntut exiftimare.Dubium non eft;quin & de ex- terna, & dcinternaligandi poteltate Chriftus lo- quatur,cüm dicat, Quecunque alligaueritis faper terram, erunt ligata e* imcelos ey quecunque [olneriti fnper tev.. ramyerunt foluta. e9* i calojid cft apud Deum; quod enim apud Deüm ligatur , & foluitur, non folàm extrinfecus, & hominum opinione; fed etiam in- trintecus, & re vera ligatur & foluitur.ÁAdde quod, qui aliter interpretantur , Chrifti confilium non in- telligunt: voluit enim Ecclefiz tribunal vltimum: effe, ad quod effent peccatores , càm aliud non effet emendationis remedium , deferendi. Ideóque fum- mam illr cribuit poteftatem : fümmam autem non| tribuilfet, fi maiorem illi non dedilfet; quäm om- nis Refpublicaiurefüo habet, vt bomines perni- ciofos mittat in exilium, quod in Ecclefia eft ex- communicare. Quid autem fit lieare, & foluere, &l]. quomodo hinc Confeffionis prxceptum neceffario colligatur c. 16.19. expofuimus. IHlinc,quz híic dcfi- dcrabuntur, petenda erunt. Poterit aliquis obijcere ex hoéloco colligi, autnon agi hic, nifi deexterna excommunieandi poteftate, non antem depoteftate cramento Penitentiz agitur,aliud é cótrario (cqui, nemincm poHe, qui facerdos non fit , excommuni- 1 j i ass QUE pQ d n s " caresquod Ecclefie vfufalfum effe conuincitur.R ef- pondeo proprié de fácrámento Parnitentiz Chri-|- | À -effe poteftatis per facramétum Pcenitentie ligandi;] 4 * - lenante , facilé fint confecuturi ; fed hoc ipíe Hiero- ,tem non abfoluit , prinatim quodammodo excom- municat;quia facramétorum perceptione eum pri- ,juàt; quamuis quia ea excommunicatio fecreta eft, Jexcommunicatro vocati non folet. Qui autem,cuin Macerdotes non fint; excommunicant;alia id ratione jfaciunt; nempe quia Superioresfunt; & Ecclefiafti-|- ;[cazi háben cgilür j |& 'facramentorum participatione , & Ecclefie fuf- Üjspriuant. Itaque communi víu excommuni- — [frag : D.Gregori" lib.7.regiftti epift: z10. videtur indicaffe, |Atq; hoc eft quod dicit;!rersidico vobzr,quafi dicatnó |tione dicetaliquis; fed de ligandi , foluendíque po- |teftate; quorfum ergo dcoratione fubiecit , /i duo ex| - Jfubieciffe, vt oftenderet fore, vt Deus nunquam eos [i iudicando, id eftinligando, atque foluendo er-| - |rare pateretur, fi fno nomine iudicarent, quia quid- |quid fuo nomineà patre petierint, fiet illis;ficut Io- jann. 14. D. G 16.23. cfmen,«men dico wobzs, fi quid Jpetteritis patrem in nomine meo, dabit vobis, Sunt qui pu- |tant proptereà Chriftum de oratione hzc addiditfe;| |& foluendi haberent poteftatem,; nunquam ca uifi |vt Deus fibi e | [Quod mihi non difplicet. T H - $i duo ex vobis. ) Hxc verba miris modis expofita Ifunt. Origenes tra&. in Matthzum. 6. ad virum , & |vxorem rcfert , qui, vtaicD. Paul. fiab vfu coniu- Ivt codem loco idem Origenes , & Athanafius qua-| Iftione 61. & Ambros. in inftitutione virginis c. 2. |& in caput 14. Lucz, Hieron. Beda, & Theophy- |la&us in cómentarijs,quafi quidquid fine vllo malo |nymus allegoricum cffe fatetur. |74. Alij adomnes Chriftianos: quia feqtli;tlr; 'vff& |funt duo, vel tres congrsgati in nomme meo, ibi fum im wmedi |eorums quia generalis videtur etfe fententia. [ Superterram.)proptercà addidit fvper terram, vt celo |terram opponceret,fignificarétque eos, quamunis 1n |.[terra effent, longéque à atque foluendi. Nam quifquis audittim peniten- rifdictionem, pu blicüm peccatorem Ccátio Vocatut. | ^ | - /19. Iterum dieo vobis ) /Non videntur prima Ípecie | |benehaec verba cum fuperioribus cohazrere. Hilar.|. . [Chryfoft. Hieronymus,Euthymius , & Theophyla- &us eó pertinere putát; vt Chriftus cócordiá,de qua '*I("), qui caperat;cü dixit,/f peccanerir m te frater tuus, cor- |ripe eiZJmter te, C pfb magis cómendaret;dices tantü |valere concordis;vt quotiefcunque duo adaliquidà |Deo petendd confpirauiffent; obtéturi effent.Potiüs fexiftimo Chrifta 3 minori ad maius argumetari vo- C *luiH'e;fïquicquid duo peticrint, Deus illis concedit, quáto magis Eccclefie iudicid ratá habebie Quod& folàm quecique ligaueritis fuper terr&;erüt ligata &ï ün calo;fed, quod amplius eft,ctiam yobis promítto |fore, vrquicquid duo de vobis communi confen(u petierint . coxïfeq'tlanrtlr. Atnon ageba,tür de ora- vobss con[en [erint faper terram de omni ve , quamcuuque pe-.fi terintyfiet iln 4 patremto ? Kefpondeo ; proptereàid quia intelligebat Apoftolos, & quicunque ligandi, premiffa oratione víuros effe,qua orátione peterét, gratiam daret re&té , iuftéque iudicádi. gij orationis caufa abftinere conlenferint, quicquid peticrint, impetrabunt. Alij adanimàm, & corpus, affe&u , id eft carne. aduerfus fpiritum non repa- ö, Alij referunt ad fo- los Apo&oïos , vt Chryfoft. & Euthym. Alij ad re- prehenfim & reprehendentem, vt Anaftafius queft. T N cxlo diftarent, ibi tamen; ftum agere, & excommunicandi poteftatem partem |cum ordtent , exaudiendos effe , quemadmodum "fimilem 1. Corinth.l 7:5 ; ; x : &) V cx];fh 11 lbonun/ fo , qüawt) ' T ' iltom, ln 'ccrtanþqw ; i r at V n comprthf"' | gis, d -2 JOdn moli promi ! (meof) (f ioncm r etíerint, medio eoru quitucauc jatrnt l iquid o c;äo,qm ! s s — t quicongg tloriam ei Miimuoc 1 onqen MUET j ab f wbo trivehum lti comtm A Dendum s lz verbi Tunt fcien uille, Mih Ad con(ue, Segari nil (ate 'M]ug Pal 1 ad (; itn, iE Corimeh Deloslooi Ü 4 Cf]a iudica j Bl | Mi te. NW j .Clm,]t iudiCi« t dtcerm, TU i Ua 0 | xxn* | *e 3u LP ld "ni i WE t TAR lt ^m "* "vv BI a. Z T 1 Em ataArms d & A UI de L MI k i , * i ] m n 14!:(;;711 hM. aM ] -U.-.p.uukif[ " : L . ] 1 vihama lmra? p o w ol i Ml i gas ) :Wü; , | "TT LE AT a w o * & * ! : ( st DA a'jvn"uï:' 2 .'*uwxq AdeMd Y Va vl - E. ? m * Pgro vt UR UE TL " , aeta m lArment " zü-u:u' ) 4b LONHIW* i » g j * hn Hl A a n n , w 9T UY ! : 64 ' M - ( w A auca n a» $. 0. QUILMIAM^ )ji j k n EU ' * . ann j ; la tam rï;'h MLA : ;..6.».n.x J-ä n 244 «"*..*þ"n.., i TA d ULeuvi "i , . WUW ba nantis * L II LUUA "';;.145/"0' " ]i j5 , , * Lontf ioftir, p l " r-:A'.,,,L:f' g. DI d i l AAA "NU :xw"' à m MR | -;».,H&" , ;; P E.f aM ! " v (« M* Lj , o LU ) j PL t u "3 ET * 7 '3?.3m:w gt P sl s : 'n'an.üg' tl ,,,,,,,,,,, iv 4 x o^ p 3* D rlä TTR ";9,1](7 ud inno 4 ; ; -mine Chri- fe congre- gari. Caluimus 1im barm. 42.2. IN MATTH CÀPE XVRE —— 43 |ftum, fimus impetraturi. Ponitenim tànquam rem |quicquid foluerint fuper terram ; fitfolutum & in |fent. Quis enim przter Deum hominum cognofcit ivoluntates? Quodautem haretici ex co iudicandum Qusammpumc iimilem fcnccutiam c. 16.19. explicauimus. — — 1 Deomnire.) Etiarhft generaliter, & vniuersé lo-| |quarur, non adeo generaliter intelligenda fententia|: eft, vt exiftimem" forc, vt quicquid petierimus fiue bonum,fiue malum, ftue honeftum ,fiue inhonc- certam, quod & apud viros bonos, quafi naturz l- ge pofitum cíl, nonnifi honefta petenda effe ; quod autem dicit deemm re,non ideo dicit, vt bona, & ma- la; fed vt parua, & magna; vt facilia , & difficilia comprchendat. Curautem non femper,quod peti- mus , obtineamus , & quibus conditionibus huiut- modi promiflioncs intelligédz fint, c.7.7. docuim". 0. Ubi enim [unt duo . vel. tres congregati in nomine me.) Confirmatio eft aut fuperioris veríus, qua ra- tionem reddit , cur, quidquid duo confentientes petierint, impetraturi fint, quia ipfe nimitum in] inedio corum cft, & quafi ipforum ore pro illis lo- quitur: aut verfus 18. qua probatfore , vt; quidquid ligaucrint faper terram, fit ligatum & in czlo, & czlo, quia ipfein medio eorum eft pro illis ligans, autfoluens. Hilarij, Chryfoftomi, & Theophyla&i interpretatio coacta eft, qui congregari nihil aliud tire, id eft amicitia propter Chriftum coniungi. tanquam iudicem medium federe Hgl'lifïcat. Al- ludit autem , vt opinor , adIudeorum confuetudi- dicium exercebant. Difficilius di&u cft, quid fit in| Chrifti, id eft propter Chriftü interpretantur , ita vt| qüi congregantur ; nihilaliud, quàm Chriftum , &| gloriam eius quzrant, vt Chryfoftom. & Euchym.| Alij inuocato nomine Chrifti, quod & videtur me-| tici verbo Dei omnia metiuntur , cüm omnia con-[ Íti congregari, cft fecundàm verbum Dei ad decer-| nendum aliquid ex folis Ícripturis conuenire.. Sed| iftz verbi Dei jactationes iam nos mouere defic- runt, fcientes idem dicere omnes hareticos confue-| uifle, Mihi accommodaté ad id, de quo agitur, &] ad confaetudinem locutionis nomine Chrifti- con-] gregari nihilaliud videtur efIe, quàm cius auctori- Ecclefia iudicandi habent, ad iudicandum conuc. nire. Neque neceffe eft , vt nihil aliud, quàm Chri-|. ftum quzrant 5 quotus enima Cäxifqm-: id faceret? | Preterquàm quód nüquam conftare poflet , vtrium,| qui congrcgati effent, 1n nomine Chrifti conuenif- effe dicunt vtrüm in nomince Chrifti conuenerint, fi nihil nifi ex verbo Dei conftituerint, peruerfo fa- ciunt iudicio. Non enim, quia nihil nifi ex verbo; 1Dei decernunt, in nomine Chrifti conucenerunt: fed, cffe putant, quàm, quod paullo antc dixit, confen-| Cüm enim Chriftus dicat /b: fam im medio eorqms , per-|- gPlcuu"m eit eum de catu, & confeffuagere, in quo| . : nem, qui in congregationibus , id cft fynagogisiu-| - nomine Chrifti congregari.. Alijenim in nomine|- lius conuenire, quod de orationeagebatur. Hare-|- trà verbum Dei dicant; In nomine, inquiunt, Chri-|- tate,'eiüfque períonam gerentes conuenire, ficut D. Paul. 1. ad Cor. $. 4. dicit fein nomine Chrifti jid|.- eft, Chrifti au&oritate, atque virtute ; vtftatim de-| . clarat, Corinthium illum Satanx tradidiffe ; & ficut|. Á poftoloslegimus in nomine Chrifti baptizatfe, & : i miracula feCitfe. Itaquc cüm ij; qui auctoritatem in]- niunt, coipfo in nomine Chrifti dicüntur conuc-|- À ,verbo Dei poffunt decernere. Priüs enim in nomi- D C - 7Ines Ecclefiz iudices , id élt 'Epifcopi conueniunt p itur- Obijcictaliquis, ergo & Prouincialium,vt vo- .Et qui in Chrifti nomine non conuencrunt, pof- Jero; fed ib; fom, vt oftenderet fe iam effe przíentem, |dum, quid fit Chriftum effe m medio eorum, Hilarius lfunt , efle fignificat. Alijinterpretantur elfe in .[mines funt; fentire tamen vim argumenti non vi- "|conuocantur & confirmantur, fine qua, quia con- eregari nmrpoiïünt, nec Chrifti nomine conuenirel.- .ne Chrifti conueniunt, quàm aliquid decernant. funtaliquádo ex verbo Dci omnia decernere.Itaque incertam nobis lyerefim , & fallacem regulam tra- dunt, quz fi vera effet ,nunquam fciri polfet, an ali- quod Conciliumin nomine Chrifti conueniffet. Nam adexaminandum, vtrüm aliquid non ex ver- cxaminandum, an illudalterum aliquid dixiffet pre- ter verbum Dei, rurfus opus altcro : fic nufquam fi- desnoftragradumfigeret. — — $ | Ibi fum i medio eor»m.) C'uod Origenes,Chiryfoft. & Euthym. annotarunt non dizille Chriftum ibi haud ício, quàm probabile. Illud potius cxplican- ita videtur exponere, quafi nihil aliud fit, quàm in illis per gratiam habitare. Sedifto modo in omni- bus iuftis eft, quamuis congregati non fint: Chri- ftum vero aliter fe in medio congregatorum , quàm in medio aliorum , qui congregati non medio eorum. ,. idcít pro illis petere , ro illis ora- re. Ego non folàm auxilium ; fed etiam auctorita-| tem fienificari arbitror , quafi dicat, ego in. medio corum;tanquam fupremus iudex fedco, corum fen- tentiam confirmans , quam in meo nomine pro- nunciantficut Dauid dixit Pfal. 8r. z. Dens ffetit in [y-] nagoga Deorumy, id cft iudicum , 1n medio autem D s d;- ""icat. Solet hoc teftimonium ad probandam Con- modo, fed nonnulli etiam Catholici fieri poffe ne- eant, quia- « de oratione, non de decernendi pote- ftates && de duorum; vel trium, non de iufti Conci- lij congregatione agebatur. Hilicet ingeniofi ho- dentur, quod à minori ad maius inde deducitur. Si cenim, cüm duo, vel tres Ecclefiaftici iudices in no- mine. Chrifti ad iudicandum dere aliquando non magna conueniunt, Chriitus affirmat ífein medio tres non de re parua, fed de fide, de religione, dc ho- minum falute, de totius Ecclefiz gubernatione om- Vt D. Gregorius lib. 7. regiftri c. 0. argumenta- cant, Concilioram ex hoc loco eodem modo , at- que Generalium probatur au&toritas. Nam & in il- lis non duo, vel tres, fed multi Epifcopi congregan- u R« j & - » ö tur.. Concedo idita efle, modó Prouincialia Con- cilia in Chrifti nomine congrégentur: tuncautem te conueniunt: tunc eiug auctoritate conueniunt, cum Rormani Pontificis eius Vicarij auctoritate poffunt, ideóque non negamus, cum in Chrifti no-| mine non conueniunt, errare poffe. - ( A1. Thtic Accedens Petrus) Qd Petrum mouerit, vt hanc Chtifto queftionem proponeret;non fatis ap- iparet. Hieron. occafionem fuiffe putat; quód Chri-|. ftus dixiffet verfu 15. /f peccauerit in. tefrater tuus ,vade;| (m:ril)c en mfer te, C lp/l:tm $ meritö enim dubitaife Pe- quia. in nomine Chrifti conuenerunt, nihil nift cx tere oporteret, At Chriftus non de iuiuriz remif- « r fionc corum cffe; quomodo non erit, càm non duo, vel| - trum, quoties peccáti contra fe fratri iniurià remit-| r opee d : : . JCefirmatur ciliorum au&oritatem adduci, quod non hzretici|ciuio;z aaclorttas. 7 " v FAllax be - reticoyrum reg:a)l.z ad "verum cog - no fcendum bo Dei decreuiffet, alio Concilio opus etfet; & ad|C?»tm. | Conciliors ! . prouincia- incius nomine congregantur, cum eius auctorita-[/m que ! namatitlo 7'!:1-'((;5, s Ém Septena-- TÉMS nume- Irus i Jeri- ptura pro indefinito. i C alnim&æ in barm. Duobius modis iniu- Y/4 rCWE - L. |ftum , cum dixit , /f peccauerit z te frater tuns , corripe iL Ium imter te , 7 ipfum : hecenim cumillis Lucasco-|- . |fenfu Euangeliftarum c.61. fcd preftat credere Euan- igelifti alio loco,& alio ordine narraffe: quàm Chri- |quem locum indicat Hilarius hic Chriftum allufiffe, dAgratta Rom.5. 20.1d, vc Hieronymus, & Beda anno- -|dicat, ff conuer us fuerit, dimitte illi, quafi ü'gnifl cetnon j1OAN. MALDONATI COMMENT. A2 AX4 - | Chryfoft. & Euthym. exiftimant Petrum;quafi glo- riabundü , & mifcricordiz opinionem captaturum cere, quód fepties peccanci fratri vcl dubitïan.do effe diceret remittendum. Mihivx verbis Chrifti Luce 17. 4« Occafionem interrogationis videtur acce- Ipilfe ,. es* fBfepties, Ànquit, 1 die peccauerit inte , 7 fepties in die conner[us fuerit ad te dicens , panitet me, di- nitteilli; Nam hzec verba quamuis Matth.. filentio przterierit, credibile tamen eft tunc dixifle Chri- pulauit. Quamqüam D. Auguftinus alio tempore ea, quz Lucas narrat,dicta fuitfe putat 2.lib. de con- fione : fed de fraterna correptione locutus fuerat.' A hoc interrogatfe : pataffe enim fe magnialiquid di-. itum alio tenore dixiífe. F[que fepties ) yuod Criftus infinité dixerat; Petrus definité intellexit. Septies enim, id eft quoticí(cunq; ftus fignificauerat. Nam feptenarium numerum pro infinito, atque incerto poni folerc notum eft.. Pro- uerbiorum 24.16. Septies in diecadet iuflus, ey* refurget, id eft quotiefcunque cecidcrit, refurget; quia domi- nus eum non dceferet. 22.Non dico tibi vfque fepties,fed v[que feptnagies fepties.) INumerü infinitum in denarium conuerfum,; & per eundem multiplicatum iagis infinitum reddidit. Quamquam re ipfa idem eft, v/queepties , & , v[gue þpmag&es fepties, càüm vterque numerus numeri ncga- üionem,; id eft innumerabilitatem fignificet; quem- admodü fi dicerct, non folum dico tibi, vtinnume- rabilibus vicibus nimirum fratri remittas: fed etiam peccauiffct,fratri offenfionem etfe remittendá Chri-| innumerabiliter innumerabilibus. In quam fenten«] |uam Chryfoftomus, & Euthymius interpretantur. Qucmadmodum Genefis 4. 24. Deus dixit, feptaplum vltio dabitur de Cain, de Lamech vero feptuagus fepties , ad vt quemadmodd parna, ita & venia in infinitü exté- deretur, quia vbz abundauit deliflum, faperabundawit cz taucrunt, de fratre feptüagies (ePtics contra nos eo- .|dem die peccante intelligendá eft;quod perfpicuam|: eft. ex Luca, f/, inquit ; fepties iv die peccauérit im te, eg fepties conuerfue fuerit dicens, penitet me, dimitte ilt. Qua fententia non docentur (acerdotes abíolutionem Üepe peccantibus temeré dare, fed docentur offenfi | fempcr ad ignofcendum parati effe.1lud videtur ha-|. berc difficultatem,;quomodo Chriftus apud Lucam debere nimirum remittere, nifi priüs eum,qui nos offendit, poenituerit. Quod omni Ícripturz prorfus &, fi no dimiferitis bomimibus, nec pater vefter dimittet vo- bis peccata ve[tra fupra c.6. 11.1s. Quod quidi nobilif- habere idem etfe; quod iniuriam remittere, quis vn- quam cogitauit? Duobusergo modisiniuriam re- volumus, quod femper, etiamfi eum non paniteat, acere debemus, vt Deus nobis noftra debita dimit- cótratium eft: certiffima enim cft regula, Dipitteno-| b debitanoflra ficut q9" nos dimittimus debitoribus no rds| Qmus hereticorum interpresrefpondet,duobus mo- dis nos offenfas remittere, at ignofcendo,aut de eo, - qui nos offendit; bonafn habendo exiftimation em»l. : * : " nouum commentum eft.. Nam bonam opinionem mittimus, & dum ei; à quo fümusoffenfi, non male . D D r |re,non deferre; non puniendum curare, parcere eit. Kfimile eft regnum czlorum homini regi: aut, idcol dico vobis fimile effe rcegnum celorum homi- geray ni regi, id eft regi cuidam , quem Hebraifmum - .|nos fratribus offenías temittamus : cüm potius nos iad'ornatum parabolz; & expletionem adiecta, Ne- - |condénentur;fed aut ad ornatü hecfunpauteó tantü valent,vcgrauiffima poena fignificetur,qualis eft ca;] tat: aut dum eum non accufamus. Nam non accufa- Átque hoc modo intelligendum eft, quod Chriftus fignificat, non debere nos peccanti fratri parcere, nifi eum priüs poeniteat. Hoc enim agebar, vt dice- fi priüs priuatim, deinde coram duobus, vel tribus rallct. á | 23. Ide.) Potius dicendum fuiffe videtur, quia; quàm ideo: fed aut 4f ro/6 ponitur dvi, id cft prop- tere4 , pto; quia ; ficutaliquando apud Hebrzos rl pro , aut eft fubintelligendum ideo hac dici, quia( multis iam locis adnotauimus. Quodautem dicit fimile efle regnum czlorum homini regi, perinde atque fi aliquis ; rex rationé cum feruis fuis ponere c—oepiifet, quemadmodum c. rr. 16. expofuimus : nec enim reenum czlorum , id eft Ecclefia: fed qui re- gnicelorum dominus eft, regi comparatur. Quid pe Deum nobis peccatanon effe remiffurum , nifi illis, quàm nobis Deum remittere zquum fit ; nam nos homines fumus fimiles illis; illeDeus diffimilis| |nobiss peccata contra Deum noftra, & innumera- - |bilia, & infinité grauia; peccatacontra nos fratrum 1 1 ! & pauca, & plerumquce leuia. Sunt autem n hac patabola, vtin omnibusalijs, quemadmodum fepe monuimus,; quzdam neceffaria, & tanquam pro- r | ret; non effe fratrem ad Ecclefiam deferendum, nifi teftibus admonitus, obftinatus in peccato períeue-| eft , acfi diceret idem in regno celorum accidere, - fibi tota velit parábola, ex veríus. colligitur, nem-| — BM ii g. * r "iif garezin h-oco PCCUf um* Qmmwh ygliltia [ AR i ggcmcum | æ&ï&ïmü* In parabos lis quedam neceffarit, |queda 4d omátie dd« — ass prié parabol pattes: quedam, quafi emblemata, & ceffarie igitur liuius parabole partes (untrex, duo alius feruus dimittere debitum noluit: deinde de- quodalter feruus debebatalteri. Emblemataautem Íunt; primum , quod verfu 25. dicitur regem iuffiffe vxorem , & liberos eius, qui deceme millia talenta debebat, venundari; hoc enim non eft ita ad rem, de qua agitur, accommodandum, quafi fignificetur fore, vt vxor propter maritü , liberi propter patrem qua fecundüm leges ciuiles non folàm is, qui pec- cauit; fed eius etiam vxor, & liberi condemnantur : quod & apud Hebrzos vfitatum furffe ex 4. chum1 4.1: manifeftum. Emblema ctiam eft , quod vcríu 3r. dicitur, videntes antem. con[erut , qua. fiebant , contri- flati fant valde, «s* venerunt, q7" nargauerunt domimo [u. cos accufare , qui fratribus fuis iniurias non remit- tunt ; fed idco addigum eft, quiaita inter homines fieti folet , vtalij feruialios apud dominum accu- fent. | p | : p 24. Decem viillia talenta.) Talentorum varia fuiffe genera nemo nefcit.- Chriftum de eo loqui grcdi— bile eft; quod apud Iudzos erat vfitatum , quod*qqc | (cXcentos aureos nummos valuiffe creditur ; vt di- ligentes harum rerum fcriptores tradiderunt. Ita- due decem millia talentorum fummam fexagics Ll centum millium aureorum noftrorum fcrui, alter, cui dominus debitum dimifit; alter, cui|- bitum decem millium talentorum , quodalter fer-|. uus regi debcebat, & debitum centum denariorum,]- Non enim fignificatur Sanctos, id cft feruos Dei| efficiunt. 1. I4. XIKCOS;XM Bi(PaDiC p114 furjstt d /ccmu.m Á iloseff terea r daars v — Nihil *üx * p COINUMATTHZCAETCERCC LOI 35 Nihil refert verum talenti pretium ad iuftum zfti- A! |mare:illud refert, vt intelligamus ingentem hoc loco pecuniz fummá fignificari. Ingens autem erit fumma , fi vel minimo. pretio talentum zfítime- þ I tur. : mento non legimus; fuiffe tamen moncetam apud Iudzos poft Babylonici exilium, que 321 denarius fumpro ex Latinis nomine vocaretur, Chaldeus Pa-ï raphraftes 4. Regum j. s. & Elias Thefbit. au&tores 28. Centum denarios. ) Denarium in veteri te&a-—K funt. Alij Hebrai tradüt aliü ?ud cosaureum,alium argenteum fui(fe denarium. Árgenteum;qui proba../ bilifimé loquuntur,;fcx obolos habuiffe dicunt At-. cata propter fequens peccatum in quaftionem re-| uocare,atque punire: fed hoc cantüm,quod Chrift miferunt,peccata non remiflurum. Quamquam; tumfignificari. . ' | n 34- Qmujäue redderet. JIdeft fempcr,v t Chry(ofto'.. mus,Euthy mius, & Theophylactus interpretantur: nó enim fignificatur fore, vt qui damnáti funt,pae- nas aliquádo perfoluant , & quafi reddito debito li- berentur, qui Origeniftarum error fuit:fed fore , vt|Pavarum nunquam liberentur ; nifi peenas perfoluant, quas, ;"ä:' $- quia perfoluere nunquam poterunt,nunquam libe-|,;, rabuntur. Necfignificatur Deum remiffa iam pec-|. agebat, Deum ijs , qui fratribus fuis peccata non re-]| *;"ï:fï.fï?' ticos;id eft quinq; Gallicos folidos, aut Regale vni;| « quod optimus Theologus D. . 'Thom. dixit remif-|. p. q. 88. n Hifpanicum ; hoc enim re&é cóuenitcum eo;quod| — fa peccata nouo peccato fupcrueniente propterin-pr1 & j w" c.20.2. dicitur conueniffe patremfamilias cum ope-| | gratitudinem quodammodo puniri; verum eft; non ! as rarijs ex denario , vtin vineafualaborarent. Itaque| — |quód iam,rc'.miiï'a;puniantur; fed quód , fi remitfa Á ät; . |centum denarij paullo plussquàm o&o aureos no-| non effent; fequens peccatum minüs grauiter pu-| r ftros efficicbanr,quz minimaeratfumma, vtprop-| niretur; quia minüs fuiffet ingratus is, cui priora terea feruus debitorem fuum fuffocaret. Quidquid| — peccata remiffa non eflent, fi aliud peccatum addi-| P denarius valuerit,illud certum valde exiguum debi- 'diiïfct. d | atankk : vemadn l, P | r2, ao - i du i | i . MT E NT f?:&um eft,cum confummaflet Iefus fermones iftos, migra | ,. iib L Puità Galilza , & venitin finesIudzz trans lordanem, z. & fe.|- « j cutz funt eum turbz multz,& curauit eos ibi. 3. Et accefferüt|reo. apeem N- ad eum Pharifzi tentantes eum , & dicentes:Si licet homini| " ; .j?) dimittere vxorem -fuar'n,qu acu mque ex cau Ía 4. Qui refpon- pmm CEmcewus8^" dens, aiteis: Non legiftis , quia qui fecit hominem ab initio, hd g ,,,,,,, maículum , & feminam fecit cos? & dixit : . Proprer hoc dimittethomo patremyce» s. . : lecem m - ' ! CM : : l r , o UR | at & matrem , & adhzrebit vxori fuz , & erunt duo in carne vna. e. Itaque lam non|zgpef y.- »ss . l. )(unt duo , fed vna caro. Quod ergo Deus coniunxit,home nonfeparet. j. Dicát£ , & | —— i m ülli : Quid ergo Moyfcs mandauit dare libellum repudiJ , & dimitterc? 8. Aitillis: ä;:'u | gt Quoniam Moyfesad duritiam cordis veftri permifit vobis dimittere vxoresve-- . — Mu . ftras : ab initio autem non fuitfic. 9. Dico autem vobis , quia quicumque dimi-] 5».:. n | ! 9 , d q t "p. d w 6 t la . H : : ! 6 32. — ge;.:.:-me Kerit vxorem fuam , nifi ob fornicationem , & aliam duxerit, meechatur: & 'qurMïf. 1o. mv EM : Couopio 3 m N pl pE £ A : | SNUA »sip^ . | dimiffam duxerit, moechatur. rc. Dicuntei difcipuli eius: i ita eft caufa hominis" ,,, *'M,;,M | cum vxore , non expeditnubere. 1. Qui dixitillis: Non omnes capiunt verbum? :* ; TA iftud ,fed quibus datum eft. 12. Suntenim eunuchi , qui de matris vtero fic natij-ss. " ac:ïf?;z funt: &;funt eunuchi, qui fa&ti íuntab hominibus: & funt eunuchi, qui feipfos ga-'wm " ag , . 1 3 : : « d- ; s caftrauerunt propter regnum cxlorum. Qui poteft capere capiat. . Tunc oblati Maae. | : funt ei paruuh , vt manus els .,impon.erct , & oraret. Difcipuli autem increpabam u um d : . . v w . à N : ' "u eos. 14. lefus vero aiteis : Sinite Paruulos , & nolite eosnprohlbere ad me venire: PU la * ! -s A j* ; « E à m : . 160. d. ffrjoqw | .t.a.hum eftenim regnum calorum. 1$. Et cum nnpofm et eis mmanus , abljt inde. g"f- 10. N E : a PV : » ! : : . Qs m u 16. Etecce vnusaccedens , ait illi : Magifter bone , quid boni faciam vt habeam|zvas. 085 vitam zternam? 17. Quidixitcei: Quid meinterrogas de bono? Vnus eft bonus^ "* J a | T a Deus. | r-;,.fïlb"* th á . | — | d Bs ! disds -—- 3 6;130 : -*Inf: 10 [b. 16. d. 31. 30 (19.c Exad.20. Luc. 3. f. 4218 42'.9 t poterit faluus effe? 26. Afpiciens autem Iefus,, dixitillis: Apud homines hoc im- |poffibileeft : apud Deum àutem omnia poffibilia funt. 277 Tunc refpondens Pe- trus , dixitei : Ecce nosreliquimus omnia , & fecuti fumuste : quid ergo erit no- bis? 28. Iefusautem dixitillis: Amen dico vo5is, quod v6s; qui fecuti'eftis me, in regeneratione cum federit filius hominisin fede mgie&atis (uze fedebitis & vos fuper fedes duodecim , iuditgntes duodecim tribusIfrael. 29 Etomnis , qui re-| liquerit domum, vel fratres , aut forores , aut patrem ; aut mátrem , aut vxorem, ?(^- '* cut filios, autagros propternomen meum;centuplum accipiet,& vitam zternam|. poffidebit. 3o. " Multiautem erunt priminouifhmi,& nouiffimiprimi. —— —— — Deus.Si autem vis ad vitam ingredi , ferua mandata. 18.. DicitilliiQua ? Iefusau, tem dixit: Non homicidium facies: Non adulterabis : Non facies furtum : Non falfum teftimonium dices: 1. Honora patrem tuum , & matrem tuam ,. & dili- ges Provxi.mum tuum ficut teipfi;nï. 20* Dicit ili ade.le.fo':nS ;Dnlr.ïia.hæc cufto- |diuiàiuuentute mea , quid adhuc mihi deeft ? 2n Ait illiz I;iïls : Si vis perfectus effe , vade , vende qua habes , & da Pauperibus , & habebis thefaurum in cxlo: & veni , fequere me. 22. Cum audiffet autem adolefcens verbum , abijt triflis: erat entm habens imultas poffeffiones. 25. Iefus autem dixit difCiP-ulis fuis: Amen dico vobis, quia diues difficile intrabitin regnum cxlorum. 2 4. Et iterum dico vobis: |Facilius eft camelum per foramen acus tranfire , quàm diuitem intrare in regnum czlorum. 25. Auditisautem his , difcipuli mirabantur valde , dicentes:Quis ergo O 2 d- — [n SESSSETRT E M. oconfumma[fet Tefas. fermones sflos)), CpOEES Hac verba duobus modis poffe vidé-| P EL urihtelligi;vel cim hzcfecitfet , vel| | Migmuit 4 Galilea.) Hilarius legit 2 Galileam, fen- . lucontrario. Sed minimé dubium eft Chriftum in — [Galilea tunc fuiffe ; itaq; non in Galileam , fed à Ga- lilaea migrare potuit. Preterquàm quód Lucas dicit| - ideo migrauifle,vt veniret in Ierufalem c. 9. g1.Qua- , [re , quod Hilarius exiftimatnon in Iudxam , fed in — .|uinesdTudez venitfe Chriftum, ne probabile quidem| - eft. Queriturab interpretib? vtrüm cadem fit hifto- |ria , que hic à Matthco , & queà Maifc('o;t. I0. 1. & à [Luc.9. $1.& Ioann.c. 7.1.2. narratur. A Mattheo , & . |Marco eandem omnces narrari concedunt , de 'T'alijsï |duobus Euangeliftis dubitatur ; quia vterque multa [quia hanc Chrifti in Iudeam profectionem vltimam fuiffe conftat; tum quia aliam poft hanc Euangelifte non narrant;tum quia id Chriftus c.16,21.& c. 17. 22. indicauit dicés fe acenfürum in Hierufalem, ibique Lucas autem de vltima etiam loquitur, facum cfe au- $^ cüm hec dixiffet , vt omnes interpre-|- " .. -tátur.Significatur auté parabola, que extremo capitefuperioreexpofitaeft. - I : 1N .- . A TT E . |pefteà commemorat , que poft hunc Chrifti in Iul — 'jdeamaduentum fierinon potuerunt. Ego de Luca| n6 dubito;quin eandem narret hiftoriam. Primüm, paffurum , quafi de proxima morte fua loqueretur.| tem dum compleventur dies affnmptionis eiws , 7* ipfe faciem fnam firmawit, vt srer m Hierufalem. Quod ergo multa | |poftea idem Lucas cómemoret, que ante hanc pro- fectionem facta fuerant , mirum videri non debet, f—ïgm paffim videatmus Euangeliftas rerum geftarum TM CAT x A B |fuiffe : fed ad folos Iudea , & Galileze fines þe»i'u?h.if-w líe; idémque Chryfoftomus , & Euthymius arbiui- Mfe putant; deinde cx Hierofolyma in finesTudez , & |Galilez redijffe : nulla , vt mihi videtur ; probabili Iratione , cüm itaiam narret Euangelifta , vtnon ob-| . lfcuré declaret eum ex Galilea in fines Iudez rectà ve- C : loci , vbi miraculum , quod narraturus erat factum| lfae. Deinde quia apud Ioannem verfu 9.& 1o.Chri- " dtus diciturfolus in Iudeam afcendiffe , càm hic di-1- cantur non folum difcipuli , fed multa etiam turbail. poftea c.11. 7. dicat Chri&üm vt Laza. in Iudeam iterum venifle.. . .. um fuícitáret, Et venit in fines Indea,) Hilarius , vt paullo ante di- tüt. Quidam é contrario prius Hierofolymam venif- niffe , nulláfque eum turbas fecutas effe..Venit ergo in fines Iudez , vt Hierofolymam veniret ;. fed f?CI't' Euangelifta eius loci mentionem, vt circunftantiam fuerat, exph'car et, e7 mmuif,inquit,eas zö:.t ' 1 Trans lorddnem.) Vtmque $ X IUdQQ : & Gah.. llea non trans , fed citra lordanem erat ; fed dicitun :effe trans Iordanem venientibus ab Zigypto in ter- e ordinem non tenere.. De Ioanne idem nonnull| . jputant eandem hiftoriam recitare , quod ego perfua-] " |dere mihi non poffüm. Primüm , quia apud Ioan- .|nemi codem c. 7. veríu 6. Chriftus dicittempus fuum - nondum veniffe : hic autem apud Mattheum contra- - |rium iam bis fignificauit , inftare témpus pafftonis lum fecuta fuiffe.: Poftremo, quia profedio illa ; de| - 3A P j * * "f : i L] qua ibiloquitut Ioannes,vltima non fuit , cimidem| ximus, exiftimat Chriftum in Iudgam ingreffum non| ram Chanaan : quemadmodum c. 4. 15. expoiurj 3. Ef Lon D n——" 2 j 1 'X b rndnd ,, jud jm ii ia p Kai Ma u AR Em agperr fueretur E -a mihiv - Kdireraty d «t queli lncquef Qufer ln f ut, n quimif Wa———— quodali interDuds decafo( tüm dare( al Tger Ihgernio ce Qla*ffiong') 4 Merttiger &n l Icuing] ^f ttiam | Ms r [ Mp ( Qitm Aefoc " geïx&amm : Vs Vtrumqueï a C Wd TM ] - Detm I6 Tun : 5f K Ut D , 1 "m aà h Vl QICO [ Al ^ n a V Omines hn wci ' Faln, ,2 M LL II DAne 1 AVU Oüuxälü*» k l I l | ( CI00 qt g. & , A | Imam : deCuttelyy . B ! iL] "" Wbl hi ! &,UOdC*.m"d' * v .' M j "-H w,d;,?;l - uu b iv us 1 ww "" À E. à ! j « init M II ïn i 3 " 'M"";m; " liil wlb M^ j end Marmncontt « TO dil L al TMUE , " AAMT ia nms 'MM-* idá v vv k i- " ( " j m h i , 7'^ :aetet 9 & vih*' Inud v )v — / $£ : ' 4 Bmueu""wm n5 eeee CUT 27 | TOf In m MU U "N ),þ Vi Mi" $ 54 ]. tbi.id eftin finibus Galilez,& Iudez;noluit enim; vt Galilzi, quife fecuti fuerant, extra patriam fuam|] egrederentur, aut,vt auctor imperfecti homil:32.in4|. dicauit, ne Iudzi, vt calumniatores erant; dicerent|. lobferuauerunt. Dubitaturà quibufdam, quaocca * experiri num id; dum ad queftionem refþondbrct,ä Ifateretur. Hzc caufa & nimisremota,& parum pro- "|pria mihi videtur; & quia iam diu Chriftus id prz- dixerat; & quia, vtid experirentur j multas alias de| llegé quaftiones proponere potuerunt. Theopylaát. |hom. 32. quia homines carnales erant;de nuptijs eos nes attingeret,inuidiz plena effet. |Marcus fcribit Chriftum eosinterrogaffe, 442 vobe 430 IN MATTH. VIrnUEEU U NT 431 3. Et curauit eosibi,) Non fignificatomnes, qui fe- cuti fuerants fed omnes,qui egrotabant, nec eos ip- (os forta(fisomnes; fed eos tancàm; qui digni eranr; curatos fuilfe : ficuc c. 14. 14. Marcus c. 1o. 1. fcribit Chriftum cos,qui fe fecuti fuerát, ibi docuitfe,quod Matthzus precermifit: fed quamuis Marcus non di- enim femper fa&a cum verbis, vt Chryfoftomus, & Euthymius adnotauerunt. TM ipfum iactantie caufa magnam poft fe hominá mul- titudinem trahere.- iMb bisppo cirioeottso] — s. Et ateeferunt;) Non fatis expreffunt eft, at co- dem in loco ad Chriftum accefferint Phariízi: eft tamen probabilius , quia id narrationis confecutio & apud-ïMatxthæum , & apud Marcum videtur indi- care. Atqueita Chryfoftomus, & Thcophyla&us exillimadltou- 250 sdus VOU EERS o — Quacunque ex cau[a) Non dixeruncan liceat vxo- lrem dimittere aliqua ex caufa, fed quacunque ex| cauía.Nam aliqua de caufa licere non dubitabant, vt Origenes tra&atu in Mattheum 7. Hierony. & Beda fione hanc Pharifxi quaftioné propofuerint. Non- nulli occafionem fuiffe putant, quód Chriftus c. 11 1. dixiffet, Prophete,e77 lex vfque ad Ioannem, quafi legé iam abrogatam fignificaret ; volaerántque Pharifzi hanc queftionis caufam reddit, qubd Chriftus c.5.52. dixiffet, Ega autem dico volyid,quia omnss qui dumi[evit vaceet rem [nam, excepta forntcatiuns cau[a, facit eam m gchari, & qui dimiffam duxerit; meechatur. Au&or imperfecti AA |Mattheus ver.7. qwid ergo Mtg'fäsmand;mzt dare libellum xiffet, ex Chritti confuetudine poterat intelligi, quij lvix fine do&rina miracula faciebat.. Coniungebat |Chriftusargamentetur non debere vnum virum,ni- i(cribit,vnu's.penfe&us homo fiat. Quam interpreta- Clin numero vim effe putant, quafi Chriftus itaargu- [mehtetuz , fi Deus voluiffet vnum virum plures ha-' icludi de oninibus animalibus; quz initio non nifi |lus ille Minifter exiftimabat refutari non poffe; eó nimirum impudemiæ progrciïi funt, vt non folüml - interrogalfe, quemadmodü, qui valetudinarij funt;' Íemperloquuntur de medicina.Probabile etiam eft; quod alij dicát; fortaffe eam quaftionem fuitfe tunc tum dare Carfari c. 22. 17. Solentenim alio tempore alias vrgere quaeftiones. Digna etiam Pharifzorum ingenio conie&ura eft, proptereà eos hanc potiüs duaftioné, quàm aliam propotuiffe, qubd cum om- 4.Non legiflis.)Refpondet Chriftus exprobrans illis legis,cuius fc fcientia ia&abant; ignorantiam vt c.12. 3. $. etiam fecerat, ibíque Euthymius obferuauit. pracepit Moy[es ? quod videtur huicloco cífe contra- voluntatem exprimere voluifle. Credibile etiam cft vtrumque, & quod Matthzus, & quod Marcus nar- rat; Chriftá dixiffe;fed prius interrogatffe Pharifzos, quid vobis pracepit Moyfes ? cos vexo refpondiffe Moy- fcm permifilfe vxorem libello repudij dato dimitte- re. Tunc fubieciffe Chriftá, quod Matthzus fcribit, NO0 legifii ,quod,qui fecit ab initioyna[culis,eo7 feminá fecit inter Iudzos agitatam, vtilla eti&erat; quam cadem E de caufa Chriftopropofuerunt, vtrm liceret tribu-| - | * [ftum hoc argümento vfum fuiffe, vt neceffariü cre- rium. Refpódet Auguftinus lib.z.de confeníu Euan- | |gcliftarum c. 62. Marcum non verba Chrifti , fed leos e7't. DeindeP arifæos-itcmm qobic-ciife,quod ait repudij , «* dimittere? Non refpondet Chriftus ad.que- Iftionem dire&e: fed producens fctipturz teftimo- |nium, facit, vt Deus, aut Moyfes; cuius Pharifzi do- |&rinam gloriosé fe&abantur, pro fe tacité refpon- [deant , vt Chryfoftomus, & Euthymiusanimaduer- tunt, illud etiam notantes, ex factis;'& ex verbis Dci |Chriftum ad quzftionem refpondiffe: ex factis;cum| |dicit; so» lt;gg/z'zä' ; -qm'a qui fecit homimem aAb initte; mafcus VMum, e27 faminam fecit eos? ex verbis, cum dicit verfu «. Jeo" duxit , propter boc rehinquet bomo pátrem, 2" mátrem, lr adbarebit vxori fa. — oo n ab Qui fecit) à«rom , id eft creator, - sE Ma([culum, e7* feminam fecit eis)) Quzrendum hoc loco eft;in quo huius argumenti VIS po (ita fit. Cäl- dam in fexu firam effe volunt; quafi ex diuerfo fexu fi vnam habere vxorem, quód ex vtroque, quaft ex duabus imperfe&is partibus, vt Plato quodamloco tionem D. Auguftinus lib.14. de ciuitate c. 2. fecu- tus videtur. Omnces alij interpretes non in fexu, fed bere vxores, non vnam tantüm; fed plures foeminas initio fecilfet. Ita Chryfoftomus, Hieronym. auctor impetfe&ti; Beda; Theophyla&us;Euthym. Strabus. Vidiegoaliquando à quodam Caluiniftarum Mini- ftro de hac quettione compofitum librum,; an lice- ret vnum virü plures vxores, nó vnam quidem poft| aliam; fed eodem tépore habere: eratautem fcriptus| iper dialogum;in quo; qui non licere diccbart, ita de-| lFendebat cauffam , vt facilé eum appareret prauari- cari, & quafi fponte victum fuccumbere. Adduxerat iIhunc locum; vt probaret non licere; refpondebat mas, & faemina fa&a funt. Hancrefponfionem bcl- caftitatis votum; fed ipfam etiam caftitatem tollant:| . |nec vna contenti vxore plures habere volunt. Paria|. illis, vt merebantur, vxores fecerünt. Scio enim as aliquando difputaffe, &; vt audio , auzftionem ad Miniftrosretuliffe, an vni ctiam vxori liceret plures habere viros. Ergo fatis Chriftianis effe debet C hri- datur s preterquàm quód in alijs generibus animan- tium non conftat vnum tantüm marem, vnàmque focminá Deum initio condiditfe.Poteft aliquis obij- cere idem argumentum valere poffe ; vt probetur ne mortua quidé priore vxore aliam ducere licere. R ef- Ipondeo ideo non valere, quia prima,& fecunda vna reputantur; quia vna item caro cít. ! , Hilarius, quomodo Chriftus dicat hoc Deum di- 24. Refpondent Auguftinus lib. o. de Genefi ad lit-| teram c.19.& Theophylac&tus, & Euthymius in com- mentarijs Adamum, tanquam Prophetam, fpiritu Dei hoc dixiffe; Deümque ore ipfius locutum |fuiffe, T tinus pro viro, ficut Grecus, aàv9pezror pro dv£pa, quemadmodum & infra verfu 10. ; f. Et dixit.) Deus;de co enim loquebatur. Dubitat| xiffe , càm non Deus, fed Adamus dixerit Genef. 2.| Propter boc dimittet bomo.) hominem pofuit La-| [n Conus- o , "vel de dihore. Minislri Caluinifle polygemiz imntroda- centes, £ | Patrtet matré.) A dmirabilis eft,& minim? jpbabilis i 3 Hugonis yc Vrv - ido vna ca YO i5 fes p'tura. . Muni effe propter boc relimquet bomo patrem , ^ matrem, dez adberebit vxori [ngjid eft cum omnibus Frqter pa- |cum accómodatum ;vbi non de amore , fed de co- |habitatione ; & de matrimonij vinculo agitur. Ita- |quefenfum effe arbitror relisquer patremye" matrem, [id eft difcedecà parentibus , vt cum vxore habitet, [quemadmodum víus ipfe interpretatur. Solét enim . |liberi víque ad nuptias cum parentibus habitare, . |poftnuptiasà parentum domo difcedere;& vir vxo- |bro.s.Efdrz c.4.20.di&tum eft, bomo patrem fuum re-- Jinquit,qui notrimit lw ,c7* faam regionem,c7* ad muliere xor qwme in. Catena , & in commentarijs ad hunclocum in- .Jvirin vxorem,vxorin virum habet,tanquam in pro |Chriftum ex lege naturali , & diuina matrimonij |vinculum. probauiffe. Naturalis confiftit in fa&o, 432 IOAN. MALDONATI COMMENT. -6 $33 Hugonis , & quorundam recentium auctorum in- terpretatio,quam & Diui Auguftini effe putát , fen- ttem,& matrem coniugium poterit copulare.Quo- modo enim vir patrcm Íuum in vxorem acciperet? |de folo enimi viro fermonem effe manifeftum eft, letiamfi idem fit devxore per confequentiam intel- lligeridum. Alijinterpretantur relrmmquet patrem , 7* Adharebibwxori fuejid cít magis vxorem fuam amabit; quàm patrem,& matrem ; ficut lib.3. Eídrze c. 4. 25. dicitur:fed etfi hoc fortaffe verum eft;non eft ad lo- |rem , vxor virum fequi : quemadmodum eodemli- fecmingit. - — I - Et adbarebit vxeri fo&.) Monuit Chryfoft. tria hoc loco effe,quz magnam vim habeant.Primum relin- quere patrem,& matrem ; fecundum adharere , id eft non quoquo modo coniungi;fed penitus adglu- carne vna, a as n dvus Et erunt duo in carne. vna ) ei£edpxa uíav, in carnem vnam "I« 3035 ad carnem vnam ;; id eft, vt fint vna caro,vt explicatur veríu fequenti; ficut Genefis 2. 7. factus effe dicitur Adam in animam viuentem,id eft homo viuens , &verífu 22. edificauit dotminus Dews co- flam,quam tulerat de Ltdamin mulierem , id eft vt etfec mulier.Quomodo autem vir , & mulier dicátur vna effe caro,de eo difputatur.Hieron.& Beda,vt D.Th. terpretatur;ad liberos referunt;quia ex viro, & vxo- regenitus filius vna vtriufque communis eft caro. Alij ad corporum coniun&tionem,quemadmodum D.Paulus.r.ad Cor.6.16. videtur interpretari,qui ad- haret meretrici , vnum corpue. efficitur. Alijadamorem 1mutud,;de quo D.Paulus ad Ephefios $. 2844 ez- vi- | ri debent diligere vxores fnas , vt corpora [ua. Qui vxorem feam dihigit , fépfum diligit. Alij ad poteftatem , quam |priam carnem,vt D.Paul.r.ad Corint.7.4.dicit. Alij, iquorum ego fententiam maximé probo , vnam car- |nem effe interpretantur effe vnum hominem : car- nem enim ab Hebrzis pro toto homine poninotü eft.Significat ergo Chriftus virum , & vxorem non |duos effe homines,fed vnum,vxorem veluti corpus, virum veluti fpiritum , & animam elfe. Itaque non 4magis debere virum ab vxore, quàm animam à cor- pore feparari. | | ] 16- Itaque ram non fnnt duo, fed vna caro. )id eft non iá |duo funt homines,;fed vnus. Q uod ergo Deus contunxit, bomo men (eparet,) Non di- jitquos Deus.coniunxit, fed quod Deus coniunxir , vt non tanquam de duobus, fed tanquam de vno cor. pore loqueretur;quia paullo ante dixerat;Itaque iag; ]mon funt duo , [ed vna caro. Notauit D. Chryfoftom. tinar vxori fuz,hoc enim Latiné eft adherere, Gra-| |ce oA2 n0mvaj,Hebraice p31; tertium, e7" erunt duo n Á C |Domussez* duuittedantur à parentibus , à Domino autem lloluitur. Primüm enim credibile eft Chriftum in- | terrogaife eos,quid de ea re Moyfes præccæpii&t zM . [mittere: tunc Chriftum matrímonij originem ex-] |citauerant Pharifzi;opponere voluerit ; vt Hieron;]. . |Beda;Strabus, D. Thomas, Hugo. Multe hoc loco | |quaftiones funt. Prima , quibus de cáufis in veterilcovge cur llege vxorem dimittere licuerit. Tertull. 4. aduerfus| veteri le "FiMarcionemlibro non nifi ob fornicationem vt nüc lexiftimat licuiffe : fic enim interpretatur, quod in lvxorem , €? babuerit eam , 77 non innenerit gratiam atite| nicationem;hoc tantüm intereffe,quód tunc d-ixpif- lfa propter fornicationem vxore aliam ducere lice- |bat;modo n6 licet.Orige.Chry. hoc loco,& omne:| |alij auctores;quos legiffe memini, nó folü ob forni- |cationem:fed multis etiam alijs de caufis licuiffepu-| - i — quódDeusvni viro vitam fecexit mulierem ; diuina! ret patrem & matrem, & adhareret vxori fuz, qui- bus verbis videtur Deus vxorem viro inféparabili-| ter copulaffe , vtait fapiens. Prouerbiorum r9. 14, roprié vxor prudens, — .. o ptidu v ol 7- Qwid. ergo Moyfes mandawt. ) Marcüs cap.1o. : 4 mon dicit. Pharifzeos refpondiffe , Moyfem - [mandaffe ; fed pern*iifüïc. E contrario veró Mat-|.- thius dicit: Chriftum dixiffe , Moyfem non man- daffe , fed permififfe ; Marcus autem fcribit di- |ife - Chriftum , qwd . vobis pracepit. Mo)æs? Hezc [quzftio ex ijs , qua paullo fupra diximus , facilé los veró refpondiffe Moyfem. permififfe vxorem di- plicaife , & fcripturg teftimonium: produxife , vt probaret non effe dimittendam ; iterum Pharifz-.| os obiecille.; quomodo Moyfes mandalfet vxo- Chriftum veró refpondiffe , non iàm Pfæcipicndi;; fed permittendi v[äm vetbo, ad duritiem cordis veflri, permifit vobis Mayfes; Atque hoc modo nulla inter |Euangeliftas diffenfio eft. b ii lr .. 8. A. duritiem cordis veftri permifit vobis Moyfes.) ICorrigit Chriftus Pharifzorum verbum; illi dixerát fLmandauit: Chriftus dicit permifir. Ex quo vel vnolo- |co,f1alij non etfent , Caluiniftarum error confuta- Iretut,qui inDeo nullam permiífionem :agnofchæ |quod hoc loco Moyíes permififfe dicitur ; Dcuä[ |diuino precepto. Cur ergo dixit Moyfem potiüs, Moyíem,neque Adamum , íed Deum dixiffe dixe- tit,prepter boc relhinquet homo patrem , €2* matrem ? Ket- pondeo voluiffe C hriftum & arguméto , & refpon- fioni vim adaugere;ideo,cum argumentabatur non| licere vxorem dimittere,non dixit aut Adamum,aut Moyfem,fed D eum dixiffe , propter boc relimquet hum patrem,qo" matrem:quamuis ea verba & Adamus pro- nunciauerit , & Moyfes ícripferit : cum autem rel- pondet Pharifcorum argumento non vult dicere IDeum,fed Moyíem permififfesequanquam Deus ctiá permiferat.Ita intelligendi funt multi auctores , qui ita hunc locum interpretantur , quafi. Chriftus fs. enificaucrit non Deum , fed Moy?em hoc permiüff: ä:,& quafiDeum,quem ipfe citauerat, Moyfi,quem v Deuteronomio c.24.1. fcriptum eft , f acceperit bom oculos eius propter Aliquam faditatem,id eft propter for- tant; in verbis,quibus Deus pracepit,vt homo relinque-|. Irem dimittere , vtentes mandandi , non permüt-| tendi verbo , vt argumentationi vim adiicerent;|. |vtique permifit:nihil enim Moyfes agebat , nifiex| — quàm Deum permififle,cum é contrario veríu j.nó|. - mitte | Permf(s*ä!;;. | EE NTHAMES | TOU n deo con-| |&Theologorum diftin&ionem inter voluntatemlira calui- [Dei ábfolutam,& permittentem riderefolent.Nam sls — | M ce xor di-| batur.. f r UL um lm VMornict fcd!apida! —— 9 —— £2 — Aquetioc fem dini "—— ttcta permilu ellepen - [fum, n impcdit nittere: Vult: at Uf HCU[ At exetc ;qui af e prrmitti d Qudilpenl malum (3[& | | Ofte Propl s Qu (Ctmo mo aOt perm &mittere.A m min FT ii -'PfObabike ( Drior. | Cl'iof Te Iltfm tradt l] "Dtar 1) ; ThCon &l ;x t H ) hmkü*"u VAUIBQ no E "*«QF. BL «,,-.;Au,. ^A ."N* QUs äïætöpmï.;. ^ i u'qwäx I wv , : PL «p&;»,'—m" QU M M ^ ii . |- us '"""X.'?,'.j Qn(wnw - æ ! **(---.';Cï.! ( D E ^; U attew r ï-xxl *i"';': " !' IT * WU LIUUU *Wu[m , * [ H l f W w M r j n i | ]" "I trantssm s m Ws P dan Qu RTA ET ] l) n ..-,:.1,0..«,,,,31» "HH A VAU ul 4 i l * , ; Lal l Aff A L.EEIE ÜI u -»4432 WV Miltamom amuw . AOCT 1035 Rl "B ) rarae ( IUHW' Wis kdáuA (O[ Mieil * , ! X' 'ae^ "ádora la » ï n g ibkn m "d : u;..—-ïï " ,- » " vtf ; Ed X,'/" :.,ï.nl &t At AQLP d du N | * * 4 Lt e dott m i AT j 5 catM QM,,--' 4 WURVT , m T&Wæ . a ^. at * . m Y .L UUEMC ml m m us v B ii uda w M uv D ^ ] ?aj,' "f ,a '?'3."-'?« C,UJV X'C-»o"**'('" i f , i il : ' :f,'?f'l (* ] * Mvw': j;-.wl'j.) ii u p ml i , ntt, u9 l «ret ) Lï L | -J'f'g :&Q,;AM" E m E )d ,M"'?M | ngmadþ Indewper- [ m:]]k "yX0- Irumn dimf- lfio. | 4.d. 3. q. 2.4Y.2. ïlh 3 Ipermiffüm effe dicitur,quia bonum eft, & non im- 434 IN MATTH CAP, XIX. a 435 Itant; idque eft multo meo iudicio probabilius. Pri- müm;quiafiob folam fornicationem licuiffet;nul-] - lus Pharifzorum queftioni locus fuiffe;jnimis enim impudenterinterrogaiï'enc, an quacunque ex caufa vXorem dimittere liceret; f1 folafornicationis caufa licuiffet. Càm autem interrogent, an quacunque ex caufà liceat; haud dubium eft , quin certi fint multis decaufis licere. Id etiam intelligitur ex Chrifti ref- ponío:fic enim rcfpondit, vt voluerit Mofis permi- fionem reftringere, vt cüm ante multis de caufis li- |cetet; iam non nift ob fornicationem liceat. Proba-| - |tur etiam ex verbis Deuteronomij. Cum enim dicit, | fi non inuenerit gratiam ante eculos eius propter aliquam [a- |ditatem, eribet libellum repuds ,cz* dabit in manuillius, c dimittet eam dedomo [ua , perípicuum eft non loqui de| |fornicatione;propter quam nonudimi—ttebätur VXOt, |fed lapidabatur.Deinde quia in libello repadij figni- |ficabatur mulierem adulterium noi commififfe ; ea |enim potiffimüm de caufa iuffus eft dari, vt mulieris |honos faluus effet;pofsétque alteri viro,fi vellet; nu- |bere. Non ergo ob fornicationem tantüm , fedalias |etiam ob caufàs dimittebatur, Que autem caufz fuc- |rintincertum.Lyranus in cómentarijs in . 24.Deu-[: teronomij duas recitat opiniones: alteram , licuitfe |propter omnem rem turpem , vt propter contagio-|. dMos morbos,velaliquid fimile,quod matrimonij có- liun&ionem przceffiffet: alteram , licuiffe etiam obj lomnescaufas matrimonio contrarias, etiamfi ma- trimonio faperueniffent, vt fi mulier venefica effet, . Jautliberorá interfe&rix, quod & Origenes tractatu |7.in Matthaum videtur approbare:squamuis de lege Euágclica potiüs,quam Mofaica loquatur. Secunda quaftio eft, quo fenfu Iudeis permiflum fuerit vxo- rem dimittere, an ita, vt dimitændö non peccarent; an ita vtpeccarent quidem, fedlege non punirétur. Notauitinfignis Theologus D. Thomas quattuor modis permitti aliquid:autquod bonum efl,fed non praeceptum , vt vendere omnia , & dare pauperibus peratum: aut quia minus bon( eft, cuius maius bo- num nó eft preceptum ; ficut dicitur matrimonium effe permi(ïïun , quia virginitas, qua maius eft bo- num, non eft precepta: aut quia malum eft; fed non impcditur , ficut Deus dicitur omnia peccata per- mitteres quia, cüm impedire poffit, impedire non vult: aut quia malum quidem eftfed lege non puni- tur, ficut permifit Deus Iudzis cum alienigenis vfu- ram exercere, quia non ftatuitin lege aduerfus eos, qui eam exercerét, vllam paenam.Alio etiam modo permitti dicitur ; quod, cüm maluin fit; dum ab eo, qui difpenfandi poteftatem habet, fieri permittitur, malum effe definit, quemadmodum permitfum fuit JOfee Prophetz filios fornicationis fufcipere , Ofee jr. 2. Quidam ergo vxorem dimittere , aut hoc po- Hftremo modo ; aut tanquam minus bonum exifti- [mant permiffum fuiffe Iudzis certis de caufis vxores dimittere. Alij non tanquam minus bonum;fed tan- quam minus malum , ita vt peccarent quidem vxo- Irem dimittendo , fed non punirentur. Vtrumque Iprobabile eft, etbonos vtraque opinio au&ores ha- bet: priorauctorem imperfedi , & D. Thom: po- Iterior Tertullisnum lib. de monogamia, Orige- inem tractatu7. in Matthzum , Chromatium iu có- imentarijs in c.Matth.s.Hieronym. Bedam,Euthym. & Theophyla&tum hocloco; nift malé intelligendo fallor. Mihi durum videtur dictu Iudzos poft tam lamplam, & luculeritami Dei permiffionem dimit |tendis vxoribus peccauitfes prafertim cüm , arite- . [nem;certé nori conftabát tariquam rem malam per- - |mitti,quod fatis effe videbaturs vt qui ea vterentur; , teft;quód Cliriftus dicat ad duritiem cordis eorum ^ lhoc fuiffe permiffüm ; facilé etiam folui poteft 5 po- -|tuitenim propter duritié cordis permittijità tamen, ; |busceremonijs; & cautionibus libellus repudij dari |]loleret. Ab Hebrzis decem recitantur. Prima erat, vt |enim ipfum.in libello repudij. exprimebatur. Se- cundaerat, vt libellus, quemadmodum diciturin Deuteronomio j'in manu vxoris tráderetur. Tertia|. - Jerat, vt ícriberentur,vt minimüm,nomina duorum, - [teftium, Quuarta, vt exprimerentur tres generatio- -jncs viri, & trcs mulieris, vtpaullo poft ex libelli -Jforma in telligetur.: C litteris rotundis, diftinctis, atque perfpicuis; ita vt| ; [vnaaliam non attingeret, ne quodícripturz vitium [irreperct. Sexta, vtfi inter fcribendum aliqua atra- ,[menti guttula in chartá decideret,libellus auctorita-] tem nó haberetaliáfque denuo fcriberetur.Septimo| — |vtinlibello nullum rafure veftigium appareret ; ncd]- [afpectus effet vitij. Octaua , vt charta longior effet, |qnàm latior.Nona,vt omnes teftes,qui aderát fuum — Jibellum repudij i mann , fcheda ab[cifstonis ,e- frgnaeulum ! nemo pofcit il Prabibere iuxta coflitutiones Moy[i,eg* Ifrael. Vita eff cau[a bominis cum vxoreynen expedit nubere, nó pu- quàm Chriftus exPlicär*'ct,i non fatis cX verbis Deu- |tetonómij compertum effe poffet, vtrüm permiffio án preceptum effet ; & vt conftaret effe permiffio- culpa vácarent. Quodautem ex hoc loco obijci po vt peccatum effe defineret. Tertia quzftio eft;. qui- vxor nufquam difcederet , nifi volerite márito ; hoc uinta , vt fcriberetur libellus quifque figillum adhiberent. Decima; vt maritus di- [ceret , j"Itzeipe ibellum repudg , «* eflo 4 me alietla , e2.| [eteunque viro permiffa. Forma autem libelli tepudij p ent heciEgo Rabbi.N. fili? RAbbi. N fili Rabbi.N.fily Rab 1b; N. die prima mejís fecudi amni. N.A creatione mudi in tali j/oco ex antmi mei cofen[is C fine vlla coatlione repudiau,N. filiam Rabbi, N. filij Rabbi, N. filg Rabbi. N. ev- dedi ill ditifionis, vt fit À meabieila, eo* abeat quotunque velit, eg. 9. Dico autem vobis,) Marcusc. 10. 10. fcribit hoc Chriftum folis diícipulis dixiffe,cum fe iam domum tecepiffenr. Refpondet Euthymius, quod probabile videtur,bis hoc dixitfe Chriftum;primàm omnibus in commune, vt Matthzus fignificat ; deinde priua- tim diícipulis domis & quidem vero fitnile cft;quod E |Matthzus verfu 1o. ait dixiffe Chrifto difcipulos, f|. blicé corá omnibus;fed priuatim , & fecreto in loco| dixiffe,ficut proponere folebant feparatim,cum ali- juid de eius concionibus dubitabant.Tunc ergo in- uitquamuis Mattheus non narret;addidítque,quod de Eunuchis narrat Matthaus,tacet Marcus.D iffici- an quod hic Chriftus dicit licere fornicationis cauf- cere, & dimittenti, & dimiffe; & innocenti,& fonti; ftz : fed ícriptores etiam quidam Catholici verían- tur. Secunda eft innocentilicere, reo non licere ; kquemadmodum ex Caluiniftis nonnulli aliorü he- terrogatus à difcipulis Chriftus eadem verba itera.| lis hiclocus eft,& magnam nobis cum hazreticis có-|. ttouerfiz materiam prebuir. Summa queftionis eft,De dwor- ito contrá " C n ; . |Lutbera- ía vxorem dimittere , ita intelligendum fit, vt & di-,, . ,. P mittens, & dimiffa poffit fecüdas inire nuptias;Tres Caluii- de hac re opinionesinuenio. Prima eft vtrique li-f. in quo errore non folüm Lutherani , & Caluini-| - ! Ceremonie Ubelli re- — [md:j d[md Indeos. ! Formula !l libellivepusl - dg' dlwd 1udsos; : refim temperantes dixerunt , vt minus ipfi heretici l 4 vidercn- Comméta- tj in, epi ! flol. ad Co Tínth. non |funt « "d- lwof?., vt i VPUR C A4non C9- qeilg Eliber; 4né de diuor 660 explica - p El lcionem, Ambrofium , aut,vt ego arbitror,Remigiü . Jidémque in Concilio Eliberino conceffum fuit , fi : cilio ita eft noftro. tempore confirmata,vt neminiia| ' [Catholico dubitare liceat, Chriftum ita Pcrmififsfe ! i-ladulteram vxorem dimittere , vt hec vxori liceat alij . |diu vixerit vterque. Quam ego fententiam non Ío- ! [Chriftiano fatis efse debet: fed etiam propter argu- " [mmentorum,quibus probari poteft, momenta adeo . |veram iudico,vt mirari fatis non poflim inuétos efse -|quialiter fenferint.Primüm hec fententia antiquio-| t resälures,meliores habetauctores.In Canone. 47. -|catur is,qui vxore dimifsa aliam duxerit non adhibi- .jta exceptione , nifi fornicationis caufa dimififset, ! |que adhibita profe&ó fuifset, fi càm ea de caufa di- ' |mifsa efset;áliam duccere liceret.Idem Euariftus epi- - Iftola.2.& Clemens Alexandrin.li.2.Stromatum fine . |Vllaexceptione docent , & Origenes tractatu 7. in [Mattheum Epifcopos illos , quifuo tempore per- -|mittebant , tanquam rerum Ecclefiafticarum impe- titos reprehendit.Sic fentit Chryfoft.homil.in Mat-!D theum 17. & Hieronym.hocloco, &in epitaphio| " .|perium Tholofanum E pilcopum c.4.& D.Augufti- 'Inus duobus de hac re ícriptis libris de adulterinis |c.19. & Beda meliorau&or , quàm Remigius in có- |mentarijs in c.ro. Marci.Siciam olim definiuit Có- |terium vxorem dimifit,liceat alteram ducere , non |quid opus erat;,vt id permitteretur, cum dubium nó lfead declarandam differentiam inter maritum , & |vxoremadulteram,quaz loco poenitentig iubebatur| ! aliquando etiam marito mortuo ànuptijs abftine- — |telligendum ex communi lege Ecclefiaftica,mortua ipriore. Pretereà ex earatione , quahocloco Chri4 - ^^ jbatur;primum argumentatur Deum non plures,fed vnam tantüm foeminam vni fecifle viro , inde colli- cit non debere plures habere:id eft vnam dimitte- |miffa aliam ducere non licere : nec. enim refert, 436 IOAN. MALDONATI COMMENT. m ea fuiffe fententia, Tertullianum lib. 4.contra Mat- in commentarijsin priorem eäi&olam ad Corin. c. 7.nam eos commentarios Ám rofij non effe;qui & illos,& Ambrofi legit Ícripta, dubitare non poteft. Scribit etiam Origenes hoc loco quofdam fua ctate Catholicos Antiftites permififle ijsjquorum vxores adulteriá admififfent,vt illis dimiffis;ducerent alias; Gratianus fideliter recitat 31.q.1.c.f qua mul;er, & in Concilio 1. Aurelianenfi c. 10. T ertia eft, quam fem- er Ecclefia fecuta eft , & vltimo "Tridentino Con- nubere viro,neqüe viro aliam vxorem ducere , quà- làüm prOPtcraEccleiïq difinitionem;que fola homini Apoftolorum abfolute, & ?cncralitcr excommuni- Fabiole , & Innocentius primus in epiftola ad Exu- coniugijs ad Pollentium,& Ifidorus lib.z.de officijs cilium Mileuitanum canone 17.& Concilium Afri- canum,fi tamen diuerfum eft canone 69.& Foroiu- lienfe canone10. & Nanneteníe canone 10. Itaque & fpuria;aut ita intelligenda;vt marito,qui ob adul- quidem viuente , fed mortua priore. Dicet aliquis, efset,quin illiliceret? Refpondeo id exprefsum fuit- te;ne quis ergo idem de marito intelligeret ; expli- catum eft,vt maritus,fi vellet;aliam duceret : fed in- (tus vfus eft;aut nihil probatur;aut hec fentétia pro- re; & aliam ducere,que ratio idem omnino valet, vt probetur etiam. propter fornicationem vxore di- .|quade caufa dimiffa fit, cum eadem femper aliam viderentur.Legimus nonnullos auctores. veteres 1n A non ducendi caufía maneat , quod vni viro vna - |ceffum fuiffe.dicit. Poft Chriftum autem intet . |Chriftianos nunquam auditum eft libellum r&þu; dij datum fuiffe. . Atqui idem erat libellum rcpu-ä jdij dare , & pofle virum aliam vxorem ducere, J [VXorem alij viro.nubere; ergo hanc iterum vxorem : Job adulterium , quàm que ob morbüm ; aut aliqua [re viuente adhuc ptiore marito alias nuptias inire -iceret , alterinonliceret. Deinde dubium non eftl |marito aliam vxorem ducere licere poffit:fatis enim . * - .|miffis adulteris vxoribus alias ducere, quotidie, qui decreta illa Concilij Eliberini,& Aurclianéfis, que E in conttariam parté adduximus;aut apocryphafunt;| . |di:quàm enim facile eft,fi quis animii attendat , aut |derezquàm facile fingereiProrfus mihi fpirità Chrij.— |fti non cognofcere,eiífq; menténonintelliigerevi-] — - ! |denturij,qui ad hác modü eius verba interpretátur. F Jlü indifsolubile efse docere , nonfolü non debuifse lalias ducédi:fed frenü potiusillis iniicere, vtfi nol- létvxore carere,adulteras paterétur,&corrigete co- |narétur,nó repudiarc? Volütas enim Chrifüi erat , vt |maritus etiam adulteram vxoré n6 dimitteret:fed vt| - leius dolori confuleret;permifit;non precepit,vt di- tantüm fcmina fa&a fit. Przterea quia Chri- ltus non folum multasillas caufas. , quibus ludzi vXores dimittebant , ad vnam fornicationem re.- lit,quem non niír propter Iudeorum duritiem con- ducendi , & iterum nubendi poteftatem füblato li- bello repudij fuftulit Chriftus ; que vna ratio,fi alie deeffent, fatis . füpérque hanc fententiam corrobo- raret. Deinde fi dimiffz ob fornicationem vxori afij viro nubere liceret ; fequeretur , quodabíurdiffi- — | ml[ïüfb uocauit ; fed etiam libellum repudij omnino füftu.|- mum eft,melioris effe conditionis mulierem, qua lalia de caufa citra culpam dimifla fit; cim adulte- quin proptereà Chriftus concefserit vxorem adul- habitaret;hecautem ratio non eà víque pertinet, vt eft,vt liceat priore liberari.Itaque,quod heretici fo- lent obiicere;nihil Chriftum maritis conceffiffe , fi |nonaliter vxores adulteras dimittere conceffit, qui| vt fine vxoze manerent; ineptum eft , & hominum| pluris carnem,quàm honorem, viteque tráquillita-| | -|tem eftimantium.Viri enim boni pro magno ducüt[ ibeneficio,quód fibi liceat mala carere vxore,quam-| [ juis aliá ducere non liceat;imo hoc ipälm,q.uöd non . lliceat;alteram ducere, qui prudentiores funt, bene-]- - - ficij loco habent : quemadmodum qui naufragium| - ifemelfecerunt,quód fibi iterü mare tentare non li- uenire,quàm inuenire aliquam bonam pofse. Malá Jautem noninuenire non poteftnifi qui vxorem du- cere non Fote&.illa-etiam ratio,quam Hieronymus 1'affert,mu tum habet ponderis , f maritis liceret di- nouas vXores appeterent , contra priores adulteria confingerent , vt illis repudiatis alias haberent. Ita- nam, fed relaxafset. Nà nein veteri quidé lege huic adultera non dimitteretur,fed occideretur.Ifta veró| ratione,quam heretici comminifcuntur , licentiam| Chriftus maritis prebuifset vxores quotidie mutan- verü in vxore adulterium, aut probabile deprehen- : AMie ; KAA . T : Quis enim non videt Chriftá;cü velit Euangelicam difcipliná maximé reftringere,& matrimonj vincu- oteftaté facere maritis dimiffis adulteris vxoribus teram dimittere , ne cogerentur mariti cum adulte-] |ra doloris plenam vitam agere , cüm vxor ipfa indi- enam fe adulterando reddidiffet, vt cum ea maritus| ceat.Maius bonum eftnon poffe malamvxorem in-| que non reftrinxifset Chriftus veteris legis difcipli-/ - mutandarum vxorum libidini tátum loci erat , cum]- 9 1 hu hbl ag a eü,quia*i idCO Mïlfl Cere dimi elset. N It vtdee &hereti [ pruda V Pc[[þja thæum, Y fGQö ts iab t 4 2345 mittere, ATüntanee ts Rtite. MMQJ a ATU t admgdüh dl'fïom 'm D-Paulus Que hane epione lïfiuä tUlv N H aTA MEI Mi LL t.xf"w[g o g // n * i m N o 47 m m -di-]hb'üü .:C':l.h : g 4 E . " ! mare ^ansa J LEU kafL/Z'lfï). m "a';i.*«.:a.-:g. Mb i d &UI;VV I[) qb:! i sl , | untem a^ — hs rïmi. ML: &ïutm'mum " " ,,,./.. .V-J."ggwn m m .uümnm * 1 i AAM MA Ng AIJ 2001 DCQ BQ CU á - A Iraraoia*e n d CC &Nw " .'*, , ] m "J:S:. xlml " M WT g g ] diiós wv i í ,a z l nm at ATUL « ao WA E 1 AAAAA AE TP lsl : . al Uf[c U' " 'à *'*H;!MWO H lL MIETI i noOb»m n 1* m ';« ] aniin j o p « —— 171 MENFCMA T TTE OCATONMEXIX- 439 7^ mittere,fi vellec; poffec.Illud eud , quod Hieronym. obfetuauit;hanc fententiam magnopere confirmat, quód Chriftüs non dixerit, fi dimitfa nupferit , moe- chatur:fed,qui dimiff[am duxerit, matchatur. Cui? rci nó alia potuit elfe caulà , quàm quàd Chriftus de vxore letiam propter fornicationé dimiffa loqueretur , de qua;quiaiam adultera erat, nolu.it dicere mq-:cha- cur,quia nihil noui dixiffet:fed dixit fore,vt quicum- ue cam duceret,macharetur;vt fignificaret nec di- milfze licere alteri viro nubere;neq; alteri viro vxoré eam ducere.Ad hzc dubitádum non eft,quin opor-| abfoluté dicitur non licere vxori dimiffz nubere , vt apud eundem Matthzum füpra c.5. 32. Ego ntem dico velis, quia quieumque dimiferit vxorem fuam , excepta for- IBICAFIOA I czzujä, faeit eam mæcharif; e7* qui dmifJam duxe- rit4dulrerat;quo loco probauimus illud verbum, 7"i1 dimiffam daxerit adulterat,ine exceptione intelligen- dum elfe.Prztereà Marcus, & Lucas hác ipfam nar- rantes hiftoriam fine vlla exceptione dixerunt , qui- cumque dimiffam duxerit,machari.Marcus c. 1o. rr. dquicunque dimiferit vxorem fuam,ez . aliam duxerit , adul.. terium comittit [oper eam ,vbinó fPc»te?c excogitari alia caufa,cur Matthzus exceperit fornicationem; Mar- |cus veró nó exceperit,nifi quia Matthzus voluit ex- plicare aliquando licere vxorem dimittere , fi nimi- Irufn adulteza fit; Marcus autem docere voluit nun- quam licere aliam vxorem ducere;etiáfi prior prop- cer adulterium dimilffa fit.Illud etíam in verbis Mar- ci obferuatione dignum eft , quód dicat adwirerium lcommittit fuper em , 1d eft cótra cam:Hebrailm? enim left,quia by vtrumq; fignificat, & fuper,& contra,quod lideo Marcus dixit, vt indicaret non magis marito li- Icere dimiffà vxore adultera alteram ducere , quàm |vxore contraipfum adulterium comittente cótra il- Illatm adulterium committere ; non enim licet in hoc |genere facere paria. Lucas veró c. 16.18. generaliter etiam dixit Omnzs,qui dimittit vxorem faam , €7* alteram ducit ,machatur,eg qui dimi[fam à viro ducit , macbatur, lFingamus Mattheum Euangelium non fcrlif»fi[ïe» : iprofe&tó ex verbis Marci, & Lucz alium fenfum eli- |cere non pofsemus , quàm nunquam licere marito, | |quacumque de caufa vxorem dimififset;alteram du- cere;jnunquam licere vxori,quacumque de caufa di.- mifsa efsct,alteri nubere;nec vllus dubitationi locus efset. Nunc Mattheus fcripfit , fed Ícripfit obícuré; ita vt de eius feníu ;'atque interpretatione inter nos, | |& hareticos difceptetur ; quis nó intelligit hominis . |efse prudétis Matthei obfcurd loc ex Marci,& Lu-. ]ez perfpicuis verbis interpretari ? Ícripfit pgfit Mat- " [theum, vt creditur Marcus,& Lucas;credibile pro- | fe&ó efteos, quod obícuré Matthzus dixerat'";pcr-ï Ifpicue , & fine vlla ambiguitate dicere voluifse: di- xerunt autem nunquam viro dimifsa vxore alteram | ducere licere: hocigitur tenendum , quod fine am- ibiguitate , & quafi interpretationis loco dictum eft. Matthei auté teftimonium exaliorü duorü Euágeli- ftarum explicatione intelligendá.Cotra facere;qué- jadmodi heretici faciunt;aut nullius;aut peruerfi;& diftorti iudicij eft. Scripfit etiam poft Matthezum D.Paulus epiftolam ad Romanos,& ad Cor.In vtra- ceptionem , fedad Rom. 7.5. generaliter dicitygitwr viuete viro vecabitur adwltera , fnerit cum alio viro; fs a tem mortuts (uerit vir enss,liberata efl a legeviri , vt non fit teat hunclocum exalijs fcripture locis,in quibus de B eadem re agitur,explicarein alijs auté locis femper| que hanc quzftionem tra&tat;jnunquam adhibet ex-. C b r A adultera,ft fuerit cum alio viroy& 1.ad Cor.7.10.11./5 «s Nunc autem generaliter,vniuerse,& abíoluté dicit, .[innuptam viuere , aut priori viro rcconciliari. De- .|nique fi fenfus huius loci effet, quem effe hzredici putant, vt verba Matthzi coniuncta intelligantur,| dquicumque dimierit vxorem. fnam , nifi ob fornicatinem,, [quod imprimis explicandum erat. Noftra autem |plicatur. Si autem obfornicationem dimiferit, & .E|bum macbatur hoc loco & ad cum, qui ob aliam caufam , quàm ob fornicationem vxorem dimifit;| : [& ad eum , qui, càm ob fornicationem dimiferit, |chari , & quicumque alteram .|qui aliam duxerit, mechatur; non autem dixiffe, & qui aliam duxerit, ícd ez* 4liam duxerit. Refpon- tem,qui matrimonio iunth [amtspracigio non ego,fed Domin" vxorem à virono di[cederesquod fr difcefferit, manere mnup- tatm, aut viro fuo reconciliari, Explicat D.Paulus Chrifti fententiam,de qua hoc loco difputamus; quis dubi.. [tat exceptionem adhibiturà fuitfe , fi vlla fuiffet ex-|. Iceptio , qua dimiffe vxori nubere alteri viro liceret. vt maneat innupta;aut viro fuo recócilietur. Loqui- [dente , qua fola caufa difcedere licebat ; alioqui non reliquiffet D. Paulus in eius poteftate , vt feparata à viro,fed innupta maneret;aut vt viro fuo reconcilia4 retur,fed diuerfis verbis przcepiffet , vt rediretad virum , cüm illi non liceret ob aliam caufam, quàm ob adulterium à viro feparatam viuere. Ergo illam Ícrat; iubet non ex fua , fed ex. Chrifti fententia aut (* aliam duxerit machatur, g qui dimiffaem duxevitma- chatur , quafi fententia fit , qui dimifcrit vxorem & aliam duxerit, maechatur : fi veró ob fornicatio- nem dimiferit , & aliam duxerit; non moechatur; & quicumque ob aliam ta cationem dimiffam duxerit, meechatur; qui auten tur: Si hic inquam effetíeníus, fequeretur imper- fectam effe fententiam ; Chriftüs tantüm dicit, qw duxerit ,matbater ; quod hereticorum iüdicio intel- ligitur, fi ob aliam caufam dimiferit; fed alteram non duxerit ; hoc enim Chriftus non explicauit, interpretatione pcrfecta , & abíoluta fententia cft. quia vxorem fuam moechari facit, vt cap. «. 32. ex- alteram duxerit, ctiam maechatur ; non quia adul- tcram dimifit, fed quia alteram duxic. Itaque ver- alteram duxerit, referendum eft, tanquam i dice- ret , quicumque dimiferit vxorem fuam, nifi ob "duxerit ( quacumque |de caufa priore dimiffa) mochatur, id cft adultc- rium contra priorem vxorem committit , vt Mar- cus interpretatur. Obijciet aliquis, fi hic effet fen- I(us, debuiffet Euangclifta dicere ; quicumque di- miferit vxorem fuam , nifi ob fornicationem , & Ideo ex Hebrzorum cófuetudine 9p uom relatiuum loci interpretationem defiderari poffunt , fupra c. ; p2 explicataà nobis funt. E 10. $: :t4 ef].) Ambrofius in exhortatione ad virgi- Ines, Hieronym.Chryfoft.3: Euthym.hoc loco iftud Jt-im*'ejl ad hunc modum intelliganof;ra eff, vt non li- D r d tür aütem de vxore pro pter adulterium à viro diíce-| ipíam mulierem , que à viro ob adulterium difcef-| fuam obaliam caufam , quàm ob fornicationem,| - iufam , quàm ob forni- ob fornicationem dimiffam duxerit, non mecha-|. dimi[erit vxorem fuam ,nifi ob fornicatienem , e7 aliam| Nam fi ob aliam caufam , quàm ob fornicationem| |dimiferit, quamuisaliam non duxerit, machatur;| fornicationem, moschatur, id eft facit eam moe-| pracedens effe repetendum ; cxtera, qua ad huius| ceat viro , nifi adulterij caufa, vxorem dimittere. n Gregorius T " s /!'. I mpiet a^ C«luimi cotra. H poftolos. 440 IOAN. MALDONATI COMMENT. - t IGregorius veró Nazian. inoratione, qua cdifferit hxc verba,;Pharifzorum verba eífe dicit ; aut errore Imemoriz,aut,quod magis credo, fignificas Apofto- los ea ex Pharifzorum cófuetudine, & fenfu dixiffe. terium vxore dimiffa aliam ducere non liceat, non expedit nubere. Credibile enim eft;quod magis no- 'uum erat, magiíque difhcile magis Apoftolos com- mouiífc, Quod autem vxore ecam adulterij caufa dimiifa, aliam ducere non liceret , multo magis no- uum, atque difficile videri poterat , quàm quód non obaliam cauífam , quàm obadulterium vxorem di- mittere liceret. Prx(ertim cum etiam nunc in quz- ftione verfetur, an in veteri lege alia de caufa; quàm . |adulterij dimitti poffet. Cat[a. ) 1 dyría, negotium , aut 1us coniugale, quafi dicatfi ita inter virum & vxorem fíe habet res, autft hoc iurc; f1 haclege vir vxorem ducit, vt ca etiam adulcerij caufa dimiffa aliam ducere non pof- [fit, praftat nullam vxorem ducere. Theophyla&t.i: auctor eft quofdamad hunc modum expofuiffe,/i ita eff cau[a hotnins cum vxore, id cítfi propter vxorem dimiffam vir rcus factus eit, vxorem ducere non ex- pedit. Grzcum enim verbum ajría reatum proprié bgnificat. j Honnis.) homineim Latinus pofuiïym viro , fi- 'cat Gracus evSpwrev , ayd'póc , vt fupra verfu s. r iquemadmodum apparäx antithefi, ce vxore. Nop expedit nubere,) Nubere, dixit Latinus interpres "[pro vxorcm ducere contra confuetudinem Latini Íermonis Grzci verbi ambiguitatem fecutuss quia yepn(z vtrumque fignificat, & vxorem ducere; & [nubere. Elocautem loco non nubete, fed vxorem ducere fignificat, quia non de vxore;fed de viro agi-. ]rur; neque de vxorum ; fed de virorum conditione |Apoftoli querebantur , f/;t4, inquiunt,; ef cau[a bo- mimk cut vxore. Itaque nouorum hareticorum ver- fionem.non probo, qui hocloco pro ;auxG&:; , ma- |trimonio contrahere tranítulerint ; non enim ge- neraliter de matrimonio, id eft de ducendo vxorem, |& de nubendo, ícd de virorum conditione in du- cendis vxoribus agitur. Caluinus , vt folet ; non fo-| làm hocloco faltus interpres;fed impius etii , & ad- ucrfus Apoftolos blafphemus eff 5 vocat enim illos (tultos , ingratos , impios ; homo Ícilicet pius , quia -xiftimauit Apoftolis hocideo dixifle, quód homi- üesomnino carnales effent, & nuptiarü multitudine ,nfatiabiles;tam lógé nimirü ab eorà mente, quàm ab eorü (an&titate diftabat. Tantü enim abeft, vt pro- ptcreà idApoftoli dixerint,vt cótrario omnino ani- mo fucrint. N3 cüm*Chriftus dixiffet adulterü effe, |qui etià ob adulterium vxore dimiffaalteram duce-! ret collegerunt, quod res erat, quódque Chriftus .,rcfponfo íuo comprobauit ; non cxpedire omnino vxorcm ducere : quandoquidem adeo vfitatum effet adulterium,vt vix inuenienda vxor cífet, quz futura |non effetadultera, qua dimiffa manendum viro fine vxore effet. Itaque preflarc ab initio víque ad finem adultere vxoris zelotypia liberum effz, wu. Nen omnes capiunt verbum bor,) Non affentior ijs interpretibus , qui exiftimát C hriftum neque ap- probare, nequeimprobare Apoftolorum dictum, |quód vxorem ducere non expediat ; probat enim, & maximé quidem probat; vültq; eos có perfectio- ni: adducere, vt , quod verbis dixcrant, moribus,ac Mihi fenfus hic videtur effe , fPira eff, vt etià ob adul-|.- À D C D E F [prchendüt. Accedit, quód additur, verbwum boc, quod |huius expofitionis auctorem habco aduer(us Mani- Jpater.qui mifit me, traxerit ewms agcbat enim cótra cos, [qui ea, quz dicebat, proptercà no z non intelligebant. Itaque necïgä'c non efthocloco|. |de caftitatis dono difputarc: fed quia omnes inter- |terpretationibus addi&um effe, & quia hoc teftimo- |nio haretici impudenter abutuntur , dicam obiter, |quid veteres fenferintau&tores.Gregorius Nazianz. |libidinem minus procliues funt; ita vtnon difficul- ter vxore careant. Alij omnes auctores przter natu-| 29 . |ralem propenfionem , autetiam contra illam diui- [namg ; |bus volentibus, petentibus , & obtinere conantibus |cam dari, quemadmodum Origencs traQatu 7. in |Matth. & D. Ambros. lib. 3. de virginibus, & au-[^ |&orimperfe&i homil. 32. Hieronym. Beda Theo- |non omnibus, fed quibufdam tantüm donum illud : | |conferris fed tamen ex ijs, que D. Auguftin. adno: ]vitz fine vxore manere, & matrimonij molcftijs, &|. | |ranibin lib. de continentia c. 1. ipfius opinio re- | jfutarialiorum probari poteft. Monuit D.Paulü rac |[Cor.7. 7. cum dixit,vss[qui(que preprium donähf:.be:! x : Deo,qliquuidem fre, «lins autem fic,nó folümde virgint- |tem matrimonij omnibus volentibus datur, ergo & f . . . » n . x a donum virginitatis; & caflitatis: hoc tantum inter- rebus preftent. Et ; vtfolemus vule$ dicere, indiEzïf; cos plus dixiffe, quàm intelligebanr. Quod auteml dicit uo» emnes capiunt verbum boc , ita fere omnes ex. ponunt, ranquam fi fenfus effet , non omnes,qued dicitis, przítare poffunt, id eft vxore catere , quia non omnces caítitatis donum habent; fed quibus da- tum eft : quemadmodum D. Paulus z. ad Corin. 6. * norum capaces fint. Iraque noz capere hocloco fieni- ficatnon cffc capacem tantz virtutis, vt fine v,;ïorc viucre quis poflit. Hunc fenfum Origen. tra&atu in Matthxzum 7. Grcgorius Nazianz. orationein hzc verba, & Ambros. in exhortatione ad virgines fe- cuti funt. Quam interpretationem adduci non pot- (um,vt fequar; quia cum Chriftus verfu fequenti di- Cit; qui poteft capere, capiat, minimé dubium eft, quin capere dicat pro intelligere, vt eo loco probabimus;g ergo & hic, cüm dicit »on omnes capinnt , fenfus cft, Inon omnes intclligunt ; non omnes animo com-g, H etfialiquando rerà omnem fignificat; tamen natura, íua non accipitur , nifi pro fermone; nec debemus: aliter, nifialiquid nos cogat, interpretaris hicni- hil cogits fermonem autem capcre , nihilaliud eft, quàm intelligerc. Senfus igitur cft ; non omnces hoc| verbum intcelligunt; atque ita Epiphanius, quem chzos harefi 66. interpretatur. Accedit, quód its Chriftus loqui confueuit, vt Ioannis$. 37. Queritu metiterficere , quia férmo mew mon capit in vobss, Poterit aliquisobijcere , quod fequitur, (ed qwubm datum eff vnde colligi videtur poife non dc intelligentia , fed annem c. G. 44. declarat , nemo poteff venire ad me, mf n credebant, qui pretes difputant, & quianolo quemquam meis in- in orationc ad hunclocum , & Chryfoft. homil. 64. in Matthezum donum caftitatis nihil aliud cíle vi- dentur exiftimare , quàm propenfionem quandam naturalem , qua alij alijsad caftitarem magis apti ad atiam efle putant: fed jjdem docent omni- phyla& & Euthym. folus D. Auguft. docere folet tate,fed etiam de matrimonio locutü effe.Donü au- eft , quód difficilius hoc, quàm illud obtinetur, ina. ioremque 441 1;. iubet dilatari Corinthios, vt maiornm Dei do- de caftitatis dono agi. Refpondeo ctíam intelli-]| — gentiam donum effe Dei,vtidem Chriftus apudIo-] - Dous td- Rlitatu om- ) m'l;moþ!" | uid e4- Jütatà de- u io[ämquc. C Manicht» natüïasïah( 1io5 ii ,'VI locoind (edhoct? ! ;;4jlita Lam;& Xu " lo quunwr J aof umaon? p vntury i omniagäï Plecie i 49pá potiüs h Nan&q tumenapt tibus J Wicimus " lutrrd :Aäfærdrz tritatts ducre ant otonebUdepi ia cedsacifb: l ideetiam - .--älWüm (l. f Wf Qs omni r iti Tütut m licered Motm. BIN Dottsgre CCtetum diuabfy dO&rina, räüe prof can to m MT | hanc Elm M ! 1 * W a^ ^0l , " ^ UIf houz. » d 1 h Mi mf r ii »-.L',ln T b LT * BA l^ ! ^ ;Jicf-v-- ll'hew! VMT MT r O a ! )*]do& AEDLOCIE n w "O VA LT nmm l susia £1 l DORE t m E I Farwas « : i it Iterd li " k W $M IN A Yi v Dmtrhs 4 "»u..)';" " T ! l ' P IN N '*'*N)') : ^ b iy u [ W I UT LT L 1 lj u- aIAETTUM M' !] J Aiá NT NUA "u Wáuas LA p 3 ^ | P IT w- D H IUMDTN y um Miliy Vs 4 ;Z--»-, : !j "a I myaup od D Í. j AUE , AE U ^l L] ftdae L NI *!,mä* CL VU VA : AC IN , [j uaito at onom n É 'Jm ^ f;-vh n wïd & st LUf d I [ f "Wa m!i 6* , i l | VM , WP * N r . * i ******** ; ! aM Ial eaeuviu urhlv , at lt .il a rom '*3*;,)4-' 4 TU VU) MP " TL , 7 "l " at L ,;" J.«NS*" 'l : m ul loret "'WJ'; K HOOMPM u ) auwv n ! pe ditium De ca[iita ti dono cà- tra bereti- cos : noflre letatis. | Luthera- nus , a [Caluinifla virginitate - [eolens mon f'rum Ua ditum, Lutheri tur contra c4 flitatem. /m epift. ac i""'volfä:g;ï Reifséb. Dd L cümeals g 442 IN MATTH. CAP. XIX. 443 — iorémque conatum requirit. Abufi hocloco funt Manichzi , vt probarent diuerfas effein hominibus naturas,alios ita fa&os,vt vxore carere non poflent; iliosita , vt non poffint habere , vt Hieronym. hoc loco indicat, & Philaftrius in herefi Abftinentium; (ed hoc opus non cítrefutare. Abutuntur & Luthe- profitenturjnoR enim omnes habere.A pud illos no (olum non omnes,fed nemo prorfus habet;certé nó apparet. Hactenus enim .hominem Lutheranum, iut Caluiniftam perpetuam feruaffe virginitatem gunt,quod agere fc fimulant, vt Dei gratiam com- C 3 : tantüm dari dicüt;fed illud potiüs , vt omnes homi- luesab Euangelica perfedtione, & puritate ad fuas teuocent fordes,malintque homines aduiteros effe, qäïm Virgines.C urenim cos, qui virginitatem pro- fitentur, impiosappellant: eos veró,qui adulterijs Pudet me recitare , quod primum eorum magiftrü otu viuere; vtrumque enim rem eífe naturaleg,& l. de vitameceffariam. Epicurü illum, qui fola voluptate bea-] titudinem zftimabat , nihiltam Epicurcum dixiffe|. legimus; & pö?&i, filoquifcirent; dicere nonaude-| rent. Dicebat olim fimile quiddam Actius zrem Ve-]. neream aeefav neceffiratem appellans , vt auctor eít tani,& Caluiniftz,vt probent impios effe (fic enim| loquuntur) qui non certi dé dono Dei continentia| monftrum inauditum eft. Non ;ergo id hxretici| mendent, dum eam non omnibus,íed quibufdam| omnia permiícent , nunquam impios appellauerüt?| . . / 4 .^- C Lutherum dicere, profiterique non puduit; mon| : magis pofle virum fine vxore ;,ditgn fine cibo", ac| - aduerfüs illum fcribens Epiphanius. Hocfiita eft,| . íatis apparet non folum non'omniþus * fed neminil.- proríus hocà Deo donum dati , vt fine vxore viuat. iNam & quidam cx eodem porcgrü grege , magnus tamen apudillos habitus do&tor, Catholicis dicen-]|- tibus hanc feruande caftitatis gratiam , etíi certó ! Inefcimus nos habere , tamen poffe orationibus ob-| . |rinerisrefpondet perinde effe;ac fi proiteremur ná-|- quam nos cibum,& potum fumpturos effe, dicen-|. tes à Deo nos precibus impetraturos ; vt fine cibo, tAlaj?u*dæ Mfaditstes ex doclrina H ereticorii conirá ca- futatem. otüque viueremus. Conftat igitur horum do Ctorü hanc effe fententiá nos non magis fine vxore, quàm (ine cibo, & potü viuere poffe; Vnde fequitur , pri-| müm neminé debere fine matrimonio viuere velle, fitlicere alteri coniugialias adire nuptias:quo enim |F'ideetiam fiatuta. ct- wutatis «xe bennenfis. — Canto íren : aut experirine Deum tétare videatur. Itaque quod| Chriftus ver.u.dicit effe Eunuchos quofdam;qui fe| caftrauerunt propter regnum czlorum , iftorü opi-|. - nione locum non habet; némoenim fe propter re-|: gnum caftrare poteft magis, quànrcibo, & potü ca-| Irere.Deinde licere matitis , fi eórum vxores egroóte| . fant , longiore prefertim tempore , autalias vxores|- ducere;autalias mulieres inire: quemadmodum fi| : *quis omni cibo; potuque careat ; licet vndecuhque| poteritarripere,& vitam fuffeentfare.- Tertioloco fe-4 quitur,fi maritus;aut vxor diuabfit , etiamfriti viuis| modo tam diu fine cibo,& potu viuet ? Hoc poftte-|- mum Caluinifte abfürdum effe non ducunt;fed vfuj - otius probant,& in quodam eorüm Conciliábulo| | decretum eft licere vxori , fi màritus , neício quamj . diu abfuerit , alteri nübere. Heceft Caluiniftarum|: do&rina,quam expedit in vulgus indicari;in lucéma4 . Puc proferri,vt omnes eorum impietatem cogno- E qa2. funt enim Eunucbi-)Non fatis 'appa*rc't,quorfum B cerit.Quidam ex hereticorum interpretibus putant voluiffe declarare,quod paulloante dixerat,quibus- nam datum fit, vt capiant verbum hoc. Maior veró magifter Caluinus ita exPonit,quafi pfgcedcntibus vxorem ducere non folüm natura fua neceflarium ducere non confiliü; fed Dei difpenfationé efse pu- tat. " fudiat b«t etber, audiant omnes , & horreát. TQuanto melioreípiritu , & iudicio Chryfoft.exifti- mauit Chriftum his verbis docere voluifle poffibile le)putabatur POfTG aliquos,imo quicunque conaré- tur;gratia enim omnibus prafto eft; tam cafte viue- re,quàm fi Eunuchi effent: proptereà enim Chriftü non quocunque modo ; fed explicati .tribus Eunu- chotum generibus Apoftolorum dictum confir- Mauif, non cxpedire vxorem ducere , idque hauc difficile fieri polle;fi quis feipfum propter regnuimr minibus , quofdam à feipfis* factos ; quorum prim: & culpa, & merito careant : fecundi culpam , fifuo confeníu exfe&tifint: tertij meritum habeant. —— Q [eipfos.) Duplex in hoc verbo vis eftaltera;qua adiuuante gratia caftrare poteft , id cft caftüm efhi- cere,quemadmodum Chryfoft. annotauit: nam & caftrandi verbum inde à Latinis dictum arbitror: al- verbis Chriftus dicere voluerit omnes necelfa-| rió debere vxorem ducere , nifi impij elle vel-|. lent , exceptis ijs ; quibus Deus reuclauerit pof4 fe cedibes viuere : qui autem illi int , qui à|- matrimonij obligatione fintimmunes , nunc Chrrz|. ftum his verbis declarare. Itaque Caluini fententia| eft;fed diuinum etiam przceptü : vxorem auté non| efle,quod tunc vulgó(nunc à Caluiniftis impoffibi-| celorum caftratc vellet, id eft carnem nonfecare.|. - íed domare.Proponitergo , vtait Hilar.tria Eunu-|. chorum genera,quoídam à natura,quofdam ab ho-| liberum arbitrium fignificatur , quo fe quifque Dei|. ÍeADeo continentiz donum ha tera,qua fignificaturid non Íine carnis repugnantia fieri,vt Gregorius Nazianzenus obferuauit. Itaque, quod Caluiniftz dicunt,ridiculum eft. Primüm,ne- u sss d ininem debere continentiam experiri,nifi certus fit|ca. dossm Eere:fecundö,quiiï- cotinentis. Calutinus rc:qu&nadm()dum,qui fidem habet, certó fe habe- Nam eum,qui continentic donum haber, certó íci- refe habere,tà falfum & hareticum eft, quàm quod | Caluinifte docent,eum,;qui gratiam dei habet, cer- tó fcire fe eam habere. Nam donum continentiz ratia quzdam eft.Et exemplum fidei, quod afferüt, eft falfum , & fi verum eflet , tamen etletineptum: credit fe fidem habere ; ipfa enim fide , non alia co- gnitione id nouit:»per fidem autem non fcimus , fed credimus:& quiíquis fidem fcientiam appellat , fidé erdit, quia ex diuina , & Chriftiana ide humanam lfpacit:inept*um àutem, quia etiamít, quiíquis fidem habet , necetffarió fciret fe habere,non continuó fe- queretur. quifquis donum habet continentiz , id etiam Ícire ; quia fides cognitio quzedam eft,donum autem continentie non eft cognitio;Itaque perinde iftiboni Theologi areumentantur;atque fi dicerét, äo quifquis bonum fanguinem habet , certó fcit fe bonum fanguinem habere. Pugnantia autem dicüt, quia nemo,nifi experiendo fcire poteft, an caftitatis donum habeat; experiri auter , vt ifti volunt, non hanc Eunuchorum diftin&ionem Chriftus-fubie- H priüs débet,quàm de dono caftitatis certus fit. Pro pter quis continentiz donum habet,;certó fcire fe habe-]. renouit.Hzc enim & falía fimt,& inter fe pugnant.| falfum'quidem;quia;qui fidem habet,non fcit, fed|. quiíquis vifüm habet,;certó fcit fe vifum habere;er- | - AMentun, Cuelibatus yer iL oYbus niflas, VCn$, apud dei co éra Calui- left malaieiunium igitur per fe eftboná , & cocliba- Caluini Idiabolica interpreta- ó$10. Zloninianttó Caluin £^ 444 IOAN. MALDONATI COMMENT. Propter rqgnum cælorum,)Hærecic.i. exponunt propter regnum celorum,id. eft propter Euangelium , vt illi ni- mirum feruiant. T iment enim,ne ex hoc loco meri- IDo&ores;id eft Epifcopi ; & prefbyteri caftrare fefe] deberent, quos illi imprimis coniugatos effe volüt, Inouimus, qui etiam. ifto modo,; id eft, vt Euangelio licet falfo,feruiret, fe fe caftrauerit. Senfus ergo eft merendum,vt Origenes , Hilarius,Chryfoft. au&or imperfedti, & Euthymwimerf)mtamur. Generaliter enim de omnibus, non deíolis Apoftolis ; & Euan- gelij Dod&oribusloquitur Chriftus. Solent dicere arripio , fiieiurium Pc:rfc necbonum, nec malum eft ; ergo intemperantia , cui ieliunium opponitur, nec bona, nec mala eft. Atqui intemperantia per fe tus,quandoquidem eandem vtriufque rationem ef- le putant.Et vt per fe hzc bona non finr, non fequi- Acimus, quz per fe bona funt;fed etiam,dá ea, qux -eiin hoc ipfo*' capite manifeftum eftargumentum. ie nec bonum,nec malum eft:tamen propter regnü celorum eas abiicere non folüm alícuius, fed etiam Wingularis, & excellentis meriti cíle ex fingulari pre- lez" fecutz eflis me , fedcbitus feper fedes duodectm indicantes Iduodecim tribus T fraeljinfta veríu.27.& 28. ï pietatem ad hunc modum exponit , vt Chriftus do- cere voluerit minimé fpernendü effe coniugij víum, nifi czca temeritate nos in exitium velimus precipi- |tes darc. Nam difcipulis, inquit , quos videbat fine]. iudicio ruere, manum iniicere oportuit. Itaque bo-|. nusifte Euangelicz perfectionis interpres non pu- tat Chriftum , quod Apoftoli dixerant, approbare: (ed reprehendere,eófque temerarios, ac.czcos fuit- Íc fignificat , quód exiftimauerint bonum efse vxo- rem non ducere. FIxcautem verba qui potefl capere, c4piat , non exhortantis , fed prohibentis efse inter- pretatur , quafi dicat Chriftus,vos exiftimatis boná eIe vxore carere: ego autem veto ; ne quifquam id mentarios fcriPHiTct,non Potuiiï'et Pcioæ fpitiïu,& terpretari. Quis enim non videt voluille Chriftum homines àd caftitatem, & colibis vitæ*-,;ll)erfc&ionä verba Hieronymropponámus , vt quemadmodum dicere foleo , quid inter Catholicum ; & hereticum ipiritü interfit ex copatatione l€&,0.rsa,gnofcat, Hic. contra louinianti;id eft contra patrem Caluini lib.r. Ícribit; Propon aaryveb eruc praminimuitat 4d '-gmj:[;,m,te- aet in mann virginitatis braumm , ofleudit purifsimim fin- capere,capiar. Exgo, vtconcedamus capiendi verbum hoc loco non prointelligere ;fed pro apprehende- L tum colligamus.Sed ifla corum ratione Íoli Ecclefig & quidem hactenus nullum apud eos Miniftrum|. þrapter regnum celorumjid eftad regmun celozü pro-|: b Caluinifte ceelibatum non magis efse meritoriunm,* quàm ieiunium,quod per fenecbonum , nec malà eft: fed quatenus ad orandum conducit. Exemplum|. "ur meritoria non efse;nó enim folii meremur,dü ea| id id,quod per feborum eft , aliquid iuuant. Cuius| Nam omnes diuitias abiicere, ficut casretinere, per| mio perfpicuum eft;ves , inquit , qwi reliquiflis omaia,|. Qui pote[! capere capiat.) Caluinus fuam fecutus irn-] . atl t facere tentet,nifi certus fit fe id capere pofle , id cíft|. line vxore viuere. Ipfe, vt opinor, diabolus,ü com-|- fen(tu Chrifti fenfui magis contrarie verba eius in-| quafi propofito pramio cohortari ?. Caluiniverbis] - 'em,€2* clamat,qui ftit veniat ad me , eg7 bibar , qui fa ftl rc, & obtinere pofitum efse , quemadmodum Hie-|.- ronymus,Chryfoft. Theophyladt.& E'uthyæn*.* cxifti-| &z c.13.9.43.& Marci 4.9.25.& 7.16. & Luce 8.8, interpretari.. u gratiam perciperent, illi offerebantur , vt ftatim ex- pücatPaangelian-o . — — . ls . Ft-eu manus umponeret,e7" ovaret.) Id eft vc impofitis um impofitione inferioribus benedicerent, conftat cantur,quam confuetudinem au&tor imperfecti oó- mendat. .. | u verbum éz/likav,vt füpra alio loco monuimus. Du- tent , vtad Chriftum accederet: quaíi Chrifti mi- nueretuzdignitas;fiin benedicendis.zpueris occupa- retur.Itaque tanquam de honore , & dignitate ma- É turinterpretationem confirmare. | Oblatt funt ei parmli.)Ex Luca c.18.1 5.pcffþ*i'cuu?hl | « |eftnoníolüm pueros paruulos fuifse , fed etiam in- fantes epcet£ptpoy av la. psen » & offerebant illiin- fantes.Nimirum cum videret populus omnes adul] - tos,quiad Chriftum accedebant, maenis aut fandti-| tatis,aut aliarum rerum cumulari bcnefifcijis.-),xcæpib & illi infantes offerre ; vt quatenus eaferebat ztas,| beneficiorum Chrifti participes fierent. Non.enim,l vtfanarentur,ficut adulti:fed,v: fpirittialem aliquarm| fuper eis mapibus eis benediceret , benéque preca- retur. Hebrzeorum confuctudinem fuifse,vt qui ma-] - À mant;tamen inde potius lequeretur non probiben- i tis ,fed exhortantis efse verba: loquitur enim Chzi- ftus, quemadmodum Hieronym. indicat,tanquam agonotheta praemium manu tenens,& in ftadio cur-| rentes clara voce cohortatur , qui poteft capere,capiat, quibus verbis non fignificat non omnes pofseca] - pere:fedalludit ad ftadium,vnde metaphora funipta : eftin quo omnes quidem currunt : fed vnus accipit brauium 1. ad Cor. 9. 24. Nosautem iam fupra mo4 4 nuimus capere,hoc loco idem Hgniü—care,agquc intel]| —— |ligere:nihil enim aliud voluit Chriftus dicere,quàm uod aliàs , cum de re aliqua egit graiii , dicere con-! älöuit,guihaäet anres audiendi,audiat, vt füpra C. IL 15 13. Zunc.)Pofthac,non enim cóftat , an ftatim poft | fuperiorahoc fa&um fit:nam Lucas multa in mediol narrat ; & nolumus fententiam plus iufto reftzin ge-| xc.Quartquam auctor imperfecti non dubitat ftatiml L ex Genefi.48. 14.1. hac ergo ratione adducti paren- tes infantes ad Chriftum afferebant , vt impofitis manibus illis benediceret. Vnde Ecclefiaftica con- fuetudo nata eft,vt laici, ac prefertim puerià facer- dotibus,& Epiícopis etiam extra Ecclefiam benedi- . Di eimpulz autem ir,mjrpagäant e05.) Id eft prohibebant;| vt Euthym. interpretatur; id enim hignificat ctiam| ibium quare difcipuh. äarentes- prohibuerunt ad| Chriftum accedere,& illi infantes offerre. Chryfoft.| auctorimperfecti.Euthym, & TTheophyl. ideo pro-| h,i:b,uiïeï-pränty quód eam etatem indignam iudica-] | 34 Simite parunlos venire ad me. ) Paruulos vocat &! per etaté infantes, & per fimplicitatem morü adug,, | |tos, vt flatim explicat dicens talwm eff reguum celoris.| Propterea enim non dixit horum;fed ralram efl reguit| leelorum,vt non folum xtate pueros; fed.etiam mori-! iiores erant,& aliqua pollebant diuina gratiajmanu-]. ^s giftri foliciti;pueros arcebant. Probabilius hoc eft,| |[quàm quód Hieronym.; & Beda dicunt; non quód]. 1nollent:eis faluatotis & manu , & voce benedici,fed] [quód.necdum habentes pleniffimam fidem putarét] eum hominum offerentium impörcunitaæjIafsari, Nam quod € hriftus fubie'cit;&:itc parnulos pfuire ad|. mestalium eff enim regnum celorum , C hryfoftomi vide-] [bus pueris fimiles comprehenderet , vt Origenes,* —— — Hieronym. 445 — J Mos «ca- ]. piendi be-]|. nediclione | . ab epifcopis « facerdo] . t;'bw. ; o tb ol o ii m SiceempUri Oi C Mib n Upas BA IN ITR n D) MRU - m/anf?v;"o" ^ j titmO:t?* dum hat flers iclP* fince ag fin, N ioiturque colgit tl — — um SE piant:&m henditur, Ofationtg Aunttt f 16, Ef ttt Tib Thefa diüites a. fuilofed l P 0H1,[ ) qUi Chriftum a idPOtiüs ex cun&amias, fä(SC, V quö Volelcens p Waninsin ) chntcn* iing d ( D.l ie lhugä&ch IRentigi "Hentrje 77« decla It inde H( Werbiilli & ID 1 -.*Mfüþfrm; AU MO ------ "j " . di. " Í i LEMC *wg,. l MVO LU 05 ID s. EM 5 l Vi ) i Offétet Y | VA LU M " P enal Mi Hnrm T p Og k E "W g g » : adtearanr v $ Deneaiceraus t " m Amaccddnimv 14000A dl ftw;h E, »rebant , vt IDIOUD VML ) V UUAVUM ! n P . " » "42 3- ^ 'ï-ïf'ff?'";" n p L»tiwu'.-'»du' . ^ ' ID wl artim a ncet. calerua at " "E [ 1 Y t Wt* ;mm Da Q ! M Ehuu'ulh Nn w "T ! i ib imnattott i :l Wï:vä ull?c'uhn&zn e PT. d sae . rf m ^ :Lv&' V!*L".U'V " fO w - rü)rfü "u aM n p t5 Oi "m ! "T - :| MU 1 ; la 1 Mb d i * , n " "a A'J ag t T ij f G--*' ..Aw;m ; É X A at EMIT Ivl gtl TL ae s m " U.':':*-s* *'—dwv - L L m NT m rama w edceoun. - ) iif j í 'ng.vï ' — d , Utv ) "? 446 447 Calumnisle ïpra"bdre 110 Poþïit infä tiun bapt: Lfmumn. con- |tra C IAna- baptiflas. 40.3.5. Hieronym. Augult.lib.r. dé peccatorum meri- ds c. 19. Beda, Theophylac&t. & Euthym. monue- cunt. Quod Lucas magis expreflit c. 18. 17. addens, AAmen dico vobis quicamque non. acceperit regaums. Dei frent. paez , nen intrabit iB illad.. Non habent aliud Caluiniftz teftimonium,quo infantes baptizandos effe probent , quàm quód Chriftus dicat fimite par- ciffimum,quo femper Ecclefia,vt infantes baptiza- ret,adducta eft,siff quis renatus fuenit ex aqua, cg fpini- ts fanéfo , nom poteft introire m regnum Dei , illinon de baptifmo,fed de do&rina interpretantur:ita fit , vt dum hzretici elfe volunt, & Ecclefig Catholicz re- fiftere , leipfos exarment , & Anabaptiftis , qui in- fantes baptizandos effe negant , refiftere non pof- colligit: tamen non adeo firmum eft , vt tam certi, támque neceffarij ad falutem dogmatis fundamen- kuncelepofü & - 0 *l 1. Et cum impofuilfet eis manus. ) Dixerat Euan geli- la ver.13.0blatos Chrifto fuiffe pueros,vt manus il- lisimponetet,& oraret;dicit nüc manus illis impo- putat; quód Chriftus manus imipo.fu'erit, nonaüu- terant,non erant:opinio minimé Pgobabilis. Nam opus non erat,vt infantes orationem intelligerent, vt eius participes effe poflent : quemadmodum nunc opus non eft , vt verba , quibus baptifmus confertur , intelligant , vt baptifmi .fru&um perci- piant:& in manuü impofitione oratio etiam cópre- henditur. Nec enim fola manuum impofitio fine oratione;ac benedictione vnquam adhibebatur,& Marcus c.10.16. id expre(ïït,&: cemplexans &5 7* im- - Jponens manm foper illos benedicebat eos. 16. Efecte nus. ) eic vnus proTic quidam pofitum pem fuiffe fcribit,id eft primarium, vt interpretor, . |virum ; quia vt ait Matthzus veríu : 22. diues ad- modum erat. Videntur multi veteres auctores| hücadolefcentem cum illo legifperito,de quo Lu-|. cas fcribit c. 10. 25. lapfi memoria confudifle: nam|. & hunc legifperitum fuiffe dicunt , vt Hieronym. Ambrof. in c.18. Lucz, & Cyrillus Alexandrin. 2.|. lib. T hefàuri c. r. Meliüs D. Bafilius in hom.contra| diuites auaros non folüm non putat legisperitum|. fuiffe:fed legisperito illi,de quo Lucas fcripfit , op- ponit , quàd ille tentandi caufa, hic difcendi ad Chriftum accefserit. Et veró filegifperitus fuifset, id potiüs expreflifsent Euangeliftz, quàntalias cir- cunftantias,quas videmus eos magno ftudio decla- ^ . * & CURU raíse, vt quód princeps fuerit , quód diues , quód adoleícens. Putant ijdem au&tores,tum etiam Epi-- phaniusin Anchorato, & herefi 69. hunc ctiam adolefcentem non boro, ac fimplici ,fed tentandi animo ad Chriftum adiifse , quam opinionem & D. Bafil. ineo loco , quem paullo ante annotaui- mus , & Chryfofto. & Euthym. in huius loci com- mentarijs meritó mihi videntur , magnifque com- mentarijs refutare:Primüm quia, vt Marcus ca. 10. 17. declarat, valde reuerenter ; & fuP liciter genua (abinde fle&ens ad Chriftum acceffit , quod fu- perbi illi,& inflati Scribe,& Pharifei, qui tentaturi IN MATTH. CÀP. XIX. aulos venire 4d e, Nam illud fortiffimum , & aper- |. fint. Nam etfi ex hocloco aliquid argumenti col- ligitur;quemadmodum & D. Bernardus epift. 240.| fuiffe , fed oraffe nà dicit.cuius rei causá Orig.fuiffe | . tem orauerit: quiainfantes impofitionis manuum |. capaces erant:orationis , quam intelligere non po-| eftficut & Galli loqui folent.Lucas c.18. 18. princi-| quotiesaliquis tentandi caufa Chriftum interrog Éuangeliftz folent exprimere ; de hoc veró adolet- cente nihil tale Iionitäafunt. Tertió , quia rogat, quid adhuc fibi defït,vt ad vitam zternam perueni- re poffit.Quartó,quia,cüm Chriftusilli dixifset, va- de,c7* vende,que haïcs, C da pauperibus ; triftis difcef- fit: nulla autem triftiize caula fuifset , fi malo fi- mulatóque animo Chriftum interrogafset. Itaque multo meliüs hinc Chryfoft. quàm Hieronym. ad probandam füam opinionem argumentatur. Addo bant,non folebant de feipfis,fuáque falute:fed de le- ge,déque rebus cont:roueríis, & curiofis quaftioné proponere,vt,an liceat txibutum dare Cefari ; an li- ceat quacunque cx caufa vxorem dimittere;quod fit maximum legis mandatum ; cuius illa mulier in rc- ptem fratres maritos habuifset. Hic autem adole- togat:fed fibi necefsaria , quid bum faciam . , vt habeam dvitam eternam? Magifler bone, ) Vitur. honorifica prefatione ad captandam Chrifti beneuolentiam. Alij Chriftum Rabbi,id eft magiftrum aliquid interrogaturi ap pel- |labant,ille vt maiorem animi propenfionem often- deret,magiftrum bonum appellauit. re libris eft;7í u« Aeyei d a0óv; Quid me dicis bonü? nemo bonus;nifi vnus Deus:atque ita legit Origen. tractatu in Matthgumq.Hilarius,C—hrnyH:; Aucor imperfecti in hunc locum , & Gaudentius tractatu 17.in Exodum.Nofter interpres legit « p epaild.e ase) d* 2935 Quid me interrogas de bono ? quemadmodum in nonuullis etiam nunc Grzcis codicibus legitur, & nitate c.13.legunt. Origen.vtramque lectionem po- nit. Verüm eorum conie&uram nequaquam pro- efcens magiffer bone: deinde. quid me imterrogas de bonoi fiitalegamus , non fignificat , quid meinterrogas, quid boni fa&urus fis? íed , quid me interrogas bo- num appellans? s5 n Nb Idl Vnus eft bonus Deus.)Obiiciebant Áriani Catholi- cis hunc locum, vt probarent Chriftum non efse Deum,;quod videtur his verbis à bonitate, diuinita- téque feipfum excludere, vt Ícribit Epiphanius ad- ueríus Arianos herefi 69.& Cyrillus Alexand. lib.2. chium, & D.Ambzof. in commentarijs in c.18. Lu- cz, & D.Auguftinus lib.3.contra Maximinum Aria- norum Epifcopum c. 23. Omnesrefpondent Chri- quodam modo bona efse manifeftum eft , & multis nem bonum efse preter Deum,eo modo,quo Deus bonus eft , id eft per fe;& naturafua: quemadmodü dixit D.Paul.ad Timot. 6.16.íolum Deum habere immortalitaté,cüm & Angelos ; &animos noftros immortales efse conftet : quianemo . przter Deum natura fuajid eft non alterius participatione immot- | lis eft: ?uemadmodum in quzftionibus Chriflianis propofiis Iuftinus explicauit. Itaque etfi Chriftus Deus non fuifset;bonus tamen fuifset : & quemad- aE r ts atl ego,quod, qui tentandi caufa Chriftum interroga-| (urrectione futura fit vxor , qug ; dum viueret, fe-| cens noncuriofa, non fubtili(a , non ülpe:uacänea - Y7.Quid me imterrogas de bonof) Grece inomnibus fe-| vt Hieronym.hoc loco,& D.Auguftin.lib.i. de T zi- : bo, qui vtroque modo Chriftum dixifse putant;| Friüs quidem, Qd me dicis bonum ? quiia dixexat ado- thefauri c. 1. & D. Bafilius in epiftolaad Amphilo-] ftá non negare fe bonum efse;ac Deum.Nam & ho-] mines,& Angelos, & multaalia preter Deum fuo| Ícripturez excmplis probat Epiphan.fed dicit nemi-| Locis con- tra Àvianos] pro diuini-| tate. Chri- fté explica- R | — Chriftum adibant;facere nó folebant. Deinde quia modum fe à bonitate non excludit dicendo vnse eft MV 00 bmu, QUA. Caluinus Ínr. |Chriftus fciens eum bono animo de fuafalute con- fulexe eiusadiuuare fidem , atque perficere, eóque| [Chrittus argumentatur, quafi nó intelligat;quid in- reprebendi - vt cius iniret gratiam ; & videmus tamen non nifi| magiftrum bonum appellafle , quafi nihil de illo fuj prafentiret. Nam fi Deum effe credidiffet , autDeü fuum , aut certe Dominum appellaffet : voluit ergo interrogan do perdu cere,vtíe non tantüm magifï:rü pterea ex eius ore verbum arripuit , vt doceret tan- cum illi opus effe,vt ea,qua dixerat, bene intelligc- ret. Vocauerat Chriftum magiftrum bonum , docet illum Chriftus neminem bonum efle;preter Deum, vt probet fe Deum etfle,fi bonus eft, quemadmodü ille ipfe nefciens,quid diceret,confeffus erat.Fateor ambiguitatem inverbo effe : nam aliter magifter bonus , aliter Deus bonus appellatur: fed hzcipfa ambiguitas gratiam argumentationi affert: fic enim ter magiftrü bonum, & Deum bonum interíit. An- notauimus alijs locis folitum fuiffe Chriftum ambi- guitate verborum ludere , vt fupra c. 8.22. Dimitte mortwos (epelire mortwuos [aos.C uzeret aliquis, cur Chri- ftus non eodem modo alijs refponderit,quos credi- bile eft aliquando aut fimilibus , autijfdem titulis víos fuifle.Ratio mihi videtur effe; quód hicadolef- exiftimaret aliquem ei titulum tribuere fingularé, quem alij tribuere non folebant:voluit ergo Chri- Ítus eius opinionemarripere , doceréque non fatis magnum fibi titülum tribuiffe, fe enim non folum bonum;íed D eum etiam bonum elffe cred eretpro- censita cum magiftrum bonum appellauerit : quafi | Suautem vis ad vitam meredi, férua mandata, )Perni- terpretatio Caluini;fic enim exponit,quafi Chriftus !Voluerit ; quemadmodum fi quis ixïb;rroganti »qua via Romam irctur, extremos Indos oftenderet, Sic magiftrum bonum ; fed Deum etiam bonum effe.| ciofiffima,& menti Chriftiomnino contraria ef indl. bonum illum;& fimplicem adolefcentem deluderel E |ideo tantüm viavite eterne vocantur, quód gbr €a; fed etiam quód propter eaad vitam eternam omi-| nes veniant,vt c. 25. 34. 35.manifeftum eft, enite be-.| nedi£li patrbs met , po[sidete paratum vobas rcänum 4 confhi- tuttone mundi.Efuriui emim , eg7 dediffis mili manducare: vt Caluinus putat;nobis adueríatur: quafi hinc col- ligatur nullaalia precepta ; preter decem Decalogz;; nulláfque traditiones effe ad falutem neceffarias;eo- fariumn non fuiffe, vt Chriftiani Apoüolomm con- À " . . X * , : . / ftitutiones obferuarent,& à fanguine, fuffocatóque ligeret nulla effe in Euangelio necetfaria facramep.- ta;)necenim in Decalogo continentur. Meliüs obii- cere potuifset; fi manidatorum obferuatio , vt Chri- ftus (fgnificat,ad falutem fatis eftjfidem non efse ne- cefsariam.Refpondeo Chriftum tantüm refpondif- fe ad queftionem adolefcentis;quid boni facram,ut ba- beam vitam aternam?proptereà non docet , quid cre- dere debeat;fed quid facere:inter ea autem, que ad confequendam vitam zternam facienda erant , fola mádatorum obferuatio fufficiebat , in quibus & pa- rentum , & Ecclefig mandata , traditionéíque con- | mur parentes ho norare,iubemur illis obedirezcum |Reges funt,& magiftratus,multó veró magis Eccle- fia; quin potius ex hocloco maximiü aduerfus Cal-|- prehenduntur. Nam cum in quarto precepto iube- autem illis iubemur obedire,;iubemur obedire om- nibus,qui parentum nobisloco efse debent, quales| uiniftas fumitur argumentum, vt probetur mak eos| colligere fola nos fide iuftificari,& fanctos fieri;quia Ífolaaliquádo fides inter iuftificationis caufas nomi- natur. Nam quemadmodi hic cum fola mandato-- rum obferuatio caufa falutis efse dicitur , non ex- cluditur fides;fed tantüm fignificatur inter ca,que fitimn o dedifhis mils bibere: boffes eram, «* tollegiftis mej| nadus,€7" operuifois me. Nequehec Chriftifententia| - dem enim argumento colligeret ad falutem necef- abftinerent A&orum.r. 20.codem argumento col-| facienda funt,fatis efse mandata feruare: ita,cum fo-. la fides —— | 448 IOAN. MALDONATI COMMENT. j bonus, Deus , itanon excludit à diuinitate : qt.u'nix.nö A enim putat Chriftum .rcipmzdiac ff vis ad vitam in - his verbis, vt Paullo poft explicabimus , maximé in-]. gredz, ferna maæffdfd , non quód m.ax.ïxdgtgrwp obfer- m dicat fe effeDeum. Cur ergoita Chriftus adolefc&-| — |uatio vitz zterne via eflet , fed potiüs d;uemcdulmfnj $. ti refpondieRatio,quam Caluinusaffert, ineptaeft| — |quoà vitazterna homines aberrax:em:mu enéenim| g Caluints8- d Arianorum errorem accedit,vt, inquit, often-| |illum obferuatione legalium praceptorum inflati| * Arianisat oret fuam doctrinam à Deo profe&am eífe. Nam| | |fuitle,atque confifum, qux tantüm abeft , vt homi.| neque id Chriftus voluit oftenderc;fed potiusdice-| |nesadvitam zternam duceret,/.vt ab ea potius retar- re fe efe Deum;&.fi voluiffet; non bene earatione| — |daret. Duplex error ; alter, quem iam refutauimus,|. oftendere potuiffet. Alij voluiffe Chriftumadolet] |quód exiftimet illum adolefcétemin legalium pre- centé illum,quaft nimià operibus legis confidenté, ceptorum obferuatione confidiffe; nec enim confi- , - ab illis auellere, & ad fidé infe adducere;quod facit, p |debat;qui prater illa querebat aliquid, quod facié-] dum indicat fe nó folàm magiftrá bonü,fed etiá bo-| ^ |doin vitam eternam ingredereturalter ; quód pu-| num Deum effe:ita Origenes videtur fignificaretra-| | |cet Chriftum de legalibus agere preceptis ; de qui- étatuin Matthzum 8. ita certe Epiphan. aduerfus| | Ibusenim agat;ftatim ipfämet exponit , »e5 bomicidis Arianos,& Cyrilluslib.z.Thefauric.rinterpretan-| — |facies &c. quz precepta non legalia , fed Euangelica]. ) tur.Quod dicunt Chriftum voluiffefignificareíeef] — [funt: quisquisautem legalia effe putat; legem igno-| Íe Deum, vehementer probo: quod dicunt adolef| — |rat:fi enim legalia fuiffent, vnà cum ipfa lege fuifsét| centem in operibus legis confidiffe , & ab illis eum| abrogata;tantum veró abeft,vt abrogata fuerint, vt] - Chriftum voluiffe reuocare,non probo;necilimi] |tüc caeperint maxime vigere,cum caepit lex maxime hi videntur bene probare. Veraigitur caufa,curits] |mori;vt Chriftusc. $. explicauit. Legalia igitur ea| Chzxiftus refponderit,ea mihi videtur effe,quam au-] tantüm,que cum lege perierunt,vt Circücifio , ca-. &or imPCffïï&i homil. 33. Hier. in commentarijs;| C |tereque ceremonie;ac facramenta. Verlm vite eter- , Gaudent.tradtatu.7.in Exodum, Auguftin. lib.x.de| ^ |nz viam Chriftus oftendit, à qua longiffimé Calui- Trinitate cap.ij.& lib.3.contra Maximinumcap.23| |nusaberrauit. Nam nec viam illam legis adolefcens| Beda, Theophyla&t. & Euthym. hoclocoafferunt| |ignorabat : nec eam Chriftus oftendiffet ;qui ideo] quódadóleícens ille; eti bonam , non tamenfatis, — | venerat , vt ea abolita nouam homincsviam.doce—i magnam;atque perfectam de Chrifto habebat opi-| . | ret;velítque nolit Caluinus meritahincbonorum| . j nionem.Manifeftum enim eft conatum illum fuiffe| — | operum apertiffime probantur : nec enim mandata ï;::: W quàm magnificentiffimis titulis Chriftum ornare, n : : ïobfcumzp — '"-,—) a — v VL L —— »» (UE N lat «:e:ngtc 'ilï)ï'.x.ï's iï | ^ II TUX Qu hd primol Nomanos p m uD þqu U Di Mi ; !Iusillic 1 - [poncrefa aliquis es Diün tang QUi ptima /Dcum dili dItque prin; 0 mari RU um OR vera Jligcre,quäï [ droum Pt uidn D t crgo ('Cf M tt Deine a i. '9'Dliigespl .*e[äx ii n Vü'ba aP ." 1 &HOS h ! Ximar, n , CTRO t'memof&rc, | Omn' x qu( ^| N W !F Vid " h. '"*-l w -,.Xïn' b a s AU À. 3 Vi Á hi?';:' ! as . W I '-m.,:*'h- N Pl | v,..' U FH nï ! * v T L'lïuj " M hne Fj [ Pumrmas apim w* TUPETM h&dä Lulied N I vt m » . (n&-n'-(.&] (.L](/'d/;&'fö i | j "m atütmam h ! ID s D LLOLTI| , i "n rhaéeim 2l* ,'; ii w Lululus vib] /Hh( (- j m ov h. E * l : keo t map od yertm, u * ^ 1' l " nl n Wtl y onenttt d uN d d l » 'AJ r o .'.1',.1'? L ,3;'"*' »| RL as 1 n A I « asceturib» p UT | . fe/^ f» ag ld - .^jf P l'l, L Hl m "t ;'JA'J;MJJWM,/ : pb " / '[,-(" ; ! ^ar Afg'cn L p T icepta Decab imodo bonus etfe videretur, fed quomodo bonus! ac iuftuscífet: necenim hypocritam, fed Chriftia- D iprimam obfezuet: quemadmodum D. Paulus aitad qpum fümma proponi debuiffe. Refpondco ifthec 4 SC) IN MATTIH. CAPIQOXIE 451 . ofteuditar inter ea, quz non facienda , fed cognot- cenda funu fatis effe credere, fidémque nobis, licet omnis fcientie,omniümq; do&rinaru elle oporterc, 18. 9u«?) Hicronymus, qui hunc adolefcentem: tentandi caufa venifle putat , non fimpliciter, fed fraudulenter interrogalle dicit, quenam ciï&ntillaï mandata ; quafi diffimulaucrit fcire fc; quod maxi- mé putabat fcire : fed hanc opinionem verfu 16. re- caum eft, ecum propterca interrogaffe , quznam ca mandata cffent, quódad Chriftum, tanquam ad no- uum aliquem,& maximiü magiftrum veniffet,vcali- quidabco fupra legem diíceret, nain legis mandata ion folim fciebat; fed ctiam obfernauerat, vt verfa 20. probabimus. Interrogatergo; qu«? butansfore, vt Chriftus aliqua;preter leg& precepta fibi tradat. Non bamnicidium facies.)) Proponicilli Chriftus pre- tabule; nec ca quidem ordine , fed prout fefe offc- tcbant: necenim idagebat, vt totum Decalogum memoritcr, & ad verbum recitaret : fed vt fenten- tiam proponerct. Poteft queri, cur primz tantüm tibulz mcntionem non fecerit.. Refpondet Euthy- mius, proptereà quód primze tabulx obferuatio in. occulto, id eft inanimo lateat; fecunda auté tabule manifcfta funt opera, non occidere, non mechari |&c. Non proborationem, nec enim Chriftus ado- llcícentem arguere, vt quidam putant, fed vt nos fu- pra probauimus , docere voluit; nec docere; quo- num facere volebar. Vera mihi videtur fuifle ratio, quód quicunque fecundam tabulam obferuat ,. & Romanos 1. 9. Io.. Nam non adwlterabis , non occides, *n*m furabers , non falfam teffiminium dices non concupi- ces , €g* fi quod. efl alind manaatum yin bec verbo in[laura- ter , Diliges proximum tuum [reut teipfum : plenirudo evgo legis eff diletii, Propterea & Chriftus hic, & D. Pau- ponerä Íccundzx tantüm Vmbulæ meminerunt. Dicet aliquis eadem ratione ; ac multo etiam n*&iore pri- mam tantüm tabulam proponere debuille, quia & qui primam obferuat, fecundam obíeruat; qui enim Deum diligit, omnia, que Deus przcipit, facit: cftque prima tabula multo breuior, quàm fecunda, vt có magis vidcatur, tanquam omnium pracepto- omnia vcra effe: fed tamen facilius effe proximum| diligere, quàm Deum, vt D. Ioannes 1. epiftola cap. 4.20. argumentatur, quienim non diligit fratremn faumn, quem videt, Deum, quem non videt quomodo potekf dibgere? datorá Dci per fecundà tabuli, tanquá per magis fa- cilé, magis plan&, magis nobis notam vià deducere. 19. Diliges proximum tuum [icut teipfam.) Nimisau- dax Origenis tractatu in Matthzum 8. conie&tura eft hec verbaab aliquo cífe addita, propterea quod apud alios Euangeliftas non legántur. Praftabat exiltimare abalijs pretermilla, quemadmodum fo- lent non omnia femper ditya, fadtaque Chrifti com- memorare. Eftergo,quafi brenis somplexio, qua. obícuram, € quodimodo cxcam cognitioné inftar. 2i non omnia , fed fecandx tantüm lus illic volentes mandatorum obíeruationem pro-.- Solet ergo fcriptura facra ad obferuationé nos man;'tf Ja fides inzeriuitincationis , & lalutis noltre c:.u':iasi A [nominatur, opcra non excluduntur, fcd tantüm! futauimus , & cx ipío vcrborumcontfxïupf—r;fpiä D E ^" ifcicntem latere non potuit.. Quod autem Calainus S ad Galar. g. 14. vfus cft. Necenim vnum e(t pre- ceptum: fed omnigm preceptorum fumma ex Leui- UCO C IOL18. | : | 20. Omnia bec m/?ocliui:l ieuentute m«*d.) Hilar. ca- none in Matthzum 19. aactor imperfe&ti homil. »3. epiftola 89. Hierony. & Beda hocloco, & nonnulli, vtopinor,Greci,quorum Thcophyla&. opinionem recitat, exiftimarunt hancadolcfcentem, cum dixit íce omnia mandata à iuuentute fua feruauitle , fuitle mentitum. Mulio magis D. Bafilij homilia contra diuites auaros, & Chryfoftomi, atqué Euthymij probo fententiam , eum dixitfc , quodres erat; nec| enim fine caufa narrat Marc. cap. 15. 21. Chri- ftam hocaudico eum dilcxitle; quod profz&o non fecitlet , fi fimulator fuitfct , quod Chüiftum omnia rcfponder dilexitfe eum, ficut diligitDeus res om- ncs natarales, quia natura fua bonz funt: ridiculum cít.. Nam ifto quidem modo non folàm omnes ho- mincs: fcd omnes etiam demones diligit. Perfpi- cuum autem cft Euangceliftam aliquem Chrifü erga huncadolefcentem propter rnandatorum obferna- tiopem fingularem amoré fignificare voluiffe; quo rctur: non quód idpriüs ignoraret , aut quód non minum cx eius rcfponío, quodante ignoraret, didi-: ciile , & quem ante non diligebat, diligere ceepitfe. Quodad confirmationem lententiz noftrz fauis cít. fe per bonaopera, & mandatorum obíeruationem ad iuftificationem difponere: ea enim bona,qua fa- Cit, amcquäm iu ftificctur , fuo quodammodo Dco grata cífe , ac vt Theologi vocant, meritoria de con- gruo, refpondet eodem modo ranas, & culices me reri; quia ea, qua faciunt, naturaliter bona funt, ceaque Deusamat. Iam enim docuimus Chriftum hunc adolefcentem non tantüm proptcr nataralem bonitaátem, ficutomnes communiter hominess fed proprié propter mandatorum obferuationem , quz naturalis non eft, fingulariter amaflc. | 21. 52 vis perfettus e[e, vade, vendeomnia,qua babes e- da pauperibus ) Peruerfa etiam hocloto, & maligna interpretatio Caluini , qui exiftimat Chriftam non fMerio; & vt perfe&ionis confilium daret: fcd caute;|. |vtadolcícentis hypoctifim detegerethoc illi dixiffe.| - Quia enim, inquit, mentirus eft ; dicens (e mandata omnia obferuafle, voluit Chriftus, vt palàm omncs intclligerent nonríta effe; proponens illi vnum tan- tüm przceptum , cx quo, an proximum diligeret, appareret, vt venderet omnia, & daret pauperibus, Íciens eum facturum non effe, atque ita eius men- dacium deprehendendum. Multi funt hic cius erro- res: primus eft, quódillam adolefcentem mcntitum putet; quem fupcriore verfu refütauimus. Hic di- ignus erat venia, nec etror appellandus, quia multi, opinione: nifi illi Catholico , Caluinus hzxretico animo dixiffet; non, vt aliquid eorum auctoritau ttibucret, quos fi Íciuitfet itafenfiffc , contrarium prehendantar, quali & D. Paulus ad Rom. r 9. xo.; Ambrof. in commentaris in c. Lucz;8. D. Auguft.| amore non folàm non alios peccatores:fed ne illum]. |quidem ipfum,antequàm id audiuitlet, profeque- priàs eum diligeret: fed quód oftéderet fe more ho-| Magis cetiam ridiculum, quod idem Caluinus Ca-| tholicis ex hocloco colligzntibus peccatorem poltfe| vt diximus , & graues auctores in eadem fucrunti h J $ ; u r À : QEGAN fortaffe, vt folet, di&turus fui (let ; fcd vt Euangclica Calunus repr-fk?n- : äl.tnrc Mevitum — le rö"gmo. - Errores . Lnulti CA iuins" vefel^ Ientur, 1 omnia, quz Chriftus recitaucrat , vno vesbo coin- * * p non sst d confilia, que illi & probarütmaximó & fecuua fontl b d. D T x P aiperta- Es conlilii lcotra C'al- enditur. LLiculesta deferiptio: 1 C()?I]El*'/] e pracepu es D. . i gu[tio. p 77 conjf[ I^. 24 ( t. Cor; 7. 1$, u^unmn d- pCor.7. 1. ! Fd;u:ct. Deinde quis ram obtufus eft , vt non animad d €ncinita- E 45 * » . ( 9 qeuer. $i ffant ifla , laudanturymift flant la , damnantur, in | jOAN. MALDONATI COMMENT. A$L & quantum in fe cfet, penitus tolleret. Secundus cft, quód nulium prorfus confilium dïïc putet, öcg hocipíum;, quod Chriftus adolcf;enU dfxu:, vt fua omnia vendcret, & daret p;;mpcmbus , $éque feque- cetur, non confilium , icxj praceptun effe dicat, quodante illum ncmo cogitauerat. Eft genus quod- dam Pelagianorut , qui olim docere videbantur & daret paupcribus ,quafinon conrfiliu:.n ; fcd.præ- ccptum hoc eficcs non tam ab Az.xgr.ïfhng c.;jgli.ïola i89. paucis verbis rcfutati unt, quàm , vtinfani, ab omnibus irrifi. Et veró quisnon videt confilium illud effe, quod càm bonum (it, imperatam ramen non cít, alioquin & perpetuam fcrua.lgc virginita- tcm przceptum cfiet , quia bonum efle D. Paulu: teftatur. At hoc Caluinus, vtopinor, non conce- det. Nam fi przceptum cít,feruari ergo ab qmnibus debet;& qui non feruant, falui cffe non poflunt. Ita- que eó Caluinusfuo errore ducatur necefle cft, vt affirmet , quodolim Euftathiani in Concilio Gan- Pclagiani dicebant, neminem pofï'c ad vitam ater- nam peruenire, nii omnia vendcetret, & Paupcribu.s ucrtat, quàm exquifinis ftudiofé verbis preccpta Chriftus, confiliàque diftinguat? Cum de przceptis loquitur, non dicit, fi vis perfectus cfle , ferua man- data: fed f vis ad vitam mgredi : cum veró de confilio, przmium, proponit vitam etcrnam , ffv ,iuquit, ad vitam mgredijferna mandata: obteruationiveró con- filiorum non vitam eternam , fed thbefaurum in celo. folàm beatum cffe, fed beatorum principem, & iu- dicem, [edebiro ,inquit ; e7* ves fnger fedes duodecim inds- cantes duodecim tribwus I[rael, Non poffum ego melio- ribus verbis, quàm Auguftinus fcrmone 6i. de tem- pore, aut probare, aut explicare Euangelica confi- hum dáfur, vt virgiattas con[eruet uv , vt à vino , 7 carm- b aö('?inmmr, vt vendantur omnia , €7 Pm:]ieribm ert- geniur : preceptum vero datwr , vt inflitia cuflodiatur , vt omnis bemoe diuertat à malo , eg7 faciat. bonum. Denique de Virgmitate dyitur, qui potefl capere, capiat , deiuflitia vero non dicitur, Zu-i poteft facere, faciat fed omnis arber, que non acit [rnclis bonum ex[éindetur , e77 in ignem mittetur.Cone Inun qui libenter audierit , 77 fecernt , maiorem. babebit erenfi condemnati affirmabant, neminem,qui vxo-| rem haberet, faluum etfe poffe , & , quod ftulu illi neminem faluum cíle polle, nifi omnia venderet,.- - non dicit fi visad vitam ingredi; fed ff vz perfetiw.| djz. Pretereà mandatorum obíeruationi , tanquam| id cít vite eterne maiorcs diuitias pollicetur.Et non| lia: ctliud . inauit , e confiltum alind pracebtum. Conft- i , inquit , eff confilwm,atsá pracep floriams praceptum qui nonmpleuerit, mfi peemtentia (ab-| Wenerit , panata eeadereron poterit. Et rurfus in lib. de obtemperat , veus eft es7 debitor pene. Promde quia vxorem ducere , vel nubere peecatum non eft 5 fi autem peccatum e[fet pracepta vetaretur , propterea preceptum. Domini dewirgi- fmbus nullum efl : féd quonam denitatss , vemifttfue peccatis adeunda e[] vita aterna , n qua. eff quadam e egia gloria, aliquid ipft liberatori voueatter quiod non fit crimnmiis nog vo- uijfcs fed voniffe, ac reddidiffe fre landis . Confiliswm, imquit,do tanquam mifericordiam con[centus & Deo ,vt fidelis effem . & ciufdem libri c.30. Nec eurm freut non nfzchaberis ,mon occides; ita dici poteff non viubes: illa exiguntu ,tfla offerua- íanc&ta Virginitate c. 14. Precepto , inquit , 7",'9"*3 "T Inon emnibus in eternum vitluris , [ed quibufdam ibitribu-| . jenda, cui confequende parum eft liberatum efe a pc*ccatä,ni[ï non folüm 1 pfc non fcquerctur,fed etiam refutaret, A B C E F iceptum, vt nen remj&rent confilinm. Eant Caluiniftz, & Hlant; & obijciárillud tritum,quod Chriftus aitapud ipreceperat;fed tanquá confiliü in medio reliquerat| - .Il[kf dominm debitum um met 'Ualvis :adn :':;c Antem , þ qm"(ä ampliuns fapereroganeritus , i vedeundo veddet vobis , E.x (cy- mone18. de verbis Apoftoli , Qvid imbes , ne adultere fimus ? boc pracipis ; amando teplue facimts , quam inbes, De Firginibus , au ; poflolus , preceptum Domininam ha. beo, Evgo quare boc faciwtit.. Confilium autem do, 1l autem mentes , quibus terrena nuftiac viluerunt , qua terrenos ame plexus. non. defiderauerunt , v[que adeo ACCEptAMerunt pra- | negent vllü cfle cofilium , dicant opera fu pereroga-! - 4 m tionisSophiftarum effe cómentum.xosenim Chri- ftum,& p.Paulü confiliorum ac praceptorü do&o-" v«iosis, Superero- | ; res arque affertores; C hrifti veró ac D. Pauli D. Au- fe«. guftinü , omnéfque omnino veteresauctoresinter- —— pretes habemus.Caluiniftz, quia Euangelica cófilia ícruare nolüt,effe n6credunt;aut fe credere diffimu- Luci,Có fi ceritis omtia que pracepta fuut wbif,dirite,fs?rm | BR mutiles fnmus c. 17.10. Mlá loc& in cómentarijsin Lu- ,,, - cam, fi Dominus iuuerit, cxplicabimus:nüc tantüm gaross . dicimus illü Caluiniftis aduerfari maxii éprimüm, dwitw. quia docét neminem omnia przcepta feruare polfe: C hriftus autem oftédit nos pofle feruare, cum dicit; Preceta cum flfceritzif omni4, que precepta fant vobz.Dcinde quia;-D": Oiïïïz.f'a cx illis ipfis verbis colligitur poffe nos vltra pr'æcc-ïfï"fnlf?f— piaaliquid facere.suc enim totafpe&tabar p**arabola,!f p vt doceret Chriftus eum, qui non facit, nih quz fibi fiperero-. ] Calungn, Eræcepta funt, non maiorcm eloriandi occafionem|. abere , quàm feruum,qui domino fuo tantüm mi- niftrauit. Indicat ergo tuncgloriari nos pofle , cum vltra przcepta aliquid etiam boni fecerimus ; facere igitur poffumus.Expreflum eft exeplum in ».Paulo.. praceperat Chriftus, vt Eu&gclium pradicaret; non vt qui Euangeliü predicarét,de guágclio nó viuerét; .Idicitíe,fi Euágclium predicauerinnullàgloriamha-| —— L bere; neceffitatem enim,id eft preceptü fibi incum-| bere:gloriam autem fuam cfle, vt Eeangelium pradicas ].p'"f?'-m()mpmat Ezmngellïf/ j.ad Cor.gx.zj.'z(;;;S,Obijcit j etià Caluinus, quód Abrahamo Gencfisi7. 1. à Dco| dictü fit, atmbula cord me , ev* cfle perféélus,cum illi nó ïcöülia,fcd preccpra feru&da traderétur,quafi indcfe- «quatur Euangelicá perfcétioné nó in confiliorü fcd in preceptorü obferuationc fitá cífe. Refpódco puc- rilis effe gnorátiz ncícire inter Iegalé , aut naturaléj| & Euangclicà perfectioné diftinguere.Tertius error', 7 ( erogare. Hoc quidem non przceptu, fed confilium, cft.non támé Chrifli; fed hominum auarorum, qui hoc folent pretextu diuitias fuas retineres eundém- que Vigilantij olira errorem fuiffe aduerfus illum Hieron. fcribit , idémque in lib. de Ecclefiaftici tra. Calui- nim. jtem loquitur ob id, quod hicado ipliciter bona fua , fed thcfauri loco p Meliss [ |eit, quód exiftimet fatius efle bona fua retinere, & , du | - paulatim cx illis pauperesiuuare , quàm fimul illis pauperil? j qu[i, Pd»'-.. ? latim con|. -- Uaeni — Y - obreélioco-V " bit uafy t es,maxc Omniä PIOI ü orum oR('l tüt; comgl f mukOS dfo Ctl quod (0! fhn ,W ' m lire tic ATC P(()PICI ï frm i d re vidati m efinate QU [cpfchmdïï; nonanimad confaetudit siefummád tecipiantäPn lol (olctt ad allfcen voluci N lm enis I6 Quem batinc Prcepta o TTtlos acci Gatütz lm . JRofynis i ) Qüm Cor, X ,,,,, UT i "MT v'-iw,. LU HUEDP à TET l mdw?. * LE d " MA f'itw : : :Uf,*!mf " M ) N t Mi M hienh, L. d "TA PBL TE ia ; hi i ^'"*'1"3IUXA TA /.,'1 " / " , MZPTS ! '31*3" in ^ AL AL I3 H z'r ! yhkn.h,uahit -[l "i m m.ïlr.M ' * l 3 4b iialinenr i u.-a.häþï:tïkm; " Eu " E a a. 0 20 2011 fj P ""J"" M tAHA m k AA i 'Q"z-x')hi'!li',' . i ntberitmy j C- EMil :;ffe ; ral i ) * ". k ay-,!w!' 1 lt vt :gjgfz"æ, iA TO lÓ aeatt 'xb"*f*"*ïi »4.& QOLU ov viM* | r XP " MT I m t ii um ^ Em ':U.ï MUU Vedwir" t u t H vilt f i hu m s la p us ; * " al iiw', X"C;ïüinus]:,;, a, W aT .',Lilu :,gmï, non i . " Áimi Q? F 4 r.,ffä : j , , en! g jl J Jl j J .l i NAZISPI. efffüäzsä:"'ï J l l l l lAE R OEREARNU C REHARL LC n Rn 454 IN MATTH. CAP. XiX. bat. Quafi dicat putas te thefaurum habere, quia di-| iues es,maiorem habebis in celo;fi me audieris. Qug omnia propterea hereticus ifte dicit, ne merita bo- norum operum, quz hinc manifeftiffimé colligun- cur, colligi poffe videantur; propterea paucis verbis multos errores complexus eft; quód przceptum vo- cet, quod confilium eft; quód propterea putet Chri- ftüm vitam zternam thefaurum appellatfe ; vt ad adolefcentis opinionem alluderet, qui magnum fe habere theíaurum arbitraretur ; quód nolit fenfum effe propter reli&a, & pauperibus data bona the- (aurum in cxlo illum habiturum , ne merita conce- dere videatur. Primum errotem fatis paullo antc refatare, quia quiíquis aliquid habet 1udicij, facilc reprehendet, & ridebit. Qui$ enim tam hebes eft; vt Iconfuetadinem alludere,qui va0o loco minoré pecu- niz fumimá dare folét, vt in alio longé diftáte maioré irecipiant?PrOpt.e;ea ergo vitam eternam thefautum appellauit, quod hic bona reponantur, vt illic aucta inueniantur: ficut folet quotidie crefeere thefaurus, cum abaliquo reconditur : quemadmodum c. 6. 20. hoc loco, fignificàtque eum, qui dat eleemofynam; quafi in cxlum thefaurum tranímittere, ficut Salo- mon dixit Prouerbiorum 19. 17. feneratur domino, qui »uferetur pauperis. Ex illo ergo fuperiori loco,non ex ?ericorum interpretatione hic cft intelligendus. Wraterea quis non animaduertit voluiffe Chriftum hominem diüitem , & vt vero fimnile eft ; deditum lucro fpe maioris lucri , qua eiufmodi hominces capi folent adregnü celorum allicerez quafi dicat; etiam fi multa habeas bona ; multo tamen plura; maiorá- que recipics;fi ea pauperibus dederis. Itaque tantum abeft, vt voluerit Chriftus ad thefaurum , quem fc adolefcens habere arbiuaretur alludere , vt potius voluerit fignificare illum nihil habere; fi ea, qua ha- bcbat. cum regni czlorum diuitijs cópararentur; il- lum enim, vtdiucs fit, tamen thefaurum non habe. re, quem non nifi Reges; nec illi quidem omnes ha bent: in celo autem thefaurum habiturum. Thefau- rum ergo regni celorum opibus adolefcentis non &quiparat; Ícd opponit quemadmodum fi quis exi- guis poífeffionibus ingentes totius muïld.ifppes op- ponat. Preterea illud Chriftus fignificat eum maio- rem in czlo gloriam habiturum, fi Euangelica con- |filia, quàm fi fola precepra Íccutus fuerit.. Nam qui : precepta fola fequuntur, finguli fingulos tantàm de-| narios accipiunt;vt fequenti c. verfu 9. & 10. expli- catur: illumautem, fi preter pracepta, quz iam fer- uauerat , hoc etiam confilium amplexus fuerit, vt omnia fua bona pauperibus tribuat; non cantümr denarium: fed ingentem etiam thefaurum acceptu- rumeffe.. Atque hinc etiam tertius error refutatur: ex hocenim ífenfu, quem proprium,ac genuinum cffe conftat; manifeftum elt homines per cleemofy- nam promereri. Idem enim, imo maius quiddá hoc käþ' amicos de mammona intquitatut , vt cum defeceritis , reci- piant vos in 4terua tabernacula.. Nam & illic de elee- mofynis agitur, & facere fibi amicos nihil aliudcft, nonanimaduertiat volaiffe Chriftum ad mercatorü| nas, & proinde per omnia opcra bona vitam zter-| loco fignificatur,quàm apud Lucam c. 16.9. faeute vo-| tefütauimus, Secundum non magnopere opus eft| | A Chriftus dixit tbefauri[ate vobas thefauros in calo, vbine- | qué erngo nieque tinea demolitur g* vbi furesnon effodinnt;| neque furantur. Agcbat autem de eleemofyna, ficut! F quandoquidem ip[um cuntlis denudari r:*!;wconfälebat, vt fib. Stromatum 4. Hieronymus hoc loco, aliiquc |mari, vbi in quibufdam Grecis codicibus legitur Atqhïlg hoc fen(u omnces vetercs do&ores in terprcs tantur.. Cyprian. lib. de opere & eleemot. ncgotia- torem celeftis gratiz;,& comparatorem falutis zeter- nz diftractis omnibus rebus fuis pretiofam marga- ritam; hoceft vitam eternam Chrifti craore prctio- íam de quantitate patrimonij füi dicit debere mer- cari& Hilar. A4£furainquit, terrene [abflantia calorum opes emeuda fant ,' & Chryfoft. homil. in Matthzum 64. nam quoniam magna ii cura de pecunifs erat , €7 offendat nou amifJarum bona [naz fed tanto plura, manráa; muenturum , quanto terra calum preflabilins efl,vetriba- tonis prafflantiam the[aurum appellauit, e7* fimul ffabih- tatem, atque incorruptibilitatem premiy vt freri poterat, bu- mano verbo fimficanterexprefsit.. Ad eundem modum| Chromatius in commentarijs in c. 6. Matthzi. Et veni f'quere me,) 'Yria Chriftus adoleícenti fa- cienda prefcripfit, vc ómnia bona fua vendercet, vt confe&am pecuniam pauperibus daret ,. vt fe fe- querctur, quod vltimum omnii fumma era.. Nam & Socrates, vcait Hieronymus, & alij multi Philo- fophi diuitias contempferuht; fed quia Chriftum fecati non func nihilillis profuit. Quomodoau- tem Chriftus intelligat fequereme, minus certum elt, quàm vule5 videtur exiftimari, Clemens Alexand. nonnulli interpretes de Chrifti imitatione didtum intclligant, quod & ex Marco 1o. z1. videtur confir- dpetc TOy eaupóy tollens erucem : fed vexbum illud ven indicat Chriftum non de imitationefolüm , fed de corporali etiam comitatu agere , inuitaréque cum, vt lefequatur, quemadmodum Apoftoli, & fami- liares difcipuli fequerentur. Quod autem Marcus ait tollens erucem, i cam lectionem admittimus, con- trarium huic interpretationi noncft. Nam Apo- ftoli, & difcipuli maximé crucé ferebant, qui Chri- [tum non animo tantüm: verümcetiam pedibus pro- ximi fequebantur. UE x 221, t trifhis)) Harctici interpretantur prop-| . terea triftem abijfle, quia vi&us, atque confufus confcientia fua fuerat, quód mandata nion feruauit-| fet: quemadimodum fe paullo ante iactauerat: fed hanc interpretationem iam verfu 20. rcfutauimus. Triftis ergo abijt; quia, càm mandata feruauitfet, non exiftimabat quicquam fibi tam arduum, quàm] Chriftus dixit, ad confequendam perfe&ionem fu- ereffe, vt vendenda fibi omnia bona effent, & pau- peribus diftribuenda. Deniquerationem;cur triftis difcefferit,expreffit Euangelifta, erat emim babens mul-| tas po[-[sones.. Facilius enim cft pauca; quàm multa bona derelinquere. s odupn 25.D«e5.) Marcusc. 10. 23 & Lucas 18. 24. pro diuite dicunt, qui pecunias habet, non quantafcun- que ; fed magnas pecunias intelligentes: de diuiti- bus enim Chriftus, vt Matthzus cxplicauit, loque- bartur.. 530 , ;* x | — Difficile mtrabit in regnum celors;) | Marcus fcri-| bit Chriüum:ci'rctmfþexilfc, dixiffeque , quam dif- Jficile , qui pecunias babent , m ree»um Det imtrobunt: quod vtrumque ad fententie: commendationem, & cxaggcrationem pertinet.. Circánfpexiffe enim]| - ad poftulandam attentionem tem maximé necef-|. - fariam dicturus videtur , & cadem de caufa vífus! - admiratione;, O quam diffiie , qui pecunias babent ,| A regnum . Dei mtroibunt .. Poteft dubitare le&ögä |quàm corum amicitiam , gratiamque promcereri. i M. 5 quoriumï'—w 2j - Quid per camelum Chrisius Jpoteligat. Prouerbis | apod. In- daos, faci dàms. eflca tmeli, qtc, [ 456 —— IOAN. MALDONATI COMMENT. dl jintrocat , quia quorfim hoc de adolefcente Chriftus dicat, & quorfüm Apolítolis ; cum adolefcentem non à preceptorum obferuatione, nec à regni czlorum ingrelfu ; fedà fola Euangelice perfe&tionis confe- Icutione diuitiz retardaucrint. Refponfto eft facilis, Chtiftam ex adolefcente , qui propter diuitias à có-| filijs Euágelicis deterritus fuerat , occafionem acce- quomodo à vita zterna propter diuitias retarden- tur. 2 4.Et iterum dico vobis)) Marcus c.10.24.fcribit;an- tequàm hoc Chrift" diceret, difcipulos miratos fuif- fíc; vnde horum verborum feníus colligendus eft quiaenim Apoftoli mirabantur , quaíi nimis dura eflet, ac feuera'fententia ; refpondit Chriftus eam etiam,atque etiam exaggerans, & feueriorem red- dens ; atque hoc eft;quodait , iterum dico vobit , quafi dicat , non folàüm , quod modo dixi , verum eft; fed amplius etiam vobis dico facilius effe camelum per fora- inen 4cus tranfire , quam diwitem intrare in regnum ca- lorzm. : | Facilius ef camelum. ) Abfurditas, vt videbatur , aut potiüs admirabilitas huius fententiz in cauía fuit; vt quidam cameli nomine nauticum funem, quo anchorz allieantur , intelligerent : quafi ab- furdum effet camelum pregrandem , & dcformem belluam per foraméacus introire: funisautem cum acu analogiam aliquam habercet , quia folet filum, aut funiculus per foramen acus induci, & auctore Suida Grzcum nomen zausAoc id etiam fignificat. Sic Theophyl.interpretatur, & nonnulli alij,vt opi- nor ;Greci, vt refertEuthy. Alij peiüs in vrbe Ierofo- lymitana portá quandá fuiffe fingunt, quz foramen acusappcllaretur,adco humilem,vt cameli peream, . nift exonerati, ingredi non poffent. Ifti interpretes non animáducrtunt, quo abíurdior videtur ,eó ve- riorem opottere effe fententiam: proptereà enim| Chriftus dixit facilius effe camclum introire per fo- ramen acus , quàm diuitem in regnü cxloruim, quia icamclum per foramen acus introire maximé abfur-|- dum , & impoffibile erat; & volebat fignificare ma- [ximéabfurdum , & impoffibile effe , vt diucs in re- ! än um czlorum introiret,ficut paullo poft verfu » 6. boc , inquit, 4pud. bemmes. impoffibile eff , apud. Deum anteimn omnta pofbilia funt. Itaque qua ratione moti funt , ne camc]um animal intelligerent ; ea maximé [ moucri debuerunt, vt animal interpretarentur,qué- admodum Origenes , Hilarius, Chryfoftomus, Hie- |ronymus , au&tor imperfecti , Iuuencus lib. ;. hift.| Euang Sedulius lib. 4. carminum interpretantur. Syrus etlammterpres vertit NL)?JJL), quod non po- itcft, nifi camelum animal fignificare, Erat autem hzc prouerbialis vuleo locutio, qua cum aliquid fi- gnificabatur, impüfä bile effe, diccbatur facilius ca- melum per foramen acus introire poffe, quàm id ficri, quemadmodü & Thalmudifte Ízpe loquun- tur , vt multi iam viri doctiannotauerüt. Eftautem hyp&frbokï ; & exaggeratio , qualis in eiufmodi pro- ucrbijs effefolet. Éraque difputare quomodo diffi- cilius fit diuitem in regnum czlorum , quàm came- lum per foramé acus introire, inanis cft Operz:cüm |fentétix fummam effe conftet valde cffe difficile di- uitem in regnum czlorum introire , nec fit neceffe,| vt difficilius (it, quàm vt camelus per foramen acus vt diximus , prouerbialis hyperbo- lc cft. Illud maioris , vtarbitror, eft operz pretij in- pilfe de diuitibus in vniuerío genere difputandi ;| E F |bactiam Chrifti recituffe , Chriftámq; voluiffe fen- tentiam fuam magis , ac magiS exaggerando confir-]. mare. Primüm enim fimpliciter dixit difficile effe]. diuitem in regnum czlorum introire: fecundo loco dixit facilius elfe camelü introire per foramen acus.]- [Tertio impoffibile omnino effe, fed À |ueftigare, cur potiüs de diuitijs, quàm dealijs räæl |hoc di&um fit; càm multz (intaliz, que hominis falutem magis impediunt, vt ambitio; libido, ira- cundia. Ratio, vt ego quidem exiftimo, eft ; quia nus impediunt, diuitiz veró fere omnes retardanr, quia omnesauaritiz ftudent , à minore víq; ad ma- iorem Ifaiz 6. rr. & Ieremiz 6.13. & 8. 10. & de ipfis Euágelij przdicatoribus loqués D.Paulus ad Philip. 2.21. dixit omnes, que [ua funt , querant , non qua [unt lefis Cbrifis. omnces diuitijs incumbant, & diues in regnum cz- poffent, quodideo notandum ver. 26. intelligendus eft. 26. J fpiciens, ) Propterea , vt arbitror , Chriftus difcipulosafpexit , vt indicaret, fe eorum cogno- uiffe cogitauones , fermonéfque ; quamuis fecre- tos , intellexiffe; eó enim pertinet , quod Marcus;: putaui , quia ex eo inter fe tantüm fermones muffitaffe. catera res , etfialiquos magis,tamen plerofque mi-| 215. Quis ergo poterit faluus e[fct) Quaft dicant ; cuml vpud bomines boc im pefetbileeff.) Ornes Euangcli-« | lorum introire non poffit , quis faluus effe poteriu] Marcus c. 1o. 26. ait Apoftolos hoc dixiífe "Tpó6 e«u- | vo9; inter fe ipfos , id eft tacité , ita vt ipfi foliaudire vt paullo ante annotauimus, Ícripfit Apoftolos hos| argumentum eos non fententiam tantüm : fed ver- non apu"d- Deum. : miniinterroganti , aut loquenti refpondcat. Quan- quam hoc loco Petrus videri locuto refpondifle, ftx in co conueniunt, vt prioriloco doccant diffi-| - cile effe diuitem intrare in regium czlorum:fecun-| doloco dicantimpoffibile ele. Quod magnum eft| apud homines|- 17.Tunc refpondens Petrus.) Id eft verba facere ex-] orfus , eo Hebraifmo , quo, vt fepe notauimus, ref-] pondere dicitur, quicumque loquitur,quamuis ne-] poteft Cþrifto priüs Lf, Ecce nos reliquimus omtia.) Cauffam , cur hoc Pe- trus interrogauerit , nonnulli fuiffe putant, quód| Chriftus adolefcenti dixiffet , v«de, ev vende, qua ba-| bes,ez" da peuperibws ,eo7* vem, fequere me:Petrus vero deq | fe,déq; alijs Apoftolis dubitauerit; quale effent pre-]. mium habituri ; quia; ctfifua omnia reliquerant;] tamen nec vendiderant; nec pauperibus dederant;|. lita vtnon viderétur Chrifti fatisfeciffe confilio, nec| digni effe,vt promiffüm adolefcenti in celo: theiä.læz- ram confequerentur.Secus,vt mihi videtur , potius|. apparet voluiffe Petrum fi n»fica;rc'fe , aho:i:q; A po-| ftolos fcciffc iam , quod Chriftus ab adolefcéte illoj . poftulauerat , quemadmodum Origen. Hieronym.| & Chryfoft.exiftimant.Cur ergo dubitabat; qwd4 erit|. nobis?cur nó credebat fe, czterófque Apoltolos the-|. faurum in czlo habituros quia thefaurum Chriftus! ideoadolefcenti promiferat, quia poffeffiones mul- tas rclicturus erat: Apoftoli veró paucas, & exiguas, aut etiam nullas reliquerant;ideo thefaurum in celo . perant, interrogant qualis , quantáfue futurus fit. Nec illud probo , quod interpretes illi abfoluté; fine exceptione pronuntiant Apoftolos bona fua in fperare non audent: fed quia aliquem in cxlo gradá 1? e/Ifposto- & li bna ] fua poupe- : : d "0s a Tibis dede- non vendidiffe, nec dediffe pauperibus. Nam etft id ,,,,;. H ebmg't-'- e : M t at & VEPASME AG ^X p jnfcrigtu & APOM( gcam n MNCSUA u g Gol hudi - lenin a ss 0 m (CCi[rfa qüæ dmolun V TL arelioon cetdiqii frcerent, Q (iquidempad tur, JiC. j« Att tel l O E : : Wd— 1 llicium f; ! ia paä(än/i pollolcuz vas pf d is. [tioner i G/Zm [ie quià : * Iuodammo 621 7Àd Vif * | TO emnä'umyw turá liberal r flam ti, induti dimmodo Vi f d Va !u 4f & M fffwm WULITTR I dnas epil (^91t & fl "0 4, mor Wmiusin ( Vattione. ls n | . m M"i: Tinpertgs. eotem, k nu'm'simer m ; feqa t onem AOf v X Maí M -' ii l | * d ef Potty i M 4 Tif L ia A I m i m wsLfr "n mj ] l 1 jddm ha " Y u ! wa] ü e MLA Mi "a* | I B^f *919 & CULUM t à MMl '*-iii()'ïï RD M 7..!431,. ^" n ! "us 'mmf-'f*h.*"» g J Q: idi -u) nv.," "as ; | "t | LUC ETO UI xf f^m a Nä'u'd MALCU . * :.u * A 1 p boltolct E. : Lb al ! EE IT , ia aL 1 At Vs v " ipalla í9. POPER * eddbo i'f' 4'- n iil 11] . '1 u ä'fgmqu--:. du MU.RU Mádd H A IV . Lt l L H 'j I : n vmmilajan ! a '.«...'].'1-.'51': * " ! , Pt vt n ! TM P ARU wï,)-lr. " zl u t t at a po DL Qd " LI u Al Vilv "m ormmom f**"-mþ"-.(xf*h'. * 4144 1dd VA M 1 i NV ' vrait» set m t WIuneq p Ll 93 8 ! slia lad 44 M ).Lï"») iM !—wwww i H ef verba : tzpe notums : ! iqoimur quimm: sarepondaat ( & CLafa n n ooce Laniio f * | " ^ f f.,,v;,. Tam "m Qntam, 7 * d / l«k,r RTT Á mv Id s 7 n', ^ .,,wvjml' l '.:'. ) ')4.4'!. ', '( : & st J at L — p um , | Ubl M ET u) . ant "j,...-'" " uT j , e 24 " ö.:ï"* Ws M "?::J " li du m "RP t ttito pf ia 510 us Hv Uyi4* | j : : M q'/qavzmcmüuxg T ':ä»; p» .1 gt u m d : P P . emgw .L:S'& V ud "T " ?'*.".":"l) ; W; L ::,:E'O LT d . (.[ 1 m : Md WO y | 1 M 458 CUOUTNIN MATISGARRXDQ L st in fcriptura expreilum non eft, tamen cít credibile,| A. id de iudicio interpretantur ; tamen non exiftimant| & Apoftolorum virtuti ; perfe&ioníque confenta-| |vllam fedem neque Chrifti, neque Apoltolorum;| . neumautomnes,autaliquos vel omnia; velaliqua| — |fed folam gloriam , maieftatémque fignificari , iv ex ijs,qua habebát, védidiffe , ac deditfe pauperibus| — qua Cbrittus, & fecundàm illum Apoftoli appari- qui verà nó vendider üt; PfOPiHQUiS fui?,. quiaveré| jturifunt. Nonagi hicde Cl?,ri&i.ad dexteram patris pauperes erant, reliquitfe, idque ex Petri interroga-| - feffione manifeftü eft , omnéfque prater Hilarium, tione haud improbabiliconie&uracolligitur; càm; — |& auctorem imperfedti interpretes dicunt , cüm de enim togat, ecenos reliquumus omniasquid ergo erit mbz? judicio Chriftus loquatur, fedebitss ,1nquits e7* vos N quamuis non dicat vendidimus , & pauperibus de- Vradicantes duodecim tribws Ifeael: quales autem & Chri- äf ä; f/;f dimus;intclligi tamen vult,quia fignificat feomnia — fti; & Apoftolorü futurz fintfedes, nec certum cít, pefholori iv Homil. $. in Euang. Regenera- |tio in feri- fuura in- erdum ex- ' Premum iu idicmm f ' gmjïc.zt. Mico vobis,quod vos qui (ecatreflis me. Quamuis non di- fiue quia tunc totus mundus rénouándüs:cft , & feciffe, quz Chriftus ab adolefcéte poftulabat. Qué- admodum veríü fcquenti Chriftus refpódit ; men cateos fua omnia reliquiffe, intelligitur tamen. Di- cetaliquis, quomodo Petrus, & rcliqui Apoftoli fecerant , quodab adolefcente Chriftus requircbat, fiquidem pauca quedam,&'vilia reliqueranuille au- tem poffelliones multas , quas habebat, relinquere iubebatur. Refpondetalicubi D. Gregorius, & cius verbis Bernard.in declamatione in hec verba ; Mo/- tum deferuit , qui voluntatem babend dereliquit, 2 feque- PO!HC""&!' .lschos ï 18. Ves qui omnia; fed dicendo, quod maius erat;quod erat mi- nus;intelligit,vt D.Hieronym.indicauit. - juregeneratione.) D. Hilarius, & auctori tut. Sic enim apud D. Paulum appellari ad T itum 5. j.aut tempus , quo baptifmus frequentandus erat ficut ipfe , auctoritate. Sed manifeftum eft regene-| rationem hocloco extremum iudicium appellari; quodammodo regenerandus,vtait loan.i£f Apocal. c. at r Fidicalum nouwm ,2* terram nouam , GC NCE. $. Ecce noua facio omni4,& D. Petrusin fecunda. epi- ftola cap. 3. 13. wowos veró celos , ( mowam terram| fämndümpromz;g'k ip[z'm expeflamm, & lfaias CaP'N65-17"-' H Ecce ego creo c&ios nouos 7 terrá nou4 , GC C.. 66. 22.. ficut| dicit Dommt , (ic þabit femen velíirum J «z* nómen ve- tura liberabutur à feruitute corrupttens in. libertatern glo- rie filisrum Dei : fiuc quia tunc mortalitatem exu- ti , induti verb immortalitatem regenerandi quo- mi[cimus grauati ,eo quod nolumus exposiari , fed. [aperue- firt vt 4bþr£e4tur,quad'martdlfe ef , 4 vita, & adPhilip. tra duas epiftolas Pelagianorum cap.3. & libro 4. cap.rr. & libro 2. contra Iulianum , & Gregorius llibro 4. moralium cap. 23. Theophyla&tus, & Eu- Ithymius in commentarijs, & D. Bernardus in de- clamatione, quam in hunclocum fcripfit, & .Gau-|. dentiusinprzfationein Exodum. — — — : Cum federit lilius bominzs.) D. Hilarius, & auctor imperfecti ; qui per regenerationem baptifmi vi- gorem, & gloriam intelligunt, federe filium ho- rectionem in celum afcendens federe coepit. Chry- tibus tanta veliéla fant, quanta à non féquentibus defiderari|. fecuti e[flie me.) Non dicit reliquiftis| mptffe'&.i hómil. 3. regencrationem baptifmum interpretan-| poft Chrifti refurrectionem , quafi dicat fore , vt A-| ipoftoli,cum Ecclefia florere.caeperitin magna fint;] 4 . : : H : N celi noui , q9* .terra moua , qua ego facio flare coram mes|- flrum , & D. Paulus ad Romanos 8. 21. Ipfa erea- g dammodo homines fumus; vt D. Paulus ait 2.adj- Cor. $. 4. mam (g^, qui [umus im boc tabernaculo yimoe-| $ h veformabit corpus bumilitatis noflra, confguratum .. covpori claritath (a«.. Sic D. Auguftinuslibro 3. con-| minis interpretantur non in tribunali ad iudican-| dum s fed ad dexteram patris , vbi paullo poft refür- & eftfortaffe curiofum inquirere; & aliquid defini- re velle temerarium; fed temerarium non eft conie- &uras, quó nos ducunt, probabiliter fequi. Hanc igitur ego fecutus & Chrifti, & Apoftolorum fedes nubes füturasarbitror , quia vbique fcripturam vi- deo dicere Chriftum in nube venturum , vr. infra |cap.-24« 30. & 26. 64. & Apocalypfis z. 7. &;1 cft vero fimile in eadem nube, qua venturus eftfef- C.14. I4. (9* vidi , g" eccenubem candidam , €77 [uper - bem fedentem fimilem frlio hominis babentem im capite (ito |corenam: aurcam , «g* in mann [na faleem acutam, De Chrifto enim loquitur Ioan. càm filium hominis| Jappellet, & de extremo iudicio, vt falx in manu (edentis declarat. Apoftolorum autem fedes futu- ras cífe fimiles indicat hoc loco Chriftus, fedebirzs, inquit C vosþper fädes daedecim 5 quafl dicat, ficut ego; ita & vos fedcbitis. De numero fedium du- b-itari*'potc&, quomodo duodecim fuzuras effe di- cat ; cum conftet Iudam vnum é duodecim Apo- ftolis feffutum non effe. Itaque fi vndecim tantüm fedebunt , tantàm vndecim erunt fedes. . Si prz- ter vndécim Apoftolos , qui fetfuri funt , etiam Paulus; & Barnabas , qui poftea ad Apoftolatum Jextraordinarié vocati fuerunt , (edebunt, non duo- decim , fed tredecim erunt fedes. Refpondent D. Auguftinus libro 2o. de ciuitate cap. s. & Beda in . |commentarijs ad hunc locum numerum certum, |& finitum pro incerto , & infinito pofitum efle: quafi dicat,fedcbitis vnufquifq; fuper fedem fuam. S$ed quia duodecim erant Apoftoli , quibuscum Iudas feffurus effet5 non. quód putaret effe fcffu- rum ; fed quód fi in officio perftitiffet ; ficut alij. feffurüs fuiffet: quemadmódum D. Chryfoftomus lannotauit. Loquitur enim Chriftus ; vt Theolo- gi dicunt; fecundum prafíentem iuftitiam , & non tam de perfonis , quàm deperfonarum ftatu: quafi dicat Apoftolorum officium hoc habere propofi- perfedem in iudicio CatUrüs : s p ia UPV. — Üudicantes.)Non difplicet interpretatio Hierony- mi , ctfi nonnullis difplicere video;qui iudicare hoc iloco accipit pro condemnare. Quuo autem modo indicatüri Apoftoli fint; vix nobis compertum effe poteft: quemadmodum magni quidam Theologi Íeffurus fit , & czetexos iudi- illis credentibus ceteri Iudei credere noluerunt, quemadmodum viri Niniuitz furgent in iudicio contra generationem banc, quia in predicatione Ionz peenitentiam cgerunt ; hzec autem genera- tio Chrifto predicante noluitagere poenitentiam; & regina Aultri dicitur Iudzos condemnatura; quia venit 4 finibus terre audire fapientiam Salomoni , furüeffe, Idetiam exalioloco Apocalyp. colligitur|: loquebatur,dixit, fuper duodecim fedes,quafi etiam|. tum premium , vt qui co bene fun&us fuerit, fa-| dixerunt. Communis multorum opinio eftcos non| aliter , quärnger comparationem iudicaturos, quia| indicio qua les futce. Q&gmodo | L/ipoj?olo v duode- cim . fedes intellicen- As d«. quodq e"Apostoli indicabsn. | foftomus veró , Euthymius , & Theophyla&tus , etíi Va m PL ag 460 IOAN. MALDONATI COMMENT. 461l |e7" ecce plisfquam yalomon bic cap. 12.— 41. 42. fic Hie- ronyi. au&or imperfe&ti, & alij plerique interpre- tantur. Nonnulli veró Theologi, quia plus Apofto- lis hocloco,quàm Niniuitis,& regine Aulftri Chri- ftas videtur prom-ittetc-vdluiirc, dixerunt Ápofto- los iudicaturos non per comparationem folYm; fed tanquam miniítros, & quafi przcones Chrifti ezus fententiam promulgantes. Alij iudicaturos cffe tan- quam Chri£ti confiliarios;ficutij, qui iudici affidét; dicuntur etiam iudicare. Quod eó mihi minius pla- Àdomn. II. patrem , eff qui acen[at vos Moyfés. Moylen enim-dicit €os accufare, non quód vesbis accufet; fed qubd nec| 'sio,aut denario víus cft numero, qui & ipfi vniuer- cet, quódab haercticorum interpretibus profc&um video, & quis confiliarins euua fuit ? mihi illud certum ividetureffe Apoftolos n6 per comparationem tan- tüm ; fed modo aliquo honorificentiore eife iudica- nes; Ícd multi etiam peccatores, & iniulti magis in- iuftos iudicabunt; ficuc Niniuite Iudzos, & mani- Apoftolos iudicaturos,tanquam do&tores,tanquam teftes accufantes quodammodo cos, qui fibi Euan- éredere noluerunt: condemnabunt enim eos: con- uincétes corum incredulitatem , dicentéfque fecitfe fe, vt illi crederent , & falui effent ; quicquid potue- runt.. Quemazdmodum de Moyfe Chriftus dicit Io- annis $.4$.moliteputare,quia ego accu[aturus fim vos apud illi credere ; nec cius legem feruare voluerint..Idem dicit iudicare. Ergo & Moyfes,dicet aliquis, fedebit pter Euangelium gauþercsfecuti funt. Quid ergo;an foli Apoftoli fede aliquando, ornnes; qui idem fccerint, id c&,ï)r;e«p ter Euágclium bona fua vendiderint, & pauperibus de-. derint , eundem effe honorem habituros. Sed mihi türos , quia per comparationem nó folàm iufti om.| feftum eft aliquid hic Apoftolis tribui, quodnon|. lolàm iniuftis, fed ne iuftis quidem omuibus con-|. ceffum fit. Quis autem ille honorificenrior modus| fit, mea hzc cít opinio,quam nemiaem fequi cogos| gelium pradicantibus, & íalutis viam docentibus| de Apottolis dicit, quia ficus Moyfes veteris Tefta-| menti legiflator, & do&tor; ita Apoftoli nonido-]| &ores fuerunt. Quod ergo illic dicitaccufare;. hic| 'debunt ? Origenes tractatu in- Mar.| thxum 8. D. Auguít. lib.20. de ciuitate c. 5.. Cyrilli| Alexandrini in commentarijs in c.60. Haiz'opinio.| nem probabilem effe nó nego , càmque fecutus füm| A C promulgatum cft Euágelium , quemadmodum non primus docuit. . - Dudeam tribus Ifracl.)Similis huicoritur queftio,| cur duodecim tantüm tribus Ápoftoli dicantur iu- numeretut; quz haud dubié cft iudicanda, & nó fo- retur, ex quibus multiobftinati non crediderüt. His videtureffe hic honot promitfus non folàm; quia|: IEuangelij doctores;fed quia primi fucruntper quos| - ómncs, qui veterem legem docuerüt ; fed folusqui| dicaturi ; cum tredecim effent tribus,fi Leuiticaetiá| lis ludzis; fed etiam gentibus Euangelium pradica-| ctiam Auguftinus, & Beda refpondent ,. numerum| jcertum . pro. incerto;-i?'o*fïmm- ld probo; rationem| narius numerus perfectionem vniutrfitatémque fi- xuros. Cur enim potiüs duodenario, quàm Ícptena- j quam afferunt, non probo , quia, inquiunt, duode-| . gnificat: quafi fenfus fit vniuerfos homines iwdica- i |Deum pertineret: idcóque duodecim tantim tribus [olebant nominari. Intelligit ergo Chriftus non fo- làm duodecim Apoftolos , fed ctià tredecim Paulo, | |téfque ! iudicaturgs. .. | (aper fedem, & duodecim tribus iudicabio forraffc;|P quidenim ab(urdi eft? tamen non fequitur necetfa-] rió;quia Chriftus hunc honorem non omni do&ori]. concedis fedillis,qui relictis omnibüs rebus fe pro-| quód Chriftus accómodaté ad eos; quibufcum lo- ferret. Indeorüautem, etfi tredecim re quidem ipfa erant tribus , tamen quia Leuitica quafi exem ptaex liratem foléc fignificare? Caufam ezgofuiffe acbitror; quebatur, & ad eos, de quibus loquebatur , locurusl fit. Loquebatur cum Apoftolis, qui duodecim erár;] loquebatur de Iudeis;inter quos era; & ad quos i.m,,L : primis venetat, & , cum quibus volebat Apoftolos compararc; quafi ft eos illis przferret, omnibus pre fcriptua numero-rat, & Deo rprim:o genitorum loco data, nonnumceràabatur:quafi non iam ad homines,(edad & Barnabe numeratis,exclafo vero Iuda cífe iudica-I curos non folàm duodecim tribus; fed omnes etiam] gentes,quibus Euangelium predicauerunt, Alia etiá eftratio, car duodccim tribus nominauerit: quia gentes,que Euágelio credidezunt,quafi in populum Iudaicum inferta funt, & veluti ciuitate donate , vt non iam gentes,fed Iudzi;id eft confitentes,creden-l ?pellarentur in duodecim tribus cooprarz ,| ficut difp vt ego inferar , idcfk Iudei non ctedentes Gentiles re- putati funt; ego Gentilis cum effem credédo Iudeus| fa&us fum. Hec eadem cft cau(à , cur D. Ioanncs inl duodecim tribus Ifracl.zeuocauerit; Ex tribu, in quit; Iudaduodecim millia þgnan', €7c. €. 7. $. & In portis.cee- leftis Ierufalem , quamzc. 21. 12. defcribit, nomina utat D. Paulusad Romanos .17.19.& 24.|. cuti oleaffer i quitseffes, id eft Gentilissm(irtus es ia illis,| id eft in populü Iudaicum;& rurfus, frathi fumt rami| Jpaj?af'iï omnes tunj — Iudeos , ti] - Gentiles. | - indicabiit, | Corip o U. ántugy tribus ni- minttur cjs) Veuera ef- 1 fent 1. Apoecalyp. omnium predeftinatorum. numcrumad| j In ferigtu- i Mi i * E $ 4 duodecim tribuum Iíracl [cripta fe vidiffe dixerix. Itaque Theophylacti, & Euthymij non probo fen- jtentiam , qqui.exiftimant Apoftolos folos cffz Iudeos| Iu :39. Et emni qui reliquerit;) Chfy(o&. au&otimþ&rä : fe&ti, & Theophyla&us putát hanc effc fententia , vt ijs , quionrnia fua bona vendidiffent, dedifséntaue nuncde ijsqui non omnia quidem fua aut vendide-| agrum ; illis enim nontantüm quidem, quantum. vitam etermram poffideant.pe vxore;quomodo pro- Chryfoftom. & Euthymius ita di&um effe , quirdi- querit voorem, centuplum accipiet , €7'c. icut. didtum cft C. I0. 39. & 16.25. qi perdiderit ammam [nam propter me, Jmuentet eam. Non ergo. vult Chriftus matrimonium| diffolui : fed vultfe vxori praferri, & , fi vxor virum impediat , quo minus Chriftum fequaaur » VxXoremj relinqui non matrimonio diffoluto;fed facto diuor- tio.Vult,vt maritus potius vxorem,quàm Chriftum| perdat; vult fpiritualia carnalibus anteponi, vt Ful- quam & de matrimonij inter gentes diffolutionc omnes, quiidem fecerunt , eundem honorem reci-] piant-Origenes veró, cuius opinionem probabilio-| temarbitror, exiftimat. Chriftum de alio inferioril hominum gradu differere voluiffe. Dixerat ante de] pauperibus , fcque paupezes facti fecuti effenc: dicit]. rint, aut pauperib* dederint, aut fe in fimilitudinem| . Apoftolorum fecuti fuerint, fed tamé propter fcali-|- V UH wb pE EOE quidreliquerint;aut patrem,aut matrem;aut fratres,] - aut Íorores,aut vxorem, aut liberos,aut domum, aut]. A pottolishonorem pollicetur : fcd magnum tamen]. |premium promittitfoze,vt centuplum accipiant.&| pter Chriftum zelinqui poffit, nonnulli dubitanz|. quia diflolui non potcft matrimonium. Refpondet|. geétius cpiftola 2.de ftatu viduali interpretasur.Qtïä- U n4 nomune tribus Al?l ; tael omues) . Aliquando-| aktellt'gun- ! inter- p jerpretag fianas i? Chrfiano tionus p* jcrcinq vlisiantt MA | " 'pæ;?w BU ME ul vt , ( m?hxmaï * j Q 3& Mag( aifent ml | ;?///rm//,ï»'"/' Z m ilem Hieto poltrion u GXW. a &m»geïït ut CT. & D. ACrpturum. hiàquodm fratese[teo funj, vt Adorm a i Chili üowdd Qu H r Cimatione Vondixijfe, um hibcbar T u a Nun vocanre Wtl Ü "-X:*.ä | N.'t,y Y^ nv - Y Y UREPTTY .*-L EL PPMTELIM mf,'æ,,. & 1 "h mll Ab ) Wi ! gMzZYMmMM hamamsu VUORLS UOE - 7 , titamh bvwiwk l NIIDM ? n UPTIT] -0:7;475, loläü&;' L TEIST PT ! M iSnsarrO 2 7AT* '.'WJS'CF y I d " 60 MH t* SECTIMP, Pa M VA LIUN ) wmä]&, ! , f s XL w [a UtÀrda fvomt RA . HV W&»XW, L Lj Ptv SAP R-g(fxrïhþz j p* U. J V LVV IMPS , "38 ] | Tvb a As Lt VALNC aM a w a. & ote La VU NI v u i ] J amtAn 4 U LA VT dad d ....... ....... "i " P rA 9008 fw ,19) IW Í ffrzþ tura - INumerus fzz-z'tm in |pro in defi- ais Cotrachi lac meliora;ficut dixit D.Paul. ad Rom. 8. 18. son funt| 462 interpretari poffumus, quorum (tianus fisaltérque ficri Chriftianus noli;neq; cum Chriftiano fine religionis iniuria habitare, Chri- ftianus poteftnon Chriftianü difloluto matrimonio derclinquere,vt r.ad Cor.7.15.docet p.Paul.fed gene- ralis fententia ad vnam fpeciem reftringi non debet. Centuplum accipiet.) Yd. cftinfinitis partibus plura, condigne: paferones bwins temporis ad futuram gloriam, qua reuelabitur in nobis.Numoerus etgo finitus pro infinito pofitus eft , vt conftat ex Luca c.i$. 30. qui non cen- tuplum , fedmulto plura accepturum dixit.Idem Lu- cas,& Marcus c.10.30. addiderunt, mume in tempore boc, quod verbum, vt ait Hicronym.Millenarijs antiquis firmandi futuros poft rcfurre&tionem mille annos, quibus iufti pro fingulis rebus, quas in hac vita reli- quiflent,centenas eflent accepturi, qu o$ Hieron. ita ccfellit, Nos mielhgentes, inquit, 4004 , ff tn caterzs digna ft repromifcin, im vxeribus appareat turpitudos vt , qui v. idem Hieronym.& eum fecutus Beda, bonäq.uefpa:s [ itaerunt, quaft fi paruo numero cetenarists numerus com- paretur. Quibus repugnat, quod Marcus dicitnon etiam explicat; quibus in rebus accepturus fit, domes inquit,c7" fratres, (y"þrores,æ*' matves,eg' jïlm,(y* 4gros, & Euthym.interpretantur centuplum in hoc feculo accepturum,quia omnia inter C. nia quodam modo charitas facityomnes enim viros fratres effe,oimnes foeminas forores,omnia bona có-] munia , vt inter primos Chriftianos fuifle lcgimus ACtorum 4.35. Át quomodo communces vxores, qua hztcticis occafionem prabuit fuum errorem con-| folàm centuplum in hoc fzculo accepturum, fed| Propterca Origenes ; au&tor imperfe&ti, Theophyl.| riftianos commu-] IN MATTHO CAE OXBCO alter fi factus Chri- A illí(que maiora plf'cxnifc,raft, fedebitis ; inquit, 7* ves n nam pro domtno dimi[erit,centum recipiat i2 fruro.]taque| — cerents in iudicio autem omnium vltimi futuri cf- pofteriorum interpretum fenfam effe putantfore, C roganter enim Petrum meritis confifum dixitlc, Ecee vt qui carnalia,vt Hieronymi verbis vtar , pro faluatore| dimiferst [Piritualia recipiat , qua comparatione , Q9* merito| D C filios, 7c. non quod ifta receptutus fit; fed Chri- ftam,qui ci inftar eltomnium , quíque nobis & pa- inter Chriftianos maximé funt propriz?Quanquam dici poteft charitate omnes vxores communcs etfe, gicitomnes; fed multi erunt primi nowi[/mi , indicans quia itaomnes Chriftianosin Domino ficut viros| ( i fuos diligunt.Sed ego tamenaliter interpretor cen-|.- tuplum recepturum, qz' demes , €7* fratres, e* rnatrés, ter,& mater,& frater, & foror, & vxor, & liberi, & C.12«49.50. Ecte mater mea,Q7" fratres merquicunque enim fecerit voluntatem patra mei , quiin clo eff , ip[e meus fra- ser,e foror, e7* mater effl, Adnotauit D. Bernard. in de- non dixiffe , propterea quód domos,& agros, quos rctia, quz habebantreliquerant, & ad primum ver- bum vocantem Chriftum fecuti fuerant c.4.22.Pro- clarhatione in hunclocum hoc Chriftum Apottolis| - 'non habebant;non reliquiffent. At certé patrem, &| prereà ergo hoc illis non dixit; quia maiora fecerát| e aM qnertiffent, dicentes preuiditle Chriftü fuzuros mul- hndeiftorum opinioneomnes primierunt neni[/imi,id 463 "(iäper. fedes duodecimm, e7"c. | u m 3o. Multi autem erunt nom(ümi primi.) Non apparet quoríum hoc Chriftus adiunxerit. Chryfoft. & Eu- thym. exiftimant ideo addidifle , vt hominesad fe- gulari preziio magis accenderet. Aliam ctiam no- bis caufam fufpicari licct, ne Apoftoli nimia fecuri- cati fuiflent; fed fic currerent,nó quaíi in incertum; eifet horum verborum fentétia,nemo dubitare pot- Íet;nifi eam,vt folenthareticorum interpretes,per- tos,id cft omnes Catholicós;qui opcribus bonis có- fhiderét , illi(queexiftimarent Íc vitam zternam pro- mereri,ideóque primos inter Chriftianos fe cflc du- Kent, id eftà regno czlorum penitus excludendi; at- nos reliquimus omni4, Non cratdignus tam abíurdus| |error confutatione: fed expedit ; vt letor hzretico- rum interpretum peruerfitatem intelligat. Primüm| cum Chriftus dicit erenr primi now[fimi , manifcftum eit non ap Pellare'ptim'os- €os, qui aut opinione fua, ut dignitate, & meritis primifunt: fed qui primi vocati fucrunt ; & advineam domini venerunt, vt fubiecta ftatim parabola declarat c. 20. 16.1fti autem | b.o.ni—.in. terpretes primos vocari putant, quiaut me- ritis primi fintaut primi fibi eflevideantur; perinde proríus atque fi nigrum album interpretentur. De- H 1 cft omnesàregno celorum excludétur, quia omnes, qui putant fe vitam xternam mcreri, primi füunt, & aliquos,qui primi fuerunt;primos etiam,cum dcna- rius foluetur,.futuros effe. Itaque non potucrunt ifti quicquam dicere magis Chrifti menti, & confilio contrarium:denique Chriftus non dicit multos pri- ;multis-,qui pott illos venerunt.Loquitur enim de ijs Tulle 7uod tuum eff , « vade , iuflum etfe in infernum quendxm Euágclicam perfectionem propofito fin-|. ttate cófiderent, propterea quod omnium primi vo-|. fic pugnarent, non quafi aércm verberántes: fed ca-| ftigarentcorpus fuum , & in feruitutem redigerent;| ne,cum alijs predicarent, ipfi reprobi efficerentur;| |vt de fe ait D. Paulus .ad Cor.9. 26. 27. Quz autem poflera in- | omnesàregno czlorum excludentur;at Chriftus nó| mos futurosnullos in regno celorum , id eftexclu-].- E dendos effe : fed futuros nouiffimos, id eft minores domus, & poffeffio effe debet , (icut ipíemet docuit|. ft " qui omnes deflárium acceperunt; fed qui vltimi ve-| nerant primo loco, vt fequenti parabola declaratur.| . |Nam quod Bafilius putat in. reg. breuior. inter. 25;. cum di&um eft cap. feq. 14. operario illi qücrentï, ! ire, meritó nemini , quodfcigm ; probatum eft ; (ed i Caluini- - jäam fre rcrpret:ztio centra. dc- ériná Ec- clefie de meritis operum. — ! tem torquere, fensümque peruertere. fcilicetapud Caluiniftasiftud eft cgregium fcripture interpretem effe Apoftolos accufare ; Chrifti men- Caluinifie v/Apololo- rumimpor- |unb accuw (atores. — d 30- ,xci 38. Luc. 1. f.jt. d. ;1. e. 31. e 3- £-41. Luc.22. £. 15. Pbil. 1. 47. & 46. Lttc. 18. f. $- '.i" . !O Luc. 18. AílaAr.10. MAr.10o. . |[tota die otioft? 7. Dicunt ei: Jillerefpondens vni eorum , dixit: Amice non facio tibiiniuriam : no)nnc ex dena- Irio conuenifti mecum ? 14. Tolle quod tuum eft, & vade: volo autem & huic|- LSup. 1g.^ AMar. IO. |Etaudientes decem , indienatifunt de duobus fratribus. 25. lcfüs autem. vocauit leos ad fe , & ait : Scitis quia principes gentium dominantur eorum : & qgif maio4 res funt, POtcfcaäcm cxercent in cos. 26. Nonuita erit inter vos:fed quicumque : voluerit inter vos maior fieri , fit vefter minifter : 2s. & qui volucritinter vos pri mus elfe , erit vefter feruus. 28. ficut filius hominis non venit miniftrari , fedumlf niftrare , & dareanimam fuam , I'Cdæmptionem pro m ultis. 29. Et egrcdientibus Afar. Y0.] rillis ab Iericho , fecuta eff eum turba multa , 3o. & ecce duo czci fedentcs fec?s viam , audierunt , quia Iefus tranfiret : & clamauerunt , dicentes: Domine mile- p CEAPEGUL AE D icondemnabunteum morte, 19. & tradenteum Gentibus adilludendum , & fla.| & vnusad finiftram in regno tuo. 22. Refpondens autem Iefus, dixit: Nelcitis iquid petatis.. Poteftis bibere calicem, quem ego bibiturus fum: Dicunt ei: Poflu- mus. 25. Aitilliss Calicem quidem meum bibetis:(cdere autem ad dexterá meam IOAN. MALDONATI COMMENT. JQ:/ mwäü z ä&ä*i*v Ffæä** | -- * ïjï z '*a : D T Mi 4;'5:5 4 ,J;,x ':.:-, .ï - ïg— äfjiä;&aä ?/?/ææfä&?f W(æ:sz? 3 A * QO p VOTA XX N (:3 Imile eft regnum czlorum homini patrifamilias , qui exi jt pri- ^Si« io mane conducere operariosin vineam füam. 2. Conuen- 4 & tioneautem facta cum operarijs ex denario diurno , mifit cos J* ftantesin foro Otiofos,,, 4. & dixit illis:Ite & vos in vineam ^A fncam , & quod iuftum fuerit dabo vobis. $. Illi autem abie-] |'unt. Iterum autem exijt circa fextám , & nonam horam: & fecit fimiliter. c. Circa vndecimam vero exijt , & inuenit alios flantes , & dicit illis : Quid hic ftatis ula nemo nos conduxit. Dicitillis:Ite & vosin vineam meam. 8. Cumfero autem factum effet , dicit dominus vinez procura- R. " ^ ; * dU VA LEU : ;i,,;ää,m vineam fuam. s. Et egreffus circa horam tertiam , vidit alios| lorifuo: Voca operarios, & redde illis m erccdcm incipiens à nouiffimis qupzc ad primos. 9. Cum veniffent ergo qui circa vndecimam horam venerant , áccepe- runt Íingulos denarios. 10. Venientes autem & primi , arbitrati funt quöd plus |-ffent accepturi : acceperunt àutem & ipfrhngulos denarios. m. Et acciplentes cerunt , & pares illos nobis fecifti , quiportauimus pondus diei , & aítus. 13. At nouiffimo dare ficut & tibi. s. Aut non licetmihi quod volo , facere ? an oculus tuus nequam elL, quia ego-:-—þonusï Íum? 16. Sic erunt nouiflimi primi, & primi lerofolymam , & filius hominis tradetur principibus facerdotum , & Scribis, &| murmurabant aduerfus patremfamilias , 12. dicentes: Hi nouiffimi vna hora £e-l nouiflimi. muli enim funt vocati;pauci vero electi. 17. EtafcendensITefuslero- - tolymam , affumpfit duodecim difcipulos fecreto, & ait illis : 18. Ecce afcendimus| - zellandum , & crucifigendum , & tertia die refurget. 20. Tunc acceffit ad eum * : L'. - —^—$.. P « MPa ' H t w i 3: 535 : ;* b RP materfiliorum Zebedzi cus filijs fuis , adorans 8 petensaliquid ab eo. 2:. Qui dixitei : Quid vis? Aitilli:Dic vtfedeant hi duo filij mei, vnus ad dexteram tuam, vel finiftram non eft meum dare vobis , fed quibus paratum efta Patre meo.. 24.| -B aneee— d. VOPUf l | E— p ï j&' l ps h l J ; W! fm. f regnum FZ sls t fimie: k)mm)& | | d cin ertead FHeretidcim ïarabolatcm . Ws ntm fonptoyt dumvis dicerent, Dicritapre tla preuen guoiplonu Quam idoo, idtiberet, lmaret, g ä | W:m' Qum Deum [ M UT u huctani XtChir Plus aahjs tOi Audetur: Qf D UW P afäbohm—)( Cate X PEQ Dotifimo dfeldei PiCUUm e ,66, fnquit ! ,IFlfmat han x STINOMATTHO CAPSO X . CM XENNEN E u ID . —— : ^ T n ; ! u : h x y » T "Ti« * A ere noflri , fili Dauid. 31. Turba autem increpábat eos vt tacerent. At illi magis 1 clamabant , dicentes : Domine , miferere noftri , li Dauid. 32. Et ftetit Iefus, & p vocauit eos , & ait: Quid vultis vt faciam vobis? 3. Dicuntilli: Domine; vt ape- rianturoculi noftri. 34. Mifertus autem corum Iefus ,tetigit oculos eorum; Et | confeftim viderunt , & fecuti Íunt eum. ** : : nins : | ! E n IN 0ATPR XX .;0 Lä');;æn— : ; j ; ; : i : y | . ï : T. m 103 " AR Imile eft rermiemn calorum. bomini patrifa-| A & nonullis etiam manuícriptis Latinis initio capi- uj à milias.)ldeftitaféhabetregnum ca-| — jtis caufalis particula ponatur ad hunc modum,fimile .».4.;) EGHM' . 9) lorum,quemadmodum fi quis pater- ä: familias exiret primo mane códucere ss operarios in vineam fuam. N6 enim| enim eft regnum calorum bomini patrifamilias ; vnde pez-|. fpicitur Chriftum per hanc parabolam preceden- cem illam fententiam probare voluifle , maltz erunt f S D EVV Ll — E— — —— — u regnum cxlorum homini comparat, fed domui pa- trisfamilias, homines operarijs ; & négotium nego- tio fimile effe dicit;id eft quod acciditin tegno cz- lorum,& quod accidit in vinea patrisfamilias ; qué- caput hoc 20. à przcedente diftingui , ne inchoata . abrumperetur fententia , fed veríü potius Ícquenti 17. vbi nouum argumentum Chriftus orditur. Ve- dprimi nouifsimi , C2* nouifsimi primi. Itaque non debuit| lte g " admodum c.r. 16. ex Hugone exPIiCauimus ,qui idi r'ux.ïtarnen qpifquis primus Cïl?im diftinxit, hoc non| - d optimé omnium,& neício an primus adnotaui,Re-| , lanimaduertit.: Non opus effet hac tam þcnc con- s onum autem czlorum hocloco , aut folam militan-| P. /firmatafentétia hereticorum interpretationem re- usv EE Ecclefiam, vt plerique;aut militantem fimulj&| — futare: nifi publicé inteyci&t Ecclefiz,vt corü igno- i triumPhantcm, vt nonnulli;interpretari Pöifumus. rantiam fimul, & malignitatem omnes cognofc'e* WT 1 Nam in militante operarij conducuntur, in trium-| — |rent. Tantümabeft, vt docere Chriftus voluerit, 4? OW:;":: 12 UOE QUX hante denarius foluitur. Tota parabola,cïuæ víque quodiilli ingunt, zqualem omnium beato-mm fu- ;!w.m;qt;æ ; M ad verfum 16.extéditur,facilis e&:dug tantüm in ila| j|turam gloglam ; quia non meritis ; fed gratis datur; s s. d fant,quz difficultatem habent:alterü, quó tota fpe- vtcontrarium omnino Frobare voluerit non om- pori ci pl &et parabola, id eft quorfum propofitafitalterum,| — inium gloriam &qualem futuram effe ; quia non gra- [« Cali ( : qua fint ei? partes neceHäriæ, fchcluti propriæ,qucg[ ,,x,-tis Íed mezitis datur ; quodautem datur meritis,nc ';tf?'" N "vtig ad fenfum aliquid conferant,& quomodointelligé| — qualiter omnibus; fcd alijs plus , alijs minus prc ss d- OE dz.Hec igitur duo nunc ex licabimus,& necelle nj cuiufque meritis datur. Id ita eíle primum ex pro- !u erit víque ad verfum 16. vt folem*,verbapercurrere| — pofitione, ad quam probandam inducta parabola Heretici cüm varijs modis exponant quorfum tota| — (cft, plané intelligitur. Propofitio veró cft , malri aw AC arabola tendat , & quis fit;vt ipfiloquuntur , 11.111.1.5 — gpem erunt primi mouifstmi , ez? noui[simi primi, Ibi autem « nrimi L ; ïcopus ,nemo eorum Ícopum attigit. Nonnulli di- de meritis , & premijs agebat: vnde eius propofitio- :l ,"m"* lcunt nihilaliud Chriftum declarare voluiffe; quàm, ^ |nisoccafto fumpta eft. Dixerat enim Chriftus ado- endens tne equalem futuram omnium beatorum gloriam,quià ^ Jefcenti, ff vis perfetdus e[fe , vade , vende omna, qua ha- cexlcenli non propter meritajfed gratis dabitur,quemadmo-| — |bes, &* da pauperibus , C* vens , fequere me , hoc meti- prACVIES dum videtur verfu ro.fignificari,.bi eundem omnes, — um eft, ev" babebis thefaurum i celo , hoc prgmium ». & SCrL, i operarij denarium accipiunt. Credo iftos non tam| c&. Dixerat Petrus , eccenos reliquimna emniá ,€7 Frnti d.l wt certo animi fenfu hoc dixiffe,quäm metu, ne,fi non ffn?zm fts qm'd erp'o erit nobis ? premium vtque pro me- i BP dicerent, omnes ex hocloco,vt verba pre fe ferunt, ritis POüulat-RCfPOHdeïat Chriftus , £ M dico vo- j d | merità Probarcnt- , & voluerunt veritatem impudé- bis , quod ves ,qui fecuti eflis me ,1m. regeneratiotie cum fe- " um. 1 gigprquenire-Ben? cft , quàd ifta interpretatio ma-| gerum filima bominis in fede maieftatus [ne , fedebitis «" vos]. r : gnoipforum magxüro Calumo. non PlaCL.HF. Quan- uper Jedes duodecim sadicantes duodecim tribus lfrael, pre- p ao 1uam ideo,vt opinor,nó placuit , vt perniciofiorem mium vtique promittit. A(.üulnmt &/-—gcnerakm Íen- LL« d l adhiberet, &füum dereprobatione errorem con-| — Itentiam , qwewmque reliquerit domufn vel fratves , e7'e, þ T ; firmaret , quafi nihilaliud probare Chrift? voluerit, & hoc mericume B. fcntuglüm accipiet, 9* vitam ater- " Li;;.'jaü---'"; | cudumiquümDeum poffe, & folere reprobare pro fuoar — |mampe[sidebit,& hoc premium.Adiecit continenter, blaphema bittrio , quos vült. Sunt etiam inter Catholicos, multi autem erant primi nom[simi , €77 noui[sumt primi, fi- |de reproba- cij huc tantüm [pe&are parabolam putent , vt pro- ; änificat' ergo proptereà multos primos nouiffimos. parc ^ tione fen-. . ct Chrift? Deum preter omnium opinionem alijs E. futuros effe, quia quáuis primi veneruntad vineam, Hs ' ' i^ u a DOA - 1 7 : - : r D p plus , alijs minus,quàm fperabá&t daturum effe. Mihi| — iminus tamenlaborauerunt , ideóque minoré mer- J 1 3 ET * " : . : : 1 $od m ; um o non videturalio interprete, quàm ipfo Euangelifta — cedem meruerunt. ]?.Cll.'ldc 1Pfum.1n1t1um parabole .5 'opus effe.Dixerat c.precedenti extremo, multi awtem hereticos refellit , exq£ , inquit ; primo mane conducere ] ä-ïggumqsäi erunt primi nowifiimi , qo nouifsimiprimi , adijcit ftatim| — perarios: operarius enim eft,qui propter mercedem,| d. 31«.!"'? | Parabolam;ergo hoc eft,quod tota parabola fignif- quam labore fuo meretur , laborat , & condweere ver- ,f—wg ,ï' | care , ac probare voluit multos; qui primi fuiffenti| — |bum iuftitig , id eft meriti , & mercedis eft. Condu. if t | nouiffimos ; multos, qui nouiffimi, primosfuturos| — |cimus enim pata pro meritis mercede ; & verfu ar. - ä(f,[;-(ï | effeld etiam ex conclufione paf'&bOlæ verfu I6. per- obuentione Autemsinquit ,fd&d cum operarigs ex denario ,,ggrw ] fpicuum eft;vbi concludendo e:ïxdem repetit v;ng, diurno , miit ens in vineam feam. Conuentxxoncm.ex " of | /c.inquit , erumt nouifsimi primt, €2" primi nowi[imt| — denario facere iuftitia vtique eft , non folüm gratia.| »rt lEdv . j ;£ , 1nqui » Ms K diecicts m d : , ssts x | j D j d | |Firmat hanc opinionem, quàdin Grecis codicibus, ^ "Pretereaveríu 4. Ite, inquit , (* vosim vineam meam, | BI As " ! €7',440d | ^ / E n . - j : » : - - ,7 ï N XX 467 IOAN. MALDONATI COMMENT. 75 fl ^ [q E väuod iflum faerit , dabo vobis , non potuit profe&ó, A. 1ui(ïï mis , quantum ,Pfïmïs- dflret, quiaztanmk nictä dï apertius meriti, & mercedis iquitiam ciecia:rafc:Ac.— mirum , quátum ili la.bora-;,ul.(ï&m, Hoc enim ffïüfet* iqut P qui lc, vt poftea dicemus, mitiis; quàm printis, " eis, ec .aligrum » qui primi venerant , negligen- ((et mlï operarijs promittit , cum quibus ex denario diur-| |tiam obliqué [L.l.-bnotar;, quod & Chryfoftom. ob- 1renat no cóuentionem feccrat. Proptereanon denarium,;| — feruauit. Pertinet ad hunc locum, quod appofite m fed quod iuftum fuerit, illis promittit. Adlizcver-| — |Theophyla&. in cómentarijs iri epiftolam ad Kom.| ET. (ü 13.14.0perario de mercede conquerenti Oecono-| |c.. 9. 19. annotauit,folere Deum , cum agit cum| L OEU mus refpondet, /£wice non facio tibi mmriam,tolle, quod| — hominibus non malignis , & indocilibus,fa&orum| p tuum efl, « vade,. Quid eftnon facio tibitniriam, nifi,| |fuorum rationem reddere ; cum au V agit E chf(PC* quodiuftum erat;tibi dedi ? Quid eft reIe, quod t»uws! — |malignis, & querulis,fuam folam allegare volun-| jguqu efl , nifi , tolle , quodiuftum eft , tolle, quodtibi de-|. [tatem ; quia digni non Íunt, vt rationem illis Deusl p lia betur, tolle ; quod meruifti, & vade?Fingamusnul-| — |reddar. Huius rei in fcriptura infinita funt excmPla,; u lam eflead probandain hanc fententiam conie&u-! ^ |quorum nonnulla Theophyla&. recitat, hocauteml Tuus t ram , totaipía parabola probaret; tota perpetuum| — |vnum eft;nam quia ifte operarius pxzter rationem,. Mi effetargumentum : comparat enim Deum patrifa-| B |& maligné querebatur , non aliter illi paterfamilias| dipi milias, hominesoperarijs, Eccleiam vinez; glo-| |refpondet, quàm relle, qud tuwm. eft , * vade: voli| cquoh riam denario diurno; quemadmodum ergo opera-| — |awrem ez buic mou b dart, Kj Mu E ia d d tf dici "T , I ofmn rij in vinealaborantes denarium diurnum proprié, — wwb quod volo facere$. Càm tamen pracedenti capi-| veréque merentur;ita quiinEcclefiaDeilaborát;| |te; cóm Chriftus cum Apóftolis , & alijs dociliori.] veré mcrentur vitam eternam. Finisergo parabo-| |bus agerct;'caufam explicauetit , cur alijs minus;| z eft mercedem vitezterngnontempori,quo quis| l[àlijs maius detur przmium. Nam feruantibus tan-|- laborauit; fedlabori, & operi, quodfecit, refpon-| — |tàm mandata propofuit vitam eternam veríu :7.| dere. Sepe enim fieri, vt aliquis vna horatantum| — | vendenti autem omnia qua haberet, & pauperibus]. - laboret , quantum alius toto die, idcóque zqualem| | |danti , féque Apoftolosum more fcquentipromiüti d | mercedem , ideft eandem denarium accepturü effe;|.|., (thefaurum in czlo; id cft maiorem,& excellentio-] T ;l 'codem plane fenfu, quo Sapiens dixit c. 4. 13. Cez- C lrem gloriam verfu 21. maiorem adhuc Apoftalis;| lo |('smmatus in bremi expleuit tempora multa, id eft càm| — |quia non folàm omnia reliquiffent, fed Euangelij| ^ breui tempote vir iuftus vixeri5tantum fecitboni,| — |etiam primi promulgatores füturi. effent, sedebutis, i quantum multi,quilongo tépore vixerunt:prop^ —[inquit; e7* ves faper fedes duodecim. iudicantes ddecim| ]u tereà non debere quemquam antiquitate vocatio-| — |tribus Tfrael, veríu 28. Minorem veró, qui pauciora i " | rnïis iþæ glo;ria.fi - eruit "enin.: mulfi prim mmfimf ,€"| [:cliquiffent, Qurreliquerit, inquit; domiaut fratres,aui] | l V'f li nowfsimi primi.Poteft aliquis obijcere, curergo idem, — |[oreres j aut patrem , aut matrem ,aut vxorem , aut filus, ) Ülor j : |emnibus denarius datuseft, quo videtur equalitas — emt agros propter momen meum;centuplum actipiet , ez*vi-].— . m m d Iglorix figuificareRefpondeo,quia Chriftus tantàm, — |tam etermam: pofsidebit vex(a. 29.. Hactenus expofui- NT l volebat probare plus aliquem breuiori tempore;| [mus, quis huius parabolz finis effet, in quem om- Theo quàmalium longiorelaborare. Curergonon plus| |nis eius fententia dirigeretur. Reliqua altera diffi-] Grcooli denario deditijs, qui vndecima hora venerunt, fi-| — |cultas cft ; que finteius propriz partes , ac neceffa-| : m quidem nouiffimi; primi futuri erant? Refpondeo D |tiz, & quid queque fignificet. Nam, vtízpe mo-| teit'mp eos in eo fuitfe cxteris przlatos, quód , càm nouif-, |nuimus, & hoc loco Chryfoftom. docet, inomni iiiic fimi veniffent, primi omnium denariumacceperüt |parabola funt quedam , quafi propzia eius mcmbra,i n(ïim& Eundem igitur acceperunt denarium , quia tantum|.- wa;tquc neceflaria , fine quibus ftare fententia non|. " di vrià hora , quantum czteri tota. die laborauerant;| — |poffit ; alia quaftadiun&ta , & , vtego vocare foleo, t primi autem acceperunt, quia hoc ipfum egregiz| — ]emblemata vel ad explicandam , vel ad ornandam] 3qu fait laudis, qua primum locum inter eos , quibus| - |parabole narrationem. In hac ergo parabola o&o hii | merces folucbatur , meruerunt ; quód tantum vuaj iego partes neceffarias effe arbitror. Prima eft pater- i tc hora , quantumalij multis laboraffent. Nam qua-| | familias, quiad vineam fuam operarios conduxit. horeu le opus equalem mercedem , maior diligentia ,&| |Hunc picrique Deum interpretantur ,,:.,Cïl.lill,&. vinea| &orm'ï brcuius tépus primum locum meruit. Obijcietiam! — eft, & de quo Chriftus diciz parer smeus agrzcola eff| - " i |poteft ; quod verfu x4. dicitur , vele amtem e7* hwcno-| E. Ioan. 15. 1. & , vtaltera parabola declarat cap. fe-| " li infsmo dare , ficut tibi, & veru1g. amt.mon licet mibi quod| — |quenti verfu 28.. & 33. & Marci n. 1. & Lucz i : volo facere ? quibus verbis videtur fignificari dena-| |r5. . & ficut Deusapud Propheras populum fuum nb rium non cx merito , & iuftitia; fed ex fola pairis-| |vincam fuam paffim appellat, vt Ifaig 3. 14. & $]. —— h elii familias voluntate datum effe. Refpondeo noncam| — .. 2. 3. 4. $- 7. & 27. 2. & g. n« &leej .. ] m fuifle caufam ; cur paterfamilias ita refponderitsfed| |miz z. z1. & m. 10. & Ezechiclis 1. 6. 7. $.. — ; h"?"m quia voluitperfonz decorum feruare; non.conuc-| |& Io&lis 1. 7.*12. Sic Irenzus interpretatur libo] -- ]. 4 nicbat autem períonz patrisfamilias , vt vili opera- |4. cap. 70. & Athanafiusaut quifquis au&or cí,| — ] ; SW rio declararet;,cur tantum nouifItmis, quantum pri-| F |queftione 52. & Gregorius homilia 19. in Euan-| | ætattbug, mis daret: fed tanquam dominum dicere fic volo,| - gclia, & Beda in commentarijsad hunc locum.Alij — ] )j j ficiubco. INam & prudentes domini fernis ratio-| |Chriftum intelligunt, qui femper in hunc müdun, B Wm nem quatentibus, cur hoc,vel illud iubeant,ctiamfi quafi in forum exierit, vt in vineam fuam condu- | 7 t intimam habcant confiliorum fnorum rationems| — |ceret opcrarios : eum enim fuiffe, qui olim Patriar- bm:q non folent tamenrationem reddete, fed pro ratio-| — |chis apparebat, & Prophetis loquebatur. Kta Hi-| B ied üt nefuam exponere voluntatem,cur iubesquiavolo. — |larius canone in Mattha. 20.. & auctor imperfecti qun , Adde quod noluit prudens paterfamilias conque-| |homilia 34. & Theophyla&. hocloco. Vtrumque pE u rentem operarium pudore fuffundere; quod vtique| probabile. Secunda parabolz pars cít dies, cuius| t s u |feciffet, fi rationem illi expofuiffet; cur tantum no-| — mane paterfamilias in forü exiuit, & cuius vefpere ( [Nobet us | | ] mercedem - W 'ï W P* va u MTM * lll 3"'Rn., A idiii N nu-i,-,k'.*;tïx)& iVl ,* ^m ' Ü TM & * VAEIET F4N l l idi POT. '"täomm , n tivenw 11] " bl s U otettm [ AL H AA h*m I* f | " "YU Uldä;yi ' H hh b ! L. UM TM 4 m T f),f)'[mv * 44 1 t .wl"u: "w lus i MHPIO )! ^5:twsa d VV. dd]) QU Ec | ,u- " la ".'-; | m Inhihue Pa d .x.-du..«m]) æ.!.l' ^ Iu ) atit al Va I Zshsü&xü *Lïm l-' h .IKC"X. b : aU. N mwemhs TV ...):X y&uv'xdw . CHNUUU T M NUSPHNTES T LU V* P w VU i ! &. As d ndidnto u ? * * w va^ 9 ATATAP VE me»--e rl B t DX i ;-.ïgamw!fræc;zm( | mopam 4095 00 ; L ; l $ss [ í " "Nä!x Cüclu& h T : 469 IN MATTH. CAP. XX. - 479 1 mercedem "opcrarijs:(OI'uit-;'hanvc igitur diem ple- rique putant totum fignificare tempus, quod in- ter initium , & finem mundi interie&um eft, vt Irenzus libro 4. cap. 70. Origenes tractatu in Mat* theum ro. Hilarius canone 20. Optat. Mileuit. libro $. contra Parmenianum , auctor imperfedti homil. 34. Gregorius hom. 19.in Euangelia, Beda hocloco: quam opinionem illud confirmat, quód certum fic per vefperam tempus vltimi iudicij fignificari , quo vnicuique denarius , id eft merces fecundàm ope- ra reddendus eft;fic ergo vefpera eius diei ; quia tempus vltimi iudicijs mane erit mundi initium, Totus veró dies , quicquid interiacet temporis. Àlij non totum hoc feculum , fed tempus, quod eft à primo aduentu Chrifti ad fecundum , diem. effe diem , vt Chriftus fignificat cüm dicit , 4m- balate , dum lucem babetis Yoan. 12. 3$. & me oper-. tet operari opera eine , qui mifitme , donec dies esf , vemt "0X qmndu nemo potest operari C. 9. 4 noctem cu- iufque mortem appellat: fic Hieronymus,& Chry- (oitomus intelligunt ; & cam íententiam magis etiam , quàm alteram Origenes videtur approba- Chrifti , qua quifque mundi ztate ; fed qua ata- tis fuz parte vocatus fit, Tertia pars eft vinea, quam nonnulli iuftitiam , & mandata Dei inter- vt Irenzus libro 4. cap. 70. Chryfoftomus au. &or imperfeti, & Euthymius hocloco. Alijto- tum mundum , vt Athanafius quzftione illa 52. Alij cuiufque animam , quam iubetur excolere , vt Theophyla&us. Alij Ecclefiam , vt Origenes ,. & Gregorius homilia in Euangelia 19., hoc poftre- mum probabilius. Quarta. pars eft hora . prima, (ignificat. Au&tores, qui totum diem vniuer am mundi etatem interpretantur , horam primam fuif: 224 444 & . . N f. (e dicunt ab Adam víque ad Noé , tertiam à No8 víque ad Abraham ; fextam ab .Abrahamo víque d Moylem; nonam à Moyfe víque ad Chriftas vndecimam à Chrifto víque ad finem mundi , quó videtur alludere D. Ioann. cum dicit nouiffimam |horam effe 1. epift. cap. :zg;:.;iSf.xfhfi'c'Hiiäriuäl, gu- &or imperfécti , Gregorius , Beda, & Theophy- la&tus quam opinionem , & Hieronymus recitat; |fed non probar. Alij diuerfas horas diuerfas cuiuf- | que hominis atates effe intelligunt , primam ho- ram elfe infantiam , tertiam pubertatem ; fextam [ zxareri virilem ; nonam etatem in fene&urem in- clinatar , vndecimam decrepitam. Nam noniulli à prima infantia, & ab vtero matris vocari folent, vt Samucl , Ieremias , Ioannes Baptifta ;'alij alys ztatibus. Sic D. Bafilius in regulis ï)i'euionrïbuä in- opinionem & Theophyla&tus probat. Ego non du- bito , quin. diuerfe horz non diueräs' mundi, (ed diuerfas cuiufque hominis atates fignificent, quia , vt diximus , huc.tota fpectat parabola , re ; quàm alios maiore labórare : vt autem hoc Pmbet nihil refert , qua mundi ztate ; fed quo etatis fuctempore quilque vocetur. Que autem |de quo hic agitur , eífe putant, vt Athanafius que- [fione z.. Alij vniufcuiufque hominis etatem eius re. Eä quidem certé magis probo , quia, vt aul-. lo pót dic&turi fumus , non refert ad confilium |- pretantur, qug , vt colant homincs , vocantur; | tertia, fexta, nona , & vndecima , quid queque | . terrogatione 224. D. Hieronymus , Beda , & Eu-. thyinius hoc loco , & Fulgentius epiftola 7. quam vt Chriftus doceat alios plüs minori tempo- ?ualcs funt. Itaque prima hora erat diei , qua |tes, quarum vnaqueque tribus conftabat ho- | ris, ficut no&em in quattuor vigilias diftribue- | bant, quarum vnaqueque tres horas contine- |. bat. Hzec eft caufa, cur frequentiüs in fcriptura |. hora prima, tertia, fexta, & nona, quàm cetere | diei horz nominentur;quia precipuas diei par- | tes efficiebant: propterea etiam eas Chriftus |: hocloco nominauit, vt quicquam noui myfte- | fit prima , que tertia, qua Íexta , -quczþ r;cma,quc; vndecima hora non arbitror effe fubtiliter in- | quirendum , ne nimis fententia reftringi videa- tur. Nam quod Chriftus diuerfas horas nomi- nauerit , id ad parabolez fignificationem neceí- farium eft, quia docere volebat plus alios bre- | uiori tempore , quàm.alios longiore laborare. Quód autem, has quinque horas nominaue- rit,id non neceffario, fed ex confuetudine fe- | cit, & vt parabolam ornaret. Solebant enim veteresIudzi,ficut & multz aliz gentes ,to- cum diem à folis ortu víque ad occafäm in duo- decim zquales partes diftribuere , quas horas appellabant , ficut Chriftus apud Ioannem c. n. 9. dicit senne. duodecim [unt hore diei $ que eodem die zquales erant , diuerfis veró die- bus inzquales : ficut omnes inter Íe dies inz- ol oriebatur , tertia media inter folis ortum, atque meridiem vtrinque zqualiter diftans, fexta meridies , nona media inter meridiem, & folis occafüm tribus vtrinque horis diftans. Vndecima , vna hora ante folis occafum. Di. | uidebant rurfum totum diemin quattuor par- rij fignificaret, nifi quód iá diximus,alios priüs, alios pofteriüs à Deo vocari. Curergo , dicet aliquis, non quattuor , fed quinque horas no- | minauit ? in promptu eft refponfio, quia voluit initium primz,quarte pattis diei , & finem vl- | timz explicare , vt doceret alios initio vite fuc, |. alios fub finem vite vocari.. (Lälinta pars eítfo- quo as dicitur exijffe , vt | . |conduceret operarios ; per ?uod recte Orige- | '| nes &auctor imperfe&iintelligunt tot. mun- |.- rum , in quod: paterfamilias dum , qui extra Ecclefiam eft , in quo homines |. totifunt, aut otiofi , aut. (qcülar?bus negOtijs, | 'occupati ,& inde in Ecclefiam, tanquam in vi- | neam vocantur. Sexta pars eft denarius ; qui | idem omnibus datus , quo non eft dubium fa- |. |lutem ; ac vitam eternam fignificari ,in eóque |au&ores omnes cófentiunt. Solus D.Bafilius in breuioribus regulis interrogatione 25;. ita vi- | detur ixïtcrpretalfi;quafi'dö'nafiusytqmium'ali- : quod, huius vitz fignificet , quo etiam , qui | | damnantur , donari foleant ; ficenim , vt dixi- |. mus , exponit illud ; quod verfu 14. dicitur, | - | tollequed.tuum eft , €z* vade , quafi operarius ille | accepto .tcmtporali aliquo premio , quod me- mittatur. .* iam di-| ximus non magnam fpeciem habere probabi- | .|litaris. Poteft dubitari ; cur denario potius ; | ARA ecntt Bs Em AC comparauerit. Refpondet Ireneus libro 4. c. | 79. proptetea quöd denarius. .i,maginem 'r?gis * ruerat ,in infernum mittatur. . Sed i haberet, & qui falui erunt, conformes fient imagini filij Dei , vt D. Paulus ad Romanos, | quatmor' Dinifio| dieits duo | decim ho ra6 , (v partes 47 psd. "vete-| res ordina- rid. : kg* 329. C refermabit corpst. bumilitatie soffra | confignratum corpors. claritatis fae/| Philippenfes |. DA 5.2..11.132.'ï-,w A ob ] ^ 471 IOAN. MALDONATI COMMENT. 3- 21. Et quidem hoc fcitum , fedallegoricm.ï?; nec aliam ego caufam fuiffe atbitror, cur potiüs dc- narium , quàm aliam pecuniam nominauerit, quàm, vt accommodaté ad coníuetudinem lo- querctur. Eft auteim credibile vfitatam tunc ope- rariorum in: fingulos dies mercedem - fuiffe dc- [narium , qui , vt c. 18. 28. diximus, quinque aut íex obolos , id eft: Gallicos folidos continebat. Quzrit Chryfoftomus quid cauír fuerit , cur paterfamilias cum folis illis, quos primo mane conduxit , ex denario conuentionem fecerit; tàüm dixerits e7* quod mflnm fuerit , dabo vobis, Credo effe Chriftum; non enim folemus certam merce- .|dem pangere , nifi ijsoperarijs, quos mane condu- cimus, vttotolaborentdie; fi qui feriüs veniunt, quafi nihil co die lucraturi fint, nihil certi pollice- mur; tantüm promittimus aliquid nos illis datu- tos effe: hoc eft, quodait, ez* quod iuftum fuerit s dabo vobis, Quzritetiam idem , & Euthym. cur Deus non omncs ftatim primo mane vocet. Refpondent omnes vocari, fed nonomnes venire velle, quod & Origenes indicat ; argumentum eft cius rei; quód paterfamilias , quotquotin foro inuenit, condu- ' |Xerit; omnescrgo ptimo mane Deus vócat: quem- |finém mundi aliqui horhines erunt, & |que vita dies eft, vniüfcuiufque mors vefpera, vl- admodum & per Prophetam dicit, Locutws fum ad vos mane con[nreens , Q9 loquens , e€7 non 4udifls Yeremix 7. 1- & rürfum mane confargens conteffatus [am , 77 drxi , atdite vorcem meám , €7* non audierant , nec inclina- 'üeruht aurem faam Ieremiz 1. 7.8. & iterum ; Ego 44- fem locutus [am ad vos. de mane confargens , e2*. loquens, [nes conduxit , excufationis caufa non veré dicum effe . |Chryfoftomus putat,quod valde mihi probabile vi- detur. Solet enim Chriftus in pàrabolis perfona- tum mores cexprimere: mos autem pigrorum,& de- [idum eft ad hunc modum fefe 'fempef excufare: |quemadmodum frrobuftum adolefcentem mendi- cantem quis roget;cur non laborando potius,quàm paterfamilias eosnon reprehendit, quód fe men- üentes excufent ?. Refpondet Chryfoftomus . no- luiffe eos accufare , & ttiftitia afficere' vt faciliàs Jalliceret. Facilior *"rcï*'fpþhfio. .erit patremfamilias, etfh. Deum fignificabat, hominemtamen fuiffe , ]homDeum. Itaque fcire non potuit,' an operarij mendrentur: Chriftus autem narrauit »quz verif- hemo dubiratfinemimundi, prdiximus diemmió totuim hoc (ecalüy, fed vniuf- cüiufque hominis etatém fisnificarequod fí verum -|eüiufque effe: Refpondeo:hzc ;' quamuis diner( ellesideaicur ; inidetiredire; quit eniim víque aj vniufcuiuf- ; w ^ us , j* n du [ TA iM LW K e P tima vefpera erit finis mündi , cum omi | cumm alijs autem conuentionem non fecerit;fed tan-| ctiam in ea re vulearem con(uetudinem fecutum| £^ non obediflis mibi Yeremiz 35. 14. Quam ob rem, quod operarij illi refponderunt veríu 7. qwia nemo| | mendicando vi&um quarat ; promptus, &affir- tmans' refpondet ; nihil aliud optare fe , fed he-] - tumi non inuenire5 quem ideo non inuenit , quia| |nor quarit, quia laborare non vult. Cur ergo| A B F M . o O5 la nv WOMCNLISSCSg BRT Nv AUA . Mi "— ? 4 E;x H cum Chrifto, vt D. Paulusait 1. ad Theffalon. 4. 17. OdGaua pars eft, quód paterfamilias iubeat. in fol-. uenda mercede ab ijs,qui vltimi venerant, incipere,. .|hocad parabolz fignihicationem maxime pertinet, Significatio autem facilis eft; preferuntur enim nouiffimi, & fiunt prími, quia rantàm vna hora, quantuüm alij toto die laborauerunt : quemadmo- [dam initio explicauimus. Nam quod Chryfoft. indicat;proptercà id pracepiffe patremfamilias , vt declararet fe ijs, qui vna tantüm hora laborauerant, nonex debito , fed exliberalitate fua dare dena- .|rium ; verbisipfius patrisfamilias contrarium eft, jte inquit, (2* ves 12 vineam meam , e9^ quod iiflum Jfuerit, dabo vobis,/ Sic enim dixithon folürn js,quos |hora tertia verfu. 4. fedetiamn ijs, quos hora vn- decima; id eft vna hora ante folis occafum con- [duxitverfu 7. vt in Grecis codicibus legitur, & f non legeretur,ex verfu 4. effet: intelligendum. |Hzc funt , | þwf.e-nt,ügmüc;aticmcm. Cxtera emblematafünt, & |eircunftantiz non neceffrie , quas quifquis difcu- quz in hac parabola neceffariam ha- tere voluerit, nullum faciet operzpretiumi: quale : Y N * i " id4 ? . L 77 . ; : eft quod quinque horx diei nominantur, quód |quidam in foro otiofi inuentifunt, quód con- quód paterfamilias procura-| du&ti non füerint , 472 torem dicatur habuiffe; nec enim in regno czlo- . rum,de quo parabola propofita ef. quarendum effe atbitfor , quis fit procurator; quanquam Chriftus Quanquam Irenzus lib. 4. c. 7o. Spiritum fan- &tum difpenfatorem huius effe dicit, qui diuidit fin- i1. Emblema etiam eft, quód denarius potids, quàm erden poffit, qui mercedem foluet, quemadmo-.| .|dum fcribie Ifams . 40. 10. & 62. i. & Ioan- .[nesin Apocalypfi c. 22. i. Ecce venso cito , eo^ mer- - Jees rinea smecwm efe, reddere vuiicuique fecundum operd fua. gulis dona,ficut vult, vt D. Paulusait 1. adCor.12.| Jaccepturi funt, murmutaturos cfíe, proptereà quod alij in eagloriam accipiant:nec enim in calo vlla cft imurmuratio ; fed atit nihil fignificatur , tantámque |cam ob caufam id narratum eft , quódita in fimili- |bus caufis fieri foleat ; & vt narrationis decorum [uimus , non indicatur Deuüim pro fuá tantàm vo- |biszternam daturum effe : fed dicitür, quia cre- |dibile éft ita refponfurum fuiffe patremfamilias , |fialij operarij fine vlla caufa murmurauiffent ; aut;|.- |fi quam hoc habetfignificationem , illud tantàm[|. Ifignificat,non debere Deum quam ob rem alijs |plus, alijjs minus mercedis dedcerit, rationem no- dum volet fubtiliter trahere ; non folàm ope- rigendam puto. Quibus verbis, vt fupra difputa- luntate, n ullàáque habita iuftitiz ratione vitam no- bis reddere. Hac, vt diximus, & fi, quae funt aliageneris eiufdem , .fiquis adaliquid fignifican- 1655 qui ad-| :'Arraæmþcrden fed in periculum etiam incurret multa|- ahud pecunie genus ptOPC?qi:ur,& quód,qui primi ! venctant, accepto denario murmurauerunt: nec| enim fignificatur aliqiios ex ijs, qui vitam eternam| i fäfüat',etut; àut fignificaretur , vt Chryfoftom. ait,| jfadeo magnam mercedém multos , qui vltimi vene- irint ;acceptutos, vt fi fieri poffet , vt beati mur-| Tmurátent, ob mercedis magnitudinem murmura- jturi effent. Simile quod verfu 14. & $. dicitur , |Fole autem buic nowiftimo dare , ficut. & tibi, & annon Jicet mibi . meis facere , quid wala ? fic.enim Grace MUOH : .. flegitur,& ad hunc modum rzatinam verfionem cor- linilé erat, & operarios excufationis cauía di-|. |ti : JERHIE 5 8c ]Jätvij?iü?äini»'lias refporidiffe, - Septima | |pirs eft; vefpera diéb quando denarius folaitur, qua| - mo dubrrattnemimundi, & vlrimiiudicij tem-| - Jpüs;declarari. Hlud videtür non conuenite,quód fu- hiu.c.yxu'enn,. fimul,möïi&hfuf .autrapientur in aér | "aut falífa , aut ridicula, aut ccrté. aliena. com-1 . . minis- w / M cainifcei r du efcide bil, Ia " u fi ug(&llm ?J lf Mil viipo Wgri m A;Pcriou jiomnel uebutum jqua lii aemal Voluiirt CJ &gcncmïc PTO i'chfuwros villmosp venütta Qd um w SRONN — i Jl WW' müms Y li, ii modol Pahnij Pa 1. ( o : 1 an ' ;Culm eHE, 1. , x ramemfakr Es l 15 449 COhhw, ""—s;u'ï.'u æ h ! ) E 1M WUM Md ] 'üllemarn f ....vui;i)ülum) .»x a , QUdS Qurlame h. i *.*-*MUHC.. : ha -x!akv l "aptrüm: qnl ^ Omtima, ) "HULTAQQE , Quod * x | I | N | W. as - k ; NU ha i 1 A113^54A A us »L»uhä ,y. wl':' . i ! É .,.,Mi — ( ". wdaul ld "" * U 5w'(ïïüi1'l d B " " n al* . L ULUL T DI A '-0*5»-0114;2'- Wav 1 MTAU r f* Imomua, L l ! "tnMtim [ hn ^ M VUMUI LU I , i i um'm' " OF m ' LELILLITS Hi-u;J&JJIWO.' ; L s " m )7 Viu vidlibus x':" ia 'ï [Oin. [ M ï 5 Bw ow. o F 9 ! i x Onan nl /M/ E * ; 6 7 n L d L LE L I l Ti Qfa 44311-**'1&4 ; diid] k;'.l! UUda U | | | ! ; i^ l iwretor adl arni N Mb la ïtw.;m , l s f ) m ETTO t"'" ] /.n(. Ik d - "Al nv ! , ) Jlfaa" * aM :.s»» I d'*)u Mp | " - entig j " 00 "* J ! d " nlei mvl um 4 [ MMX * - L 2 ;J("', "«".b g m t a ,()L s ' eï a n Pl lp "haunn , i T. L "m u L^ ef liffjdvi iut, H p " —v l 5 ml ! bns. Seriptura ; : . ; VEdS n fepe. mal- - ad Timot. 2. 4. omnes vocauit, qui pro omnri-j kos dicit r omn-|multos vocatos effe ? quia omnes multi funt, & 473 IN MATTH- CAPF XX $ 474. "minifcendi ; quifquis enim, quod non eft , que- À rit; aliquando fibi fingit, quod illud; quod querit - eífe videatur , & mauult falí(um incurrere, quàm ni- hil. Freznandum autem humanum ingenium eít, uacancis abutatur. du 16, Mu!ti enim (nmt Vecati , pauri vero eleli.) Mirum videri poteft , cur hanc fententiam Chriftus adiun- Ixerio cüm minimé przcedenti congrucre videatur. qui omnes falui futuri funt; omnes enim denarium, id cft vitam zternam acceperunt: hicautem agit de ijs, qui càm vocati fucrint ; non omncs funt falui (ed plerique damnantur. Hoc vix apud vllum inter- voluiffc Chriftü ex vna , fpecialíque fentétia aliam; & generalem concludere. Probaucrat per parabo- lam nóomneszqualem mercedem recepturos effe: fcd futuros multos primos nouiffimos, multos no- uillimos primos ciIEc ,quia non omnes ,qui vocati veniunt ad vincam, eadem diligentia laborangcon- confilia fequi noluerat, generalem fententiam de lomnibus diuitibus, & non iam de confiliorum,fed de preceptorum obferuatione cóclufit difficile , effe |diuitem in regnum czlorum introire. Non ergo fi- vocat , qui ideo venit in hunc mundum, vt pecca- totes vocaret ad poenitentiam cap. 9. 1. Omnes enim peccatores erant; omnes vocauit , qm valt om- nes bomines faluos fieri , e2* 4d agnittonem. verttatis venire bus mortuus cft. Cur ergo non dicit omnes: fed voluit multos paucis opponere, non omnes nullis, obedientiam vnius bominis peccateres conflituti f[unt multis| uta 7 per vnius ebeditionem wfli cóflituentur multi, Nam per vnius hominis inobedientiam non folàm mul- ti,ed ctiam omnes peccatores conftituti fuerant, fficutidem Paulus paullo ante verfu 12. dixerat; €7 gt im omnes bomines mors pertranfijt , &c verfu 18. sgatur ficut per vintus deliéliz gm omnes bomines m condenationem; lffc e7* per vsius in[Hitiam im omnes bomimes £m 1mflficatione: propterea ergo dixit paullo poft per vnius bominis inobedientiam multos elfe peccatores conftitutos, vt multos opponeret vni, & non folàüm fententiz, fed ctiam orationi clegantiam adhiberet. Eodem modo hoc loco dicit Chriftus multos vocatos, pau- cos ele&os; per multos, omnes intelligens. Id ex altera parabola nuptiarum , quam c. 22. proponit; perfpicuum eft , innon folàm omnesjad nuptias |vocati , ficut & claudi, ceci , & quotquot in pla- teis erant ; fed compulfi etiam intrare. Et tamen co- dem modo parabolam concludit multr funt vecats, fed paucis opponere. Omnes enim vocati fucrant. 17. Et 4fcendens. ) Mulzis locis in vetere teftamento JRabbinorum commentum rcfutauimus , qu! pu- tant Ierufalem altiffimum totius orbis terrarum lo- cum effe, ideóque ire in Ierufalem afcendere efle, ne fua fabtilitate intemperanter , & in rebus fuper-| — [n fuperiore enim parabola de ijs tátüm di&tum eft,| pretem explicatum inuenio : fed ita tamen exiftimo) cludit nuncgeneralius non omnes,qui vocatifunt| | lobferuauit. | metcedcm accepturos ; quia plerique vocati venire| .nolunt : quemadmodum fupra ex Origenis , Chry-| (oftomi, & Euthymij fententia declarauimus. Sic| - |Chrif? in precedéti cap. verfu 23.ex occafione vnius ladolefcentis ; qui diuitijs fuisimpeditus Euangelica| gnificatur non omnes eíle vocatos ; omnes enim] ficutD. Paulusad Rom. $. 19. Sieut; inquit; per im-| - |modum prudenter D. Chryfoftom. animaduertit. pauci verb eleli,vbi certum eft multos non omnibus;| quód vndique eó afcendatur. Nam ft deloco; fi- táque loquuntur , nullus eft in rotundo terrz cor- |pore altero altior; fi de monte , multi funt longé etiamaltiores. Soletergo fcriptura dicere afcende- re in Ierüfalem, vcel quia vna eius pars in monte Sion pofitaerat; vel quia Hebrzi, & multó magis Chaldzi; &Syri, quorum lingua Chriftus loque- batur;afcendere dicunt pro ire- Marcus c. 10* ;:. ficnarrat, Erantamtem i via a[cendentes Lerofolymam, CQ Izmædebaf £05 Iefm 3C /?upeb:mt ; C [equentes Ime- bant. Vbi & Chriftiad mortem euntis alacritas, & Á lgoftolorum admiratio,timórque fignificatur. Mi- Ierofolymam ite , vbi fe mults paffurum (xpe dixc- cedebat autem Chriftus , vt viam Apoftolis ad cru- Cïgmþïïcuderet ; docerétque , quàm pro mpti, cum opus effet, obire mortem deberent, ficut D. Pau- llus verus Chrifti difcipulus dicebat A&. z1. v. Egs um propter nomen Domini lefa , quemadmodum Orig. - tfjumpfit.) Segregauit vtc. 16.. 22. noluit enim aut impediretur , aut morsab ipío videretur procu- rata. Poffumus etiam interpretari mprx aC , agoret- cat; vt illic docuimus, & ea figuificatio recté con- uenit in hunc locum. iam inftans indicare. ut | . t9. Et tradent eam gentibus.) Pilato , & czteris Ro- manis. Eftautem antithefis inter Iudzos, & gentes, quafi inter amicos , & hoftes : quafi dicat , non erüt contenti Iudzi filium hominis ipfi per fe fupþlicijs crucietur, & interficiatur. Illis enim non licebat in- terficere quéquam Ioan. 18, j1. fcribit Lucas c.18.34. G ipfi tibil borum intellexerunt. Quodnon ita intelli- quibus fignificauerat fe ad mortem progredi; fed ita vt mortis eius myfterium non comprehende- tem vniuerfo hominum generi allaturum,quemad- Sienim verbanon in:ellexiffent , nec mirati fuifsét Chriftum euntem,neque mortis periculum timuif- fent , vt Mar. Ícribit cap. 10. 3. Poteft aliquis du- lad patientiam ; & animi conítantiam premuniret: qua etiam de caufafzpe eos ante pramunicrat vt c. lG índ C IARIE ^ ; - fio fuit, quód paullo ante de proxima fua morte lo- feruaueduDt. —5 —— 3 Mater filierum Zebedai.) Salome , vt annotat au- &or imperfe&ti , & vt ex Matth. Marcíque com- paratione colligitur. Nam quam Matthzus cap. 217. $6. vocat matrem filiorum Zebedzi, Marcus c.15.40. appellat Salomem. Qui fucrint filij Zcbe- |rabantur Chriftum tam erec&to, fidentíque animo] . ratc.16. 21 & I7. 1. timebant illi , ac (ibi. Prz-|. lenim uon j?:li;m 4!!g4n , fed «* mors i. lerefalem paratus|.— difcipulis coram omnibus dicere, ne res euulgata| fus eft eosalloqui. Hoc enim verbum ctiam fignifi- 18. Ecce. ) Videtur hzc particula hoc loco tempus| afficere ; fed hoftibus eum tradent, vt grauiàs etiam gendum eft , äuaü Chrifti verba non intellexerint;| rint; neque cognouerint morte fua Chriftum falu- bitare, cur hec Chriftus Ierofolymz ap propibqud | Apoftolis dixerit.Refpondet Chryfoftomus , vt eos| .10. Tunc. ) Ideftcum videret eius mortem in- ftare: ambit enim veluti morituri hominis hzredi-] tatem. Áccedendi namque ad Chriftum , & hono-| ris primum filijs fuis locum in regno petendi occa-|. cutus effet Chriftus,vt Hieron.Beda, & Euthym.ob-| Wz-ïdcr( apud He- breos íre ]ïgni]icdt. D dziinter Apoftolos, fupra dixit Euangelifta cap.1o.l s 3. Mar- M 5 dees " T UMT m TEU NIESEEP EEE P 1 : .cujkndi Apratermit- UWnut., EsecufAne tur fily Ze- beder,eort que mater H evetics nullam oc p* mjione Ac- v/Apoflolos quód nonilli;fed filijs Chriftus refpondeat veríu 22. nefáti quid petat& , & rarfum , !orej?if' Lbibere cali- ccm , quem ego bibiturus fiam ffacile líed quód pro illis mater petiuifset.Placet etiam mi- hi. pietas Ambro(ïj , atque Hieronymi , qui matré lipfam exculant.Ambros. quidem his verbis Con/ide- rateinquit;que cum filys,eg" profilis petaty mater efl vti- Igueycui pro filiorum bonore folicite smmoderatior quidem:ed. ltamen g;zafcezzda menfura votorum (:F. "ftque mater .aetm'e1 à MonganasfIndio religrofayfolatro deftuta, qua tunc tempore abe[fe þ'bz' liberos Pattebamr,(f wl»ptati - mercedem F!- quentium Chriffwm pratwlerit fliorum. At paullo infra, Et[r error, inquit,eff pretatis tanen error eft : nefciunt enim "naterna vi[cera patientiam y et[i voti auara s tamen vene- rabilis cupiditatu qua non pecunia eff audas (ed eratie, Ner smmserecunda petitio, que non [ibi:fed liberis con[ulebat. Ma- |trem confiderate, matrem coä'imte.Hietony.autcm ficspo - JMfEslat marer filorum Zebedai errore muliebri , €27 pietatzs affettu ne[ciens , quid peteret. quin etiá inter eos aucto-] |re,quafi dicat petens magnum quiddam ab eo; fic quod valde mihi probabile videtur nolenti de Apo-| ftolis maléiudicare. INam aliorum auctorum argu-| mentum, quo matrem à filijs fubmifsam probant, olui poteft; prop- tereà illis refpondifse, non quódilli per matrem: uando veliuuanda , vel alenda foret valida prolis auxilto, res,qui filios matrem fubornafse dicunt,auctor im- perfecti fic eos excufat, quód nihil temporale, nihil carnale,nihil ambitiofum: fed folam Ípiritualé per- fectionenr poftulauerint : quod & de matre dicit| Ambrof. fi peccandum eft , praftat in hanc partem . tibus.. d v U - uAdorans.evporuuue a Inclinás fejaut eenua fle&es, .qUPd.Cö pertinebat , vt Chulti fibi gratiam, benc- uolentiàmqueconciliret. — : Et petens aliquid.) Aliquid hocloco non diminu- tionem,fed incrementum potius videtur fignifica- enii Greciloquuntur eivaj]; eíse aliquid , id eft efse magnum:ficut & Galli folét dicere , videtur fibi ali- iquid ch;igLe& magnus efsc vir,quéadmodi Paulus cum tam bonis auctoribus , quàm cum hereticisin| - contrariam peccare íemper Apoftolos accufan-| D lexiftimant motam fuiffe eam mulierem , vt hoc g)e- |videbat omnibus in rebus cateris Apoftolis ante-| |poni . | As [quia non fpiritualia: fed carnalia petebant , quafi äettlrzfed generaliter , atque confusé dicere quiddá : TE Qgid?vnitif. ) M.cter,*inquit Hieronym. poflulat , 0 Deminus difcipulis loquitur imteliigens preces eina ex filiorum. defcendere volutate.Scd iam dixi- mus potius filijs , non matri refpondere , quiaetfi| non corum impulíu , tamen pro cis mater poftula- Ft [edeat.) Nonnulli au&tores, in quibus Euthym; teret , cx verbis Chrifticap. 19. 28. sedebus [«* vos fnper fedes duodecim.. Cüm enim intellexitlet]: omnes Apoftolos in regno Dei circum Chri-].- ftum íeffuzos effe , optabat , vt duo filij fuiptoximi!' illiaffiderent , alterad dexteram , alter ad finiftram.] Putat etiam Euthymius Petrum timuiffe , quem|. / aa. Nefaitis quid petatis.) Plerique ita interpretan- tur, quafi pro ptereà dicat cos neícire , quid petant; Chriftus more regum temporaliter effet regnatu- rus,& principes viros habiturus aliquos, qui hibi aL fiderent:quorum eo quiíque effet honoratior , quo propius fe federet. Alij dm;rfo penitus fenfu non carnalia , fed fpiritualia peciuifle ; tamen proptereà Chriftum dixiffe sefctzs,quid petatis , quia rem maio- |rem,meliorémque petehant, quàm exiftimabant, ^ [quemadmodum Chryfoft. Euthym. & Theophyl| — .. |exponunt.Alij bonum quidem,&/fpirituale eos pe-|- tiuiffe:vt cateris Apoftolis virtute , ac meritis ante- cellerent:fed non eo ordine;quo debebant;quia pe-| tebant ante victoriam triumphum,vt exponit au- &orimperfe&i , quaminterpretationem videntur illa verba confirmare poteffss bibere calicem,quem ego bi- biturms [nm?quafi viam illis demóftret,qua ad dexte-| r&, & finiftrá fu& ponerentur. Nceícitis ergo quid pe- tatis,quia, etfi quod petitis.bonum eft , tamen non intelligitis triumphum ante victoriam nec dari P?l*'* Íe, nec promitu. Alij;bonum quidem petuts; fed non bene intelle&um: putatis enim occupat! precibus poffe;cüm eiufmodifit , vt non petentr- [ovs » fed merentibus dari. poffit : Omnes iftz in-j 'terpge4 1 i v BRT s | Ia H refertt uerat. j E d u A Dic.)Hebraifmus Ero iube,ftatue:ficut c.8.8. zan-| Ereraff j : tuim dic verbo,eg* fanabutur puer meus, — . mus " N E. 4 * E k j ; 1 3 ;Wïiü n UAEP wv ii pud d Cotum ] lia t pubum ! (Uäm; « i a;lixiMäf.M.;&« ff *'"ff*"'pafäo, " pf* Cf k angrcal benerobi rümconi qui lh calixappcu tiqua n 4j mortei nriont t . fornti db ingua/h' 7 um a putre LOU Widt, ( Ett d JDutw ul blili àpud ]ct Thtenon 15; M lfe Chri Quodalia n Pro paffion P ome E ?W mom)!P;![W hdbfo 53l Tpro de Detunt mo p elt db meïgunu |.— [quelubs | llom, -;?um m lu per. N u Ctpi "tam , X " fs 9 Wléil LU — -lff:ï;iwm MIW ! u l TTR R ! VONE Wt ww - TMf goha t d VA v im] HT a"'ïJWJdibïA ] " d as m gmetomm "ml 'W- TET Mdv 1* i5 -t A;o::ow » atf RODULA ULV CO i " .;- l ,Wi — :C"":*!J ,L'E.H (,':J s ET 477 IN MATTH. CGÀP. XX. | Deliá - beretico- ryn inter- Premtio. C calix mors in fcvo p albgeä latur. WDiog. LA4- ïtetprcta;1011es probabiles ; pröbabilifiim& P.O- lbenter obierit , quàm fi poculum vini biberet. Pa- » BO N irüm conueniens Chrifto metaphora ; preterquam icalix appellaretur. Credo er ftrema. - : | : ! | Poteflis bibere calicem,quem ego äiäitæfrm fem? ) Hare- ticorum interpretes,qui hocad calicem Euchariftie referendum exiftimant, omnino mihi videntur de- lirare; quis enim calicem illum bibere non poteft? Dubium igitur non eft, quin Chriftus paflionem fuam , ecmortem calicem appellet, vtc. 26.39. & Mar. 14.56. & Luc.22. 42. & Ioann.i$a1 .Cur autem| affio , ac mors calix appelletur , minus comper- putant calicem ; quód,eam Chriftus non minus li- quódifta ratione íola Chrifti mors , nonaliorum, e : à tiqua confuetudine ductam , quafolebat damnatis Socrati ab Areopagitis datumlegimus , inde fa- &um , vt mors iplà , & fupplicium calix, fiue pocu- llum appellaretur,vt Pal.ug.verfu 15. CaIicem falutaris | accipiam, 9* nomen Domini inuecabo , id.eft mortem li- bens,& nomen domini inuocans fubibo, vt hoclo-| co Origenes,& Hieronymus interpretantur.Sequi- tur etiam, ?re:ikþ n conjþef?u Domani enor$ fmflarm;zfi eius.Scio aliam etiam etle in Ícripturis metaphorar paterfamilias, autquifquis in conuiuio honoratiffi- muserat , vinum pro fíuo atbitrio temperabat, & vnicuique conuiuz alij Phäs,alij. minus diftribuebat. fors,que à Deo immittitur fiue bona, fiue mala, ca- tam.Chryfoft.Euthym.& Theophyla&t.ideo vocari| CO metalphoram exan-l|. ad mortem poculum veneno plenum porrigi , vt ea ratione vitam finirent ; quemadmodum Athenis| calicis ex vetere deductam tnore; quo inter Iudzos Itaque alijs meliór , alijs peior portio contingebat.|. Quaratione fa&um eft, vt vniufcuiufque hominis " lix appelletuz; bona vt Pfalm.15. $. | Dominus pars|- bareditatis mea . 27 calicis. , & Plalm. 22. $. jn- Ipingaafts im' oleo caput meum , c7* calix. meus inebrians A. C Chrifti mortem fanguine fuifle rubeam.Q uód au- tem Chriftus rogat Apoftolos , an poffent calicem bibere,quem ipfe bibiturus effet , non ignarus ro- gat: fed hominum more, quitriumphum peten- tem rogare folent;an poflit hoftes debellare.Often-| ditautem illis viam , quaad eum honorem , quem getunt, peruenire poffint ; oftendit veró & ver-|. bis, &cexemplo ; verbis, cumrogat , peteffss bi- berecalicem , exemplo,cüm dicit ; quem ego bibiturits fem ? preceditenim , tanquam bonus dux ad pu-|. gnam inuitans , vt ait au&tor imperfedd. SicD. Paulus ad Philippenf. 2. $. 6. 7. 8. 9. bee emim [entite in vobss, qud e m Cbriflo Iefa ; qui,cim in for-t ma Deieffet , men rapinam arbitvatus. eff effe fe equalem Deo , fed. femetip[am. exinamimit formam. ferui. accipiens, i fimilitudtem bomimum faflus ,e7" babitu inuentus — vt homos. bumiliawit. (emetipfum fatus. obediens: vgue ad morteu , mortem autem erucis ; propter quod eg* Deus exaltaut illum : & ad Roman. 8. 17. 51 autem filj , G* beredes:haredes quidem Dei,cobaredes autem Chriflsfi tamen compatimur , vt «7' conglorificemur, && 1. ad Ti- moth. 2. j. zon corenabitur , mfi qui. legitime cer- tauerit. & verfu. 12. 5; fuflmebimus , g* couregnabi- Ws | : V i : | Po[fomws ) Multi auctotes exiftimant,quemadmo-|. dum temeré, & ambitiosé honorem petiuerants|. ita quoque temeré, ambitiosäquöie?þgndiiïefe Foi € calicem bibere , vt Chryfoftomus, Theophy- a&dus , & Euthym. Alij,quemadmodum paullo ante , quod neíciebant, poftulauerant: itanunc, quod non intelligebant , promififfe ; non quód| non intelligerent Chriftum de morte locutum fuille : íed quód nefcirent , quid effet moti; & dulce bellum inexperüs , vt au&tor imperfe&i in- terpretatur. Malo ego credere nec temereé , neé infcienter : fed amanter , & veré refpondilffe fe paratos efle ,. vt pro.Chrifto morerentur , vt po- ,4,78 '. us |quam praclarus efifMala vt Pfalm.. 10.7.. PInet faper! Baptifmus .Uun fmþmn» 17ro morte, (nartyrio j |Domini calicem ira eiwus , v[que 4d fundum'caliak fopora i Wbibifls , ev* potaft v[que ad faces. Simile eft exemplum apud leremiam cap. 2j. 1j. & cap. j 7. &j 12:. 31. 32. 33. Marcus cap. 10. 38. ait addi. Ptgfmo babeo baPtquri ,€7 quomodo coar&lor,& x. ad Cor. Es « Ipeccatores laqueos,igmi. , felphur , : 7* fpiritus. procella-V rum. pars calicis eorum. , & Píalm. 74. 9. Hunc bu- Inuliet , z* bunc exaltat , quia. calix :p mann Domi-| pi vini meri plenu enixto , e7* inclinauit ex boc in boc,| " |verumtamen fex. eius noneff exinamita, & Maiz. g117.| Eleuare , elenare,con[nvge lern[alem,quia bibig de. manu Threnorum 4..cap. z. & apud Ezechielem ca. difse Chriftum,ez baptifmo,quo ego baptitor baptitari? quodalia metaphorafignificat : nam & baptiímus pro pafïione,& morte ponifolct, vt Luca12.50. ba- 15. 29. quid [acient , qui baptiKantur pro mortuis ? id eft, petunt mortem.Vnde fa&um , vt & martyrium ba- prifmus appelletur. Metaphora, vt opinor , fum- pta eft ab js , qui , vt moriantur , in marc fub. mer?untur;.— Gizce enim baptizari idem eft , at- (tom. Theophyla&us dicunt proptereà 'Chti- ftum mortem fuam baptifmum appellauitfc ; quód (icut per mortem , fic & per baptifmum peccato7| rum expiatio facienda effet , non.probo: minus|: etiam , quod au&ürimperfe&i dicit mctaphoram ^ * 1 ; 1 qui pro defendenda mortuorum refurrectione ap- quc fubmergi, . Itaque quod Origenes , Cheyfo-| vlana rubeo colore tin&a fumptam effe : fic enim| ítea exitus docuit. INam quod hzreticus nobis ob- licitinterpres paullo poft initio pugne omnes Apo- ítolos ditfugille , facilé excufari peteft, propte- erat homo prudens , fa&urus, vtopinor, fuiffet. Et tamen Ioannem alterum . ex duobus filijs Ze- bedzi víque ad crucem legimus fecutum fuiffe Chriftum. | * | 23. . Calicem. quidem. meum. bibetis. ) Difputant|. Origenes, Hieronymus,& Chryfoftomus quomo- do filij Zebedzi calicem biberint, càm Iacobum quidem ab Herode occifum legamus A&orum 1. 2. loannem veró occifum non legamus; quin| ne mortuum quidem effe aliqui putant , vt re- fert. Euthymius. Refpondent ijdem auctores , &| Bedaloannis exilium loco martyrij fuiffe , & quód Romz in oleum feruensiniectus fuerit , vt Ter- tullianus in libro de praícriptionibus aduerfus ha-] rcticos auctor eft. Itaque non voluntatem marty- rio: fed martyrium voluntati defuiffe. Poteft faci- liüs meo quidem iudicio refponderi , cüm Chri-|. ftus dicit, calicem quidem mewm bibetis , non przdicere fore, vt pro feoppetant mortem: fed tantüm fi- gnificare hoc fe illis poffe concedere , vt cali-|- cem fuum bibant : vt autem ad dexteram , & fi-|- niftram fuam fedeant, concedere non poffe , ni-| fi quibus paratum eft à patre fuo ; videtur cniml hzc duo inter fe opponere ; concedere , vt calicem A 3 bibant, - Á Caluintis i& — barm. uffpoj?oli : : a ; contra Cal- rea fugille , quód nihil Chriftum iam compre-jwsom de henfum iuuare poflent , quod & Caluinus , vtiferduntor. ya ia — b5 pee IOAN. MALDONATI COMMENT. vowe -£"* bibant, & darc, vt addextcram ; vel finiftram fe-| A quidam , & pius noftri temporis interpres obferua- D p57 deant. : | : uit;fi non legatur pronomen vebz , Gracam di&io- llos u)at - federe autem ad dexterá mez,e" fimiflram non ef meum /nem dAAa fed pro ei ud mifr accipi debere , vt apud 'mtcïhgc- Locus cón-Idave qobis , [ed quibus paratum eft apatremes. Hocloco| |Marcumc. 9,8.& 2. ad Cor. 2. $. vt fitfenfus, feder] — | honof? Z; Ff;:' frequenter Arianos víos fgiüc legimus, vt Chrifci 4utem ad dexteram meam, C [iifiram mom efl meum dare| - OS[EIb;uI ninitate fi. |auctoritatem prþbarentmmorem clfe,qqam patuis| — mf quibus paratum eff 4 patre mes. His auteg verbis| COI,W lj explica-| vt auctor eft Épiphan. herefi 69. & Idacius Clarius| — tantàm abeft , vt fignificet Chriftus non uum effe ] n t25. c.14. & Ambros. lib. $. defide c. 3. & Auguft.lib| |officium premia diftribuere,vt potius officij i effe ] rgowf£ t. de Trinitate c. 12. & Cyrillus lib.1o; Thefauric.| |declaret. Cum enim dicit non effe fuum omgibus hod a y.cui obiectioni tribus modis ijdem auctores ref-| — |dare, fed merentibus,& dignis iudicem fe, premio- | l jam p | ponderunt. Quidam eorum dicebanthoc Chriftum| /. |rámque diftributorem futurum effe indicat,vt a ud. " ' nE non tanquam deum , fed tanquam hominem, vtj p |Ioannem c. s. 22.Pafer non rndicat quenquam *þd f;w j m multa alia ; dixitle, quale eft illud, Pazermator meeft,| — |imdicium dedit filio, & apud Lucam c. 22. z;. 30. Ego qm&ïacid Ioan. 14. 28. Ita D. Auguft. Alij, vt Ambros. pro-| — |diffono vobis, frcut. diffofuit mihi pater meus ve ts 'ä; jJ| u nomen illud meum , cum Chriftus dicit, »wn eff meum| — |edato , ev» babatis ftpe:j men[am meam in vegno ,;g,, ü', fe: : non t dare vobis, non potéftatem , fedofficiumfignificare.| — |deatis fiper thronos sodicantes duodecim tribus lþael, fic lt , il [taque non indicgt C.hri&.us fc.id F;ic'f:rcünon. poffe| |&c. pracedenti ver. 28. Apottolis promifit f(;rä ;t : ii ?Cd non elle officij (ui, vt id faciat, quianon venerat — |federentfuper fedes duodecim, quafi ipfe hoc .iilis : me*&þ in hunc m undum; vt c.o.ronas.dar.eg, fed vt inuitaret coxxcgiTurus eflet. Cur ergo;dicetaliquis, adiunxit, | aintim ad pugnam. Hoc e&-dx&u m fubtiliter , & veré ; fed Jed qmbm paratum eff 4 parremeo,quafi fibi patrem op- , ' i medio uon videtur proprius effe verborum fenfus. Pro-| |ponat. Refpondeo non fine aulandn dg(ig'e, nän r [ orelan prius cft ille, quem idem Ambros. Epiphan. & Cy-,C (eft meum dare vobis, fed patris mei; fed dixiä'c,mn | I ïirfmf Qa0N Fll.l. ijídem in locis, & Chgyfo&. homil.66. & D.| | lef meum dare vobis, féd quibus paratum e[! à patre meo n Xiïïä'næmw Hieronym. in commentarijs adhunclocumexpo-| — (ignificaret fe quidem dare non poffe, patrem PO,HE:-. NT | ;i;ugrq.nt, gh*ri&um non negare fuz poteftatis,atque| — |fed fe dare alijsnon poffe, quàm quibusà patre fuc; WEch Vi h[ fficij efle gencederc, vt aliquis ad dexteram, vel fi- paratum efflet, vt re&é D. Chryfoft. annotauit.Naml o tan li niftram fugm fedeat; fed tantüm negare non effefuz| — [ductorimperfei, qui homil.3 j. itaexponit sin ef * :ïm[æïu, ti poteftatis, & officij illis dare, fedfolis his , quibus| |meum dare vobis , fcd patris , quia'fu-*"(þe&ug"le&,vhæm;' l:;ï/z; di à patre fuo paratum effet.Summa eft non fieri com-| — |fis Arianz,hocloco audiendus non eft. Cur ereo dis 744 | lon parationem inter Chriftum , & patrem, vt Ariani| — |xit,guibus paratum efl a patre meo potiüs, »quäm«, qïl ibnd Aritoit| j putabant ; quafi pater poffit, filius veró non poffit| — |paratum cft i me, quafi plus patri , quàm fibi au&o-| * 27 fed comparationem fieri inter perfonas, quibushu-| — |ritatis tribuat? Facilis refponfio , id per vfitatam in] - Mtc; iufmodi honor dari poteft, quódnon omnibus ,fed| — lfacrisliteris attributionem fadum elfe, in quibus, | vt quibus à patre paratus eft , concedi poffit. Haceft| — Jetfi omnia opera externa,vt Theologi dicunt;tribus 1 ia vis eius pronominis vobis , quafi dicat, sen eff meum| .. |perfonis communia fint, tamen quedam vni , quz-| . [fedGn dare vobis , propterea quód petitis , aut propterea'D dam alteri perfonz , tanquam propria foleantattri- bitioft quoód cognati mei eflis , »o» eff ineum dare volis , qui jbui; vt potentia; & prouidentia, parrïä'fäpientia fhi-| nondum meruiftis , fed quibws paratum e$l à patremes,| — lio s gratiaac dona S piritui fancto. Quiaergo para-pewih] — | id eft,qui meruerint; & vt Remigius apudD.Thom.| [|tum effc eft effe prqde&inatumï;'prqde&-þmtio autemlez piede- l' interpretatur , tton eft meum darefuperbis, & am-| — |eftgenus quoddam prouidentiz,patri potiüs,quàm /fserape] — | bitiofis, quales vos eftis;fed humilibus,quibus para-| — |filio tribuitur;nec enim legimus infcriptura üliumj^"^"-| ' | tü eftà patre meo,quod Chryfoft.Euthym.& Theo-| autS piritum fan&um, fed folum patrem' quenquam $ W?äw A phyl.accommodato admodum exemplo declararüt;| |predeftimaffe. —-..———^-————00- La a m Si quis, inquiunt, rexaurcam coroná ci , qui in fta- Sed quibus paratum efl.) Mita Chryfoftomi inter-| dio currendo ceteros vinceret,propofuiffet,ecámque| — |pretatio, quam & Theophyla&. refert, & probat;| E manu tencret;aliquis veró ex ijs,qui non folàm non quibus paratum eft , id eft nullis , quafi nemo ,neque /-? viciffent, fed ne cucurriffent quidem , coronam ab| p homo, neque angelus eà peruenire poflit, vtad dex- | €o peterct, recté refponderet , currere quidem po-| |teram, vel finiftram Chrifti fedeat; -qui, vt aicD. | | (r15 coronam autem non eft meü daretibifedqui-| |Paulusad Ephes. r. 20. a1. Conflitutus efl ad dexteram| / bus parata eft , id eft vincentibus ; nonenim fignifi-j patra in cælgþ*ib»þ: fi&laer omnem prinaþætum' » €7potefla- : caretíe dgrc non Po(Te cümipfiusfit; feddarenon| — |tem, «v" virtutem,e7 dominationem, €2? omne nomen, qued / debere, nifi vincétibus,quibus eam deftinaffet. Alio| — |pominatur nen foliom in lec faculo, [éd etiam in futuro, Mi- nE 59 cxemplo Cytlllgs.vtigurgü quis à iufto aliquo iudice| | |rabilis etiam Hilarij, quibus yaratum eft à patre meo , id | D ü aliquid peteret mmih,xP eritó refponderet;non pof| jeft Moyfi, & Elie : quorum alterad dexteram , alter| IN & íum hoc facere,non quodnon poffet; fedquódnon| jadfinitram meam feffari funt. Mira-Eïälis-Euthymij; J hs * debeajr.Hm : (.Cqm.t ur,quàm neceffarium fit prono-| |qwibus paratum eft, id eft Petro,& Paulo,qui plusom-[- l | ïq"'*äfia-uems " men illud Uab".ad lmplcn-dam, exprimendamq; fen-].|. [nibuslaborabunt. Manifeftum enim eft nullos cer- : WA (Fo-reqm tentiam,quod in plerifque Grecis codicibus non le-|F. |tos homines Chriftum indicare voluiffe, nec perfo- m r:,,f:" : n?älta;af pI EUT, nec vllus,c.luod fCïaïPa Grecusau&tor,& anti-| |nas,fed merita notare. z. " [ r quus ?eglt, Dec inter Lfïïm os D. Auguftinus lib. r. 24. Et audientes decem , indt;g'ndti femt de ducbws f'4- räïfmm. de Trinit. c. 1. Satis enim eft veterem legiffeinter-| — [erib nt.) Au&or impet fiiaz Burbymitien minoris't EU m:nop Pr et.em,legxiïïe Hicronymum,;& Ambrofium,& fen-| — lambitionis fuiffe putant,quód decem indignatifint| hi d mqï te.n tlalï.l Eeqt11rere.. (Pl'anquam finon legatur » non| |quàmquód duo priinum locum pd&ulaueri nt. Pisl | ':þz,;ï iïm?ms äïcïteg€ï ääï:äl enfus. Nain Chryiq&. Cyrill. jtamen cos Chryfoft. excufat,quód nondum Spiritus| d *1!:;:6:0 " äm poyee euttym. qui non'egeruntin eandem| — làn&tus in ipfos effufus fuiffet, quo poftea omnia, : I ; tamen fententiam interpretátur. Recté veró doctus huiufmodi humana vitia purgata fint.. : d ; ne.ode" | z | 25. Fo- 1 CHSMXIGQ U ;! ihö : *æuF N 'C'?hlib 'K.ïk—*r VVV ha, N ; 3 : " rt,ït:þ ; " kzk*m&s) ,'c.ö' '"mïf*"'f.f»»:umg,; d N Atlhe, "P v " ( 'U;ï]'n N hu7 ! M hu A g TA P iaiidal iT , MA ;&,- Dfomid, AUL w i s l . ^^ : mah nb n NU IDf WW : LIN v" , ACECLIQUIS t hi l .;h : ')k.uwx & pame J ii 30 102 ditf», . av5 lddifegn d g ) 4 : ov um t m o "w ha, "Ui LOI - UE l r ^^ & d i E IL^ALITI ^ u t bb LUEHITT * ] — : -M'!:.;,ïä:— 7 W r 1 21 I ia 51 L " " ' ! 19f 5 Qu Afesal n * j pnstttam o* ('nvaen, D ii ld d Md U l Hh J' 'zfif W MO hw fs F N t " 'nh ÉV *'-alu'iuH!Sf i ET 1 ^ r m IRSONSA T 23 diLi y d NI | N " . , " '.-J J ipcv TRMMA 0 AV , MM TOA " ^ ;(' M^Pm alla w du II CC ) ii - 2 AL ^M^m JJN:,*'"" Á .-'*-3 U:S b Lu&iwf* " À ais la at — -,-.,,.,,æm mw; L ii* k r -ih)& ; : vt ; * AT t o t T. 3 .N-..«m uhn:buw) u »-M " . * * &j n n p " v [ ;igr, a d ' a i 1. um t yiaom g,mjhä , "0 i.,l 1/ o N BEU 3 '.:ïlgij'jü;uüm F »Urimfb'ü'm)/' r jm s "i & la Nf .'7 J | i " t [ " || ^ MTTA f ï, quL' »ILOGI " .f.ii'u)'.b l 'f,--,,u.u' uv "M flri feculi | Pütejlatem itwn Eccle- ; n 4 jï.f &cáim, 'ï iun fkm- ! larem tol- lentuum. vZrnobio lL'injm'pti. / : Refellitur lerror h.ere-v ! l'ticorü n0- E E i10omne þrm- eipatis , ee .Error P« deflinatia- 491 IN MATTEH. CAPALNX . ! 482 J [ ag. Fecanirens ad [é. ) Appátct duos filios Zebedei cum matre fuá feparatim ; & clam , ne alij diícipuli ? " I a k MOSNS. RO LE t Md s A intelligererit;ad Chriftum adijffe; prirtiümque ab eo honorislocum poftulatfe : cxteres tàmen Apófto- |los fabaudilfe fermories;aucex Chritti verbis fecitfe Iconie&uram ; quod duo filij Zebedzi à Chrifto pe- tiuiffent, ccpifséque inter fe imarmurare. Vocat ergo eos.Chriftus ; & docet Íe eorum cogitatiories; |(ermonéfque;quamuis tácitos;cognouiffe; & ficut uni indigratiornieni| aliorum p—ätitionemg itá ipfo.f Gorrigit.r ii | Scitis,) Perindeeft, acíi dicat, an nefcitis hoc; Iquod facitis, proprium effeambizioforum princi- ]pum; necomnium quidem, fed gentium,apud quas Ínon virtus, nion iuftitia, non digriitas; fed ambitio; |fcd vis, fed tyrannis regna, & principatus obtinet, [& vbiprincipesinon quz fuis populis; fed qua fibi vtilia & honorifica furit , querunt? vt videtur Eu- thymius interpretari. INon ergo reges , ac principes de medio tollit, quemádmodum multi noftro tem- ore lizretici ex hocloco collegerunt,cüm D. Pau- Fus ad Rom. 1. 1. & ad Titum 3. 1. & D. Petrus epi- ítola1.2.13.14; 0mnem magiftratum ; & poteftatem à Deo effe doceàánt , illique; etiamfi malus fit ; obe- diendum effe.Multo veró minus Ecclefiafticam tol- litauctoritátem , qua & D. Petrus A&orum 5. . 10. etiam Anania , & Saphira interficiendis feueré vfus eft; & D. Paul. 1. ad Cor. j. $. & r ad Timort. 1.20. in Timotheo comrmendat c. 4. verfu 12 Nemo adolef- centiam, inquit, tudm contemnat. 'antüm monet non vocati funt ; Gentilium principum ambitionem, & tyrannidem imitari; proptereà non quofliber, bitiofi crudelé(que tolebant effe ; quàm Iudeorun, qui & dabanturà Deo, & cius timore, religionéque . epiftola c. . 5- llmonet cos, qui Ecclefiam gu- bernant, ne in clettim dominentur. Deniqué tales effe Apoftolos vult, qualemíe D. Paulus defcribit 2. epiftola ad Cor. c. 12. 14. 1$. Net enim quaro , que vefira [unt, fä'd V5 : necenim de"lventfily' parentibw tbgþm- ri(ares fed parentes filys. Ego autem lbenti[|imé impendam, diligens minéss diligar. UuM Dominantur eoram.) In eas. Nofter interpres & | genus. 28. Et annis 15 11..14. Collegerunt ex hoc loco Augüftini tépore quidam haretici, quos Predeftinatianos an- |tiquitasappellauit; idémquenoftro tempore Calui- niftz dicereoguntur, fifüum dereprobatione ct- rorem tueri volunt , Chriftum nó pro omnibus na- tum,non proomnibus mortuum effes fed pro folis, qui falui futuri erant;przdeftinatis, vt Arnobius,vcl quiíquis alius au&or fuitcorum commentariorum in Pfalmos , quifalsó Arnobio. tribuuntür Pfalmo 146. & Fauftus lib. z. delibero arbitrio c. 14:: & ( 16. In codem errore Lotharij tempore fuit: Godefchal- hominibus perniciofts Satanz tradendis , quánique| debere Apoftolos , quiad Ecclefiz gubernationem| .. fed Gentium principes nominauit, qui magis am-| in officio continebantur. Quemadmodum Petrus| eg. fapermpendar ipfe pro animabus ve[lris , licet plius vos| Grzcifinum , & Hebraifmum fecutus eft. Grecil- | [mum , quód eerum . dixerit pro in eos. Hebraifmum; quód non Grammaticum , fed naturale fecutus fit | dare animam f(unam redemptionem pro multa.)| Declarat, quid debe&t boni Ecclefiz paftores facere; bonus enitm paffor pouit animata f[narn pro enibws fuis ,10-] cus in Gallia, vt inlib. aduerfüs Przdeftinatianos '- ^A j videtur ; -Reiüigiuïs x. Lügduüenfxsm lib. contta ffeä' lalijslocis finilibus comprobabant; vt infrá c. 26; "fundetur in iemïj]ïqnem peccátorum ; & ad Hebros 6. 128. $16 €* Chrijiu"»s femiel oblatms. ad maltormn exbaurie .|táti maxirié etiam ingratus,aliifqueperfpiciis fcripe Medit redemptianem femetip[am prà omnibus & 1. ad Cot. |f- 14- 15. $e-Urius pro omnibus mortuws el y ergo ommes mor- |e7* refarrexit. Cur. ergo Chriftus hóc loco, ficut & |effundi? Cur dixit D. Paulus eum ad moltorwa éxbau-| |fio quorundam omnes multoruta nomine fignifi- jjcatos , quia 7o0A»€c multos Gréci vocarit -nofi Ipellant.Sed magis credo voluitfe Chriftum non vo- lillisfcripturz teftimonijs, qux paullo fuperiüs ad-] ]adomnesperuenit; fedadmultos; 3uia nouom-| |Reri ; aliquando non orare, nifi pro predeftina- |us, vtapudloannem c. 17. 9. Nonpre mundo f0go, profiliretad Chriftum , quodalij non natranr. Alij| Jefle;quá auté Luc.effe diuerfam;quia xatth.& Marc. Jtür5 Luc. verb,cum appropinquaret, quod videtur Jtantüm hiftoriam à ribus Evágeliftis narrari putat. Hincmaras Rhemenfis Epifcopus fcribit; & ; và abl ä COA C MÉ AESS G N I RSSRSEN E x $ , 4 us UE epiftolas triumi Epifcopotum Galliz: Quóod & cx 28. bic eft þmguia meuvs now. téflamenti 5 qm. pro mültis ef- enda peccata, Cyai cfror. noni folàti abfurdus eft, fed miaximo Chriiti berieficio ; & liberáliffimz cliati- turz teftimonijs refutatur; Quid enim apertius; quàm quod dicic. D. Páulus 1. ad Tiniot. 2. 6. 4 tui [unt , 7* p omnibus mortuus eft Chrifhu , vt €7* qui viuunts 4m non fiby viuant [ed ei, qui pro ipfis mortuus eft, ápud Marcutm c. 10. 45. non dixitfe veuiffe , vt da- recanimam fuam in redemptiotieni pro orünibus, [ed promultir ? Car dixitfanguinem fuuni prosiltá, rienda peccata. oblatum etfe? Probabilis cít fefpdn—'a' tam nomine numcetali , quàm infinito : quefnad- modum Latini omnes hemines multitudinem ap-|; luntatem füuam; fed mortis fue fructum declarare.| Nam fi citis quidem voluntatem fpectes, ptó om-| nibus hominibus nemine excepto mortuus elt ; vt| duximus , declaratur. Si Ípectes fru&um , non| nes percipere voluerunt s. ficut videmus Chriftittm| aliquando pro omnibus hominibus ctiam reprobis orare , vt pro ijs; quife crucifixerant Lucz 23. ;4. vt declaret velle fe , idque optare omnes faluos (ed pro js , quos dediftimibi. Ad hun nym. hunclocum interpretatur. h 29. Et egredientibus illss ab tericho.) Exat Iericho in via; cum ex Galilza Ierofolymam propter fluuium| Iordanem veniebatur. - * : 30. Et ecce duo cci.) Dubium;an eadem fit hiftoría, quiz hic à Matth. & quxz à Marco c. 10. 46. & àLuc. c. 18. 3. narratur, qui tres propeIericho czcos Chriftum curaffe fcribunt. Sunt , qui tres diuerfas hiftorias effe putent, vt Euthymius, quia Matth. duos cacos fuiffe dicic ; Marc. & Luc. vnuni, & Mar. narrat cecum illum , quem cura- tum fuiffe dicít , veftimentum füum proieciffe; vt C modum Hiero-l duas hiftorias effe credunt, vt D. Augutt. lib. . de confenfu Euangeliftarum c. 65. & lib. 2. qq. Euan- gelicarum queftione 48.& Beda,Strabus,& r yranus hocloco.Nam eam,qua Matth.& Marc. fcribüt vná]. (cribütid fa&ü effe cá Chriftus ab Iericho egredere- adco effe contrariü, vt nó videatur idem miraculum efle potfe. Magisaffentior Theophylatto, qui vnam Omnia enim funt adco fimilia;vt non videantur di- uerfa effe pofíe miracula. Oés dicütidaccidiffe in ea profe&ione vltima,qua Chrift*, vt moreretur venit o A cx àd. w | 1 Atulti ln f?ripturä pío omnie j . | W a 45 — lOAN.-MALDONATI. COMMENT. . 484 ]&Galil*gü in Ierufalem ; omnes i, codem loco pro-| A lillum nobilioré,de quo Marc. & Luc. fcribunz tuml] - pe lericho; omnes czcam , aut czcos, qui curati — cüm ChriPcus ad vrbem appropinquaret, fediffe fe- (unt, fediffe iuxta viam , qua ,ghri&us prateribat;| |cus viam,& ad pratercuntem Chriftum acclamatfe, omnes clamaffe ijídem verbis, Tefa fl Dauid miferere, — lefn fíely Dawdsmferere mei; Chriftum veró tunc curare me; omnesà turba iuffos fuiffe taceres omnes vehe-, . |eum noluiffe, vrpaullo poft duos fimul curaret. mentiüs clamalfe ; omnes ftetitfe; Chriftum, & ce-| — |Czcum ergo iterum viam obfediffe,qua fciebat exi-] cos ad fe vocalfe; omnesrogalfe czcos, quid vulre,| — turum Chriftum , & iterum vnà cum altero ceco — [vtfaciam vobis ? Non potuerunt profe&o 1n diuerfis; — ijídem clamaffe verbis, atque tünc! vocatos à Chri- |hiftorijs tam fimilia etfe tam. multa.Quod ergo| — |ftofuiffe, atquecuratos, & quia nonomnianarrant| - Matth. duos; Marcus veró, & Lucas vnum tantüm| . ;Euangelifte Matth. & Marcü dixiffe id faum fuiC|- |commemorant cecum ; recté D. Auguft. refpondet| — íe; cüm Chriftus egrederetur, Luc. cüm äPPfOpin..*f |duos quidem fuiffe, vt Matth.fcribit; fed ex ijs vnum| B quaret. Illud veró , quod ait Marcus cecum, cum Inobiliorem, & vulgó magis celebrem;ideóq;illius| (jvidilfet fe à Chrifto vocari, abiecta vette ccutei . [tantàm Marcum, & Lucam feciffe mentioné. Con-| |quódque Matth. dicit Chriftum czcorum oculo';ï |firmat hanc coniecturam Mar. exprimens nomen| tetigifle, quodalij Eaangelifte non dicunt, minime |Ezci; & patris ipfius, quafi homo effet vulgo omni- — difficile, cum fepe vnus Euanecliita vnam fa&i cir- |bus notus; vocat quippe Bartimeum filium Timzi.| |cuníftantiam declaret, quam alijpraterierunt. —— |Simile exemplum vidimus fupra c.8. 28. vbi Matth.; J Fl Dauid;). IdeftMeffia. Curita Chriftus aPPd" | [ícribit duos à Chrifto demoniacosin regione Ge-, — llaretur ab ijs przfertim , quialiquod ab eo benefi-]. - jrafenorum curatos fuiffe ; cum Marc. c. 5.2. & Luc.— cium poftulabant;diximus in prafationc. E |c.9.27. vnius tantüm meminerint. Difficilior nodus 31. Turba autemmirepabat eus,vt tacerent.) Nonin-] — — left; quód Matth. ver. fup. & Marc. c. 10. 46. dicant C uidé atque. maligné ; fed amanter, & officiosé id lid contigiffe, cum Chriftus ab Iericho egrederetur; . ipiam turbam feciffe credendum eft, nehominesab-| —— ILuc. veró c.18.55.cam appropinquaret: neque quo-| | 1e&ti Chrifto obitrependo moleftieffent, vtau&os| — 1 rundam iuterpretationem verba Graeca recipiunt; — imperfedti, & Euthym.exiftimant. ^. — | iquz exponunt , ewm appropimquaret , 3dcft cum inde, — | .. 34. Tetigit oculos eorum.) Cur tetigerit fup.ra c.8.5, p |difcedens adhuc effet prope; eftenim Grecé,&7, — iexpofuimus. Mar. verb, & Luc. adduntíuübiunxiffe| /.— ] —— [eoTiCerm ov etc iepiy , cum appro];;inquarct inleri- |Chriftum, fides tua tefalumm fecit , quod duesindmo d dN . [cho; id eft vt ingrederetur inIericho. Itaque magis — dum fit:»imelligepdum é 9.d, € opiosà difþutaui-» eorum probo conie&uram qui exiftimant czcum Tnu$. CAPVT XXI ; -60 cum appropinquaffentlerofolymis,öc«venifïcnt Beth.phagq-' Mar. 11.4, l- i s L?ï ad Monté oliueti:tunc Iefus mifit duos difcipulosa 2.. dicens eis:] - àio. . Ite in caftellum, quod contra vos eft, & ftatim inuenietis afi- nam alligatam , & pullum cum ea: foluite, & adducite mihi: (d)s. & Í1quis vobis aliquid dixerit,dicite quia Dominus his opus : $E7 habet: & confeftim dimitteteos. 4. Hocautem totum factum| ht ' 4 If 64 eft vt adimpleretur quöd di&um elft perProphetam dicentem: 5.. Dicite filiz| TIropi N & ZÉ " v hm Cn E Q - rri C i^ C "m C P H c RR 92 o C - jomá c e p Ho um pmÀ o bmà À £2 z E! 4 H C ? - d À o . E um C : m : ion :3 —.- A^ i d "s. t um B. u E- 5 122 i, fublugalis. e. Euntesautém difcipuli fecerunt ficut precepit eisIefus. 7. Etad- hbrfäok, | Ij | Eolg | .('Pl äUer lt j mïum, 31 Pfd.lï7.d. ; ä mmï()c(:u Bd . [elterun Mar.11.L. ! ! : ] al x DN [ ' £u.1», c |trallet Ierofolymam , commota eft vniuerfa ciuitas, dicens: Qvisefthic? u. Po-. — TE.-— ;qmdf;w P . puli autem dicebanþ: Hic'eft Iefus Pr.ophemä Nazareth Galilge. :2 Etintaut| — |— [;OC&bna 14. Iefus in tcmplum Deli& euaebat omnes vcndentes,& cmentes in temploa & A ä | 'us.: Nu menfas numulariorum, & cathedras vendentiü columbas euertit : 1. & dicit cis: | Fs hicf : Scnptum LE 3 ul I — -- PODPTTEUN , EM Vr t "TT i 'fat IT ......... 1 —IN MATT. CAP. XXI. Mpeluncam latronum. 14.. Etaccefferunt ad eumi czci; & claudiin templo: & fa- Kfunt, 16. & dixeruntei : Audis quid ifli dicunt? Icfusautem dixiteis : Vtique |Et cum veniffetin templü, acceflerunt ad eum docentem, principes facerdotum, ipoteftatem? 24.. RefpondensIefus dixiteis: Interrogabo vos & ego vnum fer- |xit: Fili; vade hodie, operarein vinea mea. 29. Illeautem refpondens;it: Nolo. : |Poftea autem, poenitentia motus, abijt. 3o. Accedensautem ad alterum, dixitfi- Imiliter. Atille refpondens,ait: Eo, domine, & non iuit. 3. quisex duobus fe- : ..-an'?«)cih ïf:j:" f J Icrediderunt ei: vosautem videntes nec poenitentiam habuiftis poftea, vt crede- jretisci. 33. Aliam pambblam audite : Homo erat Paterfämihas,'qui Pläntauit vi-J neam, & fepem circumdedit ei, & fodit in ea torcular, & edificauit turrim, & lo-z -Japidauerunt. 56. Iterum mifitalios feruos plures prioribus, & fecerunt illis fumi- Mus: Numquam legiltisin Scripturis: Lapidem, quem reprobauerunt zdifican- : : : $ i P. : ( " i ; j R ites, hic fi&tus eftin caputanguli? A Domino factum eft iftud, & eft mirabilein E É : * F "e L . hd Ó L : & ) oculis noftris: 43. ideo dico vobis, quia auferetur àvobis regnum De1, & da- Scriptum elt : Domus mea domus orationis vocabitur: vosautem feciftis illam nauiteos. x. Videntes autem principes facerdotum, & Scribz mirabilia, que fecit, & pueros clamantesin témplo, & dicentes: Hofanna filio Dauid: indignati nunquam legiftis: € ulaex oreinfanuum, & lactentium perfecifli laudem ? 17. Et relictis illis, abijt foras extra Ciuitatem in Bethaniam: ibique manfit. 18..Mane autem reuertens 1n C lvenitad eam : & nihil inuenit in ea nifi foliatantum, & aitilli : Numquam ex te| Fructus nafcatur in fempiternum : Et arefacta eft continuo ficulnea. 20. Et viden- fiet. 22. Etomnia quzcumque petieritis in oratione credentes , accipietis. 23. & feniores populi, dicentes: In qua Pote&ätehæc ficis? Et quis tibi dedit hanc r illi» Siautem dixerimus, ex hominibus, timemus turbam: onunes enim habe- bantIoannem ficut Prophetam. 27. Et refpondentes Iefu, dixerunt : Neícimus. vobis videtur ? Homo quidam habebat duos fiiios, & accedens ad primum, di- cit voluntatem patris? Dicunt ei: Primus. Dicit illisIefus : Amen dico vobis, ]quia Pu;bli;äni, & märetrice;s Præcedentvos inregnum Del. 32. Vcnit;*.enimad:i vos Ioannes in via iuflitiz, & non credidiftis ei; publicani autem, & meretrices cauit eam agricolis , & peregre profectusefl. 34. Cum autem tempus fructuum| agricolz, apprehenfis feruis eius, alium ceciderunt, alium occiderunt, alium veró liter. 37. Nouiffimé autem mifit ad eos filium fuum, dicens: Verebuntur filium |meum. 38. Agricolz autem videntes filium, dixeruntintrafe: Hic eft hzres, ve-P/74 nite, occidamus eum, & habebimus hæreditatemeius, 39. Et apprehenfum: eum o« 12 g.| ciecerunt extra vineam, & occiderunt. 40. Cum ergo venerit dominus vinez, quid faciet agricolis illis? 41. Aiunt illi: Malos malé perdet: & vineam fuam locabit alijs agricolis , qui reddant ci fru&tum temporibus fuis. 42. Dicit illisIe- L t Ciuitatem, efurij t.19. Et videns fici arborem vnam fecus viaj| tes difcipuli, mirati funt,dicentes: Quomodo continuo aruit? 21. 'Rcfpond;eps au-| tem Iefüs, aiteis: Amen dico vobis, fi habueritis fidem, & non hafitaueritis, non| (olum de ficulnea facietis, fed & 1 monti huic dixerits ; Tolle,& iacta tein mate;| monem: quem fi dixeritis mihi, & ego vobis dicam in qua poteftate Ahæc'/facio.-f a |as. Baptifimus Ioannis vnde erat? é czlo, an ex hominibus? Atilli cogitabantin- ter fe,dicentes : 26. Si dixerimus,à czlo, dicet nobis: Quare ergo non credidifüs| - Sup.14.4. Aitillis & ipfe: Necego:dico vobis in qua Po*tefïate hzcfacio. 28. Quid autemi| appropinquaffet, mifit feruos fuos ad agricolas, vt acciperentfructus eius. $.. Er"^^^^]. PEuoEoIN: Dent. 14. £. 1. [fAi. $6. c. 3. Lerem.7.b. II, Pfal. 8.b.1 Mar. AL . ] I;l AMüar.1. c, 1O, $np.7. a.2 I. 40. 3. d. 11. AMar. A. d 24. Luc.10.8.. 2 Mar.11. 4| £. | uc.20. h, 9. ; Ifas.g.a.b.|.- 53 Pfalt17.d. bitur usdpeuem | 486 IOAN. MALDONATI COMMENT. 487 . * bitur gcntifïæcicntifru&us eius. 44. Etquiceciderit iüper lapidem iftum, conJ fringetur : fuper quem véro'ceciderit, conteret eum. 45. Etcumaudiffent prin-| &- : i i W w P ; í$ d N * ^ p ; cipes facerdotum, & Pharifzei parabolas eius, cognouerunt quód de ipfis dice-| tet. AG. Lt quærcntes cum tenere, timuertnt turbas; quoniam ficut Pmphcmmï [ dgum appropinquarent Terofolyma , €7- Betbanie , Lucas |vero c.19.29. fa&um efl, cum appropinquaffet 4d Betbpba- . |veró fignificat iam ex Bethania difceffitle eum appre- lex Ioanne c. 12. 1. IStrabus, & auctor hiftoriz, quàm Sc [trum, & Paulum miffos fuiffe , quàm Petrum, & ad radicem montis Oliueti , quem Z . : , ; ] &Yv proximum Icrofolymz fuiífe conitat m er d ura.c. 21 37. Marxcus c. 15 b al g,* Betbaniam, cx quibus verbis intelligitur Betha- niam,& Bethphage zqualiter ferc ab Ierofolyma re- motas fuille ; quandoquidem quod Matthzus dixit CHum af;:ra[nmjw/]änt Bethphage, Marcus dixit ewm ap- propimquarent Betbania. Quodautem colligüt quidam Bethaniam longiüs abfuiffe ab Ierufalem , quàm Dethphage, propterea quód ex Ioanue c.12. 1. mani- fettum fit Chrittum die fabbathi przcedenti in Be- thania fuiffe, ibiq; ceenaffe,& noctem egitle; Match. pinquarei Betbpbage, & dicipulos ad (oluendá afinam mitterct; itaque Lucam prapoftero ordine nomen veni[fent Bethphage.) Erat Bethphage| - fteriore Bethphage nominares quemadmodum & Marc. prius Ierufalem , quàm Bethaniam; hoc in- quam nó magna nititur coniectura: nam fi qua ma- ior erat Bethania diftantia, quàm Bethphage, non [nii perexigua effe potuit, cum ex Ioannec. r 18. ompertum fit Bethaniam ab Ierufalem quindecim Iftadiaabfuiffe, quz mille o&tingentos feptuaginta, [aut circiter paffus efficicbant;in A&is veró Apofto- lorum c.r. 1. dicitur Bethphage diftare ab Ieruíalem| Ifabbathi iter, id eft quiátum Iudais die fabbathi pro- leredi licebat: licebat autem, vt Origenes ait, mille patfus; vt alij, bis mille conficere. Quod eo eft pro- babilius, quód Chriftus cum Ierofoly mis cffet, folc- bat fub noctem ircin montem Oliueti, vt ait Lucas C. 21.37. & cft vero (imile ceum ad domum Mariz fo- roris Lazari ititafle, qua in Bethania erat; vtapparet Mitfit duos dtfdpulo:.) ui duo illi fucrint difci puli51 —Frudentis cft interpretis non inquirere, prudentis e&oris libenter ignorare,cüm Euangelifiz non ex- prefferint, exprefluri vtique, fi quid noftrá intereffe iudicaffent. Quanquam non ignoro maguosaucto- res non inquifiuiffe modó; fed quodammodo etiam Bethphage,& Bethaniz pofuiffe, càm deberet prio- - . Jriloco Bethaniam ; quz paulo longius diftabat, po-.- C definiuiffe; nam Hilarius, auctor im gcrfe&i, Beda, 1 Scholafticam vo- cant; Petrum, & Philippum fuifle credunt, Orige- lum tum Apoftolum fuiffe. Itaque non tam Pe- Paulum per eos, qui mi(Ti fuerant, fignificatos dice- nes, & Theophylaá. Petrum & Paulum myftice, vt opinor; necenim ignorare poterant nondum Pau-| D i eum habebant. | A m Pfit. IN CAP XXI. | l SEAT cum appropinquafent Terofolyms , €7'| A miffi funt, & afina, vt illi putant, populumTadzo-] rum, pullus Gentilem fignificabat; & Petrus ad Iu- ldaicum , Paulus ad Gentilem populum mittendus| erat. — : caftellum hocloco Icrofolymitanam villam expo- jfuiffe, & in nominis diminutione parum confide-| - raté lufiffe, quafi per contemptum non caftrum; fed|.— icaftellum Chriftus appellauerit; càm non folàn] — » [terpretatur auctor imperfecti h 'co c.11, 6. manifcftum eft 1d n ' ! t | J J via ctiam ipfa, qua Chriftus iter habebar, docerc] quanto fpatio ab Ierufalem diffitum fuiffe. 2. In caflellum.) eic ThÀ «l in psgum, autin vi-| cum, Lyranum valde miror cetera bonü au&torem,|. Grzca lingua, quam non penitus iguorabat; fcd| - potuerit locum, in quem Apoftoli miffi (unt , ali- Quod contra vosefl ) E regionc, ficut Latinus Poeta dixit, ftaliam contra , & Galli folent dicere ecce con- allegorica cft, aut parüm apta. * j meminerunt. Matth.afinam etiam nominauit, & vt intelligi certé poterat, & fortaífe ctiam. |neminem dum vexiffet, ficut Marc. c. r.2. & Luc. c.|. 9. 30. explicarunt, fwper quem nemo adbuc bommis fedutsV — non enim folent pulliab afinabus feparari, donec| onera geftare incipiant. Cxteri vero Euangelifte| ideo defolo pullo mentionem fecerunt, quia fuper|.- folum pullum Chriftus infedit. Quod auctorfchdil laftice hiftoriz, & Lyranus dicunt afinam, & pul- llum nullum certum habuiffe dominum; fedin vfam| lpauperum expofitos fuiffe, vt quifquis illis indige- Iret, vteretur ; nec debuerunt fine alicuius boni au- &oris teftimonio affirmare, & non vidcrunt Euan-] ecliftis effe contrarium : fcribitenim Lucas c. 19. 3. oluentibus aptem ilis pullum dixeramt domiti eims ad illos, quid folutispullum? —— a o . 3. Centinuo dimittet.) Quidam intellexerunt Chri- ftum dimiffurum, quafi fenfus fit, fict, vt Chrif?us* fimulatque iumentis vfus fucrit, cáremittat; vt 1n- j omil. 37. fed ex Mar- n ad Chriftum , fed ad dominum pulli effe referédum; quafi dicat, fimul atque dixcritis dominum opus illis habere, dimittet| .|vobis cos.. : | | | A. Hoc autem fatlum eff, vf 'adir:i pleretur, quod d:fïm : eff per rrophcram.) Di&ionissvt,düpkx (enfus effe P'o,j.': "d Iteft; alter, vtnon caufam, fed confequentiam figni-| ficet: quemadmodum cap. 2. 15. explicauimuss quaA Vimhi| - eyi 1 . , aAeneuf.äj tra te efl; id eftantete. Nam quorundam interpre] —— d tatio, qui contra; ideft aduerfus vosexponung aut| — - "Ljimem cr palum-) Mat: Luc. & Ioan. folius pulli| rem totam narraretficut erat, &, vt oftenderetveré| — Jimplctam fuiffe Zacharie prophetiam, que nonío-| - ilàm de pullo; fed etiam de afina loqui videbatur;aut| nata afina indicaret adeo iuuenem fuifle pullum;vt| —— | - E fl : re volucrunt, quiaad foluendam aíinam, & pullum dicat ita factá effe, vt impleretur; quod dictum fu e- | | rat ï - ! " Pct Pr felj quaf" uiffe C WWWF hoc mlhln axdocinf mand .[.6 " my[fen; iif aumn gn[f(ilifrï[' fufcarbitto fimonioip! d Præbcret. j iidiam co QUf fuiifcpl (fen ilosi afsant iti^ non é vettonem ! od m F Praifn, — Ttfia [oant Qtt, Nij, i Q0n verbo f Exulu ! IHC d] "rultt, Em&exm, Q p LT ii d ä mxuïm O | *mtïmoshaäe ET Yi -] ,Qx ?t'eCC€Ve Uhit, N dllbiu fs | t.atefutllïuu .. [htes fe tun[) vt& ) 77 H ) X | i | 1 | | ] m , !!'xþ"', ^a , 34 du 2"3& .ll:::.is ,4'!,64 . ATA : IN M M^ q-x, D ;| "i. UO . d u O* LO TM iiís i^ aih K MM ul w s i M Vs N Pt d 14 23 T NG 1 yz;g ïl :Q?wmm*'* | . i2 a ' ; , s us ' !rg Co bi !Cæis Mde 2 et4m Domint- a, K, vrollener ' " M AA Sanmam Qg 9'», :gä.*»,—w»n m '.Jh" P J A j | " i bgm' H T RTA Ql t oqd s à 1 Mu : ml prt m ?';'..'J:'Hi" " ik;'uyl;-sl 'y,',gmu(' ii r äg«)" r ïf « E U b m ;v.'f" !L.U""A ! .itjï-f'*i*""" "n H mutt um Éf " vt loU 1v T hh ' ! "( * m n ver) D! : .z;-ü H'J " s [f N um VM * i B " n;ï(z otm Qu p MOTDUAM " ':-;i M dmm ] — n m " £— Cs l i u l : M ;:**'NWJM í : i LC T NU A 1 WU » MWl s "'*üüï*i Imilitate confiftebat; ante oculos ponere voluiffe. ^ Ll hi H i-.!fd"*"; TNC U-x::--)'wf Wï v N À U bf )'/ : vmenem Ts ( b l " lintentos ha 4.98 —IN MATTH. CAP. XXI. 489 tat per Prophetam : alter, vt canfam finalem decla- ret; quafi velit Euangelifta fignificare propterea vo- luiffe Chriftum a(ino ve&tum ingredi in Ierufalem, vt prophetiam Zachariz fibi conuenire declararet; hoc mihi magis probatur. Nam vt Chryfoftom. & au&tor imperfe&ti hocloco difputant;non eft exifti- mandum temeré Chriftum, & fine vlla fignificatio- ne myfterij voluiffe tunc afino infidentem vrbem inire, cum nunquam ita in eandem vrbem ingreffus ante fuiffet. Potiffimam ergo eius confilij caufam fuiffe arbitror, vt cogerenturTüdzi ex prophetiz te- iftimonio ipfum tanquam fuum Regem & Meffiam foft.argumentatur;afino've&tus in Ierufalem ingref- fus víquam eft, de quo Prophetz vaticinium poffit preberet, Tertiam auctot imperfe&i, vt Iudeorum inuidiam concitaret, quafi eo facto regem fe Iudxo- cum fuilfe profiteretur , vt cum tépus moriendiiam effet, illos in fe irritaret, vt fe traderent morti,éum aliàs antequàm moriendi tépus appropinquaret, ex eorum manibus effugere (oleret, vt Luc. 4.29. & 30. videtur etiá Chriltus regni fui fpeciem, quod in hu- lagnofcere. Quis enim alius Iudeorum rex, vt Chry-|: intelligi? Aliam eius rei caufam Chryfoft. affert, vt| |Apoftolis,& nobis omnibus hurnilitatis exemplum B C w gDiatefilie $ion.) Hzec verbaapud Zachariam non funt, ex quo fumptum eft teftimonium, quod fequi- tur : fedaut Euangelifta explicandi cauía propofuit; aut ex Zacharia, & Ifaia c. 62. 11. teftimonium con- flauit, qui idem predicens his vtitur verbis, Dicie |félia Sion, ecce faluator tnus venit. Apud Zachariá c. 9. 9. fic legitur, Exwita fatu filia Sionymbila filia Iern[alemsecce lrex tuns. veniet tibi suflus, «2 almator, ip[e pauper, e7* a(- cendens faper 4finam, 7* faper pullum frlum afine: quem- admodum Hieronym.vertit. Matth.nec omnia pro- phetiz verba recitauit, quia, vt poft dicemus, necet- faria non eérant; neque Hebraicam le&ionem ; fed £ locis,fecutuseft. — — | A Filie Sion.) Et Hebraifmus eft, & fynecdoche. He-| braifmus, quód ciuitatem filiam appellet; quodin facris litteris eft frequentiffimü, & à nonnullis Gre- cis Poctis vfurpatum, à Latinis imitatione quadam; mine appellarefolent; & fynecdoche, quia ex parte totum intelligitur. Sion enim mons erat, in quo vtbs proptercà ex eo monte nominari ; quia ibi erat regia. Ioanncs c.12.15.paullo aliter hoc teftimonium lxcirat, Noli, inquit, timere filia 50n. Senfum nimirum, non verbafecutus elf&, Nam quod Prophera dicit, Exulta , ille dicit , nela timere5 non enim timet, qui exultat. . Vs s de —— Eece Rex tuu.) Videtur diu expectatum Meffiain, quafi iam propeaduentantem, & ante oculos pofi- |tum digito demonttrares quemadmodum cum diu aliquem expectamus, & in viam, qua venturus eft, gemus oculos, vt videamus vtrum appa- reat, qui primus illum venientem profpicit, dicere folet, ecce venit, hanc vim habet illud ecee , & illud venit. Nam etfi propheta futuro víus eft tempore, dubium non eft, quin pro Hebraice lingua*proprie- Itate futurum pro praíenti pofitum fit , quod intel- igentes Septuaginta per tempus prafens tranftule- Irunt, vt & Matth. fecit.. Qu verfionem Septuaginta interpretüá, vt in multis alijs| & fimilitudine acceptum; qui vrbes feeminarü no-| : vna tantüm pats vrbis erat collocata, Solet auté tota| 6 E À contexut perípicuum eft. Significat enim Propheta filie Sion füum regem venire, id eft quem per mul- ta fecula expectauerat:fignificattetiam proprié ad fi- liam Sion, id eít ad populum Iudaicum miffum effe, quia non venerat, nifi ad oues,qua perierant domus |Lrael, vt dicit c. 15. 24. hocergo eft vemrtib;i, Itaque Jui pronomen £bi cum fequentibus copulant, quafi ?h(äs fit;tibi manfuetus,non iratus,non elatus,non crudelis, etíi bene faltant;extra chorü tamen faltant. nor,legerunt137,eófque Euangelifta fecutus eft,nul- la fententiz Prophetx iniuria. Nam &, qui paupe- [nomé apud Hebreos ab eodem verbo originé trahit, quzftio,quomodo Chriftus fuper afinam, & pullum litteraliter intelligi non poffe, adallegoriam confu- fupra vtrumq; fediffe non fimul , fed prius fuper afi- nam, deindefupra pullum, tdque myfterij declaran« di caufas Sfinam enim populum Iudaicum; in quo priüs infederit; pullum Gentilem, in quem reli&o - |[udaico fe cranftulerit. Ita Theophyla&tus, Strabus, |Remigius , D. Thom. & Hugo. Contra Lyranus| priüs fupra pullum,deinde fupra afinam fediffe: quia pullus indomitus erat;& pati fefforem noluerat. Et quidé verba Euangeliftz videntur prz fe ferre Chri- ftum feditfe fuper vtrumque, & quia propterea yi- deturafinam à pullo diftinxiffe etiam n teftimonio Prophetz , in quo Hebraicum nomen mpn & afi- num, & afinam fignificare poterat; & quia verfu 7. l(cribit Apoftolos fuper vtrumque veftes fuas po- |fuiffe , vt Chriftus infideret. Exalijs tamen Euan- geliftis perípicaum eft non nifi (uper pullum Chri- J(tum fediffe, & quia afinz ne mentionem quidem |vllam fecerunt, & quia Marc. & Luc. indicant my- terij alicuius caufa non folum non fuüper afinam; fed ne fuper afinum quidem domitum federe vo- luiffe, veràm fuper pullum, fuper quem nemo ho- minum federat , fiue populum Gentilem adhuc ru- dem, & indomitum fignificare volucrit, fiuenon decuerit federe Chriftum fuper afinum, fuper quem alij homines infediffent , fiuc, vt nonnulli auctores rare; quoód indomitus pullus fibi obediret. Itaque fupereft nunc alia queftio, quomodo Matth. fuper cere videatur. Nobilis cuiufdam Caluiniftarum nam , & pullum Chriftum fediffe , quemadmodum Galli vulgó *dicun?xrc duobus equis , non quód qui ita ire dicitur , fedeatfuper vtrumque, fed quód in comitatu füo duos equos habeat. Recte fortaffe conieciffet, fi Mattheus natus fuiffet in Gallia, prae-| terquàm quód, vt ea phrafis in hunclocum conue- jnam: necenim calo, & lixa, qui vno vehitur equo, |ficets tamen non afinam, fed afinum fuifle verten- |dum , vt non duo, fed vnus tantüm fignificaretur; res funt, manfíueti, ac mites effe folent, & vtrumquel giendum effe dixerunt, vt Hieronym. & Beda.. Alij| volunt;in ea etiam re virtutem füam voluerit decla-| vtrumque fediffe non folüm indicare ; fed plane di-| Man[uetus.) Hebraicé cft *3y pauper ; fed Septua- e x (s : : e * 4 ginta conuerterunt epzoc manífuetus , quia, vt opi-| Sedens faper afinam, 7* pallum.) Vulgaris hocloco| ledere potuerit. Nonnulli auctores exiftimantes idj. interpretis ridicula mihi videtur effefententia , qui,Pez^ » Gallica phrafi Euangeliftam dixiife putati fuper afi- ;:e';:'zfdtt;ï jniret, oportebat, vtaliquis alius federet fuper afi-|- |& duos alios capiftro trahit, tribus equis ire dici-|- jtur; Melius alij exiftimant hoc loco Grzcum vo-]|.- |cabulum voc , quamuis & afinam; & afinum figni-| Venit tibi.) Sic iungenda funt verba,vt ex Hebraico "tanquam diceret Euangelifta fedens fuper afinum, 0 E Chri ftus fo l; afine pul lo infecïit. Synecdo- che, e&* f5l lepfis im feriptura m:dnda. | De Fo A aBá 017:3;;507 295 ruATL&, 490 CGAN.MALDONATI COMMENT. | 491 Hebrzos vfitata , quaidem diuerfis nonjxipibus fi- enificatur.TIuuat interpretationem chrau.cx fermo- nis confüetudo , qua nomen n » quod eft apud Prophetá, afinum | : ignificat.Eft in hac fententia Gracus auctor Euthy- mius,eáque valde mihi aliquando plac;uu: fcd:&! - maduerti poftea ita Euangeliftam loqui , vt dubium non fit voluitfe fignificare Chriftü fuperafinam,& pullà fediffe;jnec enim fine caufa nomé , quod apud Propheté ambiguü erat,vt & pro afino, & pro afina cum neque Ionathas Chaldzus Paraphraftes,neque ISeptuaginta interpretes ita vertiffent. Nec dubium eft, quin noffer interpres melius hoclocoafinam, aàm afinum verterit ; cum exipfo contextu mani- feftum fit Chriftum verf. ».de afina,& pullo eius lo- cutum fuiffe, vbi Grecum participium ZvZwueyw ge- neris feminini omnem ambiguitatem tollit. Eorü ego probo fententiam,qui Euantgcli&am per fynec- dochem, aut fyllepfim locutuin uiffe dicunt,qua de vnare plurium loquimur numero,vt cum dicuntur Apoftcli ob effufüm vnguentum murmüraffe,cüm fofum Iudam murmutatle conftet,& vt dicuntur la- trones,qui cum Chrifto crucifixi crant,blaf?hemaf- fc , cüm alius Euangelifta declaret non bla phemaf- fe nifi alterum. Sufpicor tamen Euangeliftam certo confilio & non afinum , fed afinam conuertiffe , & ita fuiffe locutum , vt Chriftum füper vtrumque fe- li[e dicere videretur ; vt fi quis fotte teftimonium prophetizad hunc modum intelligebat , vt putaret Iventurum regem füper afinam fimul,; & pullum eius - Meffurum efle;nihil calüniari poílet; quo minus pro- phetiaimpleta effein Chrifto vidererur. Cur ergo Apottoli non folüm fuper pulfum ; fed etiam füper lafinam veftes fuas dicuntur pofuiffe verfu 7. Refpo- |det Euthym. quia nefcicbant vtrum fuper afinam, an fuper pullum Chriftus federe vellet. Quod pro- | ]babile noneft, quiacum Marcus, & Lucas dicant [Chriftum dixiffeijs, quosad foluendum pullü mit- |tebat,muenietis pullum,faper quem nemo adbuc bominum [edit,non poterant APoiïoli ignorare Chriftum non fuperafin&:fed fuper pullum federe velle. Iraque fa- ciliàs queftionem foluemus,fi dicamus funilem illis Jeffefyllepfim. - bl i : E 03 Et eum defaper federe fecerunt.)Graece eadyu ausd ülpcr'ea ; quod veladaíinam , & pullum , vel ad ( [/eia veftimenta referri poteft,vt Euthymius , & | T heophyla&us volunt. : . &.Plurima autem turba. ) Turbarn hanc eam fuiffe, ^* que Chriftum iter Ierofolymam veríus facientem " [miraculorum caulffa fequebatur;apparet exIoanne je:12-12.videnturautem Apoftoli initium feciffe hu- [ius rei,vtindicat Lucas c.19. 37. C4 Appropinquaret ine |quit;ad defcenfum mantis olsuetz , ceperut omnes turbae di[- leipulorum (gawdmtes landare Deutn voce magna. . - 9. Ho[antia filio Dauid.) Multaà Gracis, & Latinis jauctoribus magnis alioqui, & grauibus de hoc no- |mine dicta funt;qua& cognita,compertáque veritate füpcrfluum fuerit commemorare. Quazdam obiter attingamus,Nennulh nihil fígnificare videntur exi- (timaífe, fed interiectioné tantüm effe gaudentis,& lobíecrátis,vt Aug.tractatu in Ioa.g1.deceptus,vt opi Anor;ab aliquoHebreo;aut nó bene;que fibi dixerat, [intelligés. N forte dixerat, quod verü eft , vlrimam |eius di&tionis fyllabá & na obfecrantis interiectioné fere vbique,vix vnquam afinam| & füper Pullmh*fihum iubiugalis repetitione apud A accipi poffet,fine ambiguitate afiná vertit,prefertim| ; a dr aE |ptafuntyerba , Hefanna non refertur ad qui vemit in| Inomine Domimi,Ícd ad Deum , & non eft credendum [turbam,multó veró minus Apoftolos, qui ïrqcinc.,— | bant;alio fenfu,quá à Dauide di&ta fuerant; hec ver-| effe ; ille veró non intelligens totam di&ionem nihilaliud, quàm interiectionem effe exiftimauit. [Reprehendit Hieronym. in epiftolaad Damafum| : D. Hilarium , quód dixeritfcribensin hunc locum Hofanna . redemptionem domus Dauid fignificare, quod idem ab Hilario, vt arbitror , mutuatus in có- métarijs in caput Luce.19 .dixitámbrofius,immeri- tófortaffe , vt paullo poft docebimus , vterque re- prehenfus.Alij Hofanna hymnum, ac laudem fignifi- Iudei in fefto tabernaculorum gefítantes clamare Íolebant Hofanna,Ho[anna,vt vix quidam noftro tem- Eorc in litteris Hebroicis fingulariter do&tus ex He- rzorum commentarijs obferuauit. Nam quia ge-] ftantes ramos folebant canere Hefanna fa&um elfe] dicunt Hebrei, vt Hofanna ipfi vocarentur rami. Ita.] que ea coníuetudine excitatam turbam ramos ar- borum defregiffe, & clamaffe Hoefanna fili DæuidJ nifi noua , & inaudita placere folent , mihi forcatfe;| quia non fatis intelligo , nullo modo placet. Pri-| mümy,quia,vt paullo infra dicemus ; perfuadere mi-| hinon poffum turbam illam coníuetudine fefti za-] bernaculorum inductam fuiffe ; vt Chrifto ramos| preferret,quod commune nihil efset Chrifto cü ra-| mis tabernaculorum;qui ideo tantüum geftabantur,| vttempus illud,quo füb tabernaculis Iudei fuerant;| in memoriam reuocaretur; & noneft credendum Itanquam ad patientem , quafi dicat fcrua nos ó filil rrrrr r . ba recitafse.Adde, quód Grammatica non cóuenit;l quis "- care dicunt,vt Euthym.hoc loco.Alij ramos ; quos| quafi dicat, przecidite, & date ramos filio Dauid , vt - : nefczo quis dixit ssemibus date lilia plenis, Placuit hec|V ?gi. €. fententia noftro tempore quämlpl.urimis » quo non|4e* |runt, tanquamad perfonam agentem; ad turbam;|: : nymi hocloco,& in epiftola ad Damafum fententia| ,,, - de Hofatna N3yeWt , aut gyow nihil hic aliud fignifi-| goama| |care, quàm faluü fac obfecro ; fump;tijmqucwdfc EX fententia, (enfio nqu i deo qugff:fl d o fecCBtïOïC' qde ?ïo& afonat qon t ' VWOW u quensdï n ) Pf( flerium lett E A& mncot ifinte nequec lolo diu Darunt Tat0ni. imerprcz dionem turba,v[.» tioDai TUetptet] Iiene itatuseí 'quäïto,fcd AC Md - hnj tus,ü(m ffnde,m ln lo ml'l]ou QUi2 3 d gerebat | E .ïlI'CUS( — :PH-» "x : )"43 aü[«, l^ A 04 ' WWXQR&! Ua M A .MDWII. N Qw Ad gnl hc- 4 T-akmuïuams ii kk:&:b?jï":' . ( Ls MORU AO* 1 : Mu ! nerquep Inmne i Ld. MATMTA »i L 'G&u.m. ?Q' ld. m " '6**"*;4:: V.MM." à i EOR AA P RI & Mu x i ] SAgE T. QNOMATLIHACAPRORM /| 0i —— 45 PA 20de H ]g ! M«t "d ?a00s loD *l a, D u.T.Jw."«T-*'S! qwn& *l niinaft , 1 206 madanem w LII" -n*ikz ?ïl&ä.'ü Pm. ^. MraemNen arins ) * a eicaa ) ) X(Ql'l*t&&ü: : 1 L hw ^aemma bl "N II ha ia - i d ÉG '*Hd? . '.F( , . n b aL T n 5iia a j u V H'*-'lv! e4 3 l ImOMM nq:r[gm Ti Wtl MA Wl Viilia.7 1 .' ! n i"j','l vt .-'?l"l'r'w" AÀ lg. aol dl Mdl V tlj Bul d sbl .:,v,,.,f!g.,, ! EM .Uff;.'jbg ? " ; E ! [-. r ao r Cegendtm MIDT UPE "- m v dv LA -gwgfaf ii d ,.-bl.u.:;-.mm, Ü Y Atr pv atla Lam lm)(gflï)?ö— i viMaie ! sibiq ia m H F. l ] ^ | [IE" L! AURT xm-;:rg!',iwoü H ? J at 6s X.'V—'.' - u ;' BR Adi j J " í a ytm mv -xw&»*ij M 'j-ömb " iwïw?v m ! : ] ' um nl " mum;nnihi pl IUA. Visvage l" [ ! N « Ls anem "YT jluh 206 4U Quv * 0m "A ""f:*ü- T ldan EH LPEN DAW '-.*ML M"-*T"..ï t A0b ln FA U "Pa 'r'/C N "cetes 20 Ul iE AUE M m , : ! l X ^ j v lenn nid ^ .34:!;7 J OngneuP . ' in A Ientut if ', ;.k.:.zwuis.ul , i P mmo :"."A-"'LI 1 ;G-.x:z;.»n-* ; tf "MU * ). ä*:;gw*" du d J od vodeft | du s ^ ] i2 l ; 1,:&:3 " n .m-?gfi'iw;»-ï 451 at LT E At /I[äml ^ w"" ; UUJ] ü «t ifv ) d udi "n ff w&-;,-:!' '1 RA uam J;!' ï:j "j'jqu DLM y» ^ ; N e m fLisv j ( At^ u Y " 1 'gm&bi : WWW ; iquis enim fenfus eít falua nos filio Dauid ? Etti non. jienoro nonnullos auctores Iegere fili Dauid;in qui-J: bus eft Ireneus:íed conftans eltomnium Grecorum codicum , & Latinorum magis emendatorum con- fenfio,qui non fili Dauid,fed fflio Danid legunt. De- nique fi hanc interpretationem feq.u.amu;r., non vi- dco qua ratione id;quod ftatim 'fCQUIEFIr,lgïtclllgcre Poiïimus Hofánna m alti(simas. Quis enim Íéfus elfet, laluos fac nos;ó fili Dauid , in aluífimis? Quod ergo perfonam agentem; ad Chriftum , tanquam ad pa- tientem teferri oportere:precatur enim turba Deü, vtnouum regem , diüque defiderarum Íeruet , ac profþeret,fïtut Pfalm. 44.4-$. de eodem Chrifto lo- tuum porenn"(s'zme;Intendr,Prerrä procede, e7* regna. So- lemus enim nouis regibus regnum;aut vrbem regiá recentiores quidam interpretes ante me dixerunt;|- valde probo , hzc verba ad Deum , tanquam ad [quens dixit Dauid , vZteingere gladz'o tuo faper femur|. ineuntibus faufta precantes acclamare , viuat rex:; quod & Iudeos folitos facere multis exem plis com-j pertum eft r.Regum.10.24.3.R egum 1. 25.j 9.4.Reg. tLD.2. Paralipomenon 23. 1. quod ergo turba cla- quodautem ramos prefert , coníuetudine trium- phanüium , & gaudentium videtur facere : fole- t Machabeorum lib. cap. 1. gr. lItaque mim- l(aetadine quadam fefti tabernaculorum ramos ar- tipaliiïä. Nam in tabernaculorum fefto non lz- titie , Íed recordationis cauía ramos prafere- lietitia geftientium more pretulile manifeftum eft , preterquàm quód, qui hoc dicunt , my- fterium etiam illius fingularis fa&ti videntur abo- llere. Ergo non dubito , quin turba non czco, |& inconfiderato impetu confuetudinis ; fed aut prudenti confilio , aut , quod fimilius eft ve- ro , diuino quodam infünctu id fecerit , vt omnes inteligerent , quod Dauid de futuro Meflia predixerat , impletum in Chrifto. Certum, . |huius rei argumentum eft , quod verf. 1j. ctiam: infantes ijfdem verbis dicantur acclamatfe , quod| nequc confuetudine , neque humano confilio;fed folo diuino afflatu facere potuerunt. Idéo non cla- marunt, viuatrex ; fedloco eius confuetz accla- mationis He/anma. Dicet aliquis, neque cum hac .interpretatione Gracam , Latinámque conftru-. &tionem conuenire , nifi, cum precaretur Deum ftructionem, quam & Grecus, & Latinus interprces (ecutus eft.Hebrzi enim verbum yv»non folum cü Iquarto,fed & cum tertio cafu copulare folent , vt Deute.22.27. Iofue. 10. 6. Iudicum 7.24. Regum 25. |126.pfal43.4.pfalmo 8g.16. —— — aE — Beneditlus,qui venit, ) Id eft profper fit eius aduen- tus;ficut pauïlo ante ex Dfalmo 44.recitauimus; 7- tende,pro[pere procede,eg* regmá. u * In nomine Demini.in nomine Domini venire dici- - Itur nonfolüm,vt plerifque interpretibus vifum eft, quiaà deo miffus veniebat:fed etiam quia períonam gerebat Dei , qui per eum populum fuum vifitabat.| iMarcus c.rr.10.addidit benediflum , quod venit regnum C fimis:togant enim Deum , vt de calo , hoc eft cz- [mat Hofanta , perinde eft ; acft dicat, viuattexu. bantenimlIudzi, ficut & cetete gentes , in pra-| liorum lztitia ramos arborum ferre, vtapparet ex.| méaffentiorijs ; qui exiftimant turbam illam con-| Ibant : hanc autem turbam triumïghantium xl D 03 Iturba , vt Chriftum feruaret , non diceret Holanna| filio Dauid ; fed filium Dauid.Beneiam à nonnullis| . linterpretibus refponfum eft , Hebraicam effe con-|" À patri mfinri ded.Hapmna i excelfis. Kepetitio eft ex| vehementiaffectu profecta. Legimusir nónnuliis antiquis Concilijs , &in quibuldam prophauis etià hiftorijs obferuatum fuille, quoties vna, cadém- que vox àturba Imperamriacdamante repetere-|- tur;ex numero enim repetitionum affe&tus zítima- batur. Quódautem dicic Ho(anna m altifsimis , qui optimé videntur hactenus interpretari , fic expo- nunt, quafi Grzcé intelligatur pronomen, ó , qui es in altiffimis , cuius eclipfis exemplum proferunt ex palmo 147. 1. Hoc mihi:nimis durüm, & inufi- tatum videtur. Itaque potius credo prepofitionem Gracam eyin pofitam elfc pro z ex , ficuc Hebraice 3 pro ra Exodi. 12. 45.& Leuitici 8.32.& 2. Paralipo- menon 16. 6. & illo ipfo Pfalmo , quem,alij citant em 147. Laudate Dominum decelis , laudateenim in excelfiís, mfifï'? id eft de excelfis,. ficut ante dixerat de celis:tepeti- DN tionem enim eífe manifeftum eft , & Hebraif- mum,& Septuaginta interpretes Gracce , & Hicro- nymus Latine imitatus cft , quem etiam imitati fant hocloco, &;» alnisimis dixerunt pro , de altit- |litüs , diuinitàs , mirabiliter nouum regem feruet.| Hinc intelligitur , quomodo , quod lucas fcribit tcap. 19. 38. turbam acclamafle pax in calo , c7' glo- ria in excelfis. non fitalteri eiufdem Lucz fenten-] tiz contrarium cap. 2. 14. Gloria im alti[simis Deo, €g* n terra pax bomimibus, Namillicangeli gloriam Dco, pacem hominibus annuntiabant : hic tur- bz & gloriam , & pacem Chrifto z excelfis ,id cft ab excelfis, & à Deo precantur,nam & apud Lucam «v ponitubEro eum ptode. -- a n 10. Commota eft vniuerfà ciuitas, ) Non eft cre- dendum fingulos ciues fuiffe commotos ; fed vni- verfà ciuitas commota fuiffe dicitur , quia & maior| |pars, & qui auctoritate primi erant , vt Scribz, Pharifzi,& facerdotes commoti Íunt , quemad—m O- dum cap. 2.5. dixit Euangeliíta Magorum aduentu Vniueräm Ierofolymam fuitfe tutbatam. Commo- ta autem.ciuitas non gaudio , nonadmiratione,non metu;fed inuidia, & maligna quadam indignatio,] ne,quód videret Chrifto tantum honoris tribui , xïtï | ex verbis fequentibus intelligitur , ficut monuit Euthym. W "wehseEE E E RAR n — Quis eff bicf)Non ignorabant, quis effec Chriftus, | |cüm eum per tres iam annos cognouiflent ; fed fen- [us eft , quantus hic eft, vt tantum honoris merea- |. tur?ficut dicebant Nazareni c.13.55. None bic eff fabri Km* U r ! 1. Populi autem.) 018 $ Gv Aoi, Tuxba , quz aliunde| fecuta eum fuerat, non autem lerofolymitanus po- | pulus. Opponit enim rufticam turbam , qua C!ägi,,. | ítum fecuta fuerat , Ierofolymitanis ciuibus, quód hi percontemptum , &inuidiam dicerent , Quzre bicfilla per fidem réfponderez ; bic eff lefis Propheta à NaXareth, Cumautem Prophetam vocat, non qua- | lemcumque; fed Meffiam illum iam olim promif- fum, di&que expectatum intelligit , vt ex füperiore | acclamatione perfpicitur; proptereà enim . dixerat| Hofanna filio Dawd,& Benedi£lus qui venit i nomine Do- | mini. NÓ enim regis folüm: fed etiam Prophete no- | mine Meflias promitfus erat , vt Deutercnomij. 18. | tg.Propbetam de gente tna,eo* defratribus tuissficut me fn[- | ctabit tibi Domumus Deus. tuusipfimaudies ; quod Pe-1 trus AG.5. 22. & Stephanus 7. 57. de Chrifto inter- pretantur. 1 Vr u r N'J(ïi rer!äT. : IOAN. MALDONATI COMMENT. " O : L. o N Ro | A NaXaretb.yTriplicem patrià Chriftum habuiffe, À Jcautone darent pecuniam :— fed quia erat lege pr WWïzmt' T id(.:hm :; hT."?)l" Bethlehem , in qua natus; Nazar eth;inqua educa-| |v£ seme v[uras acciperet, €77 p odeffe ton poterat. pecupia g;»u:eron | mücanu, ;;4?&[)4 tus ; Capharnaum, in qua plerumque verfatus eftc.| — |faemerata, qua commodi ?"I"l lh.d"-"' et, G7 interdum fortem 13.19, h,cut?dw TA 9.T. expo(uimus. n d ! ; i erdm;*f, excg:;ammnt (741&47» rechqam ;€27* Pro num- Xüfc 1,7- r2 Ermtramit lefus im templum Dei.) Non fatiscom-| — |mularys cabäzjlda.lfaferent , Cs verbi proprietatem Lati- BN ]pertuim eft, quando Chriftus in templmh intraue-| — za lingua non exprimit, C"b'l'f*.dlmmwüpwd €05 , qt& tnos] ,ïaudc,m Á rit. Suntqui dicanteum redta viaafino infidentem, — |sppellams Iragemata , vel vilia mutulcala, verbi £ratia ,'Pf*lm"".'n'ïü'hmw per mediam vrbem progrellum , & intemplumin-| |fze Ccerit , vuarimque pa[[srum, ev* poma dmerigmem.- p "Pblimmqrtüïn traffe. Alij n6 eo die;quo in vrbem ingretlus eft; fedi : Igitur quia víaras accipere n poterant , colybifta , qui pe- | g.«;w. Dzuii?fm(c poftridies quemadmodum videtur narralle Marcus| — |emmiam fanerati erant, pro víuris acciptebant varias [Pettes, i fXPhcabm c.1.1j, Mattheum autem per anticipationem dixiffe| |vt, qued nummo non licebat , m bis vebus extferent , qua um Chriftum in templü ingreffum effe. Alij & contrario| — [psmmis eobmnntur . Cateramihi placent;illudtan-] — | ydo 6t eadem die, quain vrbem ingrelfus cft, in templum| D itum certum non eft; quod Hicron. refert, cam con-| , sst ctiam ingteffum; Marcü veró non feruaffe ordinem| — fuetudinem à facerdotibus introdu&tam cfle. l * g narrationig: fed per recapitulationem, quod prace- Et cathedras vendentium columbas enertit.) D. Hiero- ! j denti diegeftum erat, fequenti narraffe. ItafentitD.| — |nymus hocloco, & Ambros. in cap. 19. Luce non| L Oblera Augutt. lib.z.de confenfu Eusecliftarum c.68. quod! |putantpoffe hocad verbum intelligi;yabfurdum exi-|Covra z.] dhtonc- cx ver.7.confirmat, e2" velitlis illu abijt foras extracusi-| — ftimantes columbarum venditores, tanquam do-| t« $2 [oo Da tatem , quibus verbis indicat Euangelifta Chriftum,| — |&oreslegis cathedras habuitfe. Itaquead myfticum| ^* | " : jantequam ex vrbe exiret , vtiret Bethaniam , difpu-| ||fenfum confugiunt, venditores columbarum Eyif- | "m ! tationem, quam Matthzus, & Marcüs narrant,cum| |copos effe, qui dona Spiritus fané&i pecunia ven-| - ib facerdotibus habuiffe: quáuis Marcus eam noa nar-|— |dunt: hienim in Ecclefijs cathedras habent, quam|. | caniot rct, nifi fecundo die, càóm Chriftus Bethania Ierofo-|C allegoriam & ceteri omnes veteres intétpretes fe-| — | qitaq lymam redijffet. Alij,vt Mattheum,Marcümq; con-| cuti funts (ednon fublato tamen litteralifen(u. Igi-| - Wt cilient, vtroquce die Chriftum in templü ingreffum| — |tur venditores columbarum cathedras, in quibus j V fuiffc dicunt; quod probabile quidem eft, quia quo-| — |federent, habuitfe credendum ett , non quales legis| | itfn tieícunque Ierofolymis Chriftus erat; templum fre-| | |doctores; fed quales ciufmodi rerum in foro vendi- f |quentabat: fed cft di&um absre, quia Euangeliftz| — |tores haberefolent. Curergo dicetaliquisnon po-| dic non de quocunque Chrifti in templum ingreffu:fed| — |tius dicitur nummulariorum, quàm columbas ven- | di(t (de co tantüm loqui voluerunt,quo ea, queloquun-| — |dentium cathedias euertiffe ; càóm nummulatij po- & Iu tür, gefta fant; vt pueri, quiin templo erant, accla-| — |tiüs, quàm columbarum venditores cathedras ha-| - l TE Imarent Hofanna filio Daud , & facerdotes Chriftum| — |berefoleant? Refpondeo voluiffe Euangeliftam di-|: 1 vtf interrogarent,vtrum ea,quz dicerentur,audiret. Ea| — |cere; quod erat maius ; pratermittere, quod minus;| indimid autem non fecundo ; fed primo die acciditfe proba-|D |in nummularijs autem maius erat eorum menías : 1 ia bilecft, cum pueri adhuc clamarent Hofassa, quod| vnà cum pecunia, quàm eorum cathedras euerte-|. decu primo potiüs, quàm fccundo die feciffe credendum| — |re: proptereà menfas, non cathedras dixit euertiffc. hojic eft. Itaque D. Auguftini fententiamulto mihi vide-] |Merito mirantur multi; quomodo nummularij , & | &nim cred tur probabilior. Scribitetiam Ioannescap.2.14.15.| |reliquum hominum genus auariffimum Chrifto| — — )l jimine fimilem hiftoriam; fed vero fimile eft, quod Chry-|] |non reftiterint.. Recté Hieronymus refpondet , ainj| ]. foftomus, Auguftinus & Euthymius exiftimant, fi-| — |Plerique arbitrantur maximum e[fe fignorum, quod es* La-|9.6- | d : iflilem effe non eandem, bífque Chriftum é templo| — Karws fufeitatws eff , 7'"54 C4tus ex vtero lnmen acceperit, ä::ïï;ï | fever, . vendentes, & ementes eieciffe. Cam autem in tem-] iyuvd 4d lordanem vox audita fit patris, quödtmwj?gwm. $ " Ciftone 1 Plum dicitur ingteffus, prima p'a,lls-t?mPli intelli-| — |fws i monte gloriam oflendit triumphantis, Mibi inter om-| maximii | fille, vt Igenda eft, quzatrium , & porticus Salomonis ap-i fia /ïgna »qua fecit , hoc videtur mirabilins e[fc , 7uöd vnus| C hrifi u | frinus [j pellabatur ; vbi docere, & ambulare folebat Chri-| E bomo , €27 o tempore contemptililis , eg* mtantum vili, ;f;ulm | . (line f ítus Ioannis10.23. Isenim locuspatebatomnibus| |v* poffea erucifigeretur , Scribis , e7 P barifase contra fe (a- mzïïï- ( an K dicemu; A&orums. r. & .. nam in reliquas duas templi| — [wientibus , 7* videntibus lucra fua. deftrmn , potuerit ad i, 4 | cimaor partes, non nifi facerdotes ingrediebantur, vtait D.| — |vmzts flagells verbera tantam eijcere multitudinem, men[aJ- | ] Yeréelon Paul. adHebtzos 9.6. & 7. Inatrio ergo tcmpli &| ][que fébuertere, «2 catbedras Cönfingf"a C ""'li*?fzïff" ag | ( Wümate n vendentes, & ementes verfabantur. — Jrrfnitus mon fecifet exercitus: Igneum emm quddam,atque| —— ] i im &f NVenchintes,)j Non poffumus hunclocum meliàs| —|Óderewm radiabar ex oculis eius, C7* diumitatis mate[las lu- 7 H Iacul;m cä quàm Hieronymi verbis interpretari, Erboc,inquit,| de&bat im facre. L us : M. Ts tem primo. (aendum, quod taxta mandata legis angmfhifemo im 1. Seriptum efl.) Quod Ieremias de hominibus | l i æ[c- 2 orbeþam:m :emplq , €? decuntiu Pæncng:onibm ju; Íui temporis dixerat , ad nummularios & vendi- L. &gva:l n glæorum illnc ?afula"conflumreinnumeraäilæs immoelabantui| — |tores columbarum accommodat. Simile excm- : f reweuätatt L,a/iiæ, maxime fe/iz;y diebus taurorum ; rietum, birt ,;,,,5 F plum notauimus fupra cap. 15. 8. vbinonin terpre- : : (m nus,q Jpanperibusyne ab[que facrificio effent,pullos columbarum,e7| — |tatur prophetiam ; fed ad perfonas fimiles accom-j ' fmac.dl turtures aþzl'rmtiömg accidebat Plerumq'ue, 'vf,qm dg[ong'e L^ todat. d a k : mzjïtmbg venerant , non hgbcrmt villimas : eXCogitAuerunt igimr fa- ;136. Exore in;em:;m ) Dubium, an qui clama- cumäeml lcerdotes, 7uomodo pradam depopulo facerent,e* omnia am-|. — |banz, infantes omnino fucrint, an pueri jiam gran- | ,. ] H'S ä i malia, quibus opus erat, ad [acrificia vendebant,vt e7- ven-| — |diufculi, qui; cum turbam clamantem audiuitlent; | m Oiti-.amv derent t.on babentibus , e7* ipi ruvfam empta Jefeiperent, | — | Eofanna fiio Dauid , eandem cantionem, vteafolet! — | '«:Wï"mäi[qr'quæ Ha4nc j?repham eoruts crcbm-vemmtmm imopla dif'ipa-| ztas, imitati funt.. Hilarius auctor impcrfc&i, &| | amtcïp bat,qui ind:c'gebant famptibus, «* non felim bofliasmon ba-] — |Strabus pueros quidem ; fed non infantes f uiffe pu- eïää? Oä A tant. .Chryfoftomus, Euthymius & Theophyla- &us infantes; quod ego multo magis probo, & quia: : diditisipppue ia n bebants fed.ne vnde emerent quidem auei , e7* vilia munuf a. Po[fuerunt itaque (77 nummulartos, qui mutuam fell. - ia s MP aE ( 2 — 497 €o , emm Et, vllam aQ'ïu-l | e it, * a e ,re,.«..d- le de- E & bc iCüs 1 ma S I. ; an ha [etlc, llll turo .hrl. X it. rdm hæ, cur lus nsC€5- TE X ! .th fru duln.fgö 'dumrudc s efs ue- A Pa x*-ra.fc ïumdmonoülnon &P oEalïs fe-qum TEU A Ignor atu a og € |gOs ign 'en ur t| J Ore us,qt nfäereï;iens ngqfed tinu-taïe r T Hix ^ teïggaïofe&nä idus u äberefäiebïn ass iben. ; r i E : * . - . r : MAT ;ba*-dls» Hito ivine fru dluenoh díe aonehcanfö uien M CL' i&l al '&ü HC[ ere m. m 110- CA .QC'. üt &er q-— N uia VChrns- zi i habborfeu&um dul Eueng s A ress m Chsi | T : r*e | et ar 1'-Ll. C n un-.V.t' RH ibo I &fäetu u ber d ue In, ita 111. h f5 À. fe et, C ftu | ET t5 : loq lm à eq m m lonu in itro er d retc er « f sauge ev re c&at | us n ho vt ftio m. bi ar ea abe d- -?'".c!-*' SUBE aläïcäaewï;crfäaugi ?um;ofcacuf;quäuthzao aäecla;mqïon nenad. ^ — a Íü ea m »P: e1 e5 ib. AE t ös». : .' k " fna-n C la th.lt , .ef. fg 11 & V u t, m j 'lt, u. . ; 16 d : Sc .d dlx am d L e 1 1'* a 3 e, 'm- [1 &u re . lx et » ,.-am,o O. de 1 u Y n n LOI u lce e "uc O*d- a n 96 .. glol*uiae I.g-ï lapi d'ïvoggmerpcäisaäu 8. Aïlgä?yfoüävf;&dl;lcdgdfrtïmpuünïæ lmppælï.:c : 4 iiti :q 1C. in línoo. )p (Lu p ima p»-'m' uxo' xcul i on n —— rift & an wer ]np deïn.leln) i alm nte cC iftir llo'*oïl* 4 te ne on um i. lo s id Ch anuc' K x Eo bi a&. Pa -nf'ä'dc* B& exi aurb'uet : ere rei n àt , bat fter g* ifica d bi ) IN YU s in : Oc tes o p ra"e;* eb bo g « :O y 'atu ! l ü/i-eS&npls ""fxï" CLIcuvdaïCgotncm& ) ] ign aP-ur dems ide O1 ,rl,æ.sP O eq ft, Ire n E Id 1 lo rac us | » t.t,u u 1 | C« ta , la * d H fs a E L O t : N äï?e i "recüäelw n men jer gffïldefïic""" od x ao q"* li " fene;muïp n 35'*"'0*:13(;. xi fe i u n m er r à j ru- a rc [j ere i dg in nä W?Böü?mntï&jïi'h X Perf. cO&1 la leelin CO fCPiuS 'Okus "nf 1n dG.f-tnt- q'xuln ha Mg wfcadam netur*oligr?lü Sy ru' ; ,,m'um*;amïw, dem da la [ita. em Cut D- j?r- M iu - : um emp m ua er um Hi ur a Ue:v, 50* at u fun m asf id exci m dej re cip 21 Ó di tf itbu. Xq er d & -I,C-taï' ini it|. o -- ftalï-enwnaærc: D p ded n o ursa:amdmz, Mirbons iem tl al : us. llaf s er'*cco- u d 'Ca.cïe» ma Eu A ia inqu x | WW,,,MMM jalmorlþ... Tlln.deln im g e ls uit m) V A q re- | f lil dæ t ,fuey lla 165 , 1l nun f a' l" i s | . ii ; bi pp nt feq icun a ius. am Ip u "en nï-..q *vl thu, ea nu 13,1,; ra M : s Ev p im imi orai hui Na te : ifer Wfe 95 * 2 in um 41 E | t p 4 ocHs D etem ag tl init b : 1n Y n : .at,. d " 174 te in V se u . de : AT nf*'""'*'"'*"ï*'äw'x j & la Goiï(?t*v f5qt 1mlïæu1nclar d. e um ;cnlæ &ufntthæctlul äD«qüfï dun:; ""qbobelyat ini : " A : 3 $w v GT. . M b - 8- -a'**ü*"'»*'im*w | ui&ïus emsidiem ieährlüm 'dïli&u €rdott10 äluäna C fä MaMyiïfchræPcadnï?d";n P a; hj?"gu";ccegaf* ,,;,,---2;-:6.5 : u re n eft c bi di fàc É f-ic in f. É s m vt cam :fe d. Mb *5;[8 fcc ltO ce e. D fi T t. Q.-. : m i an bO in ue . . Lu uit, rez ; ed,lneddm : 3;-;,&:34'44 v n um tiz P ipibu era tlæ.' üur lf' t ar 'IC . Q a";- d ^ q quae vin ca 'er.'a. f 1 946 :.'»'"yxm— üz'tlhu and pen erat . cipi um ellten hll&liqubi- ga'rmqtllum etf a um* ænltq rem z'.""þT mat ltïv .k .,,- -W,Pn. * : .. '1 : O : Á m : e .- r ; ! : $ x* 3 " : ».,ï:.:Q?,. :*Vr Otiolgauld 'llif' )fil' I5læ fälerc ,aufa, ä&ld ;'xanlaln nlfs 5' E2P€Za7.-;itd P g,;dï,-fr:;t qlu: Hlä Syneabaä : HJ.X.-:. 'ï:- a í ; : : I r r ls t c -- e : t ce à Po' V ,'. d n u re 'l c qr : r W. d O 7^ yel va fcfl.de "r Be au Ía ca & i ne f4 u*e-am' m ? fe | o.; ' Bs De z/ reli ibus n FA 1 -vin m '-äu. , .132-'0? dixi 0d ;l o em n IIO,P. 4l Mitty ur. rv ul.ue, tu.ïeï ret, fe :eu nc ti, cd".caP :";*. en "go erg ter no u r . " Li!iæmu tat Eeq llq ide no Ice m '"ln:, um fect tur tAm H av-def l. ve us Pa; et?'«.. B 234 hn A. d rc,-av & ddi eu '--*iu, ?Or er ab wO [eus f4 '"uen uo €i dum m & la uferet r.""f'—ä ! .,-;g;.»mdl,, ibis, OS iit a M 'et YÍpit r ec pe e E lan m ex fuc O ge fru bo "Ifu gM: Ua J nfil u tia ra Ícri ret vi cto icu cop Us. Q',sf-uf m id pe 1124.(11, 'ent im ; re T co iftaq er us vt be re au di The ud tf'.n, m ue.ita op da -el.-,,rl'*' du ufe: ius '"X li tc-n? ; .ha,'ca iffe Iloq-o EU no äq fecum o (t v : f and aog ; ge ifice ui od ibi plüaonþq-u pur, .€o qu lia D :52 are inor E p ?'?r-us, ddæïsm P tvi- e. 5 la. s ilis, hr 3 nd, a q O'feD EL r 1 hoc. nc da "en ca-d ant.- tC-w"*" J, v,*:x'./ 18 ril/y?rejqu, C co he »-"1,', s) nei Ch qu * : CO i g« Cr .rc $ Ia -rse À ret ; I Itb it f pi ln :go erea pr fen bi nan um Nec 'am au lus « usl rop nt; 'cil fu "it ufa| RE um EE E ee pab im re lti| $ og r s d P ii oc j g zwex »1* Vs it Ufe' pro n pr ro ift Ipe 'l'et'*u'--* | abr r mD LOP nt : tec um idu on i c eudi i 1c ffií d d us ius ep cï—--*al ni nm-cl"w 1 cet. n"f-, P-,;a n icu O1 Ro re Ch, : inr di c m P é ue 341 PA 1e: at EC oc e nim . er o yn in t s ,yna- | C y n us d, Bue tai T i n æ,n M r re lus . e fia : : Ra dl[Eu;I;c thüoiulngltïabqüöon«1 culïellet Mi vobïcat : g&?ruäüïdcüifïcïiïegn elolulffcs);i;c'»'; r ! W BL : ':n »n-;,»*.ï;'-- " r5 * r ',r..-;r 1gni $42 Y :'€ - 1r/ äïis ïef(&ïent'ga : &qud;tatcfulfäïmo "efllïjc—ï,ä ïlï'dc?cusquïa -&,hgin g.ä&äeo : I:üm claragngfïha JoG TL lm t. VC 3 g. ? lu n on vt iT Ifru i,af* re n 'anti dec Bc nO.'dO"* ; lctal | lac nic , D ifle ob eH x no Y 11'?; m ; .fu»-,bo * fpo dta: s a jftüs 170 dic E TS m ff ta in u lent Íed, fu -, du ini * af og eip :fe rbi: Aum um-[tü eta; -:vv'!:m:'üj-..-' | " 1d. ny 'Cc an ln E] q ,.f'.;, À en 'f.e 're u-:*; . : l : 1- : .lag R : er * 1&* ! & i n d b—* ^ : icrolädlfilï t*&n.fre.nt cxifim us *cfuflAug- E Homi pe Ya gcurïleZa — " p x "h ï:cauiumbile -didi * - iM an d EEE ngcar"igefnc asl r'*lu*?f!s 'cfs-ö ; qu vt '..«1"."».3[*,*'..4"-1 Ípit l cre '*'Cr. ? t CR m pus ; t R . '.CLO:-. 1 : : U5 Ü rl hOfP 1(;3-'6(1;13 r L nt; ?-1 e.irmïtaztla?nal'um Pofï.C! ! du Ws m f illo' rüm ar m ï l-mlco Väcbe bcrc. '*:'ï;uvïa'rï*,'wä:x niir?n M ) SutiHUIndl fClO ellc 3 vrthrc;ïi i "mga&gäo fa&u aumantuö "»æ In on : sha goga TM lam v mat ec , Eua*', 2 ch "1.,"» I5 i ii dm'tu, Ha : se t Sy i ; l'.lv 3 MW," la e. F.r ln Ct lus :' g &11' CX- ! &ulA : na i 1 | Sy C 1 e v : t um in | us et Ej um er m um bllc'ffrll d TO u.S"ï*ta-: | un en eo. Cus . ha ilis at ; tv -m.i-es— *f 15. 2 ep thy lon ba febcomlxln" | gog (lu'ne( 3 m'am * fse: M i ,..IPOV æ e5 ac Eut fti Dro uie hat ft O '*111,-';;: bac. ; m , &u'ti on € jer omi ce o- x T fe v ne nt qudc : in »no*.hfy; fe ere cui-| IN ba lui a fn Q* b du--ef & " b £ -ziïïï**"wïr".öï cafio t fe E? al it AH C m; ab doc a7]. bc 'VQ- utr re;*?*mP Onallt es ; on n*t-,- e KE : Ca. V-bro' &V'an éu 'tl!:-r', nem h « na :f ere. ne.-c;:'* t!?.»s n io ore n ebe ben&r- g m xile, li d et A fru ide efam fam 24 l,ls"'-d: C««*d—* dic A. .Fïfifc b fua d e d ftug 5 xi S I iam t i Va ei ul2 . 8. ipu 10 ! 9€ us. d p u ar ferre BN 1173»[. | *..,;gg.]f'*"l p Es n Si. O th n à 3 ln .uS ha —" , C a . IC : er c". l na / u & te C n : à — n " Itio Ui D €&Cfal€1f'taln Od? Cul?'cd : ia ote FF uelnlïn, a fac enlmres fru&fuï'ade tem rpu as tenom wl;!fm* ,;«(»-- 4* C nr ' l i. 00 - c i T* ' l r4 O z t , 2 x "1 ;"L'.M.?'" 1 lc o . ; tu r ln - di-q i d n 1 ii y-;; q- & e ^ C e : 1 ta E s 2 ,,;.ir**'*,y;,,;(f dx m nrurllv Ba acce lnaduæ lpalemäaflodend E . fru aop i:h?dgrbpor Vltïss 'tolun 2o. | n on ss fazty oftc hr rcus| Ferpt | É entto 'ete pv ».:m'*.,,r'f* " : V.nal fp nd ii on ifse , & ol je Tatcu -f.te,g; Y. ann be—is.e pI ; yt ,;L«'*.; : , c te It; f ibit À ln | tcr am o no m g ^ T iam fta p m 'an ; Linf lb; es. lll"ä F d o an'n m ,,f;;'v'!"i, ptit, ria um e æ ta t : MA r. dlx - gU ; | o ve,;. it : at i " xacultcnfäui*'ïïc*tï ixnïfaln'u&uïvtfnl";rrc 1 ïïne-srotaäicqu 4 — n» ii m an tà a,ïqu - 4. , In, 6e 'ftls»--or Ues b cc ;,nc aci Á n T lg lun IUAN itai ne uru Íset; ]Lh 1c ff., tal. era; fac : ( ,*t-'-":, » ) lS; juin i. m 1 e C 'ret ore ul e iles T. 'M ul | &v enti *dlu-n'«" (?cülïï on uanä-h&rrbor GP -'ren-ï f eril um u C n n E AL TC [e) : ft : — g lu EV a à ll. n S X 0«. na ci b llv ; j » /ih (2 em n,/vf c.;;.oa pu te (Lufseï» Bof ,a nt; fi-i | ""' "m ,ftfc.lt- .Ef niís 'tf-:lnus,v eít. fiui áar liamgerechr '" ( i Iginucofuïcclmirmnquæ m a'ïnïn'habo*r T m nonxö'ücij vlïfsen?au*?kcvqanqïl&u tarbor w*" 1135,*?,,gm' C-IIMartæflu, Chlïl oui fset , m r cfs? ,,,-;573&*;'::5:' : fis qu res ng idi uru quq.' i »S 'lfml E 1' ; : C V t " jf itu terp m gev ma e, : d :.,:sö*']',com' gl in odu lon«nc equ n m | : m*'blt dnqu tT n | L Pal D cu ]ue am -.*SCW Xamï"'i £« m. " ü€3.., $ q N V- | : qaiïü-«ä |» har äätq Es eft. - p ec . ï n , — dic: : r;:'-"ngï.* 13& | | ':;':Jï:.'üs,"flï;*ï' ï ;3*':;&2:*1&::»7'")'; 0f l:]li'ï'p'*?üï;'"' | : T ",;;"5*:";] u-"-"*j;;s;'fv/-ï :/*17 Exo.19. g. /497 IOAN. MALDONATI COMMENT. 498 | ao.Etvidentes Difcipuli.Die fequenti , qui tertius fuitab eo,quo Ierofolymam Chriftus ingrefsus fue- rát,cüm iterum Ierofolyma Béthaniam reuerteren- tur,vt apparet ex Marco. E DUeT um - a Etnon befrtaneritia, q) us d'yaxejti ]s & non dif- Hsx0.2599 | Iquod in ficu fa&tum eft.- irritentur;fed alia propofita queftione vult , vt'eam foluentes ipfi ibirefpondeant. Namnon poterant refpondere baptifimum Ioannis ex coclo eíse ; quia omnium teftimonio: conuicti fuifsent confiteri IChriftum non humana;fed diuina poteftate facere, quz faciebat;quia Ioannes deillo teftimoniurn pre4 buerat, Ecce /gnus Dei,ecce qui tllit peccata mundi, Yoa. folàüm baptifmum , quo homiines aqua baptizabat, modum nomine circumcifionis tota lex Moyfis in- telligebatur,vr ait Paulusad Galat.5:5:7e/fifier auteps vnmer[a legis facnde; -7 705 confequentia poftulare videbatur ; quiaid ver? ref- as iamagere voluerint. Parabola ; quz víque ad yerfum jz.extenditur , facilis éft; Homo ; qui duos iabebatfilios;nó dubium,quin Deus fit. Magis du- nátüralem legem iufsus in vineafü3 Tabora naturatem icgem mulsus11 vineafüa Tiborare re légem receperit;atque feruauerit, «s [ nlasà Deoin vinezim ircjid ef legeso ferüare, ref| »ódicfe iturum efie, Cunfha,iriquit;nme locurds eff. D. inlege præcelpra*f??mnt-lta-Orig«?-*rta&är'ü"in Matt. 18.& Athanaftus queftione 59. Chryfoftom. au&or limperfecti,Hieton.Beda,& Eüthy.hoc loco. Ciete- |cepxaueritis,vt folent,qui dubitant apudfe in vtr&-| que partem argumentari. Ita A. 10. 20. & R om.| Non folum de ficulnea , p;,'yæ G lüe euxiic,non folüm, | 24.-»Izzterragabo e7 eg? vos.) Non re—fpödetw Chriftus| fad queftionem facerdótum,ne audita veritate magis| - .29.Baptifmumautem Ioannis vocat Chriftus non| íed omnem eius profeffionem , omneiníütutum,| omnem predicatiónem;atque do&trinam;quemad- C rurjus onyni - bomini cireumcidenti fe,quemiam: debitor . eft| L- 27.Net tgo dico'z)bäx&.)Nonlrcfþoxidet,üe*c C*gQïfCiö)i ficutilli dixerátyneféimus , quemadmodum fermonis| U Bicdtisrodifccac s i £f N ia um giy-2ieipos at — st n o Neq d ia ii n reurt o neameió um r x g sagpesisog dopiiento 1 »ium;qui duo fincfilij. Mirüm quanto confenfa ve: p P ï*ä: rreb g n N TA ; 4120 Q^ Dhelmciodi rerey mterpretes duos filios popilos duos Gztilem.|. &Tüdsicum fuifse. dlxmnt*':,qwüï*? riorà Deo pei|e iborsre refp T déritfe nolle;quia ne lerem quidem natüre feruarc| Contraludaicu:| - Á . |quód,cum legis'doctotes effent, precedere debe-] . xent;& non Íolüm non precedentfed ne fequentur| |ferefporideruntituros efse , id eft legis obferuatio- lérit[e nollequia nelegem quidem nari 'det ,. quod facerdores refpondere holuerait,do- |voluit;poftea du&us paenitentiain vineam venerit| - |cé id'eft non folüm nataralem: fed Euangelicám etian | ; Lm"o:ft;ibu,s)viïri iufti. Videtur enim j-'C;hj;fifïuS non tam de vera , internáque iuftitia, ( etfi in Ioanne verit- Íima fuerat ) quàm de ea , qua lfacerdotum 'rebus externis , in habitu, in ieiunio , & alijs eiuf- eft obferuarelegé, non verbis, fed fattis fe nolle ref ponderunt,qüianon obferüatunt: poftei vero Ioá- | nigexemþlæ &-*p*rc;&icatine*-*cæmmmj-*,du&i'*pæni: | tentianon folüm veterem legem feruauerunt : fed Euangelicam etiam receperunt;fecundum facerdo- tes,Scribas, & Phariízos;qui in vinea iufsi laborare nem; & quidem feueram ; atque perféam pofite- baritur:fed reuera non ierunt; qüialegem minime leraarant : neque Ioanni ;'de:quo Prophete locuti fuerunt;crediderunt,vt Chriftusipfe verfu , & 53 declarat, quod etfi facile eft;tamen folus; quod fcis, inter veteresauctores auctor imperfe&ki animaduer tit. Credibile tamen cft,& neaboomnibus antiquis auctoribus difcedamus , pium'exiftimare etiam huc] Chriftumrefpexifse; vc Gentilem ; & Iudaicum po- cani , & meretrices Gencilium ; facerdotes 'veró, Scribe ; & Pharifzi Iudeorum 'exptefia : imapo] cíle videbátur, & videmusalioloco Chriftum fimili duorum filiorum' parabola ^Gentilem ;« & Iudai- | cum populum fienificare volüifse Luez15.20. —— ( 31 Publieaniy €7" meretrices pracedunt: vos'in vegnum| Da.)Videtur Chriftus his verbis indicare'criam fa- cerdotes; quibüscum . loquebaturjin reenum Dei tur,quafi Chriftus fienificet non eos' *ä&i&cm ipfos, cum quibüs agebat; fedálios tamen facerdotes fub Chriftus voluiffe: féd potiüs facerdotes in regnum| Deiingrefluros mon effe.Dicit autem publicanos,&| meretrices preéedere;non quód illifequantur: fed| quidem,quemadmodum cap.8.1. 1. dixit, Multiab| Óriente ,€7' Occidente ventehit , 2* recumbent cum JAbra-| bamyes* T[aacyeo* dacob in veguo ce/ornm:filj antem regni| äci?ntur in :emäzg»: extem res, Adde , quod, piü fallogg | fenfus huius loci eft ,. precedunt vos in regno celo-[. rutm,id eftviam vobis oftendunt, exem päim vobis] Præbent, ficut verfü f equenti explicatur ; 7'es autem| videntes net pamitentiam babuifls poflea , vt erederetit ei: id eft cum viderctis publicanorum , & meretricum| exemplum;qui Toanni credebant , & poenitentiam| sgebanc,ne cotiri quidem exemplo prowocari, m | [ ptérea, vt opinor,non dixit 7j Baeiefe 18 Bsl m regno Deifed & 14 gaci elay 1 63 in regnum| p od u UL r o Std du v ( 3to — Fentt enim 4d vos Toannes, ) Nunc refponz cétque Ioannem à Deo niiffum fuiffe , proinde eius baptifimum non humano , fed diuino confilio . In via iuflitia.) Hebraifmus eft; npty qY13 id efb| per módum iuftirie, iuftitiam pre fe ferés habiuu,& dpi)h-iunc fola iuftitia effe videbatur , p'o*[ï'ta in folis tü probabile eft ex verfu.;r.vbi parabola concluditur! modi duos filios duo hominum Iudeorum genera fignif- j . [care:primum plebem;& publicanos; meretrices, & 'ap**ï*ccäfzäwääfqui'iufïi àDeoirrvinea fualaborare;idl pulmh Qbfcürä,'& öbliqü&GgfhificaretlïNäm' publi-] . ingreffütos effeiquéadmodum & 'Origerinterpreta-] fïäem'*-inmdi,;;ütngvg ait D.Paulus , plenitudo gen-|Re 14f .|üumintrauerit , conüertendoseife; & inregnum| —— ^^[Dei ingreffuros. At non id mihi videtur indicare] [ credere', aut paehitentiam agere voluiflis ; pro-|- m Trrrm n dodiii) [ncgied "m felirin tuit pdt cad quæfh'om DICCatur m B n volux] fieth lull/]/,!ig Lal 4 ï'c..u.;o. Tieam di itiam (ü j.mOdO P! !be Do;m ( Qu Qg trj2 v iQont; m NI quàm | Wt d TIemdme n d V fiteis MWC& )m'mm Yi utd TP Cmdu Vide omama RUT Otes Q *W l ! i "^ : , V i:!??'.'(.'s ial * UI UAR Id '1 'Fn,:'"y?'- ls ! ) .,..;g;x;m,'iiw: ï*.4!*4'ïil?'*tvo Yrasn R QAICE [2 "CHHtbn a : Ü 'wiihas v ' : l rdeliansioe qyeb m**j * l 2! It * b B^ Nv ZÉ *QH C'.?) q-&ï&.ï)x'j:g l ] E m r Aanei » 4;';33:? k!'h.;..llg L , 14 þ. nins L. nom 'laiïus , Jïhïlwkx M " dordie , &ürtem - ï-; "ä"x'.f:ï""; * * H i IVl M u TAE Ulak , 1 ! Mp n h T " ! II "n 1)??!5!'!? n hg u 9».4.3?'47?! 1.7? " " * i » ; j 4 ' "PPI Xi Ew" '''''' «t ug-g;n "o ::azuuui, l Eu /""'/"f/l/ li "Wi ?3'/3; f m | . ) l Ll (i2,4 ï—ff.i.uwz: "a A LP , n P ial "ü m ï j!'mü"'bh MVV """"" L * H 11 nl - l m "u 'ï;..-ï) 1 Dïo ^ VOv 6"2 vl' * w m MTM "P £ 10 09 ^ d u r / p il P L "h. " n'i'*,?;-.yy — MALDONATI:COMMENT. - jo modi , qux füeruntin loanne hingulares ; & ficutc. : , & & angelorum:caftodiam interpretantur . vt Ori-| t.18.dixir venit enim Ioannes, negue manducans, nequebi- — gen. tra&taturin Matthaum 19. Ambros. in c; Luca bens, 2* dicunt,demenium haber, Cum ergo cam iufti-| — 1o. auctor imperfe&ti, & Hieron. hocloco: ficut tiam Ioánes pre fe. fcri:CESCIUatn*faCCïrdO*ïcs autíolam,| |Píalmo 79. 1:.. dicitur, 7f quid deü "'".xlfh m"friam aut maximam.elfe iudicaban&excuíarionem nullam| — |ewe , «* vindemiaut eam ormnes : qui pratevgrediuntur|| habebant ,-quamiobrem illinon credidiffenr...,...| — |viam? maceriam enim cius Deus. deftruxiffe dici-| -. Fidentes.) Pablicanos; & merettieescredere, vt| — (tur; quia auxilium , quo cam protcgere folebat;| Paul*lwanæiöä—ipQü,limus 4 Eiathym. hoc locó in- |[atque tueri, retraxit; & ab ea quodam modo d.ifcciïfï ! detptetiititeomoon. - 1020 bt ht orr] fit, vt dicitür veríui 1. Dew wirtwtum, conuertere , ve-t - Necpamitent iam baborftis, vtc rederetis ei.)Duo Chri- Jpiie dec&lo,-eg* vide, «* vifita vineam iffam. Ahf [e- : ftus in (acerdotibus reprehédityincredulitatem, qua| . |pem nomen Abráham , Ifaac.,, & Iacob; quoIu-| n no IO&,&;BC non cre di d-zeruntï&.p&ftillaciämaac? ^ddai à cateris Gentilibus ;;H&jnguebantur 3 eifedl* | ique obítinatioüem, qua poftea quàm vidifsétetiam| |cunt , vr Hilariuscanone .22. . Alijlegem , atque] publicanos, & meretrices credidiffe, crederenolue-| — |precepta, quibus Iudzi , quafi certislimitibus con-| Irunthoceíb;quod dicit, secpasareriam h.al?æijfä poftea,! B |cludebantur, ne quicquid liberet, facerent; vtlre-| id e(t, necpoftquàm corum exéplum vidifletis, (cn-| — |nzus lib. 4. c. 70. & auctor imperfe&i homil; tuiasimuetesoidiscot ii — f5o. Torcular veró plerique interpretantur altare;| at "Hliam parabolam audite.)MattheusChriftum in-| |quod vidimarum fanguine, quafi muftoredunda-| — . - Ittoducit ij(dem facerdotibus parabol$ proponétem:| — |bat, vt Origeucs, Hieronym. Beda, Euthym.. &j Lucas veró c.20.9.plebi, cepininquit, dicere ad plebem| — |Theophyla&t. alij Prophetarum fpiritum, qui quafil párabolam banc, Faciléà multisca quzeftio folutaeft) |muftum feruebar, vt Irenzusloco paullo anteno-| |Chriftum facerdotibus in primis, cum quibus dif| |taro, Hilar. Ambros. quam interpretationem. & putabat, par abolam propofuife, fed quia cisgäjfufa ,| - |Hieron. approbat; alij Ec/:-cleiïam ; vtauctor imper- & audiente plebe propofuit, Lucas Ícripfitad ple- — |fcái; alij bapti(mum, vt Athanafius queftione 49.| bem dixilfe. Cateràm , quodin.omnium parabola- C duod minimé omnium probabile eft, càm Chri-] ram explicatione folemus, id cft hocloco memoria " /ftus non de Ecclefia Euangelica, fed de Iudzorum| repetendum,ea;quz quafi neceffaria, & propria pa- — loquatur Synagoga, in qua aut baptifmus non erat, rabolz membra funt;ab ijs, que funtadiuncta, &,vt| — |aut non poicrat per torcular fignificari. Turrim ita dicam , accidentia diligenter diftinguioportere| - autem plerique interpretantur templum Icrofoly- In hac igitur parabola,que víquead verfum 42. tra-| — |mitanum , vt Origen. Hictonyrm.Beda, Theophy- ;&Q.CUI : (CX mlhl Pafïcs PïoPmæ CiTC Vi-*d*entLïr, acne-l Ia&: Eu:hyln. ghlvrbcfn iPfaüïïICfO[Olyl-nl.ktan'ä:mi ceffariz, Prima eft,homo quidam,qui vineam plan-| — |quz vna ex parte in monte fita erat, vclrenaus; tauit. per quem nemo dubitat Deum fignificari.Se-| — [alij legis altitudinem, vt Ambros. c. :o. Lucz,| cunda eft, vinca, quam plantauit, quam Athanafius, ; " lauctor imperfe&i , & Hicronym. hoc loco. Quarta quzftione 49.mundum;quem Deuscondidisinter| — |parsfunt coloni, quibus vincalocata fuiffe dicitur, pretatur ; Irenzus vero lib. 4.c. 7o. vniuerfum ho-| — |Per colonosautem multi anctores folos facerdores, -:[minum genus; quodfi ita eft, quierunt coloni, qui.| Scribas , & Phariízos intelligunt, qui colendz vi- bus eam Deus locaffe dicitur? Itaque meliüsalij om-|D |nez , id.eft populum docendi munus fufceperant| A. au'&o'tþsviuealn Ecclcülaïnjnterpretätuf,i.n ,;(;ïLla i vt Origen.f H-ilafc au&or iüïp(".rf(f&i) Eüthym'. & voluit Deus homines laborare. Vfitata in fcripmris! 'Theo;,hyla&us; quorum opinionem confirmat,| metaphora eft, vt Palmo 79.9.Pimed de /£gypto tranf^| — |quod Chriftus cum folis (acerdotibus difputabat, &| tuliftiyeiecifes gentes Cg7 plantafft eam.Similis me:g?þo;a?f lin eos parabolam proponebat , & quod reliquus| « leftapud Ifaiam c: $. z. & apud Ileremiam c. 2. 21; &|. . |Iudzorum populus non tam coloni, quàm vinea c.12.10. & apudlo&lem c.r 7. plantaffe autem vi-| — fuiffe videawir. Ex parabole tamen conclafione;| incam dicitur Deus, cum legem dedit, quia noti-| |qua ponitur verfu 45. intclligitur colonos non itiam fui per.cam in animis hominum quodam-| |folosíacerdotes, fed totam Iudzorum gentem vo- jmodo plantauit, vt D. Augufl.aitfermonede ver] — catosfuiffe, quia concludit Chriftus vincam ludzis| ibis Domini $9. Tertia eft; quód fepem circunde-] . 'auferendam , & alijs colonis, id cft gentibus clo- lderit, qubd torcular in ea, & turtim zdificauerit; E 'candam, "f»feretur)inquit , 4 vobat regnum Deisc7- da- iquz tria vnam tantüm , vt mibi videtur, partem.e£-| — |bitwr genti facienti fruthus eius, Atque hoc modo Am- Ificiunt; nihil enimaliud histribusrebus fignifica-| |brofius interpretatur.. Locaffe autem Deus colo- itür, quàm Deum feciffe Ecclefie fue, quicquid fa-| — |nis vincam fuam dicitur , quia in ea laborantibus| Iccre debuit vt bene & cuftodiri, & coli poffet| — [mercedem certam vite aternz promifit: quemad-]. iquemadmodum dicit apud Efaiam c. s. 4. Qwid eff| — |modum alia etiam vinez parabola c. przcedenti de-| Iquod debui vltra facere vinea mee, ey' non feciei ? Propo-| — claratum eft. Itaque vel ex fololocationis verbo,| A«« Mfuitenim Chriftus ea; quz domini vinearum facere|:— 'infaniant licet heretici , bonorum operum me-[^"?v» ifolés,vt coloni nihilab illis dcfiderare poffint, quo-| F rita probantur.. Quinta pars funt ferui, quos do- od |minus vineam bene colant, & partos fru&us red-| |minus vinez diuerfo tempore , vt fructus colli- idant.Solentautem , qui vineam plantant,primüm| — 'gerent, dinerfos mifife dicitur, per quos omncs |fzpe cingere;ne aut beftiz;autfures poffint irruere.|— auctores confentiunt , & ex verbis Chrifti manife- Deinde torcular ad colligendam , premendámque| — ftum eft veteres Prophetas fignificari.quomodo au- vindemiam zdificare. Poftremb turrim partim ad| — temalij occifi;alij lapidati fint; fi quis ignorat; epi- jornamétum, pattim vt cx ca vinitor fpeculetur, ne| — ftolz adHebreos c. n. & Hieronymi in hunc locum| " |quisin vincaminuadat. Etfifcio omnes veteres au-)— — legat commentarios. Sexta cft hlius,quem dominus &ores cxiftimare hac tria íuam quodque habere fi- ïvin"ec; ad extremü mifit. Eum effe Chriftü ne illi qui- gnificationem. Nam fepem plerique Deitutelamd — 'défacerdotes, in quos iactata parabola cft, ignorare —— -- : T 1 potuerunt, — 37 v o ais E M s EEE s a ass m ]phyla&us elicuerunt, dominum vinez, idcft Deum | exegerit. Non: enim itacft; fed, vtdiximus fu-| .[buiffes tuncautem refpondiife facerdotes,quod Lu- Bo VR at M o ER T t " £ s M E' N I e $03 — étitia funt, & ad lignificationem trahi non debent;| nequid violenti,autabíardi dicamus , & dum nimis| äil*nülgärn'us,' fanguine m eliciamus;eiufmodi fünt fe- iprofe&ionem Chryfoftom. "Theophylad. & Eu-| thym.diuturna Deierga Iudeos patienciá fignificari] 'volunt. Hieronym. veró, & Beda liberum illis arbi-| trium relictum elfe, vt; fi vellent; laborarent;fi nol-| feruis abfente Domino ; aut labömre; aut ceiïäre;; jlife'mf ; fed ad explendam , ornandám que patabolam ! adiecta. Si quis tamen fignificationem aliquam cli-| ciendam etle contendic, illa mihi maximé placer;| quam Origenes tra&tatu in Matthxumr9. & Theo- peregré profe&um effe, quia , càm Iudzis in monte] Sinaapparuiffet , vt vincam illis faam locaret, id eftj | vtlegem daret, & fedus cum illis de ea feruanda € fanciret, pofteà apparere defijt; quafi peregre dif- non femper tempus fueritfru&uum ; aut quafi noni femper Deus à Iudeis bonorum operum fructus! pra verfu 19. felnpöf:"ffu&u-um;tekiïä pus fuit. Dc-| inde, quód dicitur, werébuntur filivm meum, nec| enim id ideo diétum eft?'quód ad parabole figni-] ficationem necelffarium effet ; fed quód effet vero] fimile iddominum vinez ; clm filium fütlhm mit-| non reucrituros filium fuum effe: & nefe Dei prz- di&tione coactos fuilfe dicerent; Sed. non dubito iftaomnia,tanquam de homine ; non tanquam de Deo di&a effe. Homoautem non potuitfcire fotc; vtcoloni filium fuum occiderét ; potiàs dcbuit cre- dere fore, vtreüererentur. : unrrod enp AT« vfiant illi , malos male perdet ) Marcus c. 15. 9. & Lucasc. 20. 16. hzc verba non à facerdotibus; fed à Chrifto di&afuiffe tradunt.. E contrario vero Lu- Chrl&us'c.ük:rat; ïn"iegz;rent, & abOmïnarenmr,' D. Augult. lib. ». deconfenfu Euangeliftarum c. 76. rcfpondeg h-ag:c verba, vtaitMatth. à facerdotibus ;da&afg xiïc:)(ed quia vera erant; & , quicquid verum. eft, à veritate proficifcitur; veritas autem erat Chri- &wu's ^ ahos dqog hgæïgähü&g Chrifto illa tribuiffc. coactum hoc videtur. Itaque probabilius eft, quod thzus fcribit, (tum vcró & confirmaffe , & explicalfe , ita vt (accz.. dotcs intelligerent illum contra fe 'ï?oäüi ; vengqug Sgnificare fore; vt Deus illos, taniquam malos colo- nos difperderet , & vineam fuam alijs agricolis clo - Ccarct; propterea Marcum;,& Lucam illa Ch'fl'&ö;tti- cag ait , «bfit. pes;torcular, turris , vt fupra explicauimus, domini - peregré abitus: quánquam per eam dómini peregré lent, non laborarents- quemadmodum eiufmodij b liberum cffe folet. Mihi; vtdixi ; nón videtur hec| pars certam , neceffari&mque habére-fignificatio-] ^ ceffiffet. Adie&itium etian cft; quód in parabola! . dicitur tempus fru&uum appropinquafle ; quafi| - cas fcribit facerdotes refpondilfe , 4bfrr,. quafi quod, | ;pdtiuemu-t.Hæcpropfi'äiiï fiabent; & neceffariam (1- À gis (cientiam profirencibus legisignorationem , vt |enificationé:cetera;quz in parabolavidemus;adie-| : t teret; di&turum fuiffe. Chryfoft Euthym. & Theo2] : | |phyla&. legantferre ïpefgl;mgmr filium æmm Gs admodum & apud Lucam c. 20. 1. legitur. Quod|. — |ideo dixiffe' putant, vt indicaret dominusvinez,| quid coloni facere deberent, non quód ignoraret| - Chryfoft. & Bqth'yni;.rcfpondcnf,hczc:v AT d primüm à facetdotibus di&a "Chrs jadiodum alijs locis eum: feciffe animaducrtimus. Nam Ecclefiam , quam prius vinez comparauerat;| nünccomparatedificio, quia Dei edificatio eft,vt| ait D. Paulus 1. àd Corint. 3. 9. & 2.ad Cotint.13.10;| & ad Ephe. 2 21. & 4. 12. & quos priüs colonos,nüc] zdificantes; quem priüis filium , nunclapidem ap-] pellat, vt Hieronym.& Euthy.annotauerant.Chri-| fupra ver. 16.&t c.12.3.8e 4.& c.19.4.confirmat Chri- ftus alia metaphora, & fcriptura teftimonio cuen- turum effe; quodfacerdotes abominati fuerant di- centes,ab/rr. Iraque nifi Lucas id exprelfitfet, hic lo« cus non fatis cum -pracedentibus herere -videretus; geliftarum. c. 76." aniniaduertit; reté heret; Nam quia facerdotes dixerant 4bf , negantes'id euentu- pis, quem ipfi edificantes reprobaaeruünt, fa&us cftin caputanguli; & qui ceciderit fuper eum,cone fringeturs fuper quem autem lapis ceciderit , conte- ret eum. Mutauit Chriftus fübitó metaphorá:quem- 'm, (72 fo ille, c k V n lapis, quem reprobaucrunt ; nam Latini vix i'talï Nuncautem, vt D. Augutt.lib.z.de'confenfa Euan-| - EU MVETM LTA TC R ETU . il'é: OL d 5 ; ^ ; rüm., quod Chriftus comminabatur, Deum illos|. Jmaleperditutum j probat id euenciram , quia [a- dedi córam 1efra À ir. & ad Ephes. 2. 20. nec dübium eft ,qum Dauid| "h] $, Habraif- /42. Nungquam igz/?:«f ) Exprobrat fäc&räötibüs,lc;i —— Hitfathm efl m caput anguli.) Id eft caput an.gulf. He- braifmus v m .v.--l—c, ver w N n H ebrmf - 1 rini 0002 7 dipi ofaion a idcsem;älhcu f du fndeiad 'iïih,mfz tUt Huncfmmïg : gt ia j n at a W»W .'Qämäwiim?g&sg Veiom lt a MC Aoenclem i d t 5/1176/. 2,1'4, (i feres 010f m o & d den p a E Tosvider C - Mif il Apud pf uvl s Nnm ecanr. E Y m ell Ril Qtar tï'ici'«pi'u:m prafens ponitur pro nomine vczbali',offï?- tbus iï;f "D ciam fignificante , id eft edificatores, archite&i , vt NU fupra c. 19. 4-annótauimus:quos autem Chriftus, & E205 rnini ante Chriftum Dauid zdificantes appellauerit, non [pet Septui cófentiunt interpretes. Nam quidam folos facerdo- Y Pllno ; tes ita vocari. putant ,'*'yt;cihryfpf'fþnï.' Euthym. & Val vt h Theophyla&t. quiailli quafi architeti erant veteris| Qu ofo Dos, Synagogz;qui cam zdificabant;id eft doceban t5zdi- YUOn Crtden ficare enim,docere eft,vtIeremias 1.10.ad Roman. Ts ts t*. 20. 1. ad Cor. 3. 10. ad Galat.2. j8. ad Ephes. 2. 20. "ID erererw ficut D. Paulus fe Euangelij archite&um appellat r. Nonyc di[r, ad Cor. 5.1o. Ita videtur hunc 'l'oc)'um"D'.Pgertus cxpor. t tf?mir;ä" nere Actorum 4. 1. Eiceff lapzs, qui ïäþv?abdtw ej/?zwa- * Bmifmus df h.u. bss ädgjïmmil?w » qui fatlus efl m cáput mguli.g Alij zdi- Mïmüitö i ficantes omnes Iudzos £en etaliter vocari dicunt, | UCIM d?*ï(w quia omnes , quamuis non finguli Chriftum reiece- l Ytpru Qhïf 1 tunt; hocenim eft, quod dicit reprobanerunt , id eft largiüg mi[in&ï? quafi inutilem,& ad zdificium ineptum abiccerunt;] üm l. T vt dicát impij Sapientiz 2 12.. Cireumueniamus iuflum, prürce STRQH jqueniam nrili e; 739&?! C ro.ntrdriæ efd o],-'er.fbmvnepm, iM IP | Poüo |€ impreperat m?n;r peccata legza, C infamat H nes petcatay " h.m'z'ommte rdepe l us w NT NPaxae TY n f., NE, i / 5 " d- á w HO lst us R " E braifmis quales multos lupranotauimus c.19.5. Ca-& conclufio, qua figuificatur abolendam Syrisgógáni, GU o s r d Mtcreanaee DRRT & Y ; y 1307 x ^ |nm : Mu l (N i. N P 1 ; * à , E 3. * ; fs H b NA !t ; : & $ 1 .[o AM As R B WU i D |I———ÁWUWET IE $904 — A d INIAMA 1 : Orquem dücrtimtg, r ewn ka Loïim,xg.m, tþis MT h?;. m nf nl« Esl ü/m [/ ] " [ .':;mmmytum zebpiddnap- sdotss Cl nzevgtcs,öc :pr.;bwmnf, kvb meVIXh'Z säæw ne " ; zrchztcfuavj s s JJueriatt d o * "s. 'cöantäïdif - lew Chi- fiws lapis . — d feripturd v appetstur.. i 1 fuj [ nj l &*» A. H ebmif- ! ingdlnoi Anes dias. | -'Cïlgn t; du tä Iludzi ad' ag 4 $3À D EnU. u I EE P h vv Yab dR As ]9.32.53. Terrib;quia diuerfos ngulo—sluaägcum, labíciffis ramis oleaftri farculi in bonz oliuz trun- cótinet, atque fultenra:qui fenfus à D. Petro decla-| loffendunt x verbo , nec eredutitsin quo pofiti funtt;:. exui deni ietiam fenfum viderux D. Paul. vfäcs.ums:e:iïäwg&æä * IGentilem inter fe ne&tit; facieus vtraque vnumi : & - Jrediumn-paritem. maceria. folaens 5 vt ait. D. Paulus ady .. [Ephef. 2.14. quam interpretationem omnesfere ve-| - teres auctores fecuti [unt; ; vt Origen. tra&tatu án| * IMatthzum 19. Hilar. cangne22. Augultinus in Pfal-] - Imum 88. & 99. & tractatu in Ioannem 9. & fermo-| - [ne18. & 49. de verbis Domini, & Hieronym. Theo-| |phyla&, Beda, & Euthym.hocloco omnes tres fer- Ifus videtur Chriftus colligere voluiffe ; primib quia fignificat feà Iudzis reprobatum maiore in honorc| lapud gentes futurum effe; fecundum, quiafignificat] fore, vt Iudzi ad cum impingaht, & confringantuis " vt f'lca.tiiflrd'eaädrai : —lei)ccfczdpämf F»Pck 'l.ot/?;derä ij!wjm, con- lfringeturs tertium;quia indicat e hocfa&urum lucrij|- vt ab vno populo reie&us pro vno duos habcat, id|. lapides extra edificid cxcare. Itaque qui minüs cauti int; dum pretereunt, ad angulum offenduat ; hicuq- - iriftum , tanquam ad angulum offendc-| - Irunt., Huacfen(um difertis verbis D. Petrus expli- |cauit t.epift. c.2.78. Fobie igitur henor cridenttäægïn 0 cres! Metibus aute la þ:?s,q;;ï repre banerunt &dificátes, f:c fæffm e/i f caput anguli, ey* lapis offenfionis . petra feadalibis, qui Le? atque connedar. "^ o cít tanquamangularis. lgpis duos parictes c:c')umgyu:;2 ^ wf Demino fdffuMBff iþud*.)*' 'ä'y'e've?rd æg-rn factaeft| - hzec.. Hebraifmus, quia, vt omnes fciunt, apud He-| : Ibrzos fasmininü genus pro neutro poni folet, quod p étus fuiffet. ts & Dei Ecclefiam, qua regnum Dci hic appellarur, Sc faprà per vineá fucrat figriificata, adgerites tráns-| ferendam: quemadmo dü A&orum r.46; Paulus, & Barnabas Iudais dixerunt, obz oportebat prismum lodwi verbis Deisfed quonia repellita illud r* mdignos vos indicas o jir aterna sutasecce couertimur ad gentes, Quod Origeucs - Jannorauit priüs de vinea di&tum elle verfu 55. loca- tam fuiffe agricolis; nuücautem non locari j fc,d da-| ri gentibus ; quaít priüs Iudzis propter merità pros milla mercede locata fit; poftca gentibus gratis data; Ifubtile potius, quàm verum eft. Nam neque Iudzi|. magis, quàm gentes, vt illis vinea locaretur, merue- ^ |runt$ rieque gentibus minüs, quàm Iudzis; fi bene |. |vincam colaerint , merces promiff eft, ergo darí hoc loco, aut transferri, aut locari fignificat; vt Facienti fruflue eius.)" Yd cft, quos, vt proferret, vi- nea plantata eft; &ad quos colligendos miffifacrant à domino ferui veríu 34. 36.37. Cum autem dicitur; " dabifur genti facienti fruélus i& , non quidem me- C |ritum, fed caufa tamen fignificatur, quam ob rem gentibus danda fit, quia fru&us eius facturz funt, id - Jettbene'cam culturz; & fructus domino redditura: lobliqué vero notatur Iudzorum culpa, cuius cau(a| i'fli"äf"aïifgïfätïir; quia nimicum fructus eius non fa- |cicbant - quod'an ad quzftionem de predettina-| tione, & reprobationc aliquid lucis afferac iudicent [-o£ti; certé D. Paulus eodem modo dicitad Rom.| U. 19. 20. fracts fant rami , propter incredulitatem fracti (;mr 3 mæmtemfa'e/fd,;, icwuccscoutanr ii : o P ETE OU 44 Et qui ceciderit [uper lapidem 1flam, confringetur.) [llad hoc loco manifeftum eft Chriftum duplicem pornam; alteram minorem, alteram maiorem figni- hcare;voluiffz; quemadmodum, qui fu permagnum . lapide cadit;ledit quide fe; & mebra fepe confringit: ifed multo minüs, quàm fi lapis fuper eum de fupe- Itiorcloco caderet; eü enim proríus cóminueret. Il- - llud dubium , quid át faper lapidem cadere, quid la- |pidem caderefuperaliquem. Hareticorü interpres cadere füper lapidem effe dicit Chrittum tyranno- |rum more, quafi fuperiores illo fimus; velle oppri- 1hefä;,*ïnept&1&o enim modo,qui in Chriftum non |credunts & illum tamen non períequuntur, hac fententia non comprchenderentur, & minimé du- jbium eft,. quin de medio fit fumpta metaphora; cürm- autem aliquis fuper lapidem cadit, nonideo |cádic,.vt illum opprimat, atque confringat. Deni- que quis gql;li;i;a;äfupcr lapidem cadere effe ad Chri- ftum tanquam ad lapidem offendere ? proptereà enim lapisoffenfionis, & petra fcandali vocatus eft Ifaiæ;/v&' 14. & 1. Petri 2.7.8. auctorimperfe&ti , Hic- ronytius, & Beda exiftimant eos, quiin Chriftum credunt; fed tamen peccant, & illum offendunt; .. fuper lapidem cadere: quia puniuntur quidem , fcd *1eu;'fis:3*"f'ï1þ,c*r' €os veró, qui in Chriftum non cre- .. |dunt; lapidem cadere, id eft grauids puniri. Chry-| - [foftomus, Auguftinus fetmone 4o. de yerbis Do- mini, Éuthymius, & Theophyla&us videntur fen- ]tire caderefupralapidem effenon credere in Chri- ftum; qui mihi videtur proprius effe fenfus: quia ca- -|dere fuper Chriftum cadem fentétia dictum eft, qua| |Chriftus lapis offenfionis appellatur: Chriftus au-|- teim idbo - vocatur lapis offenfionis , quia; multi|.. |eius miracula videntes, quibus , vt in eum crede-| l a. eferetur À vobis rgghu,mïüätï*) H&C'Eü"ïi.ifäBdlk,&. —lrent, addüci debuerunt , tantàm abeft, vt ctede-| T5.4 denr- - $up. 8. b. 1. (g 3 f. 42. nf 25. €. 30. Adar.113. (o. 1. £Lsc.10. (d. 10. $66 IOXN- MAEDONATT "COMMENT. 3 - EE bium et regnd caloram hoiini regi qui fecitnuptas f fuo. | ES m« Et mifit feruosfuos vocareinuitatos ad nuptias , & nolebant ve- D) nire. 4. Iterum mifitalios feruos dicens:Dicite inuitatis : Ecce prá- z -l dlu m meu PZIIRUI,taU r me],, Ó altlha OGCI[& funta& Omnm- Pamta: |venite ad nuptias;.gg Illi auté neglexerüt: & abie irent, vt ea potius de caufa caiumfuan cüm fint. iHoc ergo elt cadere fuper lapidem; 1dque mihi vi- Identur D. Paulus ad Romanos. 9.35- & D. Pctrust. lepiftola cap. 2.7.8 prorfus expreffife, Non eredétibus, jünquitfat£ws esE im caput mg'ult ,€" ld*pif offenfioms , eo* . petra feandali-.Non credere ergo efï"ül*pfcrläþi'äem ca- dere. Quid autem fitlapidem cadere füper aliquem;| lid-eft-obícurius. Chryfoftomus , Euthymius , & Theophyla&tus dicuntnihil aliud effe ; quàm Chri- ftàm illi iratum effe; fed vix quicquam h&c meta- |phora fimilitudinis haberet. Melius; vt mihi vide- A tur, Auguftin" fetm dé verbis Domini 4o.lapidé ca-| . : detefüper aliquenieffe Chriftà decaload eurmiu-| . — dicandum,& condemnandum venire.Itaque periri- n dé eft;ac fi Chritus dicat ; miferum quidé effeetiam|. —— in hac vita, quifquis in fenó credit, hoceft (uperla-] - - degm cadere;miferiorem faturü in áltera vita, cum ápfe cum condemnaucrit;/ hoc eft; cum fuper eum la- pisceciderieodem proríus modo;quo D.Ioann.in Apocalypfi c. 2.11.20. 6.14-G€ 21. 8. mortem primam; '& fecündam, quafi duas peenas , altetam minorem; alteram maiorem diftinguit, - T L E -- centes:Magiller,fcimus quia verax es,& viam Dei in veritate doces, & non ell tibi ' ,T;.r)e:fprokiidc*ns Icfus, dixit iterumin parabolis eis , dicens: a. Simile fi&um eft regnü czlorum liormini regi »qui fecit nuptias filio fuo. t ..... $ ütjalius in villa füam ,alius vero adï, ! 55.&intcrroglu - [ Ti ; korgog maridtti- ipfumö-ïühif sstem Doan s us needt m t 10 tl 11 CL p — |— qebauisllenrt - [elquialcn tb fepe d o & nl B iif mggb'æm tritrir Nitormm du Mütbr: n i [D — pzNouiüméaurem onintam Scmulicr defünla eft. 28. In refurreétione crgo Wil cuius eritde (eptem vxortomnes enim habuerunt eam. 29. Refpondens autem Ie- * l(usjait illiss Erratis nefeientesfcripturas , neque virtutem Dei. 5o. In refurrectione enim neque nuBent,neque nubentur:fed erunt ficut angeli Dei in celo. 3. De re- (arrectione autem:mortuorum no legiftis quod dictum eft à Deo dicente vobis: p rumjfed viuentium. Etaudientes turbz,mirabanturin doctrina eius. 34. Phari- [ m 1. fei autem audientes quod filentiati impofuiffet Sadduccis.conueneruntin vnum: - [pore. Bs-& interrogauit eum vnus cx eis legis doctor,tentans eum:46.Magilfter, quod eft L[U — [mandatiimagná inLege/,7-Aitillilefus:Diliges Dominum Deum tuum extoto | — |cordetuo,sin totaauima tiia & in tota méte tua.38.Hoc eft maximu, & primum| la. . Imandatüma9-Secundum aiitem fimile eft huic:Diliges proximum tuum,ficutte- U* lipfüm4o-In his duobus mandatis vniuerfa lex pendet, & Prophete. 41. Cógrega- LA Ar. 12. 4 B ; D : ; . : . : i* — |tisautem Pharifzis interrogauit eos Iefus, 42. dicens:quid vobis videtur de Chri- Luc. 20. 4«. — [ftoxcuius filius ef;Dicunt ei: Dauid. 45. Ait illis: Quomodo ergo Dauid in fpiritu : ; Eu C IEBKCDPAR : Es .:- )9 d 3A a LE " : : »i ; 2 N : : Pji.1»|vocat eum Dominidicés:44. Dixit Dominus Domino meo : fede à dextris meis, "* Monecponam irnimicostitos fcabellü pedum tuótum?45.5i ergo Dauid vocat eum Dominum , quomodo filius etüs efb 46. & nietmo poterat ei refpondere verbum: 1 'Q;; TANW a lol TAT i Ecce;m- J pmm: :Te/040 sOCcide- mm'xc'ms pl al MUU P n vellinm [ent r Y miniti jusd: M Cibi P*id tb [a)QUHA 1obtulc- w * ^ USN x À 1 NT A ENQ P E P* t j A : " F QR u E D Vg " ,V T ' MMeqeog rP E. - - : WUU o w U m N TE A. 4 lxb * ] H H BN s E C&X XoT IT : 1 P * " EO E E^ " i s Wa ul 2 TA « v waed, At r d ; ; » f" * : - : " h 7 x p m " VOR t , »3 hoA u -T GUCCP O OU YO UE i( rrg;?ondmfï 'f '" 3 Agg'ïþmis**ffefüä A!qu& diffimilia vidétur;adeo funt leuia, vt nosab hac - u z N ES 2 I. . » " -' 5 $w3 n d /:-* d t : N iX ww l ; ; " BO DANSEDIS . ^ ['; AC ngmv.Refp'gpderc proloquiaut| |fentétia dimouere nó debeant. Etenim quód hic rex / dU - '-'Mæx aggr&dfcfi'fcöfc;'fvt"Fæpc*"'c*:ï?*fäï&zï - lappelletus;illic non áppelletur;quód hic prahdium; l ':? $ 7 orum idiomate explicanieus. **|- jilliciccera dicatur,nihil eft.Nam quód & Gregorius ] EUR 2.Smilefattuefl.) Similisapud| | l'ipferefpondit, quia veteres víque ad horam nonam P A AT PÜUIacam c.14. 16. parabola eft; An| — | prandere nion folebant; prandium apud eos coénam autem eadem fit; inter intérptetes difceptatür: Qui- |vocatám fuiffe;hoc fortaffe certum non eft ; fed vno | dam multis addu&tiargumtis diueríam effe putàG| — jverbo omnia argumenta contraria folui )gdiï'unt, E- quia, qui noptiasfecithiliofuo; Miceftres ili&hon| sangéiftasicim non folàm eandem parabolams fed| cít;quia hicprádium,illic coerias quia hmmiflufer— ^ |eum eandem etiam narrent hiftoriam , nct omnia ui, & fepe ad vocádos inuítatos mittütur; illic vnis, B |narrarejnec ijfdem verbis, fed eadem fentétia vti fo- | & femel tantüm;hic non'excüfant fe, fed venitene-| |lere.Ouod & hocloco accidiffe credédum eft. Illud | eligütintitatis illic alius excufat; quod villam emc-| — |magismiouere le&torem poteft, qu od Lucas liác pa- rit, & neceffe habeat eXilfäiäCäVidch*'*i"l*lä' ; aliüs iqüï)d ,X rabdtäm*aho täPore ,aclocoà Chritto P,IQPOE'WID : | iugsboum emeritquinque &ecarprebare ilealiis| feiffe djcat, cum Chriltusin domo cuiu(d princi- FUR UNCECRL TU FERUE. VEDEY HUR DOTL ERE C EM ! ; OCC xduntur ; illic nohR 'oécidütdtur:hic mittitgr à| - i bentibus dixiife t,bedms,qm manducatpane in regno Dei. domino vinez exercitus ; qui colonos occidat; illic| - |Sed & hiecobiectio facilé poteft dilui , aut Lucam, non mittitur: hicintratrex irí cormaculum,Vtdifcis| —|dut Mátthacum ordinem temporis, vt (ezpe Euange-| BlI- teriores mittisillic nililtale fa&uti dicitur. In hac| 7 5v2;4£etþf'gfög*tjereain hunclocum diftuliffe , quia pre- ' fententia fint D. Ausuft.libiz/de confenfu Eusgeli- — |cedéntiparabole affiniscrat, & nó fuit illi curz hi- flarime.7o. & Greporiiis botüjliain Euangeha 38.| - | ftoriamsvtgelta craotexere;fed Chrifti dodtrint ex-] L — susbus& D-ThomasAJi] edádero cffe cxilmanb| . ponertiideóque ez;que imilem habebant fignifica-| gaucrw" E vtexitimare videturTrenghsTib.4.6.70.8 767 quia! — |dionem, : $J uN N t voc E 811 rbharederbi. |ad E p :'i«?x.:--v *s B jatque do&rinam;Codém lóco pofuiti 7^ - conuiüiam hoc nuptiale r,vfiä;,a fiérüm faiffe dici- —| ominrfegi. ) Id e(t 'idemacciditin tegno cieloe;| — x & ^ .än- tur ninc prandiüm, vrMafülenunceermam, vt |NqueR quisiek nuptiasfecile filio fuo,vtc: t £ POEIIEBSSTIRS ;, frfp^ ? p* - 'ï'ï'?;kg*' TR , *fffï-*: :»',- f--::* 'rggj.'?:zxf'ff ïïä 3 1 ',, J ""'ff."'f* ïä ^ ..: Cepro N t ,,? À p piele m p NU at . ^ N Lucas apgcnat( Itémq; TheophyFBocleco;camque| |explicauimus;nec enim regniüim celorum,id eft Ec- fntentiám etiats Crcgorus próbabile pilitsego| |elefia horini regifed corhiacilo, Vbi cafiuiutüi ce- 6' ' 01j OYIGAM A i. A2 11ll O ISUMA a ais i uilLn « UAMEUIA A ; m El altera probabiliorem : quia & reliqua omii s que | - dp as d f PA TTIA lebratüt.fiáile eft; V idendutti itnprimis eft;quo tota ( iq"kt b3)00-39059UDt iID5tg- ertsi v aT RAT INO | - IREDSABCSTSOILEIGOIH .0 OYIILRE qüudob ss q'iSE - ymu. E 8 |hic Matthæ*cäïnm à Luca natrantur,fimili affæin.;ä&,—,, ,;fpc&;ati : tha.;d.c1'nd.€ïqu.æ.füh.t eius , vt folemus| j :: FWWUL'w":'n"*""' ; !':l ü ï:f t ADMRS: E TRUE M * vté al p dR a 4 « A h « * 454. (-(.(3., : —- — h l- A Bob - | dicerc, : ; | | 410 IOAN. MALDONATI COMMENT. 5 idicere;propriz partes,acque necellariz, qus ad (en-| A Jente, haud dubium , quin tempus refurrectionis , &| |tentiam aliquid faciant. Duo mihi Chriftus videtur| — |vItimus Chrifti aduétus fignificetur.Ioann.etiam in dfignificare voluilfe ;alterum multosad regnum ce-| — |Apocalypfi c.19.9.de ijsagit nuptijs,quz n6 in terra;| |lorum,id eftad Ecclefiam vocari , paucos venire, vtj « |fed in czlo poft refurre&ionis tempus celebranda,. |concludit verfu 14. Mwlt fumt vocats , pauci vero eletti:| . unt. Alij tác celebratas dicüt, cum filius Dei homo alterü non omnes;qui ad Ecclefram vocati veniunt;| — |fatus eft; tác enim Ecclefiam fibi, tanquá fponfam|. |faluos fieri , id eft dignos effe clefti conuiuio, quia| |copulauit.Ita Gregorius hom.illa,quam Íepe citaui-[- [aliqui nuptialem veflé non habent, vt fignificat ver-| — |mus;in Euangelia 8. Vtrüque verum eft.Ná fzpe, vt [fu i. Dirigit antem parabolam in Iudzos, qui inui- lalio loco dixim", Chrifti nuptiz celebratz funt.Pri- ii venire noluerüt, ideóquegétes eorumloco vo-| |müm,cum homo fa&usteft, que velati fpofalia fue- catz funt, Partes autera parabolz, quz necelfariam, , [runt;deinde celebrabuntuff cum reddet fibi elorio- habent fignificationem, feptem mihi videntur effe.| B (am Ecclefiam,non habentem maculam;aut rugam; Prima eft homorex,qua minimé dubium eft Deum|.. |quodtunc proprié fiet,cum eam fibiabomni mun-|. fignificari.Quódautem non homo quilibetsfed rex| .. [datam macula in cxlo copulabit. Ad vtrafque nup- fuiffe dicitur; partim ad declarandam diuinam ma-| — |tias homines inuitati fant; ad priores, vtad Eccle- ieftatem, partim adexplicandam conuiuij magnifi-| |fiam veniant, & Deiverbo pafgätur;ad pofteriores,| — centiam di&um fuiffe arbitror. Secunda pars funt| - |vtfalui fiant, & manducent, & bibant fuper.men- L 2 nuptiz;id eft cóuiuium. Namtotohoccapitenup-| |fam Chrifti inregno Dei.Quarta pársfunt inuitati| - |Carum cóuiuium Euangelifta nuptiasappellat. Có-| . |quos Ambrofius in commétarijs in caput Lucz 14. uiulum autem quidam dixerüt celeftem gloriam,ac| — |Gentiles;Iudgos;& hereticos effe dicit. 'Alij omnes beatam vitam fignificare , quz fzpce in fcripturis per Lau&ores Íolos Iudeos interpretátur; & quidem mi- conuiuium declarari folet. Vnde illud cffï'&()älmo 16.| |niméobícurum eft cótraillos potiffimàm parabolà Itg- Satiabor,cum apparuerit gloria tua,8c illud Apocalyp-| C |Chriftum propofuiffe,vt fiznificaret Indzos inuita-| — fis 19. 9. Beati, qut d cenam nuptiarum agns vocati fant,|. |tosad regnü celorum venire noluiffe; Gentiles verS|- &illudLuce 14. 1g. Beatus, qui manducalit panem i»| — |veniffe. An aut& de omnibus Iudeis, an de ijs folàm, regno Det,& c. 22. 29. 30.. Ego diffeno vobis,ficut diffofeat| - |qui poft Chrifti incarnatione m vixerüt , id t intcl-| pentbi pater mens regnam, vt edatis,e7* bibatis faper menfam| — ligendum, de eo dubitari poteft. Nam Hilarius eos [meam sn reguo meo. Sic Hilarius canone in Mattheum| — [tantüm inuitatos fuiffe dicit, quos Chriftus ipfe fa- 22 Alij cóuiuium gratiz aflluentiam , quz in Eccle-| . |&usiam homo, aut Apoftoli, cor&mque fücceffores fia vcnientibuääamr;aut verbum Dei, quo pafcun-| — |vocauerunt. Origencs veró tractatu in MatthÉum, tur,cíle dicunt. Nam & verbü Dei cibo comparari| . 20.& Athanafius queftione 45.Hieron. Beda,Euthy. folec,vt apud D. Paulum £anquam paruulis i Chrif| — |& Theophyl.in commentarijs, Gregorius in homil. |lac vobis potums dedi v-ad Cor.3.2. e7* factz efhisquibus la-| .. illa,quam dixim* 38.de omnib" Iudzis eti&, quiante | e opus fit, ad Hebrzos 5.12.Simile eft, quodapud A-|D |Chrifti incarnationé fueruntjiritelligédum putát.Id] mosc. 8. 1. minatur Deusfe in terram famem mif-| « |probabilius,quia illi proculdubio faerát;qui feruos |furum;non famem panis; fed famem verbi Dei. Sie| g rege miffos, id eft veteres prophetas cótumelijs af-. Origenes tractatu in Matthzum 20.ficauctorim-| |fectos occiderunt. A;.gg1gmodo illià Chriftiadaen-].- | perfecti , & Euthymius hocloco. Tertdaparseítf-| |tu tam remoti inuitari ad eius nuptias potuetüeRe- liusregis,cuius nuptiz celebrate funt,quem mani-| |fpondeo ad futuras nuptias inuitatos fuiffe;vt in vé- feltum eft effe Chriftum , qui zpefoletfponfus ap-| — |turü crederent Chriftü, & interim verbo legis,atque pellari; vt fuprac.9. 15. & inftaper alteram parabolàj — prophetarü pafcerentur, quorü precepta fi feruarét;|. ]6 25. 1 & Ioannisj.29.& Apocalypíisis.7.9. queíit — ad vltimasillasideftceleftesadquas& nos,quiin| — : c:iusfponfa minüs compertum eft. Quidam vniuf- primis ve;fännn'!:zïqg:immu r,nuptias peruenirét: &;| zromütial. Jcuiuífque animam effe dicüt, vt Theophyla&us ,au-| |vtait Gregorius, & cos qui ante incarnationé Chri- $. 5» z-| [ &or imperfecti homil. 41. Alij Ecclefiam , vt Orige-, E |fti;& eos,qui poft incarnationem fuerunt, Deus in- £ néstra&tatu 20. in Matthzum , Hilariuscanonez2. |uitauit,quia mcarnatienem vnigenitisC7" per prophetasdi-| —— |Hieronym.in commentarijs, & Gregorius homilia| — |xit faturam,e7* per "fpostolos nuntiautt falam,. Quinta |:8. in Euangelia,Hoc probabilius, quia etiá D.Ioan.| - gars funt ferui. Hieronym. indicat in multis codici- |in Apocalypfi c. 21.2. Ecclefiam fponfam Chriftiap-| |busfingulari numero feruum legi, quemadmodum [ecllat.ridr inquit fanham cimitatem Tern[alemmens def-| — lapud Lucam: fed & noftri codices legunt feruos , & |eendentem de celo 4 Deo paratatn,ficut fpofamernatam viro| — cam le&ionem, vt plenior fit, videtur fententia po- |faes& verfu 9.Prent, ey* offendam tibs onfam uxert agnr.| — ftulare; Qui fucrintferui, quos Deus ad inuitandos [Similiter càm D. Paulusad Ephefioss. 25..exhorta-| |primüm Iudeos mifit, non eft difficile; tamen non [fur.viros,vt vxores fuasdiligant,ficut Chriftusdile-| |omninoau&ores confentiunt. Hilarius enim folos |xit Ecclefiam , haud obfcuré fignificatEcclefiá vxo-| — Apoltolos fuiffe dicit. Alij omnes auctores,, vt Ori- prem cffe Chrifti; itémque cum veríu 51. 5 ». dicit Prep-| .. lzenes, Chryfoft. au&tor imperfecti.Hieronym. Gre- |ter boerelinquet bomo patrem , e7* matrem a-(f&älzärcät F Igorius, & Beda,prophetas, & Apoftolos. Nam pri- |veori us G7* erumt duo i carne vhasSacrametum boc ma-| .. hete miffi funz, & cótumelijsaffei ; atq; |gnum effego autem dico m hriflo, e7* in Ecclefia , Chriftü cà miffi Apoftoli in plateas, & exitus vía- ij ponfumsEcclcfiam fponfam us facit. Variontau-| . rmmyvtoés non Tudgos titim. (ed ctiam Gétilesin. laquaids |&tores quandonam huiufmodi inter Chriftum, &| — uirarét.Querit Theoph.& quifquis fuitau&or opc- ifads — |Ecclefiam nuptiz cclebrate fun t.Nónullienim poft| |risim perfecti,quomodo vocati funt, qui inuitati i Jrefarre&tionem celebratas effe dicunt;ícd homines| fuerant:aut quomodo inuitati fuerunt, antequá vo- Jad futuras nuptias inuitari. lta Origenes, & Hila-| carétur,càm inuitati, & vocati idem cffe videantur. [rius. Et veró in parabola illa, que infracap.25. .| Refpódet Theoph.probabiliter per legé naturalé in- Iproponitur defponío ad nuptias mediano&te veni-! luitatos fuilfe,vt bene, piéq; viuerét;poftca per pro- j —— €— ! : | VNEVSUEASUACT UA DI ADRREARE M PC UOE SCHKBI RBb EH n g þhetas, 'f d& !r tll rogenmrï alid vocmmï um C^ r j 18 T rerpftel virraäsa;bfat?x», ..ifv.r:us!i:.lxichusj j i[nacuïuchum T s iv qninonhabcm,* uicertope WMWW N Vr d Qïïeïm. : i pet n ]lam fagc (ciumcon flerpote [npred um — p À / fhussdiudicun wotutum efe, w j;ü; lii l p w prdors df N n i bt du 00:, t U A r us tnthrim BO limmgit,vta ? lm ippdlüric um fonf; UTOS CertL at Bus colorz Wt . W0 , qm ; TU Mtmem Vi non ce i m Fa D BU 4 U nttes elufmo&ïveügp at;idcöqucin; Rititig li tiolowd "'tire,feg l *f"umde ; | ïïlfü'PQf' ! mUS.CalUinj ial EEE — —* g X—— L EE — .d' Ín BN ïï*"Pnhzym m k | X — — — / p "d r - u- — ÀÀÀÀ—ÀÀÀÀ du , É ETU RUUNTIMIURSTETINTIENRTTESUN , p £3 E* Ed - a - RR -- -—'R—--— AYt n 5 Yradcn Bd noflgg, OM , | , : unï mpffmmf X lan ii p g j 1. Miompes Xoikani- mnwu P Muletsmis - E Weedswy P wl | lvrit, d ; Nallrin ww E — Á UPE üxwüds tl n ! co D Fnth L OR a, quatte l o!] ' lst u ] -j ! . P " (f 1a3rcz.'::,guifrw E ; '."" f s waniis tf At pb ptia p ! 43,10 .' vlæ g u'lb lat "Mc [5f Olcgü)*"ïul " ,P epllez - yil 3 n050 / od p d M amas ueran; D zi fun, Qu lii at «madaodit 1 "i fCïüOs s& M EM - um É — Caluini- : -N MATTH. CAP. XXIL 13 Ui ecgers : RA RTT | v 1 phetas,vt venirét, vocatos. Mcliüstamen perlegem A Movfis inuitatos dixiffet. Nà per nataralé legem nó. titm Iudei, verüm oés etiam homines inuitantur. Nec enim in eo parabola rci fubiecte fu.nil?s ceft, quód priüis homines inuitati poftea vocati fuifle di- cáturi fed locutus eft Chriftus ex cófuetudine, & di- quod vulgó ab hominibus folebat fieri: fic autem| fierifolet, vt homines ad conuiuium priüs inui- tentur, rogentárque ; deinde, cum tempus veni- endicft, vocentur. Sexta parscít, quodrex, dum lconuiuium celebraretur , ingreffus in coenaculum dicatur. Ingredi in ceenaculum , & difcumbentes difpicere interpretatur auctor impcrfc&i , Deum homines tentare, vtappareat , quantum quifque virtutis habeat, & anloco , quem in Ecclcfia tenet, dignus fit. Meliàs Hieronym. & Beda intrare in coz- naculum Deum intelligunt ad iudicium venire, & eos, qui vcftem nuptialem habent, retinere; eos, quinon habent, excludere. Nam agi hic de vltimo iudicio ex co perfpicuum eft, quód ille , qui veftem bus mittitur in tenebras exteriores , vbi cft fletus, & ftridor dentium , quod in vltimo iudicio ïro- illam fagenz mife in mare, & ex omni generepi-] Ícium congrcgantis fignificari. Dubitare tamen le-] &erpoterit , quomodo rex dicatur in gænaculum jngfcdi, cüm nó rcx ineg Ícd filius ngiS, id C&'Chfl'- (tus ad iudicandum venturus fit. Refpondeo regem venturum effe , quia filius pro eo veniet: omse enim imdiciuns dedit filio, loannis $. 22. Septima pars eft ille, qui non habet vcftem nuptialem. Quid enim Ipernuptialem vettem fignificetur, varijs fenten-] tijs auctores difTident. Irenzuslib. 4. c. 70,& Hi- lariusin hunc locum veftem ruptialem Spiritum] fan&um interpretantur ; ficut Chriftus loquitur| a'pud Lucam c. 24. 49. Uos 4utem [ädete m CIMÍAte, quo- 4d víaue indaamini virtute ex 4lto. Auguftinus veró li-| bro 22. contra Fauftumc. 19. Chrifti gloriam effe] dicit, quam quifquis quzrit» nuptiali indutus eft| velte; quifquis autem non Chflf)tl:. de funam in Ec- clefiagloriam quarit, veftem nuptialem non habet; quia non Chrifti , fed fua ipfius geftat infignia. Exi- ftimauit, vtapparet , D. Auguft. veftem nuptia-| lem appellari certam aliquam » & mfïgpem veltem, qualem fponfus ipfe geftaret ; ficut videmus regis| pueros certi,atque infignis coloris hz.lbcreveftcs,qui rcgius color appellatur , ex quo tegis effe pueri co- enoícuntur. Verüm hanc confüetudinem aut apud M legere nonmemini. Itaque nuptialem veftem vo: cari puto non certam , & infignem ; quafi eandem,| rem , atque fplendidiorem quotidiana,qualem folét homines,cum ad nuptias inuitátur, induere, vt fpó fum honorent, & conuiuium condecorent, atque eiufmodi veftem ille,qui foras eie&us eft,non habe-| barjideóque in tenebras exteriorcs mittitur,quia te- merariz fuitimpudentiz ad conuiuium, vbi omncs pretiofa vefte induti erát, fordidum, atque pánofum xit, non quod à Deo erga [udzos factum crats fedi- nuptialem non habebat, ligatis manibus, & pedi-|. rié fiet. Videmus enim idem per hanc parabolam,| & perillam alteram zizaniorum c. 1. 4. & per| ]cum fide opera cóiunxiffent, in czlá tranflati effent. ludzos , aut apudaliam aliquam fuitfegentem| |eft fignificatio,etfi nó ignoro multos veteres aucto- aut fimilem omnes geterent inuitati : fed pretiofio-| ! |res neceffariá parabolz (Partä exiftimare, & propriá;] détur;acuti inuitatum ill;nó nifi per fidern venire, autin cenaculá, ideft in Ecclefiam ingredi potuifle. Venire enim eft credere. Nà illi;qui inujtati non ve- nerüt, proptereà non venilffe dicuntur, quia credeze noluerunt.Itaque habebat quidé ille fidé;fed vetem nuptialem nó habebat: nó ergo nuptialis veftis fides carnis.Origenis, Chtyfoft.au&toris imperfecti, Am- tialem charitaté,bona opera, & vità fidei Chriftianz refpondentem fignificare, réfque bellitfimé, aptiffi- veftéloco illo digná geftare debér;ita qui ad Ecclefiá er fidé inuitati veniüt, vitá agere debent fide dignà, Qamm,*izt locuples fias,eg* vefiimentu albz induaris,ut non 4ppareat confuro nudtatis 154 & ad Ephes.4.24.leduite nouwm bomine, qui fecundi Dewrn ereatus eft in nnjlitta, g* fanclitate veritati, & ad Colos.3.9.10. Expoliates ves ve- 'erem bomine cum atlibus fuis, eg* indvg-entes nouib eum , .75;1" renouatur im agnitione fecundzm imagine eru ,qui creauit i Ium. Itaque dent nobis hanc venià Caluiniftz, vt ex hocloco probemus folá fidé ad (aluté (atis non cife, quádo ille,qui in cóuiuio erat;fidé habebat;fed quia vefté nuptialéideft bona opera nó habebar;in tene- Á fidé habebanextra ceenaculiüi;id eft extra Ecclefiam ciectus eft;quafi malit rex homines fidé non habere; ad dié iudicij effe referéda,cum peus eos,qui fidé (ine bonis operib* habucrint;extra conuiuiü;id eft extra celüeijciet, non quódante . in cxlo effent:fed quód cüm effent in Ecclefia, in czlo eífe videbatur: quia (i Cateraqua in parabola dicuntur;adicctitia funt, & ad ornamentá , & narrationis cóplementum appo- fita:quale illud eft,quod veríu 4.dicitur,auri me, 7 altilia occifa [unt , quodnihil aliudfignificat,quàm om- nibus effe eius gratiam, nó ftare per illü, quominus altilia nominauicquia ea erát,qua in fplédidis con- uiuijs folebát dari.Tauros enim vitulos, aut iuuécos appellauit, qui nec caíftrati effent , necaratra traxis- (ent, quos in delicijs apud Iudxos fuiífe ex multis (cripturz locis intelligimus Genefis 18.7.1. Regü 28. 24.homo etiá ille,cuius perditus filius redierat;apud Lucá c. 15. 25. vitulü faginatü occidi iuffit.Hzc vera atque diftin&à habere fignificationé. Nam Grego- rius per tauros patres veteris Teftamenti per altilia patres noui;qui vberioréacceperütgratiam,& quafi Ipiritualiter fignati fuerüt; putat intelligédos.Thco- phyla&.per tauros ipfum vetus reftamentü,per alti-. nihil aliud , quàm cóuiuij opipará copiá fignificari. Adie&tü etiá cópleméti,aut ornaméti cauía eft,quod À : d p AE E. :efi rre&v."* . c&.ch&propua eft rertullianilibro de kefurre« pepee bros.fermon.14.de natali Domini,Hicronymi;Gre- ( , quid gorij, Theophylacti,& Euthymij fentétia vefté nup- Jols fide: méque cóuenit. Nam vt,qui ad nuptias inuitati funt;| & homine Chriítiano, & videmus in fcripturis bo-| nam vitá per veftéfignificari,vtin Apocalypfi c.3.17.| I9. Dicis ,quód diues [um , 77 locupletatua, e7* nullius egee, | e ne[cis,quia tu es mifer , 7* mi[erabilis , eg7 pauper , 7 | Cecité ,C7" nudus.$uadeo tibiemere 4 me áurtim ignimm.yr*a-e j bras exteriores ciectus cfl.Dicetaliquis ; quomodo;] quàm fidé habere fine operibus.Facilis folutio, hec|. nia parata effe;,Deü homines expc&are , przfto oóm-| hominesab impietate fua cóuertantur;fed tauros, & | . - 9 . n " z hn lia noud intellisit.Hieronymus,& Euthym. meliàs;| - Locut :- Caluini- ad falutem no jhf/ic:ïat. venirc.Sed quid per eam veftem fignificetur,id que- farumnde rimus.Caluiniftarü interpretes nuptialem vefté hdé| |verfu s.dicitur, aliü in villá fna , aliü ad negociatio- fideexpof- . m dicüt;omnia enim fides illis fanc; cüm nullailis| — |nem fu& abijffe;&, quod Lucas dicit aliá dixille, inp Zï:;?"he 'fit fides. Neque cófiderant homines valde, vtfibi vi-| — bowr emi quinque,alium,vxorem duxishzc cnim omnial tantüm — "T ime, É "4 s $l4 EBEUVORSESE plulquam oportet , aliquid , quod non oportet, lexercitum füum, vt homicidas illos perderet, nihil [cas, intrare compcllere. Nam per viarum exitus, & IOAN. MALDONATI COMMENT. $us tantüm fignificant ideo inuitatos venire noluiíle, quia temporalia fpiritualibus aatepofuerunt; ne- que feparatim quxrendum eft, quid vnumquod- qile corum per fe fignificet; ne; dum quarimus, inueniamus. Si quis tamen huiufmodi dcle&xatur fcdalitate; Origenem hocloco, & Ambrofium in commentarijs in caput Lucz 14. legere potcrit, & inulta; qualia quzrit; inueniet, Pratereà illudadie- &um , quod verfu 7. fcriptum eft, regem mififfe aliud fignificare arbitror, quàm Deum de ijs, qui vocati venirc nolucrunt, graues poenas fumpturum effe. Quanquam;quod Chryfoftom.au&tor imper- fc&i , & Euthym. exiftimant Romanorum cxerci- tum fignificari, qui (ab Tito, & Vefpaliano Iudzos ene internecione deleuit, probabile. Probabilius ctiam,quod Hieronym. & Gregorius fcribunt exer- citum Dei angclos effe malos, per quos Dcus homi- nes punit , iuxta illud Pfàlmi 77. 49.. 7mmiffiones per angelós malos. Simile eft; quod ferui,qui fecundo loco mittuntur, verfu o. iubentur in exitus viarum, & in (cpes ire, & omncs ad nuptias vocare, &; vt ait Lu- perfepes, nihilaliud fignificatur, quàm non efle ad- - Inarum habendam effe rationem ; fed omnes. zqua- |liter ad Enangelium conuocandos :. propterea au-]. |dum. Quod autem dicit compellemtrare , non figni- |bolz conclufio, in qua illud videtur aliquid habere [vnus tantàm eiectus fit; Chriftus concludat, swulzz D. Auguftin. inlibro contraDonatiftas poft colla- 4 : : i * : : Ireproborum , qui multo plures, quàm elcái, funt, hibendü vllum difctimen locisfed eundum in mun- dum vniuerfum , & Euangclium omni crcature Ipredicandum , vt Chriftus poftca dixit c. 28.19. & Marc. 16. 15. Quanquam Gregorius viarum exitus a- &ionum noftrarum vitia efle dicit: quia fcriptura coacta : Item, quod Lucas ait, vt paupercs, debiles, cxcos, & claudos in conuiuium introducant, tan- |tüm hoc fignificat nullam gentis ; nullam perfo- |tem Chriftus pauperes, debiles, cxcos; & claudos| |potiüs, quàm aliud hominum genus nominat; quia jeiufmodi homines vocari nou folent, vcintellige- |remus ab Euangelico cóuiuio neminem excluden- |&cantadfidem cogendos effe homines; fedadeo ro- [gandos, adeo incitandos,vt quodammodo compel-— - li videantur: denique & illud adie&itium eft , quod| . [vería . iubeturilli, qui vetem nuptialem non ha-|. bebat; manibus, & pedibus illigari, quod tantüm fi- 4nificat eos, qui damnandi Íunt, ita damnandos, vt [ententiz exccutioni refiftere non magis poffint, quàm fi manibus,& pedibusligatieffent. — . 13. [n tencbras exrerwres.) De tenebris exterioribus c. 8. 12. difputauimus. , | 14. Multi font vocati, pauci ver eleti.) Hac eft para- difficultatis, quód, càm ex ijs qui vocati fucrant, funt vocatt, pauci vero eleiti, Non enim pauci; fed oóm- nes, vno tantüm excepto, clec&i funt.. Refpondet tionem 20. illum vnum , qui cie&us fuit, omnium perfonam futtinuife ; idco conclufitle. Chriftum , multi [ant vocati , patuti vero ele£i. Verüm potiüs cxi- ftimo hanc cóclufionem non ad proxima verba : fed ad totam' fuperiorem parabolam effe referendam, in qua videmus multos fuille vocatos,paucos venif- A cíle. Curergo vnus tantüm cijcitur; cüim cx iJs, qui B [inuitabant, contumclijs affe&os occiderunr de illis actiones noflras vias appellat; allegoria nonnihil| E minabatur,aut Romanis potiüs feruicbat.Quate ei" milites, vt fingamus Herodianos vocatos fuitfe ,Ie-| * ldicem effe declararet. Hoc mihi minim& probabile videtur effc: aut enim Herodem ego non nour aut| |fuófqs liberosad Cefaris volun taté,nutüqs; guberna- (cy & cx illis ipfis, qui venerunt; non omncs cle&os in cóniuium , id eft in Ecclefiam ingrediuntur, non vnus tátüm; fed maior pars cijciendi fint, id eft con- demnandi,vt alio loco Chriftus indicauit, /ztrate per 4ngu[là porta , qu& Angafla porta (* ara efl viaqua ducit id vitá, c7 pauci [ant,quiimueniut ez, fupra c. 7. 13.14. &, ffinflus vix: faluabitur, Wmptus , Q peccator, vbiparebuntt t. Petri 4. 18. Non difhcile refponderi potcft Chri- Itum parabolam non contra Gentiles, (ed contra Iu- dzos propofuitfe ; qui primo loco inuitati non tan- cüm venire noluerant, fed feruos etiam regis, qui fe ergo conclufit, maulti (ant vocati, pauci vero electi,. N o- luit deinde, quafi obiter etiam docere eos, qui vc- niffent, fiue Iudzi effent; fiue Gentiles non debere fi effent; poffe cnim eijci , fi veftem n uptialem non habuerint; hoc vt probaret, fatis fuit, dicere vnum lex difcumbentbus, quia veftem nuptialem non ha- bebat, eiectum effe, . At càm plures cijciendi fint; paucos retentos? quianon idagebat; fcd illud ran- '|tàm, vt probaret multos vocari, paucos cligi. 16.Et mittunt ei difcipulos (n05 um Herodianzs .)De He- rodianis,qui nam fuerint, nonnihil diximus cap. 12. 14. bic, quia proprius eft locus , paullo copiofiüs di- cendum eft. Suntergo , qui exiftiment Herodianos Gentiles fuiffe, fortafe eos qui fub Herodis ditione erant, vtauctor imperfecti homilia 42. minima, vt mihi videtur,probabilitate. Cur enim Gentiles, qui fent? Alijeos dixerütita vocatos , qui Hcrodé Anti- D |pi Iudeorü regé proChrifto habuillét,vt T heophyl.] & Euthy. hocloco,& Philaftrius in hzref.Herodia.] norü.Itaq; miror D.Hiero.fcribere nihil fe de hac re Ivnquam legiffz, càmn Philattrius paullo ante cius vi- xerit etatem. Alij Herodis milites Herodianos voca- mus, Probabilis effet opinio,ü nomen tantüm no- tos legimus:fed obftaz , quód iam Herodes rex mor- Herodes eius filius non in Iudea; fedin Galilea do- rofolymz cfle nó potuerunt.Alij eos i tà VOCatos YO- lunt, qui negabant tributum à Iudzis Carfari folué- dum ; hanc enim paullo ante Chrifti aduentum au- - |&oreInda quodam Galilzo extidiffe fíc&tam colligi- tur ex Actis Apoftolorum c. 5. 37. & aperté fcribit Herodianos appellatos,quod illis rex Herodcs fauc- rét, vt Iudxorum iniret gratiam , féque non verum modo Iudzum , fed Iudaicz etiam libertatis vin- ijs, qui tributum Czfari negabant, minimé fauiflet homo Romanz poteftatis,à qua regnum acceperat, adulator, quíque non folàm regnum fuum, vt mul- tis locis Iofephus tradit, verüm fuam ctiam familià; bar. Duz ergo opiniones mihi vidétur cffe Piobabi— les;altera, quc huic oppofita eft, corü, qui exiftimát cos Hcrodianos appcllatos fuiffe, qui Cacfari tribu- fibi confiderc,proptereà quód in conuiuium ingref.| quàm retinédi,quare non dixit plures eic&os fuitfe;| Iudxos contemnebát;Herodis fudzorum rcgis , aut| certé Iudei nomen fibi quafi honorificum, arrogat-| tos fuilfe dicunt,vtidem Hieronym"; & Chryfofto-| taremus. Nam & Cefaris milites Cefarianos voca-]. tis crat;itaqs milites habere nó poterat:alter vero| Iofephuslibro antiquitatum 1$. cap. 1 . fuiffe autem| putatio. De Efero-]. dians co-P pifa cizf : tum foluendum etle contédcbant; ita vcró vocatos,| — - quod h ) -u-':mandæ, w cmäzroggff,;. antlá fcm;:zxamm&n-m fc(ponäiiï:z tributd ss —— —— i "O. [ - MOTLL i hat miultá u du ao a t N MR um TTIN qua at nym, qui! Vnum lum quiesdodel Seleclenter daudntci hi, ec v - JatiqucHo iliniinpugn hd Dodon ti i, qui i Qunilse 9 ild.t:n NPNTSENY Imagtra quam fs d LEU Nomano,eti ?fnarium i atf . ngïlm'c Vdequelion d quíí WOOS tndee f M'Pm&,&P .ï'leïï;maïa[gmïi Wibf " U db Q a.üPQQC,& ,'Wmuskmz mWe 'Qkuäm m —— — A—— — m UT PaS VO N :M " : dk' "lilit, /n:m:e " ' ' ) CCYen Dh dasll! ,.»wu'*.xn,'akï 'äühl& d. Vo- ,.Sw IN MXITELGCAD, XXL m quod Herodes Cafari im pése faueret, &,vtIo (ephus ait, Czfaris tributis in Iudxa quodam modo praef- (ec, Ita Origenes tractatu in Mattheum 21.& Hiero- eis maligaitatem fuam occultarent,oítenderéntque A B füerit dies, qua Chriftus à Phoriieis , & Herodia- nis tentatus füerit: poteft cnim Hebraifmus effe ; quo pro tempore dies dicicur, vt fenfus fit lub idem fcripfimus c.3. 7. Illud hocloco praetermittendum Caluinflel tbhu, "n | nym.in commentarijs fen.rit',&,.Vt vid.et.ur, gyfrillals tempus s f:ed tamen Probaþilius eft,quod Qr'igc.lï eS, EO Alexidrinus libro z. in E(aiam c.r.fcribitenim He-| — & au&tor imperfec fentiunt candem fuilfe diem, [3*8 '.L' à 1 x : h 3 " . E ! u'ä»z;g,.,,gw',, * todianos pubhcanos fuiffz,quitributacolligebant.,| — [quia & Matthzus hoc loco & Marcus c.12.19. & Luï MAoteft Ch ï a Hec opinio co eft probabilier ,quód vero fimileefi — |cas c. 20. 27. ita hanc hiftoriam cum præccdexmï btlonr, l" Phariícos , qui ludaicá libertatem maxime defende-| |coniungunt, vt eadem proríus die accidiffe vide- Tülttinon : || bit,& Herodi,vtait Iofephus,aducrfabämr, finxiffe| jatur. iousRDH EE | m *"Z (c huius queftionis , quz interipfos, & Herodianos celfrunt ad eum Sadducai. ) De Sadduceorum| "AU Q : h. : É lx . : 2 i IN Á IROA. ; E EU agitabatur,iudicem conttituiffe Chriftum,quo ma-| |fe&a , qualis fuerit , & vnde habuerit originem, a (e nou tentandi , fed controuerfiz finiendx caufa,| non eft fuiffeillos Caluiuiftarum fimillimos,homi—ts i l i 1 : !$4Adasucto- t eum interrogare, cüm ideo queftionem propone- 44 nes imprimisincredulos;nihil enim quodfupra na-,77 u ^ ;:, T : D &). v -.Vb) Q,QWC- Irum [mmil- ] RO non h, Ontiim i icenbvt i*.ninui.diaäl Chrifïmp adduæ;*ent. Namrüi turam effe videretur , cng:derc. V(Ol.iilï-*-!fï'a Pm?tïrïa limi. mu?ïükmöqon refpond;üet t.nbutu'm'Cæiam foluendum non efle| |mortaorum non crede ant re urrc&tionem ;. ii H üit, jmï;üiw lz mgxeü;atxs grgmücm , vt poftea fecerunt Luce fa,rcs,.vt vel ex hoc loco manifeítum cít, va(æ,hu(«, u ; 23. 2. E 'unc nnnenimus fabuertentem gentem nofiram , ez* ih.un lpfum interrogantes ; vtmortuorum ïcjfurre—- | d &ionem irriderent, ridiculam etiam quazftionem *5 CJclendi fi, t5 tledoe ff , ! E gns . : ; 2 pE 2 f,ïsm]/æ* tum rex, qui tantüm abelfet,vteos, quemadmodam, — jquin mihi Caluiniftam aliquem cum homine Ca-|, C4vivz X st tholico, & fimplici difputátem audire videar, Cs Mranum r b YOS elu MQM.-. ; ? f?i'*?"*f""'g'wï'*pefæ L |hzc coniectura , qui eos fimulatores appellat , tum vAdit,eg in [ecefJam emittitar; exgo fi corpus Chriftiinjeesira Es- ] . IN QD dl etiam ex verbis Chrifti verfu 18. Quid. »e tentatis hy-| - |Euchariftia eft , & in osintrat; ín ventrem vadic &gc»erifram. DARO eomalmeA. H df . m NU $4 5 . 1»5» i "n TM " ; 1 131 4 Fs Pudo od pocrita? Altera opinio efteorum,qui fufpicanturali-| |in feceffum emittitur, & alia fimilia, que homines p . : 811à 1um ., " ; iv Í "ï.-!)f'; A mv 44 LICLOGIS QUUM P l 1* mm 7771 *-o !JHJHH&,V : L yman t LL D M -..ss.u'-.n: d::;];güw;[ E J ünGenyq] B quales hodie (ant,quos vulgó politicos appellamus.| — |z9.erratz nefcientes feripturas, neque virtatem Dei, Nam L: üumrpóay V |Sed hec fentétia eb minus,quàm fuperior, probabilis| |quicquid ifti religiofi homines fingant, nonaliara- dnumampi- eft , quód nec vllum veterem , & grauem. habetau-| | |üone corpusChirifti in Euchariflia effc negát,quàm quticod At &orem , nec vllis probabilibus coniecturis confir-| |qua Sadducgi mortuorum negabantrefurrectioné, QWN mari poteft. Hoc tantüm habet probabilitatis,quod D |quia naturgvi videbantfieri nó potle , & Dcei virtu- sintednus illi nihil repugnat, quódque videantur Euangeli-| — |tem;id eft potentiam ignorabant: fed de hac re c.26.| vlb (tz de Herodianis, tanquam de aliqua fe&areligio-| |dicturifumus.Illud etiam animaduertendd cPc,quc-ï , Henttio T nis loqui , qualis Pharifzorum , & Sadduczorum| - modo tres fc&a inter fe maximé contrariz , & quæ[fäef:fff d(,f erat. Cum illis enim coniungunt. i t d 7 [eapitalesfesegerebát inimicitias,Pharifei, Herodia- ,,, z.. z kOnthe 19. "t illi oflenderunt ei denarium.)HoclocodeRo-| — |ni,& Sadducei adarguendü;atque irridendü Chriftü defuun - omenann mano denario agi ex ec intelligitur, quod.Cefaris] |bene cóueniaut:eadé proríus ratione;qua hodie r.u- P. : Cl t imaginem,atque infcriptionem impreffam haberet| — |therani, Caluinifte; & Anabaptifte;& cetera portéta; erodestot : quam Iudgi,vtrem maximé execrabilem infuamo-| |quz nottra tulitztas; quamuis inter fe de religione voteardrti Qsid d.-| neta nequaquam impreffiffent, -De denario autem Idigladientur, & alij alijs hercticifunt, alijalios fedin o narizs Rc-| R omano;ethi varie fententig funpillisaflentior, qui| . fupplicio ignis afficiant; tamen ad períequendum naWï Jeeno. äcnarium argenteum drachme Actice æqualgm pó-|E Chriftum,id eft Ecclefiam re&&cogämiun NT voatostül ere fuiffedicunt. Arg*entx-aut;em df-achn;m»älfpan Eb oj Ajl,ag[g.s d-zxzt, ]ï quis mortuss féerit.) I?e hac lcge, st at | cum Regalc) id e.&,,.quinquc-G,alhcos f(')hdos pendit.| - quomódo. liljäü.el.h;gcn da -d.ï;et €. 1. 16. di.fïcrui. mus. f.«;c"z/.imä/aä- "Vnde quæülo 'ex1fht,. qüQH?Q.,dQJiCDQFIUS CCQ!QS.aPr 129* ET?ffFW aefcientes /?f'äþfura.) ng fcmpmram valgentum d . [pelletur, quafi finguli hommasg;&ngaulos rantüm de- Sadduczi állegaucrant, rcipondet Chm&us'egs Ícri- z&c"czmcoüigi' |[narios pcndere folcren;,cun:ï-. Vidt.aanS.Chïlülïln, f* E 1 ptura.s.npn-.mvtclhgcrcyVt Chï»nyFE'- annotautit; düaS;H""ü- 7Mj . n «t rb 17. 27. pr ofe, & pro P'ïtm'.fï.ïteïämz, id cft 4uattüior augcm.Chr 1&05. EH OMS caufas affert ; alteram , quöd f - hifcarem | drachmasargenti, & quod idem«ft, quattuor denar ä,.fg:ïlpttl-i'aS*pOn intelligant; altcmm,quöglchi virtu- ol t I rios foþu;iï'c;.. Ref;pondcnt qmd;m.x;;dlucrf.m?þog;gþ, : F*CH-]Q'- & potentiam ignorent , vt apcrtiàs Marcus , E [illo fm.lfc,.tubutu-,quofiunul-La;Ar;a,ï.l..gne;-rnlhïy;dctqg ,xc? it ä Je 24- V.lfiemr Chrittus Caluiniflis plaué E " & E P"fob?fl-iP'Qgc:-&polre IJSIefutaïïxlo q'ulbu,.s illo IQ?-C;(?, Irefpondere, qui 1) cäem, ,dugbus dþ caufiserrarcío-; Em m -aq E I idocuimus Romanos nullum aliud ttibutum Iudzis| F. 1.611.5. qvug*)d 11€(jï1€..fc,ï ipturas intelligant,quarum co- Calwniftas ;j ia E! limperaife , quàm quod prius cemplo per fingula ca-| * |gnitionc maximégloriantur , & quód fidei Chri- ^ r w'm?ïlazüï E ] pita (oluebant: foluebantautem,vt illic diximus,di- ftianz dogmatano Dci vittute;fcd ingenio fuo mc- m us "E midium ficli,ileltduos denarios Romanosargen-| |tiantur.Le&itant illi fcripturas,& quo mceliüs intel- pun e.ccïpmu E ] tcosjnam morem fuiffe Romanisijsgentibus, quas| — |ligát patrio fermone le&titát , nófque grauitcr accu- W."m'gmjm Ó debellabant,non aliam pecuniam;quàm argenteam lant,quódeas nec ab omnib",nec vulgari lingua legi mctjliïuw, imperare libro 54. c. ;. fcribit Plinius. Probabilius| — |per mittamus:fcd non propterca incliüs inteiligunt, u lalij refpondent duosdenarios fiigulosludeos Ro-| que extra Ecclefiam legi quidem poflunt , intel- ] 'J"Wïilj : mano Imperatori folitos füiffe foluere:diuisá enim| - ligsi non poffunt; quomodo enim Eunuchus iile re- | *".æirbj 1 [fuiffe monetam in duas partes commoditatis caufa.| . gginæ Candacishomo prophanus Ifaiam legens in- f&r. 8 /ïglarl[fïm 2 13. [n illa die.) Non omnino certum efl,an eadeïni - 'tellexilfec;nifi illi Philippus Ecclcfiz doctor fenfu mï n " ï;]ö[j '*',.w Pal n x meos Z C*Xpiigaiïbr | ]tyrannis faceret tributarios. Confirmatur ex Luca erobibentem tributa dare Ce[ari:fi (oluendum etffe dixit- (et; non videretur effe Chriftus,& promitfus Iudco- | (þera;ba-n o tributis liberaret , vt Genrilium potiüs quam Herodianam, id eft aulicam fuiffe fe&tam eo- |rum , qui Herodi regi adulabantur , cu1 modo re- gnum fuum conferuatret ,omnis rcligio bona erat, C propo(aerunt. Nunquam cgo.hi&orir-.m hanclego, qui & Deum,& homincs rideár, dicere folent. Benc ifti, vt fcriptura vocat, a»yb irrifores, idcftimpi),' eft , quód docuitnos eis Chriftus refpondcrc veríul à : MM n : : ; dienli ar- Itas ; inquit, dixit , Omne quod intrat 1 05 , tn Ventrenmi, um | » N i E ö $vv Pfal. 1. 1. Hebraif: mus nott- d oils. ] Cafitas , vuirtus an gelicd. , E IOAN. MALDONATI COMMENT. $99 - |erant. | [fic nubent;pro nubentur. Gracifmus autem, quem Iquo fortaffe confilio: nam quia Grecum verbum Ipoft refurre&ionem neque viros-vxores du&uros telfe: neque foeminas nupturas, & vno verbo non igelis omnibus inrebus; fed in ca tántim; qua.de a- lannotauit:quia nimirum inirortales erant;ideóque Joculos ponere, ideóque tanquam de re prafentilo- quid fit; quód, cum Chriftus de ieiunijs, & eleemo- "expliCaiï"et 2 quaü vero Sadduczi nàn vu!ga'ti ctiam lingua , & diligentiàs, quàm Caluiniftz , Ícriptu- ram le&itarent. Haretici tamen, ficut Caluinifte, 30. In refarreflione enim.) Yd eft poft refurrectio- üem. Hebraifmus enim elt, vt; !n copucrtends dominus captiuitarem Sion , id eft poftquam conuertic; Pfalmo 125.1. aut refurre&tio vocatur tempus, quod poft re- (urre&tionem confequuturum eft , vt fupra ver.28. circuncidio vocaturad Rom.4.10. . — - Non nubent, neque mabentur.) Hebraifmus fimul,& Grzciímus cft: Hebraifmus,quia tettia períona plu- ralis ponitur pro verbo imperfonali paffiuo, vtin quibufdam verbisapud Latinos,dicunt, pro dicitur; Latinus interpres Latinitate noluit refoluere, ali- yapsiv vtrumque fieniíicat, & nubere, quod faimi- narum; & vxorem ducere, quod virorum eft, & eo- tari Latinus voluit: quod ca ztate batbarum, vt opi- nor, non putabatur : ficenim & Tertullianus in li- bro de refurrectione carnis , & Ruffinus in expofi- tione Symboli Apoftolorum locuti funt, & Hiero- nym. ipfe,quáuis videatur diccre;fe non ita vertifle, tamen declarat noluiffe corrigere, Seníus conftat, effe futuras nuptias. Sed (unt ficur angeli Dei.) Non comparat beatos an- gebatur,quod nuptias inituri noffeílent;vt Hieron. opus illis non cratnuptijs; quz non nifiad propa- Cap.20.35.36. Qui;inquit;digm babebuntusfa &ulo illo,e- refurre£liene. ex tmortuis , neque nubent,neqtie ducent vxo- res, neque vltra mori poterunt equales enimiangelis fant. Animáduertimus. omries tres Euangeliftas Mat- thzum, Marcum, & Lucam przfenti tempore vfos effe;zequales angelis funt; cum anté faturo effent vfi, non nubent; neque nubentur. Nam quod Euthy- mius exiftimat verbum; fanr, non clle ad homines; (cd ad angclos referendum; tanquam fenfus fit ; fed equales erunt angelis; qui in celo funt; facile ex Marco refutatur. Ergo potiüs credenduin voluiffe Chriftum futurum illaum beatiffimum ftatum ante cutum efle. Non absre auctor lmperfc-&i Quzrit, fynis, aliííque virtutibus fpirimalibus locutus eft; non comparaucrit hominesan gclis;cum autem de caftitate; comparauerit. Refpondert, quod vetum ntstem. —— ) t Me n EELLOI s IT at | 32. Ego fom Deus 4 brabam.) Difficile hoc loco eft intclligere; quomodo Chriftus ex hocteftimonio efficaciter argumentetur.. Difficultasautem duabus in rebus fitaeft.. Prima; quód ex eoy quód Deus di- xcrit, Ego[nm Dews vAbrabam, Deus l[sac, C5 Deus 1a- cb , non videatnr bene colligi Abrahani, Ifaac, & Izcob adhuc vitiere: potuitenim eorum Deus ap-. pellari non quatenus erat: Ícd quia aliquando fuc- ficut, totum tempus , quo circuncifionis lex viguit, | dem verbo vtrumq; dixit,Grecum interpretem imi-| gandum, & perpetuandum mortaleliominum ge-| [nus inftitutz funt; quam rationem Lucás explicauit elt, nullam tam ange'hcam cfIe virtütem, quàm pu-l.. À cum Zebedzus mortuus iam eífet, & nemo mortui, D F ia i |continuó probatur eos refurre&turos cffe. . Ad prio- D fed con - jeos adeo obtufos ; & indo&os clfe, vt nec ad mini- imum quidem areumétum 'ex codem Moyfc ad pro- XEpelb- d. - a fcd viui hominis filius fit: quia fenfus eft cos faitfc aliquando illius filios. Altera cit;quod ctiam fi pro- betur Abraham, Ifaac; & Iacob animas viuere, non rém quzftionem quidam refpódent argumenti vim in eo etfe, quod Deus non dicat, ego fui; aut ego eram, fed Ego fam Deus v brabam, Dews Mfaac, e2? Deus Iacob,lYta Chryfoftomus,Euthymius, & Theophyla&. Deus Abrabá , id eft ego fum Deus ille;qui fait Deus Atpoteft obijci poffe hoc etiam fic intelliei, £go fam| cati Deum alicuius effe ab eo cognofci & coli; ficut vocatur Deus Elie, & Deus Daniclis,id eft qué Elias, & Danicl colebant.. Hinc crgo'colligi Abraham; Mfaac, & Iacob extinctosomnino n6 efle, quiaDeus corum Deus vocabatur;id eft ab illis colebatur. Alij Jexiftimant argumenti vim in hoceffe, quód quam- uis eo fenfu Deus Abraham , Ifaac , & Iacob, vocari | Eo(ï'et, quiaaliquando corum fuiffet , tàmen credi- ile non fitDeum dignatum effe corum , qui mor- altiorem latere fenfum, quem vulgus non intcllige- ret. Quod Chryfoftemus, Theophyla&us, & Euthy- mius dixerunt, verum effe arbittor; fed non fatis. Nam in eo proculdubio argumenti vis eft ,. quód |Deus dbrabam , Deus lfaac , €2* Deus laob fedcredo ham, Ifaac, & Iacob de eorum propugnanda po&ö- ritate; ideóque feruare volo, quia adhuc illi viuunt, & precibus me quotidie folicitant, vt ipforum filios - ab ZEgyptiorum captiuitateliberem. Solemus enim faedera non mortuis feruare; fed viuis, quia non in- ter mortuos , fed inter viuos feriri folent. "Video, quiä'ære(gondcri poffit, fi quis fubtilitates quzrat: confiderandum eft voluifle Chrittum non oni- nino neceflarium , fedtam probabileargumentum afferre, quàm ad coarguendos Sadduczos fatis cffet. Nam & hac rationecorum impudentiam, & arro- gantiam compreflit, quód;.cüm (cripturam irriden- tes adduxiflent, quafi C hriftus expedire fe ab ca que- £ftioné non poiä*:t-,-'ï"fqïfam' proponebant , docuerit bandam refurrectionem addu&um refpondere pof- Kfent. Eodem modo Caluiniftz aliquando rcfutan- diyatque irridendi funt,apud quos & mulierculee igloriari folent meliàs fe.fcripturas facras, quàm Ec- iclefiz-Catholice Do&tores, Ambrofium; Augufti- jnum; Hieronymuniti ihtélligere, '"Proferendus cenim Jillisaliquis locuseft; vt interpretentur, quem cum intelligere non poffint, fuam ignorantiam, atque fuperbiam; aut confiteti ; autagnofceré cogantur. - Alterius quaftionis non ita difficilis explicatio eft. INam Sadducsi; vt Otigenes ; Hieronymus; & au- Ictot æj;lïlïpæ;ffc&iï anmotaucrunt, propterca futura ne-fï leabant refürrection& quóbdanimas immortales elfe ROR crederent, Idque ex A&is Apoftolorum c. 25 84 Iperfpicatim ieft.. Itaque:probata teftimonio noto| animarum immortalitate ; & refurrectio illis pro- babatur. Adde quód olim non folüm inter Iudzos: fed' intet omnes etiam fere Philofophos:hz dux quaftiones , altera de immortalitate animarum , al- rat: ficut lacobus, & Ioannes dicuntüt filij Zebedai, "tera de corporum refurre&tione adco copulatz, iu- ET L. inmunen d u taiare C re ROE gateque - Abrahi, dü Abrahá viueret. Alij refpódent Deü vo-| tui iam effent, Deum appellari. Hoc ctiam tenui| pendet coniectura. Semper ego exiftimaui aliquem Deus non dixerit, cgo fui, aut ego eram ; fed Eeo fum| fenfum effe,ego fum; qui faedus percuffi cum Abra-| Cotra c l- m'm]?as fmþ turdri 4 . od : cognitione | iaclantes, 1 2 - lomolo mortü Mi veono a gonos moruó ! | hia untà ^ Nigentium 6t o 14 5 | axidii n 4f fiint s n d t A eonqet RA y&ömm&s w * ü&awï M Vilentes: lh conpotatt iDte ViUeDagt a, m nt, Qu nos tem moraadan vltunt, Solet; Ruroim m a h bors de f ts putes t Bed —— Y ; YCrO Ciluim, ! ;Sadducaos Pr - rüm Eccila [ FClchunt, F Pa "Hedome "Itilübircif QUi s (idi Dl 10 TeSua lu ïääï&) X gäïæ4ue fucrunt , Vtpro vna cadägn.qu? haberentur.. A xiqx'mp o?miufm mäudat'oru ?:1,1 g;f;tg: F: Z &gg;;æïgï f;e ;f odcïiamïï H [taque videmus auctorem (cc.unch hbrl.Machabæo— latiuo pofito ex He) reorum r x irasspra | x CR | | 3. exanimarum immortalitaterefürre-| — |c. r2. 38.29. apparet. : d ii v5 Hptriatis d 5 Vlütre g Pewladcngsdteeo de ' iftola ad Cor; ^Diliges dominima. Deutn. tàumi. ) Marcus €. ,,, | OW &tionem PfObäl'Cä 1dcmque-.1n I. CPI Oi2 Q f)f- '37- Hg ii o o lr ; * | AdpmoJ ;.facit D. Paulus, vbiomniaferearguméta| — g. 29 prius ponit ; J£udi I/rael ; Dominus Dew | "BUenr i d d : lr ddosn Jhocsbs ff : quorüm verbordm folum iii- : TY ibus refurre&ionem probat, tantüm a pro 'uus Deus vnus ef : quorum verboi GN jf*lzaütcgo f,lm dam animarum immortalitatem valéts fed quia| |tium Matthzus hic propofuit ; quod. .dRuwd Mcyf ; 'f-r"m'övücmi p refurre&idnem negabat, nifi quiáhimascre-| |(em vtrumque 1'rnan'*datum- : eöd?m' loCG Ht » CO* ï&fïï:'?hï!ä&-* E. neg*: : tingui, cadem a?gulincnfa.refurxe&ionem démque referatur ; primum enim eft; vt vnum 1 1 C,fäï;*,fiïo " ! *dïoäït M ünsge E : | ]|tantàm credamus Deum ; deinde; Vt*ïeüïiïi €x toto F O,fïllbïeml E! $ Nanzjlüew mortuorum , fed viæntium. ) Abïäam, B c».:"orde c.lil.idg.amus* ; quia ämexph:äïfy crzätä : äänd(ï: 1 fd&COl.&'ïQ.k | I Ifaac, & Iacob,mortui iam erant: fcd.negat. Chriftus [rem dn.uïvxt n m donins icclcnido "sst |eo modo mortuos effe,quo Sadducziexiftimabátid| |eit;nemo enim dqobus ominis ieruite poteft. fuþ - l.fic,&*IUCEhas,! ! leftita vteorü animz elfentextinctz.Nam eo fenfu; — Extefo corde tuo , «5* n tota ahmma tua, ) -Sunt, qLü sE TAb m rtuos folemus:4ppellare eos, quorum| | ]hecniniis fübtiliter meo iudicio diftingunt. Mihi ss quiD | qä-o :ïï*uïtoälcbg oribusfeparate, Deusnon folàm| — |omnia vnum hoc videntur fignificare ; vt Deun "W | a'i:lZntitmi- fed-cïiam mortuorum dominus dicitur| |quantüm poffumus,' diligamus; & omnià; qua "Mu ä :d'Rom- 1;, 8. 9. vt Chryfoftom. admonuit.Lu- .habïcmus,Villi-i-mþfïnidamüs » q,üfïd , D. Au.g"mf * i a cas addit quiddam , quod argumenti vim non au-| [nuslib. I. de do&trina Chmihan;t. C. 22. his ver- m : ge*'rke, [ed minuere videtur emnes enimyinquit, viwwnt| — |bis expofuit, Parstei ia Co?dt'.. Vr i ;ï.'mj s quiaut e. Si enimilli viuunt,etiam quiextin&ifungilivi-| — nullam vite noffre P'""m,"el"ï — 7ltfæ bicbdod de' M 1 (ctan teng üunt, ideóque non fequitur Abræharn*;lfa—ac, &I-a-—- quud(i lo*czf;m. ddfltï-,—. vi fflf? FE f i ?!lfzf TU i maidiqm |cob extin&os non effe, quemadmodum Chriftus| C quid alind d"zlzgmdm?z venerit i. dnimut , slnc. apia- Smwüiee [ probare voluit; Refpondco Chriftum cum addidit| |tr ; quo tetwmws c.lzlf&wnu anpetus: currit., 'Dehxqqe : TM | lomnes enim viuunt ei , tantüm rationem reddere.'volu- . |qua diuerfis verbis in chtchOnomlo c 6 L dlf AG; ll om 'þ iffe,cur Abraham,; Ifaac, & Iacob, qui mortülerant| jcuntar, .vno contnentur ?cxfbo - und : LPCQS k ^l Yi ;ït,quöä | viuentcs aPPeHaiTet, quia nin?irum omnes non fo-| |c. 10 274 PORHF ; -'Dtl-zges äa&itng?æ Dmm 'Hg'*ï ex i tlf làm;qui corpore viuunt;fed ctiam,qui mortui funt, ommbwy wrzbfu fnis, Tgxre-t FCODERCTSHO Mi um lab; d IDco viuunt: non tantüm , quia corum animz vi| mum; & impoffibilia h.omn.nþu-suDeu/m preci| - d xffam d. luunt; fed ctiam quia efficere Deus poteft , vt in| |pere mentitur; Ex hec, inquit ; Cafnff'fdfo i K dl img; *:;:i | ignandapoft Íua corporarcuertantur, & eo mgdo viuant, quo Deum in le;gkr. preceptie non rqþtæ(e $ qmd poffmi bom:-— serbrebesil i'sf;;x*&im*mgh | lante viuebant,ficüt c. 9. 24. dixit, Nanc/?mamfa ness fed . quid del).eqmt j qgod. nefgm vtrum mälqtg reptébédis | vmï&wä puella , (ed dormit , vel nobis mortui funt, Dco vi-] . -im.pieta.tc, án ignorantia d1&u.1n Iït strr.zimplcïä tir. 1 n Semusetn uunt; quia nos fola videmus corpora; corporaau- D (ratis qmdem-ü.ïmranæ eft ch,ccr-e l?poüïb;llz;. nalä Inharmon,| . i um tem mortua fünt ; Deus v1det. animas, animz veró| |Deum præclepxliï*c, guod tamen erendqm lorta gMa »daal Tb fl |viuunt. Solet à multis queti , quid Ca!.lfæ fgcnr,— f:irct, fi tantüm Pgæcepllïkt » àc non etiam ab impof!] Vlnts quent |cur cüm tám multa , tàmque .periplcu..a in f:CIIPtU'* jjs , qui nngf)'mbdm norill fece.runt-,l & ngUIæ"ïpb:l;a T m ris facris de futura refurre&tione teftimonia fm(:' 3 |mas,& fcmpltcrqasxgæna.s. exigeret: quis efirg fows. eurgume inon capotiüs Chriftus adduxerit. Refpondcnt Ori-| |hoc v.el homo maximé impius dlceï potuit ,—f mfï Czds(aïggcaïezl genes tractatu in Matthqugn 2 Hlerpxlylnus, & Cal.umps«., qui omnes impietate homines upc—- | a:iam,&zrw* Beda Sadduczos non recopitfe ah.os (;crzpturæ facrz| irauit? ignorantie vero fuit d non videte que vuram d libros, quàm quinque Mofis ; ïlfie'oquc ex M.ofis; modq ipfe fibi rþpþugn?ret ; cumfr d;ceret. Knen.u-r lat : libris cos -Chrii.tu.m argucre .voluliïc.. Erant"ct.lam; nem iïoc Prgx:,.ceptum. emgrc poffe; ælï en:lm day n Caluinifie i. hac. re Caluml&ar-un.xflmilcs;qmþ.cos.rcx;cmntf | fe;näfus cft, Diimges Dominum eï? j ä'i? » Cer e;r ii Jlibvos feri- libros ; quibus conuinci herefim fuam v1denï. Et E |nifi vt Deum , HU UUR d | lggamqs -' 'Wxigzäl jiwerej- |verb. Caluinum hoc loco dicere non: puduit ita po(fumus crgo præceptuzn.lïgcfcruaïres quia;quán- "ANcqe M d F; " !* Ibrum Ecclefiaftici ; & Machsbzorum libros ipf deinde concludens nos - ci precepta feruare non| n Miscs na NT j pofle, quomodo intellieit? fine erátia Dei , anj ï-maifchäfer 135. Vant ex óia lgb doBHor. . Lücns. o 39.40.| |cumgratia? fi finegratia, quid nobifcum difpu-|. M üc'.(veämïc ldicit quendam ex Scribis confaratis à ChriftoSad-| tat, qui idem prorfus dicimus? fi cum gratia, non| um,iïugu.l " B L bgeiis fugicdffc, -Magiffer , bene dixifti , « ampliw| — jam nobis; fed Deo facit iniuriàm ; cuius grátiz;| r i in--q*üit , non audcbant ewm quicquam imemgare, quod| jatque virtuti li'rni*t'cs ponit. D. quideín Paulus ad m*,qucmwc appáaret non ad.Pharifzos, & Sctibas, quiinde| Philip. 4. 1. omnia fe poffe dicit , in eo qui fe g, potius, vt ait Matthzus, occafionem Chriftum| . |confortat, & DauidPíalmo 17.30. In De», inquit ; [iterum tentandi acceperunt, vt fe Sadducais do- p m tran[grediar mirum, Sed de hac quaftione copio- J&iores effe oftenderent ; fed ad. Sadduczos effe| ^ |fiusalio dicemus loco. : ! Ireferendum. Quem autem hoc loco Mattheus|. $9. D'l'gf-' P"W"f"m'""mäf;m"fffüm' H-æc.dfw legis doctorem, Marcus c. rm. 28. Scri.bam ap-| |maxima totius lcg'l's precepta Chmüusfdfc dicit, ipellat; vndeintelligimus quamuis Pharifzorum,| |càm diftin&ta aþah]s przcepta non fint; fed cæte;o—l j& Scribarum diuerfa effent officia , aliquando ta- rum compendium. Nam cüm preceptain duabus : mencundem, & Pharifzum, & Scribam fuiffe.| * |tabulis Ícripta effent;in priori;que ad Deüsin pofte- | |Nam hunc legis doc&torem , de quo Matthaus lo- riori , qua ad proximum dxhgepdum : Fertmebant; |quitur, Pharifsum fuiffs ex verfu 34. manife- prioris tabul'æ compendium erat, Dihges pqmtn?m l Bs | Deum tuum ex toto cofde fuo: Poftcnons vero,dz(:ge: pre- [ 36. Quod eff mandatum magnum im leze.) Id eft WIà-! — um tutwn, fmt tg;pþ»æ » quomodo crgo, ldl.CC't a!ï TNUHATTCOOXTOREO * j Proximm emus bo 739. ] ;/PI acedo. 3 btj itete m H n M KK OV Mi EE u X2 N 1 wamodo Lib. t. de verst reli c. .6 lib $0 0mil. 38. mf ad m |toto corde, & proximum, ficut nos ipfos, quemad-| Imodum D.Paulus.ad Romanos n.10. dixit, plentudo|. lcgu eft dileitio, & ficut idern Chriftus concludit verfu| : l4o.In bis duobus madatis vniuer[a lex pendet,eg* Prephete: - |cet. dictio illa, freut .. Quuis proximus habendus fit, .|quam certum ftatui , nos non nifi bona nobis vell lipfos, diligeremus. Nam cuiuídam do&i alioquil| Ts IOAN. MALDONATICOMMENT $23 dicit, i diftin&a mandatanon funt? perinde enim videtar effe,ac (i diceret omnia mádata effe maxima, Reípondeo nihil aliud Chriftam vfigniüc.a?'c, quàm omnia mandata huc tendere, vt Dcum diligzamus ex quomodo autem intelligendum fit, diliges proximum tumm, [icut teipfum , duabus ex rebus pendet altera, vt Íciamus, quis dicatur proximus; altera, quid fignifi- Chriftusapud Lucam 10. 3o. integra parabola expli- tem fignificet particula, fieut , facile non cft dicere. |Nam quidam matetiam notare putant, quafi iubea-| mur omnia proximo velle, que nobis vclimus ; alij| cauit, omnem hominem proximum effe.| Quid au-| qualitatem, & modum, vt fenfus fiteo. modo, id cít : propter Deum proximü nobis effe diligendum;quo| ipfi nos diligere debemus : alij affe&um, vt eo atfe-| |&u;conatüque proximum diligamus,quo nos ipfos| dilipgimus. Omniaarbitror freot vnafyllaba compre-] |hendi. Necenim dubito, quin Deus volucrit; yt & Iproximo omnia, quz nobis optamus, optaremus; & eum propter Deum; ficut nos ipfos; & co affectu, quo. nos ipíos diligeremus ; fed illud dubium eft, quemadmodum alicubi. D. Auguftinus difputauit, quomodo proximo ca,quz nobis velimus, velleiu-| . bcamur, cüm Ízpe ipfi nobis mala velimus, diuitias, iP fos ddlger €5 .C.üm nos inOS ,Aut mal& ,autpluæï debcre , & non aliter nos ipfos , quàm propter [Deum amaturos effe, càm Deum ex toto corde; ex| . [totaanima;ex totis viribus diligere iubeamur: quod|- |fi facimus, non poffumus nos diligere aliter, quàra oportet; propterca iubemur proximü eodem modo diligere. Obijcietaliquis etiam ex primo precepto Dcum ex toto corde diligendi confequi, vt proxi- mus; quare opus non erat, vt eum, ficut nosipíos; quemque maximé amare , propterea hanc nobis di-| ligendi proximi datam effe regulà, vt cum; ficut nos| Theologifententiam minimé probo, qui putat hoc| ioco dechariratisdile&ionenonagi. - —^ - sUAT. Congregatis autem Phari[es.) Marcus cap. 12. 35. n it hancquzftionem Chriftü p-ropofuiife, dum in templo doceret; fed facilior eft folutio in templo fuiffe Pharifzos congregatos. Marcus,& Lucas non honores, voluptates, &- quomodo eum, ficatnos|- mum, & fummo affectu, & propter Deum diliga- diligere iuberemur: Facilis refponfio minüs natura-| lem proximi, quàm noftri amorem nobis effe, & (e| ! * E eff f Dicunt ei, Damid; ait illis , quomodo ergo Dawd in [Diritu| — Juecat eum Dominu? Alij veró duo Euangeliftz non in-| |terrogationem ; fed obie&ionem folam pofuerünt, |& quia non dixerant Chriftum Phariíxos, & Scribas 'interrogaffe ;non dicunt quomodo vos diciris; fcd] & 17. 10. declaranimus : dicebantur enim Scribz cà ] 4xDusnt ei,Danid.) |uid vocaretur, diximus c. t. 1. E | quis, omnium mandatorá maximum Chriftus effe À dicunt Chriftum Phariízos interrogaffe : fcd con-] ALE (cionantem dixiife, quomodo dicunt Seriba Chriflam filiii deffe Dauid ? fed, vt ait D. Auguftin. lib. 2. deconíenfu Euangeliftarum c. 74. hoc nihil intereft. Nam Mat-| thaeus pofuit & interrogationem , & obic&ionem| Chrifti, Quid vebis jinquit, videtur de Cbriffo,cuims filims quomodo dicunt Seribe, quod autem dicunt, quemodo di- cunt $eribe , càm idnon Scribz, fed (criptura diceret dicere, quz in fcriptura non omnino crant cxg reftall quia fcripturam in terpretantes id dicere docebant. | Quomodo Chriftus filius Da-| 43:Quemodo ergo-Dawid m firitu.) ld cft càm Dci fpi- ritu plenus effet, cüim non fuo, qui falli, mentiríque poterat; fed Dei fpiritu, qui nec falli, nec mentiri iin commentarijs in Pfalmum:109. expofuimus , & Iudeorum cauillationes refutauimus, quz duz po- Kiffimum funt: Altera;pfalmum hunc non à Dauide; - Kfed aut à Melchifedec, vt recitat in eius loci com- Imenrarijs Rabbi Abrahá, autab Eliezer feruo Abra-] |ham, aut ab aliquo ex ijs, qui temporc Dauid Pfal- .|mos fcribebanr, fuiffe compofitum , vt putat Abcngæ 30.25. & Pfalmons. ». Ego dixi m excejf meo. L * * L 44.Dixit Dominu Domino mes)) . Hocteftimonium Ezra: Altera;jnon de Chrifto, fcd aut de Abrahamo, poterat; loqueretur,: Hebrai(mus eft, qualis Pfalmo 77* |phone; & ex Tertulliano libro g. contra Marcionem |fuorum filentio aperte condemnantur. ts eff?) Loquitur Chriftus exPharifzeorum opinio- quàmoportet;fzpe diligamus. Rc;fP ondeo hoctan4D |vt communis hodie eft Iudeorum error, aut de Da-| : e| * jtide, vt Aben Ezra, & Rabbi Dauid exiftimant, aut |de Ezechia Iudeorum rege intelligendum , vt poft Chrifti tépora Iudzos expofuitfe ex Iuftino in Try- difcirnus. Vtramquce, vt dixi, cauillationem multis illic argumentis refutauimus, & ex hoc manifefté vtraque coarguitur. Nam frapud veteres Iudzos Chrifti tempore certum non fuiffet, & hunc Pfalmü à Dauide compofitum, & de Chrifto intelligendum ieffe,facile alterutrum Scribz & Phariízi, qui poftc- rioribus Iudzis multo do&tiores erant, vtique rcf- pondiffent, Nuncautem rccentiores Iudzi patrum 45. Jrergo Dauid. vocat eym Dominum , quomodo filims ne,qui Chriftum purum hominé futurum exiftima- bant; cüm fcriptura non folum hominem, Íed etiam Deum fuüturum przdiceret. INon ergo concludit Chrifti argumentum, non eífe filium Dauid: Íed efle plufquàm filiá Dauid,id eft fhliü peiac verum Deü,/ ideóque Dauidcm Dominum ipfüm appelladfe. j * CAPVI 5?4':[' j ginveo o | | | | | J Quncicutis - Ihcitsemfi lo g wxcutedrs v d [ o Dis r TOsenit 17&171;7706 zcrhocampl ; Qücumque ht r $ icitami Cefmongeri tldoum, ; Batineo pïo,'mm i ! oba & - tlf qui torz(onr tes. 25, Væy CahClS ) & P*" CObit d T [ Dd m [my Wlte nop l lenine TM Ws d T MTM li- impmüditmf | | m ts [ Q TT docebane Uus Ls D. æcümbciïpi- 1l mentrie ll net mepn | Quis Pwmqlfzämf | p ud ctelmonim olums, A ay- U CT El . pporeDub B » pl E itde db ( monatdbs — ] 7u E etilimant, d iam, vpofl iuoia 7- aMarcionem ? jontg muls hoc manile veteres Dudo khuncsi | mzeïïigfmy' rizi gz;galfe;!' nt, v-;q:ctd-x «s lo u : ", MWM/, w/ ! rofün Wï'; füfm fl]fflmü', p dttam ; ondadit i lt «tbl u 1 ! * | SEXEOSOEQUS E — N MATTH. CAP. XXIIL 5163 ;/CAPVT XXII. v — accs4 Vnclefuslocutus eftad turbas , & ad difcipulosfuos, 2. dicens: Super cathedram Moyfi federunt Scribze,& Pharifzi. 5. Omnia ergo quacumque dixerint vobis , feruate , & facite : fécundum O bi. 8. Vosautem nolite vocari Rabbi.vnus eft enim Magifler vefter,omnes autem idebet. 17. Stulti , & ceci: Quid enim maius eft , aurum , an tem Plum, quod jbusiufliintus autem pleni eftis hypocrifi , & iniquitate. 29. V vobisScribz, & Pharifzi hypocritz,qui «dificatis epulehra prophetarum , & ornatis monumen-| rifei hypocritz : quia comeditis domos viduarum, orationes lógas orantes:prop- guia circuitis mare , & aridam , vt faciatis vnum profclytum;& cum fuerit factus, acitiseum filium gehennz duplo quàm vos. 16. Vz vobis duces cxci , qui dicitis: Quicumque iurauerit per templum , nihil eft: qui autem iuraueritin auro ten?vli, aAInn- Gificataurum? 18. Et quicumque iurauerit in altari j nihil eft: quicumque au- tem iuraueritin dono, quod eft fuper illud, debet. 19. Ceci: Quid enim maius uiora funtlegis , iudicium , & mifericordiam , & fidem. Hzc oportuit facere , & illanon omittere. 24. Ducesczci , excolantes culicem,camelum autem glutien- libus mortuorum,& omni fpurcitia. 28. fic & vosaforis quidem paretis homini- taiuftorum , 5o. & dicitis:Si fuiffemus in diebus patrum noftrorum , non effemus opera veró eorum nolite facere:dicunt enim,& non faciunt. 4.|. | Alligant enim onera grauia, & importabilia, & imponuntinlz. s. | AA humeroshominum: digito autéfuo nolunt ea mouere. s. Om-977 ,. . [nia vero opera fua faciunt vt videantur ab hominibus : dilatant enim phyla&teriar-re. — |fua , & magnificant fimbrias. €. Ámantautem primos recubitusin ceenis, & pri-/.s. — | : : . : . w . INum. 14. ma3s cathedras in fynagogis, 7. & falutationesin foro,& vocari ab hominib? Rab- RAR terhocamplius accipietis iudicium.: 15. V vobisScribz ,'& Pharifzi hypocrite: ^^ eft , donum , an altare , quod fanctificat donum ? 2o. Qui ergo iurat in altari , iu- - ratin eo , & in omnibus, quaz fuper illud funt. 21. & quicumque iurauerit in tem-| iplo , iurat in illo,& in eojqui habitatin ipfo: 22. & quiiuratin czlojuratinthro-| - no Dei, &ineo,quiíedetfupereum. 23. Vz vobisScribz , & Pharifzi hypo- w 15 critz : qui decimatis mentham, & anethum , & cyminum, & reliquiftis quz gra-/ ** tes. 25. Va vobisScribz , & Pharifzi hypocritz, quia mundatis quod deforiseft| — calicis , & paropfidis : intusautem plenicftisrapina, & immunditia. 26. Phari-]| — Íxe czece , munda prius quod intus eft calicis , & paropfidis, vt fiat id, quod defo-| ris eft, müdum. 27. Vz vobisScribz , & Pharifzi hypocrita : quia fimiles cftis fe-| pulchris dealbatis, quz aforis parent hominibus fpeciofajintus vero plenafunt of-|. 2, Efd. 8.| d. d. AM(ar.12, d.gi. vos fratres eftis. 9. Et patrem nolite vocare vobis fuper terram : vnus eft enim Pa- ]&?*z- i Jter vefter, qui in cægs eft. 10. Néc vocemini magiftri: quia Magilfter vefter 1o.g 46 Ivnus eft,Chriftus. . Qui maior eft veftrum,erit minifter vefter. 12.. Qui autem|aza. x | fc exaltauerir, humiliabitur:& qui fehumiliauerit, exaltabitur. 13. V autem vo-|[;6 , |. bis Scribz, & Pharifzi hypocrit : qui clauditis regnum celorum ante homines. d vos enim non intratis, nec intro&untes finitis intrare. 14. V vobis Scribz,& Pha- ':;;»i;ä.ä; ' | | . 40. LBüc. 10, | | focij eorum in fanguine prophetarum. 5tr. Itaque teftimonio eftis vobifmetipüsj, g quia u Id *ï--.-ggg;.(gïi dv WE RU r a - IOAN. MALDONATI COMMENT. 4316 5».,1,, quia filij eftis eorum,qui prophetas occiderunt, 32. Et vos implete menfuram pa- [ trum veftrorum. 35. Serpentes genimina viperarum , quomodo fqgletxs à iudicio| gehennz? 34. Ideo ecce ego mitto ad vos Pfophetas , & fapientes,& fcribas , & ex illis occidetis, & crucifigetis , & ex eis flagellabitis in fynagogis veftris , & períe-|.- | quemini de ciuitate In ciuitatem: 3j. vt veniat f'u[Per vos omnis [änguis WiL;Rus ; qui && * jeffufus eft fuperterram , afanguine Abeliulfï;i víque ad fanguinem Zacharie , filij| - | 1^- Barachiz,quem occidiflis inter templum & altare. 35« Amen dico vobis , venient ciine hzcomnia fupcr'fgener:ttiovnxcm i&ïtn'l. E Iemfalem lerufalem , que occidis pro-|. zw.. phetas,& lapidas eos,qui ad te miffi funt , quoties volui cógregare filios tuosqué-] $3 | : admodum gàllina congregat pullos fuos fub alas, & noluifti» 33. Ecce relinquetur|. vobis domus veftra deferta. 59. Dico enim vobis,non me videbitis amodo,donec dicatis:Benedi&tus,qui venit in nomine Domini.- : " ; (9:22477c.) Cam videret Scribas , & Phari- W al(eos corrigi non poffe, vt Chryfofto- p-smus,auctor imperfecti,& Euthymius é.ejannotarunt. - D non omnibus difcipulis fuis ; (ed ijs; qui; minüs fa- [miliares, & inftru&i erant, proquixiiïc. Nam Apo- ftolos, & cos,qui ipfüm femper comitabantur, non opus eratadmonere, vt Origenes tractatu.in Mat-| o verbis Dfii 49. neminé exittimat Chriftü ad Phari-| o violentum eft. gunt;ex quo ab Scribis,& Phariízis audiente popu- lo lex Mofis legeretur, quod & Efdram lib. 2. c. 8.4. fecifle legimus. Ita fentit Euthy. quodalij refellunt, ftumaícenderet;fed vt furgeret , & ftans loqueretur; quod & hodie inter Iudeos fit, & olim inter Chrilfti- anos D. Paulus fieri voluit rad Cor. 14. 5o. Ergo per| cathedrá Mofis Hieronym?, & Beda Mofis do&riná| - intelligüt,quód qui docet in cathedra, federe foleat;|: etíriam tunc ea inter Iudzos cófuetudo noneffet.. |- (Senibe c77 Phari[zi.)Dc Scribis,& Pharifeis, & co-| mmoffïc;;s.c.;i 4.à nobis dictum eft. .. | | cite.) Occurret fatim lectori queftio, quomodo iu-| beat Chriftus omnia,que Scribz, & Pharifei docue-| rintfacercscüm corü fepe do&riná reprehendat, &| c.16.12.iufferit difcipulos fuos cauere à fcrmento, id cft do&rina Pharifeorü, & hocipío capite verfu 16.| & 17.falíam eorü doctrinam coarguat.D. Aug.lib.4 de do&rina Chriftiana c. 27. & lib.i6. contra Fauftül ipfam cocgiffeeos vera dicere. At quis dubitar illa| ipfa falía, que docebant,in cathedra ipfa, fi in cathe- dra fedebát;aut in fynagoga,& fchola Mofis docuif- ; Á Lecutus e[l ad turbas , eg* Aad dxfipulos ? 4o:.) Vero fimileeft Chriftum ca, qux fequuntur, thzum 24.indicauit, quinetiam D. Augutt.ferm. de| Ícorum , & Scribarum fcholam mittére voluiffe; fedj Scribarum,& Pharifeorü nomine Euágelice,quam| : - quia ex Luca c. 4. 16. & ex A&tis Apoftolorü c.13116.. intelligim" Iudeorü confuetudiné non fuiffe, vt qui| - Ícripturá aut legebat, aut interpretabatur;in fugge-] , , Omnia ergo,quacumque dixerint vobis fernate, e7 f c.29.refpondet Chriftum n6 loqui de Pharifeis , nifj] - in cathedra Mofis fedentib?; tunc autem cathedram| - —— T N D N IENT E A P. QUE A fundabat , Ecclefiz Epifcepos fignificaffes fed hoc| : . |sate | oltte. | J MEU — 5 —F Hilarius, & Hieronymus videntur intellexitfe. Cur z. Super catbedram. ) Cuidà aut fugecftum intelli-| - D jerat. Ereo cum iubet feruare;ac facere, que Scribz;| ^& Pharifei,dum ii cathedra Mofis fedent,dicunt;nó " eos effet reprchenfurus, & conueniebataliquantu- llàm eos priüslaudare, ne omnia ex affe&u , ac (ine] . Biudicio improbare videretur. : | z : humeros imponantur,;atque portentur,ligari folét. -|mus exiftimat, quia, vtdiximus , nondum Chriftus| - ftolorü c. 15. 1o. dixit, Neq; patres noflri , mequemos por- - l& Pharifeorum traditioncs ; aut leges fcripturz có- trarias , autnón certé neceffarias , quales illz funt; |. quas verfu16. 17. & deinceps reprehendit, vt Orige-| mus onerata iumenta non folo digito , fed vtraquc manu, & toto Íepe corpore iuuare; illi miferos ho-i. tmines,quos fuis ineptijs onerauerant, ne minimüm|. quidem digito fubleuabant,id eft nec exemplo fuo| non omnia;quaz in lege erant;intelligere;fed ea tan- ] üm , que ad falutem crant neceffaria , qualia erant ad mortem víque fcruauit, quia nondum abrogata de ipforum;íed de legis, ac Mofis do&rinaloquitur; perinde enim eft;ac 1 dica&omnia, que lex,8c Mofes| Decalogi precepta;nam ceremonias , & cetera pre- | . |cepta , quead tempus tantüm data fuerant, tantüm]| abeft, vt feruare iufferit, vt potiàs abrogauerit. Pro-] Jbabilior hec eftfententia; fed mihi tamen non pro-| Ibatur,quia non foliim hocloco;fed vbique alios le- , igem,eiáíque etiam ceremonias feruare iuffit,& ipfe vobis dixerint, Scribis,& Phariícis recitantibus, fer- Jtädtg,acfäcite,ümndäm autem opera eorum nolite facere , vt ergo,dicet aliquis,non dixit, quecumque Mofces di-| rifei dixerineDuplex caufa reddi poteft;altera,quod| ucre,aliter docere. Altera , quód toto capite acerbé] ( vt ll.gamt enim onera gmmæt.) Mctaphom À fatci- | nisfumpta cft,quz, vt in iumenta, aut in hominum Vocat autem onera,non ceremonias, vt Chryfo fto- abrogat legem , de quibus D. Petrus in Aétis Ápo- tare potuitis 5 fcd onera vocat proprias Scribarum, nes,& Theophyla&d.exponunt. — 7u - Digito autem fuo.) Digitum humeris opponit. Sole-| incitabant ad Ónera ferenda, nec in fuis trädition& i- bus difpenfabant , cum in Dei lege fepe difpenfarét;| hoc eft digito autem fno nolunt ea monere. : fe ? Chryfoft. vero,& Euthym. exiftimant Chriftum $. Dilatant — icit;feruate;ac facite;fed quecumque Scribe, & Pha-| - voluetit Scribarum,& Pharifeorum hypocriftm ar-| - - |gaéerejnon autem arguiflet, nifi dixiffet eos aliter vi-.| n r f polzerint n assb & 2 od g ! - shuberent 5 fempracgea L momlostuos. H MD&SRQF*X RA 1 ts d 1 inmbr &mkgü Marter o fimiof: CattUr 7 ! /W*W þzm, Itopl (untllao Cl quoiodop tCordarentüt Catets Dudeis : | qentri la — aifescuilm amulrent, 4 ——, WRR ^ Q dore . , Hïcmmm Ut d If&orqpæxer AU5 canfa n pondent qui Qerisinferl « of if PU Cpta t dicat beoph;y Dctenur, & A Y vt MLTT ldu - , quio &t ye ) ttecr, at ais D :'*.3 MTt prer) l | l drXquealos l al i " 1" , timiop t qeSrba, i TAT ss ;:x,&bïofcsl, P stlv n n ". u ! "ab Qu aol gäïïöæ)& Ph?.—" " M sl hoocrimt feteosalitt. , 78 Bu ATE m '.';1410 n,- niebat um ^ f a anuM g ais m jeplocilt aycip ho A Cäg'!ORO' um (hrzüzzs( aAdis À ; w'- ; f!(ghf n) « Gu ( jg lr um j v Onge ) ] :»ï rv, 1 w m. Caluinus | inbarin. þhylafïe- ná Iud«&o- Iudsorum., Funbriz $217 — $. Dilatant enim.). G. 4€ autem , Íed ponitur pro 59 enim , vtalibifzpe , quemadmodum nofter ver- titinterpres , multo melius, quàm qui vertendum]. effe dicunt;autem; redditenim caufam non eorum,| quz verfa przcedenti dixerat,fed proximorum ver- litex rebus minimis maximas intelligi,&,vtin pro- fimbrijs , & phyla&erijsgloriam captabant,quid in| rebus maioribus fa&uri eran? .. Phylatleria fna. ) Phylackeria , vt Origenes , Chry- foft. Hieronym. & Euthym. fcribunt, membra- eas Scribe ; & Phariíei circum caput, & circum| brachia geftabant, vt perpetuó Deilegem ante ocu- Mos haberent fic intelligentes, quod Deus per Moy- fem preceperat Deuteronomij 6. 8. ez* hygabis ea ,| quaf: [Trnum ip manu tua , eruntque , C7* mouebuntur in- terocalos tuos, Hoc Hicronymus fuo etiam tempore &eria, id eft conferuatoria, quód ad conferuan- dam legis memoriam inftituta eflent; &imbriz au- fima ora veftis dependebant, que ab Hebrzis vo- fcinthino colore Iudzos geftare duobus. illis locis , ceteris Iudzis magnificabant ; id eft maiores, quàm fuiffe acutiffimis fpinis intezferere, quibus & cum| ambularent, & cum federent , compungerentur ;| rent. Nefcio, quàm certum hoc fit; facile tamen| Hicronymo credo non dicturo, nifi ab Hebrzis, autà bono aliquo au&ore didiciffet. Poteft merito &erijs infcribi poffent. At; vt id de phyla&erijs dici poffit, de fimbrijs certé dici non poteft ; in quibus pracepta non fcribebantur: vero fimilius , quod in- dicat Theophyla&us, ideo dilatatfe, vt longiüs con- fpicerentur ,. & legis o bferuatores effe viderentur , aut, vt videtur fentire Chryfoft. vt legem diligen- tius, quàm cztcros Iudzxos fe feruare declararent. 8. Vos antemnolite vorari Rabbi.) Ab hocloco vfque| feorüum mores difcipuli imitentur; non prohibet| patrem, aut magiftrum vel vocari, vel vocare in ter-.| tisabíolute: fedcom paraté ad Deum , & ad Phari-| feos , de quibus loquebatar. Ad Deum quidem , vt comparatione illius neminem putemus neque pa-, trem,neque przceptorem effe potfe, & neiftos ho- noris, & amoris titulos illius honori , amoríque praferamus. AdPharifeos veró, neeo modo, quo illi , ideftambitios?, glorioféque aut preceptores, aut patres appellemur;aliófue appellemus, vt illi ap- borum, Omasia vero opera fua faciumt,vt videantur 4b bo-| )mim'bw. Quod probat duobus minimarum rerum| exemplis,phyla&teriorum, & fimbriarum, quafi ve-| uerbio eít , ex vngue leonem cognofci. Nam qui in| nulz erant, in quibuslegis pracepta ícripta erant; abIndis, Perfï; , & Babylonijs fa&itatum fuille di-| cit : di&ta füunt autem à Grzcis ;eu)x'sc)an'pla, .Phyla- tem vocabantur fila quzdam non texta , qu& ex in-| cantur nry Num. 1. 38. vt Rabbi Dauid inter-|. ]pretatur, & c»*- Deut. 22. i. vnde & Hif-| ipani, vtopinor Gued/T4s vocauerunt. Fim brias hya-| quos modó pofuimus, Deus preceperat, . vtlegis| recordarentur. Eas ergo Scribe, & Phariízi pre|. cateri, faciebant.. Scribit Hieronym. folitos ctiam| cóque dolore diuinam legem in mentem reuoca-|. le&or quazrere , quare Scribz , & Pharifzi ambitio-]- nis caufa fimbrias, ac phyla&eria dilatabant. . Ret-|. pondent quidam , vt plura legis pracepta in phyla-|. ad verfum . & vnaeft; & facilis fententia,ne Phari-| pellabant, qui dicebant, Ego quidem faem Pauli,, ero au- | tem "fpollo,vt (uo quifque magiftro eloriaretur 1. ad| IN-MATTH CAE XXHi — A ? D e gitur, | ! & magiftros & vocati; & vocare nobisliceat. — 13. F autem vobas.) Hic veríus apud Chryfoft. Eu- tliym. & Theophyladt;& apud auctórem operis im- perfe&i eft 14. & 1. politus eft hocloco. Inuchitur mira Cliriftus acrimonia in Scribas, & Phariízos víque ad finem capitis ; eorum prafertitri hypocri- fim accuíans , non vllo quidem iracundiz impo- tentis impetu ; aut maledicentie;fed certo iudicio; atque confilio, vt paullo poft moriturus miferam plebem cómonefaceretne Scribarum,& Phari(zo- |rum fuco caprafalleretur, Dubium, an omnia,qua& Chriftus hoc capite in Scribas & Phariíxos dicit; 'eodem loco,ac temporeab illo di&ta fint. Nam Lu-f Cas C. IL.39. 42. $2 multa ex ijs narrat, quafi alio; temporc di&ta fuerint; & D. quidem Auguftinus lib.2. de confenfu Euangeliftarum c. 75. duos ; vt cius vtar verbis,fcrmontcs effe putat; alterum, quem Matthzus; alterum , quem Lucas recitauit ; bífque cadem dixiffe Chriftum, Sed mihi probabilius vi- detur femcl dixifle hec omnia, eodémque tempote; 'vtapparet ex Luca; fed Mattheum idcirco omnia in hunc locum contuliffe; quód fimilis effentar- cumenti, & non id ageret , vt hiftoriam ordine feruato temporum texeret , fed vt Chrifti do&tri- nam exponeret, quod cap. przcedenti verífuz. in re fimilifeciffeanimaduertimus. . . . . - ' . Quia clauditis regnum calorum. ) Lucas c, i1.. 52 paulloaliter dicit, qua taliflzs clanem. ftientia , qua verba maiorem habent emphafitn.Significant enim Scribas, & Pharifzos ita fibilegis fcientiam vfur- palle , vt exiftimarent neminem , nif1 ipfis viam in- dicantibus, in czlumire pofle: (umpta enimà do-|. minis edium rmetaphora cft, qui cum neminem in-| gredi, aut egredi, nifi iuffu fuo , volunt, clauem to- tius domus accipiunt; claudere autem Scribe , & Phari(ziregnum celorum dicuntur ; quia perfuade- banthominibus neminem , nifi ipfis aperientibus,: id eft docétibus intrare poffe;quo ftt)lafu omnes,quas volebát, traditiones, quafi grauia oncra populo irn- ponebant. Quodautem dicit auze bomines , Hcbrais- rnus eft a*x »335 ante facies hominum, id eft occlus| . dendo illis ianuam ante oculos, qua phrafi fignifica- tur eos impedire multos,qui iá iam ad celi ianuà ap-| propinquarent; &;nifi illi obftarét,ingretfuri eflent, vtetiam Chryfoftom.vidit, & proximis verbis indi- catur,7os non zmtratis, nec introeuntes, Yd eft cos; qui in-| - itroire volunt, fimitis intrare,. Quidautem fit ipfos nó lintrare,neque alios ingredi permittere,duobus mo« disabantiquis au&oribus explicatur. Origenes,Hi- llarius, auctor imperfe&ti;Hieronymus, & Beda idco| dictum putant; quödfncc.ipfï in Chriftum crederét; & ne alij crcderent, impedirét; quam interpretatio- néidcirco non probo;quia, vt ver.;. diximus, Chri- ftus hic de legis obferuatione agit ; quare magis pla- cet Chryfoftomi fentétia , ideo Scribas, & Pharifeos inregnum celorum non intraffe,quia Dei precepta .|non obferuabát ideo alijs,quo minus intrarent,ob- ftiritfe, quia eos inutilibus , & intolerabilibus tradi- tionibus onerabant,quas, cüm ipíe populus feruare non poflet, nec in regnum celorum Pharifeorum quidem opinione ingrediebatur. Nec enim propte-|. reà faluus effe non poterat, quód Pharifeorum nonl- fcruaret traditiones; fed loquitur Chriftus ex Phari- Ícorum opinione;atque do&rina. Hic fenfus cx ijs, que dicuntur; verfu 16. & deinceps facile colli- Cor. 3. 4. alioqui dubiüm non eft , quin patrcs;| P'N Y 4 14. Oa - ïzg y-? IOAN. MALDONATI COMMENT. $59 Iudicium PTO c'öndem matione in : Sm';»mm. o./fï'icld &'n | feriptura, terra, [que apoeace:: & quidem copulatiuam coniunctio- lloco pro ferre pofitum eft. 14. Quia comeditis dormos viduarum, ) Nonnulli pu- tant D. Hieronymum,& Origenem, quia hunc ver- fum non explicant ,non iegi[fe ; G qued 1n o&agzo Euangelio rum canonc,quo fo'lus Mgrcus ,Lucát| que conueniunt ; pofitus lycrlems comc&um ; quz potius in canonem,quam 1n Euaggghum— val;erc de- buit;prelertim cam omnes &Latini,& Greci,& Sy- riaci codices legant:elfe autem hos duos verfus hüc, atque precedentem apud auctores Grecos tranfpo- fitos fupra monuimus. Domos viduarum Scribe , & Pharifzi;id eft facnltates dicuntur deuorare;qua au- tem ratione id facerent,non fatis expreíffum. Quidá ideo eos deuoraffe dicunt , quia confolationis caufa viduarum domos frequentabant , & conuiuijs pro officij dignitate ab illis excipiebantur,quibus facul- tes fuas confumebant, fic Euthym. Alij , quiadum fan&titatem fimulabant,vidug ad eos , vt fe ipforum pro babilius,quia ftatim fequi-tur,longdfx erationes oran- tes,quafi caufa fignificetur , quare viduarum domos deuorarét, quód lógas fuas orationes venderét. Sed viduas potiàs,quá alias períonas duabus, vt opinor, de cauf?s nominauit, & quia religioftores effe folét,| & multo faciliüs fan&itatis fimulatione capiuntur, & quia maius erat Ícelus viduarum , quz potius iu- Íoftom.& Euthym.annotarunt. Longas orationesorantes.). Graece qg) apogases uatupa. mporsUyoAtor,& protextu , aut occafione longa oran- tes,id eft prolixe. Nofter interpres nec legit 44],ne- nem tollendam puto, quianec fententia requirit, & vero fimile mihi videtur etiam legiffe noftrum in-| |]terpretem; fed fenfum,non verba reddiditfe. Occa-]- |fionem autem,ítid nomen legatur , interpretor au- cupium,quo facerdotes,& Pharifzi prolixé orantes vtebantur, vt muliercularum captarent facultates; quemadmodum fumitur apud D.Paulum ad Philip- peníesr.18.cum dicit ,. Qwuid entm du omni modo, fiue, per occafronem , fiue per veritatem Chriftus anmntietur? — Propter boc amplius accipietis 18dicium, ) IÀ cft duplo maius,quàm czteri;vt verfu fequenti explicabimus, quia bis nimirum peccatis, & dum viduarum facul- tates confumitis , & dumid fanctitatis fimulatione facitis,vt Chryfoftom.& auctor imperfedi annota- uerunt. Iudiciumífcripture more, & Hebreorum idiomate condemnationem appellat. Quod hereti- corum quidam interpres vertit , auferetis grauius iudicium,minus proprium mihi videtur.Nofter in- terpres Grzcum fecutus eft, Grecus Hebraifmum, quo npo & accipere fignificat, & ferre ; hocautem 1$. Circuitis mare , «g' aridam.)ld eft nihil non faci- tis,vtvnum profelytum cfficiatis. videtur fpeciem habere prouerbij;quale illud apud Latinos eft , om- nem lapidem mouere,& apud Grecos,omnem mo-| uere funem. Aridam Hebraifmi imitatione terram appellauit,vt Genefis . ro.quemadmodum & Graz.- ci nonnunquam auctores appellant. - Interpretatio eft Chryfoftomi , & Euthymij in hunc locum non Scribarum,&Pharifeorum diligentiam,fed rei diffi. precibus commendarent,; tan quam ad viros fanctos] lventitabant,& eorum orationes pretio emebát:hoc aandz;alendeque exant, quàm aliard minüs mifera-| - bilium perfonarum fuübftantiam deuorare, vt Chry.| refpuit ; nomen autem epoedcer recté conuenit , &| B D F :ultatem declarari;quafi fenfus fit;vz vobis Scribis,| & Pharifeis,qui morum veftrorum prauitate adeo à| Iximus,multi veteres auctores ita fenferint. Euth.iu-| A ]kgis diuine ftudio alienigenas auertitis, vt adeo dit-| ficilefit velynum tantüm ex illis ad veram religio-. nem adducere,vt opus vobis fit mare, & aridam cir- cuire:fed manifeftum eft non rei difficultatem ; fed que fignificare,qui magna folicitudine Genriles ad |Iudaicam religionem pertrahere conabantur , vell ambitionis caufa , vt populum Dei augere videren- admodurm nonnulli interpretes exiftimant , aut , vt que ad ipíos lucrum perueniret. Vtrumque de Scri- Grecé eos,qui ex Gentilium fuperititione ad Iude- ad Timoth.5.6. | Et cum fatlus fuerit,faeitis sllums filium gebenna.) No- cus eft Hebraifmus,äuo filius gehennz dicitur , qui gehenna dignus eft,ficut filius mortis,qui morte di- natione , fupplicióque digni eftis;jillum autem plus- quàm duplici dignum facitis. Quomodo auté Scri- cedenti explicauimus;qui dupliciter peccabant , & res;profclytos fuos facerent, non fatis conftat , cüm latria,quàm fi nunquam reliquiffent.. Chryfoftom. Scribarum, & Pharifzorum ftudium, ambitioném-| tur,& fua fan&titate;do&trináque gubernare;quem-| auctor imperfecti putat,vtaucto Iudeorum nume-] Iro, facrificiorü quoque numerus creíceret , maiüf-| bis,& Pharifeis credi poteft.Pxofelytos appellabant| Qua Profe |. PUA 5 gt EM d orum religionem venerant , quos Hebrxi ca"m vo-15». .|carefolent , & Chriftiani neophytos appellabant r.| gnus r.Reg.20.51.de gehennaautem cap. . diximus.] .| Buplo,quam vos.)d a* órepov Uj ov,ad verbusn, dupli-| cius,quam vos;Id eft vos quidem duplici condem- be, & Pharifei duplici poena digni effent,verfa prz-| auaritia, & fanctitatis fumulatione.Quare veró pcio-| vix illis peiores effe poffent.Auctor imperfe&i exi-] [(timat propterea profelytos maioxe, quàm P harifz-| [osfupplicio dignos fuiffe;quód quidé grauiüs pecca rent non credentesin Chrfum relicta iam idolo-|. H ebm:—'f - TRyoBR, | j veró Pharifcos ftudiosé conatos efle eos , quos ab| idololatria reuocaffent;peiores facere,quàm fe.Me-| liàs idem au&or imperfeáti , & Euthym.ita effe na-| türa comparatum , vt vitia potiüis quàm virtutes| imitemur,& in rebus malisà difcipulis magiftri fa-] cile fuperentur. : ] 16. Duces e«ci.) Ducesvocat,non quód veri duces leffent;fed aut proprer officium , quia go.ccndi mu- nere fungcbantur , aut ex eorum opinione , qui fe aliorum duces profitebantur,quemadmodum idola plo;id eft per templum,vtinfequentibus ex Hebre- orum idiomate 2 pro in,& pro per. | Nibil eff,)id eft non debet , non eft reus,vt ftatim| dicit:quod;vt quidam volunt,non abíoluté ; fed có-| parate irttelligendum eft ; nec enim eftvero fimile tam impudentes fuiffe Phariícos,vt d pertemplum nullum effe peccatum; fed nfinus etfe, quàm per aurum templi iuzare, etfi vt c. 5. 21. 34.di-] ramentü votü interpretatur;aut iufiurandü,quo ali- quis promittebat fe téplo aliquid oblaturum efle.Id] enim iuramentü propterca Scribe,& Pharifæi,qu O- rü multi facerdotes crant,ma(gis docebant obligare;] quàm fi quis per téplá iurauifset;id eft fe tépli cdifr-I caturü , quia , que templo offerebantur,in iplorum| ex Gétilium opinione fcriptura folet Deos appella-| re& Pfeudoprophetas Prophetarum nomine fcpe] Quicumque iurauenit per templum.) ey lo vadl. Án tem-| THÁ, docerentiurare| 4 Hebraf- X lucrum redüdabant,aliud veró templum nemo po- t terat zdificare.Coacta , & minimé probabilisinter- prctztio. velinment [imquümæ? ompem t ureltentd a ///f/m;/æ itmiod anfumelte Mfguw Artonempe iunfi z dtty ityen tlwelne ii G t m tmdd: Ti - fitaelenra lil J CfP m)qüq l lCütcue j p häfl&lm Y 194 ul UC[&, & I9-äigl.i;,M Md W mmgw Siaridm»ü ulï&tem;h TLitionis Göntües 1 a W "evideren. RC quem. w'm; Vt unnme.] - — ( OW'P / " x N RL;W 10-i | ^ SSRYT ;;sz?zrzm.)NO-' züd,qi^ qu mortedi. P. i : -.4', " & n ïüüämw. Q od A ^U . ,: Mnemps| | L B ! /^c 1 w] , Tottcibat l Lt O tl Cotlat, cüm yan Duris distic ia am l Y *W. | 2 m;IODOFIB«/ zi , Qd " 3 í badene qua r jj p n C ANA vt d ( '»Abul -;wdu&æ /í I « Aneondt fl« * OLLUM MM lww j ho * siniià d 11 ' j »r 0s r iv li, g ionael — c2—- | edentvert Præ.; !l | 3 m 5 Itraditiohis originé fuiffe putant.Quod autéaurü té- LE el;raif— .. E.. pofter. ] th. 2-. Cicx.óff. |pacta conuenta feruamuä,quæ dictorum fa&torum- que conftantia deümtur.,quam Deus Leuit.c.6.2. 4.| —INOMATTH CAPDIXXIL) 5U. $32 pretatio. Hieronymus veró , T heophyla&tus , & D. ' Pfhom.fic-intcrpretanmr,H--cpri*s in contentione,feu in aliquo iurgio ; vel in caule ambiguo iuraffet in tempïou, & poftea conui&us etfet mendacij , non te- ncbatur criminis reus:fin autem iuraffet in auro , & pecunia , qu in templo facerdotibus offerebatur, ftatim id , in quo iurauerat , cogebatur. exíoluere, [Rurfum fi quie iuraffet in altati , periurij reumne- Imoretinebar,fin autem: p*cier-æïïet in oblationibus, ihoceftin hoftiis, in vi&timis ; & fimiliter in czeteris, que offerebantur Deo fuper altare , hzc ftudiofiffi- Imerepetebantur.Itaque: hiauctores auaritiam eius E b pliintelligédum fit,dubium etiam eft. Nam Theo- phylact.aurum illud intelligit, quo templum intus veftitum erat.Euthym. veró vafa;candelabra , iczete- rámque aurcam templi fupellectilem.Hier. & Beda omnem templi pecuniam ;quod eft probabilius.. : | - 17.Quid enim.) Particula caufalis hoc loco otiofa vi- detur effe:nullius enim rei caufam reddere videtur: (cdHebraifinus eft;quo folét Hebrei non rei;de qua loquuntur;fed verbi, quo vfifunt , aliquando ratio- |uimus.Exempli efti;Parali.s.t.& infra veríag; Red- |dit ergo Chriftus rationem,cur Pharifeos cecosap- |pellauerit,quód nimirumion vide&t templum ma- ius effe , quàm aurum. Argumentaturautem cx illo naturali,quod eft apud Ariftotel&, axiomate, prepter quod viitiquodque tale, 7* iUud magis, INam aurd, quod Jin templo eft , non eft fanctum ; nifi quia templum| làn&um eft;templum igitür magis fan&um; . - ] - iiEtquicumque warat in calo.) Que ad huius loci ex- plicationem pertinent,c;5.3 4.dicta funt.. d 23:Et reliquiflis. ) Quidam tépus preteritum,quod Grecé eft;per prefens vertendii putant , & relinqui- tissficut prefenti tempore dixicdecimatis mentam, 7 lanetbum:ied meliüs nofter interpres nó folim , quia Fropiüs Grecum verbum fecutus eft;fed etiam;quia| lentétiam meliüs expreffit, fignificat enim hoc loco Irempusillud preteritum Scribas, & Pharifzos Dei|: graulora preceptaiam diu non minüs,quàm fi abro-| gataeffentobliuionidedife; /—. — . — (« Indicii.) Exponit,que fünt illa erauiora legis pre- |cepta;que iam diu reliquerant, nempe iudiciü,quo Pharifei in multis caufis Iudeorum iudices, vt cap.;. 22,diximus,& nihil magis feriptura deteftatur,quàm peruerfa, & corrüptaiuditia , vcDeuteronomij 16. 19.Ifaier25.Michze.; a& v55 ov eni Miféricordiam.)Mifericordiam vocat charitatem in| proximum , quam Deus omnibus rebus anteponit; hoc enim eftmifericordiam wolo.eo* non fatrifiium Ofec 6.6.& füpra c.9.13.hoc eft,quod tantopere commé- datapud Micheam ca. 6. 8. Indicabo tibi0 bomo,quid fi1| Iäqnum,(y*' .qm'd Dominui requirat ate , vtique facere 1di- eiim, 7 diligere mifericordiam , &* folheitum: ambulare c& Deo tuo& apudZachariá ca.7.9. Hac ait Dominus exer- cituum ditensiudicium verum tudicate , q7 smifericordiam, C miferationem facite vnuiquifque cum fratre fuo. ] Etfidem.))Fidem appellat nó diuinam illam ,qua in Deum credimus:fed illam humanam , quainternos 5.diligenter feruari voluit./pima, inquit , que pecca- |Inem redderejquemadimodum in Idiomatisannota- . vnicuique ius fuum redditür: erant enim Scribz, &| - D L Suerit, (7* contemprto Domimo vegauerit proximo f depofitiu, A 'liïmï fecerit,reddet omnta ,qua per fraude volvat obtmere,m |Pollucem,& Atheneum.Notum eft carmen veteris |numéra aflorum. ) Eofdem Prophetas,& iuftos vide- ftus reprehendit ; fed quia cum eorü edificarent fe- pulchra,maiora ipfi 1Patra.r.c':'t hormicidia;qu áqui pro- fegra,C7" quinta in[aper partem dumimo,cui damuum intu- leratzpro peccato aute [mo offeret atieté immaculatis de grege, 24.Excolabtes culicem,camelum aut£glutientes. ) Solet in calidioribus regionibus multos culices vinü ha- bere;vt necetle fepe fit;qui volütbibere ; vini prius excolare;vt culices tollát.Inde fumpta tráflatio.Ca- melü auté ex more patrie p re maxima pofuit,vt fu- pra c.19.24. A pparet auté fuiffe puerbid, quale illud - a5.Quod de fora eff calicis , €9* paropfidus. ) cEotevloo ?æa'?npig,:ïtcriorcm calici's,& paropíidis partem,aut, quod à Grecis verbis propiüs'abeft,quod extra ca- licem;& paropfidem eft. Calicem vocat poculum, paropfidem patinam , quatibus!hmiruf 5 vtapud re, magis neccellaria negligere ; quemadmodum fi| quis vas,quo potum, aut cibum fumeret , excrinfc- cus mundaretintrinfecus nónmundaret, ^ ^ — iquomodo,mundatis ijs,quz intus funt;ea , qua ex- trafunt;munda fiant;cü nihil obftare videatur, quin poffitaliquis müdo effeanimo;fordido veró corpo* rc.dicitur id, quod deforis eftymundum fieri, cum ihteriora niundata funt : quianon magis i*nqui'*nat, quàm fiimmundum effet.Nes enim,quod intrat in o5, cainqu»indt bomine c1 $.11.Gcola mitda miwds ad Titü I.1$. 29.Qui edificatis fepulebra Prophetaris , ey* ornatis mo- tur appellare,vt alijs locis ánnotauimus , & exIoan- ne c.9.17.docuimus,ficut fepulchra , & monumen-| taidern funtieft enim ex Hebraorüm idiomate eiuf- dé fententizalijs verbis variatz repetitio :zidificabát auté Pfthetarü fepulchra cá vetuftate collapfa ef- fét,vt Hilarius exponit. Cóftat ex hoc loco Prophe- tari;& iuftorü fepulchrain honoreapud Iudeos ha- redintegratent , nó vituperatione,fed laude dignum erat,vt Origenes tractatu in Mattheum 26. Chryfo.| & Euthym. admonuecrunt;nec proptereà eos Chri- phetas illos,quorá fepulchra edificabát, occiderant. 31. IHtaque tefHmonio effis wb:kmetipjis,qtgia félij efl i eovís, qui Prophetas octiderunt,) Bene hocloco cócluditChri- ftus ex co,quoddicebát Scribe & Pharifei,s;fiwiffemus m diebws patris noflrorum, non efemus focif eoris m fanguime lios,qui Prophetas occiderunt; fed paullo alitet ar- camtni,quod con[entitis operibus patris ve[fvoris, quenta ipfi tidem eos occiderumt ?vos autem edificatis eorum fepulchra., |Credibile eftvtrumque Chriftü dixifse: fed alterum IMattheum , alterum Lucá recitafse.Supereft videre quomodo aptid Lucam bene Chriftus cócludat eos 26.Ft fiat «77 1dquad deform ef ymundum.) »quitqr : Prophetaris , cos teftari his ipfis verbis efse fe eorü fi-.] | gtïntü*recitat Lucas c.11.48 .profcj&a,inquit,' tefïzfl. | Eiebraui | tuiffe dixim*ibi facil? eff camelis per foram? acus tráfre.| proueciii. pocte,quam multamaenáqueparopfidecenat,Lucasca-| — —— | unum appellauit, quod autidem;aut fimile vas eft.|4 uséndlis Intus auté.)]d eft que intus funt ; intelligitur enim f |(&. Calicem,& paropfidem.vocat ipfum hominem; |qua extra calicem , & paropfidem funt,fordes cor-| , poris;qua funtintra; fordesanimz. Significatergo] - [eos decorpore lauahdo;atque mundando nimis eí- |fe folicitos ;:de abluendis animz fordibus nimisne- eligétes.Videtur hoc etiam fuiffe prouerbium , quo] 5,,,,7 ; ignificabaturaliquem minüs necefsaria nimis cuta-| gzc5;575] Sepuflvhra- : bita fuifse. Quód auté ea Scribe, & Pharifei collapfa rum bonor.| quod fides etms creditis fuerat vel vi aliquid ex tov[er:t vel ea-^ "'i..tei"cigücari fe operibus patrum fuorü cofentire. Non! i LA p videtur ; hs ;]md Z6 «j | | bros, pro - |peenitentiam agere , & falui effe foleant; aut quód |fenon viderentur. . — . Is 34« de) Non reddit caufam,cur prophetas , Sa- |Scribaram , & Pharifgorü nequitiam miffurus erat; h 95, 2" ex ills eccident,e7" perfequentur,vbi videtur ali- |Matthzeum fenfum, non verba recitaíle. Idem enim |eft (ïP.IClïtla Dei mittet, & cgo mitt&, quia ipfe Dei Mapiétia erat & exambiguitate verbi inuidiam ?xi— | £ ci- IOAN. MALDONATI COMMENT. . jm4 -——— adeo obduratiin malum effent, vt äucmi..»ab.eo pof. pientes, & Scribas miffurus fit:neque enim propter fed reddit caufam,cur eos effent occifuri;quia nimi- tum ferpentes erant; & genimina viperarum: fcrpé- tium aütem , & viperárum proprium eft homines occidere Lucas c.11.49.aliter dicit, prïtem, inquit, C (apiettia Dei dixitymittam ad illos prophetae, 77 "tpo- cuius prophete teftimonium allegare;cüm nihil ho- die talein fcripturalegamus. Credibile cft ita Chri- ftum, vt Lucas natrat, locutum cffe;nec dixiffe , Ecce ego mitto, vt ait Matthaus, fed, fapientia Dei dixit, mit- tam ad ilos,e77c. ne, fi dicezetsego sittoDeum fe facere videretur,cuius proprium eft mittere prophetas;íed tauit. Itaque noluit vllà vllius veteris prophet phetz folebant diceresbec dicit Dominus , ita ille dicit fapientia Dei dixitjid eft decreuit,Hebraiímus. j tare teftimonium;fed quafi ipfe Dei voluntatem in-] | |terpretaretur , futuráque nütiaret,ficut veteres pro-| Dicerc 47 B C F - |plum ingreffam voluiffe inter virgines, vt folebat, llocum habere;prohibitam à facerdotibus,quód filiá| - ; gepcriifet, dcfenfamà Zacharia, qui virginem fcic- |cum»valde cógruenter explicaret. Fuit enim Zacha- Pharifzos daturos effe paenas fanguinis omnium idmioddibucn IZacharia, quiex duodecim minorib" prophetis vn*] eft.Is enim c.1.1. filius Barachiz fuitle dicitur ,. quam nifeftam eft voluifle Chriftü dicere eos datutos pa-- nas ob mortem omnium prophetarum;quicumque vnquam occifià fudeis fuerant. Numeratauté Abe) inter prophetas ; quiafuó facrificio videtuz Chrifti 1 H särmfg. : F |Latini dicebát, fi quid mali fict , mihi Gccapitimeo,| - - t fangume "tbelim[h , v[que ad- [anguinem: Zacharia) - |fely Baracbie,quem occidijfHs inter ceplum,7* altave .) Ma-| |facri&icium przdixiffe; vtindicat D. Paulüs.ad.He-] - Tmms, brzos1L. 4. cum dicit ; Abcl fide pluzimam hoftiam occiíi fuerát,cum ab illis occifus nó fit; quia Cain, à quo occifus ef;omnium homicidarü caput fuit; & quáuis n6 fuerit natura Iudcorü pater,fuit imitatio- ne.[taq; illius filij effe Iudei fignificátur eodé modo; Iquo dicütur filij effe diaboliIoàn.8. 4.4. Italudas di- xit ver.rr. V& illu,qui in viam Cam abierunt, Itaauctor imperfe&i expofuit. Vulgaris bocloco de Zacharia ; IBaptiftz patre loqui,veteré narrátes traditioné, quz in nonnullis apocryphis librislegebatur; hodiéque in nefcio quo,vt vocatur , Protocuágelio Iacobile- cum, in quo fole virgines confiderent. Virginé vero Mariam Chrifti matrem poft foclicem partum in té- at;ca de caufa à ceteris facerdotib" inter templum, & altare occifum cffe.Ita Orig. tra&atu in Mattheü 16. & D. Bafilius homil. de humana Chrifti gencra- tione, Theophylad&t. & Euthy.hocloco.Simile quid- dam refert de Gnofticis Epiphanius in eorü hzrefi. Qua traditio;fi ex bonis libris probaretur, hunclo- ria$ pater Ioannis vltimus prophetarum , & perfpi- cuum eft voluiffe Chriftum fignificare Scribas, & prophetarum;qui occifieffent,à primo víque ad v1- timum..Nomen tantüm patris Barachie non cóuc- Iniret. Nec enim illius Zacharis patrem Barachiam vocatum legimus. Alij putát Chriftum loqui de illol opinionem Orig. Chryfoft.& Hieronym. referunt; Strabus veró fecutüs eft. Alij huncfuitle Zachariam illum filium Ioiade facerdotis, qui z. Paralipomenó |tur. Nónulli au&tores exiftimát de Zacharia Ioannis Lio, |gitur ; fuiffe in templo Ietofolymitano feparatá lo 24. 11 inter templum , & altare occifus c-ömcmora-L tur,que & Hieronymi, & Bede,& omnium feré po- decernere. [- Proph:fa»s,(y" fapientes,c7* Seribas.) Lucas dixit pro- fteriorum obtuliffe. Enumerat enim inter illos, qui à Iudcæisk U DeZa : » ; Á : charia Ba- Iqueftio eft,de quo;cá multi fuerint, Chriftus loqua..z!mäg á d | j il m * I-EGELMCCCc ET Ua w v ) fieriotumn : *blhOï qu ( tcmplumj PREMUT) ïflmlkc : ilicrens 7^ m loiaäzh'-huszfl Ioiadänomine,; Conic'&umpmj M Eqangn gudielion j P r 1 ümppa - Maslnitcre &loanncsBa?' B pzaisuu'qzu'z , qipondento westiontm ibl hnskeig Burtrntum tinterodm, toeeiltanm RORm vt t hd tl ented Qu l(res Occidi E—À, Mréfinep, A - ftfequugt d puniripm reüPum'm, m Theophyh&. " | quæüionc,mu ! Vb nteu( Al elus cxth N .M aM ,Pt HaEtMQ. d IWW. C!anhyi WL; N flh : QL !. | "tnotani m"*täïucntum lii (n. LL 177 JNs 0s d'zfurwpæ T quicumqu SCENAN hm || i lior, u li ÉlpqnaCa) || ?!'J'.'JZDU.' fl!ff, d ,5 t A d 00 TRU "i, faaudot k lackzria"æïïf&, i f;ii'lfïïä'üS)UgllZf;W/M, Dhantfti tudcons que nr; hd ( hcobäïc-ï Q ii bïi ;:.Vixgmäwzlg mgmumi.f?z:'ä i, d , iM :.T*.QS n d $95 dN MATTH. CAP. XXil $36 a P. M P i GR ss N . j (fteriorum interpretum opinio eft; có ceteris proba- 'litteriscommemoraffe.illud tantàm non conuenit,| finterpretes rcípódent.Prim üm, vt Hieronymus ait, nium prophetarum vltimus , qualem videtur Chri- bilior , quód folum illá Zachariam in Ícripturis in- ter cemplum, & altare occifum legamus , & eft verc| fimile Chriftum notam hiftoriam,& facris teftacan: quód Zacharias ille in fcriptura non Parachiz,fed| Ioiadz filiusappellatur:cui obie&tioni duob? modis Chriítá non ad vocé nominis , fedad fignificatione refpexiffe. Barachias enim Hebraice benedi&à Dnil fienificapid elt hominé iuftü , & diuina abundátem gratia, qualé Ioiadà facerdotem fuiiï:c Ícriptura tota teftatur. Alij Ioiadí binomium fuiffe putàt; fimülq; Ioiadi nomine,& sarachiam cognométo appcll .tu. Conie&ura probabilis eft,quód D.Hieron.atfirmet (e in eo Euangelio,quo Nazareni vtebátür,pro filio Barachix filium Ioiadz legitfe. Alialectori obiectio poteft occurrere , quod Zacharias ille nó fuerit om- (tus fignificare volaitfe.Nam & miulti poftea fuerüt, & Ioannes Baptifta vltimus occifus. Facilistolutio eft,voluitfe Chriftum de illis tantum agere prophe- ibl EM n gt t dria M C/E[f/bgfmfü a.SlmiW' : tís,quorum czdes facris effet litteris confignata; ne Sctibz, & Pharifei à patrib? fuis occiíos fuilfe nega- Aliahocloco qugitio moueri folet;,quomodo Chri- guinem fuper Scribas , & Pharifzos venturum effe, cüm ipfi eos non occidiffent, & non debedt filius patris iniquitatem portare Ezechiclis 18. 19. Quidá refpondentomnium Iudeorum veluti vná effe con- gregationem , & quafi Rempub. Videmusautem in bus tranfitum per regionem fuam cócedere noluc- runt;Exodi 17.8.14. delendi effe dicuntur;quod fa&ü ergo P'harifæoä (acerdotes, & Scribas paenas exfolu-| |turos fanguinis prophetarum, nó quód ipíi occidi£-| - fent;fed qubód cum eorü Refpublica,eorümque ma-| ; iores occidiffent,& ipfi occidiffe putabácur.Ita Hie-| - ronymus,& Beda. Alij dicütfepe filios pro patribus El comminaturExodi 20. $. Ego f(um Dews Xelotes vifitans, .. |ci | " Imultis alijs locis,quos c.2.1.notauimus.Domum au-| ]tem eorü aut vrbem appcllat,vt Beda exiftimat,quia p ponas dare, cum eorum mores imitantur ; vt Dcus| im'qwitatespatmm in filios v[3we in tertiara , c7* quartá ge.| nerationem., Alij filios etiarn, cüm patrum fuorü pec- dici puniri pro illis, quia cum eorum exemplo non refipucrint, malores paenas liunt$fic Chryfoftom. 'Exodi 20.5 à nobis tra&tata fit. : Credo aut&hocloco 'Chriftum humano, vulgaríq; more loqui voluiffe. re poffent;inter eos autem quos in facris litteris oc-|- |cifos legim? , Zacharias illeIoiade filius vltim" fuit.|- ftus minetur omnium veterum pr,ophctarum fan-| [Republica, que maiores fecerint, pofteris tribui; vt|p Amalechitz;quia filijs Ifrael ex Egypto reuertenti- nó eft;nifi annispoft plüs quadringentis.cóm nemo| corum viueret, qui peccauerant r.Regum r$.6.7. Ita| - Cata fequuntqr-, Dro illisnon punm 5 [ed PfOP-tchäf 5 "Theophyla&.& Euthym.interpretantur.Ego de illa| quzftione, vtrum filij pro patribus aliquádo paenas|. Ifoluatit necefle nó arbitror hoc loco difputare, cüm| lfine eius explicatione poffit inrelligi ;; & ea queftio| : - | : |quemadmodum olim , ita etiam tücadeo in templo d(uo Iudxi confidebauc,vt tutiffimü in eo prefidium À. D , * C -- ]tione vfus dixerat c. $.5.Offendam volvi:,quid ego (aciam Neq; aliud quicquam fignificaffe;quàm Scribas ; &|' : Phariícos tam graues pro fuis homicidijs pocnas da-| .. turos effe , vt patrum etiam füorum homicidia por-| |tare viderentur:non quód portauerint ; fed quód fe-|. ^ |ucriüs puniti fuerint, nullàmque meruerint miferi-| |. [cordiam;fic enim folemus loqui de aliquo;qui càóm|. . |multas feciffet cedes, & punitus nó'faiffet, ad extre-|- |mum nouó homicidio pcrpetratodcptchcnfug ,at-]. ique fufpenfus eft;omnia fimul exfoluitjnó quód ex- |quetir vobis domus ve[lra deferta , & ex toto capite Íc- [qui lofephum legerir,facile coricedet. Sed f1 nullum |tolum Chriftum ipfum occidillent,multó grauioti- |gregare , g^ noluifti , id eft etiam nolente te congrega- | - faciebatis malum im oculis meis , * qua moli , elegiffss, |& cap. 66. 4- Vocdtai , (7" non erat,qui re;?anderet; lecutus —Odgfern, eg- tion andierunt , & Ieremig 7. 13. Locutus fat ad - esemane con[urgens,cy* loquens,eg" non audiflis, e7* vocaui| |minatione vfum legimus Ieremiz2.7.reliqui domum meam,dimift bareditatem meam.Nam quod Ambrofius lin commentarijs in Pfalmü 9«. per domüIudgorum| . "*goricumeft. — — i folueritfigillatim omnia, aüt quód maiorcs poenas dederit, quàm quas pro vltima czde merebatur ; fed quàd fine mifericordia punitus fit,& tantas foluerir) panas,quantas maximas potuit. Hunc effe fenfum hocloco:euentus docuit , vt cóftat ex veríu 38. reliz- quenti.In illo autem excidio Sctibz, & Pharifzi vix potuerunt maiores,quàm dedére; paenas dare;quod, alium prophetam,nullum Chrifti difcipulü; veràm buspenis digni cranr. Itaque tantüm abceft; vt pro patribus fuis peenas luerent, vt ne pro Íc quidem ip- fs fatis dignas poenas luere potuerintifed;vt dixim"; dicuntur fangüinis omnium prophetará paenas fol- uiffe, quia,quàm maximas poterant,exíoluerunt. 36. JEmen., amen dico vobis , ventent bac omnia fuper generationem iflam.)Exaffeuerationis particula /fmen; & eius repctitione , & totius iteratione fentétiz có- &rmat,quodante dixcrat , ne quis inanem fuiffe pu- taret comminationem. Generationem autem iftam vocat totum Iudzorum genus , fuper quos ca, qux dixerat,ventura crát.Notus Hebrai(mus 4v genc- ratio;id eft genus. | : | 37. Quoties volui congregare filtos tuos , [icuet ga Dina eon- gregat pullos fuos fab al , €7* noluisti.) Semper iudicaui i violentam effe ih:erpretationeln ;quam fzpe D.Au- guftinus adhibet in hanclocum , volui , inquit cos- Generatio pro genere. ui.Senfus enim eft facilis , quem preter illum om-| nes prorfus auctores veteres fecuti funt , Deum [udzos ad meliorem mentem vocaffe , & veni- re noluiffe , ficut fuperiore parabola cap. przce- denti veríu 5. declaratum eft , & vt per Salomonem Prouerbiorum z. 24. dixit, vecam , 7* renmiflzs , ex-| tendi manum meam,«7' non fuit,qui a[piceret , & 1(aize 65. 12. Vocaut, C77 &on re/þndg/!isilacums um e2" non 4udz/9i5, V0$,€2* non.re&m&&iy.ldcm enim eft Fvoca(Tc, & con-| gregare voluiffc,idem cft non refpondiffe, & noluif- * ie congregari. ^ E | 38. Eccerelinquetur vobis domus veflra de[erta ) Parti- culaecce;propinquum tempus videtur indicare , vt corum erat habitatio , queque paullo poft vaftanda|. erat , ficut Deus olim apud Ifaiam fimili commina- - vinee mea, anferam (epem , «7" erit in direptinem ; dirnam maceriam eu , q7" erit in cenculcationem : aut , quod eft| probabilius,templum, quemadmodü Hieronymus, Theophyla&us,& Euthymius interpretantur ; quia| hábere viderentur Ieremiz 7. 4. soliteconfidere in ver- bis mendacij dicentes , templum Domini , templum Domini, remplum Dominiefl . Nam & temporeIeremiz paullo antequam à Cháldzis inuaderetur,fimili Deum có- ISynagogam intelligit; aut minüs probabile;aut alle-| 29. Dio — / d Mara5.2. I. ; Luc.z1.b.5 ï ] Luc. 19. £ 44 Eph.s.b. 6 C'ol.'z.d.klä Jocz, 1$.c. 120.e5'16. A. $. ] 5up. 10.c. ]17. Luc. 21,.c. u [lixiteis: Videte ne quis vosfeducat, s. multi enim venient in nominemco, di- jcentes: Ego fum Chriftus: & multos fedücent. 6. : Audituri enim eftis pralia, : pcüilentiæ,&fam es, & terra motusP er loca, 8. hxc autcmomlm 1mt1afunt do- jcharitas multorum. 1. quiautem perfeucrauerit vfque in finem, hicfaluus crit. 57 . IOAN.MALDONATI COMMENT. g& hi r Md corum domus effet, quia ipfe nimirum ; à quo tan- quam à veritate figura implebatur , paullo po& erat ex hoc mundo difceffurus. Itaque ficut domus habi- catoribus vacuz ruerc folent; ita templum co diíce-| Idente diruendum erat. evastóh : 6 -- Donec dicatis , benedi(Iue, qui venit in momine Domini.) nonorc.Sic enim mihiloqui videtur Chriftu g admodü fi rex alicui fe pro rege non àiniteud d ceret, fufpendam te, & tunc dices,me cífe regem; nó enim fignificat eum verbis dicturum, fed re ipía ex- perturum eíle. Quemadmodum Zachariz 12.16. & loannisr9.37. Fidebunt,im quem transfixerumt ; quod (zntiunt auctores. Quomodo autcm Iudei in fecun- do aduentu di&uri fint de Chrifto , Zenediffus,qui ve- nit in nomiue Domimi, de co diflentiunt. Multiexanti-| — rent; Hofanna felio Dauid , facerdotes, & Scribz indi- quiffimis, vt recitat au&or imperfecti, in quorum|. gnantes dixerunt, auds , quid ifli dicunt ? quafi blaf- ipfe fententia eft, dixerunt multos ex Iudzis fub fi- D phemare eos putarent, quod Chrifto canerent , Ho- nem mundiin Chriftü credituros; atque cos dictu- ros eíle, Bfmdi&ïu,qui venit m nomine Domint, Fieron. hunc fenfum eífc putat;nà videbitis me; donec con- iBiteamini;id eft nifi cofiteamini me effc eü,qui venit jin nomine domini. Euthym.& Theophyl.&,vtvi-| — punctü temporis fed paffionis tépus fiznificate,poft detur, etiam Chyfoftom. re vera Iudzos infecundo| | quod;etfi Apoftoli, &nónulli alij difcipuli eum iam IChrifti aduentu dicturos effe putant. Benedifws, qui — fufcitatum videtunt, Iudzi , dc quibus loquebatur, Venit in nomme Dominis inuitos tamen;atque coa&os..-ïd knou viderunt, . 11 g aurem, vt opinor, Chriftus adid, quod paullo ante acciderat cap.z1. 16. vbi cum pueri intemplo clama- Wt 4 27 dens dixit illis: Videtis hzc omnia? Amen dico vobis, non V& [SSREBS relinquetorhiclais fuperlapidem, uinon deftruzr. . Se À G25 RC* dente autem co (upcr Montem 01196&-; acceflerunt ad eum Y7 difcipuli fecreto, dicentes: Dic nobis, quando hzc erunt? & & opiniones przliorum. Videte ne turbemini oportet enim hzc ficri, fed non- dum eft finis. 7. confurget enim gens in gentem , & reenum in regrum, & erunt lorum. 9. Tunc tradent vos in tribulationem, & occident vos : & eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum.,1o. Ettunc fcandalizabuntur multi, & inuicem tradent, & odio habebunt inuicem . 1. .Et mulá píeu doprophetze (urgent, & feducent multos. 12. Et quoman?l abundauit iniquitas ; refrigefcet Mar.33.b., 5E |* — tionem defolationis , quz dicta eft à Daniele propheta ftantem in loco fancto,| Et przdicabiturhoc Euangelium reeni in vniuerfo orbe, in teflimonium omni- bus gentibus: & tunc veniet confummatio. 1. Cum érgo videritis abomini- | — 39. Dico emim vobis.) Reddit caufam,cur deferendai À Ego inuitos quidé eos dicturos puto; animg tamen,| Secüdum Chrifti aduentum fignificari omnes con- [nimillic dicit, videbunt , hic dicit, dicetz, Alludit| — jfanna. filio Damd. Przdicitergo Chriftus venturum] - tempus, quo tempore etiam idem dicere cogantur.| Annotarunt Chryfoft, & Theophyla&. & Euthym.| illud aduerbium: 4mods , id cft ab hoc tempore non]- quod fignum aduentus tui, & confunimationis fxculi? 4. Etrefpondens Icfus,| a O TAR DI 0 : E h) hi. IURT ol Gof i g r F ÉR MM al a MO i TOE MUA l vetbaat Dequt d rc/mgucz lt , ) Müfje tidLot : d HdG] rUam,*Vt d dOminus e W Dor : Mor. Ws Thün R)Qþl&nq TL | JGNIMATTH..CAP. XXHIlL - - . $839 | , quilegit;intelligat: 16. tunc ïui in ludzafunt, fugiantad montes: 17. & quiin ss qumi ( tecto , non defcendat tollerealiquid dedomo íua: 18. & qui in agro , non re-|[P^*& n q*")-m'äx : uertatur tolleretunicam fuam. 19. Va autem przgnantibus, & nutrientibus in w II illis dibus. 2o. Orate aütem vt non fiat fuga veftrain hyeme, vel fabbato. 21 i W erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio mundi víque modo, ET. neque fiet. 2». Ecnifi breuiati fuilrent dies illi, non fieret falua omnis caro :fs.d |propter electos breuiabuntur dies illi. 23. Tunc fi quis vobis dixerit: EcEehuc|ve s. eft Chriftus, aut illic : nolite credere.' 24. Surgentenim pfeudochrifti, & Pfeu-ïi Luc. . 6 doprophete: & dabunt figna magna, & prodigia, ita vtin errorem inducantur T (fi fieri poteft) etiam electi. 25. Ecce predixi vobis. 26. Siergo dixerint vobis, [Ecce in deferto eft, nolite exire: ecce in penetralibus, nolite credere. 27. Sicut| enim fulgur exitab Oriente, & paret vfquein Occidentem: ita erit & aduen- p tus Filij hominis. zS.;Vbicumque ftxf:-rit corpusä'illic C*ongregabuntur & aquilæ.--» "m 29. Statim autem poft tribulationem dierum illorum folobfcurabitur , & luna| 27* * | 14. non dabitlumen fuü , & ftelle cadent de czlo, & virtutes celorü comouebuntur: m 0. & tunc parebit fignum Filij hominis iifczlo : & tunc plangent omnes tribus f'i,«h. $ terrz : & videbunt Filium hominis venientem in nubibus czli cum virtute mul-|;z ;,.i. tà, & maieftate. 3. Et mittet angelos fuos cum tuba, & voce magnà: & con-|j4, .. gregabunt electos eius a quattuor ventis, à fammis celorum vfque ad terminos t eorum. 52. Abarbore autem fici difcite parabolam : cum iam ramus eius tener|c cv. i. fuerit, & folia nata, ícitis quia prope eftzeftas; ita & vos cüm videritis hec om-[ ^ nia, Ícitote quia prope eft in ianuis. 34. Amen dico vobis, quia non prate. p ribit generatio hec, donec omnia hzc fiant. 3s.. Cxlum , & terra tranfibunt| - verba autem mea non prateribunt. 36. De die autem illa, & hora nemo fcit 7^ "4 "ii | E Ql sf E . at 'ï.*:nö l al V LaliPfane l : 'M»UHHL COÉUS vetton ?illä.' ls C()O:ï ä?; $1. . G Eutlyy, VTDOI fon Apütctegof ptetm m 3 ln 16. neque angeli celorum nififolus Pater. 57. Sicut autem in diebus Noe, ita erit &6* *s aduentus Filij hominis. 38. ficutenim erantin diebus ante diluuium comeden- tes & bibentes, nubentes & nuptui ttadentes, víque ad eum diem , quo intra- uitNoeinarcam, 39. & non.cognouerunt donec venit diluuium, &tulitom-|. — nes: itaerit & aduentus Filij hominis. 4o. Tuncduo eruntin agro:vnusaffü-| - metur, & vnus relinquetur. 41. duz molentesin mola: vnaaffumetur, & vna]| — relinquetur.. 41. Vigilate ergo; quia neícitis qua hora Dominus vefter ventu»kf,'.f;"ff « rus fit. 45. Illüd autem fcitote , quoniam fi fciret paterfamilias qua hora fur/^es4 venturus effet, vigilaret vtique, & non fineret perfodi domüfuam. /44. Ideo 81 «. vos eftote parati: quia qua nefcitis hora Filius hominis venturus eft. 45. Quis pu-[^ tas, eft fidelis eruus , & prudens, quem conftituit dominus fuus fuper familiam| (uam, vt det illis cibum in tempote? 46.' Beatus illeferuus, quem cum venerit ,,, | dominus cius, inueneritfic facientem. 47. Amen dico vobis, quoniamfüperp — | omnia bonafua conflituet eum. - 48; - Si afu-tïefmiïijgerit"malu*s feruusille incorde| - íuo : Moram facit dominus meusvenire: 49. &coeperit percurere conferuos| (àosy fiiauducee autem; & bibat.cunsebripfissegebissilierdomtitasdermiilusi| — | n die, qua non fperat, & hora, quaighorat : i. & diuidet eum, pattérique eius po- , ,, ; MT net cum hypocritis; illic erit lletus, & ftridor dentium..........— fs ( [ j(UD ,aif us ais ARU : ] od alb I pod decuti didi oD E u um n p ,fcipuh dif o vODIs 07 a (* t d at o M Jneltt " fl?fsyfæ/m, ; dnon , &eun lod «s t IU 'ghetæ m ^ ol "u | 5 á m h j Y $ j * g l * 1 ; ; » i . : p* ' M f à *awgys toaqwex H k " «s x us lg * . ; : v "o ^a. ROR . L ARM SEE La j " D*X 1. « M i . J h x x H i IN 33 ; : E MV f i 2j - DLVR RI EQEOCU a N : P GN 3 i5 d r ä : i aK n T R Q EE OM QUSSEIS CR gact : p Pt R. QUi N T ^ * ET Ym 0s i d vïl " S A ^ dv . s n Sejrtbionhis g TIGA uN a d g NY 590 uttnhc t IH lao ts g HCH o O at Pt at m a aE Mi p a A MUAUR st " k 4 à u : i : i p u ob on s T * "s A ia ?Tv 50 — . IOAN.MALDONATI COMMENT. ^ . ja | j ll qEY?T M RSER R LE VL aL Dd t f;:tCï?temïï; [ : ! . um - - TMM ' dap u A' : ! :x, OimegnA 1 t. T egreffna Tefua de tenplo ibat.) G.| À. | oratione fecunda contra Inlianum, & Theodoretus "m æ,,,,:iwg il IG Bov G inscüc euopwo r — libro . hiftorix Ecclefiafticz c. 20. Iulianum Apo- vg,ggja, li ^ 1'2 T j | ) | 109 ipov, & egreffusIefusabi-| |fatam, damimperaret, Iudzis conceffiffe, vt Iero-laciudeorz| — j m Sw/?| bat é templo.Nofter interpres| — |folymitanum teruplum reftaurarent ; idludzos in. |'?« r quodmzomdi | .f) !)) videturlegiffez, cEex.Sev óinese) — | credibili alacritate conatos facere , effodiffe funda- ";Wn re]- fwus T. LA Nmo T6 i wróputo meliore| |mentaz veteris templi,vt noua reponerentienem ex;ï;:ndg nälw,,wbis," : —— À (enfa. Nam egreffusIefusibat .|imis fündamentis exfiluiffcomultófque confumpfif- - j ïht'&ïaiüfï'-ws à templo, vt Grecélegitur, tautologia videtureffe.| — | feex ijs , qui edificabant; ita Iudzos fuás manibus T. qu " Addequód nonnulli etiam codices Grzci eandem, - Chri&i )Jrædi&i—æmem COpleuifle. Vetusenim tem- N C Apol quam nofter interpres fecutus eft; le&ionem ha4 -|plum,fi quid Íupererat;ita dirnerunt, vt lapis fupr | mqnanl,u benr. P |Japidem non remaneret ; nouum veroó ne ánchoarcl : ümo?»ï :mp ""ciferunt.)Marcus c. 13.1. vnum t'æl:.'iatüm*cfifciþuf q*iïid*ön*ï diuinitus Pï:oïli'b:i.ti petuerübt. ^ — « E " Iflö JIum acceffiffe dicit. Euthym. exiftimatomnes difci- — | - 3; Sedente abteme.) Hoc die quarto ,:Pdlïcaquäm : | ll.lmemow Ipulos priüs de tépli pulchritudine, & ftructura in-.ï. -- cum ramis , & acclamationibusin ,v.rbemingrcü'u Jl iioncs » [ter fe collocutos ad Chriftá acceffiffe, vt Mattheus.— | effet Chriftus , accidiffe inter omnes conuenit, Es m;(n ait:vnum autem cx illis pro omnibus dixilfe , Magi-|.— Euangeliftaram coliatione facilé colligitur. Nam | e&.,q'.un.wpw Jfeer afpicis , quales lapides , vt ait Marcus. -Poteft & per| . | codem die in Bethaniam fecceffit; fecundo veró exl ä ü*ä&ïwfmfïi SyleyidMyllepfim Matthxus locutus effe , qui difcipulos qc- |Bethania rediens ficui maledixit; tertio verb diccal (:&Wï*-fj feriptvte. |ceffiffe dicit;quia vnusdifcipulus æccefïitää:aä Ci6. iterum ex Bethania reaerteretur , difcipuli arefa-] - oj qemes Fenidiars $.dicit indignatos fuiffe difcipulos vnguéti cffufio-| — | &am videruntficum Marci i. r. 14. 21 Eodeml 9 p |ne,murmurantéfque dixitfe,ve quid perditio bec, cüm, — | autem tertio dic ex Ierufalem im Bethaniam de: mlu&ï x[ex Ioanne c.12.4.folumIudam indignatum;ac mur-| | moreredijtfe , vt ibino&ém ageret , ex Luca cap.;1.| xïams*w murallc cóftet, & ficut c. 27.4 4.(cribitlatrones, qui C»;'*j; íntelligitur. Iaquüe die quarto Bethaniz fuit,& [j ï*hæc,q,ï chm.Chri&o crucifixi erant, improperaffe illi , cüm.-ï, quia nullus Euangelifta narrat eumante dicm quin-| /ffoj,!'mu Lucas c.23.79. vnum tantüm latronem blafphemaffe] — tum , quo Pafcha celebrauit, Icrofolymam reuertif-] ( sT dicat. . 23iy 005 0000 UP Hfes & quia Matth. cap. 26. 6. fcribit eum füilfe in 4j m o ] - Foffenderent il adificatnes.) Stru&uras templi:Eftj. .| domo Simonis lcprofi duobus dicbus ante Paícha; - iil - |valde vero fimile,quod Origen.Hilarius ",9Chx?yfo$(ïf: | Bethaniam autem fuiffe ad rádicem Montis. oliua-| / m Theophylact,& Euthym. anhiotaucrát motos fuiffe| "|rum diximus Ccap. zt 1. Quarecredibileeft Chri.] — ] ;hc.mg.mïm g |dilcipulos, vt Chrifto templi ftru&urá oftenderent| .. ftum., cum in montem ; qui paullo plusmillepai-| — | k p * [verbis , qua capite przcedenti verfus8. audicrant| |bus ab vrbe diftabat , afcendiffet, ex eo vrbem, ac E | ]gnofcerc.tglü |Eecerelimquetur vcbis dumus veftra deferta,áut , vt quidi| — templum contemplatum cffe, & aliquid de futura; Tl æ"fmæm?h** putant;admiratione;quafi fieri non poffet, vt tantíi,|. . | eius calamitate przdixiffe , quod occafionem diíci- E ä*lhsefforïmfj taléque templum vaftatetur,auc vtalij ex illis, quos| :.- pulis prebucrit interrogandi , die sobs , quando bac E 'zh?näumfïpf*? nominauimus,ductores exiftimant , egóque proba-) b erunt * id cx Marco obícura licet conic&ura colligi- j iprnn bilius iudicó,commifcratione,quafi tam pulchruim |. " ttcap. 13. 5. Et ewm Jederet , inquit , m Monte olinarum E & admirandum tcxpgluïin vaftari ferendum J?O*ïlïf,['i . (contra tenplum , indicans eum Pm—lþexm'&,& con- tut,ï*-.xäac !^ 'tel tem de e IN feGitaque vidétur, vrait Origenes, demóttrata tem- * !ge iipþmm fuiffc templum , & dc eq.afifquicï di- pli firu&tusa, atqae pulchritudine Chriffam adcó-| [xilfe,^— - ! £ H | Tojam d . |miferationem fle&ere voluiffe, vt latam fenten ri-anï ( eeerfferunt a eum difapuli.) Marcus fcribit quat- Z "tpli vlj d*:; eius demolitione reuocarer. Fuerat täplumxllu us *gggx;;amfügi ,äfäccvq,flïïä,fïïc,l?ö!:xjuxmg Igwbuyg,lgganncm, | fq m ftturoy mi mirabi-. äa«b Herode deintegro miro opere zdificatim, lon-| ^ & Andteam; itaque dubium eftan, quod Eu*ä'gcl"iüæl j; .. fumgenen s [uucia eitudinecentum cabitorum.altitudine totidemi; &] . : dicit.fectet acceffiffé, intellisendum ficillos quae-]. - p.-0 dund, ^ — sjemplits viginti,lapidibus candidis;atq; fimiffimis) . |taor fecrerb ab alijs difcipulis ad Chriftum adijffe, j arlni longitudine vigi um lautudind [aqaeeuminterogaf ao vrEurhymiusckütimas| — [ —— iins . [duodecim,altitudine octosvtIofephus feribithb 154 E | acceffiffe omnes; fcdfecretbab alijs hominibus , vt| [ udong nüquitarü c.14. hoc cft,quod Chrifto dicuntapud| -. | nonnifidizipulicffznt. Illudprius ptobabilius vi- p g pris €y qualefiru-z — detur. Propterea enim videtuz Marcus corum, qui ( Bbl CCWIOT CO. Dadeefferuntnomiháexpreffifes & eft credibile quat- |OU Bltggre ne videtis? No4 ;|tuof illos difcipulos; 'qui Chrifto omnium eran: H — Mbldis. ife;& qui- |familiarifimi , & fecretioribus myfterijs intereffe EU : riftus,vt |foliti, folos voluiffe de re maxima Chriftum in- E . mincxreäm 2 1 ctian 1 ucturs tefaplicófiderent,quo| | |terrogarc , exiftimantes facilius eum fibi folis,quàm P | &qtüg.mHt' " r |magis cacrtionem admirentur; nop enimzelinque- | omnibus in commune difcipulis di&urum effe. m I uf?a,p*is*ürper'* apidé; quodetfi per exá&cerationem, | Erat énim de c—e'mpli'.c:i(cidiolpericulbüu*h loqui, ï: Cs ,u ]di&um videri poteft,vt ingens tantüti'ráiha, & va-^ memodum&cph&no in Ais *?qäaügäbfum ! Cïeöu&xämn [ftatio declararetur.qualéIofephus lib.7.de bello Iu F cap. 6. 14. obic&um eft , Lrudinmm eum . dicentem, ; *Wmi;w-( daico c.9.& ro.defcribit; tamen non eft paffadiuin] quatmiam lefns Naarenus bic deffruet locuto iflum. Quid| ? samz'ne[; 43« prouidentia, vt exiftimare quifquam poffet Chriftu] — lautem difcipulos moueret, vt id in terrogarent;in-| D , b velin vno lapide per hyperbolem loquendo fuitt] — | certum : eredi potcft naturali cos ftudio, quo om- »f'w;:i: M | mentitum. Scribunt Chryfoft.oratione fecunda, &| — | neshomines teneri folent, futura, maximéque ea, 1. k tertia aduerfus Iudeos , & Gregorius Nazianzenus — |qua fe,patriamque fuam attin güt, fciendi addu&tos|. MM Vgte Ml X N E L. u ao x E. * AC | - [5 ssts — 4 $42 SOCADP.XXIUL C $49 u ! E Fïiifc : fcd au&tor imperfedti in mcliorem partf:lïf À |vt c. L5:.5,-1.t—äq;.lïf:,-m.el-i;üstn-bf)c.erlin.t'Crpresa.qüämvm ultip -- ï linterpretatur eos defiderio, quo tehebaptur, .Chïlï—ï . [recentiores » ted.dx.,dlt; I:Gddl»t enim C.»-hgl,ftus caqum | l: i(toinregno czlorum fruendi , de n?u"ndyfine intet-| . |eius ; quodfequitur , wdete,ne.mrlzfm.m;; ;qqa[i .g.hcggi ; X Tleog, ; ;roga[fe,quafi nimiüm illis rardare v;deremr; . ] propterea moneo Vos*ne'ttïrbe,ln.l"?l'qtl.la Bræhaf 8€ - | T äctus " Quànd» 'l;;ef erunt , 7* q?oä—ägnumudduentw t.em o -o,Puxx.lggnkþcs,«,Præharum.aud;.tquïgfhs ?l-r'ïkw-?uäj us : ff v IPO z* N con [smanationis /Qc,ulz f )Tfl?-lllterrogatlt,dqtfaxïdïg ea.., gxaag ?oxfpwvll)-clïla j« aUdfüm.wï) kïe..[m ;una "Vm"'j : " äluäæo fïo-ïiuw l mala,qæuææ»ræcï.lxcrac,vrb1Vac- tcmpäo enetmarci cn.t-i-,. d'm'nll'ä eä l.).elvorum mgzl?x es Hefxäl 1111 : '?ämw äu-— CäOäiHEfl sm.i:::u, ; ! quod hgnurp IPG-'JS adu(.fnmm ,cl et..Pra.:,Cci :..x;r»u.m,u | dfä.(),l e .1 lu.mor, Qy axglmäu ;u 17;;-1 äc I:10» Bs mdz-gäre- : Iquod nmndl.,conit/lmmatlonem,vt.H1lar1L15?H161 o- it ;11gucle Vld?-ntup,-lll quibus Or ;gäldfes?& lut y.T | ENVLNM - nymus, & Strabus adnotarunt, quod, qui multis| — [mius, quorum illeallegorice hgc pralia interpreta- **E*,-k.on'*umP(I[';ä L. refellüt verbis, nihil mihiagere vidétur.Nam quod| |tur ea, quz in vrbelerofolymitana commifla funt; 3 llb Tib Chriftiadaentus,& mundi finiscodem temporefu-| — |rumores veró bellorum;quz in alijs Iudzez ciuitati-| Bf cutus fit, quid qtllæfo obftat, quo minus diftin&éde| — bus gerebantur,. Si quid intereft; malim hoc modo Vr Ytlanisoe u Fvur-öque Apoftoli doceri velint? Vtiq; &templiva-| |diftinguere,vt przlia int prelentia,rumores prelio- * Q RE dnglogre dMiationem,vt P:mllö poft dicemus , eodem etiam t&- B |rum futarorums vt fitfenfus eos, vt fais oculis mul- *W pore füuturam Pumbant; nemo;tamcti negatdetem- - tajam p,,ræfc:'n.tia vifuros bella, & Íuis aurib? aliaiam 4 '*'-*'mmxüm pli cuerfione, & de Chrifti aduétu diuerías effeque4 - .111&ax'e audituros, & bellum ex bello ; malü ex malo BEU ftiones. QUE ooge E QU u R oriturum effe; .. HO : 16 Conqtnr Y . Multienim venient in nomine me».) Haud dubium - Oportet enum hac fieri.) Non opottet abfoluté ; fed Colleityr, N eft; quin Apoftoli ftatim poft tépliexcidium Chri-| - oportet pofita hotninum malitia, pofito Dei decre- -fcïz'!n&) Vtrà a ftiadaentum , & mundi finem faturum pu-!:auerint:) |to;quo con(tituerat p unire Iudzos, ficüt fupra dixit| - Tt vtrà dieci fed an Chriftus de excidio Ierofolymitano,an dead-| |c. 18.7. Neceffe efl vt veniant fcandala,&, vt D. Paulusy| — . m aref. luentu fuo, & mundi fine refpondeat; id & dubium;| -- jad Gor. rr. 19. Operter berefes effe. I3ec de bell/is Iudai-| - A n od &obfcurum eft. Vetuftioresauctoresomniarefe-| — |cis,quz vrbis excidium pracefferunt; quzequeà Io- ais t runtadfinem mundi, vt Irenguslibro ;. c. 25.& Hi-| C-'ïfeplho v-liib.j.,z.o.-Aa.-nfgi;q'uita.tum, & totis feptem libris de|. MM larius hocloco , & Gregorius hom.r.in Euang. Al2 be.l.ïo».lgdai-co defcribuntur,plerique intelligunt , vt N /hec, qux dicuntur víque ad verífum s. de foloIero-|. Hl.la.,mus,j, C'hr-;.y-;qufïql,mussau&0.1; imperfecti, Eu tþya D ln folymitano excidio intelligwgïun ts vt Chryfoü:p-.-. | 1111.0S:ThCOIfPhylä&ïSBFd?i.-Alij-"-df:ïbcflflis-Antichmfti, : oUman g mus,Theophyla&us, & Eu.thym.'Medla mihi p;acg't que ante finem mundi fu;!:ura; funt, vt Hicronymus. ! iteu Rij fententia, quam & Augufþnf cpl&ola,; So;. & Hlero— . |Vtrumque Egiï'm?.usprüþab.llitf:..tï..inïelligeï é,cüm j "T nymiac Bedz hoc l-oc.o efle video, Cht:x&um COIf"fU* thGEUi?ï ex1 1torijs, & certo 1a1n--cxja'cz1tu;alterumC.x Mu d (é de vtraque refpondiffe, ficut confufé Apoftoliin-| Hoannis Apocalypfi probetur,& nó cít, vtante dixi;| - i Rerrogaucrant. Quodcerto cum ,conüxhuo ,atquedi. — |cum generaliter inrclligi potefbin anguftum arcta-|- ssdeitf. mno'fcc1iï*e:agbgtpor ,netquis pof.fe-tffi-nem ngpdx co- |dafententia.. spha Oelér l m : MU "'bcP ! gnoícere. Exiftimabant Apoftoli heceffecóiuncta; — | — $edsoudum &ff fínis.) Quidam mundi finem intel- Hv — ffinem templi,& finem mundi;nóluit Chrift" hunc| ligunt,vt Hieronymus , & Theophyla&us. Alij &-|. M?Wjïw lilliserrorem efipete, *nevpoPc templi euerfionem ii| [nem Ierufalem;vt Euthymius.. . E. hd i :ïïï* 5; "M glg'ngu.m expectationem porrig.ätles.fec:t-x-ri effent ; di- ;D i Conägrget enim gens im genlem. ) Hec etiam com- | TA | l,lg,ät.ls tamen, gtqqebpmdcnns: cz&omse.iïï - qurcjc muniter,&c dc..*t,crq pore -Ier(;)[glym1cam.cxc1d1),.& dc4 : h J.imïm : þicrofelyg;ytano.cx-cldi.o,.&. quz de -?&Ulldl ine dicü- ,æmP?ïC/AnUChäl&lk intelligit. At;gtlïhnus epiít 919: ; : us tur, fabtili conie&ura diftinguere; Hacergo,quaj |80.cuiusfententiam corum opinioni prafero ,. qui ?CX*E?(&FO*T" nunc Chriftus dicit,ad vtrumque videntur pertine.| — ad folum Ierofolymitanum excidium rc&rihgunt,vt | : o altglé re;)nam & ante Ierofolymitanum excidium multi [Chryfoxfï:om? ;Euthymius,& Theophyla&us.Exem.|. . IPfeudochrilti extiterunt; & ante finem mundi mul-| . |pla huius predi&tionis multa, qui volet; legetapud : d al Itos faturos Ioannes in Apocalypfi teftatur;quare| — Iofephum lib.zo.atiquitatum.c.7.8..& 15. & lib. d 1 od cüm generaliter fententia intclligi poffit , reftringé-| dc bello tudaico c. 11..12. 14.19. 20. 21 & 25. & apud d 10 upa Idanon eft, neSpirituifan&o, quo Chriítus loque- Hegefippumlib.2.c.rr. & 14.& 16.& 17. p — 1 hbt batur,limites prfigamus.ScribitLucasin A&is A-| . ^. Er erunt peflilentie,ear fames.) 9 Qgyra] 2agiol 3 Nouacl,| : C&vfämïjf/f]f* I|poftolorum c. 5. 36. exftitiffe Theodam quendam, E fames , & peftilentie tranfpo(tis verbis , que velin! «müs d qui Iudzorum populum cóturbauerit, dicentem fe] — Grccis, vel Latinis codicibus facile tranfponi potu-| Fomiti, " lcffe aliquem;id eft magnumpro;phetam-.Eius hifto-.| |crunt; facilius tamen in. Grzcis propter magnam| | Vab Iriam lofephus libro 2o.antiquitatum c.4.cóm emo-| [vtriufque nominis fimilitudinem ; probabilius.àu- gexran,qi rat ; itémgue dealijs fedu&oribus cum.&libroz.de| |tem eft italegendum,vtlegitur Grecà,quia Greciim; ï* vbl t bello Iudaico c.12 fcribit multa.Hieronymus Simo-| - prouerbium eft uda j óy Noinócpoft fumem Pem&-f'»v : »nium du jnem tnagü inter eos numerat ; qui falso Chrifti no- Eft autem Grecé pa.rongmaüa que Latiné exprimii : «j n minc venerunt , quia virtus Dci magna VOcabatut ino,n.EOt'c*&.,-fFaln?m.qmdcm- ante Icm'(blymi tanum, i Chatum |A&orü 8.10.Huiufmodi nugatores infinica Iudcorü, F excidium prece(hille ex A&is Apoftolorum c. n. 28. j um |multitudo fequuta eft , diuino plané iudicio , vt qui colligitur , & Iofephus tradit lib. 0. antiquitatum m « | Chm&? vero Dci filio non crediderát, fedu&oribusI cap.i4 n duQUdion ao d u ';Iofüm jotul Ctede;'gt,ücmttf Ch?i&s- Prædixera-tïloän. j« 43. Eg? g;efzi 8. Hacantem omma imitia. f do'lgr' um. ) Id cft, par-| jili | m memine patris mei , ey t accepi[Ps me f alims venerit in— |na mala , fi cum ijs , que poltea ecutnra (unt con-| NI | omine þ:g,älu a,c»czyzetf,&?vt.ait;D.Pau;lf 2.ad Thefz. ferantur. Metaphora à mulicribus p&artuvr—!en:qbq.s Wff" í (W tO.II. E.'a qlu-od.chsujztate wrfmïu 90 r.eælgemt,wfalmferc:t, Ql mpta e[t., qua m.mo nux.uws quo*idam In fhnns «t deo mittet zl(u Deus operatione errori , vt crcdmg medaco | - partus c.iolores- Íentiunt; cxiguos tamen s fi cum ij$ ;jo,üqüoom" z 6 ./ïj'udr:m-z. enim eflis J) uN ncexe Jfävaänou'ew' audis|- x.cruaaubus comparentur , quos erumpente infan- "I Jutiautem eftissfed ? «autem;pofitü eft pro jocnimj "teexperiuntur. S-oll'et Ícriptura frequeuter futurq-l 4l addU&OS/ Jï - * : AA 2 rum. j Eu tnocl : as predi cadttim toto orbe terra rum — prio ribus f'ecu li, |rate, vt Pfalmo 47. 7. Ibi d!lüïff, vtparmrimtis', & Aproximum. [uum flupebit, facies conbufte ?ultm eorum; &c |cap. a1. 3. Propterea replets [unt lumbime: dolore, enguflia Ipeffedit me, [icst anguflia parturienta. Similia exempla lin prophetis paffim leguntur Ieremiz 4. 5r. & 6. |z4. G 1. 21. &Cii. 23. & 30. 6. & 48.' A41. & 49. ichez 4. 9.10.. Comprebendet te dolov, ffcut parturientem, Idole «" fatage filia Sion, quafi parturiens, : 12. Et quontam abundabit imquitas, refricefeet charitas.) : inum in Chrifti difcipulos fzuitiam , & crudelita- lalioqui charitatem habcbant, qua Apoftolos; czte- [inter Chriftianos, qui Chriftianos iuuare vellet, ne - [& ipfe Chriflianus effe videretur; exemplá eftapud brbe) HinccolligitHieronym. & Bedanon agi hoc |fa&um fuiffe conftat, neque fieri potuiffe. . Chry- teftatur D. Paulus in epiftola ad Romanos cap. 1. 8 |bolicam effe D. Pauli correctioné; qua dicit Euan-] |locis predicatum erat; eodémque modo Chriftam .|hoc locolocutum effe. Nam cum Ierofolyma va-| DOEPE $44 IOAN. MALDONATI COMMEN T. rum calamitatum dolorem hac metaphora decla-| l(aie 13.7.8. Propter hoc omnes manus diffeluentur, cy* om- ne £or bonpinis contabe[cet , «7* conwerterur. Torfrones, e Ideleres tenebunt ; quafi parturitns dolebunt, vnu[aui[que 4-21 23. 14. & Ezechielis 30. 16. & Ofte 1. & Mi- Senfus eft, tantam futuram effe omnium fere homi- tem (hancenim iniquiratem vocat) vt quialiquam rófque Chriftianos excipere folebant ; atque iuua- geícere, quiá vix quifquam reperiendus erat etiam D. Paulum inz. epiftola ad Timoth. c. 4. 16. 'nprima inquit, »ea defenj?orge zeno mibi afuit.þd emnes me dcref'ï-; liquerunt; nopilis imputetur. — | 14. Et pradicabitur boc Eæangelium regni i5 vniuerfo loco, & fuperioribus verfibus de templi, & vrbis vaftatione; fed de fine mundi, quia dicitur priüs Euangclium in vniuerfo terrarum orbe predican- dum, quodante Icrofolymitanum excidium neque foftom.tamen & Theophyla&t. in fua fententia per- fiftunt, vthzc omniade folo Ierofolymitano exci- dio intclligantur, quos multi recentiores intetpre- tes fecuti lunt.. Argumento veró, quod obijcitur, refpondent etiam ante templi euerfiónem Euange- lium fuiffe toto. terrarum orbe predicatüm ,. vt Fides, inquit, veffra annuncatur in vuinerfi ndo , Atcerté in multis orbis terrarum parribus Euange- ftrorum memoria reperta fit quarta pars orbis.mul-| to ceteris maior, vbinulla Euangelij notitia vn-] quam fuerat ; & D. Auguftin. cfgiïfpla 80. teftatur Vera ifta func: fed facilé à multis '?t4€'fþ'0n-d€ïüï hyp er-] gelium in toto orbe predicatum, quiain plerifque] ftata eft, vix vlla eratregio ex ijs, quz ad illud vfquc tempus repertz fuerant, vbi Euangelium non info- nuiffet. - 9d 1 ioptos d a | ( Etpredicabitur.) Sunt qui [gutent particulam ez hoc loco aduerfatiug vim habere; quod in fimili coniunc&tione Hebraica ycft vfitatiffimüm: quafi di- cat, quamuis hec omnia euentüra fint, tamen nihill obiïz;]bun't, quo minus Euangelium toto terrarü or- be nuncictut; ipíum enim fibi per gladios, per ignes viam facie;quemadmodum Theophyl. & Euthym. À re, excercere non audeant; hoc eít charitatem refri-| - cap. ro. 18. Nanqnid non audieruntt €97 quidem in omnenA Merraws exiuit fonu eori, e7*in fines orbu terra verba eornm.| . lium przdicatum non erat , cüm & patrum no-] |multas fuo tempore in Africa faiffe gentes, qual ^ |Euangelium neque acceperant ; neque audiuerant.] i vidétur expofuiffe. Mihi fenfus videtur effe,quamuis' N r |tamen locumapté non hzret, vbi Chriftus fignifi- |tuftiores au&tores confummationé müdi, quod mi- . ftum adea; quz Apolftoli interrogaucrant, refpon- |fümmationis veríus. refpondetprzdicádum Euan- [mationem fzculi, de qua Apoftoli irnterrogauerant. -.Jorbem przedicationem certum effe fignum inftantis [tépus Antichrifti Chriftus etiam infpexerit ; tamen - :deIcrofolymitana vaftatione eum locütum etffe du- bitare non poffumus, neque quifquam, przter cos;|- Iquos ante nominamus, grauis auctor dubitauit. | fcalïami.tRICS ille ; quas Chriftus oppofuerat, Icrofo- [mandünon effe finem müdi propterea inftare. Priüs enim Euangelium toto terrarü orbe predicari opor-; veniat müdi confummatio, vt auctor imperfc&i in- |terpretatur. Euangeliura autem regni vocat;quo re- ggum cclorum nunciatur appropinquare, vt c. 3. 2. |&€ C 4. 17. & c.19. 7. Curautem ita vocetur illic ex- pofuimus. "i ! : In teffimomiu omnibws gentibus.) IEnepta eft hercticorü |interpretatio;id eft vt fit lex omnibusgétibus:legem enim in fcripturis teftimonium appellari, vt, Mira- Vilia te[lymonia tua domines quod, vt verum fit,ad hunc care voluit ideo Euangelium omnibus effe genübus predicandum, ne quis vcritatis ignorantiam poffet pretexere,qüo min" faluus fieret; eàq; res in cos,qui |Euangelium non recepiffent; aut receptum non fer- [uauiflent, in fapremo iudicio teftimonio effet, quo conui&i condemnarentur, vt Chryfoft. Hieronym. Beda;& Euthym. exponunt,;fimilémque fententiam cap. 8. 4. & c.10. 18. expofuimus. Ierofolymitanam confummationcm;id cft vaftatio- nem intelligunt. Hieronym.& Beda, omnéfque ve- hi videtur effe probabilius. Credibile enim eft Chri- diffe. Interrogaucrant autem;quod figni effct con- igelium per omnes partes orbis terrarum; atque tunc jfüturam confummationé., Intelligitergo confüm- MÉ Ilymitani excidij tempore cuenerint; tàmen exifti-| tere, vt clariüs dixit Marcus c.13. 10.. Etin omne(.:gmtes : primim oportet predicari Eunangelium , id eft priufquàm|. pretatio ve- prehéditu, Et tunc veniet confwmmatie.) Chtyfofh & Thcbphyl. [ E &elito . run intey-. Pfal. 118. 1. 129. |Czterüm non videtur fenfus etffe, quemadmodum Euangelä | Hieronym.exiftimat, Euangclij per totum terrarum mundi confummationis ; necenim certü vllum hà- bemus fignum, & iftud eft nimis Chrifti fententiam arctare,,Sed fenfus; vt opinor,cft;confammationem mundi non ante futuram, quàm Euangeliü per om- nes orbis oras pridicatum fit.. Hoc enim certum; illud incertüm , an fimulatque przdicatum fuerit, finiendus fit mundus. p d. Ciom videritis abommationem.) Etiam hocad finem &or imperfecti hocloco; quam opinionem Hiero- nymus, & Beda, etfi non omnino fequuntur, im- próbaáre non audent; & veró fimile quiddam Anti-, chrifti tempore futurum effe apud Danielem cap.12. predicatio. per totum erbem quos modo [ieni$ finis miids. Euangelium priàs omnibusgentibus predicandum:|- mundi Irenzus refert lib.. c. 25. & Hilarius, & au-|- i legimus, & D. Panlus fignificat 2.àd T heffal. 2. 4 cum dicit Antichriftum in templo Dei; quafiDeus fit; feffurum effe.. Sed hoc loco, quamuis fortaffe ad Refert aliquid ad explanationem huius loci ícire; vnde hocteftimonium fumptum fit: duobus enim| - inlocis defutura abominationelocutus cft Danicl|. €Cap. 9. 27. & cap. 1. 1. Errare Caluinus dicit €os, qui ex 9. cap. fumptum exiftimant: crrare ,€go dico eum , quod éx 12. cap. fumptum efle pu- tet; nam,vtin eius loci commentarijs demonflraui- ] mus, "— Calyinus reþr:hen : diinr, aeRnd. "A . iptempetat0de (tiuSy chPafunosffd* um 17 28 — münatuts Ht apinionti U « j db dsin p u po&ce 00w iil M | ol pofaiz; ïïäjü ) w gon k s yito C 9* ho Cs Wt w*-&m Aurs, Wi TeJ1tprats Vi proäaiz idct, us C2 ddt / ff!fäl'rm: tf Deadreeme n dbong Cf al T LC 3 1 Bhraümiaumä I Qu MOmmme o Mndtt wiíie (or vioityh lus Y wïlisfxgnumc QU Videtarin fhum Tttumog 19 VC a]t M | aemämrdm,a VN ttero dumwidemr ], Mtrum Ü» d kdtiny X R l! ' : ettierc A B stsgätib'as:ïtgcxn r w PT Y ïïlm flï;äd h[mc 17/3!' lä 1 'zþ'UlI lls ügm'[i.,] , LOne ella oa, , m lD uï-x puy " ;;"«.omnn'mpom 305 6510 o CePtum nonis- Donjo [f Qu / of Hieromy | Kuelmtsntam| | tT EAU i (1] s D ! u-ul)m äk Væxw'; f R' , , / [ kibyone | EounN . XD€ frUQ); Qs | I^ E | Nï Mi ] UC fc!l'bon-ä Aieni efetcon ticidm Enan- Tümydtquttunc Desenüte Mp , Qutmadnodin fs vt :.ignu'rnilnüznu?le;m;"" verimte u | hii E. - mammm; .angehuycrom-; l xmum P l " " " M,"'"j 1 us DA I -Zg]ü,ïm fümt, mm'ggäääm' TTE ao t quunr, t udam Ann-i sidem at ia yi, u ssf 'mm'b tnen - L nE — —— * *-— v*x. '—-'-Q- — R x lum pE x 2n d "A ECC 12 4 — v/Aboini natto dej?)- — Mationis cluid fit. 1. T beffal. 3. 4 $46 ., IN IVIA T TI——ithCJA— P-.Lï XXIiII. | jqy v Ímus, Danicl c. 1z. non de Antiocho, aut de Tito, & 'À |temporum auctorem habent: nihil enim de ca re ;! Vefpafiano;fed de Antichrifto vaticinatur,& c.9.ita futuram in templo abominationem cum Chrifti morte ccniungit ; vt dubium effe no*n»pofüt * qui»nfï de tépli vaftatione loquatur,que minimo interuallo: Chrifti mortem fecuta eft.Maior qu«fti | abominatio;de qualoquitur Chriftus. Auctorcs illi, quos diximus ad An tichrifti téporaifta retuliife; An- tichriftá ipfum abominationévocari putát;quód,vt profanaturus. Hieronym. prater hanc duas recitat opiniones,quas equé probabiles videtut exiftimare; Pilatus in templo pofucrat : altera ftatuam Adtiani, probabile. Nam ftatuam Cafaris Pilatus in templo| non pofuit; fedin vrbem folam induxic Ídque clam intempefta no&te , & in vexillis militaribus : dcinde non ftetit, nifiad paucos dies. :Nam Pilatus victus Iudzorum precibus vexilla fubduxit, vt lofephus lib. 18. antiquitatum c. $. & lib. z.. de bello hoc Chriítus dixit, iam id facum füucrat.. Itàque] ueftio,aue illa fiti. D.Paul.ait;in téplo;squafi Deus feffurus fit idémque|- Mdl jfütura vaftationis figno agat ; cuius vaftatio ipía fi- altera eftabominationé voca;i-&atuamCæfaris;*quä '* ! | dftopropofitum, vthis verbis doceret, quando va- quz poftca pofita eft. Ncutrum mihi videtur effe| |ab exercitu. Terafalem , feitote , quia aþlbropinqumit* defo- - |tam etfe , fublatum effe facrificium;actüámque pror- [udaico c. 8. mihi au&or eft.. Adde quód cum].. | 1d: iC admodum poft-Babylonicum exilium. acciderat,| non potuit eam ftatuam: abominationem . WP*C&'*— — Alare. Minüs & ftatuam Adriani, quilongépoftle-| - Irofolymitanum vixit excidium. Loquitur enim Chriftas de abominatione, quaz futurt excidij fi- citum , qui Ierofolymam obíedit ; abominationem vocatum putant ; quemadmodum Ortrigenes tta- &atu 29. eàmque opinionem plerique recentio- res interpretes complexi íuntnon fine magna , vt videtur, probabilitate. Nam quod Chriftus hoc loco dicit, Cwu» videriti abaminæ*tkonem,&pud Lücatn C. 21. 10. dicit, Cum videritis cirtundari ab exercitu| Ternalem , tunc (Citote , quia appropimquamit defolatibeims.| Períaadere tamen mihi non poffum Romanorum exercitum aboniinationem hic appellari. Veràm, quia Chriftus addit fZantem in loco fantflo , & , vt Mar..| cusait c. D. 14. ffantem , vbi non debet , qua peri-| phrafi minimé dubito Ierofolymitanum templum fignificari, quemadmodum Danicl expreffo dixit| nomine : Romanorum autem exercitus in templo| non ftctit, nifi excifaiam , & vaítata vrbe, cum vi- &or, vt Iofephusait, Tito ducetemplum incendit; itaque non poterat future templi; vrbífque cuer- fionis fignum elfe , & cum dicitfastem,ftatuam ali- quá videtur indicare; vero fimile videtur effe Chri- ftum vtrumque dixiffe, &t ewm videritis abominatis-| nem , vt ait Matthzus, & cum videritis ercundari Tera- falem ab exercitu, vt ait Lucas , quordm alterum Mat- thzus , alterum Lucas prztermiferit, quemadmo- dum videtur D. Auguttin. lib. ». dé confen. Euan- gelitarum c. 77. fentire. Certé ita fentit Euthym. ljd probent, nullum , quod (ciam , vicinum eorum Alij de feditione illa hoc interpretantur, quz fub Floro przfide Zclotis au&oribus ( ità enim feditio- taminauerint, vt Iofephus lib. 6. de bello Iudaico |C: 1* defcribit. Et quidem feditio ante Ierofolymi-|- tanam vaftationem contigit, fed , vt eam credam abomifationem appellatam, adduci non potfum. Chryfoftomus,Euthymius, & Theophylactus Titi |vrbs , templümque edificaretür non ampl.üs in-| gnum futura erat.. Alij ipfum Romanorumexetz| |vem perfeuerabit defolatio Itaque Euángeliftz verba]| - nationem de[clatini, &c. Tunc qui i Iudea [unt fugiam .. |neque ex fequenti füfpendo , Cum videritis abomina- D |nonem defolationis flantem in loco fantte, qua ditta eff à Da- |&ta (unt, rcferendum effearbitror , qua fi dicat ; cum| Iquiin Iudza funt, fugiantad moites. Quibus ver- * Kfe recipiunt; vt Genefis 19. 17. fic angeli dixe- nis duces vocabantur ) inter Iudzos excitata cft: ita|- |vt Zelotz in templum fefe receperint , illádque có- nu .. .. [addudti, in eáque conclufi, vtquafi vidimz ma- Imperatoris imaginem in templo pofitam fuilfe di- 7 3 * L : 5 : cunt; eamque abominationcm appellari. Sed , vt |fal. 2. r fimili Hebraifmo eperationem errorss dixit, lideft operantem , & efficacem errorem, homincs jin exitium trahentem.. Vnum illud cft, quod huic]| ünterpretationi obftare videtur , quód Chriftus de] 'gnum effenon potuit. Refípondeo non fuiffe Chri- 2 s Iftandum templum effet.. Id enim illis alijs verbis; Iqua Lucasrecitat, indicauit, Cwuen videritas cireundari llatio eius:lcdtantüm monere voluit, vt cum vide- rentabominandam illam vrbis, templíque defola-] tionem , intelligerent Danielis prophetiam imple-| íus de populo. Iudáico; ita vt non ampliàs, quem- | (taurarentur facrificia ; fed abrosatam effe penitus legem : ficucDaniel przdixerat, £t erit ip templo abo- muatio defolations , 7* qu»'e 4d ton[nmmationem ,e77fi-| - T nonitaconiungo, quemadmodum à plerifque in- terpretibus iungi folere video , €»m videritis abomi- 4d montecíed totata fententiam hoc verfu concludo, "iele, quemadmodum & Euthymius interpretatur. Nam quod nonnulli hzc verba Euangelifte effe pa- tant, & parenthefi claudunt ; probare non pof- fum. E u | - 16. T4nc.)) Omnes interpfeqtanfuf ; tuné , Cuim vide-| ritis abominationem defolationis. Ego coïmeni— enter fuperioris verfus interpretarioni hoc rsnc non ad proxima verba, fedad omnia; quz à verfu 6. di—L audieritisprzlia, & opinionespreliorum , & cx- tera, qua dixi , futurz vaftationis figna videritis, bis Iudaici populi interitum denunciat; ad montes autem iubet fugere ex vulgari fugientium confue- tudine;quiad montes plerumque, & loca iriacceffa] tunt Lot,mmontefaluam te fac,cum ex Sodomorum vrbe fugere iuberent ; quó fortálfis Chriftus alludit. Loquiuir enim cum difcipulis, & hominibus pijs quos vult, ficatLot Sodomorum, ita Ierofolymo- rum valtationem effugere. Scribit Eufebíus lib. 3. hiftoriz Ecclefiaftice c. $. Chriftianos, qui im- minente Ierofolymitana calamitate in vrbe erant; : diuinitus admonitos, vtinde effugerent. Nam cz jteriIudei,qui non folàm in Chriftum non credide- rant; fedeum ctiamnum perfequebátur , non modó admonitinon funt, verüm ex omni potius Iudxa partim metus, partim fefti Palchalis caufa in vrbem &arentut , vt idem Eufebius annotauit. Cztera, que fequuntur víque ad verfum 19.nihil aliud figni- i | "ficant, quàm ingens, ac fabitum malum futurü effe;! R "UR " AA . Adüqe . k t - |ras,etiam vt res maxime necelffarias expediant, h,og Jeft, quiim tetlo fuerit , non defcendat tpl[ere.dlignid de do-? ; äma fna e quian agro,non veuertatur tollere tunicam [mtm.!, |L'ecta domorum in Paleftina fuiffe fuperne plana.c.| |r9.20.docuimus;quia ergo fuper tecta Iudei caenare| [lolebant,&ambulare;monet Chriftus,vt f1 quis for- UWPT IOANDIMALDONABI COMMENT. — iE $42 [adeóque non efle fugientibus nectendas vllas mo- 3 Ite,cum futura calamitas ingruerit , fuper rectü füe- |rit;ne delcendat in inferiorem.domum; etiá , vr pe- cere,id eft nullam moraminthl)onerc. Soletitaque Deus per Prophetas de magnis loqui calamitatibus, Ivtapud Ieremiam c.46. $- Quid nitur ? vidripfos pawi- Inec rq/[?fxemnt;tgrrer'ïfundz'qm-, ait domints, & cap. 48. 6. Jfugite falnateamimas veflras, eo* eritis , qnafi myrice in de-! [/erte,&c S?g-4*9 Oifugite C77 terga vertitesdefcendite in vo-. raginem babitatores Dedansquoniam perditionem Efan ad- du [;*PW eum,tempus vifitatienit., & Zachariz . 6.7.01 |cuniam,aut aliquid ad fugam neceffarium affumat:| íed autfaltu , aut reptatione , autalia , quacunque| | pOmt,,CCleïrimä ratione fefe eripiat, quémadmodü| D. [iuffus eft Lot cá exSodomis fugeret,retro nó refpi-| - : dos,eg* terga vertentes , fortes eormm m[os ,fugemnt COBCHL, . cap.37. Hieronym.auctor imperfecti; ChryfoftemJ Theophyla&t.Euthym.Beda,& Gregorius homil.iz, in Euangelia interpretantur.O biiciut Chryfoftam. Euthym.& Theophyla&tus videri hacratione Chri- Mu perftitione tenebantur , & quia ea impediti mor- temeffugerenonpoterant. . .. . 000 po23-Tunc.) Hac dictio nó idem;de quo ante Chri-] Jtus locutus erat,nec proximum fignificat tempus;| lled quicquid inter Ierofolymitanam eucrfionem,& imundi finem teimporis interiacet: quemadmodum |Chryfoftom. Hieronym. auctor imperfecti, Theo- F-hyla&.& Euthym.admonuerunt.Sic c.5.t.Euange- ifta dicit 7n drebws illis venit Toannes Baptifla pradicaus La deférto judes;cüm triginta poft annis venitfec. T rá- fit ergo Chriftusàfine, & excidio Iudazorum ad fi.| nem mundi: fuit enim Ierofolymitana illa vaftatio;| ftum fabbathi obleruationem commendare , quarn|- . aut iam abrogauerat, aut excidij Ierofolymitanité-| Iporeabrogatam volebar. Refpondétillum cumIà-| ^. |dais ex ipfärum cófuetudine,& opinione loqui;qui [etfi non debebanr predicato iá Euangelio,fabbathá| . |tamen obferuaturi erant;bis repréhendendi,& quia| . - 1 - MLC PO[l;a'« g dimone yets hert um tl ml ao M ;';; um wM asj " f — iipumntäïïff ycvocan d aA m 0 f'«gite de terra "I quilenzsdicit dommus; quotitá in quat-| e quafi figura quedam , & imago vaftationis , ac finis : ïi l RWW tuor ventis ceeli difperfs vos,diit Dominus,0 Sion fuge , qua| — |mundi.Nam,vt vulgo dici folet,quod fit in circulo,| 00 Ws babitas apud fliam Babylonif.ltaque ;quodHilar.cexi-| |fitinczlo.Sepe mihi multorum Caluiniftarum imjfKe dd-'ä"f" : NG ftimauit hunclocum litteralem fenfum haberenon| - peritia , aut potius fatuitas commiferationem mo..fz':," dadw' | am V potle;interpretis eft amantis allegoriam. ^ p quiequifehocfoloteftimonio ab Ecclefia Catholi-þä,-gïg, m 19.//& autem pragnantibus, cz* nutrientibus i illis die-| — |ca difceffile affirmabant , quód dicere Íoleamus,ira Eucha-|. lucd E äm.)Origcnes oc fenfu pregnanübus,& nutrienti-| — |Eece bic eft C/:ïi/lw in Euchariftia , eccezlIc eff inaltari,tfbam. — ]. d 12. Se10,qna faéinrus Fs flus Tfrael mala ,ciuitates coriiim- anifatgn.e [uecendes g mamenes eorm interficies gl adn,parun- los eovaelides,ez pregnates dmj&ä, quod c. 15.16.cópletüi legitur & Amos 1. 13« Super teibus fceleribus filiornm " mmon. ,c7* fuper quattuor non conuertam eum , eo quód diffecuerit pregnantes Galaad ad dilatadum tevminum fa. Theophylactus veró id, quodin obfidione lerofo- |phus fcribit , denunciari exiftimat fore , vt nutrien- tes mulieres filios.fuos edere cogerentur. Meliüs| Hilarius , Chryfoft. Hier. auctor imperfecti. Euth. beætho,Potuic Chriftus claudos,mutilos,inualidos, nare:ed videtur mihi pregnantes , & nutrientes,no L5Pf..(?P'ï.€-f eà folum, q,.t'lxöd impeditz effent , nominare voluitle , fed quód in maximis deli-tij.ä" * maximc—':que ' fecurz efle viderentur. Solent enim in maxima fe- curitate nuptijs acliberis operam dare, quafi dicat, . [va illis quiin maximis delitijs, & fecuritate verbü- cur , & ci calamitas inuaferit,fugere non poterunt. |. 20.0rate autem. , ut non fratfnga veffra in ïyeme, vel Jabbatho. Eadem hoc ratione dicit , qua paullo ante dixit,ve pregnantibus , €7" nutrientibus , quia ficut duo labbathum , quia religione Iudzi prohibebantur VItra mille;aut,vt alij volunt;bis mille patfis proce- bus vz denunciari putat;quia tanta hoftium crude-|- litas futura erat,vt ne pregnantibus quidéjac nutrié-| tibus mulieribus parcerét:hac enim rationc alijsetiá locis hoftiá fzeuitiá exaggeratam legimus,vt 4.R.e.8.| lymitana accidiffé lib, 7. de bello Iudaico ca. 8. Iofe-1 Beda,& ipfe quoque Theophyla&t. « pregnantibw,| €g- nutrientibus dici putant,quia ille vteri,ha lacten- E tium infantum onere grauate fügere non poterunt;|- vt ftatim dicit;Orate,vt non fiat faga veftra in byeme, vel| aliög—?ue parum expeditos ad fugam homines nomi4| ,. illa foeminarum genera: ita duo h,æctäpom hyems,| | & fabbathum miniméad fugam apta fünt ; hyems,|. quia frigore horrida, quia lutofa , quia pluuiofà eft; D jrit.,fcäwe Chriftum elffe mentiatur , Ecce bic eff Chri-] Jypfi predixit;multos quotidie venire magno noftro lloquitur Chrftus , quemadmodum & auctor im-|. ecte tIlic in cuftodia , id eftzm penetralibus , & Chriftus] dicatslite credere.Digna hereticis infania, digna Deo| prouidentia , vt quiÍe ingeniofiffimos effe putant;|: tam ftolidi (int , vt huiufmodi teftimoniis moueri fe : de fua religione finant. Non eft refutatione dignus| krror,ri(u deludi poterat,nifi habenda effec imperi- torum ratio. Primüm , quisnon videt nihil aliud| Chriftum dicere voluitfe,quàm fe promitfüm Mef-| fiam iam veniflenec alium expectandum spropterea| f1 quis vobis dixerit dealio quouis, qui poft fe vene- flus , aut Ecceil/tc credendum non effe? non enim cft nifi vnus Chriftus , quiiam venit.Deinde quis non videtloqui eum de homine aliquo , qui oculis cer-|. natur,qui digito demonftretur, qui miracula faciat? Dabut,inquit, Jfrgna magnaseg" prodigias ita ut in errorem| mducantur fs fiert pote(l , etiam elecli; Aliquosiam eiuf| modi venille fcribit Eufebius li. 4. hiftoriz Ecclefia-| [ticz c.6.multos etiam venturosIoannes in Apoca-j malo experimur: huiufmodi enim omnes hzretici| Íuntzmaximéque Caluiniani, qui tantum Geneuz, aut,vbi eorum hzrefis viget , Chriftum effe dicunt;| de his monet nos Chriftus , se/itecrederejquia. ficut| quilquis poft ipfum fe Chriftum mentturus erat, rion Chriftus futurus erat,fed Antichriftus : ita om- ne corpus myfticum Chrifti preter corpus ipfius,| quod eft Ecclefia,quantumcun que fe Ecclefxamgfl fe mentiretur,non Ecclefia;fed fynagoga Satanz, id| eft nó Chriftifed Antichrifti corpus futurum erar.| De hereticis igitur,non de Euchariflia;aut de feipío|: perfectiannotauit. | u il 24-Et dabunt [fena magna,v* prodigia.) D c falforurz ]. Prophetarum miraculis,an vera fint c.7.22.difputa- uimus.Ridiculi veró hocloco heretici funt,qui no:|. falíos Prophetas effe dicunt , quód miracula ci dere Tra Auguft. lib. . queftionum Euangelicarum mus Calmnnuin f BpArms, l Ms ia Md figl du : V i nl t f si:g WCWM omnibuslo . Meondas « Chrfs ( : fdnt, Chr Fompar 4 i tGb "It potef M: mus)VC!ll.CI,(& fl (v Mlb MM WM&O.&( mw*ïïot: gunïmkc& VU 0C Eu&n : *QUoAnte Cb ï'.:: W;* f'a x&u A &R X-Qm?usl .:xm Q':l -lf ; 1 i^. : Agnem!& Qu Tuadimodie fkcientibm ...-..E.n.;.'..tumge " ? ;"'? M t |or fituus IDnrs venife T udzorum aj L02 La valh, .ïlïïORlS,üChDIä( | MW | Va m : la ^]!l m aeam d ...;.-..».-.a-.xömm m'O' Jl! n ITR l "or^ r u PA ibecieia Cb L a At lu 5 BA ': yt ad:'.'l') [ !P'."W*l .'([ VA Wib O[thïgt!iïæ"gx 5 « vtb n hu dr CL 1 nj q:gnaDcf a5 d p ' Ionts t l Murmtüm — * " . ^ xxsdemwn, j l 1 dubrnhldad | e ntomilm o zä:äm;gmpterc Qu polt l vent )AE:;:ek;cejïCïori lenonenmd) | Deine qui w [ y, Qu oqitt : d I Ml, l :- ü m..;m»mä , | | jtu, um D vt 5 : 1 ! - As s ' "lxl! r.jïein-l ; DACC D , fognoe1n p9 h."h':thh:AP' / P sf -a ) sienapo « f | fs H ! 'Mnj:p UW , | h 1 (icut n CWS! | 1 ia d L | NV MATTH. CAP: XXIIL - 1392 crededum, Predeftina| Honts certe tudo, mus. Tam ítulti enim fant,vtexhac Chriftifentétia collieit.omnes;qui miracula faciunt;falfos effe pro-] |dem Ecclefiam predicat;Ecclefia enim Chrifti cor-| pus eft:monet ergo nos Chriftus , vt Caluiniftis ; &| hetas, quaratione non Apoftolos modó; verüm Chriftum etiam ipfum falfum fuitfe Prophetá pro- bare poffent:non id dicit Chriftus,omnes,qui mira- cula äiäari erant;pro falfis prophetis habendos ef- (esfed non omnescontinuó pro veris habendos:ne- que credendum 1llis. effe , qui alium przdicarent Chriftam,quantumuis tnagna mitacula faciétbus. non enim eundem przdicat Chriftum,qui non : eà- ceteris hereticis, etiamfi- miracula faciant, nequa- quam credamus. Quàmigitur infani funt , qui illis nullum facientibus miraculum credunt ? iec t F in errorem inducantur,fi fievi. potefl,etiam eletti.) Cià| dicit,/f fieri potefl indicat Rieri non pofse. INon poteftl autem pofira diuina predeftiniatione ; vt 'Eheologil difputant;jex hocloco predeftinationis firmitaté;&, vt vocant;certitudiné collieétes. Loquitur Chriftus nó de quouis;fed de finali,vt ita dicá;errore. Ná Íepe| ele&i in erroré induci pofsünt: fedin errore mori C non pofsunt; quia fepties in die cadet influs , e7* re(urgety |Prou.24.16.quod Lucasc.17. 20.21./cribit Chriftum! Caltainä/?æ. Euangelit * dleum obþrm-fio;nc;neque Hicen!;Ecce 'h'tcsa»ttccciüic » Tiec lidem eft , neque contrariumiillis enim tantàm vo7| luit dicere aduentum fuum adeo fubitum futurum| leftconclaue, & intimá maximéq; reconditá domus| IChryfofto.au&or imperfecti,& Euthym. interpre- PharifeisinterrogatüirefpondifSe, non venit regn Dei) efse ;j venon poffit ex cocleftibus fignis prelentiri;| quemadmodum pluuia;alizque tempeftates futurc| cognofcuntut; itaque non debere homines coelüm obíerüare,fed animum pietate, & virtute excolere, terna figna pro Pofuit,quæ etiam electorum animos nifimoniti priusefsent,rentare poterant. — .——— omnibusloca contraria, defertum,& penetralia ; id| ipartem;vt fignificaret quacunque ratione, quocun-| que babitu;quocunque loco alius Chriftus veniret, credendum illi non efse. Vltra de deferto , & penc- tralibus querere , fobrij non eftinterpretis. 27.S1c8f enim fulgur exit ab Oriente, Caluinifte de fuo hoc Euangelio interpretantur; quod momento té- poris totü terra' orbem ab Oriente vfque ad Occi- &ant. Chriftus fecundum aduentum fuum fulguri| comparat , quod quemadmodum fuleur fubitó , &| inexpectatum emicare folet , neque quifquam ob- feruare poteft , quo IPun&o temporis fité nubibus erupturum ; fic ipfe fubitó,&c cum minime putabi- mus,veniet,& ficut fulgur vrio momento ab Oriéte víque ad Occidentem elucet : fic ipfe veniet adeo| fplendidus,& illuftris,vt nemo eum non videat. 1t4, inquit;erit «2 aduentws fily bominis,vt Hilarius. Hier.| rantur.In eo tamen Caluiniftatum Euangelium ful..| guri fimile efse non nego,quód , vt fulgur fübitó; &| cum antea nunquam apparuifäctgertï I'npit-, itanoud| hoc Euangelium inauditum ante , & inexpectatum apparueri;[&,vt fuleur momento temporis caanel- cit, ita malé fundata hxrefis breuitem pore colla- L] bitüt. ' — ! l, — 18.Ubicumque fnerrt corpya 3 w']ä,;a cadauer, quod |gnificatfore;vt cum venerit,latere non poffit ; ficut B [cadaueraquilam nó latet:fed vbicumque fuerit , na- ait D.Paul.r.ad T hefsa.4.17.rapiéntur cum illis , qui |mitatus venietjintelligunt. Alij omnes homines , vt ecce enim regnum calorum intra voseft... Hic veto illa ex4. Jexiftimare.Quomodo autem obfcurandus fit , alia 26. Siergo dixerimt volisyetce s deerto efl nolite exire, äD ecce iu äenetrgliäm' tolitecredere.. ) Prop ofuit duo pro| Euthymius,vt Ifäi.z4.z 3.Embcfiet luna,c2" confandetur folscum regnauerit Dominus exercituum in monte S10,€7" im dentem occupauerit:nec enim infani homines,quid E ; Chriftus dicat , fed quid errori fuo conueniat, fpe-| pon expaudent lurnen [nums obtenebratus eft folim orteo froo, jeapore fumi.[9l cowertetur im tenebras 77 luna im (anguine, lantequam veniat dies Domini magnus,e7 borrilbilis, & c. |Ambrofin commentarijs in Pfalmum 48. ruinam uimus.Aquilas,ficut & vultures folere ad cadauera| 39.33.Ubicumque,inquit,cadauer fuerit, flatim adefl aqui- la. Chriftus ergo fe ipfam cadaueri comparat,ficut antein cadem fententia fulguri comparauerat, & fi- turali quidem feníu illud inuenit. Qui autem fint, quosaquilis comparat;id incertum eft. Irenzus lib. 4.cap.28.& Beda hocloco beatos ; qui iam Chrifto fruuntur , quíque ante iudicij tempus fruituri fünt, ad iudicium venturi finc.Hilarius veró,& auctorim perfe&ti eos fanctos intelligüt aquilas appellari, qui, cum Chriftus venerit,viui reperientur, quique , vt de calo venerint,in acra. Chryfoftom. & Euthym.| angelos , & fanctos martyres ; quibus Chriftus co- Theophyla&.& Beda:hoc mihi videtur probabilius hgnificat enim Chriftus omnes homines ad locurn,| vbi ipfe fuerit,vt iudicétur; conuolaturos efse,ficut aolintillumvidebunt. |— — .. | | 29.Sol obféurabitur. )! Anveré obfícurandus fit fol, 106 fatis certum eft:fed ex.meo iudicio probabilius, quemadmodum & Origenes , & Hilarius videntur eftquzfüo.Putat Origenesthundum incendio có- llagraturum,tantámque fumi co piam futuram efse, vt fol obícüretur.Aliyexiftimant pra gloria,& fplé- dore aduenientis Chriftifore, vtlolipfe obícurari videatur,ficut ftellz apparente fole obícurantur:ita Hilarius, Chryfoftom.Hieronym. Theophyla&, & leru[alem,e" in con[Petln (enum [uorum fuerit glorzfmtw. Nonnulli Theologi obie&tu nubis obícurandum else,vt plerique hereticorum interpretes non reue- ra obfcurandum efse;fed homines adeo ftupefa&os fore,vt folem ipfum videre non videantur ; folent enim Prophete in fimilibus calamitatibus dicere obícurandum efse folem,vtIíaias c.13.9.10. Eccedies domimi veniet crudelis e7* indignationis plenws , e" ira fu- rorí[quead ponendum terram m [olitudinem , 77 peccatores ems conterendos de ea,quoniam flelle cali , v* [BJendor carii eo Inna non fplendebit m lnmine fuo, & c.54.4. ey tabef- cetomnis malitta celi, e2: omnis militia. corum defluet , ffeut defluit folium. de vinea , & Yeremig. 15. 9. & A- mos. 8. 9. Occdit eifol , cum adbuc effet dies , con- ff eft o* ermbuit,& Ezechielis 32.7.8.e7 operiam,cum extisiEÁns fuerit celos,ey7 mgrefcere faciam flellas us ,[olem nbe tegam , €7* lunanondalit lumen [numn , ommia lumi- saria celimarerefaciam faper te,& Yoclis. 2.10. J facie e145 COBETEHWUIE Cerra emoti funt celi fol, o* Iuna obtenebrai; ]nntcz- flella vetraxerunt [blendorem [us, & veríu 30.31. Et dabo prodigiain celo,e- im terra [angume, e9* ugnem ez vertit, ficut & veterem interpretem aliquando pro| cadauere ruinam conuertifse Pfalm.109. 6. annota-| aquilas vocari putant, quód altiffimé volauerint, &| Chriftum fequahtur , quocumque eat ,. & cum eo|: aquilz ad cadauera conuolare folent , itaque velint|- .À metaphorz;qua Chriftus vtitur,magis conuenit. D.| volare notum eft ; & apud Hebrzos videtur fuiíse| r5 prouerbium,quemadmodum»colligitur ex Iob.cap. p rouerbiis. anmodo fel ante die 1 udicrj ob- Jeurabitur. * T TPRENES " — A« 5&!40 UA 4 —— | E Stelle quo modo Antc diem iudi- c cafure. Car diaa |nomen in [&rifturæ . 'tem morte veté obícuratum fuiffe legimus: deinde - |veniente Sol ipfe;& ftellz omnes contremifcant, & fedamiffuras lumen,&,quod terreftre in illis fuerit, |cali dixerat cafuras efle;quod plus erat; quàm corm- jtur cardines terrz.r. Regum 2. 8. & Prouerbiorum |8. 26. & cardines marisIob 56.50. qua metaphora Ifilij hominis vocet;au&oribus inter fe non conuc- 54 IOAN. MALDONATI COMMENT. . 43$55 3314.H5.Dnxta efl dies Domuni $n valle cocfionis, ol U*Lwnä* ebrenebrati[ant , cy* feella retraxerunt JBlendorem fuum. Mihinono pinione hominum,non rei vllius oppo- fitu,fed veré videtur obfcurandus effe,vc initio dixi, & vt auctor imperfe&ti operis affirmat. . Primüra; quia eodem modo in Chrifti aduentu, atque in eius morte,obfcurandum efle credendum eftzin eius au- quia alia quauis ratione obfcurari parum videtur cf- fe,& conítat Chriftum magnum aliquid, & nunquá ante vifum dicere voluiífe, fore, vtíe adiudicium quafi metu perculíz fplendorem retrahant,ficut fo- lent homines timore perterriti in intima fangui- nem trahere , &æxtrin?ccus exp'a'llefcere ;hacenim| rationeSol patiente Chrifto obícuratus eft, quafi moriente Deoexhorrefceret. —— - 6E |- Et flella cadent de celo, ) Eadem de ftellarum caíu Matthzum 3o. fcribit non cafuras in terram re ipía, in terram cafurum,;hoc Platonicam olet fcholam.D. |Hieronym. eodem modo cafuras dicit, quo Solem obfcurandum etfe putat,quia Chrifti iplendore non lucebunt ; idámque exiftimar Beda.Nonnulli vete- rcs etiam auctores non veras ftellas, íed demones, |quibus plenus eft aér , quique ftellarum nomine| intelliguntur, cafuros dixerunt. Alij ex recentioti- bus prefertim Theologis non veras ftellas : fed eas quas crinitas vocant;que in aére conflantur » cafuras fore,vt,quia non lucebunt, cadere videantur; quod mihiego nullo modo perfuadere poffim; dixiflet enim Chriftus, ficut deSole , & Luna dixerat , fo- poffe,credendum effearbitror. — —* Et virtutes celorum commoutbuntur.) Recentiores in- cerpretes fere omnes virtutes celorum ftellas voca- d putant , ficut militia czeli vocarifolent. Atftellas moueri;quare credendum non eft hocloco de ftel-| lis loqui.Veteres auctores,vt Origenes , Chryfofto. tutes appellari dicunt , quemadmodum in folemni Ecclefie hymno vocátur celi,celorümque virtutes;| & quafi attoniti commoueantur.Ego femper exifti- maui virtutes czlorum hocloco vocari ','—ï'('ïu:os lob alia metaphora cardines celi vocat cap. 22. 14. &] Moyles in Deuteronomio cap.3o. 4. & ficut dicun-] nihil aliud,quàm firmamentum , & robur fignifica-| tur,quod ipfum virtutis nomen declarat.Itaque do- | cet Chriftus cardinesipíos , & quafi fundamento czli prestimore commouenda efle , ficut ait D. Pe- crus 2. epiftola ca.3.10./£dueniet autem dies Domini, vt fur , 1n quo celi magno impetu. tran(rent: : hoc cft vietute; celoyam commouebuntur; elementa. eró calore. foluentar; ferra Autem,Co" qua i ipfa funt. opera, exurentur. 30.Tunc parebit fignum filij bomins.) prdfiänum quzítio eft;an veré cafure fint.Origenes tradatuin| |dicunt. Multorum opinioeftnon veré cafuras ,fed] - re, vt non lucerent j nuncautem , ctfm.dicit fo-|: te,vt cadant , maius profecko aliquid figmificare vo-] - Aluit.Itaque Chryfoftomo , & Euthymio libenterat- lentior,qui veré ftellas cafuras putant ;; magis enim|. od * . 2 u : a X . a D $. Chrifto id affirmanti, quàm Ariftotéeli neganti feti Beda;Euthym. Theophyla&. angelos czlorum Yib (enfum itaque effe fore, vt angcli ipfi obftupefcant, i B C m [munis fuit femper opinio crucem fignum filij ho- [minis appellau, eámque in celo;aut in aére Chrifto -; [lijhominis excerrebuntur. icioTia E df — Plangent.)1d eft pre dolore;ac poenitentia pectora] nit.Origenes virtutem, & gloriam;quá fibi Chriftus in cruce comparauit , fignura filij hominis vocari putat; quafi fenfus fit , omnes vifuros effe Chriftum tanta cum gloria;atque maieftate venientem, vt du- rum cicatrices fignum filij hominis vocaxi dicit.Có- venienté,quafi eius vexillum, apparituram effe, lta Chryfoftom. Hieronym. Beda , Euthym. & Theo-, quàm crux effe non poteft. .. : |..Ettunc.) Cum videbunt fignum hilij enim coniunc&tio verborum latentem habet reddi- tionem cauíe , quafi fignificetur propterea omnes tribus terre plancturas ciTe,quia videntes fignum fi- manutundent,nimisvidelicetferbó. — | » Omnes tribus terre,) ld eft ex omnibus aliqui;jnon enim boni plangcnft;fcd potiüs ïczt.abmat;ur,,iquiadi-f 71 JH bitarenon poffint eum verum effe iudicem.-Ad ed-] - |dem fere modum Hierony.& Beda victorig Chiitti Ivexillum intelligi potle putant. Auctor veró inper- |fedti pafflionisfigna , vt flagellorum vibices , clauo-] Cracs ab- panti 1 Cbrg'/!o ad phyla&. . quod ego maximé probabile effe iudico.|- Loquitur enim Chriftus de fieno filij hominis, can-] quarh.de certo ahqu—o, & noto vexillo , und, ah'ud,j ', hominis;ipfal ligunt aduentui eim x ait D. Paulus 2. ad Timotheum| - tudicin "^u€Hente, . Et widebunt felium bomini venientem n nubibus cali.) Id eft acris.defcribit fei Ffum Chriftus, táquam Deá, cuius proprium cum gloriafimul, & maieftare , & rio d hd. É |ftus venturus dicitur,vt r.ad Cor. 1. $2. & fad Thef. [quem veniit.Qualis futura fit tuba, verà ne,an me- Iquod vidit;audiuifse dicit.Itaque,quod Chriftus di- - msbajid eft voce magna, vt coniundtio , et , quemad- -[modum multis alijs locis, exegetica fit. Iuaat, quód |gna» quemadmodum legit Euthym. aut cum tuba Ifit. N& Ioa.c.5.25.ipfius Chrifti vocé futuram efse in-; circuitu eims tempeflas valida,& Pfalmo 103. 3. : poras: ,ïmäcm a[cen[um tuum,qui ambulas faper pennas ventorum., |fuit Chriftus nube euectus in celum A&orum 1.9.] eodem ergo modo , ficut Apoftolis angelus dixit; verinventurus eft. - lajoludn 31Et mittet Angelos fües.)Et cum angelos fe mifsurü dicit;& cum fuos vocat , Deum fe efse declarat,hoc enim proprium Dei Pfalm. 103.4. Qui facis angelos twos [piritus eo7 mimiflros tuos ugnerm vrentem. : E 41$mon folüm,quia tuba homines ad iudicium vo7 terrore venire Pfalm.49.3.Dews manfefle venet , Dens| || moffer, C2* non filebit. Janis incon]petin eme exarde[cet,e" in. bl : ä : Blnité. Cum tuba,e7* vocemagna.)N biquc cum tuba Chri-| m —— Cur ad dif, ludicjtuba AI] ln ;L;ihum wEP w g ..QA candi fünt ; fed quia tuba regie maieftatis indicium ; H E jeiscn . * : : J - ) 1 eft;canitur enim tubisante reges,cum ad locum ali- Iraphorica,nec fciri poteft,uec necefse efb;fed eít ta- men probabile non veram , fed metaphoricam fu- curam efse,tubámque appellari vocem aliquam ma- gxïam,vraucam,'fbn,oram- ;,horrendam , & tuþg clan-| gori fimilem,qualem fe Ioannes in Apocalypfi ca. 1. I0.& C.4.I.& c.19. 6. inillo vltimi iudicij fpectaculo, cit cum tuba,q2" voce magna, perinde eft;ac fi dicat cum. Grecé eft in plerifque codicibus , cá tuba vocis ma- magna,vt legit Chryfoftom.non enim duas res , fcd vnam tantüm Chriftus voluit fignificare,fic Ifaie di-] citur c.58.1. Clama, ne ceffes, quaft tuba exalta vecem tua, Dubii etiá cuius,aut quid fignificans vox illa futura ngxïi: An- te diemIu-] dicy futural tuba , ( CHW3A, : dixit.c.2.l h. : dicat,eedietinquit, vece frlj Dei ficut & Iocl * ! II.E: : . L u numcöfuczudmc,ö gt ni agl fs oczbanturNumc; d - a Verolmiel - Melotdidume ibunonmdt exumycaputd r t ETRU L t t i vtl þ'/flwfly/f/; ] / J/ lh tit audit. fapropaltua ii mn!W,W levumged jnwi) tic ii q riytus fna m&air,&hco gdmenm Montn r Drets Nonrm Al n AUteRU2m gt T Cetfüturm TInt m rj ores; f d TUnc ropee piting ipac ) Ngduwc.l ".,,mqui[,(]'r ii l vamäu;,,. (äar Mi fhdmm ii 'C JS'Cdlum A .5 W Wi Vil Md ,'m, d &il dl ï"()lmPt:ï. :FS ) d'&ug.xx Mi C h E - a.zxecmüof*'ff:7 at a hTs " e[fe lüdis Doinis, t Modalid, mutiipi R t NI ts f&j hgnum " üinm Q ul A TAPPA .*ï'i*äanm*.wä ; ingclaimxä | Av CFJP D ZMW&:"( ao i o al jetel [Mäï L ( J 'wlnüm'! lj f Ój qui ^ eda- tkfph (l )C&QCUIO) vilhud- CR EOHRNA CUU BU ITCEHHNNRREMNMtTINDNSTESNPISENSNY - Wf kquia multa [unt nimis caftra eiub, quia fortia , «* facientia $4 - IN MATTH. CAT xxIlL - 5$$ .. C Dominus dedit vecem [uam ante faciem, exercitus fun,| A. verbum eiu . Magnus emm dies Doniimt,C77 terrgïb;lyi&!.;val'de, Q qui fnilnebit eum $ Yoannes veró in Apocalypfi c. 8. 6. & €. 9. 1. 13. & c.11. 15. angelos in iudicio tuba | Icanentes inducit. D. autem Paulus r. ad Thefl. 4.16.| | appcllari , quia dubium non e&Chriüum'cxfhomi—- B luocabantur Numeror. 10.2. & Ifaiz 27. 13. & fupra |cipite; audite fimilitudinem , quam vobis exarbore| " J&auctor opetis imperfecti eenerationem hominü vocem archangeli futuram dicit. Itaque eftverofr-|. mnile,& Chriftum magna locüturum voce , vt ange- los fu0s mittat,& angelos; archangelos, ceteróíque czleftes fpiritus in tubz fimilitudinem clamaturos.| Nec exiftimandum eft vocem ipfius Chrifti tubam num cófüetudine , & more loqui;non folentautem reges;fed corum miniftri tuba clágere. Sunt qui pu- tent ex antiquis Iudzorum conuentibus fümptam effe metaphoram, ad quos fono tuba homines con- c. 6. 2. Vero fimile id eft : fed illud forcatfe fimilius à bello traductam etfe fimilitudinem:adhibetur enim tüba non folàm ad conuocandum, fed etiam ad ter- rendum,vt apud Ifàiam c. 19.3. Oómnes babitatores orbis, qui meramini i terra , cum eleuatum fuerit fignam in mon- | tibus,videbitis e7" clangerem tuba audietis , & Sophoniz| C 1. 16.17. Dies tuba, eg* clangoris (aper ciuitates munitas,c7* (ieper angulos excelfos,e7* tribulabo bommes 9* ambulabutj|. vt c&ciyqtei4 Domino peccauerunt, GC Zacharie 9.14. De-| minus Dew (aper eu videbitur , (* exibit , vt falgur iacu- lum eius e?. Dominus Deus yo tuba canet, €7* vadet i tur-| bine AAuftri. X UE 31. "ALb arbore autem fici difette parabolam. ) Id eft ac-| fici propofituzus fum. Lucas c. 21.29.30. 67* dixir illu| jmilitudin:m,videte fículnieam ,2* omnes arbores, cum pro- ucant iam ex [e fruium, [citis quia própé efl aflas.. Credi-ID. bile vtzumque dixiffe Chriftürn. - u 33. Ip januis. ) Id eft prope;ante pedes,ftatim ; He- braica phrafis , qualisilla Genefis 4. 7. nenae , f bene gerit, recipies ; [in autem malé , flatim in foribus peccatum tuum 4derit, & lacobi j.9.Ecce iidex atte ranmam af'iffir, ideftcitóventuruseft. —— —— Eu 34.Generatio bec.) Recentiores hereticorum inter- pretes , & nonnulli etiam Catholici , qui nimis eos lauidé fequi folent , etatem exponiit; quafi feníus fit; antequam atas illa hominum,qui tunc viuebát;pre- teriret,futuram Ierofolymitanam vaftationem. Fue-| E runt etiam,qui ita exponeréntantiquiffimi olim au- &ores ; fed eos Origenes fimplices appellat. Et veró hunc non elfe fenfüm , cumalium meliorem oppo- fuerimus, apparebit. Chryfoft. Theophyl. Euthym. * : b * w . CH . à fidelii interpretantur, quafi dicat Chriftus,etfi eiuf- modi tam multz , támque magnz calamitates ven- turz funt ; tamen Ecclefiam víque ad finem mundi| non perituram,Hieronym.veró generationem om- nium hominum intelligit;quafi dicat p-riufquä'm—ge-ï : euentura effe. Mihi generatio hocloco totüs mun- dus videtur appellari , ficut alibi creatura vocari fo- let,quia totus creatus;totus genitus eft. Itaque verus fenfus videtur effe adeo certa elle ; que Chriftus pre- dixerat, vt nóante finiendus fit mundus, quàm eue- nerint. Id ex verbis fequétibus manifefté colligitur, Celuminquit,ez terra tran[ibunt , verba autem mea non IMatthzuni, & 14. in Marcum, & Auguftin. lib. 85. lla&tus in huiüs loci commentarijs. Alij interpretati nus humanum finiatur , ea omnià , quz przdixerat;| Finelauit; qua etiam ratione illa altera Origenis ; & peribunt fecundum præfemcm [tatum , verba autem mea non prateribunt, id cft non fallent,non etunt falía. 26. Dedie autem illa eg" bora nemo [eit , nec angels cels- vum nii folus pater.) Non dubium , quin etiam filius hominis excludatur: quemadmodum Marcus c. 5 32.difertis dixit verbis , meque filimsymf? pater. Iraque tare conarentut, quod Chriftus diem iudicij dicere- tur ignorare. Nonnulli veteres au&tores teftimoni] difficultate preffi eó confugerüt, vt locum vitiatum 8.Alij Chriftà ignoratfe quidem diem iudicij,quam- trem afcendilfer. Sic Origencs tractatu 3o.in Matth, cum hzc Chriftus dicebat, eum diem 1udicij igno- raffe (cribit;poft refurre&ionem vero (ciuifle, quod Themiftiani cognomento Agnoetz pro hzreticis; quód docuerint Chrittum diem iudicij ignoralle, vt Damafcenus in libro de herefibus au&or cft.Vcrüm illi;, vt ex eodem Damaíceno colligitur, fimpliciter, |& fine vlla diftin&ione diuinz,humauzque naturz| ignorantiam Chrifto tribuebant,quia credebant di-4. juinitatem in humanitatem füiffe conueríam.Maior| parsantiquorü au&orum exittimauit Chriftü igno- lare noluerit, quód eius corpus, id eft Ecclefiaigno- rauerit; quód fefcire diffimulauerit. Hzcc enim om- hoc, niíüc illo modo loqui. Ita fentit Origenes tra- &atu in Mattheuin 5o. & Chtyfoft. homil. 78. in quzeftionum quzftione 6r. & lib.r.de Trinitate c.12. & lib. de Genefi contta Manichzos c. 23. & Gregor. |lib.8. regift. c. 42. & Hieronym.Beda, & Theophy-| (untignoraffe diem iudicij;id eft nondum expertum fuiffe,vt Origenes eodem loco,& Epiphanius hzrefi runt fenfum effe , nec filius hominis fcit, nifi patet Euthym. Omnes iftz interpretationes mihi viden- tur effe non adeo accommodatz. Nam illi , qui aut femper, aut ad tempus Cheifto ignorantiam tribue- rantreijciendi omnino funt , quia tota fcriptuta fa- cta refelluntur,illóque maximé D. Pauli teftimonio ad Coloff.2.3. i quo (ant omnes thefauri [apientia, ev [ci- entie ab[conditi, Ylla vero receptiffima interpretatio eorum , qui exiftimantidco Chriftum dici diem iu.- admodum magna niti videtur probabilitate, quiá ilto modo etiam pater ignoraret,quia nobisnon re- Epiphanij interpretatio refelli poteft; ideo Chri- ftum ignorare diem iudicij , quia expertus non cft. Nam neque pater expertus eft. Multi veteres,& gra- |nos, Ambros. lib. s. defide c. 8. Gregorius Nazian- zenus oratione 4. de Theologia , auctor difputatio- effc dicerent: nec legendum efe, seque felims,nift pater) vt Hieronymus hocloco,& Ambros.lib.5.de fide c. diu in hac vita fuit ; fciuille veró fimul atque ad pa-| tunc rex, & iudexà patre conítitutusfit. Habiti fuat]- raffe diem iudicij; non quód reuera ignorauerit, fedl- quàd fecerit,vt nos ignoraremus, quod nobisreue-| - nia eódeim redeunt, & folent veteres auctores nunc]|.- 69. & Chryfoft. in homilia de Trinitate. Alij dixe4 (ciat: fed quia pater fcit, filius ctiam hominis fcit, vt| dicij ignorare , quod nobis eum nó reuelauerit;non]- ues au&ores,vt Athanafius fermone 4. contra Atia- nisinter Arium, & Athanafium corá Probo;Theo-| uI " : i E - x E :ft ftlï?t ,.Præterilmnt. Quare qui pro ?encratio"nc ztatemitran-| |doretus anathematifmo 4. contra Cyrillum , Cyril- »;E ; d'*;fw"! k&ulcmnt, iniuriamfecerefententüg. —— : k lus lib.9. T hefauri c. 4. au&tor imperfe&i homil.49. 2 Celum, Q terra tranfibunt. ) Hebraifmus, id eft lapcrt& docuerüt Chriftü, quatenus hominem, diem Wete p , iudici - Chriftuw em iudr- Suar ; 4 - x e quomo-| 2ráuis hoc loco Catholicis olim cum Arianis qua- Pj TOR ítio fuit; dum hinc ArianiChrifti diuinitatem refu-| dicumr. PAOi EURSUEERRAV | m IOAN. MALDONATI. COMMENT. 557 --- |iudicij ignorauiffe;atqueid hoc loco dicere voluitle. -AT?Q/PX"W*. qua.vigilia fur venit:nolter inï;cfpfgg alijs | Mm[,bun " Quod etfi auditione prima horrédum videtur efle.] Iverbisfenfum expreífit: quanquam arbitroz non fi- l e uioiübo | adhibitatamen interpretatione verum haberepo ] ^ |necanfa Chriftum potiüs dixitfe , qua vigilia , quàm p w " . teft fenfum. Illud quidem inprimis tenéndum efi qua hora: nimirum quia dixerat paullo ante vigilate,| puh] " | IChriftun ,tanquam deum, nihilignorare potuifle] — fid eft agite excubias more militum ; alludit ergoad z,;&ï"' ji)! ; illud przterea , tanquam hominem , neque diem| - jeundem militarem morem quo folent milites , ne| (f J i i iudicij, neque quidquam aliud ignoraffe: fedno-| — jab hoftibusimprouifi opprimantur, totam nocem ncgïfäfm m j dus hic eft, quód cum dicimus ; Chriftus ,. quate-| n quattuor diftributam. vigilias excubare,nefcien-| qua"'d')ö' ! nus homo eft , ignorat diem iudicij, dictio illa,qua-| .. |tes qua vigilia hoftis venturus fït;De,VigiIijs autem,| — 'tenus , poteft autfpecicm ,aut cauílam highificares| « |& eorum more c.14. 25.à nobis di&um eft. Quod]| | fi fpeciem , fenfüs erit Chriftum humano intelle&u] — |autem Grace eft venit , recté nofterinterpres in fu- T i netcire diem iudicij , quod omnino falfum cft ; non| B. |turum vertit venturus effet , ficut infra vegfg fequenti: — ! enim fola. diuina, fed etiam humana natura diem| — [idenim verbum prefentis.temporis aliquando fi-|.- g! g iudicij nouit , quiain ipfa humana naturi, vt aitD.| |enificatvt c.r7.1Lannotauimus, — Q A TK € Paulus, Colofl. 2.3. $untomnes thefauri fapientie, &2 ]. g. Ut dét illg cääwm,iiitempofe.ïd) eft, vt vnicuique| . ö & feientia ab[conditifa caufam fignificat;fenfus erit Chri-| — |amulo detnenfum füum diftribuat.Lucas Cap.D.42.|. ais BÉ : ttum ignorare , id eít non fcirediemiudicij , quia| - |ixit, v* det illis . tempore. tritici menfuram fenfu co- | homo eft; fed quiahomo Deus: nam fi homotan- |dem: alludit enimad veterem famulorum morem, 1tüm fuiffer, quantumuis Perfe&us,quantumuis pneo| [quibus,qui omnium fideliffimus erat ,. preponeba-| | : |gratus , non fciuitfet illum ; quemadmodum neque| . Jtuz,vt cosgubernaret,& pro cuiufque meritis cibü| - : .) angeli fciunt , qui & perfectiffimi, & amiciffimi| — |diftzibueret. Solebant autem raro víu pecuniez pro ] * Deofunt. Non ergo negat Chriftusfe etiam homi-| . mercede,vt fe alerent,triticum accipere,prout quif- ,' jnem diem iudicij fcire:fed negat fcire eotitulo,quód| C |que plus mináfue laboranerat ; quód víque ad no- [ homofit. Placuitaliquando mihihzcadhuncmo-| |ftram memoriam multis in locis fa&um eftHoc eft, ; idum cxplicata fententia, quia & *Ve'terum*fcriþto- quod dicit Matthzus,v* der wczlmm /mn fc?*öf;p?r?"', id;fïfïk | ram auctoritatem tueri, & hunclocum aptéexpli-| — [ine'ftate, & quodait Lucas vt det;llis i tempere.tritici care videbatur. Nam etfi íciebam obijci poffe, hoc| . Msenfaram,. .. 1 R R inon videri conuenientér à Chrifto, & accommo-| | | | 46.Sic facientem.)id eft dantäï*nllhs cibumi rem 0. : daté ad id, quod agebat, dici potuiffe , quianihilre-] — |pore, attentuim in officium füum:vnam enim Ífpe- M ferebat, quo titulo , quáue ratione diemiudicij fci-| .. |ciemleco exémpliprotótogenerepofuit. —— : E ret; poterat enim , quomodocumque fciret, ilum| /| . sr.Et druidet eum,)Harencorüinterpretes,& non-| Caluisud ' É lApoftolis reuelare ;renggdCbaur illud tantum] — |nullinouarum rerum amatores & vertunt, & expo- z*'hm"' 1 TU |Chrifto propofitum fuifle , vt Apoftolorum cupidi-| |nunt difsecabit ; putant enimad nefcio quem vete- ïïüï l Ht 47012[0. ! |tatem, curiofitatémque cohiberet, ne ícire vellent, p |em Iudzorum morem Chriftumalludere , apud|z,(s, N [ Iquaangeli neícirent. Sed animaduerto nunc hqn'fl ^ Iquosfümmum füpplicium erat hominem medium] — ! MOCDAUCTUL ; - Kfolàm negare filium hominis diemiudicijfcire , fed| — |ditfecari,vt ex Daniele Cap..13. $54 $9. & ex lib. 1. dCOlCOWü( |etiam affirmare folum patrem Ícire; quo verbonon| |Regum . cap. : 15...35. colligi exiftimant. Apud Ro-] TMRU ! - |folàm filium , fed etiam Spiritum fan&um videtur] « [manós quidem eiufmodi fuiffe morem lib.20.cap. 1. K 1 | Jexcludere. Sed nifi fallor eodem modo Chriftuslo-| |[Gellius fcribit ;apud Iudzos veró fuifle non credo, Vib 10,. quitur, quo fupra c. 20. 23. Sedereautem. ad dexteram, — lapud quos , vt cap. . 22. 3. diximus , quattuor hi ! ]er feufframsnon eff meum dare volis , fed quibus paratum| — |tancum. fupgli»ciqmm-; genera fuifle legimusjin qui-] - W | ]f a patremeo. Iraque indicat, quod magis eft,fenon| — [bus hocnon numeratur;preterquàm quód,vt paul- ( Vi |lolàm,vt hominem,fed eriam,vtDeum,modo quo-| — |lo poftapparebit;non poteft in hlïl]ClOCLlln,hiC.flTell-f Ny I Jam diem iudicij ignorare , non quódignoret; fed| |usconuenire. Alij ergo interpretantur diuidet eum, w* Al ; ]quód no ipfius fit officium fcire, ficut non dixit qui-] p |id eft priuabit promiflis bonis , atque.mercede , vt fpb OLT , : ]ous paratum eft à me, fed 2 patremes ; non quód non| .. |Hilarius hoc loco;alij priuabit eum gratia, qua cum - lib ! t ]etiam abipfo paratum effet ; íed quód regnum pa-| |priüs donauerat, vt Origenes , & T-.hCIQPhyl?j&-ch " ,m L F Irare, id eft predeftinare non ipfius , fed patris offi-]- rus fenfus eft, Fq.ll*ïlläiïïïif?ïQnXmu.s-» E'U.thfmus ,& | VmCUlqug] ; .[cium fit.Sic etiam patris eft conftituere,quando fol-]. jauctor imperfecti fecuti funt ; diwde:mm » id eft cii- qm if | .|uendus fit mundus , quando dies iudicij futurusfit;| — |ciet ex familia fua , feparabit à vfamulgm.ïn!ffuf) pE | q 'I(IU . |hoc ef;quod Apoftolis dicit A&.1.7.Nez ef veffrmm| — |numeto;ficut füpra c.22.12.15 iuffit rex €ü ,qui ye&e- : u Sinuliæ | ne[e tempora, vel momenta,que pater pofeit i fou poteflate.| — |nuptialénon habebat,extra coenaculü eii ciíeran V (CPCra N Propterca folus ipíe fcire fignificatur. Arquehicnifi . |nebras exteriores mitti. Itaque duo fupplicia nots-] odl fallor, verus eft fenfus. 5 ]. [ruralterü;quodab officioquo male fun&us fuerat;| . M Netotén | .37- StcHt antem in diebss Noe.) Geerep dà d spipo]ro0| — |rermoucaturalterum, quód in ergaftulum ,. vbi ne- u h jr&« ficut dies Noe, fic erit aduentus filij bominis ; id E Iqiiá feruifünt, torquédus trudatur. Loquitur enim| p UR jcft quod accidittempore Noe, accidettemporcad-| — |Chxiftus accommodaté adid,quod malis feruis fic- d Domjl 1 luentus mei, vt íequentibus verfibus explicatur. — | |rifolet, qui non priuissmedij difsecantur, deindein[: WM l: : . 40. nus afJumetur, eg* vnus velinquetur).Id cftvnus| — |cuftodiam cruciandi mittuntur .(.. quàm enim ine- í : l Ait ; eligetur, & faluus erit ; alterreproïaabitur, & peri- pfttiïmgähfoc'e&l?.,)fedPïïfl:s.femojuenmf»abO&ïCiQ: [1 AQXXSJUPQH jbit;vt Hieronym. & 'Theophyla&t.interpretantur| |quod habebant, honorifico , deinde. crucian-] 4 Qu ]Lucas c.17. 34. idem natrat , quafi alio tempore,ár.] - [tur. u u EE RNHAM — R M&k quealia occafione dictum ;íed, vt Euthym. exiti] | . artémque eirm ponet.) Partem vocat Hebreorum;P45s »^| —— u0 lü(ïam jmat , credendum eft Chriftum bisidem, atquedi| |more miferam conditionem , vtapudIob c. zc. 29?;:: RI o UPcr | ]uerfo tempore dixiffe. ZT |-| ebecefl pars bominzs imps & Deo,qy* hareditas verbormmy — - Pa 43.0u4 l;amfur venturut e[fet.) aoig euAaun oxAcem]u| — jeius à Domino,& c. 217. 1. b«c eff pars /zomisrgis' Wï j | ^ ACCeq , xx udit CPQQ :äk Tulite: , aö d ngdes ii;,lldäïh—i Nls attem. h )ï *YS nf "'equenti ^ " unip ( V vmcmqueg "40 ^ «« CODLTI ) bt * !9 ienilr ep. QU marae "I morem, ! Ws 1 : VRW L'NVNIL " i i ï&üu 18 maees . i^ ä 4 hz*-'.l'.lg Uxbü ; : Upecunig Droï | d | | - s epOuqui. M. WMafadne| d E g mt*-.-..'mc«:ät,.ï jnl AW SSMA - H ia r uf munem moectu f a li t aïüüi/(ü- , w hh a n T :w- ugnlgnü?- n 31 be ) k i VAMITHDU m r iiv j jsfeus 1 . (ede m D i of chrzafümämä "u retes C non Cs xI. ä l crucw'/ n pus h | QuACUST E RTE E M pp s o GRU —— Q lum feruire; vt nó d boni fintferui,quàm vt effe vi: . qdeantur. Huiufmodi qui funt; in ergaítula mittifo- - | lentatq torqueri; eo Chriftusalludit: fignificatau-| - Ktem infernum;qui pigrorum locus eft , vt ex Ícqué- — (ibusapparet; I/icerit fletus,c7 flrider dentium , de quo 1' : fletus & ftridores.13.42.à nobis di&tum eft.— ff&ï ziääs EDCBAPVITOIC- 1 r c- VNC. jffimil—ccritäregf*num cxlorum decem vitginibus: qu& Á ,' ïcciPlcntïb ..lampa-cs fuaS:CXietunt obuiam -fponfo & prHfæ- iE E Quinque autem ex eis erantfatuz , & quinque Prüdentes: AX7) 3. fed quinque fatug , acceptis lamP;;d/ibus,,nqn fumpferunt " ,oleumfecum: 4 -Prudentes, Vero acceperunt olcum n Vafls* EV fuiscumlampadibus. s. Moram autem faciente fpo-n'fo, dor- mitaucrunt omnes & dormierunt. 6. Media autem nocte clamor factus eft:|- Ecccfpcnfus venit, exite obuiam ei.. ». Tunc furrexerunt omnes virgines illz, & ornauerunt lampades fuas. 8.. Fatux autem iäpientibus dixerunt: Date nobis de oleo veftro: quialampades noftra extinguuntur. 9. Refponderunt prudentes, dicentes: INeforté non fufficiat nobis, & vobis, ite potius ad vendentes, & emite vobis. 10.. Dum autem irent emere, venit fþonfus : & quz paratz erant, intraue- Irunt cum eo ad nuptias, & claufa eftianua. xi.. Nouiflimà vero veniunt & reli- quz virgines dicentes: Domine, Dornine, aperi nobis. 1. Atillerefpondens, |Mar. M. d. | N ï K;x 19. b. : | L] ait: Amen dico vobis , neício vos. . Vigilate itaque, quia nefcitis diem, neque 'fhomm. 13. Sicuténim homo peregre proficifcens, vocauit fcruos fuos,& tradidit illis bonafua. 14. Etvni dedit quinque talenta, alij autem duo, alij vero vnum;| vnicuique fecundum propriam virtutem, & profe&us eft ftatim. 15. Abijtautem| rqui quinque talenta acceperat, & operàtus eftin eis, & lucratus eft alia quinque.| 16. Similiter & qui duo acceperat, lucratus eft alia duo. 17. Quiautem vnum ac-| Fcperat, abiens fodit in terram, & abfcóndit pecuniam domini fui. 19.. Poft mul-| tum vero temporis venit dominusferuorum illorum, & pofuit rationem cum eis.| 20. Etaccedens quí quinque talenta acceperat, obtulitalia quinque talenta, di-| cens : Domine, quingue talenta tradidifti mihi, ecce alia quinque fuperlucratus| fum. 21. Aicilli dominuseius: Euge ferue bone; & fidelis, quia fuper pauca fuifti| fidelisfuper multa te coftituamjintrain gaudium domini tui. 22. Acceffitauté &| - qui duo talenta acceperat; & ait : Domine, duo talenta tradidifti mihi , ecce lia| duo lucratus fum. 23. Aitilli dominus eius: Euge ferue bone, & fidelis, quia fuper pauca fuifti idelis,fuper multa teconftituam, intra in gaudium domini tui.| 24. Actcedensautem & qüi vnuri tàlentum acceperat, ait: Domine, Ício quia| homo du rus es, metig Vb; non femlmfh, & con gregqs vbi non fgarüüi ERN E mens ]5up. 15. L. 1 I2.. ; |Mar, 4.c. 125. l Luc.8.c.18 IJEIQSSZT.'? EXecb. 18. b-7, Joan. f. e. 2$- D .12.u4. |[A. - to vbi nonfemino , & congrego vbi non fp&rfi 27. oportuitergo te commit- — 30 1OAN.MALDONATI GCOMMENT. . & mens abij, & abícondi talentum tuum inteétrra: ecce habes quod tuum eft.. 2c. Refpondens autem dominus eius, dixit ci ; Serue male, & piger, fciebas quia me- tere pecuniam meam numularijs , & veniens ego recepiflem vtique quod meum eft cum víura. 28. "Tolliteitaqueab co talentum, & date ei, qui habet decem ta- llenta. 29. omni énim habenu dabitur, & abundabit: eiautem, qüi'nön habet, |& quod videtur habere, auferetur ab eo. 3o. Etinutilem feruum eijcite in tene- bras exteriores : illic erit fletus, & ftridor dentium. 31.. Cum autem venerit Filius lo 19 446 hominis in maieftate vfua,' & omnes angeli cum eo, tunc fedebit fuperfedem ma-| - ieflatis fux: 32. & congregabuntur anteeum omnes vgentcs,&fäpambi»t eos abl 4 fuis, haedos autem à finiflris. 534. Tunc dicet rex his, qui à dextris eiuserunt: Venite benedicti Patris mei, poffidete paratum vobis regnum à conftitutione bere: hofpes eram, & collegiftis me: 36. nudus, & cooperuiftis me: infirmus, & |Vilitaftis me: in carcere eram, & veniftisad me. 37. Tunc refpondebunt ei iufti;| dicentes : Domine, quando te vidimus eíurieritem, & pauimus te: fitientem, &|. dedimus tibi potum? 38. quandoautem te vidimus hofpitem ; & collegimuste: cere, & venimus adte? 4o. Et ref&ondensrcx, dicet :JiHis:*A;n&ä[.di.cb:Vebis, & his,-qui» à finiftris erunt i Difcc,c,lit;e' à me maledidti in ig'ncm' &ternum, qui paratus eft diabolo, & angelis eius. 42.. efuriui enim, & non dediftis mihi man- ducare : fitiui, & non dediftis mihi potum: 43. hofpes éram, & non collegiftis non miniftrauimustibi? 45.;'T'unc refpondebit illis dicens: Amen dico vobis:| Íu pPli'*cium'ætemum : iufliautem in vitam zternam. — TA : ' ) uifas venerit; pédetenim exfu-|.. periore, profequitur argumentum. Quindecim in| sU 3 periore capite fcnteütla &: al-ijs ||tota pagabala pa-.rgcsfu'nwtk. Prima cgïfgonfug » quem| L N] duabus parabolis ,altera decem| '' 'nemo dubitat effe Chriftá, vt multis iam locis expo-| KQ9J virginü;altera talentorü ; idem;| .. fuimus c.9. 15.& c.22.2. A.dditur à noftro interprete;] zl quod precedenci ferui pägoola, - |&fponfz,quodin Grecls nunc codicibus nó cft;nc-| TEURU Co9574 7 * ] [queD. Bafilius in moralibus cap. $.neque Chryfoft.] Fo cum tractantes lc-] - Simileerit. ) ld cfttunc apparebit, quod nunc nonä -; E heophyla&.& Euthym.hunc inuicem, ficut paRo-r feeregat ouesab hoedis: 33. & ftatuet oues quidem a dextris| mundi, s. Efuriuienim, & dediftis mihi manducare : fitiui, & dediftis mihi bi-| aut nudum, & coo peruimuste? 39. aut quando te vidimus mfirmum aut in car-| quamdiu feciftis vni ex his fratribus meis minimis, mihifeciftis. 41. Tünc dicet| me: nudus, & non cooperuiftis me: infirmus, & in carcere, & non vifitaftis me. 44 Tunc refþ*ïnäebunt ei & ipfi, dicentes : Domine, quando te vidimus efu-] rrientem, aut fitientem, aut hofpitem, aut nudum, aut infirmum, aut in carcerc, &| -(&ämdiu non feciflis vni '"'dehmin()ribus.hi*s&;fnbï:;.,mihifed&is; 46. Etibunthiin] " ^ * ^ à p » ^ EL N c.) Cum Dominus impro—' | A | Chrifti przparare. "Idemenim hoccapite,quodfu-| - appareb; d boni malis in Ecclefia mixti funt, idem in regno celorü, id eft in Ecclefia fieri ; atque fi de- ] w s 3 . | . Woos L , "s : : Cem virgines lampades fuas acciperent; vt fpófo ob- üiam. exirent, quemadmodum c. 15. 16. cxplicaui- mus.' Quó tota fpectet parabola ex cóclufione,qua; veríus3. ponitur,perípicuum eft,debere nos fem per| per paratos effe,quia neícimus ; qua hora Dominus vigilare,vt capite przcedenti verfu 42. dixerat;fem-| — ;gunt. Legittamen proculdubio Latinus interpres;| B ]egit Origenes tra&tatu in Matth. 5. lcgit Hilarius| canone 27. legit D. Auguftinus epiftola1:0.& vt vi-| idetur fermone 22. de verbis Domini fecádàm Mar-| - |thzum, & lib.8s. queftionum quzftione 59. lcgit & Syrusinterpres, & legendum ego,fi non necceffarió, tamen propter veteres interpretes , & tot veterum Ícriptorum auctoritatem exiftimo. Neque, vt qui- venturus fit; bonorum opcrum copjam in aduétum! - dam putant, hzc le&io abhorretà fententia, quód. : dicant 1 ipinic 1 oo,a. PT amm:? !t ITLLLE f/ ii pambqlz u quzïtio,pnma,c.l agnum eeoromi "d igniüccnt.Origfä — qubus potus QU -^ Q d dicnt q qrpors Vf Theoptn MUU RRR "— * trcis bo,nond femun at quàd conlutt t fponumd tompattum Áu m homir t cntrman ?E incorforfos *1 [U x vt À ii r v picmesïumkzgs: fs d g (?1?11/;(;;;*503; " 1 n '"ü knaau&or d.5 , LT " fut&gwgoim &meue [ Dag ürerm d :.'W' Wff-(/?l Wfffd(m i Loritio M CL 16, M | M T Ht (OMattr , MP o g : mf "m , H Em ln ünrj, ïuädmeum' t " » i habctj | Qtïmïmc. Ctr rfcdcm M "Dit ej 1j dext "üserunr: li llsmhly DÍrmus & it edf | W [ rj im:aur'mcar-( | ) : dico soli BIN QU thirnan- n aoxkgliïis wiltilne insd Ia dico bt tibutdio —— * Denarius | D feriptu- |T4 *uniwer : jïmtem f- dAgeificans. - ]uerunt me sam. per decem "vices ,nec ebedierant voci mee.| $62 HUNUOOMATTH: -CAP. XXV. $635 Picant non folere íponíam obuiam fponío proce- dere : (ed domi eumoperiri. Non enim dicitur hoc loco fponfam fponío proceffife obuiam , quod in- (olens fortaffe videri polfec;fed dicitur virgines (pó- (e, & fponío obuiam proceffiffe, Soletautem fpon: (us (ponfam in domum fuam ducere, vnde & vxo- rem düccre dictum eít. Conuenit & res fignificata. [nam Chrifti fponfam Ecclefiam effc fzpe iam dixi- Imus , & altera parabola c. 22. 2. Euangeliíta decla- ]rauic. Triumphantem autem Ecclefiam , tanquam Ioannes in .Apocalyp(ï C. 21. 2. teftatur,vid;, inquit, fantlam ciitatera lern[alem nowam de[cendestem d c&lo 4 Deo paratam , fict [ponfam ornatam viro [v Secunda pars parabole (unt decem virgines; vbi triplex eít quaítio , prima, cur virginibus-,(ecunda,cur .dec.:cm cegnum czlorum compatetur ; tertia,quid virgines Ggnificent. Origen. & Hieronym. propterca virgi- nibus potiàis quàm alijsregnum czlorum compa- ratum effe dicunt, vt fidei integritas fignificaretur, fponfam, cam Chriíto ad iudicium venturatm effe] quz corporis virginitati fimilis eft. Chryfoftomus, (umma eft virtus, vt doceret Chriftus neminem fuis virtutibus cófidere debere , quandoquidem ne om- nes quidem virgines,.càm preftantiflima virgini- bo , nonalia de caufa virginibus potiüs , quàm alijs, |quàd con(uetudo effet, vt virgines tzdas przferen- tes fponfum-domum deducerent. Decem autem comparatum fuiffe Valentiniani, & Gnoftici prop- ter decem hominis fenfus ; quinq; corporcos,quin- que incorgoreos docuerunt , íuam etiam hinc hze- maau&tor eft.. Simile quiddam au&orim(Pcrfe&i dicere videtur. Alij propter quinque fenfus, qui; |dum eis bene vtimur , fapientes; dum malé, infi- pientes funt. Itaque decem efficiunt , vt Ícribit Hie- ftinusepiftola.120. cap. 33. & D. Gre oj fuilfc propofitam, vtomnium hominum multitu- numerum declararifolet, vt Gene(is 3. 7. A41. - mnta[li mercedem meam. decem vicibus , id cít (æP*c T reddant ees ad pondus , & Numerorum 14.. 23.. tenta- Hic ergo decem virginibus , id eft multis tegnum lexlorum fimile effe dicitur. Perdecem autem vir- igines , omnes , quz veté virgines funt, Chryfofto- mus , Theophyla&us , Euthymius, Auguftinus , & Gregorius ijs locis ; quos paullo fupra defignaui- mus , fignificari putant, nimis, vt mihi videtur ; vero, Fheophyla&tus, & Euthymius , quia virginitas. tatis Virtute'præd-gtïg:;ïgü'cnt adnuptias , ideft in ce- lum ingreflz faerunt.. Alij nonnulli recentiores in- terpretes , quorum ii hac re opinionem magis pro- regnum czlorum comparatum fuiffe putant;, quàm|. D refim confirmantes,vt Tertullianus in libro de ani4 ronymus, & Beda in commentarijs, & D. Augu-j gorius homi-[ - Jia 12, in Euangelia. Probabilia hzc funt; fed po-|. tiüs ctedo proptereà denario numero parabolam|: do , atque vniuerfitas fignificaretur ; quz per hunc| Leuitici 26.. 26. p^l quam conf?*eger& baculum panos ve-| firi , ita vt decem mulieres i vno clibano coquant panes , €37|- coar&ata (ententia.Hilarius veró , & au&tor impet-|. fc&i é contrario per decem. virgines omnes homi-| nes, & fideles, & infidcles intelligunt, fententia plàüs iufto dilatata.. Origenes , & Hieronymus hoc loco , & , vt vidctur, etiam Ambtrofius fermone 14. in Pfalm. 118. nec omnes homines, nec folas virgi- p m : $i * . i. : nes; fed omnes, folótque fideles intelligendos exi- m C E (timant. His affentior, quia manifeftum eft Chri- ï' (tum loqui de his, qui omnes lampades fuas acce- es accipiunt. Lampas enim fides eft , /ncerna , in- . . à . . * NU quit, pedibus meis verbum tuum , deindc quia có tota (alutem fine bonis operibus fatis non elfe. Altera huius quzftionis pars erat quid per quinque fapi- entes , quid per quinque fauas fignihicetur. Hi- larius per quinque fapientes omnes fideles , per quinque fatuas omnes infideles intelligit.. Au&tot imperfe&i per quinque fapientes omnes fpiritua- les homines, per quinque fatuas omnes carnales; vel per quinque fapientes omnes , qu& & corpore, & fpiritu , vtaic D. Paulus , virgines funt;per quin- que fatuas cas , qux corpore funt virgines, animo| corruptz , Chryfoftomus , Theophyla&us, & Eu- thymius , &, vt videtur, Ambrofius fermone 14. in Píalmum ri8. per quinque fapientes omnes virgi- nes, quz przter veram animi, corporifque virgi- nitatem charitatem etiam , & mifericordiam habét, cámque largiendis eleemofynis exercent; per quin- que fatuas. eas, que , cüm virgines fint , mifericor- "|vafisfuis, ideóque non dant eleemofynas. Augu- des tamen non funt, hoc eft oleum non habent in ftinus epiftola 12o. & Gregorius homilia rz. in E- nem habent, & virginitatis fuz laudem apudDeum, & nonapud homines quzrunt; per quinqueautem |fatuas eas virgines ; que humanam laudem , aut| adulationem aucupantur. Origenes, Hilarius, Hie- | ronymus , & Damaícenus, aut quifquis hiftoriz, per quinque fapientes omnes homines intelligunt, qui cum fide boua opera babent; per quinque fa- tuas omnes , qui fidem quidem habent; opera non habent. Hzc interpretatio non folum maximé; fed etiam , vt mihi videtur , folüm probabilis eft ; quia; falutem non fatis valere: Deinde quia idem & per tecedentes cap. 24. 4$. & per fequentes para- Eolas infra verfu 14. declaratur non | fatis effe cre- dere , nifi etiam bonis operibus vigilemus , quia| vbi, quemadmodum hic, fatue virgines ; ita inui- culum intrauerat, quia veftem nuptialem , id eft tatur humana, in quibus diuinum animi lumen mus corporis fenfus. Idem Hieronymus , Hila- Chrilto excipiendo exierunt obuiam ; fed non omnes cum illo ad nugtias ingreffe funt ; quia non omnes bona habe tes non accepiffe dicuntur ; Ferunt, quas , vt poftea docebimus , non nifi fide-| tendit parabola , vt doceat Chriftus folam fidem adj N uangelia, & Beda hoc loco per quinque fapientes|. omncs virgines , que bonam , vt dicunt, intentio-| qua eius nomine circumfertur ; au&tor fuit cap. 9. vt paullo pö&, dicturifumus, hoc maximé in pa4l - [rabola agitur folam fidem fine bonis operibus adl- nefcimus , qua hora Dominus venturus fit. Idem|- etiam altera parabola cap. 22. 2. declaratum eft;| tatus ille, qui pet fidem iam venerat; & in cena-|. bona opera non habebat , exclu(us eft. Tertia pats|.: parabole funt lampades ; quas omnes virgines| acceperunt , per quas Hilarius corpora interpre-| elucet, . Chryfoftomus, Theophyla&us , Euthy-|: i|mius, Beda, Auguftinus, & Gregorius in illis; - locis, quos ante notauimus , ipfam corporis vir-|- ginitatem lampadem vocari putant. Hierony-| rius, Origenes, & auc&tor imperfe&i fidem in-| . terpretantur. Hoc apté ad parabole fenfum ad-| haret. Omnes enim fidem acceperunt , qua|. ant opera. .Quarta pars| eit oleum , quod fapientes accepiffe , infipien-|- BB- quod Chryfoftomus, - Pfal.yi8. 1.Cor, 7. p Euthymius — A : '*4* 23 Euthymius, Theophyla&us, & Ambrofus clcemq-. : |lynam, & mifericordiam interpretantar, quzali-| quando in fcriptura oleo comparatur.. Auguftinus| 564 IOAN. MALDONATI COMMEN . $65 - veró, Gregorius, & Beda bonam intentionem, qua eft; folàque probabih's fententia Origenis , Hilarij, auctoris imperfecti , & Damaíceni, qui per oleum opera bona intelligunt, fine quibus fides non lucet, id eft mortua ef? Iacobi 2. 26. & quibus, fi adíunt , fi- des ardet, lucet, oftenditur, offende, inquit, vert. 18. Datenobis deoleo ve[lro, quia lapades noftre exfhinguuntur, non quód fine operibus ftatim exftinguatur fides, fed quód, cum per opera non lucet, exftingui videa- pretatur, quiaita comparatum naturaefi; vt quem- admodum fides bonis operibus fouetur, & confer- guatur ; fumere ergo oleum in lampadibus in para- bola eft bonorum operum copiam, & vcluti the- faurum quendam in fütutum Chrifti aduentum re-| vobis tbefaurum i calo, vbi neque evugo,neque tmea demo- htnr, * vbi fares no effodiunt .Quinta pats funt vafa, modum D. Paulus 2. ad Cor. 4. 7. dixit, babemus tbe. dubium eft Chriftum fignificare voluiffe longum cemmodaté ad virgines, quz fponfi aduentum ex- pectabant, quibus quia ftatim; vt illz fperabarit; effe videatur$-alioqui noluit Chriftus ex fententia * tátur omnes'virgines mortuas effe, antequàm Chri-| ftus veniret, Auctor vero impetfecti dormiuiffe, id eque fapientes , atque infipientes dormiuiffe dicc-| rentut. :Itaque dormite interpretor definere de ad-| L;entu Domini cogitare, & eum co tempore, quo cidet, & omnibus; qui diualiquem expec&arunt - iam non expectantibus; aut non cogitantibus, hoc| apud Dcum, non apud homines laudem virgines| querunt,de quo paullo ante di&um ànobis eft. Vera| mihbi Bdem tuam [ine operibus, 7 ego oftendam. tibi ex ope- | ribus fidem meam.. Hic dicunt virgines fatuz verf 8.| tur, & non magis, quäm fi omnino extincta effet, | ad falutem valeat: vel, vtauctor imperfecti inter-| uatur ; ita fineillis elangueat , & paullatim exftin-| condere, vt cap. 6. 20. Chriftus dixit, Tl)efzuräxate , qua Hilarius hamana corpora effe dicit, quemad-|- Jasrum m va(is fidiibus. Meliàs animam, aut con-| Ícientiam interpretabimur , quz bonorum operum]. ícdes,& receptaculum eft. Sexta pars cft;quód fpon-| fus*dicatur longa*m"traxilfc motram , quo minimé| ! D . |teftare tempus vfque adaduentum füum, vt falfüm : * |difcipulis opinionécriperet, qui exiftimabant eum]- ftatim poft refurre&ionem ventürum effe , quem-| [admodum Chryfottomus obferuauit. Eodem modo| . . |Hieronymus, & Hilarius moram fponfi posnitentie| tempus eíle dicant. Loquitur autem Chriftus ac-[ non venit,nimiüm morari videbatur.' Sicenim na-|- cura fit, vt expectantibus omnetémpus longiffimá|- fua fignificare longé aduentum faum adhuc abeffe;| - nam, vt Ioannesait . epiftola c.3.18.. Nowi(erma bora|- ef! , neque conueniebat ad parabolz fententiam, vt| - docetetlongéaduentum füum adhuc diftare; ne ho-]| [mines; quos diligentes, vigilites;atque paratos effi-| cere volebat, negligétes, defides, & fecuros efficeret. Septima pats eft , quód omnes virgines dormitalfe| - dicantur, atque dorinijffe, quod Hilarius, & Chr)"'; fQiïQ mus hocloco;. & D. Auguftinus epiftola 120.|: cap. 32. & D. Bafilius in moralibus càp: j. interpre-[ eft ncgligentes füiffe , quód facil? probarem, nifi|. venit, non expectare ; quod & bonis; & malis ac-|- euenire folee, vt expectare eum définant, & illis!- A Íponfus venit, ide(t mediz no&is circunftantia de confuetudine finealia fententiz fignificatione ad- ductam eíffe putant ,' quód folerent fponfi media nocte ad domum. fponíz venire; quemadmodum hzreticorum interpretes dicunt; fenfüm mihi non folàm non affequi , fed etiam euertere videntur, & nocte, non ante; (Ponü veniebant; quomodo mo- |preffi (omno de illonon cogitabant, veluti exper-| Igifcantur , ficut D. Paulus dicit, Hora eff iam ms| ram fecit, cüm media nox nondut effet? quomo- do vilus eft virginibus nimiàm morari , càm £ci- rentante mediam noc&tem venire non debere? Fue-] runt vcteres auctores, qui Chriftum media nocte venturum effecrederent , quod Chryfoftomus, &| Euthymius probabile putant, & hymno cpm»da.mhr Ecclefiaftico confirmari quodammodo videtur. admodum redé Gregorius, Hilarius; Hierony-| media no&te factus eft, eece fPon[us wenit. Hic pro- verfu 31. per tubam, & vocem magnam fignifi-| Icatuseft, vtOrigenes, Chryfoftomus , auctor im-| perfe&i, Euthymius , Theophyla&us, Hierony:] - mus, & Auguftinus epiftola 120. cap. 54. expo-]- fuerunt. Deccima pars cft, qua ponitur verfu 7.| Tütic [arrexerunt omnes w)gines M , €9' eruauerunt. lam-| Beda hoc loco exponunt audito rumore aduentus| Chrifti fore , vt omines homines;. qui quafi op-| de fomno fnrgere , nunc entm propior eff noflra falus , quam| cum. credidumus , àd Rom. 13. 1. Ornare veró lam-] uocare. Vndecima eft , quód virgines fatuz dicunt fapientibus;-Datenóbis deoleo veflré , quia lampades no-] flra exfhinguuntur ; quave dubium non eft Hgnitïcaxji' fore; vthomines , qui bona operanon habucrint] 'nimis feró , cum iudicabuntur, San&orum auxi- lium implorent, vt au&or imperfecti interpreta-] tur; quafi velint fealiorum bonis operibus tege-| re. Duodecíima eft ; quód fapientes virgines ref-| pcndent, Neforté non F&ffridf nobzs , eo* mbi: , te p^-| tius ad. vendentes , &* emite vobiss vbi duo animad-| uerfione digna funt: alterum quód fapientes vir- gines negent infipientibus auxilium , non quód;| fi poffent, dare non velint: fed quód táim feró dare| non poffint , vt Chryfoftomus, Euthymius, &| Theophyla&us exponunt; aut, quod probabi-| clarat, quz parabolæ octaua pars c&,qu-am qui c:icL : intet fe repugnantia coniungere. Si enim media| Eam Hieronymus Apoftolicam traditionem vo-| cat, vt in Paícha ideo ante/nodem mediam| populum dimittere non liceat.; ; quód .Chri-| tus ca hora, ficatolim in Zigypto; venturus cre-] - deretut , Iudzos etiam Meffiam (üum media node] expe&tare. Sed in Chritli fententia: hzrendum ;! nefcitis diem , neque boram.. Quodergo mediano&e| veniffe dicitur fponfus, nihil aliud fignificat , quàm]| co tempore veniffe , quo minimé expectabatur;] Quis enim crederet media nod&é venturüm effe]]| — cüm omnes homines fumma oc'cüpaa quies, ,quc'm; L. mus, Auguftinus eodem loco, T hcophylactis;] & Bcda interpretantur?. Nona parseft clamor, qui] culdubio clamor ille eft , qui capite- precedenti| pades faas , quod Hilarius de corporum refurre&tio- [ ne, atque rcformatione interpretatur. Meliüs ca-| dem epiftola D. Auguftin. au&or imperfe&ti, &| liuseft, quia, vtauctor imperfedti ait; nemo c'rittï in illoram horrendo iudicio, qui fibi fatis confi- eft dormientibus, veniat; quod & temporis, quo|- . dat pades fuas eft opera , quz quis facit, ad redden-| ^. - dam in iudicio eorum rationem in miemoriam re-| - h3 iE MREPR E NI S dN um ii gmæmp- u P f 9 U um ! lo idm, 1029 , 1 m V 2 xl Qd ego o k , í 1 * ecoltgeuno 0 gredym - ha L - ] inirum, 0142 a d DP li, a H A v u "H ä j N '&K'&QM M Q&mæ ivcligen us (b ;;opcra TU ]W/M'fü[ö f /Z/mæsOf/g&i ores ntept tios d at Dulssit, ;Corimh. L 1 duxct, pdium Ápptt & 1 À du vendentes d ll fimosren l nn, ] ïifxoäïuusïäi;:&abzz fttig ls pr i l | h lu emdm | J 0jtt ton 4t; tonom Qw Cre | Motmmenum ) pottncodere du narryioyos &5 Vitgine di DT Vifümmote üim, f QUi ve üns if« ioää?mm 1 1 100 nen Ntli t itclli i "httdim olä Md TM thdnr ii ts QUE dy RUT UA , Raulus: d A'gttes fv Tiiibus ? & Oporm 'Menem ;q RT .ïï*g*«.üüemus, t EL QX0 v 1 rl 3 mosdagfe CR BN M C M n d 14 UR n li, H Ticophyui d'canor q i, Hicpto- T patedent igram bgnif- 1 3009t - 1us, Hirony] U ior t . u (Am s tdonüo i^ MCWS a !;;?üäiæ& j more adutti , qiiadit ( v L A W uhi [ig h mat od j, aj senorim f Kmzdict dmuitrti- iionfiin lu orim à0t- jjnerprea etibur r te'f-l CM CUDUUCO w RC UI — — — — aevita omoy idat , fa.ti&ïue bonorum opcrum habere videatur; |hoc enim verbailla prz fe ferunt, meforre ov fuffi- lcat nsbis , " vobis.. Quibus verbis neque Ecclefie i5 catilaa. | |piant ves im «terna tabernacula 5. ficat & aliorum iCorinth. 1 14; &ficuteos, quosad Euangelium dippen. 4. 1. Auguftinus veró, Gregorius, & Bc- J "tionibus dele&abamini, & videamus. quid vobis [poterataccidere , aut vero fimilis erat; ad expleh- $66 "INCMATTH. CAP- XX - thefaurus , qui San&orum meritis conftat, nec co- um in alios homines fuffragia tolluntur , quafi vnius bona opera iuuare non poffint altcru'm.' Eadem enim ratione probaretur Sanétos etiam, dum viuerent, alios viuentes fuis precibus iuuarej non potüiffe , quod omnibus ícripturis facris con- cap. 16. 9. Chriltus declarat, Facte, inquit, vobzr amicos de mammona iniquitatis , vt cum defeceritit. veci- fidem, atquelaborem alijs fepe prodeffe, ex cap.| 9. z. mult, vtillic diximus, veteres ad&tores re- &é collegerunt;. Fidens, inquit Iefwj(.lem eoruin di- xit paralyrico . Confide fili, remsttwntur tibt peccata tua, uijd ergo eft, quod hoc loco fignificatur? Illud nimirum, tantàüm 7n iudicio illo extremo vnum- quemque ex proprijs opceribus, non ex alienis letfe iudicandum , vt D. Paulus dicit 2. ad Corinth. $ 10. & vnumquemque onus fuum portaturum, vtaitad Gálat. 6. g. Sic D. Auguftinus eplüqla illa, quam fxpe citauimus 120. cxponit; acque ita intelligendum eft, quod Hilarius, & Chty.&o&o-— mus fcribunt, declarari hoc loco neminem aliena (opera iuuare. Alterum eft, quód fitue virginesad vendentes mittuntur, vt oleum fibi emant. Ven- dentes Origenes, & auctor imperfecti Ecclétize Do- trarium eft; ex ijídem etiam difcimus San&orum]| meritis mortuos adiuuari, hoc enim apud Lucaim f&ores interpretantur , qui verbum D«ei o5 pre- Itio ; fed falute, & fidei confe(fione vendunc; icut *D Paulusait, mem qiezros qua veftva [unts fed vos ?. ad H r ?duxcrat, gaudium fuüm , & coronam vocatad Pni- da vendentes adulatores intelligunt, qui fal&ruin laudum fumos venditare folent, quafi perironiam; ïhæc dic&ta (int , Itead adulatores , quorum lauda- eorum laudes.prodeffe poffunt. Hieronymus| itat; vtbonorum .ogetum oleum multo fibi labore comparent. Credo hanc partem parabolz non effe: fedornamentum ex confuetudine eius rei, quz aut dam narrationem adie&um, ficut & quód fapien- tes virgines dicunt , ne forte non. (afficiat nobis , ey vobis , vtrumque enim non.ad aliquid fignifican- dum , fed quia vero fimile eratad eum modum ref- ponfuras fuiffe, virgines dixiffe e».p;rhiben'tur. Itaque operepretium non facit ;; qui horumi verborum fenfüum non neceffaria fabtilitate difquirit ; id ex veríu 1o.. intelligitur, vbi dicuntur virgines fatuz ad emendum oleum abijffe; necenim care figni-] ficari potefteos, qui bona opera non habuerunt;| in hunc mündum ad ea emenda,; ideft comparan- da effe remittendos. . Vnufquifque enim referet;| zines fatuas ad emendum oleum, càmab alijs virginibus illad accipere non poffent, ituras fuif- tin hunc mundum fatuas virgines , ideft bomines|. bona opera non habentes his verbis remitzi pu-| Iprout ante diem illum gcfferitin corpore, fiue bo- num , fiue malumwt 2. ad Corinth.. . 10. docet| D. Paulus: fed di&um id eft, quia vero fimile erat| . i Vli;EO' (e ,& opottuit Chriftum verifimilem texere nars A habet, illad tantàm, vt mibi videtur, hignificare F quz paratz erant eum fponfo adnuptias , id cftad -|jtalentisaliaquinque, fecundum duobus quattuor; Lucas feruum illum pigrum minam fuam in fu-| dario ligatam habuiffe ; Matthzusin terram defo-] poteft , homines ftultos , & improuidos nimis feró, & cum tempus ijam pratericrit, bona voli- turos opcra comparare , & fero effe diligentes. Decimatertia pars eft , quód fponfus dicatur ve- niffz interims quod nemo dubitat Chrifti adiudi- cium aduentum fignificare. Decimaquarta, quod nuptiarum locum , & conuiuium intraucrint; Gaudeamus , e9" exultemus , «2 demw (glormm De , quiá venerunt nuptte agni , «g* vxor eius preparauit fe , & verfu 9. Et dixit mii,, (éribe , beati, qui ad. cenam nu- ptiarum agni vocati fant .. Decimaquinta eft, quod ianua claufa fuiffe dicitur, cum fatux virgines re- dierunt; quodnihil aliud fignificat, quàm cas ni- mis feró bona opera facere voluilfe, cüm tempus iam non effet operandi, ficut Chriftus dixitIoannis| 9. 4. . Uenit nox , quando nemo potef? operari 5 neque vltra diícutiendum eft ,, quomodo fatuz vitgiues |pera&o iam noui(limo indicio in czlum redierint, ianuamque pulfauerint , & Chrittum folicitauc- rint precibus, vt fibi aditum aperiret. Hacenim non adíignificandum; fedad explendum , ornan- dámque parabole contextum adiecta füunt; neque mines vero fimile erat cuenturum fuiffe, &, vtait Gregorius homilia in hec verba 12. illud tantüm indicatur, Ibiram: À Deo non hic noluit audire, quod iufsit. : 11. Nefcto vos.) Omnes & vcteres, & noui Theo- |logi obferuarunt fciendi verbum hoc loco , & alijs confimilibus non cognitionem , fed affe&um declarare, & , vt vocant , fcientiam approbatio- nis, quaft dicat Chriftus non approbo vos, non agnoíco pro filijs: meis, aut, vt ait auctor imperfe- &i , non video in vobis fignaculum fpiritus mei, de quo 2. ad Corinth. 1. 22. & IE loquitur D. Paulus.. | 14. Sicut enim bomo peregre proficifcens.) Imp—erfe&; Origen. tractatu in Mattheum 23. animaduertit. Itaque intelligendum aliquid necetfarió ; vt fic eit eft regnum calormm decem. virgmibus. .. Similis oratio apud Marcum cap. . 34. Poteft dubitari num cam eft cap. 19. 11 multaenim à Matthzo hic, & àLuca illic dicuntur diffimilia. Lucas & alio lo- co, & occafione alia propofitam'narrat , cum prandiffet apud. Zacheum Ietofolymam veniens, antequàm afino infidens ingrederetur : Mattheus càm federet in. Monte oliuarum tettio poft cele- brem illum ingreffum die vt cap. 24. 3. proba- .uimus ; Lucas decem, Matthzus tribus feruis do-|. - |minum bona fua. diftribuiffe narrat ; Lucas fin- culis feruis minas fingulas dediffe ;; Mattheus vni primum feruum 'vna mina decem , fccundum quin que.lu'crlfecilTG ; Matthaus primum qu inque | $67 quo vitabeata declaratur , vt Apocalypíis r9. 7.|- omnia , ficut & illa, quz paullo ante diximus | [quia id in czelo euenturum eft, (ed quia inter ho-|. p»[fé merert , quod petit, qui| ad Ephef. 1.3. & 4. 3o.| & pendens orario. Nihil enim eft; quod particu-| le fiat reípondeat ; compleàtque fententiam , vt|. rcgnum Dei, quemadmodum ver. r.. dixit, $imile| cadem hzc parabola fit, atque illa »que apud Lu-| fquinque«ta-lenm , alteri duo; tertio vnum; Lucasl Sare imi feriptura ideg non- nunquam , quod 4p- probare, &rationem;.quöd fi hoc aliquam fignificationem * : rdiiï'e. Quibus argumentis adductus Chryfo&omus]| diucríass - ade | i hass P WVR ;58$ ^ IOAN. MALDONATI;^COMMENT. — ^ | j diuerfas putateífe parabolas.. Hieronymus tamen;| A. Íeruorum fuorum fidem , diligentiàmque experiri, « mioncsnimü & Ambrofius in commentarijs in cap. 19. Luce,| . ivtcap.21.33: && 24. 48. & fupra hoc capite'verfü s. : acmur-ïf*qïg vnam faciunt. Hoc potiusprobo; & quiaab omni-| |Tertia funtferui, quos maior: pars veterum'aucto- æ*3[)501101" |bus recentioribus etiam au&oribus eadem effe dici-| :rum Ecclefie Doéctores interpretantur ; quód ijllis ux " tur,à quibus nolo fine magnis argumentis diffen-| Chriftus:diuetíatalenta; ideft alijs maiorem ; äl;ïjs :riogrö"äom tire: & quia vix vero videtur fimile Chriftum tam| - ;minorem gratiam:.ad predicandum -'E-uangel;imiï, ! p Ea"" breui temporis interuallo bis eandem parabolam] — |& ad exponendas. fcri.ptums facras contulitfe videa- u m diuerfis verbis propofuiffe.. Quod'ergo Lucasalio| |tur, vt Origenes tractatu in Matth. 35; Chtyfofto- bmw jj tf loco, & tempore, quàm Mattheus propofitam fuif-| | j mus, Hieronymus, Beda, Euthymius; & Theophy- n on[v m íe indicat; nouum non eft; vtEuangeliftz inloci;ac| jla&us in commentarijs; & D. Ambrofius in cap. li ;(ï p temporis circunftantijs difcrepare videantur,dum| — |Lucz 19 & Cefarius homilia22. In hanc fenten- WgnozCoäï |(ummz rei geftz , non ordinis,ac temporis ratio-| p itiam Iuftinusin Tryphone-hanc parabolam aut éx-| demä ü;gccmi nem habent. Credendum ergo hec Chriftum, an-| |pofuit; aut accommodauit.- Alij feruos omnes ho- pitu [aboï»;cï tequàm lerofolymam ingrederetur; dixiffe; quiaid| |mines , faltem Chriftianos intelligunt : omnibus ag " Lucas dixit, Matthzus tacuit,non contradixit. In| — |enim Deus -talentum aliquod, id eft eratiam ali- DEU 'qi ceteris veró rebus, quibus videntur diffidere; non| |quam dedit, qua negotiarentur; id eft :diun &affuä g HI;F.HOCäH?nï Chrifti verba, fed totius parabolz fenfum explicare| |diligentia, & eiufdem gratiz inctementum; & vi- " 10.5 lmguhtïl-f?; voluerunt : fenfus autem & apud Lucam,& apud| — |tamazternam mererentur. Sic Anaftafius quaftione TE W qumquïäf |Mattheum, licet verba varient; idemelt: éftque| — ,84. & Theophilus Antiochenus lib. z. Alleeoria-l EE ssts Icredibile Matthzum potiüs; quàm Lucam Chrifti| |rum.. Hanc ego interpretationem altera'melzijorefm | i m duomtdmm |verba retuliffe , & quia praíens fuerat; & quia| jiudico, quia; vtait Lucas ; non folis Apgï&.glfg;qm äïmn-,ahwïï?ï |diftinctiüs videtur totam parabolam enatrare. Euangclij Do&ores erant ; fcd omnibiis »'qui ade- 'X?W-WN Fortafle Lucas , quia Chriftus in przcedente pa-| (rant; auditoribus parabolam: Chriftas PïOPöül'i*t, mxmkæ&xgkïï rabola regnum .celorüm .decem virginibus| |& quia, vt Írpe monere-fóleo;non eft fíne necefz À me&m |comparauit, cundem hic numerum vfürpauit; Sed| — |farijsareumentis Ícriptura fententia reftri&eenda: |0|o g Jid ad fenfum nihil refert.. Vellem Auguftinusinli-| | — Z4wit) - Adnotaruntquidam nouortim hateti- iguian | brisde confenfíu Euágelittarum fuam de hacrefen-| — |coruminterpretes hanc i vocandi: verbo vitti effe, | toríni jrentiam expofuiffet: fed qu&ftionem non propo-| jvtfignificetur nullum Ecclefi Doéctorem; nifile- o quim I(uit, Videndí nunc eft,quó parabole fenfusípectet| —|gitimé vocatum; Euangcliunr debere predicare: | M — Jallenlum jEodem, vt ait Euthymius; quö.illa; fuperior de fidcl;i lam docuimus non agi tantüm de Do&oribüs.^ Ita- E Bu j(eruo, quem dominuslongeé abiens familizfuz di-| — [que futilis eftifta fubrilitas; fednó eftta men; qtata- A Hodjma - deitur prefeciffe c. 24. 45. Eodem etiam, quó prece-| — [uis aducríariorum; conflium. contemnendürm; re- ' | qniuduif [dens parabola decem virginum ;acceptamà Deo fi-| .. & enim monent nos; vtcos; quia legitimé'socati IN dem, & gratiam diligentia, bonííque operibusex-| |non fünt; non'Ecclefie Do&ores, fed hereticos effe -0 Memnferen Icolendam; atque augendam efle; vt de fe 1. Cor..10.| . fintelligamus. Quarta pars eft quod dicatiir homol - hd p Jait D. Paulus, Ef gratia eiue in me vacua nen fuit;fed abi- " lille fcruis fais bonafua tradidiffe quod verr; z. ) aludosh |Mantins ip omnibus laboraui, 'Tum etiam vnumquem-| . .|deinceps:nomine talentorum explicatur, -I"ta-rqüäe j lroeleent -|que ex proprijs operibusiudicandum ver.a1: & 2..] - eadem pars parabole eft; rradidit es bona Fm;&"ïüöa | d jDenique nos per gratiamàDeo acceptam eiufdem| poitea fequitur, vn; dedir quinque talenta , alj autem ivmdmqu gratiz acceflionem mereri. Quz partes parabole vi.| dus,alij vero vnum. "Talentaereo; & bona quz Deus ld jderi poffunt; duodecim funt.. Primahomoperegré| | hominibus diltribuit D. Ambrofius in commen- | rdne Jproficiícens ; quo nemo dubitare poteft.Chriftum| — | tarijsin cap. 19. Lucz natutralem rationem effe di- | Dd 3 Hgnifïcar.i.,Exp:eHïüs Lucas c. 19. 1. Homw qmidemo-] — |cit; quam qui diligenter excolit , diginus'videtür irapa&coæefg 1 Pilss abijt "m reginem longinquaem accrpere fbi»rggwm-Noa — jelle; vt eius nature gratia infüper addatur; ideft, vt | yoaüg)wü Jbilem enim vocat, fed non regem,quia nondum re-] plura illi committantur talenta.. Hoc & niimis laté 7 linefs ]oni potfcfhionem acceperat; qua accepta regem ap-|. |patet ; quia omnibus hominibüs natürá data eft;l il |pellat ficut & Mattheus nunc hominem; pofteare- E|càm Chriftus de folis fidelibusloqui videatur,; &]- J hRUdïaciïegü |gem ver.34. Secunda pars eft, quod.homo illeno-| ' [non vidco; quomodo cum co verbo; quod fequi- | d T ibilis, id eft Chriftus peregré dicatur proficifei;quod| — |nur verfu 1. cohzrete poffits - vmcnique ' fetun-| fitr imclliï A.Chfyfb&-& Theophyla&tus deincarnatione viden-| - dimz propriam. virtutem ; necenim natura; áutnatu-| itinamw tur interpretari; quafi peregré profe&us fuerit;cüm|] — |ralis.ratio vnicuique fecundàm proptlam virtutem] | gäDco;C 2 E exlo in terrá venit; & peregré abierit; cáà terrain| — |data eft; càm nemo, antequàm naturam. haberet;| D us gP " |celüredijtnó quod celü à terralóge diftet;fed quód| |virtutem vllams'haberü—po(?cc, Alij bona; & diuer-] ïuf d .|Rac" ille Chrifti celeftis, quo.& anteincarnationéin| — Ka talenta diuerfa officia Ecclefiaftica interpretan-| H mg;e P for n?.f-,!;p&ï.ü at & poftaícenfionéfedetaddexteram| — ltur; quale cft Epifcopi ; Prefbyteri, Diaconi; vtau- 'mi.s.'f?""il PLilip 2-7? «aglg?«.löälmm&äb COdi&F*z SXUO*-ha,b?tïauii innobis| : &or imPcrfe.&i hom*il*ia g Ah) fcnfu.s;,"vr H'—iero--« .kïuä::k Pfal2147 JAVICH HETUCLME, UF HUpIO, aut poLlus Uerru, €9* non homO;iv grgymus,*f& B;;'dav, quorum mterPre?atlo*cädem ra- ïauimb h. apprebrinm bominin, ey* abietiso plebss, Alij peregre pro- F. [rione; qua illa prima D. Ambtofij refelli poteft, ) | m wl ..fe&um dicunt, quia in celum afcendit, quodlonge| |Plerique talentum ipfum Euangelium , & vetbum | Nl .. Jabeft.à terra, vt Origen. auctorimperfecti. Hiero-| |Dei, quod Doctoribus exponendum, atque ánnun- is ä MP jnym. Beda. Alij, quód non nifi longo poft tempore tiandum :committitur intellieunt ; vt Taftinus in] bm"?m&iïw wenmrus Cfret » quemadmodü;ü mukggü ,annor&m Eu ;gimlngo..coutm Try.phofnem : Origen es tra&&*ïu in! m.&;h'cethgm jperegrinationé fufcepiffer,vt Chryfoftom.etiamin-| ||Matth. 35:- Hilarius cano. :27. Chryfoftomus, & ll!snoa.ufxma [dicauit. Hoc mihi magis placet. Namlocidiftantia ! . Theophyla&us in hnnc locum. 'Alij generaliüs] | pUnediogi nihil ; temporis veró longinquitas multümad rem| lomnia gratiz , quam vocant;'eratis date g"*'ener'a*!: 4 auïfflnillin,a pertinebat, Voluit enim dominus longa abíentia!- Iper talenta. diuería intcllieenda. effe.volunt, wt,| $4 — 0 Mdj Xx 1.! (ar 4l Vl Tuos Of hg. AU ob o m ü tsf Mi A Qu f "DL ddsy| ï:lzäæumdioremi L i ffpa/?o;'ik, ii | zz:;qb'cs, Quf ddi- Qs r Y d use t atl T onorbe La OROR OM i Dd v Qacfamz, tj MU. Jodoris dv ä*i*;&ï—:*gämävomi 5 d heetiid d diatir m qudiz d Lt Tagie hdu Kai denu, dj m donà queDe ys n Coftitt aiosemdd NV cularidi . l i hp d b ii « al t | Mgw /EM- m t gl Hf anim lt n d inttred Diaconi:VW' lfUSa *in€ï0' i d J rtfcm ?Wü' ;ym, &Vïïbum 1, azqufänm'?' duf —áÀ Pa |tationes nimis mihi Chritti fenfum reftringere vi- |quzàDeo hominibus dari folent, fignificare; inter jlos impulit interpretes , vt fubtiliter quzrerét , quid iretuts &,vt alij per quinque taléta quinq; feníuss.per iduo intelle&um; & voluntatem ; per vnum mermo-| . griam ; alij per quinque alenta quinque legis hbros, per duo vetus)nouümque Teftamentum; per vnum| c lalios negligentius cooperati ; hoctantüm Lucas ex- ife&i, & Theophyla&t. propriam cuiufque virtutem "jorem;aut minorem haber maiorem, aut minorem - [pb. . 8. iufque virtus dici poffit. Nain , vtait D.Paulus , Dei $70 - . IN MATTH. CAP. XXV. 7 |Anaítafius quzltione. 94. Quz omnes interpre- dentur.Itaq; generaliter expono talétà omnia dona, quz gratia, quam vocant, gratum faciexï'g,cuius" fu- periores auctores non meminerunt, primum lo- cüm tenet,. Eam Deus hominibus tribuit, vc adhi- bita (ua ex parte diligentia multiplicent, & augeaut, non vt in terram defodiant , id eft otioíam elffe finant,quemadmodum de fe dixit D.Paulus , ev*era- ti4 eius i& me vacua non fuit 1.ad Cor. qs.10.& ficut eof- dem monet Cotinthios , dent operam , ne gratiam Dei fruftraaccepiffe videantur 2.ad Cor. 6; 1. Quin- ta pars parabolz videri poteft numerus talentorum, quodalij quinque;alij duo , alij vnum tantuni data fint.Hoc enim Hieronymü; & Bedà aliófque nónul- per quinque, quid per duo ; quid per vnà ignifica- totam fcripturam facram interpretarétar:quod fen- ventiz Chrifti videwr effécótrarium ; qui haad du- ad fenfum parabolz pertinerearbittor,quod ex Eu- ca c. 19.1. manifeftum cft,qui nonalij quiaque;alij duo;alij vnurmtalentum , fed fingulis teruis fingulas . À L $* E &U A. , minas datas fuiffe dicit.Quod fi numerus ad parabo- Wfetzmutalfet enim Chriftifententiam. Quia veró il- lud in parabola potiffimüm agebatur , vt docetet |Chriftus alios hominescum gratia Dei diligentiüs, |preffit dicens ; vnum ex decem illis feruis vna mina decem; alium quinque lüctifeciffe.Si quid numetus: apud Mattheum myfterij habet;; hoc tantüm habet, vt generaliter fignificetur nec omnibus hominibus zqualiaà Deo dona dari ; nec &qualiter omnes cum acceptis cooperari donis. Quodautem dicat quinq; )potiüs, quäx*f&ifex; düo PO-'tïüäätläm trià , in'eo nihil exiftimo effe myfterij.Quod vero ait Chriftus talen- ta diftributa effe vmienique fectidum. propriam virtutem; haud facile eft interpretari.Hilarius ; auCtor im per- fidem intelligere vidétur ; quam prout quifque ma- ïiä Deo accipit gratiam. Periculofa fentétia, fi intelli- gant nosfidem ex nobis ipfis habere', vt propria cu- donum e[-. Fuit in co Origenes errore,vt ex commen- tarijsin hanclocum apparet; fuit'aliquando etiam iD Augulftinus, vt ipfeÍc reprehendensaduerfus Pe- lagianos fcribés fzpe teftatur ; melius Hicronymus, & Beda videntur interpretari voeurque fecenndum. pro- priam virtutem , id eft proutfe quifqs ad recipiendam gratiam difponit; hoc enim Ecclefiafticum eft dog- ma,licet heretici repugnét,& omnino verum ; quá- bié plàs per quinque;quàm per dào ; quàm pet vnü] figuificare volait; horam veroó magnorum licet ad-| &orü ratione,atque fententia plüs duo, quàm quin-] - que fignificarent. Itaquehuncego numerum nilil Il (entériam pertineret , Lucas eum minimeé variá(-| uis nóaufim affirmare id Chriftam dicere voluiffe:] In mediorelinquo. Namaut vera eft in ter-prctatio: autfimillima vere. Non exiftimauerim abíurdutm; fi quis dixetit propriam cuiufque virtutem naturam| P. 5 tamen nihil tam noftrum vocare pollumus ; & eft valde meo iudicio vero fimile Deum in diftribuen- |dis donisfuis nature vniufcuiufque rationem ha- |bere: quis enim dubitet Moyfi propterea guber- 'nandi fpiritum , & gratiam potiüs , quàm alijs con- [tuliffe , quia natura (ua prudencifsimus , &;vt fcrip- türa teftatur, omnium horminum mitifsimus era:2 Scio & poffe, & aliquado folerebalbutientes Efaias adhibitis ex altari carbonibüs eloquentes efficere- |$cio & perafinam loqui; fed hoc rarum , illud vfi- jratum eft.. Quamquam mea hzc cft (ententia , non üllaquidem omnino certa , fed czteris ; vt mihi vi-| detur probabilior, verbum hoc ; vaicutque feeundum propriam virtutem , non adaliquidin Farabdla(ïgni»« |ficandum , fed ad explendam parabolz narrationem] mebatur, Chriftam adhibuiffe ; cuiufmodi exem- mus, vtin hocipíocap. ver. 10. z. & r Quia| ergo folent homines bona fua feruis non temere, & zqualiter; fed pro cuiufque virtute, ac fide diftri- buere , dixic Chriftus hominem illum peregré pro- ficifcentem alij qninque; alij duo , alij vnum talen- E non quód Deus fecundüm propriam cuiuíque vir- tutem gratiam diftribuat; in eo enim non eft para- bolaad rem fignificatam accommodanda; fed quàód id homines , de quibus Chriftus loquebatur , facere foleant; & , vt (zpe diximus; voluit Chriftus in pa- rabolis vero fimilia , & fieri folita narrare; etiamfi nihil ad finem parabolz pertinctent. Sexta pars eft, quod dicitur verfu 20. Domime quinque talenta tradi- dafls mibi, ecce alia. quinque feperlueratus fom, . Simili- ter , quoddeeo , qui duo acceperat talenta, dicitur veríu 22. aliaduo lucratum effe; quid enim fit alia| -|talenta fïlp"exltlcrari , Varié vcteres interpretes cx- ponunt. Illi,quos diximus per talentum verbum Dci intcllexiffe, pretereà etiam Anaftafius plura ta- llenta fuperi*ucrari interpretantur plures' homines Chriftianos facere , ficutloquitur Diuus Paulusi1.ad Corinth. 9. i9. 20. Nam,cum libereffem ex omnibus, pmnium me (raum feci , vt plures lucrifacerem , e* fatlue fum lideis , tanquam Indaus , vt Indaos lucrarir j s ,qui (ub lege fünt , quafi fub: lege effem , ciom ipfé nen effe fb lege , vteos ,qui [b lege erant , lucrifacerem.. Alij plura talenta. fuperlucrari effe dicunt maiorem fCriptu.-* rarum , quz fibi commiffe funt, & diuinarum re- irum notitiam fibi comparare, vt Hieronymus in commentarijs.. Alij fidei opera adiungere ; vt Hi- larius canone27. Hzcomnia Chrifti fententiam ni« jmis reddunt anguftam : itaque auctoris imperfe&i jmihi placetintcrpretatio , vtaccepto talento rp-lura1 talenta uperlucrari fit accepta gratia bene vtendo lica:.docet Ecclefia , & apté conuenit in hunc lo- cum ; vbiid Chriftus agebat, vt doceret eos , qui acceptis talentis bene , diligentérque negotiati ef- fent ; dignos effe, quibus plura talenta traderentur. Hoc enim eft ; quodait verfu 28. ToJite itaque ab eo talentum , ey* dateei , qui babet decem talenta , & vería i29. Omni babenti dabitur , e2» abundalir. Nifi forte imagis 'placet. plura talenta fuperlucrari hoc effe iper acceptam gratiam plura bona opera perficerey |vndeillud confequawir, quod modo dicebamus, vt ex confuetudine hominum ; ex quibus parabola fu-| - pla multa iam in fuperioribus parabolis adnotaui-]. tüm tradidiíIz ; vniewque (ecnndism. propriam. virtutem,| 'gratiz acceffhionem mereri ; hoc enim & Catho-| quó quifqueplura bonaopera facit, maiorern gta-| . 'ticaccefIionem mereaturjficut illi,qui alia quinque i IH 12 $, EÍa4. 6.6, N(!m. 2L, 28. effe,quam etfi ex Deo , non ex nobis ip fis habemus;| ETAR MU COR Vrvl apd iif qe Ls n a see M CA m " talenta - $727 ralenta fu pe;hwtams fuerat, vnum iüfüper talen-, À um inuclis ferui datum eft. Septima pars cft ver. 1. Qui autem vnum acceperat y abiens fodit i terram ,«* |ibftondit pecuniam domimi fni.AVtaque vidédum eft , quid, (it calentum in terram defodere.. Duo mihi viden- tut hac re fignificaris nimia negotiandi negligentia, icui opponitur, quod poftea huiufmodi (eruo Do- minus dicit ver. 27. Oporrtwit te committere pecumam lmcam nummularis ; nummularijs enim damus cam $ . |pecuniam , qua negotiari volumus; in terram defo- dimus cam,quam otiofam habemus : defodere ergo ? Cor. 6* zalentum eft gratiam Dei , vtloquitur D. Paulus, in. B |quidem dicojomne enim, quiod habituri íamus pre-| B p |vacuum accepiffe. Significatur deinde nimius qui-| |mium;aut meriti crimus;aut przemium non ericfed 1 "'""f"g "m 1dam timor perdendi talenti. Vtrumque . víu venire| |quia nonad equalitatem iuftitiz , fed ad analogiam wilcd e rucmia oler his , quinimio quodam meta vots,aurEuan- — |dantis,&accipientis aduertendum efpremiumdi|defom| — 97 ciflia W,;gehc*ï gogalïha vmland; dicunt fe fola praeceptorum| |citur maius et e.»,'-quäïmlmcmum. Nota eft Alex-an-; wan,-,.gï,; i2 tin ": nimetu u$ Qbfcruat,lonc efle velle contentos ,. ne dum conífilia ,dr.l;vcms hiftoria, qül'Cüm--P—Oötæ, -*Vt-QPiDOI * pmpä ï;:ï:ï& T ghosdïlïü'.?o j inpletlé- jobferaare volunt, neprecepta quidem obferuent,| — |ter compofitum carmen vim magnam pecuniz iul.| :5 ,,;.,,;,.ï;] C ub rf ideft dum talentum ad negotiandum exponunt;nó — |filfet dari; ifque refpondiffet nimium hoceftpoéte |»m.. | — . ass i ifolüm lucrum nullam faciant,fed (ortem etiam per-]|.— fubiccir,at»Alexandm-r-ne.nFeü'nimium.,thäd"Fg*,-qu«i:ä | lh "f?ffh*"'m |dantinam plerumque & lacrum perdunt& fortem,| — [tur,/mgandium: Domini tut ,'non eft pars parabols di-| o i 1& neque confilia obíeruant Euangelica, uéquepre- |fündta, fcd-explicatio,fx;gpeti*oxiisa fuper multateconfi-A — — gzhgm-.ä?xïww |cepta s ficut feraus illenegligens cautffatus fc aufte-, C |rsim. Hoc enim eft faper multa Íeraum conftituere; i *-Q&üf jrum, & rigidum habere dominum, qui meteret, vbi, ]admittere illum ad gaudiuns domini fuijid cft eimfíád Nisscan |non feminafI:t, ideóque talentum interram: defo-| |regni;eiuídem glorie,& eiufdáem *,"'quæïindep'er'cipi;ï N Idiens non folàm nullum fecit lucrum; fed calen-| — |:ur,letitig participem efïiwtääïfæömädmöäüïm&df ; g tum etiàm , quod maxime volebat defodiendofer-; — | pío Chriito.ditum eft ad Philippenfes 2:7.8:9.£:04] Vrb Juare , perdidit. Au&tor operis im pcrfe éi talentüum| . :ï'l;?,täiuitfmr(:ffixmf"mam fevs i;äcwm Vr bábinkind T uler lin terra defodcre. effe dicitacceptà grariam-:obruere| — |ventwes vt boma , fatfus obediens ofquéad martem ; moritm| B icarnali vita; Ambroftus verbiu commentarijsadid| — |«temeruens. Propter quod e7: Densexáltamt ulumy& (icut| fur,ttóà caput Lucz rectá , naturalémque rationem obruere| — | :e Corinthijs dicitD. Paulus 2: àd Cor,r.7.5persoffra Ral voluptate. Sed hecallegoricafunt, lle; quemin-| |frmaeff provebw , feentes , quod ficut fociy pafsionum efts, üpulitr d [dicauimus, nififallor, verus cft fenfüs; Lucasnon! — |fcertm 7- confelatoms,& 2.ad Timoth. 2.12: f5 fuflines jmcom dicitferuum illum ncgligentem acceptam minam, D |bm,eo conregnabimus, Liicas c.19.17. aliquanto:ali; lial in terram defodifle ; (cd fudario illigaffe ;^eodem| — |terfcribit; Enge borie ferwe, uta 1a modica fuifli fidele jeri NT fcnfu. Vtraque enim metaphora, quamuis diuerfa, poteflatem babens foper decemsuitates , quiavnamimi4 |— fluioomnidi idem fignificatur , gratiam , dum nimistimidéfer-| |rüámina decélucntecerat , & turíus dealtero feruo; ]. i juare volumus, otiofam reddi, & adextremüamitri, — |quivnaminaquinque lucratus fuerat, (7* fa , inquit UM Dubitant nonnulli cur potius. Chriftus dixeritfer-| — |ver.19.0ffe foperquitquecmitáres quod non. eft ia?pe-- —— . Wt uum illum , qui vnum, qaägm Ca:töï-fos,ïqfuai;ïþIrumacä [cie ; fedin genere ad.reim -ïïï;gm»ficætam accomfmodá- | ul ceperant talenta , in terram ca dcfoditle,Nihilfor-| |düj necenim feníus eftfore;vt inczlo hominesaui]. - - fu. Ne Jtaffis in eo myfterij eft,cm rucasdicatfingulos(eri| — |ciuitatibus; aut vlli ommnino officio.preficiantur, fcärï : | il ïuos minas fingulasaccepitle; fi quidautem cft; hoc| — |hoctantüm fore , vt pro fuis meritis pramiaalij ma- | nc*vofzä;m élle arbitror , vt fezui illius culpa, negligentiáque|. joraaccipiant, alij minora , fed ex coníuetudine, avi : iil exaggcretur , qui cum ;minus accepillet , mminore| — |Chriftus;aut Eusgelifta nonverba;fed fenfum Chzi- ]5 hd à quoque labore & ac ceptum Íer uare, & co :hiego;tiarif fh CXïII.,mCHS leit. ^ .I:]ln [üp?r.dæggm 'fci)gxtgtes-, qüi;,l-de* PO | .&ttï W* u Fomm quod càm non fcceri dignus fuit, à quo il-, F rege loquebarr, & regum.confuemdo eft beneme: EF 4 Ploiub&znls ud ipfum , quodacceperat, vnum talentum tollere-| — |ritosviros gubernandis preficere citiitatibus; Vnde] - CU m tur. Quod non itaadrem parabolefübicc&tam ac-| — |cima patseftver. 24. í/fecedens anreim, 97 qui um 1a- Irana [c^mmodidum effe puto, vtfignificeturfemperéos, — |lemtum «,&Wfffftfadw;üm'mfwszwham*- durws es, metsi ; : m,,,-s,gbf"c. qui minusà Dco gratiarum acceperunt; effeincis| — vbrnen femmafliseo corgregas ubynon fparfflisquam nó4. 2 ha fh's " excolcndis neglioétiores. Nec enim idperpetub ve- — |nulliauétores neceffatiam ; & propriam parabolz ID quïan— I'H rum eft , fed vt fignificetur magiseffeteprehenden-| — |partem facere videntur,quàd id Chriftus ver.26.có- Hieyocg'lgm dos,qui cüm minus oneris acceperint ; minus dili- lcläds»ge: videatur. Itaque quidam interpretantur , me-| ii ;7.*"' ld genter,fortitérquetulerunt;& qui ckm minusacces| — tf vbrmen feminafti, id eft gentes fine lege iuftificas;&] X l[ TR perintgra , minus benerationem reddiderunr,| [iuftitiam ab illis colligis, in quorum animislegisíc.| - | : ?u"ä"d'm ^ qmaf&clltuse& pamæsquäm magnæ P;e(:uni;jæ; f&tio;;ï mentem non. fecems ) cuius inter pr etationis aucto: lïaä') , hf?füfïm nem reddere;; Octaua eft ver. : 19. Pof. multum verà| - eft Hilarius. D. veró Hieronym.merr,vbi nen fémiuas ] : ii Merriporia venit domintas ferporum illorum ; qua parte: da- F |fjd eft non folàüm ab his;quibus aut Mofaicam; av: | Mi bium non eft fecundam Chrifti aduentum: fignifi4 — |Euangelicam leger tradidifti ,. (ed etiam à Philofo- :* "i caris qui longo Iw*tt tempore fütürus erat;-Nona| |phis quifinelege viuunt ; bona operarequiris;Ege] hu eft, quod codem loco dicituz, & pofrurrationemcum| — |hanc nonarbitror pártem : effe parabole ; fed adie- Á N e«, quod nihil aliudfignificat; quàm Chriftum in| — |&titium quoddam fupplementum ad. explicandam ( od iudicio rationem acceptz gratiz ab omnibus ,qui fe yemgfmäiläm narrationem ; nec enim -cge«gtibile: c& hat dcedi. Y Ieius feruos profitentur,exacturuim effe.. Decima eft quéquam damnatum à C hrifto ita illi refponfurum 2 -*?Fcthugc |ver. 21 "ntit lidominns eims , Euge ferue bone , «7-fíde- — |cíle s fed fuit vero fimiloc ita fuiffe negligentem fer- ( N quidqu " uuim v 7 - d " MP TATEKC od " 2 At Mi i o M AUA s od Oi - i s i /. WU À fs mK r ag n m * T01enim MLA M ?ï j 7*0 Jdiggr YaA teIP5 $74 juum Domino tradite pecunix rationem. exigenti | À qefponiurum , vcin illum. negligentig fum culpam| . |reiiceret,& fuaminertiam Domini Íeueritate excu* lfaret.Quod ergo fequitur ver.a6. Serwe male,, 2* piger detebas quua tmetoyvbi men [eminosez* eongrego» vbinan [9ar- Mi Ti g ?WWW lm cï'u-,fgd 2 n f.z'ï,præmium di—,g dl t elt As mgmax,pro TM mcoafimuere TOR N ial ods d liil p lus Vi as UL &i mi*?ï*ï'ï'gf"w ,; (sb E d. ii 1j g La ff i * QU asdultyith, TL p d g i tiode zzo ho ggefzcianw,kä x yacujt od T B M m ss x RC MUTENEN UT TOR m E o - iE - EE — M E /frsnon itaaccipiendum eft qua(i.quod. malus feruus dixerat,bonus Dominus verum effe fateaturs fed ita drhym.: Alijnummularios populum effé dicunt ,.& lomnes ; qui Euangelium audire poffunt , .quibus |dum verbum Dei explicatur,magis ac magis crefcit. limperfe&i.- "Fbeophyla&us :etiam, Hieronymus, niam.committere nummularijs;ineque:enim , vt ar- bitroz, neceffaria parabole pars eft.:-hoctantüm fi- quemadmodum diligentes mercatores folent pe- |cuniam,ne otiofa iaceat , nummularijs in faenus da- [multiplicemus , nec foenus , & víuram probat; fed negotiatoris diligentiam requirit ; quemadmodum| lcum feruum illum laudat, qui Dominofuo centum] cados olei debebat;dixit, Jf Ccipe cautione tHAm , (g7 fe- Me,cità feribe quinquagintaLuce 16.6.cámque eius exé-| Iploiubet nos facereamicos de mammona iniquita- j [ Hdieronym. Beda,& auctor operisimperfecti. Deci-| cimatertia eft eodem verfu , ey* veniensego receprjïäm | viique,quad meum eff cum v[ura.VÍuram Origenes;Hi-| larius, Chryfoftam. Hieronym. & omnes , quos fu- | uditorum. atiüs patet fententia, Meliüs auctorimperfe&i per per accidit. Ex vtraque interpretatione vna confici potcft;que Chrifti fententiam exequet, vt vfüre no-- |Ad hunc modum Chiryfoftomus , Hilarius;auctor| |& Beda fic interpretatitur. Iam. fupra-monuimus| |per. tálentum : nog..folüm.-verbum' Dei« effe in-| [elligsendum ; :quapropter. hz duz. interprctatio- | |nes:,.etfi aliqua. ex-parte vera funt; tamen plena] [nonfunt;atque perfecte.Itaque non exiftimo nimis| Jabtiliter. dilquirendum effe , quid fignificet pecu- | |gnificat gratiam ; quam à Deoacceperimus:, omni| tudio,omni diligentia, omni arte multiplicandam; | Ire.Pofuitautem Chriftus exemplumin re: vfiraciffi- |. Tna;&in vnafpecie;ex qua totum genusintelligere-| cur. Necenim vult Deus , vt malis artibus gratiam| tis;non enim ferui-frandem approbauit ; fed indu:| [&riam;atque prudentiam;qua vult nos étiam: in. di-| uinis rebus vti.Sunt qui duo verbaferue male, eg* pi-| erjta diftinguantsvt malum;quia infidelis ; pigrum;]. quia negligens fuerat. , appellauerit:, vc Origenes,| pra diximus fpe:c talentum Dei vïc-':zbumixiïterprecaæi, 1 ructum, & vtilitatem intelligunt ;accó-| modate id quidem, fed angufte, quia , vt docuimus,; ]. víuram gratiae » &iufirie incrementum intellieit;| quod accepta gratia bene, ac gnàuiter vtétibus fena-| [mine quidquid vziaiäizatis,'aut,ikli,qu.ä;.gæaziaxn ;ac;"ci—pia; : B C D R [gligetitibus do&toribus auferatur. Hoc etiam gene- |diligentitradatur;aut quia vero fimile erat id domi- Inum fa&urum fuitfe ,. quamuis non idem Deus fa7 |ciat;no ergo fignificatur,quód Deus faciat,fed quód [cium rationcs Fonendæ fint , gratia alijs auferenda, alijs cóferéda fit,nó quidé eadem ;id enim iá docui-| - o 29:0mnt enim babentidabitur, t* abundabit.) Origc- nes ad hunc modum exponit , omni babenti ex fe| ,.D ccimaquarta eft verf, 28. Zel/ite it4que ab v talentum; quod Origenes fic exponit;quafi docendi gratia ne- raliter interpretor Dei donaijs; qui non bene illis vtantur,tollifolere; quod & precipué , & femperin gratia gratum faciente verum elft , in alijs fzipe : nec enim femper doceridi , & vaticinandi donum,& alia eiuímodi genetis continuó,fi quis illis abutatur, au- : . T : o à Iferuntur.Decimaquinta videri poteft , quód eodem loco dicitur;eg* date e,qmi babet dezem talenta;síed hanc nó exiltimo proprié partem effe parabolg;nec enim cadem gratia;quz vni tollitur,alteri datur; fed dictü id eft;quia aut itainter homines fieri folet , vt pecu- niaab infideli , & negligentiferuo ablata;fideli , ac negligentes , quód diligentes homines mereantur. Potcít lectot aliquis dubitare , quomodo poft iudi- mus faciendü non efle;fed alia;atque alia.Refpódeo autid Ron pertinere ad finem propofite parabolz, |idvitimum iudicium fpe&et.Iudicat enim quotidie |hominesDeus;& indignis gratiam aufert;dignis au- |zet.. Had&tenus expofita parabola eft: fequitur pa- |rabolz : conclufio generali comprehenía fénten- tua. 7*5 [ i : | fhidem dabitur gratia; quam ex fe non habet : quem lerrorem,vt cau'erct,fupra lectorem monuimus; eo-| dem fere modoauctor imperfedti , Hieronym. & pondet Hieronymus fuam de fide interpretátionem lequens,Quidquid fine fide Chrifls eft n ex debet impnta. ';*qs*ïufämælä e4 abu[us eff;fed. ili,qui malo etiam (erno natu- ra bonum tribuit, Auctor veró imperfedti , quia fides; neceífead fententiam accommodandum;aut fi per-| . |tinét,non de vltimo;íed de quotidianis priuatílque Jiudicijs intelligendum; quamuis proprie parabola]. Beda;nifi quód non dicuntfidem quemquam ex fe| habere.Poreff,inquit Hieronym. ef fic intel!igi ei,qtui fí-| Mem babet , & bonam in.Domino voluntatemy,etiam ff quid minus in epere vt boma babuerit dabitur à bonozudice j quii peutem fidem non babuerit,etiam cateras virtates,quas vide| baturnaturaliter pofsidere,perdet.Hilarius veró , omniJï Ihabenti Euangelium,& lex etiam dabitur,non reci-| piehti autem Éuangelium,lex etiam auferetur. Ego| vtrumque accommodate ad rem fübiectam inter-| pretádum effe arbitror.Agebatur de duobüs feruis;| quorum alter plus pecuniz reddiderat , quàm acce-| perat;alter tantundem ; Ecce, inquit, babes.quod tum| e(l:ignificatur ergo non quidem generalite£ omni| habenti dari,& omni non habentiauferri 4 fed om.| Íni;qui plus habetgratiz; quàm acce perat, quiaeam| - ladhibita diligentia.multiplicauit, maiorem quoque dari gratiá & omni qui gratiá;quá accepit,non mul.| Iciplicat;fed otiofam,& inutilé retinet,eá ipfam , quá] |habet , gratiam auferri, quiaindignum fe reddidit;| vthaberet, Quariturà quibufdam , cur non dixe-| rit; & id quod haber;fed;d, guod videtur babere, Ret7|. |qua fine bonis operibus eft , vera fides non eft; fec videnir efse ,quodidem alicubi Gregorius fcripfit: led nolunt dicere fidem fine operibus veram fiden: autalijs , quibus per eam miniftramit; intelligatmus.| non efse;fed inutilem, inanem, mortuam,quemad | A[—madum Diuus Iacobus appellauit. Verà ego ratio- H'omi.9 | in Euang. - BB 4 nm ts T - us ij Vs IT r P — TA " É t hao l : D t : t diipe d UM —— 1 Jwid per fede Cbri- fU. indies imtelligen- dun. |perfecti $76 IOAN. MALDONATI COMMENT. 1477 j nem,cur Chriftus dixerit,qwod videtur babere,eile pu-| A [pterea Throni nominantur ad Colofl.1.16. quód fu- |to;quód feruus ille,qui pecuniam in terram defode.| . per eos Deus fedeat, Pfalm. 98. 1. Qz/ei fédet. faper Che- rat; perinde pecuniam hab cbä.t ; acfinon hab-eïef; m—bt.m,*mmfamr terra,& Pfalm.79.2. Qui fides fnper Che- | quia otiofa,& inutilis erat;fi gmfica.t ergo eos,qui f mþ;mämgmf;-/f"g corans Epbrajm ,Benamin, Cj* Manaff ] militer gratiam Dei habent;ita vt per eam nihil ,bo-. Bedaíedem maieftatis Chrifti Ecclefiam interpre- niagere conentur,non'tá habere,quíhaberevideri| — |tatur , quz quafi tribunaleius eft.Hzc omniá etfi gratiá.Dicat aliquis,fi vere gratiam habet;qui fic ha- bet,quomodo dixit paullo ante no babeti? Iá diximus illud sem babenti non elle ad acceptam gratiam refe- rendumy;fed ad gratiz incrementum, quod cüm ha- bere deberet, non habet; nam feruus ille talentum, Iquod acceperat,habebat ; ed lucrum non habebar: delucro ergo dictum eft zen babenti,de talento veró, quod habebat quidem,fed inutiliter, & non aliter, quàm fi non haberet, di&tum eft;quod fequitur, ez quod videtur babere auferetue ab eo. d cap.8.12.à nobis dictum eft. ftus , quomodoin iudicio rationes cum feruis fuis pofiturus fit, vt dixerat ver. 19. quemadinodum au- &or imperfecti adnotauit.Cur filius hominis Chri- ftusappelletur,diximuscap.8.20. 57 : quam tunc,cum hzc diceret, non oftendebar.. Orp- ftum de futura fua maieftate , & gloria mentionem przíenteminfirmitatem futura compenfaret ploria, | |& difcipulorum animos, ne in fide nutarent, erige- ret;quod & alijs locis fecifse ícpe: fupra obíeruaui- mus. L IX | d u us turos dicit,& vt declaret omnes illius eíse, & vt fu- |turam aduentus fui maieftatem ante oculosFonat:v : quemadmodum enim regem in publicum alicuius| magnz rei caufa procedentem omnes eius miniftri veditatem capiunt falntus ad Hebraosta4. cittuncífefsurumefse. - . | daiihquibus Chriftus fefsurus dicitur , quia fanctis — 30.7n tenebras exteriares, ) De tenebris exterioribus| -31. Cnns venerit filius bominis. ) Videturexplicatio| hzc effe parabolz precedentis;declarat enim Chri-| jv maieflate (a4. )Id eft oftendens maieftatem fuà,| ponit enim tacité prafenti futurum tempus, & pri-| mo aduentui fecundum. Probabile ,. quod Chryfo- ftomus,& Hieronymus exiftimant;proptereà Chri- intuliffe , quia paullo poft mortem erat aditurus , vt Etomnes angeli cum e.) Omnes angelos cum eo v&-| profequuntur; itaomnes angeli Chriftum ad iudi-| cium venientem comitaturi fünt. . Venient etiam| omnes;vt putat Chryfoftomus , vtteftes fint actio-| num eorum , quiiudicandifunt, quiaemmes fant 4d-| Imunifiratori fprritus on mimifleria mifst propter eos,qui ha-i Tunc fedebit.) Non fignificatante non efse fefsu.| rum;fedet enim etiam nunc ad dexteram patris,que| fedes maieftatis efts fed tacita eftantithefis inter c&-|- pus fecundi aduentus , & primi,cum' hec Chriftus| dicebat; nondum enim fedebat in fede maieftatis| fue. Nec loquitur de veritate, fed de demóftrationel maicftatis:vere enim etiam nunc fedet, fed hominesl non vident;tunc fédentem videbunt; pro ptereà di-| —|[E | : c 00805 ss ] g [dehazreticis dicit D. Paulusad Titum 3.1. $ubuerfw | - — S$uper F*dem maieflatps fue. ) 0E OïU'TOE,gIOriq füe, | - |Hebraifmus pro fuper fede füa gloriofa , . & illuftri.| Difputat Origenes tta&atu in Mattheum 34. qualis ca fedes futura fit ; exiftimat autem per fedem , aut| (àn&torum perfectiones , atque virtutesintellieen-| comitatus veniet , vt in ipfis quodammodo infiderel videatur;pertinet autïem'ho'c adregiam -lnäief'cateaü;, | I(olent enim Imperatores ahquanc?o principum hu- Imeris ge&ari.Eandem interpretationem auctor im- etur approbare , autanpelos;: qui pro- fp.ei:icm habent probabilitatis , plus habent allego- riz , quàm litteralis interpretationis. Itáqueinre prorfus incerta quod vero mihi videtur efle fimilii-l [mum, fequor; Chriftum fuper nubem aliquam lu- .. |cidam,& illuftrem feffurum effe;& quia nübe eue-| - B |&usin ceelum eft AGt.1.9.8 ver.r.eodem modo di-| citur efle venturus ; quamuis id non tam ad nubem, j |quam ad veritatem aduentus referri poffe fciam , &|. quia vbique in nubibus czli venturus dicitur, vt ca.|- 24 30. & 26. 64. & quia per nubem videtur femper fdl'üxna maieftas declarari , vt cap. 17.5. & Exodi. 16.| |-32- Et emngregabuntur ante eum omnes gentes,) Hic eciá Origenes difputat , an omnes omnino gentes con-|" gregande fint,an ille tantüm , que tunc in viuis fue- | qui,vtait D.Paulus;refidui fuerint;& ille ; & Euthy. exiftimant folos congregandos .effe. Chxiftianos, [ij- quia czteri iam iudicati funt , vt ait Diuus Ioann.| Cap. 3. 18. Beda quattuor. hominum ordines effe] dicit;alij enim;inquit;non iudicabuntur,fed iudica-| j»unt, vt Apoftoli ; quibus di&tum eft sedebiris eg* vus| [nper fedes duodecim indicantes duodecim tribus 1frael cap. 19.28.& de quibus ait D.Paulus , nejeitis , quia angelos inditabimus 1. ad Cor.6.5.alios,qui iudicabuntur , nó iudicabunt;falui tamen erunt, vtilli quibus dicetur, Uenite benedili patris mei pofsidete pavatum vob regnum 4 conflituttone mundizefuriut enim e7* dedifli smibi máda- | caresfrttun,e7* dedifls mibi bibereinfra ver.34.55. alij nec] Fudicabunt,nee iudicabuntur, fed peribuni: ; quales erunt omnes, qui extra Ecclefiam reperientur, de| ïuibus dicitur Pfalm r.g. ov refurgent. simpij iniudicio; | alij non iudicabunt,;fed iudicabuntur, & iudicio co-| demnati peribunt;vt illi quibus dicetur, Difreditea]. ine maleditls i ignem eternum,quiparatu eft diabolo, e| 422(5:!1»'5 ens: Efurius enita , qg* nou dediflis mibi manducare| infra verf. 41. & 42.fcriptura vbique omnes homi-] nes ftaturos eíle dicit ante tribunal Chrifli vt veferat | vnutquisque prepria corporis. prout ge[sit iti corpore fiue o - num.[rue malum ad Roman. 14.10. & 2. ad Cor. $.10.]. Qgöd autem ait D.Ioann.Qui non eredit, tam imdicatim f recte Theologi interpretari Íolent,non opus eft, ) yt eius caufa in iudicio difcutiatur , & vt eorüm ver- bis vtar,iam. iudicatus eft iudicio difcuffionis , QUO £jonis, minimé indiget , fed nondum iudicatus iudicio ap- -« |probationis. Denique fenfus eft , adeó mala cft cius] : caufa,vt opus non fit,vtin iudicium tractanda defe- | . fatür:cim enim non credar,fe ipfe condemnat;ficut]- - Jeflquieimmodi eff ez* delinquit ,cioms fot propris indicio con- |.- demnatus.Solent in Íchola à Theologis quzdam ob-]: [üiciprimàm, quód illaverba , Efurius esiv , 77 mon dediflss smibi. manducare, &illahiscontraria, Efuri-]. us dediflis mibi manducare, non potfuntad omnes]. homines pertinere. -Multi enim. damnandi fünt; qui .efurientem .Chriftum non viderunt ; cüàm| illum.penitus ignorarent , nec fcirent pauperes| eius períonam gerere ; deinde infantes , qui aut | &duandl , aut da.mnandl funt , hec Propïcreaï fal-i luabuntur , quia.Chriftum cfurientem pauerunt, L Ms - nec Ms rint,aut foli Chriftiani: & ijan omnes, anijtantim, (reruu, 1 l.TheJIZ 4,ä Capi. 18.]] — Iudiiun | —— difeufsionis à.— ( approbal N [ at i ; viiutilinicte ainibus deciggarz M nhom(umer; s jjegormesntá qr at condem wf—UU - [uiqui dubiratt; | amnesg;nres,c;?za;' d. [niplsponter at gea muliudos d t P m&i&ä&msw RAR Mi 'quiavrilcs,&ri gl C yefyamdt lr ptsdosm silüttrunt um d. lsst il T(s nl As ,aaoszdäcxtttz uödinïuw J il 0 Mntittngig Áplenrisfemy ngfät. Soltt E — p RUE L LV AL g i ,thimmu& B BU li tam ?—d nubem,x ;poiïcl&iam,&, Ht i Metur i&mpe[ KEl i "fs a 10 21 con. P 1271 vj fe. Mf/- T ] tuntyp, f,a lt ,&Eutbï.(n & Ctiionns : Duns ln "WW oz&næ&äf n lad , | VUl UE X AE '-—q 477 (;*u; D //rtf!cap.ï | &t f.wugffäf' HCIDUULUE, f st .:maä?mäwm | ITMM i, Dd TITTN "m T nj t ;:m;r;m wös [ Cöï-j-m-l ; www n «t egrum - ((7 g fEOBiS; quo "W' indco ??-ï mj d o lemdad&ï- dentaojt i i Cur boni ci& ouibus, - Jnfantes |nonergo in iudiciüm venturi funt." Vna eft huiu£ [ iliquis: dubitate, cur Pozius*dixe'rit:c*angrggaäunmr lincedentes via;vocari putant.Hilarius veró; & Chry- lloft.itémque Euthym. & Theophyla&bonos oues, |quia vtiles , & fructuofi; malos hircos ; quia infru- - loutum , & hedorum metaphora vífurn füiffe, quia Jewr paftor fgregat ous ab bedis; |düm & Hilarius indicauit; cuius fententiam maeis |quódin fcripturisfacris dextera bonum; finiftra ra- on bapti- .|qui non propter bona opera , fed propter füfcepti ». baptifmi gratiam faluandi fünt. Atiniudicio, vtex|- $78 —HN MATTH. CAP. XXV. - modiad omnes obie&iones, & expeditarefponfio, Chriftum vnam fpeciem pro toto genere 'pcfuiife,. ficucin exemplis äcerc confueuimus;neceniin om- nibus;qui faluandi funtdi&turus eft E[nriut emm, eg7 Efaritii «77 non dediffis vnibi manducave, fed quibufdam: hocenim exemplo tantüm docere voluit; fe nemi- nem t-e*mer&-aut"fäuäüirum ,autdamnaturum cífe $ fed iuftiffima de caufay eáque publicé , & coram ho- minibus declarata, quémadmodum in' forenfibus lententijs fierifolet ; vnde videtur Chriftus meta- phoramfumere voluiffe. Ergo & infantes , & infi-^ tu£,a2utcondemnentur alia reddetur caufa. Porefti omnes gentes, quàm omnes homines: fortaile quiail- lud plus ponderis habebat; explicatur enim nomine ommium gentium non folàüm omnium hominum| multitudo ; fed etiam varietas , & faciebát ad iudicis maieftatem ; vt explicaretür eum diuerfarüm gentiü iudicemfururam effeiin i0o0s s oss ais eey s 35. ER lïäiäetæü*e?s firiflris)) Minime du oues; quia mitces funv;'malos lircos ; quia afperi ; & perprzrupta afcendentes , ideft non recia, & plana &uofifunr.Credo ego primüm proptereà Chriftum verfu precedenti dixerat,es" fäpärnbit ees Ab insicem J/- tdi/; pér otiesautem bonos: |per hoedos malos intelligi "volljui(Te, quia oues hadis meliores funt.. Eadémque de caufà dicit fe oues ad Idextéram ; haedos ad finiftram pofiturum 'c(ï'e*,"qu,,iä *j locus dexter finiftro honotificentior eft , quéadmo: |probo; quàm illam Origenis , Hieronymi, Bed, & auctoris operis imperfecti,qui exiftimant proptereà bonosad dexteram , malos ad finiftram futuros effe, lum fignificare foleat; vt Ecclefiaítis 16. 2 Cor fäfien. tioin dexteraeius, eo* cor fHaltiin finiflra illims ideft; cor baptifmo ex hacvita decefferunt cüm non fint pto- pter opera, fed propter vitiofani originem condem- nandi. Certus , & minimé hefitans refpondeo ad fi- niftram futuros effe;ficurad dexteram aliosinfantes, fententia manifeftum videtur effe , nó nifi de bonis, jrita enim cuiufqueponderabuntur,que nof femper jin opetribus;fed infolo aliquando animo,in fola gra- tía , 1n fola origine confiftuht ; fed ; vt diximüus ; non uandisalij damnandieffent; explicare;fed exemplum fpccics-,:& caufleintellieerentur, — dediffismibi manducare ; àec omnibus,qui damnandi,]- deles omnesiudicabuntut P fäd illis , caraut faluen-i quidem a dextrie fuis , bedos áutem à| ium" eftbonos oues,malos hee-| dosappellari ,"curautem , id eft dubium. Orige-| nes, Euthymius; & Theophylactus bonos quidem| fapientis femper bonum , cor ftulti fen?)er malum| |cogitat. Solet queri, vbiinfantes füturi fint;qui fine malííque operibus agetur. Id conftanter négo: me-| Ifuit Chrifo propofituirà omines caufas, cür alij faE[- tantüm in viiaf; eciepropofiéere , ex quo aliz'etiam| . —034. Tuncdicet rex.) Non Vocauerat fe reeem'ante, |nec propterea damnabuntur , quia non *pau.'crunt;;[ À,hominem nobilem , qui peregté profe&tus effet , vtj B D F |tris futuri funtjid eftà bonis initium fumpturus eft; cipes facere , ficut dicitapadIoannem cap. 12. 26i| 5; quis mibimimifirat , me [equatur , &7* vbi fam ego , ilic I(cffionem ceperat , ad eandem polffeffionem feruos l(uos vocat, cum dicit venite; loquitur enim, quafi [quos pater meus multis beneficijs cumulauit, quia jcare folet; non probo, nec enim de przteritis bene-] Ifed referendum hoc eft , nifi fallor , ad futuram glo- [meo, & ab eotetna vita donandi , vt füpra cap. 21. 9. cum populus Chrifto diceret , Penedictu , qui venit . [fed faturam illi à Dco adprecabatur. Itaque corum Jcur falui fant; quia nimirum |quo verbo Caluinifte infolenter infultant,quafi hic [merito; fed origini datur , quia filij Dei fumus;/ff au- Jtem frly, ez" baredes , vtnos D. Paulus argumentari [cedem appellari; non quód merces fit, fed quia ficut llaborem.Infcitia, fi maligritate careret, miferanda; RD regni capefferet poffeffionem , nunc vocat regem; quia de eo temporeloquitur; quo accepto iàm re- gno rediturus eít; tum etiam, quiaante nondum re- giam defcripferat maieftatem;nunc ea defcripta me- ritó fe regem appcllat. x E u —— H quiádextris eiss erumt,) Incipit ab honorabi- lioribus morem hominum obferuans, aut ; vt ait auctorimperfe&ti , proptercà ab his , qui à dex- quia propenfior eft adfaluandum, quàm ad códem- nandum. E | - E Fenife.) vocat eos adíe , quia vult regni fui párti- G* mimifler meus eritjquia ergo ipfe paterni regni pof- continuo in czlum rediturus, vültque vt fe ferui fe- quantut. — — | | Beneditfi patris ma. ) Quidam ficinterpretantur benedicere in fcripturis beneficijs afficere fignifi-]. ficijsintelligi videtur poffe ; qua maiora fortatfe multis eorüm , qui damnandi fant , collata fueruntj riam , ad quam eos Chriftus inuitat. Itaque bene. dicti patris mei perinde eft , ac fi dicat dile&ià patre m omine Demini, non acceptam pradicabat gratiam; fententiam nequaquam probo, qui hoc ad prede- ftinationer reuocant ; quafi tacité reddatur caufa ; ; benedi&ti patris, id cit abeopredéftinaufunt. /———.— us Pojfidefé? uxnpovoused]e, heteditatem tegni capite; orine noftrum meritum aboleatur. Si enim,inqui- diit, hzreditas eft, merces non cft; neque labori , & docuit;filij autem per fidem fumus,fides corum opi| nione hzrefis eft;ita omnis res concidit in nihilum. Vitam zternam in fctipturis mercedem appellari negare non polfunt fupra cap. j. 1. & cap.6.i. & cap. Io. 41. 42. & cáp. 20.8.vbi de hac etiam re non-]- n*iäil 'ä-i'fþ utaüimus; tüm etiamr. ad Cor. 3. 8. I4. & 9. 18. & Apocalyps. 1*. 18. & 22. 12. fed non de-] eft hominibus ingeniosé hxreticis tefponfio, mer- merces ; poft laborem datur , quamuis non propter qduia malignitati coniuncta eft, irridenda. Si enim álius non cfletlocus; quàm hic ipfe, de quo difpu- tamus , ex co perfpicuum effet vitam eternam non folüm poítopera ; fed ctiam propter opera bonis| dari;ideóque veré , proptiéque effe mercedem. Eo- dem enim modo, codem contextu, ijfdem verbis, eodem fenfu bonis dicitur , Vevite benedicti patris wiei, pofidete paratum vobis regnum a conflitutione mumdi , efn- ridt enm (y»dediïfämihi manducarejatque dicitur ma- lis, Hesmaledicli in ignem aternum s efuriui emmm, ez 0on YOM X íed hominem , & filiüim hominis, & apud Lucam .&difä nibi manducare , cum autem de malis agitur, manifeftum eft , non folàüm confequentiatir , vt ha-| "W De mer ito cütra Cal- iinum. Rom.8.17. &terma be reditas af- 4 lg.rellamrp [2' omA ad- .:-»erfiu "hHmn, L4 4 at us " w has T li : $tO d E 2 Tlàm confequentia;fed vera ctiam caufa, & meritum 1-o cognofcimus , quód maiori labori maior detur, [prophetam. quàm iuftum quemlibet hofpitio reci- pete; quéadmodum eo loco probauimus ? Cur ergo| Cur -"Uitc; lribus, quod prudentis eft patris facere. Scio Chry- |foltomum, Theophyla&um , & Euüthymium adno- dtaffe in verbo xaspovouéiy hanc vim ineffe,vt fignifi- Icet non quoquo modo accipere,fed tanquam hare- Caluini |Cyfoflo- | jillicrelatiuum qwws habere arbitror ; vt fenfus fit ]vsLis, id eft merentibus, ficuc illic quibus paratum eff -]caufalem particulam , quz verfu fequenti ponitur, [referendam effe quidam putant, Efwrmsenim 5 vt hzec Jmbimanducare, vt Chryfoft. & Hicronym. interpre- [tantur. Quodan verum fit ; non eft hiclocus difpu- tandi; illud tantum dico videri mihi Chriftum glo-| F ,mmzlum-e. Hic enim cum eodem loquatur modo; |ignis paratus fit; fed cur in ignem mittantur: immo IOAN. MALDONATI COMMENT. $o1 retici putant, fed veram ctiam caufam fignificari: proptereà enim damnantur , quia id veré , proprie-| que meruerunt Chri&um.e.furlentem non paícen-| tes ergo & cum bonis dicitut , emte, pofstdete re gnum; r[urini enim ev" dedistis mibi manducare ; non fo- lignificatur. Sed cxalijs etiam locis clarius probari poteft:proprié enim merces cít,&c haretici ipfi con- fitétur, quz non folàm poft laborem; fed etiá prop- ter laborem datur; dariautem propter laborem ex| minori minor; at hoc codem modo D. Paulus tefta-. tur dari vitam eternam 1. ad Cor.3. 8.. vnufquifque aitem. propriam. mercedom. accipiet. [ecundum . [uum labo- rem: loquitur autem de co, qui plantat, & de eo, qui; rigat; quid eft ergo fecundwm [num laborem , nifi qui plus laborauit, maiorem;qui minus,minotem mer- cedem accipiet. Przterea cum Chriftus dicit fupra cap. 10. A41. qu recipt prophetam m nomme propheta,mer- cedem propheta accipiers eg7 qui recipit iifDi m nomime if vercedem ps[H accipiet , quis fang mentis dubitare po- teft maiorem & minorem prophetz , aciufti mer- ccdem dittinguere voluiffe; prout maioris meriti eft vitazterna hzreditasappellatur? Id nii errore fuo czci effent, facile intelligere potuiffent, nempe & ditas, quia filijs datur. Sedillud iftos decipit; quod Deum hominum fimilem effe putaucrunt , apud| quos hzreditates temeré , ac fine iudicio quibufuis hilijs bonis , ac malis dari folent. Noan ita Deus; qui & non folüm. quia filij;fed quia dipni funt; ideóque nózqualem omnibus partem , fed maiorem melio- ditarium , tanquam proprium , tanquam debitum ; (ed cos Caluiniftas nó effe ne Caluinus quidéigno- rat, qui proptercà quód liberum arbitrium , & bo» phoes appellat..- ZMTDE s E - Paratum vobis vegnum. ) Id cft przdeftinatum , vt cap. 20. 23. vbi pronomen vebs eandem vim , atque à patre meo , id cft,ijs , qui illud merucrint; huc enim| fit fententia, poffideteregnum, quod Pf,OP tcrcà vo- bis pater meus przdceftinauit, quia efurmni , €7" dediffo rificationis potiüs,de qua agcbat;quàm predcftina- tionis cauffam reddere voluiffe , vt ex antithctoi nifeftum cft, Difceditein ignem eternum , qui paratu diabolo, «* angels enus5 Efurtui emim , e77 non dediftw wmi non reddit caufam , cur illis iam indeab zternitate ne illis quidem; fed diabolo, & angelis cius ignem illum paratum fuiffe dicit; quod, vt poftea doccbi- Á merces, & hzreditas eft; merces quia meritis, here-] - datregnum cxlorum folis filijs, quia foli meruerüt;, norum opcrum meritaaffcrere folentfepe Philofo-| enim 7* dedifls mibi manducare, : 3. Efartuienim, ) Paullo ante Caluini interpreta- tionem refutauimus ; qui particulam 5$ enim , non cauíam , fed confequentiam fignificare dicit. Po- B C D / j j ^ 'e mus, ratione non vacat. Eodem ergo modo hic in- [Nec enim, vtfupra difputauimus,oés,qui regnü ce- ; |pauperes Chritti caufa pauifle ; fed quia Chriftus nó |fatuis virginibus dixit fupra ver. 12. |fuit, non quód nonetiam poenz auctor fucrit , fed |faceret preparauerit. ; 50 — '&orum teftimonijs confirmatum,ignem illum non| teft aliquis dubitare; an hzc ipfa verba , quz hic po- nütur, Chriftus fit in iudicio pronunciaturus. Legi enim nonnullos recentiores interprctes , qui nega- ludego vero fimile effe atbitror non hec folüun ; fed alia etiam nonnulla,que aut Chriftus non dixit, aut Euàagelifta non expretffit, in illo iudicio di&turü effc. lorü accepturi funt; proptercà funtaccepturi , quod efurientem pauerint Chriftum, & cft credibile vni- cuique, cur eum ad regnum cxlorum admittat, ra- tionem expofiturum: hoc enim & ad iudicis offi. cium, & ad beatorum gloriam pertinebit.Cur ergo de his tantàm, qui fe efurientem pauerant, mentio- telligenda funt verba , vemte, poféidete vegnum,. Efariu| rent; quod neício ; an fine temcritate fieri poffic. 11-| Chrislu que -verba n iltqlz'cþ' 0 É ub pronun- laLuyus. nem fecit? fupra refpondimus vnam fpeciem loco exempli pro toto genere pofuiffe ; idco autem hanc potiüs, quàm aliam bonorü operum fpeciem pro- pofuit, quia nihil nobis magis commendatum etlc voluit, quàm eam charitatem , quz erga proximos potiffimàmobferuatut , fi efurientes pauperes ala- mus; quemadimmodum Euthym. adnotauit. tem?) Putat Origenes, & auctor imperfe&ti iuftos hoc nonobliuione, fed humilitate relponfuros effe, quafi non agnoícentes in fe virtutem illam charita- tis,cuius caufaà Chrifto laudati effent. Potiàs credo id«o'ita refponfuros , quód Chrifti verbanon intel- lexerint;jnon enim ignorare poterunt fe aliquando eft di&urus;efurierunt enim pauperes,& dediftis eis manduzare, fed efuriui , «7* dedifls mibimanducare , & Ícientfe nüquam Chriftum ipfum pauilf , interro- sabunt, quande te vidumus efarientem? Yd conftat ex Chriftiexplicationeverfu40. —— —— —— 40. Qunandia. ) io ócoy Quatenus feciflis vni de bis fra- tribus meis minints mili feciflisid cft;quod illis feciftis, Imihi feciítis, ficut & verfu 45. loquitur. ! ]. 41 Difcedite à me. ) id cft proculabite; nihil enim Imihi vobifcum eft ; non noui vos, quemadmodum - -Malediéli, ) Obféraauit Orig. & Chryfoft. non di- xiffe maledi&ti patris mei,ficut iuftis dixcrat ver. 5 4. Venite benedithi patris mei, quia Deus non maledictio- nis,fed benedi&tionis;inon poenafed przmij auctor quód pramia libenter , & ex animi propenfione; paenam inuitus quodam modo, vt iuftitiz fua fatis- - juignem aternmm.) Refellitur his verbisantiquus Origeries tractatua4. hunclocum edifferens benc logis,. an: verusille fir.ignis. Duo in ca re certa fant;. alterum , .quod.fides docet, vera cile fup- plicia, que non cogitatione folüm ; fedäfcnfi.l.«,. tactüque percipiantur;alterum minus certum, quia fides.nó docet, fed tamen omniüm fere vcterum au- effet,quz ipfa,quamuis multas habeat fpecies;in hac| 37. Tune refpondebunt iufl , quando te vidimus efarten-] - r Origeniftarum error, qui paenas infernifempiter- |Origenje- nas faturas effe negabant, adueríus quem Beda , & 777 | Theophyla&us. hoc:lóco difputant. Quanquam|, 2 ] ; ruim inferm. depeenarum aternitate fentit.. Difputaturà Theo-|/ine. "f gm'as Ht-. ferns «verus| non Tmott- i. pharicm. ciufdem, cc[fmllr- "n m'pmrmM yrati diolis;! m Maunu C d : M ^. N i Pb Md V P " 4 ?]zgl/f/'lü P t (/lfq!)(]/[ J mäj Tüdarim Mi R - éshder - Prpentu blS,vbicum( mb p , Qd h f& s if a.re,&eg()' du quäcrf x ii hi V, p Tfmþusme - füntdirs äït. f&&O,difü r Amen diC( VtDer W E . »me,mn' ;C.ï.fq A | ::H' j | n Lil(.!f. po C!J,;;?æ ; 3']-3 h , 1',, . i : QCHTI H *33,1!!['1", 4. -mmls. LSU.' VM .. 9u Gl Lg') QU n tl boffe ]. lm peciem puo- m . W ;*);w ', /) ATETTTS, f,/'frda' m E * a ub Jmpertedn fs mf' ( f : [ "A^ a CLPORUQE 0s C h.-g t ' t r Chattta- '. ',X[ !ï [] A. EORS ü*i&b hww ÉR ; vero le diquana : ) ] 7; LL us Ldilcts f'J a ;;mr m qumidito ag t Borfitit ld od jiislurit t 1f!mmfïb'f?m* jpesan i o at Pf $398 1 [nonnulli negannnon videturíine temeritate ncgari |poffe , quia vbig; fcriptura penas. illas inferni igné mines vult faluos fierr, C quia Deus mortem non feat sfeait ! L,Parauic. Mu d x PEIPUNETUEUTSTNE TE PORRESNEN modum Origenes homilia 9. ad diuerfos , & tradt. | 34. in Matth. & Ambrofius in commentarijs in cap.| : 14. Lucz , & Hieronymus in cap. 65. & 66. Ifaiz, &|. Damafcenus lib. 4. de fide cap.vltimo tradunt. Inde| 'tamen non fequitur verum ignem nó efle , quod etfi | nibus hominibus (fi falui effe vellent) przparauit: ignem autem zternum non nifi neceffitate, & quo- . |dammodo coactus , vt angelorü puniret audaciam; ita Origenes, Chryfoft. Theophyla&t & Euthy. Ea- - |dem fortafe de caufanon dixit; qui paratus eft à có- | - ftitutione mundi, ficut de regno czlorum dixerat appellat; quz fi metaphora, non veritas effet, aliter pieodem vcap.f"rwfrlh 34. quia nimirum regnum cxlo- iquando Yocarentur, minüíq; frequenter ignis di- | - |rum , quod fua fponte proprer homines fccerat , à cerentüf, - «005b s s 00 ]. fmundi conftitunone preparaucrat;íd cft antequam wi paratus eft diabolo,e7* angelis eim.) Non dixit; qui j paratus eft vobis, ficut de regno cxlorü dixerat ver. to coa&us , ideo non à conftitütione ; fed poft con- 34- Popiälete paratum volis regnum ,quiaDeus omuey bos : - |ftitutionem mundi; & poft peccatum illum prz- O QO sE - tot u t us La ec QOELIELDSEDSE "Q 5 2 ^ : N ass RA n . ** |35 $ o yod £ : & 3 j i E H * d g*v s as as oX W Neoae R AC ual us A - O Ya *s * 3 E NT à : A i T 4 R. ; * ^W n x * & — * v ROR RCR 3 ; & I* PO FREMOS à . 3 : i $3 EOR ii A RSRPTUA ET. 1 " i , 3 x ber " 3 H L i && $- . Ls " * . 3 - B u 1 : * E $ à , L L 1 ER V ü W. A : $ ! Le : j . s : Q EIW D Now at o o ; s : WY RAORRU À ; ciufdem atque noftrum effe conditionis, qucmad-—ï À | enim bominetn reflum , 7 spfesmfsmitss feimicmt qua]Hona- S:PæM* 3' ; |brs.Regnum ergo celorumabomni eternitate om- 755 | | homines ipfos faceret. Ignem veró non nifipecca-| P 47 ; Lf« RUE A 7 NB FN TL : wäm Tfääum eft : CUm»CQHülmmaggt ïefüs fäi*üiöh'cä hos Omnes; Z7 dixit difcipulis fuis:2. Scitis quia poft biduum Pafcha fiet , &| | Filius hominis tradetur vt crucifigatur. 3. Tunc congregati| X- funt principesfacerdotum, & feniores populiinatrium princi-| - iM pisfacerdotum , qui dicebatur Caiphas: 4. & :confilium fece-! aco N EE. 1'Ll.nt.-vt;[efï.lm dOIQ tccnerent, &,Qccjdemnt, $- D.iccjbam autem: Non i.n,,.die fQRO ,]€ fgrcc tumultus Here; in P—OPUIO-? 6; Cumautem Iefus effetin '|Bethaniain domo Simonisleprof1; 7.:acceffitad eum mulier habens alabaftrum : [|vnguenti pretiofi , & effuditfuper caputipfius recumbentis, 8.. Videntes autenj| : dlfclpüh,mlgnau fmï;dicenates SVt .q-ufiä; Perd;itimä*»hæcg [5. - Potuit enim iftudl venundarimulto ;«& dari P'IUPCHbUS ! 16. Sciens aUtCmICfus , ait il Ql-l du lefti eftis huie mulieri ? opusenim bonüm operata eftinme. 11. nám femper pau ] .. petes habetis vobifcum :me autem non femper. habetis. 12. Mittens enim hac] . . vnguentum hoc in corpus meum :ad fepeliendum me fecit. i5.. Amen dico vo-| |bis , vbicumque predicatum fuerithoc Euangelium in toto mundo , dicetur &| quód hzc fecit in memoriam eius. .34..'Tunc abijtvnus de duodecim; qui dice-| batur IudasTfcariotes, ad principes facerdotum : s. & ait illis: Quid vultis mihi| dare , & ego vobis eumtradam ? Atilli conftitueruntei trigintaargenteos. 16. Et| exinde quæmbat1onquh.,rtuni;tatcni vteum traderet.. 17. Primaautem die Azynio- rum accefferunt difcipuli ad Iefum , dicentes : Vbi vis paremustibi comedere Paf.] cha 18, At Tefus dixit:Itein ciuitatemad quendam, & dicite ei : Magiller dicit| . Tempus meum prope eít; apud te facio Paíclia cum difcipulis meis. x9. Et fece-| .. runt difcipuli ficut conftituit illis Iefus , & parauerunt Pafcha. 20: Vefpereautem|. — — fa&to , difcumbebat cum duodecim difcipulis fuis. 21. Et edentibus illis, dixit| — Amen dico vobis ,quia vnusveftrum me tradíturuseft.. 22. Et conttiftati valde) n o alt: cacperunt Hnguli dicere : Numquid ego Íum Domire? 23. At iP(C refþ ondens, | [ Cor. 1I €. I4. MAY.14..6. 4l [iZuc. 12 e. [47- Joan. 18. : ja. 3. Gen, 9. &6. 6. .,/fþat. l) C ,iq If^.53.e.10 | — 94 Idalizati fuerintinte , ego numquam fcandalizabor. 34.. Aicilli Iefus: Athen dico . |tibi , quiain hac nocteantequam gallus cantet ,ter me negabis. 5;. Aitilli Petrus:|. .Etiamíf1 oportuerit me mori tecum , non te negabo. Similiter & omnes difcipuli| jdixerunt. 56. Tunc venitIefuscum illisin villam, quz dicitur Gethfemani , &| " IOAN. MALDONATI COMMENT. ait ; Qui intingit mecum manum in paropfide, hic metradet. 24. Filius quidem hominis vadit , ficutfcriptum eftdeillo : v autem homini illi, per quem Filius hominis tradetur : bonum erat ei , fi natus non fuiffet homo ille. 25. Refpondcn& eratias egit : & dedit illis , dicens: Bibite ex hoc omnes. 23. Et accipiens calicem g cedam vosin Galilzam. 33. Refpondensautem Petrus , ait illi : Et(i omnes ícan- autem Iudas , qui tradidit eum , dixit : Numquid ego fum Rabbi ? Aicilli : Tu di-| xifti. 26. Caenantibus autem eis , accepit Iefus panem , & benedixit , ac fregit,| Idedítque difciilaulis Íuis , & ait: Accipite , & comedite: hoc eft corpus meum. 27.| Hic eft enim fanguis meus noui teftamentiqui pro multis effundetur in remiffio-| nem peccatorum. 29. Dicoautem vobis: non bibam amodo de hoc genimine| vitis víquein diem illum , cum illud bibam vobifcum nouum in regno Patris mei.| .|;o. Ethymno di&o , exierunt in Montem oliueti. 3. Tunc dicit illisIefus:Om- . |nes vosfcandalum patieminiin me , in ifta nocte. Scriptum eft enim : Percutiam paftorem , & difpergentur oues gregis. 32. Poftquam autem refurrexero , fPræ-— principis facerdotum amputauit auriculam eius. $?. Tunc aitilli Iefüs : Conuer- te gladium tuum in locum Íuum.omnes enim , qui acceperint gladium, gladio Pcribunt. 5». ÀÁn putas, quia nó poffum rogare patrem meum , & exhibcbit mihi modo plufquam duodecim legionesangelorum. 54. Quomodo ergo implebü-| tur Scripturz , quia fic oportet fieri? s. In illa hora dixitIefus turbis: Tanquam ad latronem exiflis cum gladijs, & fuftibus comprehendere me: quotidie apud vosfedebam docens in templo , & non ine tenuiftis. ;6.. Hoc autem totum fa-1 I i, ' m | - éum a w i. W &ï&&w vetbeman i | | E. t B cLdutmpty: | : ucatis E m , D! | ttIi, po( CQ 4 :ezïxamo- etis n tnt « j M l ! lI iv f ormitel/ n t j Mas Yuli um g)g j u Q us ; Raboi. 'ux a us jgslum .|&um eft , vt adinïp'lercntur Scripturz prophetarum. Tunc difcipuli omnes rcli- TNESS fugerunt. 57. At illitenentes Iefum , duxerunt ad Caipham (Principem : equebatm - Icilium quxrebant falfum teftimonium contra Iefum, vt eum morti traderent: co. Ipoft triduum rexdificareillud. 62. Et (urgens princeps facerdotum , ait illi : Ni- IChriftusfilius Dei. &4. Dicitilli Iefus:Tu dixifti. Veruntamen dico vobisjamodo ividebitis 8lium hominis fedentem à dextris virtutis Dei, & veniéntem in nubibus : : lvidetur? At illi refpondentes dixerunt: Reus eft mortis. &7. Tunc expuerunt in ) facerdotum , vbi Scribe & feniores conuenerant. $8. Petrus autem et eum à longe , vfque in atrium principis facerdotum. Et ingreffus intro, fedeba: cum miniflris , vt videret fnem. $9. Principesautem facerdotüm , & omne con- & non inuenerunt , cum multi falíi teftes acceffiffent. Nouiffime autem venerüt Iduo falfiteftes, &r. 8& dixerunt: Hic dixit: Poffum deftruere templum Dei, & hilrefpondes ad ea , qu ifti aduerfum te teftificantur? 63. Iefus autem tacebat. Et Iprinceps facerdotum aitilli : Adiuro te per Deum viuum, vt dicas nobis f1 tu es cxli. 6$. Tuncprincepsfacerdotum Ícidit veftimenta fua, dicens: Blafphemaui:: uid adhuc egemus teftibus? ecce nunc audiftis blafphemiam: 66. quid vobis |faciem eius, & colaphis eum ceciderunt , alij autem palmas in faciem eius dede- runt, 68. dicentes: Prophetiza nobis Chrifte , quis eft quite percuffit? 69. Pe- trus vero fedebat foris in atrio : & acceffitad eum vna ancilla, dicens: Et tu cum |&oris officio officium redemptoris aggreditur ex- * 'Ci'PUIiS fuis , (C.ltkf quia Paþ biduum Pafälm fiet ; fic Beda; Icfu Galileo eras. 7o. Atille negauit coram omnibus, dicens: Nefcio quid di- cis. 71. Exeunteautem illo ianuam, vidit eum alia ancilla, & ait his, qui erant ibi: Et hic erat cumIefu Nazareno. 72. Et iterum negauit cum iuramento : Quia non noui hominem. 753. Et poft pufillum accefferunt qui ftabant , & dixerunt Petro: Vere & tu ex illises: nam & loquela tua manifeftum te facit. 74. Tunc 1 p uit. 75. Etrecordatus eft Petrus verbi Iefu , quod dixerat: Prius quàm gallus can- tet,ter menegabis. Et egreffusforas , fleuit amare. ' ; - ERE ET SAPHNE EM j L : TOR RUR RTR 3 s "IN MERCRE. ccepitdcte&ari , &iurare quianon nouiffet hominem. Etcontinuo gallus canta-i LN CAP. XXVL um T falum eft.) Chryfoftomus, &|A |funr ; fed illud ego magis probo , quod in commen- LY-—M Iheophyla&us exiftimát có-| |tarijsad hunclocum D-Thomas animaduertit;Euà- A L tinuaiionemeffequaEuange-| |geliftam omnem Chrifti do&rinam , quam toto E- mISwZ/»| lifta Chrifti pafionem regno 13 J7A«| coiungit; de quo fuperioreca- Z/| pite dixerat;potius tranfitioné - effe arbizror,qua explicato do- quafi diceret ; cum Chriftus do&oris officium ex- & eius rei difcipulosadmonere. Nam etíi apud He- brzos ; verbum, res etiam fignificat; tamen hoc lo- co nomine fermonum verba, fa&áque fignificari durius videtur.ObferuauitOrigenes proptcrà dixif- plicare, | | . Sermones bos onmes. ) Sant qui eos intelligant fer- mones,quos proximo capite de futuro iudicio Euà- gelifta narrauit,in quib* Hilarius. Sunt qui non fo- B |poftea Chriftus , & ante paffionem, & pott refür-| lum ad proximum;fed etiam ad 24.cap.hec referant| — |re&tionem habuir. — vbide Ene etiam mundi Chriftus difleruerat. Sunt 2. Seitis quia pofl biduum. ) Difficilis hic locus eft, quiadomnia, quzab initio Euangelij víque ad hác| — |& multis queftionibus implicatus. Prima vnde fere locum Matthzus (cripferat, pertinere putent, vt,— |reliqua pendent, quo die hoc Chriftus dixerit; in- fermones non verba tantüm 5 fcd etiam facta com- prehendant , quafi dicat , cum Chtiftus hec omnia, | Pafcha ; fecüda quo die Chrift? Paícha celebrauerit; quz hac&enus expofui fecitfet;ac docuiffet, dixit dif- tertia quo die Iudzi, quos indicat Ioannes non eo- dem die, quo Chriítum, celcbraffe; quarta fi non uangelio ante expofucratscomprehcnderc voluiffe,l pleffet; ceepit fead redemptoris officium preparare;| fe Euangeliftam , bosomnes , ne cos excluderet, quos]. de enim intelligendum eft;in quem diem inciderit| — Tbren. a. d. 20. Mar.14. f. 3- Lu- A2 F1- f4. Ioan 18.c.1 24. lóafs, 2., d. : J4e. Ram.u;..b. | IQ, If41.56. e.6 M l4 g. t 6f. ï Dau z5 fl ff Ivoan.18. c. 3 ij. ] KX eum fequutus Strabus. Hzc omnia probabilia — 'eodem die celebrarunt, vtri legitimo, ac folemni BN n endi. d U fu. C hrz'j?m quo die. Fierofoly L 7: AA ngï'äj IOAN. MALDONATI COMMENT. $97 | A od "dïics*-wäclcbrauerint ; Chriftüfne , & eius difcipuli , an A diei;aut quarta füb initium noctis,quod & dici apud Iudzi.De prima quxítione omncs fere conueniunt| | |Hebrzos initium cft; Chrift" dixit.Si ante finem &- auctores Chriftum hzc dixifle die dnodecima men-| — |riz tertiz dixiintelligendum erit;, vt loquuntur ex- fis primi Hebreorum , qui nofter eft Martius,quia| |clufiué , quodaitpoff bidunm Pafcba fiet , f intra quaz- Paícha ad finem decimz quarte, & initium decime| — |tam,inclufiuc. quintz celebrabatur Exodi2. 6.18. loquiturautem| In fecunda queftione fuerunt;qui dicerent Chri- 32&? die: Chriftus de Pafcha cxlegis praefcripto. Itaque quá-| ftum eoanno Pafcha non celebraffe, vt Euthym ius:.;:f;?fï, uis Grecorum opinio, quz falía omnino cit, vera| |& Theophyla&us referunt ver. 2o.czteri vero Gra- lbdaei effet,de qua in fecda quzftione dicturi fum?, Chri- ftam vno die Pafcha anticipatfe;nihil impediretjlo- quitur enim Chriftus de co Pafcha , quod difcipuli Íciebant ex lege poft biduum futurum effc. Si autem Chriftus Paícha fuum anticipauit, difcipuli quando illud celebraturus effet;nefciebantsat dicit, féutzrquia poft biduum Pafcha fret. Quis autem hebdomadis dies| füerit ; quo Chriftus hoc dixit,duabus ex rebus per-| Ípicuum eft;primüm ex die paffionis ; certum enim cft Chriftum feria fexta paffum effe,quia Lucas c.25. $6. & Ioann. cap. 19. 21. teftantur poftridie eius dici, quo Chriftus paffus cft , fuiife fabïatü, preterquam quódidomnis Ecclefiz Catholicz víus docet: hoc| hi ita eft,neceffe eft, vt feria tertia Chriftus hec dixe-| tit.Eodem enim die, quo agnum edit , id eft Pafcha |celebrauit ; mortuus etiam eft; fed edit agnum hora| noctis prima,id eft initio diei decimz quintz; mor- tuus cft horafere fexta fequétis diei;vt vocant vfua- lis,eiufdem autem diei naturalis; inter feriam autem tertiam , & fextam duo interiecti funt dies, hoc eftl. posl biduum Pa(cba fiet. Dcinde cx magnifico illo in- grefiu Chrifti in Hierufaléidem colligitur.Inereffus| enim cft primo die hebdomadis, qui nobis nücDo- miríicus eft, vt & Ecclefia docct; & exIoanne c. 12. 1. Jintelligi poteft, vbifcribit Chriftü ante fex dies Paf- [cha Bethaniam veniffe;vbi Lazarus fueratmortuus, D |verfu autem 12. fcribitin Hierufalé cum celebri illa | pompa ingreffum effes vbi non leuis coniectura eft| - |propterea die precedente ingreffum non fuiffe, fed] : | Beatllïaniæ quicuitfe , quod fabbatum effet, quo die [non potuiffet turba ramos arborü pracidere. Si er- 1go dies fabbati fexta, vt ait Ioan. ante Pafcha dies| crat , Paícha fuit feria fexta fequentis hebdomadis; jnam dies fabbati à fcria fexta fequente fexta. dies eft. [Cumautem Chriftus dixerit pof? biduum Pafiba fiet, lequitur hoc eum dixiffe feria tertia;quz Latiné dies] : Martis appellatur. Series ergo a&tionum Chrifti 3| F die fabbati , quo fuit Bethanie , víque ad. diem Paf- chi, qua mortuus eft, ex Euangceliftis huiufmodi colligitur : die fabbati Bethaniz cenauit Ioan. 12. 2. feria prima Hierofolymá ingreffus eft Ioannis 12. 12. codem die Bethaniam redijt, vbi hofpitium habe- Ibat Matthzi 21.17. fcria fecüda iterum redijt Hicro- lolymam Matthei 21.18.8: Marcia.as.atq; tunc cum (ecus viam ficum vidiffet;fru&tüámque nullum inue-]- [niffeb;illi maledixit;jeodem rurfus die Bethaniam a hofpitium reuertit Marci 11.19.8tque tunc;quia ia |fortaffe no&efccbat,difcipuli arcfactam ficum vide- renon potucrunt; feria tertia mane iterum redijt in| Hierufalem , quo tempore Petrus árcfactam ficuml atimaduertit , quia clara iam dies erat Marci sr. 20 127.ruríum eodem die credédum eft eum Bethaniam redijffe ; quia folebat, vt fcribit Lu CaS Cap.?1. 37. fin-] igulis noctibus ab Hierufalem in Mótem oliucti fe-| cedere , ad cuius radicem Bethania fita erat,. Pofteal Euangeliftz non narráteum Hierofolymam reuer- tiffe víquead feriam quintam füb no&em;cum Paf-| cha celebrauit. Hoc ergo aut feria tertia füb finem| B C jquo typicus occideretur.Mortuus enim eft Chriftus -|poftridie, quàm cum difcipulisagnum edit.Hzc cft Moco. Vnuderecentiorum Grzcorum natus cft error, vt exiftiment Chriftum in cona illa poftrema non [nam illam cgiffe.Secundum,quoód ex codem Ioanne Ifiionis quartz paullo poft refutabimus; nunc tan- |tüm dicimus abfurdiffimum effe dicere Chriftum [uit ; inauditum autem eft quemquam ante confti- Iferuauit. Latini omnes confentiunt Chriftum die |decima quarta primi menfis ad vefperum agnum| |comediffe , quemadmodum lex prafcribebats fcd| iillud Grecos auctores ; nonnullos etiam Latinos vi- idetur fefellifle , quodfenfum legis non animaduer- Iterunt ; inchoabant Iudzi dies fuos à folis occafu, -[que. diei decimz quartz,& decimx quintz ; fo-*t' étis initium cerat , atque hoc eft inter duas ve- h interprctari memini,qui duas vefperas,alterá prece- détisalterà fequétis no&tis initium intelligüt , quod ci à Latinis fere diffentiunt.Veterum enim Graco-| rum opinio videtur effe Chriftum die decimatertia méfis primi,qui Hebreis crat Nifan , nobis Martius, id eft vno dic ante tépusà lege preícriptü Exodir.6. Pafcha cclebraffe,vt ci* morsin ipfum diem Pafchz, id eft decimüquartum menfis primi inciderct, veri- 7 * - . ta(que figuræ refpodcret ; & vcrus agnuscodem dlc,, Origenis opinio tractatu in Matthz. 3 $. Chryfoft. &| Theophyla&. in cap. Ioann. 18. 28. & Euthym. hoc azymo, Íed fermentato pane vfum fuiffe, quód non- dum dics azymorum eflet, id eft decima quinta mé- lis primi poftridie quàm agnus occideretur Exodi 12.15,Eorü arguméta hzc funt.Primum , quódIon. cap.U.r. dicat Chrittum ante diem feftü Pafchz ca-- cap.zS.z.S.manife&um fitIudzos cum Chriftus con- demnatus cft , nondum Paícha celebratfe ; ez ipfi 10 introjerauf in pratorium vt no cantaminar&'mr,þd vt inada- caret Pafcha. V'ertium,quód idé Ioannes c.19.14.51.£| firmet Chriftum paffüm effe in -pax?afccue Pafchz,id eft , pridie ante Pafcha; diesautem Pafchz erat pri- mus diesazymorum Exodi ::. 18. & Leuitici 25. |6- itaque Chriftus cum pridie prima dici azymo-| rum canam illam egerit , non potuit in ca azy- mis vti. Hanc opinionem in explicatione quæ—ii Pafche celebrationem : anticipaffe , qui omnem legem , quamdiu cum hominibus verístus eft; & Ícruandam effe docuit, & ad vnguem ferua- tutüm à lege diem Paícha celebraffe , vt ctiam D. Thomas in commentarijs in cap. Ioann.:8. ob- ficut Greci, & Latini ànocte mediasalij à folis ortu. Iubebat lex Exodi.12. 6. & Leuit. 23.5. vtagnus| die decima quarta meníis primi ad vefperam , vt Hebraicé eft cwawnm pa inter . duas - vefperas 1 aenus.comederetur , id eft in.confinio vtriuf-| lis enim occafus. fimis erat decimz .quartz , ini- üuum decimze quintz erat. Eadem quoquce vtriuf- que diei vefpera dicebatur decimz quarte diei, quia eius finis ; decims quintz ; quia eius no-| fperas , quemadmodum Galli fimili phrafi. di-| cunt ; entre chien , & lp , non vt quoídam a m n 4 Ms x alta ä "Lcuit.zg.g.d t .d:a: T pinm qian * ncdie dcimdd dctur quo tcporf 2 n gammou'*; LA AC di x ii nl s MC ERN MÉ i ass . 8perte "—— bfssencuntatf Y - u (osssdttnti Hss WY QNS s G Manhans « primam ü Chtilus o Tt ditimus Qu Quedimus 4 ia Corifuma lngeglt, « fum d d Cor üpuzdims; p lrb urt i pant v " N | M V, Frodi, M | umt*k. KQQAUQ ze gï"aqüïüüfideftp; ;dlfüf?f,-i:ïoanms Udrtiuar Pgratia led v —— hüstune de N du ! Kidebatur, (hy - — K ititio decig, iMatthæi, Marci ïpelrfpicuum d Dltione, Gie TA probotus Wllimm p« Nüm Pfrhe l Qung fgb [ien & : $ g ts eu W (h " Coti x Optnioni lls s DT Pt lr« .athoüda d04 m isxpou'gimu d o 4 Ü l0Q | T "lumwm' Qxäil ", ) n ln [[ l A. T * n f Toti u 1 'f'ä UE : FTL vero NSNALI - [ kr l ! N me MT -i l i dmn GræCOt Mr,ll V lt dfcimatertm ;;G?äSMarrius,; ! Atl s ü*;kï».x?&ïö&-.'æ, ...;.x?:üütïü,*-*Cïi-? ;ugzjznscodcmdic,;! Yaumef h. n | Aj od d Eufäj.m. IIOC) iatts r * ! 1 lr o ULf quydnog UR | 'Clderetr Exodij nhn ïux !f 4 2m, Qrod[pgn) a s : , M p» | u du MM E. x'a'r hT '. r AOQTTLLOSODR A^t ^ TW VN —'m-*ni:aïc&&-x b sel T " wl Pattns dv inl '"-w;h..wu 'ïvw'ül l ER / AMrzs m m.g*: .,/Orwm "n .7!',1;/. j E , "i DhohhL 32 TTE i VW i —a/-ïw,-"..'l'lþ'* sss n/l l ha ratowa Usl^hs 14 ylala.».,.J;;.uï)ldi | i | n -! em Uosintan ] Lnï IT hvþt'hPA*-' , bt t L -Bl Va Vs LWl ";": dl mitrmo At inmmas DELTZ d A i í * n"','!,','.:'ï 4 1 NO0 ) [ ,', ««.4'.13 C W' [] 4 " l um CM as o E hm dcte C dl *X " i e, (l o nlcddi: is veritus & | E lm B " ev n E. voowcm m'»z'ju L. U 4 — " -lh*ï'n a WP ] * E , l .vf MIA l a Vr LUGL WUTLS M " ?. E Aanm reetum däüun.) * D a Lt v opatimadit- ; li OCC j g r veiptam " guoqucwriaf qu diee " tent Q iE "K'WE' h - ïï('?:x- H j d[ /me" w'i/ü?gfj 3 |De m ümqmms E [ cüira Gre- i. laperté legi contrarium eft, qua przcisé cauebatur, |duces Pafcha *& Lucz 22.7. F'enit autém dus aXymorum, D IN MATTH. CAP. XXVI. — .. 320 vt illo pun&o, quo diximus; temporis agnus ede- retur, nec quicquam ex eo víque ad matutinü tépus remaneret Exodi r.1o. & Leuit.22. 30. nec,vt quidi hzreticorü interpres exponit;qui vná vefperam finé decimz quartz diei, alter$ totam fequétis diei no&te intelligendá effe dicit. Hinc fa&tü eft; vt aliquando dicatur Chriftus die decima quarta; aliquando de- cima quinta Pafcha celebraffe, vt infra ver. 17. Prima 4utem. die aX ymorum- acce[ferune difcipuli ad Te[um dicen- tes, vbi vis paremus tibi comedere Pa[cba? & Marci 14. 12. Et primo die a( ymorum , quando Pafcha smmolabant, di- cunt ei di]?ipwli; qnä Vi5 EAHWs , C7* párenmus tibi, vt man- in qua nece[feerat occid Paftba; quibus omnibus locis| die decima quinta primi menfis Pafcha, id eft agnus Paíchalis occidendusfuiffe dicitut ; cum Exodi 12.6. Leuit.23.5.dié decima quarta occidi- iuberetur; ni-| mirum, quia in vtriufque diei cófinio occidebatur, nunc die decima quarta ; nüc decima quinta occidi, dicitur, quo tépore víque in diem octanum fermé- tato pane vti non licebat Exodi 12.1.Letitici 25« 6. Hislocis, vt paullo ante apud Euangeliftas adnota-, €05, [quz diximus, apparet , cur idem Ioannes cap. 1. r. ldicat Chriftum ante diem feftum Pafchz; coenam il- 40 die : ]lb[]!l'lir'lnn dimus, Grecorum error manifeftiffimé refellitur. 'Matthæus enim , Marcus , & Lucas difertis verbis vt diximus, queftione explicabimus. Nunc ex ijs, lam peregiife, etiam fidemus eum non deIudzxo- rum, fed de Chrifti Pa(cha loqui, quod paullo poft difputabimus; perinde enim cft, ac fi dicat peregitfe die decima quarta ad vefperum, quotempore non nifi azymo pane vti licebat, vtex illis, que ante ad- iftam eft. [taque quodalij tres Euangelitz die deci- ma quinta; id eft prima die azymorum fa&tum fuiffe dicunt, id Ioannes ante dicm feftum Paíchz , id ett ipugnantia; fed vfitata Ícripturz confuetudine, qua agnus.nunc die decima quarta, nunc decima quinta occidi dicitur ; quiain vtriufque veluti iun&ura oc- cidebatur. Chriftum ergo in fine decimz quartz,| & initio decimz quintz diei agnum ediífe ex hac Matthzi, Marci, & Lucz , cum Ioanne collatione perfpicuum eft, tum etiam ex prioris queftionis ex- plicatione. Sienim hoc die menfis primi duodeci- ma, vt probatum eft, Chriftus dixerat, cüm dixerit poft biduum Paícha futurum, & haud dubie de fuo| Tertia quzftio multo cft difficilior, tres enim Apafsionis |chrift Pafcha ce Mebrarunt. funt magnorum auctorum de éa fententiz, que ma- gna contentione defenduntur. Prima eorum, qui comedilfe, & diem feftum Pafchaz celebraffe , cuius opinionis Alcuinum veterem, bonümque Theolo- ore multi non heretici módó , fed maximé ctiam L L Z * — 09 L ; |Catholici, doctique viri fequuti funt: potceft autem |his potiffimum argumentis confirmari. Primum. (ícribunt eam diem, qua Chriftus agnum comedit;|. primam azymorum diem fuifles quare non potuit| Chriftus contra legé fermentato vti pane; quomodo[ auté Ioannes eum diem appellet Parafceüem, & cur Iudci non eadem no&eagnum ederunt, in quarta;| duximue , Exodi, & Lcuitici teftimonijs manife-| die decima quatta factum fcribit, nulla vtique re-| etiam Pafcha loqueretur , fequitur eum die decima|. quinta füb finem decimz quartz Pafcha celebraffe. ] exiftimant Chriftam, & Iudeos codem die & agnü] eum D. Thomas au&torem facit, quem noftro tem-|. A e k & Lucas cap. 22. 7. fcribant primam diem azymo- rum fuiffe , cum difcipuli Chriftum interrogarenr, vbi vi paremus tibicomedere Pa[clm ? primo autem azy- morum die'& agnum occidi , atque edi ; & feftum Pafcha celebrari lex precipiebat ; virumque igitur Iudei, ficut & Chriftus eo die fecerunt. Secundum, quód difcipuli quafi omnium Iudegorum confuetu- dinem fequutico die Pafcha celebrantiü Chriftum interrogauerunt, vbi vis paremus tibi comedere Pafcha. Tertium, quód Marcus cap. 14. 12.. dicatfuiffe pri-| mam diem azymorum , qu4ndo Pafcha immolabant , & Lucas cap. 22. 7. imqua neceffe erat occids Pafcha, eodem ieitur die Iudei omnes immolauerüt. Quar- tüum , q:.?öd Chriftus iubeat infra verfu 18. & apud| |Marcum cap. 14. 14. difcipulos certo cuidam ho- mini diceré, vwbieff refetlio mea , vbs Pafcha cum difai- pulis meis mandacem ?. Vbi ita loquitur, quafi homo ille & lege; & confüetudine certó fciat ea no&teom- nes Iudeos debere Pafchalem effe agnum , ideóque non recufaturum eum locum illi domiíuz prepa- tare. Quintum, quód principes facerdotum, & fe- niores populidicant, non im dre fe[lo, ne forte tumultus | fieret im populo verfa $. & Marci 14. 2. Itaque cum hoc dicebant, aut dies erat feftus , autadeo propin- quus, vtanteillum Chriftum occidere non pof- |fent; inieruntautem hoc confilium, vt veríu 3. di- cemus , initio ferie quarte : ergo aut ipía quarta, aut faltem quinta feria , qua Chriftus agnum co- medit, dies feftus Iudgorum erat.. Eodem ergo die, quo Chriftus, & agnum ederunt, & Pafcha cele- brarunt. Sextum, quód Ioannes cap. 13. x. aperté| dicat Chriftum antefeflum diem Pafche, id cft, pridie Pafche agnüm comediffe, fequens igitur dies Pat- cha Iudeis erát : eodem ergo die; quo Chriftus, Paf- jchalem agnum comederunt, & Paíchaz feftum cele- braruhf; Septimum, quód Toannis cap.'13. 29. fcri- bat,. Quidam enim putabant , quia loculos babebat Indas, quod dixiffet ei Te(us , emeea, qua opus [nnt nobis ad diem feflum 5 erat ergo autidem, aut fequens dies Iudeo- rum feftas. Octauum, quód Matth. cap. 27. 15.. & Marcus cap. 1. 6. & Lucas cap. 23. 17. & Ioan.| cap. 18. 39. dicanteo die , quo Chriftus cracifixus eft, folutum fuitle à Prefide Barabbam , quia die fe-] - fto Pafchz folebatIudeis vin&um aliquem vnum, quem petiuiffent, dimittere. Ille igitur ipfe dies Pafcha Iudegorum erat. Nonum, quód non fitcre- dibile Chriftum alio tempore ; quàm Iudeos Paícha celebraffe, quódfi feciffet coram Prefide, quafire- ligionis reus accufatus effet; càm caufas vndique|. aduerfus illum. facerdotes criminationum quare- rent. Decimum, quód fi preter Iudeorum morem, ante folennem , & vfitatum diem Paícha celebrat- (ct , & illum ipfum hofpitem , apud quem coenauit, & omnes; qui fa&um nouiffent, grauiter offendif- fct, quemadmodii nunc fi quis fiue Epifcopus, fiue| priuatus homo diem Pafche ante, aut poft reliquum Chriflianum populum ageret; omnces offenderet. Vndecimum, finon eodem die Iudei, quo Chriftus;|. egerunt Pafcha, aut Chriftus diem preuenit, autIu- dzi procraftinarunt; neutrum]lex facere permitte- |bat, quemadmodum D. Thomas in commentarijs in cap. Ioannis 19. confirmauit. Duodecimum, fi |Chriftus alio die, quàm Iudei Pafcha celebraffet, && mortuus effet; veritas figurz minimé refpondiffet; non enim verus agnus eodem die, quo typicus occi- íus effet. : Hactenus hec fententia confirmari poteft. quód Mattheus hoc cap. v. 17. & Marcus c. 14. - CC i Se - " ""T $ . IOAN. MALDONAITSCOMMENT, DUTTERE | W |secunda aliorum cft, qui non eodem die , fed vno| A Iudeos poftridie,quàm Chritum, Pafchacelebraffe.| — däd'eba:emmr: IChriftá anteIudcos Pafcha egille putantjin quafen | — Secundumeft loan. 19. 14.. Erat autero para]ceue Pa[- M tvtchrjüo,f Itentia Origenes. tra&atu in Matthzum s. Chryfoft.| — eba bora quafi fexta; Loquitur autem Ioannes de tem- n'n'u:lsz m |& Theophyla&t, in cap. Ioanu. 1$. & Euthym. hoc| — ipore; quo Chriftus damnatus, & cruci affixus cft,] j "d loco, & Nicephor.libro 1. c. 2.8: funt, przterquàm büinquc. ipfum diem. Pafchz paraíceuem. appellat| fü v Iquod exiftiment Chrittum leglt;mun) diem praz-| jideft pridieante Pafcha; nondum igiturIudzi Paf-| oï:ä g ueniffes qua dere quarta poft quaeftione diflzre-| |cha gf:lcþrarant.' Refpondentnonnulli non cffe fen-| ? J'js m mus, Huicopinioni iamdiu Paulyufsz,gl.rgq;*güs do-| ]|fum fuifle parafceué Paíchz, id cft pridiePaíchz, fed ! | gibus &us, & diligens interpres magnum au&oritatisro-| |fuiffe paraíceué fabbathi, que inciderat in diem Pat- o li iburadhibuit. Poteftautem & hisargumentis com-| chz, quafi dicat, crat auté paraíceue diei Paícha: id ïï'l"mämm probari.. Primum,quód Ioannes CQJP. 18, . 18. dicat| P;ngnr ; primür, quoód nu(quamælcga'mus Paícha mhlimggnfusiä ludzos , cum Chriftum coram Prehide accufarent| — lparafceuem vllam habuitfe, nequeopusfueratcüm| — o p , i non aufos in pretorium introire, ne profs&ng do-| P parafceue nihil aliud effet , quàm dics feftum prz-| LO quow hï&v mus ingreffu córaminati Pafchacedere nonpolent| — cedens, quo ffto.non licebat, qua ad vi&tum perti- C nondum igitur ederant; atqui ederat Chriftus no&:| nebant, apparate ; inde vocataà Gracis: a tocdl ïirfæu*)?mï iar przcedente: non igitur codem dieTudzi, quo| — ab Hebrxis 1327 ideft preparatio, quodin co, qux| m a Chriftus , feJ poftridie agnum ederunt, Pafchäquc; in diem fequentem neceffaria cffene;, . prapararen- [ 4 tamjnarcrur., ! celcbrarunt.. Hocárgamentum efficax, & apertum| tut: dic autem.Paíchz non prohibebat lcx, fcdpo—- ; POT cft, multófque in hanc fenteutiam auctores meritó itgu;ggggedcþat,quä adatirarnaecn du nt;'p-fg— m traxit.. Refpondent recentiores quidam, quod &| — parare Exodiv.16; Dics prima erit fantda, at1» folemniss| J jndisvetusd Alcuinum iam olim refpondiffe apud D. Thomam| * dies feptima eadem feliuitate venerabiliss mibil opeu| — 1] licre, n lego, Pafcha eolocononagnum, fedazymos panes|- faetetio. tt ehs , exceptis i(5, qua. Ad vefrendurn pertinent,..] 00 gt hignificare. Crederé, f vllo exemplo;aur an&toritate , (C ;D;nggic,; quód nufquam legamus parafceuem , nifi o Y probaretur. Nuncautem nccaiïli Probgnt,& aïi?*: ex — fabbathi, vt Matthzia7. 61. & Lucg2i g4. Er| axg&imï |parte ex lege colligitut necefle non faiffe, vt quia-| — dieserat parafteuts, 7* fabbachum illncefeebar, & clarids] EU ii zymos panes ederent, mundi effent;namneclexde; |D..Marcus cap. 35« 4« * ewm im ferà effzt fatToom,| TOE care quicquam ftatuir, necid vllaIndzorumtradi-| — qusa.erar para[cene , quod eff aute [abbatbums 32 apo(z 6] x fitarist tione introdu&tum credendum eftomnibus Iudxis| G2v quafi explicans, quid fignificaret: parafccue,æ : — Jnagisco faturum intolerabile, càm tam multis, tamleui-|/ — |dixit elle apo$ 6626v ,. id eft , pridic fabbathi, Hzc LE 1077 bus, tam pafüm ,o.ccurfantibus ',rc.b!u.s ..(;Q-xgtam.igla,. d aniï;*,ycgg ego -,;Cïrc concedo 5;-[Cd iuüjd-n-on conce-| ^ . 1 n oatidtt rentur, vt vixíc diem ynum müdosferuare polfent3 — do, idem effe apud Ioannem parafceuem, Pafche;|. E fesgutát diesautem azymorum feptem elffent , quo temporc|. iacfi,dicat parafcenéfabbathi, qua dicseratPafche,] - 1? . qiseun j | quifquis fermentato vteretgr pane, mortisreus eraz| .. quz locutio non, minüs dura, & abfurda «ft, quàm| mondum caj " i feptem, inquit, diebus 44 yyma cemedetis., n die primomon| ^ fi, càm feftum D. Ioannis Baptifte pridic fefti cor-] - finemianene | "rit fermentum tn domubw vefiri , quicumqse comederit fer-A — tP.Oï-is Chrifti celebratur, deco dicaliquis loquens] luft edint f mentum , peribit anima ia de Ifrael 4 primo die ufque ad| — |vigiliam D. Ioannis appellaret , non. quóàd fefti] $ qiCkilumo feptimum Exodi 1. 1. quód f1contaminati,azymo|, D. Ioannis vigilia effec, fed quoód vigilia corporis] . f confliumm ' vefci non poterant, cüm tam frcquenter, tàmque| — |Chrifti, qu in feftum D. Ioannis incidiffet ; quis] B multis contaminarentur rebus ;.quot quafo homi-| : lenim ita loquentem non deriderec parafceuem igi-| N liil ncs quotidiectiam feflis dicbus damnandi faiffeno . gur PaíchezIoannes appellauit, ctiam fi Paícha pa- ] whetanl Alij refpondent Pafcha eoloco agnum fignificare,| irafceuem inftituto fao non haberct, quia; vt que-| : nontmar fed fcntum effe, vt manducarent Pafchaeadem no-|.— ftione quarta docebimus, eo anno Pafcha Iudzo-| : t &e antelucem , quianondam nox illa, qua agnum|. Trum infabbathum incurrerat, & quia fabbathum| um impedi occidi, edique oportebat preterierat Erat enim manc, p habet parafceuem , quod coanno idem erat Pafcha,| ü'lmqug * inquit Eusngeliftay ez* non smtroterunt in pratorium, vt . optimo confilio Ioanncs diem przcedentem,quo| tim ili Fud:; non centaminarentur, [ed vt m.mdua;,rmrm[ckg. Hiau-|. lChriilus mortuus cft, parafceuem Pafchz nomina-| Vs elb ov &ores eodem verbo , quo fententiam fuam probare] — |uit, vt vno verbole&or intelligeretdiem fequen-]| — ] - fïocon;ï?'m- : ftudznt, refutantur; verbo inquam, illo wane, pro-| .. item, & fabbathurm fuifle, quia parafcenem habebar, | du Am(aä [ | —— JBibcbat enim lex non folàm netotus agnus, fedj — |& Pafcha, quiaeam ipfam paraíceucm Pafchz vo- ii | ] j[tiam nequicquá cxillo,víque ad mane remaneret]/ |cauit, quod nemo vtiquc iutelligere potuiifet, f]- W?PUP; Exodii. 10. quomaodo ergo , fimane erat; totum| — abfoluté dixiffct fuiffe parafceuem. Peius etiam mi- | , RA | illi agnum & occidere poterant, & comedere Add«| — hi videntur refpondere , qui nullius au&oritate co-] , ul Vrl ; | quód non tam manecile poterat, vtclaraijam dies| . idicisadducti locum emendant, & genitiuum Pafeba] —— i OULLTT | non cífet; necenim fimile vero cft Indzos , quanta-| p nen legunt. lftudenim non eft Ícripturam inter- | ! Ttonef] | uis agitatos rabie, ad Prefidem ante lucem, &an-| . |pretari, fed delere. Tertium eft, qubdidem Ioan-| ! Ntlbx j ,. / tequàm dele&o furgeretreum adduxiffe,.necuiu:] | nes codem capite 19. 31.. dicat fuifle magnumdiem] . : | N r ' gratiam. ad condcmnandmn,Ch;in&gm' conciliarc]. illum fabbathi, quafinon :Nulgare,fedfan&tius, at-]- —— MEQOtL, ve oportebat, eumimportuno aduentu offenderent. || |que.celebrius , quàm cateris annis, co fuiffetan-] Mïxqml Cur. ergo Ioannes, dicet aliquis, quafi de indáftrig| nosían&ius autem efTe non potuit , nifi fi codem| .. gmlüm'»(ed; verbum illud; »sne, poíuit? vt figniügatec(equcn- . MiePafche fcftum celebratum ef ; hacenimratio-] |.— j Cilltus t item iam diem illucefcere coepiffe ; itaquenonrefta-| |ne veré magnum.fuit, quia & fabbathum, & Paf- ! Atl ts batdies vnus integer víque ad diem, quo Iudzi Paf.] - cha. Refpondentij, quibus fuperior fenteritia ma- | d"m)quæï; cha celebraturi erants itaque.fi tunc contaminatil: ïi.s;.þlacet,' non vocafle D. loannem fabbathum |- Pa'fChacekh fuiffent, non fatis habuiffent temporis,. vt fcfe| lillud magnum , quód codem dic Iudei Pafcha ccle- 0 0 Prffs mundarent. Oportebat enim vno faltem, die im-! brarent, fed quód vnaex dicbus azymorum cílet. [« Ms qul mundum manere. Itaque ftat irmumargumentum' Hi do&i licet viri non. animaduertunt hoc nihil! X Marene u —— RRRRRRRRRRRNUENNE - MO —— CUM ; Vib i "Bu l- i lt um lt klbom W d idm a R nl Jodin o u ^ Plepaga. ul ( n- "Rn v Mill,lüiä?vfäï.mn;d, 'Jäijï'/j N/m, a;m :'Mmmw. Vicetem, nif A 3 $, F fl as "r "W hhj,'x?um v W A TTPNNSAON ! ' *3 k& -?w !ä. g"v] T Wi d. [ M hY htnÓ! j AU BUA ! » ! deid | HlUd 20j [on:;c.» | dczen Db icvet a, Y d qun TU xilgolequ n quad &i ( f;l.' nm*gy X um LR a^t! ? lr m "'*1'!;* X a 1204 : a(l B l gnti j^M N .*,:Al'l J.hflhnï) l L ! ^0 a*? LU n ; Dalcte o e uf czfäemm fti aíonutt Q* yooum T i'azz*ataæ; i m t äm:gnumdicm edlandus d- , fofetat nl cod'em Itum neutro licebat aut corpora deponere , & fcpe- 4 - . . . s lrimi fanctitas mortuorum corporum prafentia có- llebrabant, & comprchehdiffc , & condemnalfe RTRT taoes o utac m 93 — TT ATABIICCM ALIET.EL CAPEXOEME ( $94 reddebat enim rationemscur Iudei Pilatum rogaue- riht,vt Chrifto, & latronibus crura frangerétur,quo citils animam exhalarent, & ante diem fabbathi dej cruce tollerentur , quia nimirum die fabbathi volli non póterant,& mancere fufpenfa minimé decebat; multóque minus eó quód magnum «erat; quam ad rem dies azymorum nihil afferebat impedimenti, & vltimo,liceret laborare Exodi. 12. 16. Itaque nihil fan&itatis, nihil magnitudinis fabbatho adhi- bebant. Seníus igitur eft fuiffe magnum dicin il- lum fabbathi, quia & fabbathü, & Pafcha erat,quo- lire; aut incrüce fixarclinquere, ne diei celebzr- taminaretur. Quattum eft hoc. capiteapud Mat- verfuü g. & Marci 14. z. dicebant autem , non in die feflo, ne forte tumultus. ficret im populo , quibus verbis, vt in elus verfus explicatione docebimus; nolucrunt dicere, qui in co concilio difceptabant, Chrifti cx- dem víque in poft Pafcha effe differendam ; quem- admodum ij au&ores interpretantur, qui Iudzos exiftimant eodem , quo Chriftum die egiffe Paícha; fed potiüs voluerunt, vt eius mors acceleraretur,an- tequàm dies Pafchz veniret, qui ipfis poft duos dies| futurus erat$hoc enim eorum inuidiz, & crudelitati magis confentancam eft. Sunt, qui dicant fenfum effe, conandum, vt ea ipfa no&e ante lucem Chri- ftus occideretur ; antequàm dies Paíchz illucefce- ret, qui $&cà Chrifto, & ab illis poftridie celebran- dus erat, Sed hi nimis mihi videntur properare; nondum enim Iudzi comprehendendi Chrifti ra- tionem inuenerant. Alij putant diem differre vo- luiffe, fcd inuenta proditoris Iudz opportunitate; qui Chriftum ofculo , & fine tumultu tradere pof- (ct, confilium mutauiffe, & ipfo die; quo Paícha ce- /Neque hi videntur confiderare , quid Iudzi dicant, ne forte tumulrus fieret m populo , quiquidem tuimultus non tam ex Chrifti apprehenfione , quàm ex morte excitati poterat ; itaque non poterat Iude proditio cum impedire:non ergo propcer inuentum, promp-| tümque proditorem fententiam mutauerunt; nec tam illi lude , quàm eorum Iudas opportunitate víus eft, qui càm intellexiffet eos de capiendo Chri- dus inuentis mercatoribus vendendi praceptoris occafionem amittere. Quintum eft Ioann. 1. 1. "fhte diem fe[lum Pafthe fciens le[us , quia venit hora eius; t trapfeat ex boc mundo ad patrem cium dilexi[fet fnos, qui erant in mundo in frnem dilexit eos , €7* cana fatia, vbi du- bium non eft Ioannem ante diem feflum Pa[cba non quemlibet Paícha precedentem diem , fed proxi- mum, & pridianum appellare; illud autem dübium elfe poteít, vtrüm de Paícha, quod Chriftus; an de Pafcha , quodIudzi celebraturi erant, id fit intclli- cendum ; fed malto eft probabilius , vt fupra indi- cauimus, Ioannem de Iudzorum Pafcha loqui,cum lagatde coena , quam Chri(tus egit; & lotione pe- dum , quz fafta funtinitio eius diei , quo Chriftus ad id, quod Ioannes probare voluit, facere potuiffc;: A |tione , fed de cius praparatione loquerentur, quam càm omnibus azymorum: diebus, excepto primo ,* B jeripotuerunt; quare nó potuit vere dicere ante diem C| fto confilia agitare noluithomo auarus ; & perfi-| Pafcha celebrauit; itaque non dixiffetloannes 4ntej diem foftum Pafcba , (ed die fcfto Pafchz , f1 de Chrifti| Pafcha loqueretur , ficut Matthaus infra verfu 174 & Marcus C. I4.12. dixerunt, prima autem die 472»,— pridie Pafcha fieri oportebat. Deinde , quia voluit Ioannes explicare , quibus rebus fingularem illum amorem erga difcipulos fuos , de quo dicit , &z fínem| dilexit eos , Chriftus oftenderit ; oftenditautem non efüagni Pafchalis , quod fingulis faciebat annis ; fed lotione pedum , & corporis , & fanguinis fui exhi- bitione, quod ante.non fecerat. Hzc autem duo, vtidem Ioannes exponit, peracta iam typicaagni Pafchalis caena facta funt; itaque non nifi multa iam |nocte , id eft , die Pafchzzaliquantulum prouecto fi- Jfefum Pafcha facta fuiffc. Nam quod quidam dicunt, |diem fefluim accipi pro die ; quem vocantartificiali ab ortufolis víque ad. occafum , qui dies nondum ad- uenerat;quia vfitatum effe non video, non libenter admitto. Reliquum igitur eft , vt Ioannes de Iudco-- rum Paícha loquatur , quod omnibus commüne ac| notum erat, & de quo folo poterat lector , quod di- cebatur,intelligere.Sextum eodem cap. v. 29 diíci- puli putauerunt , cum Chriftus Iudz dixit qued fats, | fac citius ignificare voluiffe , Vtemeret e4que ad die fe-| lum Pafiba neceffaria erant, quod magis cóuenit,fi nó- dum Pafcha illud , de quo Chriftus loquebatur , ad- uenerat;fedin proximo erat: illud auté ;quod Chri- |&us celebrauit, iam aduenerat ; iàm enim, cum hzc lixit;sgnum ederat.Septimum, fi eo die, quo.Chri- tus mortuus eft,Palcháque celebrauerat;Iudgorum| 1quoque Paícha fuiffet , nó licuiffet Iofepho homini| iufto,& ceteris,qui illi operam dederunr Chriftá de | cruce ponere;ac fepelire , cüm fanctz ille mulieres;| aead monumentum quidem ire, & Chrifti vngere| - voluerint proprer diem fabbathi Lucz 25. $6. Octa- | D |uum,iinus ctiam credibile eft principes facerdotü; | - & feniores populi, qui fe religionis conferuatores| profitebantur,eáque potiffimum de caufa Chriftum accufabant,quód religioné violare videretur, in ipía eius accufatione religionem violare voluitfe; quod profe&tó feciflent , f1ipío die fefto Pafcha: omnium| lan&iflimo, & celeberrimo capitalé aduerfus Chri- ftá caufam cgitfent, càm nullo fefto die caufam vll&,] vel leuiffimá agere liceret. Fecerüt illi quidetn non-| nulla die fabbati , quz parüm licere videbantur , fed|.- |multo minora, népe Pilatü adierüt, rogarántque;vt| E. fepulchrü cuftodiendü curaret , ne Chrifti di?cipuli ! furarétur;accefferüt etiá ipfi ad fepulchrü , & pofitis| cuftodibus, adhibitóque figillo munierunt, fed hec| omnia, vt dixi , leuiora erant,quàm die fefto Paícha] hominé,vel de media plebe, in iudicium rapere, ac-] - -|cufare; condemnare,cruci afügere. Denique fi nonl . |D'ed;tamé populü credibile eft eos timuifle, ne factil. lindignitate concitatus, quód hominé die Pafchz ad morté trahi videret, & eum hominé,quem maxima] . pars fgn&iflïm,ü prophetá effe putabat;ipíos occide-]. iret$hoc enim timore dixerátysos m die feflo,ne forte tu- | multis freret in populo. H1ác igitur opinioné probabili- oré iudico; quia etfi fortafle pauciora, multo tamen | Icerte fortiora habet arguméta , queque multo diffi-] cilitsquàm, que ad probádam alterá fententiam al-| lata funt;folui poffunt.Nam quod primo loce obie-]. &um eft Mattheum ver. r7.Marcii c. 14.12.Lucam c.| 22. 7. eum diem, quo Chriftus agnum edit;primum]. diem azymorum appellare ; primum autem azymo-|. rum diem fuitle Pafícha,non difficile foluitur; Euan-| geliftas non ex Iudeorum traditione, de qua qua- þ:'&æ.- mortun cum non de ipfa cena, id eft Pafchz celebra-! lione 4. dicemus ; fed ex lege loquutos effe;| CC 5 fecuh- P PUR TORIIN $95 IOAN. MALDONATI.COMMENT. . $96 fecundüm autem legem dies ilïe,guo Chrittus agnü Icomedit, verá Paícha erat. Atq; id forcaffe tacite fi- tauerunt, dixerántque primum azymorum dié fa- liffe , nonTudeos , fed Chriftum legitimo tempore Paícha celebraffe. Quód fi nobis contendere libe- ret,diceremus , cum diícipuli Chriftum interroga- runt, vbi vellet Paícha prepararent, non fuiffe pri- mum azymorum diem etiam ex lege,quia nemo du- bitare poteft , quinid difcipuli anteíolis occafüm die decimaquarta primi meníis interrogauetint; Fo& folis enim occafum nimis feró interrogauil- edendum Pafcha effet :dies autem decimaquarta nó crat prima dies azymorü,fed quia primaazymorum dies afpe&tabat,dixerüt prima «ut£ dieaT ymoris, quafi Chrfti)dixerunt , prima autem die AX ymorums ita cum nondum Iudeorum Pafcha efset;id eft prima ipforü azymorum dies;quia tamé proxima erat, dicere po- tuerunt,primam azymorum diem fuifse: non enim lemper Euangeliftz punctim tempus defignant,fed aliquando more hominum vuleari , qued certum eft, quemadmodum vnus Euancelifta-hora fexta, alius hora tertia Chriftum crucitixum fuifse dicit, idoceamus , f1 alia ratione argumentum folui non rius apparet:venit autem dies 4X ymorum, id eítappro- pinquauit,m qua neceffe erat. occidi Pa[cha , ey* mift Pe- trum , Cg" loannem dicens y euntes parate nobis Pafcha , vr manducemus. : It illidixerunt , vbiws paremus? N nde perfpicaum eft , prius Chriftum difcipulis indicaíse velle fe die fequenti Pafcha celebrare, quàm eum dilcipuli rogarent , vbi praparari vellet ; fed idalij Euangelifte pretermiferunt,Lucas expofuit.Ad ter- tium refpondeo Euangeliftas non de Iudeorum,fed de Chrifti;id eft legitimo Paícha loqui , & illo ipfo verbo,m.qua necc[(se erat occids Pa[cba , Lucam fortafse legitimo tamen tempore Pafcha celebrafse , quo ex non traditiones fequebantur , aut de. Chrifto $ OC cius diícipulis intelligendum eft , quaft dicat primá azymorum diem fuifse,qua veteres Iu dei Pafcha ce- lebrabant , aut qua Chriftus , & eius difcipuli eele- |braturi erant.Ad quartum refpondeo , quamuis Iu- datl eo anno, vt poftea dicemus, feftum Pafchg vno potuitfe,fi Chriftus eo diecelebraret : cüm Ómnes Deifolitum fequi. Faciliüs etiam foluitur quintuim; quód enim Iudzi dicuntson is die feffeyve fovte tumul- | gnifïcare voluerüt,cum tam dlhg&nt—ervtcmpus no- ent,cüm illo punc&o temporis non parandum , Íed dicát inftante prima azymorum die; ficut ergo,cum| [nondium effet prima azymorum dies , id eft Pafcha| quia inter tertiam, & fextam crucifixus eft. Quam-| quam non ideo hec dicimus , quód vera eíse exiíti-| [mémus; credimus enim Euangelittas hocloco de| Idieazymorü, & Pafcha Chrifti loquutos efse,fed vc| poffet;hac poffe. Secundum hoc modo folui poteft,| difcipulosiam à Chrifto monitos fuitfe , ipfumante| alios Iudzos eo die;quem lex przícribebat , Pafcha| celebrare decreuiffe.Iam enim illis dixerat;fctis quia| - Ipoff bidaum Pafcha fiet, quod ex Luca ca. 22.7.8.9. cla-] indicare voluifse Chriftum , etfiante alios Iudzxos,l lege necelse erat occidi. Quod autem ait Marcus;| - peem die 44 ymorum, m quo Pafcha immolabant ,nonde[| |Iudgis,qui tunc erant,fed'aut de an tiquis;qui legem;| die poüPofuerint:nemi.nþmtamen ignorare potuif.|. Íc ex legis precepto eo die, quo C hriftus egit, fuiffe| celebrandum;propterea hofpitem illum mirari no|. ícirent eum,non Pharifeorum traditiones ; fed leg&| A b C Ipridiefolitum fuiffe vin£&tum vnum abfoluere ,qué F |cum conftet ex Ioáne eo die, quo Chriftus mortuus - [eft, nondum Iudzos ediíse agnum; 1taque pr obabi-. fettum,cum ifta dicebát;nam vt veríu.;.docebimus, ! Jdi&ta funt:& veró fünt., qui putent fex ante Pafcha| |diebus di&a fuitfe:quare colligi inde non poteft Ia. |dzos eodem die,quo Chriftum,egitfe Pafgha ; nam| |vtrüque & Chrifti , & Iudzorum Pafchzappropin- [quabat;neutrum aduenerat. Sicut ergofi Iudzi eo- dem die,quo Chriftus,Pafcha celebraffent , hoc di- jeere potuerunrjita fi vno poft die celebrarunt ; tan.: tüm enim dicere volebant expediendam diligenter, i& citó rem eife,anthuäm dies feftus adueniret: qui fiue duobus,fiue tribus,fiue, vt alij volüt, fex diebus abeffet,propinquus tamen erar. Ad fextum refpon- dendum eft, cum Ioannes dicit j £nrediem feftam szäaæ, deludzoriü Pafcha.loqui, pridie cuius Chri- [ftus,cüm agnum comediffer, Paícháque füum cele- quitur,difci pulis exhibuifle,vt paullo fupra diximus. Septimumleue eft,& à nobis paullo ante ad probá- dam contrariam Íententiam ex codem teftimonio maius argumentum defümptum fuit. Octauum fic lolui potcft , Prefidem aut non ipfo die Paíchz ; fed AfeIudzi Poüulaiïent ; quod & nuncalicubi fit , & cunc fa&tum fuiffe vero fimile eftaut nó eo die, quo Chriftus crucifixus eft , Barabbam dimififfe , fed fe- |quenti;qui Pafcha Iudeis erat:dictü autem ab Euan- geliftis efse tunc eum Iudeis dimififse, quód tüc po- Iteftatem fecerit craftíino. eum die dimittendi, Ac [nonum refpondeo aut facerdotes,qui Chriftum ac- cufarant;ignorafse illum eanocte agnum.comedit- |dipotuifsequód omnes fcirent íecundum legem eo die,quo à Chrifto celebratum eft,Paícha celebran- dum fuifse.Ad vndecimum qucflione quarta refpó- debimus,nec Chriftum tempus anticipafse , neque| Iudzos diftulifse ; fed Chriftum fecundàm legem: Iudzosíecundüm traditiones fuas cgifse Pafcha. At- quc hac ratione poftremum argumentum difsolui- tur;cum enim fecundum legem Chriftus Paícha cc- eísefententias. Itaque reliqua vna eft,de qua nullü interpretem mentionem fecifse video. Rupertusin commentarijs in hunclocum exiftimat Iudeos par- tim eodem die,quo Chriftd;partim poftridie egiísc Paícha;eodem quidem die , quia eadem nocte , qua illeaagnum immolarunt,& comederunt ; poftridie, quianon illum , fed (equétem diem otio,vt feftum, celebrarunt;ne duos continenter dies quiefcere, ac| |cefsare cogerentur ;cim dies infequens fabbathum eíset.Hoc credibile quidem videtur efse , prefertim lius dicere potuifset diem quidem feftum eundem, ; ; : X atque Chriftum Iudzos celebraíse; agnum veró Pa- queftio,que etfi omnium difhcillima erat;explicata uetint, fi non codem die celebrarunt.Origenes tra- &atu 35.in Mat.Chryfoft.& T heophylac. in c.16.To. Ihac abillis duodecima, aut tertiadecima die menfis! [braffer;illa fingularis amoris argurenta , de quolo-] Ife;autnon aufos efseid crimen obiicete , cüm fcir&il. [Chriftum exlege Pafcha fuum celebraíse. Addeci.| D |mum iam reíponfüm eft proptereà neminem offen- lebrauerit;& eadem die mortuus fuerit ,-re&é veri-]. - tasfigurz refpondit. Diximus tresin hac quaftione|. íchalem poftridie comedifse , vt nonnulli etiam au-| ' &ores videntur exiftimare. Quarta nunc fupereft;Chrifisdr Isdes «m ET : d : legítimodie tamen copiosé tertia facilis eft.Querebatur vtrinam|/» Hs Chriftus,an Iudzi legitimo tépore Paícha celebra-!,5,,;,,. tus fievet in populo,non eftargumentü diem iam fuiffe Euthym.in comment.in hunc locum putát Chriftüi : vno s al v A i aQ D M s d a " ucnirC-H?*?*fl(kï djis t - KCuoitum qui — od J iil Qu t Cs yl. & m&m*x&j nonfrolm oput;nedu weclebrdse morum d etus Pzw'us-Burgc lm o i ddeosf m d NI tütquiw tos al fropereli tráditioné monijsprol ligen, & dam eifm Kä]fndado | to Chrid incidilfe,-jmqu VO er æwcröavf än Tetictlebe Wi iec almud IQPQ W at p m — N m a—Loo0 £—X— - 8 $97 CTH INIMM ATIBER ADAD. EVR b —— 0993 iecünadmï:ä; E - vno die tempus celebrandi Paícheàlege prefériptü] À —Afet,ctiamü folenne tempus ngchæ noh crit, tamen Á u I preuenifse,cuius rei Chryfoftom. & .TheOphyLaäb àme Pafcha fict,fübtilis argutia eft , & à nobisfupra t'lgn Potetüä rationem -feddunt,; vt mortem fuar in dx.erfr? feqmef- refutata,neque Grace eft ,liet, fed gf.we'ïaycift , autfit ïïq Paicha; naä | tem,qui .Pafcha-c'tat,re-feruatgt.. Fallor, nifi 1.&a-c.:a.dä prefenti Pxofrto pro futuro, ficut ügtnn dicit aaäääp,æ/f aichæappmpm | ratione,quam a:;fæmm,tefells'.uïtur-.?Nam.:ii Chm&us J*o7gq 'tradltur,vpro. tradet.ur, aut tradi o Portet , cuiuf- TRoltludaias die Pafchi mort V?lült,vt typici agni ng*,ramvervlus; ;moc'h exempla adnotauimus cap.17.11.24. 4 n ocá aenus impli':r.et", .cum co:ni?ccc ex l?,uarngelm:l.sx nocte : Et filiws qu:-w. )Loquitur de fC,Vt. [glf:t, per ter- ï'eomrum; " præ-ce'dente,rd.- eft eodem die ngturah fe;ühdum Iu-| |tiam Perfgnzïn?.C urautem filius hominis appelletur W lipen, dzos illum egifse Rafgha, fequ'xtu.r eum non praue- c.8.20.expofuimus. M us adtrirer K nifse tempus ;fgd dieà .lc'ge confhtu't;ok Pafcha-ccle-r - Tradetur ,vt cm.q/ïgamr.) ræä;ä*:ä*o'm tratdlyqr pro Vli dæäm brafse. Nec , vt füpra diximus ; credibilevllo modo| fradetur,au; tradi oportet,vt paullo ante docuimus, "m tebon eft Chriftum ante legitimd diem Pafche peregifse; 'Blà quo tradm?dus— fit, non dicit. Origenesautem , & AÁittdi M""i cum omnibusin rebus víque ad;fiïn.cm vite, ;Vt:rdcm: D.T;homas in commcntanjg mgxæueræmr,& à Patre TM Chryfoftomus docet;ad perfectü legem feruauerir,| jtradirum effe Rom. 8.32. Qui proprio f!'ïffa non peper- m & nunquam licuerit tempus lege conftitutum pre- cz:,/äd pro nobs ommibws trad;dztzflafms& à fe ipfo ad Ga- lnl uenire.Hanc.demqqe opinionem cum fu.l.s,.arggm.ï-, llat.2.20. Qwi dglgxf( me, G fmdzdzf þmt:z; [gm prome, & lol W:;m tis fatis queftione prima refutauimus. Alijexiftimát| — [ad Ephef;s.z.Chriflws dilexit nos , - tradidit femetip[um 40 ADte d o ; j :ï,,;ïg:ä fe;Iudeos verö-i-lïläqueaïFeln.diem .nonx?li»a cle Fguii—a Mexit Ecclcy'ianf,zyftmdidit femetip f pro ea,8cà xdiabol.q ii ( , träf*culifge , quam ne feih'celebranonc 1mP.efht1;eo Ioan.x;.z.& alu da Ma;th.xo.ap.& 16 .;5.16.& à quq;æ- d hs. (; die Chriftum occidere nó Pofsvent.squq OPIIHQAI? | 'Matth.zj.z..uïddw.æmnt eum, 7 tradiderant Pontio Po- " guft. & Hieronymi preclarisnominibus, vulgo có- C lato pra(idi,& Marci 15.1.Uineientes Ie(um duxerunt , 7 !f BRT , AUR qK i x"«þ ? AUR LMQ»NLQ*I ä*- ,&x M YaA SA U mïSQP&Q al (21f h u.-au'üi.hc ) ieu!f X anemab f li quidtiy "dmitend, u Chnflom ac gum comedi cerescam (diré bt Addt n deos maiorum füorá tradiriones fequutos efse.Pro-| ^ [affe;à quo tradendus effet, vt omnes qui tradituri uml bat Rupertus in commentarijs huidsloci,& pofteü| |eránt comprehenderet , :non enim de omnibus; us Paulus Burgenfis- copiofiffime , diligentiffiméque| — |edaut deíolis facerdotibus, Scribis , & fenioribus,| Vr quattos confirmat poft exilium Babylonicum conftitutum| — Jaut de illis fimul;& Iuda loqui arbitror ; fic enim fo-] ia gt inter Iudeos fuifse,vt quoticfcunque Pafchainferid| — |let,vt fupra cap.16.21.& cap.20. 19. Et verbo illo tra- gisepucha A P. encom du n,e,-r- d UR L gmaclaóg p -U'NG ^ P 3 , : P. : M : j d * . * 3 -M ". Kalendario ducto- calculo. comperiffe eo anno;,| [|introducta,vt c.27.35.explicabimus. Dicit tradendü f;; gt quo Chriftus mortuus eft, Paíchain feriam fextam| — Jeffe,vt crucifigatur, quiain eum finem à Iudzis Pi-| OL AW , " « nl ,w],.:;y.ozull iv) ; N : 3 - $s P NI a i . : h à u * *ï"-ïï;,;cam, ceptum erat,&Pafcha celebrauit,& mortuus eft.Iu-| / [illis enim précipué,vt paullo ante diximus,loquitur ouon ; ; : «auidttt t "s : d as ;:*ïä;;h;m quenti celebrarunt. Scio Rabbi Abraham incom- 3 Twne.) Quid hoc aduerbio fignificetur,non om-| ; gt mentarijs in cap.Lcuitici 23.fcriberein Mifne; &in|- nibus conuenit.Sunt qui putent fex dics ante Pafcha| mf T halmud reperiri aliquando Pafcha in feriam fecá-| F fignificari,quód eo tempore fcribat Icannes ca.12. u*fs ;oba : dam , quartam , & fextam , incurrere, (cdnefcioan| lro.ro. principes facerdotum conuenille, vt deocci-| 'cPun m proptereà neget,cum in fextam feriam 1ncu rrebat,| — dendo Chrifto deliberarent, quodfi ita eft ; aduer-| M a folitum in fibbathum transferri; autan tantümau-| |bium illud Q« twscnon. pracisé tempus illud , de] u* al &oritatis mereatur,vt eius gratiaabaliorum fenten-| |quo Euangelifta loquebatur , fed quod non long?| alieam pl cii difesdere deliüamus. MAT aberat,fignificabit;quaft dicerét , fub idem tempus.] ux fupgre "T Pafcha fiet.) Dies feftus Pafchz celebrabitur , aut| |Probabilius eft , quod vulgó credit Ecclefia, hoc (hd fj [gnopere laboriofa facere pofsent diebus feftis. Eam n l.mm/:g:'n'mdk L. | A v pue| E quicquam legere apud eos auétores memini. Id eci3| mendatur;haud fcio, quàm veré , necenim de eare| ^ D. Thom.in commentarijs in cap. 18. Ioannis doc&kc| quis vno anno,quódaut immundus , aut impeditus efset,legitimo die non pofset Paícha celebrare, mé&- fe fequenti die decimaquarta die menfis celebraret Num 9. 10.11.eam ergo probo fentétiam;quá multi non probant,neque Chriftum terhpus Paícheanti- cipalls) e;nequeTudzos diftulifse,& non eodem tamé ferretur,ne duo continenter dies fefti confequeré-| tur,quod populo graue erat; cim necfepelire mor-| tuos,necalia eiufmodi etiam pia opera , & non ma- traditioné multiiam produ&is Rabbinorum tefti- monijs probauerunt. Paulus veró Burgenfis homo diligens , & fide dignus affitmatfe cá Hebreo quo- dam eiufmodi rerum peritiffimo ex Hebreorum incidiffejitaque Chriftus ipfa fer àjfexta vt lege prz- dei veró,vt àmaioribus conftitutum fuerat , die Íe-- o refellit,quod & lex', & confuetudo preciperet , vt fi| die celebrafse,fed Chriftum legistPr«g'fcriPt,le ; Tu-p e fextam incideret in fequentem diem fabbati trans-| - agnus immolabitur;vtrumque enim Pafcha fignifi- cat.Quod autem Oricenes adnotat propterea dixif-| Íe Chriftum,Pafiba fiet, & nonPafcha erit,quód illud|. Pafcha,de quo loquebatur, víitatum non effet , fed| dpronobis ,& ag.Firi diligite vxores veflras,ficut, Chrifl us di- P j j4 . " Mtradiderunt Pilato,& Ioan.18. 35. Gens tua , 7 Psntifice: Jeradiderant temibi, & à Pilato militibus , vt crucitige- llato traditus eft;clamantibus,Crweifiee erucifige es : de [retur.Matth.27.26. Tanc drmifit illis Bavabbam , J4un dantem Fagellamm tradidit eis,vt erucifigeretur. Diuerío [:'amenanimo à diuerfis traditum:afe , & à Patre , vt |homines redimeret , à diabolo , vt. redemptionem impediret ; & traditores ad . peccatum incitaret; 1 Iuda auatitia , àludzis inuidia; à Pilato timore; |lud non placet, quodijdem ductores docent , pro- detur,videtur culpam , & reprchenfïonem indicare, ne fortetumultus fieret in Pbpulo. Chriftus. .. Concilium. biduo. ante Pafcha , id eft , eodem nenon fatisamicus Cafaris videretur.Hzc placent,| otereà Chriftum infinité loquutum effe,nec expref-| qua inluda, & facerdotibus maxima fuit. Poterit] aliquisdubitare , quorfum hoc Chriftus difcipulis| - |dixerit. Videtur fuam diuinitatem probare voluiffe;| indicat enim fe futura fcire,cü m illi ipfi;qui traditu- rierant, necdum fcirent,quo tempore occifuri eum| . effent, & adhuc inter fe altercarentur ,nez s die feflo,| | Vt ernafigatur.) Poena tunc vfitata, &à Romanis| tempore , quo Chriftus diícipulis dicebat;fezss , quia pofl-bidumm Pafcha fiet,coactum fuiffe: videtur enim ;Euangeliüa—gum dixit (j« tune, punctum tempo- ünanpecn; Uïngularc , & antetempus anticipatum , quafl dice-]. C C 4 TET Y ris indicare voluifse , vt fignificaret eodem tem- pote - — E o: p » | - $99 IOAN. MALDONATI COMMEN T. "'eBbO i m* |pore;quo facerdores dicebant,non oportere Chri-| A |fex anpi Mline dixit ei, vos uefettis quicquam,nequecogua-| —— | — t mähï ítum in die fefto occidere,Chriftum dixifse oporte-| — ris,quia expedit,vt vnus moriatur hono propopnle , «7* non v frio 2 c' : |re,vtin die fefto occideretur, vtappareretplus di-| — jraté gens pereat. Quanquam hoc confilium diuerfüm L Chïïfwmfï' uinum decretum , & Chrifti predictionem , quàm| — ab hoc,quod Matth. narrat , fuiffeaibitror: nam| - aC l Iuleorum.coníilia valuifse. . [51 -.| filludfexdiebusantePáfchahabitum e£t; vtex int| —— | conffnfum : | Cengregati funt. principes. [acerdotum.) Eodem loco| |tio1z..cap. intelligitur, hocautem duobustanthm,| — — S;Wsr7,Lucff,&£f ; [Matthaus indicat, & vnumfacerdotem principem| — |vt diximus, ante Pafcha diebus. -Defcripferat iam| . duf ii ; ; |fuiffe,& multos,qued cap. 2. 4. explicauimus. G re- ;'güm:fapiens hocimpiorum confilium Sap.2. 12.13.| WC*'TW;Lc um p : cé additur,quod Latiné non legiturza oi ypapquetlés, — |rq. Cireumueniamus ergo imfinna , quonia inntilis efe nt- | jin W ao |& Scribz, quosverifimile eft Chriftum cum prin-| |bz,ez- contrarius efl operibus noflrss , q improperat nobis . f |cipibus facerdotum , & fenioribus populicconiun-| ! péccata legis , «7^ diffamat in ts petcata difeplinezofta) — ] nf o : xiFse : quemadmodum de eadem re loquens Marci| B. Promittit (e fcientiam Dei babere,co* filium De fé nominat,| " PAPTU: 14..& Luce 22.2.coniunxit; & füpra ca.2.4. Hienim| | fatius : eff. nabis in. tradnélienem cagi;aiianum - gofira- r ld '*.Pï;gzifcus,hï Iudzorum concilium conficiebant,principesfacer-] g, .. 00 0000 ob crmedieiut T ass dotum , id eft capita familiarum facerdotalium cum|. | - $. Dicebant antem mon. in die feffe )Dubimum vtrum] — [ lï um on |fummo facerdote;qui fimpliciter Princeps Íacerdo- l'ignificare voluitanté ; an pott diem fecftum occi-] 2 dim m tum vocabatur; Scribz,qui legifperitierants fenio-| |dendum effe.Qui putant eodem die,quo Chriftum, | | | gotempe |res populi,quaíi tres Reipublice ftatus,vt c.2.4.pro-| [Iudzos Pafcha.celebraffe, fenfüm eife exiftimant| | ( K&CWW l bauimus. .. . jdwnc r idscasaceA] - Daangir fefloid eft,differatur víquein poft diem fe-] st Qf:d aW — T atrium.) eic rloavAGo in. aulam , ad verbum. jtum;fed poftea nactos Iudeos Iude ad perditionem| I9 W gïxm* .. [Itaque funt;qui interpretentur in palatiam Prin- parati occafionem confilium mutauiffe , quod ver-| E U 'Omg cipis facerdotum , quód probabileeífe non videa-| . |iü 2. refutauimus.. .Qui poftiridie quàm Chtiftum| 4 Kïw-f; | tur clandeftina confilia de homine fan&iffimo oc- C'ITudzos Pafcha celebraífe dicunt , meliüs explicare| : ;ilc - - cidendoin atrio;id eftin ipío domusingreffu, & in| — poffunt nen ie d:e feflojid eftante diem feftum occida.. /«(W;C"ff loco aperto , ac iudiciali habita fuiffe , & fcrb it| — |tur,vt fupra próbauimus. Diem autem feftum qui-[ /;WP ODEW Athenzus lib. $. 74v 4vAsv Grzcis regum palatiaifi-] — |[dam omnes Fepæm azymorum dies intellieunt;quial agcm. B. gnificare, ficut aula Latinis idem eft , quod regia; &| |amnesfefti fuo quidem modo dicebantur. Alij, vt| | äï&u aulici,qui regiam frequentant.Nofterinterpresfere] — lmihi videtur , probabiliüs folum diem Pafchz fi- [ ii lemperatrium conugertit, vchocloco , &infraverf] |mul;& fab bathi;quibus diebus neminem accufàre, æPä«"ï. 59.& 69.& Marci14.54.66.8: Lucz 15,21.622.55. &| |condemnare, crucifigere licebat , ideóque merito| gr;ïlf Ioann.18.15, & Apocalyp. r. . Multo meliüs , meo| — |timeri potetat;ne populus aüdaci,& nefario [celere] -- W/dj quidem iudicio,quàm ft palatium conuerüffe:natn| — lincitatus tumultum mouer et,que ratio alijs azymo-| 4 L ïu: ex verfu ;8. manifeftum e&;locum illum , dequo| . |rumdiebuslocumnonhabebat. ^ . - | | 4 casc&:hn,ng Euangelifta loquitur , quémquevocat duA& , non| P | .e forte tunultws fieret, ) RAa fiat:verba enimj i g hf"fä' totam fuiífle domum , aut magnamaliquam domus| |funt Iudzorum'; non Euangeliftz. Quzri autem|.- | [hc*ps.)ïmkï jaulam;fed locum apertum in ipfoaditu domus,qué| |poteft, cur timuerint , ne tumultus in opulo] : NU Latini cortem appellát, indéque Galli Cowrr;Itali, &| — Jexcitaretur. Illud. falua pierate credi poreít nullo| i . x t Hifpani Certe. Ait enim eo loco Matthaus,Zerrw a&-| — |cosbonoanimo id timuiffe , ne quis fortaffe de pe- i d tem [equebatur emm 4 louge v[gnetn atriam prinzipis f4r-|. |puloinfeditione periret,ne religio impediretur,fed| | P Mc»ïï?»*ï dotwm , c ingre[m "mtro þdeb.su' cum ;mim]lrzlr , etwideret| — Ine (ibi-crip eretur concurrente ad diem feftum infi- ! n me frmem:clariüs etiam ver. 69. Petrus vere (Ezleb*at forss im.- [nitavndique hominum mulutudine , vt Hierony- wg;:,'ï;honi?f&'üfcz Atrio:atrium igitur erat foris, & Marci14. 68.ev exft| — |mus , Beda; & Euthymius exiftimant. Vero fimile| ; 1f«:gdï/e- mu(lus A foras Ante AUIRID,CT- ga!!ns awt'mit,& Cap.l 1$:36. Milites| enim eratin ta-m'a;mult'iwdinöfüïuf OS pïur €5aqlli 1.11; : [ /;Wþpfomäng d Autem duxerunt qam im atrium pretori,id. efteduxerunt| , Chriftum credidiffent,eümque ex facerdotum ma-| | . gutrtg ab interiori domo , vbi Przfes erat , in exteriorem| ^Inibus eripere coparentur.Credo ego ipfosfibimet| - 1. :Chnümaä cortem , vbi milites, & omnis populus promifcué| [rimuiffe;ne concitatus populus in fe irrueret, atque| E ] Rrelsdn ( folebat effe , vt purpuraindutoilluderént. Exloco| |interimeret , quód , quemadmodum ait Chryfo-| | / Oram ctiam. Apocalypíar.2.apparet dv cortem domus| — |ftomus,& Theophylactus , laturuseffe non videre-] m lo ol fuiffe. n Jicditiati h tur,vt die Pafchz,quo qui digni morte erant, abíol-| , : demloqui: | Quidicebatur Catphas.) Homo erat auariffimus , & uebantur,Chriftus innocentiffimus ad mortemtra- - eftyo perditus, qui qua ratione ad fümmum peruenerit| |heretur.Hoc enim metu fepe iam aliàs manus ab eo| : äl Mathna lacerdotium libro18.Antiquitatum cap.j. & 6.Iofe-| jabftinuerent Marciu.i8.& cap.12.12.& Lucsg 20.19. Wt:a,tq phus tradit. doiddvhtcoMenOEeum ol MX UT T j : i : E P]Cæmf)ïï ; 4.Et concilium fecerunt.) xgicuviGeAsUcay(9. vnanimi| |../6. Cuen antem Vefus effat i Bethasis. ) Vbi Betha- E incap.7,L1 confeníu confilium ceperunt. cos o [gp [niafitaefset , & quantum à Hierofolyma diftaret; Bue r Vt lefum dolo tenerent,) Clàm & fraudulenter ,non| |fupradocuimus.Incurrit autem in hunc locum vul- I g ö& aperta vi,quia timebant populum,vt Lucasca. 22. 2.| [earis quaflio , & noftro præfertim tempore magnis | EU exprefft. . BI UEL n wb l ?criptis voluminibus agitata , vnáne , an plures mu- XPW&; . Etecaderent, ) Huc omniacorum confilia tende-| |lieresfuerint ; quz viuentem adhuc Chriftum vn- f mh]ï,,jgüh bant;fzpe enim ante occidere tentauerant; quoau-| |xifsereperiuntur,vt hoc loco,& apud Marcum cap.] ; L""'P*" trem modo id deli.berauerint,Ioannes*cap'.n.47. 8.9.| [14.5.& apud Lucam ca. 7. 58.& apud Ioannem c.12.. : 3 tcfcamm jo. coPiofïüs nartauit , Collegernnt ergo Pontifites, ez| — |Meli? in partes diftributa quaftio explicabitur.'l?ræ | ! 3 Chri[luïä Pharifai concilum, €7* dicebant,quid facimms? quia bic bs- igitur in vna quzftione funt. Prima , an Simon ille;! 2 NU mo multa frgna facit , Jf dimittimus . eum fíc , omues credent aPud qué Chriftus apud Lucá prandifse,aut caenaf-i k d,mi j eune, C7* veuent Romami, C9* tollent locum noffrum , e»| — |(e dicitur,idem fueritatque hic,quem Matthzus,&| Sr:'n?; u 'entemsyunus autem ex ipfis Caqphas momanecfim e[fet Ponti- « ] Marcus Simonem Leprofum vocant ; Ioannes non m,gm 4 o " | | nominat 'XM ; ;?ïäïäïqdr h 6 19' MRtfre l N " D.x:cnammu | )l JJ Wjïr n "- ! !" É g, ello av N W*:mm: ip" V" ï.n [ *'PKJ At le:n X:Q. 'd A a *;P*fïmon-.m il : Í., aolv "" l 4 ln lemmy üs emire " " L " ^ ','""* -'Jnn ', IN .».."XQ'JII n Y ocwm "^ WOH ul » .....n.;*.'.f'.';,i?uilj " w á á H *üNawrte u wl dul A—'g!'i!' dem D ! Mi LAl il hi Xlx' Tnan "ra h.ub.g 2&LUML)$ :Eoga-fmmm aero feehere. - 1 zzymo- l. O&m auem : ^ us d pgza/o 617 " ;orfmäa al lial ! 4. 1' 5 ahmint T ,v Heton » p gt i o fenot mifre- »qu, i [mortemt m2 o 17 —— " Mu ER lceleberrz- ! n f «N H M : Ms Chriftum , quod mihi ne difputabile quidem vidc- tur elle,càm manifeftiffimum fit Mattheum faltem, . E IN . MATT GGb - -.';" i g. ERa P. 9. . fuit, an idem fuerit fi&umsid eft,fernelne, ani fpius Chriftum ynxerit. Quodad 5imonem attinet, apud quem Chriftus ceenabet, D. Auguftinus libro 2; de $imomes 4n duo fue- deint Chrifi bojþites. |De "Und, Mag Ale- pá qu,eïf»'o É | j7. Lucz;& Euthym. hoc loco putant duos fuifle 51- |Pharifeus ; hic leprofus cognominetur. Poffumus hic aliam adijcere rationem , credibile non efle 5i-1 |quo tempore omnis Pharifzorum fedtainfenfiffima monesalteram Pharieum apud Lucam , alterum| Leprofum apud Mattheum,quem Marcus, & Ioan- nes non nominauerinr. Eorum rationes funt , quód niz , id eft prope Hierofolymam ; deinde quodille imonem hunc de quo wattheus loquitur,fuiffe Pha- rifeum,cüm hocinftante Chrifti paffioneacciderit, Chrifto erat;tantàm abeft,vt Pharileus conuiuio ed monem fuiffc credüt , quod ego paullo probabilus idem. Deinde, quód, vt poftea pro greffa fit ; eft vero (imile fuifIe $1moni , eiüfque do- mui familiarem,cámque Bethaniz habitaret,fequi- tur eundem fuiffe Simonem; nam.quod fcribit Lu- cas;cm,quo loco acciderit;non exponat , & hofpi-| theus, qui id in Bethania factum dicit, ibidem etiam| accidi(?ä credédum eft.Preterea probabile eft Simo-| & conuiuio Chriftum excepit, ita ab eo edoctuml fuiffe , vc illi go&ea familiaris fuerit,fepéque poftea; Bethariia iter habentem , aut hofpitio;aut conuiuio| honorauerit. De fecunda queftione contentiofiàs à]. vel triblici v v]tis difceptatur. Origenes tractatu in Matth. 36:| probabile eife arbitratur quartuor diuerfas apud| quattuor Euangeliftas fuiffe mulieres, qua vnxerunt & Marcum,quafi eius abbreuiatorem, idem eodem loco,codem tempore fa&tum narrare: itaque de ea- E — hec, de qua Matth. & Marcus , non peccatrix, fed| - n E UPE a x Paane a TOR peecapias prophetica potius fuitfe fignificetur. Qwid , inquit , moleffeflis huic mulieri ? mittens enim bac vnguentum hoc . in cap.7.Luce, & Euthymius hocloco. Quorum.nó- fant , quódilla de qua Lucas , peccatrix appelletury) i cerpus meum. ad fepeliendum me fecit, vex. 10. 12. Pxe- videatur;hoc autem, quod narrat Mattheus, Betha-| : exceperit, Chryfoftoniusveró homilia in Mactheü] 81.& Ambrofius libro 6in cap,7. Luce eundem $i-| elTe arbitror. Primüm, quod vterq; eodem nomine| ^ Simon appelletur, quod.etfi pluribus commune| chfe poterat , tamen aliquid eft ,,arägm;gu 1io men| abimus ,eadem| fucrit mulier,quz & apud Lucam,& apud Mattheü|- Chrifum vnxiffe dicitur ,que cüm tam liberà, tam| fzpcin domum Simonisad yngédum Chriftum in-| tem Chriíti Simonem vocet, quéadmodum & Mat-/ nem illü, de quo fcribit Lucas, cum primàm domo;| - dem loqui muliere; quare vt plures fuerint, non nifi| tres effe potuerunt,vna, de qua Lucasaaltera; de quaj . |Mattheus fimul , & Marcus;tertia, de qua Ioannes| fcribit :atque hancipam opinionem Origenes am-| pledituritémque Theophyla&usin commentarijs| nulle etiam non omnino improbabiles coniectuze| terca illaapud Lucam longoante paffionem tépore|. Chriftum vnxit , vt ex his, que eo locoà Luca nar-| rantur , intelligitur: hec , de qua Mattheus, & Mar-| cus , duobus tantüm ante mortem Chzifti diebus.]. Scitis qmia pofl bidus Pafcha 5et ver.2.Illa altera, de.qua]. |nominat, Secunda, an eadeja apud 4. Euangelillas À |putanr, fed qua fuetint, inter fe dilentianc Hicro:| ffuerit mulier, quz ynxerit Chriftd. T erzia, f eadem x p L GE EHUSO loannces ; fex diebusanteIoan. 12. 1, Alij duas fuiffe| ctiam pedes vnxit, qui vngi nó folent. Quód autcm iMagdalena ynam illam fuiffe putant ; de qua (cribit ]Ioannesiillam Lucz ab hacfuiffe.diuetíam. Ità pro- jbant.quod ill |quód illa pedes tantüm; hec pedes; & caput vnxcrit, |Marcüs 4.& [oaunes fcributiteandem , & vnatn effe iita docent;quód eodem tempore;eodem loco vrxe- |aun.u.r.mulierem,de qua Lucas;Matrhzus,& Mar- . Icusícribunt;candem;Eam vero, de qua Ioannes, di- cet,cüm dicat Martham ad menfam miniflraffe cap. g5.1n Euangelia,vt quidem videtur,Beda hocloco,& jmultis loqueretur, intelligere potuílfet. Omnia au- dputvnxerit ; aut nihil , autidem probat; non fcmel jcandem mulierem , fed bis vnxiffe. Adde quód etfi . jLucas non expreffit, credibilecftillam etiam Luce . jmulierem Chritti caput vnxiffe;jcüm enim,vt poftcal jexigui fore iudicij,vt intellieeret pedes vnxitfe,non nym. hoclocos & Bernardus in fcermone de Marial Lucas;al,tc'rämï eandetn.de qua Mattlizus; Marcus;& alongéante Pafclia ; & mortem Chri-] (fti ; hzcimminente morte vnxerit Chriftum: dei: 'v,tpQ[ï,qa,.cxk)licabimus.uan'c.verö,dc qua Mattheüs,| . rit Chriftü. Chryfoft.veró homilia £r. in Matthzeurm & 61.1n Ioann.Lcontius, & Thcophyla&. in cap.I8- uerfam fuifle putant hoc; opinor, argumento, quód| & Lucas, & Matthzus, & MarcusapudSimoné vn- xiffe dicait; quem, vt diximus; eundem fuiffe. putat Chryfoft.Loannes veró nonapudSimonem,fed po- tiüs iu domo Lazari ; aut fororum cius vnxiíleindi-l . 2. Alij'vnam tantüm , de qua quattuor Euangc- lite meminerunt , fuiffe dicunt; vt Auguftin.librc 1.de confenín Euangeliftarum c.69. 6 regor.homili:: in cap.7.Luceésquod ego multo arbitror eílc proba- bilius.Primüm;,quod tacitus Ecclefiz fenfus in hanc partem inclinet.Dcinde,quód Ioannes CAp.1I.2. VO- lens defcribere Mariam fororem Lazari, & Marthz, Marta autem,nquit,erat, qua vnxit Domimum Utguente, Qg exterfit capillu fuis pedes eius : qua :defcri ptione mi- nimé víus fuiffetfi plures fuiffent inulieres,quz pe- des Domini vnxiffent ; necenim le&or, de qua ex tem argumenta,etfi multa funt; quibus plurcs fuiffe probatur, minüs; quàm hoc vnum , habent ponde- ris;nam quódilla de qua Lucasloquitu r,longo ante tempote Chrifti pedes vnxerit;non có valet, vt pro- betur diueríam fuiffe mulierem , fed fa&um diuer. fum:quod ron folüm concedimus, fed paullo etiam poft probaturi fumus ; qubódauté illa pedes, hec ca- docebimus;confuetudo rcgionis fueritin conui uijs| non pedes,fed caput vngere,credendum nó eft piam mulierem pratermiffo capite,vnde Incipicndü erat, folos vnxiffe pedes.Et quideni apudIoannem fimile| legimus exéplum. Nam cüm ex Matthzo, & Marcol conftet eandem mulierem fecundó inftante Chrifti paffione eius caput vnxiffe, Ioannes non nifi pcdes| vnxiffe dicit; nimirum, quianeminem putabat tam| caput;jnominarunt ergo Lucas, & Ioanneseam par-| tem corporis, quz vngi non folebat,vt ex ea catera;| qua vngifolebant, vné&a étiam fuiífe intelligeren-] tur,& vt fingularis charitatis , & ftudi jerga Chriftá| factum declatarent, ideo.codem pertinet, quod di-| cunt cagillis fnis Chrifti pedes terfiffe; id enim fin-] igulare erat ,& infolitü fieri ; hoc eft,quodapud Lu-] cam Chriftus Simoni-obijciticap.7.44. A6. Intratuim| demum tuam ,oleo caput menm mon vnzafli , bec autem wn-] Quentovptitpede: meos, quafi. dicat, tu mihi caput non| vnxifti; quod vigifolet, hec non folüm caput, fed — - E NRDSPS h p^s À Magdale- n4 bífne,. an fepins Chriflum . |vtrecte D. Auguft.& Beda refpondent.Ceterafi qug] Yuntargumenta, in tertiz queftionis explicatione 603 IOAN. MALDONATI COMMENT. 604 quaalijloquuntur Euangeliftz , non peccatrix , fed (an&a fui(le videatur,non eft arzumentum fuiffe di- uerfam,fed diuerío tempore diuerfis faiffe moribus, diffoluentur. Querebatur ante;an idé fuerit fa&um. Qui plures dicuntfuiffe mulieres , plura quoque fa- &a fuifle dicant , neceífe eft: qui vnam,vnum fuiffe] dicant,neceffe non eft ; fed plerique tamen dicunt.| illaapud Lucam peccatrix app elletur ; hzc vero , de| A | dine temporis exponebat, volebátque eius mulicris in Chriftam fingularem charitatem explicate;prop-| terea omiffa capitis vn&ione, que vulgaris erat; pe- idessquod erat rarum , vnxiffe dixit. Marthaus vero, |& Marcus nó idagebant, vt mulicris fingularé affe- jctum commendarent ; fed vt Yudz declararentaua-| - ritiam,quz cum ad vendendum Chriftü impuliffetj| TY A d ; : : vtrum mulier caput,an pedes vnxiffet,ideo, quod |de qua venditione , totóque paffionis ordine dicere| . . agerediebantur,quam ad rem nihil attinebat dicere,| M1; 1 ,ai ï1'cmam.p. ,-l | iamuüefotzfm ha d qri; o "Inxermd. : yii! Alij vnam fuife,qua ter vnxeriG; primümapud Lu-| [fieri folebat;id tátàm dixerunt, vnxiífe caput. Iilud ;crïu(g mmtotlon |cam long? ante ïafflonem: Íccundb apud Ioann. fex| B |verb,quod ad zem maxim? pertinebat, diligétiflime geftt t diebusante Pafcha;tertioapud Mattheum;& Marcá| — Jexpofuerunt, vnguen Lajiibasni il ireci] ; hu ïüwgumfï duobus tantiüm ante paílionem diebus. Alij vnam| — Jenim Iude auaritiam, & cupiditatem accédit, quam| Xfmg'ïïmaï'*'ïf fuiffe, qux bis vnxerit ; primüm apud Lucamlonge| [illi volebant explicare. Summa igitur eft , eun- -,pcüammgïïf-i ante,fecundo apud Mattheum,Marcum,&loannem| — |dem fuitfe Simonem, apud quem Chriftus bis con-]- flban d imminente Chrifti paflionc;jita fentit Ambrofiusin| — |uiuio exceptus eft; quem multi creduntà Chritto Xfïcicm,afff cap.7.Lucz;,& Auguftin.lib.z.de confenfü Euange-| — [interalios leprofos à Jepra fuitfe purgatum, Theo- u liftar. cap. 69. & Bedahocloco , quamegofenten- |phylactus veró fcribit nonnullos exiftimare illum T. tiam omnium probabiliffimam effearbitror. Vnam| — [fuitfe eundem , apud quern Chriftus vltimam cum| hx fuiffe mulierem fuperiore queftione probatum eft,| — |difcipulis coenam egit , fed hoc fecundum ver. :8 / " bis vnxilfe probandum nunc eft; quodijídem ferme| — |tefutabimus; vnam item fuiffe muliezem , cám que jqundoloq rationibus probari poteft, quibus alij diuerfas fuiffe C ILazari, & Marthz fororem, quz Maria Magdalena aue mulieres probare folent,quód tuncpeccatrixfuerit; — dicebatur, vt ex Ioanne cap. 1. 2. colligitur, & de N C?-Ql-w-ï-&'* nunc fan&a;tunc longé ante paffionem, nücinftite, |qua Cï:ri&us Ícptem eiecerat demonia Marci 16.9. | exeatlo paffione. Adducuntalij, quód tunc pedestatüm, nücj - | jv demo Simonis Leprofi. ) Re&e Hi éronym. & v i |caput, quafi tunc peccatrix indigna effet, que Chri», |Beda monuerunt éredendum non effe tunc Simo- f fti caputattingeret, quod Auguftin. & Bedaíolent |nem fuiffe leprofum; nec enim Chriftus ad eum pumm diceresfed hoc paullo ante rcfatauimus:probandum| — |diuertiffet , certé in ciuitate ille non habitaffet, cüm li etiam eft non fepiüs,quam bis Chriftum vnxiffe, vt |leprofi à ceterorum hominum confortio remo-| Lt cxiftimare diximus quoídam. Idautem ficoftendi-| — juerentur: fed aliquando lepram habuiffe , ex qua| jl tur:fi ter vnxiffetaliud effet fadtum,quod Mattheus,| — |etiam iam curata leprofi nomen rctinuiffet. Dixi- d & Marcus;aliud,quod Ioánes narrat:znam Matthaü,| |. us modo quorundam effe fententiam illum priu licboin & Marcum idem narrare factum perfpicuum eft.-At D à Chrifto curatum fuitfe » quod co efï'probabiliusï vtcr;dï "ouc Ioannes nó diuerfum , fed idem fa&um narrat;quod| — |quo plus ille caritatis erga Chriftum oftendit, quafi uedi;rl;;';" cx multis circunftantijs apparet excodemlocoBe-| jaccepti beneficij memor. Illud autem mihi non vi- fgicum L;;ä; m thania,cx eodem vnguenti genere nardo piftica pre-|. ^ (detur effe neceffarium eum aliquando fuiffe lepro- m'w!; T cioía , ex cadem Iudx murmuratione, exeadem de-| — ffum : poterat enim etiam fi leprofus non effet, au | m Yenfione Chrifti; quis enim credat,fiquattuortan-| |propterlepre fimilitudinem, aut propter aliquem menïk ao tüm diebus anté eundem murmuratorem Chriftus| — |ex maioribus fuis, qui lepram habuiffet, leprofus | W&ä teprehédilfer, tam cito in fa&o omnino fimili, fita-| — cognominari, ficut videmus quofdam Rufos, quof- ; : 2/;?? ^l men non eodem,iterum fuiffe murmuratutum?puo| —dam Barbatos, quofdam Toníos appellari, cum nec ljm,ïlj;c ! tantüm fantqua huicfententie non bene videntur| — jilli tufi;nec illi barbati;nec illi onfi fint. Quari pe- þlmväifi?.!/ä:;tg | - |conuenire;alterum quódIoannesfcribatidantefex| — |teft, cur neque Matthzus, & Marcus Phari(eum, I J | // M*Mff'a*»ïSng ^ — |dics Pafcheaccidiffe, wattheus,& Marcus biduo ante| E [neque Lucas leprofum appellauerit, idfortaffenul-| — — a " Agum ! Paícha;fed Auguftinus, & Beda recté refpódent wat-| - |lum habet operzprecium, fedconie&uraaliquacft ealtek&lm'ü? thzum & Marcum per zvaxepaAxaioriy loquutos effe;| |Lucam , cum predicationis Chrifti initia narraret, " ?*?WW quia non feruato ordine temporum;cüm iam dixi-| |perfonz, à qua exceptus effct, qualitatem exponere dUl t Citicor (ent poff biduum Pa[cha fret refumpferunt,que fexdie-| |voluiffe, vt indicaret etiam inter. Pharifxos fuiffe]. M dj bus ante Pafcha facta fu.erzmt,quæciuc ip(ï ante,quia| nonnullos, qui Chrifto operam darent , Matthzus| MWl i necefTe nó erat,non narrauerant: nunc, quianeceffe| — |autem & Marcus, cum nonidagerent, noluerunt NC)'pr:aæm m ef;narrant; vt occafionem declarét,quam Iudas au- Pharifzum , quod cognomentum illius non erat, 4 Wi cupatus eft Chrifti vendendi, quód auariffimus effet .2 ; * homo, egreque ferret non quidem vnguentum ex vafe;fed vnguéti precium ex manibus fuis cffluxiffe, (ed nomeníectz commune; at leprofum, quod eius Ub ?j,:ï, t cognomen erat, appellare. C K H CU Ptonpg -g. Habens alabafirum vnguenti.)Plerique alabaftrum|Qw4 vu- | hj M | |d Io;mn.q. quodTIoannes magis expofuit c.12.ver. 6. Dixit autem, .. |vasex lapide alabaftro fa&um interpretantur , quo f";"i s | *-.nullumeiuünc /oc non quia de egenis pertinebat ad eum , fed quia fur erat, F vnguenta folebant afferuari,quód ex ea materia äeri E tms.Commup eg loculos habens,ea,qua mittebantur, portabat. ÀAlterum| — |folerent, qua humorem vnguenti diutiffimé con- ! | WWMA iam à nobis explicatum eft, qubdapud Matthzum,| — íeruaret ; Pliniámque auctorem citant libro i5. c. . ] quig | & Marcum folum caput, apudIoan. folos pedes ca &libro 35. c. 8. Re ugnat quod ait Marcus c. 144 'u's-:gemmnää mulier vnxiffe videatut;vtrámque enim & caput&| [ €»fr4tto &labaftro cfgdzt fiper caput eiws ; quo enim [ !D C l pedes vnxiffe diximus, fed vt Auguftin. ait, fepéque| |modo tam facile confringere potuiffet, fi ex mate-]. : Cïtfequifï, apud Euangeliftas víu venit, Matthzus vnà pattem,| [riafuiffetalabaftri?Sunt qui dicát priüs vnguentü ef-[. : X lmümnon | Ioannes alteram exponit. Cuiusteiratio etiam ali-| |fudifle,deinde fregiffe vas , cá nihil i in eo remáfi ]. qua,non improbabilis redddi poteft; Ioannesnon| |fet vnguéti , quod mihi nullo medo probari potcft; .'; m n Chrifti paffionem , fedtotam hiftoriam feruato or- primüm, quód Marcusita loquatur,vt non obícure Í 3 ! inaud'm : | | : | 2 i qiïgmficet 4! |UWml; h?gumü&ä SUtenta g&uxmpuhtïcpï f ;Cïput. ld stf BI hg Ctdt, quy m s !imam um düm ver, jj ttn, mqu t o N X m n vl MY NAeMT 2311 —H&MNX'*J'& el P[ QD2 4' , .' r | þ' .,[' J »ajriii. szfO- l7' ponelet, du 9n t a quetm li« Xeyxo(us VWufos, u* | HERDIES edan, um l—l m Q&Z.?l*&ï 2571 l Lïüïïi*fï.'ffïfi)i T L NNMTS '3, ii ; n m Qatem] aponfrc : )&7'1;205 &'/Iä s Md ;, noluetin o erah j quod dl ii | e'ntinlæ n ( st 'lï';üïmä ( Dbrot r Marcos C'H j uogmm ( a 6034 T. r 1 De nardo. Qäz:d "n ,'guenm !u- flicnm, IN MATTH. CAP. XXVL. - 606 o : ! ; ïdiiïï ; atque ideo fregiffe, vt vnguentum effunderet, d cuocti a(2 0 aAdeacpor xcz7e'pc.eev-c£u.r*oy XoUTO, 6Q ATC um fïegiiïät alabaftrum cftudic illi fuper caput. Deinde quíaratio ipfa docet propterca fregifle vas, vt copiofius vnguentum efllueret, nihílque in vafe remanerct;eaenim ratione abundantem charitatem piamulier oftendit,quodin vngendo Chrifto vfque adco vnguento non pepercerit, vt vas etiam confre- cffüfo iam toto vnguento quorfum obfecro vas có- fregiffee. Seruaffet potius, vt iterum in illad vngué- tum infanderet. Credo ergo elle probabilius ex alia fragili materia fuiffe vas factum , fed alabaftrum ap- pellatum, aut quia ex alabaftro vnguétaria vafa fieri folebant, ita vt, etiamfi ex alia materia aliquando ficrent,alabaftrum dicerentur;aut quia ea erant for- ma, vt anfa carerent;qualibus etiam nüc myropolas, gerit; nc quid , etiam fi vellet, retincre?oiïät.Nam, : e fignificet priüs fregifle vas,deinde vnguentum effu-| A D &"pharmacogolas vti videmus ; id autem alabattri nomen fignificat, vtSuidas adnotauit. aliquando loquuntur , aut vt alij habent codices zo- Avriu:s magni pretij, quemadmodum apud Marcum Cap.14.3. & apud loaunem cap. n. 5. legitur. Nec cnim adfolam vnguéti qualitatem, fed etiam ad co- piam rcferendum elfe mihi vidctur, vt non folàm (cnfus fit vnguentum adeo fuilfe bonum;, vt etiam parum magni pretij cífet, fcd etiam tanta copia effu- fum fuiffe,vt magni effet pretij;quemadmodum Iu- das in hac reoptimus interpres dixit ver. 9. 7r quid perditio bac ? potuit iffnd vnguentum venundarimulto ; id [oann. magis explicauit; dixitenim eam mulierem libram vnam vnguenti effudiffe. Hunceffefenfum, vtcredá,moucor verbis Marci, & Ioannis, qui vtrü- íticum , fi itatamen libeat interpretari, vt pifticum, probatum fignificet; de qua re paullo poft differc- mus. Quódenim ad nardum , non ad vnguentum epithetum illud referatur , aut nihil ; aut parum in- tereft.Marcus,& Ioànes ita dixerüt, vsgaenti nard: pi- f'ictaut vt Grecé eft;piftice pretiofe; quod quia huic loco Matthzi coniun&um eft , explicare obiter li-| buit. Nardus quid fit philofophi, & medici tradide- runt. Apud Plinium,& Diofícoridem , quicquid de ca re le&or defiderabit facilé reperiet ;illud ex facris| etiam litteris intelligimus mirz fragrantiz fruticem| faiffe Cáticorum r.12. Dam effet vex i accabitu fuo, nar- dus mea. dedit odorem [um , & cap. 4. 1. 14. Emifsiones| tua paradifus malorum Punicormm com pomorum fratlibus ,| Cypri cum nardonardus g* crotus fiflula , e77 cinnamomu cum vniner[is lignis Libani ,myrrba ,e7^ aloé cam ommibws| rimis vnguentis, Nardum ergo pifticum ex loco z;-| cixlo nonnulli effe putant ; vt D. Auguftinus tra&. Pretiofi, ) Baodliuse , grauis pretij ; vt Latini etiam que dixerunt;, vnguentum & pretiofum fuiffe,& pi-| - $^. in Ioann. quodideoà paucis receptum eft, quód|- Inullum ciufmodi apud Cofmographoslocum lega- C D E jquam paullo ante attigimus,pi n uaft fidelem;probatam, nó falfam ; non adulterini.| jricic enim fides eft.Ita Euthymius, & Theophyla&t. lin commentariis in cap. Marci 14. Suam cuique li- cet fequi fententiam , fed hec mihi non placcet. Pri- müm non zisua »Íed eie r nardus appellanda erat, |vt fidelis,vt probata effe fienificaretur. Deinde hoc ipfum nomen ze co fenfu nimis fuiffet infolens, mus.Communis, ac magis receäta interpretatio efb| ; & inauditum ; nec enim de rebus inanimis di&um lv(quam legille memini; przterea nó nardus, fed vn- | Mlidiora , qua non facilé funderentur , cuiuímodi i . guentum potiüs pifticum appcllatum fuiffet non enim nardus , fed vnguentum myropolarum artifi- demus autem Euangeliftas vnguétum quidem pre- tiofum , nardum autem pifticum appellafle. Deni- que fiidem eflet vnguentum pifticum, quod proba- tum , & optimum , idem etiam effet, quod pretio- Ifum at Euangelifte diftinguunt, quafi aliud pifti- cum , aliud pretiofam fit. Autor ille; quifquis fuit, nyminomine honorantur ; pifticum nardum inter- pretatur myfticum, quod vnguentum illud Chrifti, vt ipfeait, fepulturam fignificaret. Quod ncfcio an Euangeliftis veneritin mentem. Propiüus acceditad veritatem , quod nonnulli fufpicati funt apud Mar- cum , & Ioannem pro piftica legendum efle fpica- t5 atque Beda quidem hocloco; & in commenta- rijjsin Marcum cap. t4. ita&legit, & interpreta- tüt ; nequealteriuslectionis mendonem facit;quafi in omnibus tunc codicibus italegeretur. At fenfus quidem valde conueniret, fi le&tio conftarct-. Scti- buntenim Plinius, & alij au&ores medici , vt idem Bedaadnotauitau&or multarum rerum fciens , & experiens , ex nardo duplex fieri vnguentum folere glterum ex folijs , alterum ex fpicis, quas in fumma parte fiequentes habere dicitur, atque hoc fecun-]. dum optimum effe , fed quianon iudico fcripturam hine certis, firmí(que conie&uris corrigendam; alia potiusfententia , quàm alia le&io quzrenda nobis nzo libro r5. & ex Plinio libro 15. cap. 1. duo fuiffe olim in vfu vnguentorum genera; alia craífa, & fo- hodie fere funt omnia; quz vulneribus adhiben- tur : alialiquida , & quafi potabilia, qux ad fundé- dum apta eflent; hoc ergo Euangcliftas fignificare voluiffe vnguentum liquidum fuiffe, & quafi po- tabile ; propterea fundi in caput,.& pedes potuiffe. di&tum igitur cft vnguentum : ziéixiv 99 7 riény, quod eft potare. Illud contrà hanc interprctatio: nem obijci videtur p,"o.iïqc*, quod ille non animad-]|. uertit, hac ratione non nardum, fed vnguentum| - pifticum appellandum fuiffe ; non enim nardus , fed vnguentum liquidum erat. Facilis refponfio nar- dum pro vnguento cx nardo confecto pofitam effe; ac fi dicerent vnguenti nardini piflici pretiofi. Con. fuetudinemautem interIudeos, & Orientales na. tioncs fuiffe, vtin conuiuijs celebrioribus , qui in. uitatierant, vngerenturcap. 6. 17. adnotauimus, huc enim Chriftus allufit ; cum dixit: w autem , cum conuiuatum cffe; hinc, quód hzc eadem mulier, càüm bis Chriftum vnxerit;non nifiin conuiuio vn- xerit ; fic illad quidam interpretantur , quod Pfal. 22. $. leoimus ? Parafft in con[Peclo meo men[am, impin- * " LI : -5 F iiv : VN * " d - icum vocarinardü, — gwaftTimoleo caput meum j & illud Pfal. 140.. g. oleum| - antem peccatoris no umprguet c4pat meum, pcrinde cnim cft, ac'fi dicerct; malo apud iuftam malé tra&tari, quàmapudimpiumbene — .. R 8. Pidentes autem. di[cipuli. ) dam indigné. ferentes intra. femetipfos. : ficare. videntut. duo hi Euangclifte aut om- nes, aut plures Apoüolos;ob Vngucnti effuiïonem 'murmuraífej& quidem D.Auguftün.li.z. de confen- cio , & auaritia corrumpi, & adulterari poterat : vi-| quiin Marcum commentarios fcripfit, qui Hiero-| eft. Non pudebit inre bonaau&toris mali. Obfer.| uauit Ícriptor quidam minimé Catholicus ex Athe- teiumas , vngecaput tuuim , quafi dicat, finge teopipare]|. $d E£odem fere mo-| ido Marcus fcribit cap. i4. 4. Erant autem qui- itaque figni-| " P íu Euan»- | 607 CIOAN. MALDONATI COMMENT. 608 —— u Éuan.c.69.fieri putat poruile,vt auctoge,' & 4ucq Iuda , murmurationemque inc.:hoan.tc alij dlfapuh laut alfenfum prebuerint , aut ipfi etiam murmura- uerint;alio tamen animo,quam Iudas:illi pauperum . ]caritate; ifte auaritia. Non fuit hac interpretatione, Inbamm. — uamuls Paullo duriore, contentus Caluinus ;fed ;ïgzzl; jiplané omnes Apoüolos murmurafle dicit ; cöfque ninun de. |homo prudentiffimus ftultos appellat. Ex Ioanne c. Menduntir. |12.4.folum Iudam 111L1t111t1r917se manifeftum cft ; vt Chryfoftomus,Euthym.& Theophyla&us , Hiero- |nym.Auguftin.& Beda notauerunt. Quod ergo alij duo Euangeliftz plurali vfi funt numero , per fylle- pfim fecerunt figuram non raró ab illis vfurpatam, vt multis iamlocis obferuauimus , quemadmodum Syllepf i5 Scripture fzmz'liaris. galse , vnde emere pofsent panes , vt turbam illam quinque millium hominum exfaturarent , Ioannes veró c.6.7.exponit folum Philippum id interrogaf- fc.Clariffimum veró exemplum eft, quod Mattheus [cap.27.44.Ícribit latrones,qui cum Chrifto crucifi- xi erant;illi im properafsc;si filius Deies, [alua temetip- fnm,ez 00s,cum ex Luca CalrJ. 23.39. certum fit vnum [tantüm latronem hoc fecifse , neque id , vt opinor, Caluinus negabit;nec enim tantam latroni , quantá Apoftolis iniuriam volet facere; de quibus peius fe- re vbique,quàm de latronibus loqui folet. 9. Petuit. enimi[lud. ) Gv5 ( eipev hoc vnguen- tum. R [ ££ dari pauperibus. ) Yoannes c. 12.6.exponit, quo animo id Iudas dixerit;dexit amtem boe ,non quia de ege- nis pertinebat ad ewm, [id quia fur erat , e9' locnlos ha.bens,' eayque mittebantur portabat, Eodem nimirum animo, quo Caluiniftz nunc murmurare folent in Catho- licis Ecclefijs vafa argentea,& aurea , aliámque pre- cofam efse füpelle&tilem ; hec enim pauperibus potiüs tribuenda, his pauperes ornandos , qui tem- Caluinus vIpofloli infen[ns. 1 , iStulta Cal luiniflarum lobieélio co tra templo [romn ormc- lum Dei viui funt;quaft tunc templum Dei non z Fucri,ht;non igitur nos,fed Chriftus, & Ioanncs illis refpondeant. - | Mu .. 10. Jeiens autem Te[us. Intelligens Iudz verba, co- ! gitationgfque pcrfp;i(*:icns., qüantumu'is clam : & ta- : Clrifi di- cité loqueretür: voluit enim Euangelifta Chrifti di- wuus juinitatem infinuare,vt fupra cap. 9. 4. Et cum vidi[fet [e[ns cogitationes eorum,dixit Ut quid cogitatis mala m cor- dibus ve[flri: & c.12.25.lefns autem féreus cogitationes eoriu, dixit eis , Omneregnum diuifnm contra fe, Jeiþlal?itur.l'ïac ratione exprefTit Marcus difcipulos intrafe zgré tu- lifse,& murmurafse;quafi dicat non verbis, fed ani- imo id fecifse;nec enim fenfus eft, vt quidam hzreti- corum putant interpretes, aypóc eaulác, apud fe;id eft ; interfealios cum alijs murmurafse , féd apudle , 1d eftapud animum fuum , quod ipfum folus , vt dixi- mus,[udas fecit,;idque Chriftum fugere non potuit.| Hoc ergo eft; quod Mazthzus dicit , fciens. autem 12. 14 fepeliendum mefecit.) Mortuorum corpora;| j antequam lepulturz mandarentur.folita fuifse apud Judxos vnguentis,& aromatibus condiri conftat ex Genefi cap.50.2.26.& ex Marco cap.16.1.& Luc.cap. j 23.56.& 24.1.& Ioann.c.19.40.Significat ereo Chri- ftus mortem fuam adeo efse propinquam;vt mulier illa ; quafi diuinans paullo poft fepeliendá in fepul- turam vnxerit , non quàd illa de ca re fortafse quid- quam cogitauerit, fed quàód tam commodeé vnxerit, vt ea de cáufa vnxifse videatur; H?nificat etiam for- cap.14.15.Matthzus dixit difcipulos Chrifti interro-|: A. B C D E |cula feruaffet, perdere potuitfet ; expendendo igitur ld intelligeæt,fcd quód tacito quodam fandi Spiri- ligitur íemper habebimus nobifcum,qui negligendi non funt;fed minüs delicaté , & honorifice tractan-[ . ]vfusfit , hic fe , aliófque nouos Euangelij Miniftros excufare , opinor , voluit, delicati enim homines| iresalias pias bonanoltra confumamus;quod factum efset,vt poft mortem vngere non polset , quemad- modum Marcus cap.14.8.indicauit; qusd babutt , boc fecitjid eft,quod potuit,& quà illi licuitme ad fepc- liendum de more vnguentis condiuit ; preuenit , 11- quit,vngerecorpus meurm m fapulturam : Yca , aut fimili certe ratione,quod Ioannes fcribit cap.12. 7. intelli- gendum eft,fme illam vt in diem fepulture mea feruct il Ind,quafi dicat;quia,quo temporc fepeliendus fum, vnguentum non habcbit(poftea enim emerit aro- mata)fine nunc eam vnguentum hoc in diem illum feruare;feruat autem,quia me nunc vngit, quod tüc factura eratjid cla riüs didum eft Grzece,réipuney u- o leruauitillud,id eft ita collocauit vngendo me, vt perdere non poffet,quemadmodum fi pecuniá fer- ualfe dicas,qui ca fundum emerit,quia perdere eam non potelt ; ficut fi fecum circumtuliffet , aut in ar- feruat. Voluit Chriftus mulieris fa&tum , quod nc- ceffarium alioqui effe non videbatur,vfu,& confue- tudine vngédi mortuos,pietatéque erga fe excu(are, fimülque illam murmuratori przferre , quód cüm modo fepeliendo cogitaret , non quód ipfa fortaffis tus impulfu facere videretur; quare reprehendendü non eíle fa&um,quod & per fe pium,& mortuo ne- ille de fe vendendo , illa defc vngendo , & quodam | *,«, ceffarium effet,& ex Spiritus fancti incitatione pro- ficiceretur.Quari à quibufdam folere video 5 quid fit,quód Chriftus has delicias,à quib? tota eius vita, totáque doctrina tantopere abhorrebat , admiferit. Chryfoftom.hom.8r.in hunc locum eiufmodi factü fuiffe putat,vt fi Chriftus confültus fuiffet , ante ad- miffurus,probaturáíque non effet, fa&um tamen iá excufauerit.Id mihi non placet, & quiaita Chriftus fuiffet;approbaturus fuitfe videatur;& quia antequá [mulier vngere inciperet,ignorare Chriftus non po- terat,quid factura effet;nec illam tamé auertit , quia iam aliàs apud Lucam ca.7.58.vngi fe ab eadem mu-] liere permiferat, & fa&tum non recufàuit modó, fed etiam laudauit;camque ob rem peccata mulieri di- mifit. Admifit ergo Chriftus delicias, non. quia deli- ciae , fed quia caritatis officia erant. . C olligif ex hoc loco Caluinus non effc hoc fa&um ad exempli imi- tationem vfurpandum , vt negledis pauperibus in non ordinarium fuetit, fed fingulare. Doletadhuc, vt opinor, illi vnguentum illud effufum. Paupetes di,quàm Chriftus.Neque fingulare fa&ü eft , quod intra tres annos ab eadem muliere bis repetitum| eft,neque imitandum non eft,quod caritatis,& pie-] tatis.& Íemper mulus à Chrifto laudibus celebrata.] o bus pijs , & religiofts vti delicijs , quando Chriftus] funt.Nos duo colligamus,alterum , quamuis , quod patlpc;ibus fit, Chriftus fibi fa&tum putet,vt cap. 25. 4o.teftatus eft, Quandin fecifl ss vni de hts framibus meir minimis , mibifeciflis : magnum tamen inter ipfam| Chrifti perfonam,& pauperum effe difcrimen ; ma-] iorííque effe meritiac pietatis Chriftum ipfum aut veltire,autalere ; quàm pauperes , vt etiam Theo- defendere fatum videtur,vt etiam fi ante confültus] plor? aCal Alius exaduerfo hzreticus colligitlicere homini-] - Cultus, ety m* ornatus te- nim'fmmm « indicatim phylactus hocloco notauit. Alterum cft multa eífe;i - taíse cam propterea fe nunc vnxifse , quód futurum quæ b Cur Cbrie] fïfawngifq/ - F emif(?ïit;' E d caz!umnia T inybre die; ! Kilum Mard gdijgro Euut putw. C [yus mulieti j & ls. um fucis d qrgium ali hidg murmat xpbis tertarum hm oppatt vt myrà us ho £——— i loquet "N !tgf; Iu M i, ad f & Cioftonus tmpote ul ts ap. 1 duqo ttmp ttoum, & | tife. vt de Mbstque lz NN Wi Q&. wamq — quli, ls f dim u $—5 a s E m d ""M Q ET. EC --- — MLA s É D — n lie Chrübms | o qmmam. 4 d iv — I o die 1« Préuguftn Marcin, d Matley i IMI t Budroyt Ntditione (Ont — Oi ol ] tl fuptcm * € —— | 17 intgli N r Mendus f ICTUE aro. 1 dem ls Soudti -ïïf'"*i*;nmag. T*S*ü&o W vt [ "d *b lt ) 7-'3 J] Mi -.«thgOlngr ),&qz m i foraffs .' .l?i.ll'.f'&?f/)f Ü- - , , L ) 1 ï,*nt K 31, ál ! x.'».".xmïm- ^ TE W vutmodt h "T u tlar iet, antead- ^ iy um m ,.'A. j , ü '—;25&7— X - "m PJUPCHS ; wpnltntl QU ,::g/-gcüd afcoadtt- uiwv d A 4 /? ! i ( ; repeum | !C].Uï;& P IC; | i EU fUb AW j -Juangelsca hifleria. : Eaange- 1 l»'; Pre K |tempore mulier illa vnxerat. Chriftum , vt fcribit lIoannes cap. 12. 2. 3. Alij ad biduum ante.Paf-'D 609 6IO - quz hzreticorum; & prophanorum hominum iu- indigauit, —— TT |gelij pro Euangelica hiftoria vfurpetur. f Dicetur. €g qnod hac. fecit , im memoriam.: eins ) Ipfius mulieris , id eft huius mulieris memo- j tEmen dico vobis vbicumque pradéeatum fuerit bor| Enaneeliem.) Hac Euangelica hifteria : quod in| prefatione ad quattuor Euengcliftas monuimus| (ingulare effe ; nec enim alium locum; quàm hunc;! & illum Marci 14. 9. reperimus,vbi nomen Euan- ra, & laus, vbicumque Euangelium predica-| cum fuerir;celebrabitur , omnes enim fa&um eiüs| IN MATTBLACAD. XXVL. A dicio abfurda, ac ridicula videantur ; Chrifti veró| liudicio pia,& charitatis plena fint;qualia funt orna-| menta , quz in Chrifti honorem inftituta in Eccle«] fijs noftris hzretici rident, quemadmodum folebát| olim Gentiles deridere, quod idem Theophyla&tus| maligné reprehendis , omnes «omnium | (zculo-] |rum homincs. magnis. laudibus celebrabunt. Ni- egregium. collaudabunt. At mihi quidem vnius! [udz murmurationi , atque reprehenfioni totius, orbis tcrrarum . iudicium , defenfionem ,:& Jau-| dem opponere videtur , quafi dicat ;; quod. tuj mitum hoc illud eft, quod iam olim Dauid| Pfal. nt. 7. dixerat [m memoria eterna erit iuflus , ab| lanuditione mala non timebit , id cít nemo deillo ma-! lé loquetur, & Salomon Prouerbiorum ro.7. Me-| moria tafIs cum, landibus , ey". nomen. ampirum. putre[- cet. : P — t4.. Twnc Abij , ) Auctores quidam aduerbium , Tanc,ad ícx dies ante Paícha referri. volunt, vt Chryfoftomus , Theophylac&us , & Eutliymius;quo cha , quo tempore diximus veríu 3. principes fa- cerdotum , & íeniores populi in concilium con-| ueniffe, vt de perdendo Chrifto deliberarent; fic Beda; atque hec magis in Ecclefia vulgata fenten- tia eft. Quamquam argumentum , quod à non- fia olim confueuetit quarta fcria ieiunare ;quia eo Aie Chriftum Iudas védiderit, me non mouet ; nec enim eam ob caufam, fed propter concilium ;| quod principes facerdotum ad occidendum Chri- vt Auguftinus epiftola86.& Thcophylactus in cap. Marcir4. docuerunt.: Illud me magis mouct, quod Matthzus fcribit verfu 16. Et exinde querebat opportu- "tatem , vt eum traderet 5 inde euim apparet aliquot lanté Paícha dicbus Iudam cum Iudzis de Chrifti venditione conuenilfe; quz fola ratio impellit me, quo minus credam venditionem ipía nocte , qua Ehziüus fupremam cgit cenam ; aut non multo nte noctem factam fuiffe , quia anté Chriftus non ierat Hierofolymz , fcd Bethaniz , & non videtur effe credibile Iudam ex Bethania dimiffo cum alijs Apoftolis Chrifto ad tractandam venditionem vc- niffe Hierofolymam , ne, dum Chriftum prodere ]volebat, confilium fuumn proderet; fed tamen quia Mattheus , & Marcus aperté dicunt ex co die, quo Iudas pretium cum Iudzis conftituerat , opportu- [nitatem tradendi eius quafiuiffe , neceffe eft, vt cre- damus aliquot diebus ante Pafcha conftitutum fuif- íc pretium , quibus omnibus diebus opportunita- tem quazíiuerit. Ceterum duobus dicbus potiüs; nullis , vt id probent, afferri video, quód Eccle-| ítum eo die coégerant , vetus Ecclefia ieiunabart;| ] E F Ipellamus ; quia ea , nifi Diabolus cilet , facer tum , ità eft probabilius; quia, vt fupra diximus : duo diuería fuére concilia; illud ; de quo loanne: Cap.11.47.48. & cap.i*.19. &hoc,de quo Matth. ho« cap. veríu 3. & Marcus cap. 14. 1. fcribunt. In con- cilio illo apud Ioan.cóftituerunt expedire , vt Chri. ftum occiderent, auctore füummo facerdote Cai- ha: in hocapud Matthzum , & Marcum non iam con(ultabantan occidendus , fed quomodo occidé- dus effet: itaquecertum inde fumitür argumentum nondum illis dixiffe Iudam , quod Matthzus fcri- bit infra verfu 15. Qwid. vultie mihi dare , ( ego vobu eum tradam ? Si cnim dixiffetnon iam de modo prz- ditionem à Iuda oblatam libenter accepilfent; ficut cipes facerdotum audito Iuda eanifos faiffe , pactót- que pecuniam illi dare. Probabile etgo eft codem berarent, Iudam ; cam id odoratus cffet , ad eos vc- niffe, operámque fuam promififfe, vt au&orcs qui- dari vulgó tradunt. : | .. Fuus dedusdecim.) Hocidco dixiffe videtur Euan- gelifta, vt íceleris magnitudinem indicaret, quód cam vnus ex duodecim cflet Apoftolis, Cliriftóque domefticus ; quo tempore mulicr, & extertia, & caritatis ófficio Chriftum profequebatur , iple veu- diderit: vc Chryfoftomus, Theophyla&us,& Euthy- mius admonuerunt ponamte a Qui diecbatut Ifcariotei,) Duo expre(fit nomina Iudz, neczteris Apoftolis faceret iniuriam , finon nomiriaffet ;-reliquiifet enim le&orem dubium , &| de alijs, qui innocentes fuerant, fufpicandi ecca-, fionem prebuitffet ; Iícariotis vero, vt ab altero di- ftingueret Iuda ipfo ctiam Apoftolo , qui Iacobi cognominatus cít Lucz 6. 16. Ità Chryfo&omus, Euthymius; & Theophyla&us. Cur autem Iudas lícariotes vocatusfit, cap. 10. 4. docuimus. Lu- Cas cap. 22. 3. ÍcribitSatanam in Iudam intraffe ; quód non ita intclligendumeft, quafi corpus cius occupauerit, vtíolet Energumenos poflidere; fe4 quód peffimam illi in animum cogitationem in. iecerit Chrifti vendendi , vt Euthymius.co loco, & Didymus libro;. deSpiritufant&o expofucrunt, quod ipfum apparet ex Ioanne cap. 1. a. cww, inquit, Diabelus iam mififfet n cor , vt traderet eum. 1u- da , intraffeigitur Satanam in Iudam, quod ait Lu- cas , nihil aliud fuit, quàm immittere in cor cius, vt traderet Cbriftum , quod aitIoannes. Quid cr- go? nonne vtfuraretur , quz in loculos mittebán- tur, & vt aliaadmitteret eiufmodi peccata , Diabo« lus illi in animum infpirabat? Infpirabat fane, vt vero fimile quidem eft.. Curergo tunc in illum in-l traffe non dicitur? Videtur mihi Lucas fummam| celeris impictatem , faditatémque infinuare vo- luiffe , quaíi diceret apertiàs tam fccleratum fuiffe facinus , vt non nifi Satana in illum intrante pa- trari potuillet, propterca non dicitur Satanas in il- lum intraffe, cum alia leuiora peccata commiste- bat, quamuis incitante Satana committeret s ficut nos vulgo , cum aliquem peccantem humano , & v&lgari modo videmus, dicere folemus Diabolum eum deccpilï'eg cum autem multa, & inaudita (celera patrare animaduertimus , Diabolum incarnatü ap- hendendi Chritti in concilio di(ceptaffent; fed con-] F" Marcus cap. 14. 11. & Lucas cap«a2.5. dixerunt prin-| die ,quo principes facerdotum fccundum conci-| lium coégerunt, vt de modo capiendi Chrifti dcli-]. non ita multo ante peccatrix fingulari pictatis, &j quàm fex id factum effe , vt magis eft vulgó recep-| C u DD non MR NT TT "QV ComaCal- uiniflaum blafphe- m dicen &iun Iude traditiane Dei qf)m effe. SACORE pl ya árgeten Iude datis. . ! nunc dicat Lucas Satanam in Iudam intraffe, Ioan-| | nes cap. . 27. nonnifi poftquam in vltima ceena . 4 H De triota-| - liuícámque metalli fit;ficat Galli & metallum,; & ar-| genteam pecuniam , & non argentcam etiam , quia| jadiungitur,neque metallum,neque omnis pecunia; 61I IOAN. MALDONATI COMMENT. 6 I2 : E AUE z : À : N non poflet, £inc illa foluitur quzftio , cur, cum bucccllamà Chrifto porre&tam aecepillet; intrafle| dicat.Necenim nunc , nec tunc , re ipfa intrauit;in- (pirandoautém, & ad [ummum fcelus incirando; &| tunc intrauit, cum Iudz perfuaflt,*. vt venderet ; &| tunc,cum iucitauit vt venditum traderet; fed Lucas|. ad vendédum , Ioannes ad tradendum intrate dixit, quia maius crat fcelus tradere, quàm vendere. Illad| gnare , vt Beda , & Euthym. Luce22.expofuerunt. Hincnouorum Euaugeliftarum dementia deprehé- ditur, qui quod veteres , verique Euanigcelitta au-| &ore, impulforéque diabolo Iudam feciile tradunt;| auctore Deo feciíle dicunt. Eorum enim vbique de-| cantata vcrba funt , non minüs Dei opus fuitfe Iudz| zproditi-c)n em , quàm confef;ionem Petri;hoceft, vt| vno dicam verbo,Deui diabolum facere.Nos non| auctore,non impcllente, non incitante; fed permit-| tente Dceo Iudam Chriftum dicimus vendidiffe.Star| intentator malorum e[l cap. 1. 15. y^i Amanis feruitute preflï-exerccrc non poterant. 38. de argenteis Iudzorum nummis difputauimus, vátiaqueapud cosargenteorum genera fuiffe dixi- mus ; denarium przfertim, & ficlumsficlum autem, ficut omnia alia pondera, duplicem fuiffe ; propha- argentum, & pe'rcuiïiuh, & omnem pecuniam, cu- maior pars exargente fieri folet; codem nomine ar- gentum appellac.Sed cum aliquod numerale nomen fedgenusaliquodargentez monetz fignificatur. Ea| autem erat duplex; denarius;qué etiam Hebrei mu- tuatiàLatinis nomen 433 vocare folent ; & ficlus;| Iquem, vt opinor , quiagrauioris erat ponderis upt, ideft pondus appellauerüt. Hlud autem obferuamus 'vix vnquam,cum nomen 422 argentei pro argentea moncta ponitur , nifi monetz genus exprimatur, aliud,quàm ficlum fignificare ; itaque Chaldsus pa- fraphra&es,vbicumque.fere Hebraicé cft nomen $o5 cüm nomine -numerali ; ficlum folet vertere , vt 'Gen. 37. 28. & 45g. az. & Iudicum 16. $. & r7. 2. 4. 10. & 2. Regum 18. 1. 12. & 4. Regum 6. Iudicum17. 4. 10. & Zach. 1. 12. id etiam apparet certé conítat vnum Euangeliftam alteri non repu-]| - enim Iacobi fententia,que falía effe non poteft;Dews| - rf principes facerdotu.) Lucas C.22. 4.addit Zj o« 9'!5:?*- : lIsfoic,ad duces;quos paulló infra v.52.idem Lucas di4 ftinguit à principib" facerdotá,& fenierib" populi;, vocatque epalsfodc rco ispov duces tépli, id eft; prafc- &os , qui templo przcrant; quófque vero fimile efti aliquos fub fead cuftodiendü templum ex facerdo-| tibus milites habuitfe; ideóq; duces appellatos,)nam| aliam tanc militarem magiftratü Iudzi dura:à Ro-| ( 15 Lt lls conflituerumg estrigimta avgenteos.) Cap. 18.| num, qui minor; facrum, qui maior erat;jnemo non| nouit fcriptura id (epe indicante.Erant & apud Ro-] manos, in quorum tunc Iudzi poteftate viuebant;| nummi aliquotargétei;fed credendü eft Mattheum| hominem Hebrzum,& Hebraicé Euangelium fcri-| bentem;de Hebraica pecunia loquutü effe, dixifseqs| no3 o'vme:vocant autem Hebrai go2 ipíum infectü) ap.| AC al .a2 Aliàs veró ,. ficut nofter E-| uanegclilta ; folet. vertere. apyvpíse argenteos , vtj A. E |Genefim admoneat. Sufpicio mihi aliqua cft ex vbi qua deargentceis lib.4. R eg. c. 6. 15. fcripta funt, derunt,de ficlis interpretatur.. Conftat ergo ex Hc- theusloquitur ; càm aliud monctz genus non no- minct, fuiffe ficlos. Siclum autem argenteum fuprà Gallico zqualis erat,& ficlum viginti habuiffe obo- . Leuit.27. 25.Num.3. 47. & 18.16/ & Ezech. 45.12. Eratenim ficlus quadridrachmus, vna'autem drach- ma, vt diximus,quinque folidos Gallicos;id eft rega- lem vnum Hifpanicum contincebat;itàque quattuor quz ipforum etiam auctores in lib.Mifnaioth tradi-| |bre&oram confuetudine argenteos , de quibus Mat- docuimus Francum vnum Gallicum , id eft vigintil: folidosargenteos'pependitfe. Obolus enim folido los multis fcripturz locis manifeftam et- Exodi 3o.|- dtachma viginti continebant folidos , qui Francus Gallicus;& libraTuronenfis appellatur ; quod fiit eft Chriftus triginta Francis Gallicis, id eft decem nummis aureis folaribus vendituseft, «t nunc qui- demautei , cum hecícribimus;zftimátür;quo tem- pore aureus tres valet Francos.Obijciecaliquis non fepulturam emi;quem Mattheus cap.27. 7. pecunia, potuiffe tam exiguo precio agrum in peregrinorum|.- Refpondeo nuuc fortaffe emi non poffe;cm multo cariores omnes res funtstunc verb , cá. viliores erát, potuiffe; nam & Hieremiam cap. 32. 9. agrum fepté] ftateribus,S decem argenteis emilfe legimus , quod multó minus erat'pretium; nam flater quattuor ha- bebat drachmas , vt cap. 17. 27. docuimus. Itaque Ícptemdecim francis Hieremias agrum cmit, vix fex aurcis nümis.Scriptor Scholafticz ; quam vocát,hi- ftoriz , & alij nonnulli vulgares aucores fine vllo 'trlginta hos argéteos trecentos füiffe denarios, non. lalio argumento,quàm quód confentaneum ipfis vi- nire denarijs,quos cum fürari n6 potuiffet,ex Chri- fti venditione voluerit;quafi pcrdidiH*'*et,fccupcrarc., Minüs etiam probabiliter alij hos triginta argéteos triginta tantüm denarios valuiffe dicunt, quód fo- leretIudas decimam partem corum , quz in loculos mittebantar füffurati ; & voluerit cx venditione Chrifti, quod cx trecentis denarijs, quibus vnguen- tüm zftimauerat, furaturus erat, recipere. In fa- crátüm litterarum ' interpretatione , cum ccr- ta non habemus argumenta , probabilibus, & fagacibus coniecturis vti nobis licet ; figmentis quà Chriftus venditus fuerat, emptur fuiffe fcribit.| teftimonio, aut 'Pijdb:ibili coniectura tradideruntj| |deretur , ne Iudaseffui vnguenti damnum facceret:] dixetatautem pomiife vnguentum illud trecétis ve4 nonlicet ; nec eft vanitas ícripturarum graui- tati iungenda. Mouere aliquem potcft , quód ofeph, qui Chrifti figura crat, viginti tantüm ar- eenteis venditus fuerit Genef. 37. 28. Non in co fi- oura veritati fimilis eft;quód eedé prccio; fed quod, vtIofephà fratribis fuis;ita etiam Chriftus à difci- pulis,id cft ab vnoipforum véditus fuerit ; precium lequale etfe nó oportebat;inec enim par fuit , vt Hie- ronymus aittanti;quanti dominum , feruum vzni- ré. Itaque auétores quofídam vulgares mitor fcribe- Ire folere Iofephtriginta etiam argenteis venditum Ifuiffe ; quod ita in nonnullis corruptis codicibus |legetint , cóim & Hebrazi , & Septuaginta, & noftri .|quoque cmendati codices viginti rznt&m lcegant ; fídque Hieronymus hocloco, & in quaftionibus in | Zacbariacap. m. 12 vitium in locum Gencfïxsim-—k | !migralfe )C a]?þmdemm smercedem secam tr:gmm ar- ex Iofcpho lib.5 antiquitatum cap. 9. & lib.9.cap.z. ass : * . genteos a ffl,qdll X Q0M 3 w ii "I ymerin 0 m dl tclliggndum ,L quimge Roifet, nmis " prgmiflifct, Ev P s PDuM - um uj um hi ! ucsa. 2! quprüg la | Dd at BY &i um qui tume Dy) Ht r fim, aim dl hs atl tem hecverba t dubitnt t enim Chri ttqut Beirej Qqintr, quer ij df v C ho Bol vb d DOl , & ilciptlos d certum , fetipfrt, r r HUS C&) Chl * lilum Eggs titife Chr änon Domina v H VOrrtp - gmtyt Uh, (v M M*g']f t dj MIJQgPu(u " t MULITTM —— Hl B. R j (qipnium) | .xln&l()[hïr&df-) at CIüo Q 8 | Qiibus Y "IUS nop . Yhttm (j Y lb vio;s : i e& Vipini MAT II " QL»QQ Ob'o— n b " ll dien J " ?är&cä— dÉ n Aq-ï l Taue Qu ; : l *s Qui Fs I 5 Quod (j * 1 *yel deceml 3 M Nutyi ( £ Imiire l1 Hu! d* ;quuo IQWA Clet lii pom 1 Kfettirorum ,il?o quecunIä) i d odb *-:;;?-:».:xöa*xmm 4 Wt en "iW TU &;M)' 4 BR ENUTMM "V NUA Va "MT AdO VL '1' ft4 æ .umw LUf LTA 5 , le denarios, IADCUTT WIS ) hm facret iiv ^ ' n Cur- * TE w vtl 7,,0? x E-.'AL«,,WW p t ge m v pobdilu, « lt f Tufit gfäfig u Qu ïï mntum 1* : Nonincof as iil x d iti ff st p .1 d |&um eft; prima antem die A(ymorum , non ita effe in- IN MATTH. CAP. XXVI 614. 6n - genteos. Scd Zacharias de Chriito;non de Iofepho lo-| A. Chrifti corpus accedant. Hecallegorica fünt. D. au-! quebatur. i : tem Ambrofius in cap. Luce 22. !de» inquit; frse 17. Primadutem dieaXymeram.). Qux in hanclo- cum dici poterant, partim ver. 2. à nobis dicta (unt, partim fequenti veríu dicenda. 18, Itesn ciuitatem.) Duo hinc colligi poffunt, al- terum, Chriftum, càm hzc diceret, non Hierofo- lymz , fed autBethaniz , vbi duobus precedentibus| diebus füerat, aut in via faiffe; necenim dubium eft , quin ciuitatem Hicrofolymam intelligat , ad quam , cüm difcipulos mittat , nondum ipfe per- uenerat; alterum eft id; quod precedend verfu di- telligendum ; quafi dies iam azymorum effet, fed quafi iam appeteret , f1 enim azymor(ü dies inchoata fuiffet, nimis ferb ad parandum Pafcha difcipulos premififfet, & v. 20. indicat Euangclifta nondum vefperam adueniffe , cum Chrittus difcipulos mifit; Ue[here autem fatto difrumbebat cum difapulis (ws , & Lucas cap. 22. 14. Qg'cm fatla effot bora difeubuit , quafi priàs facta non fuilfet, cum difcipuli in vr- bem ad parandum Pafcha venerunt. Quos difcipu- los Chriftus premiferit, Lucasexponitcap. 22. 8. H ebmif- 2711 145 4 Et mifit Petrum, 7* loannem dicens , Ewntes Pafcba, vt manducemus. —— | 4 quendam.) cpàc róv d 'étva, ad certum quendam; fignificatur enim ea phrafi homo quidam certus, qui tamen non nominctur, ficut Hebrzi dicunx, '399N »55, quemadimodum D. Hieronymus adno- tauit, & Hifpani ex Hebreis, vt opinor, qui olim in Hifpania frequentes erant; nomen mutuati dicunt falano, cum aliquem non nominando defignare vo- lunt, ficut Itali vz cotal, Galli vu quidam. . Vtrüm au- tem hzc verba Chrifti, an Euangelifte fint, non. nulli dubitant; ego Euangeliftz effe non dubito ; nec enim Chriftus dixiffet, Itead quemdam, quod neque Hebrzi , neque Greci , neque Latini ita lo- quantur , quemadmodum ridiculus effet, qui Gal. licé diceret, J4Ies vows en à vn quidam.. Vcrüm fiuc Chriftus hominem nominauerit , fiue, vt paullo poft probabimus , non nominauerit, fed certis defignauerit indicijs , Euangelifta noiminare noluit , & tamen voluit fignificare Chriftum difcipulos non. in incertum ad quemuis , fed ad certum quendam hominem , quera illis def- cripferat, premififle . Si autem, quod probabi- lius eft, Chriftus hominem non nominauit , id- ipfum Euangelifta inünuare voluit , cum dixit, dixiffe Chriftum , /te 4d quendam. | Quod autem non nominaucrit, ex deícriptione , qua vfus eft, collisi poteft, Marci 14. 13. 14. Ite in ciuita- jtem, G7 occurret vobus bomo lagenam aqua basulans s fequi- mini eum , «7* quocumque Totroterit, dicite domino demus, quia Magifler dicit , vbi eff vefeétio mea , wbi Paftha cum difcipulss meismanducem ? &t Luce 22. 10. Ecce intro- Jeuntibus vobs in ciuttatem occurret vobis homo quidam am- phoram aqua portans, (équimimi eum,. Sienim Chriftus homincm nominaflfet, quid ifta defcriptione opus ierat? vno verbo dixiffet, ite adPetrum, aut Paulum. Átcur non nominauit? Hieronymus, & Beda ref- pondent, vt nemine nominato;o0mnes homines in: Pafcha celebrarent.| Origencs vetó tractatu in Mat- theum 5;. & Hilarius can. 3o. quód nondum Chri- parate aobit| uitatos fe cffe intelligerent, vt cam Chrifto nouum| C n afcendentes ad. Deum im Bethel, vnus portans tres bedos, ftianum nomen auctoritatem tutic , víüinque obti- inuiffet, quod gercre cos oporteat , qui ad facrum | A s nominalffe,quód ienotus elfet, ficut lib.r Reg.c.10.3. homo ille fuerit cogendi non fumus dicere : nomime defignatur, vt pauper, €7* fgnobtlzl; 4fhimetur, quafi Chriftus non diuites, & nobiles; fed pauperes eligat, vtfua cum illis myfteria cómunicet.Repugnat; quod äapud Marcum 14. 1j.. & apud Lucam z2. 1. Chri- ftusait, e2'ipfe offendet vobis cenacalum magnum flra- (um , quale homo pauper habere non potuit; ftra- tuim autem dicit, non quód pauimentum aut lapi- dibus, aut lateribus ftratum cffet; fed quódaut tape- tibus veftitum, aut meníis patatis ad caenandum or- natum, vtapparet ex Marco , apud quem in plerit- que Grzcis codicibus legitur eepepSpov, eroruor ftra- tum,paratum,quafi fecundum verbum ad explican- dum primum additum fuerit. Euthymius propterca Chriítum hominem illum non nominafle arbitra- tur, neTudas fciret; apud quem Pafcha celebraturus effct, & infidias illi pararet. Magis mihi Chryíofto- mi conie&ura placet homilia 82. propterea non SamuelSauli dicit, Cumque Abieri inde, €» vltra tran- fferis, z* veneris ad quereum Tübor, muenient teibi tres vi- C7" Alius tres tortas pauis, e2" alims lagenam vint. 'Tamen hzcipfa omnfno nó placent, quia ex verbis fequen- tibus apparet hominem non folàm fuilfe notam; Chrifti.. Magifler, inquit, diar, tempus meun prope eff. Cum enim imagiftrum fe appellari vult, difcipulum effe indicat; & cum mortis fuz tempus illi declarat, familiarem. Itaque probabilius effearbitror prop- tereà Chriftum hominem non nominaffe, vt me- liàs rebus, quàm nomine defcriberet, eáque ratio-| ne clariüs diuinitatem fuam oftenderet, fiue quód ignotus homo effet ; fi enim dixiflet, ite ad Petrum, nes oftendiffets cum autem dicit; mgedz'mnþw vobis im ciaitatem , occurret vobis bomo lagenam aque baiulans, confilio ad mortem fuam quodammodo przpara- tà; ità vt Deus hominem illum adfontem hauricn- occurreret , eófque in cam domum duceret, in qua omnia ad agendum Paícha parata effent, ne quid aut mortem Chrifti, aut Pafchz celebrationem rc- rardare , & diuinum decretum impedire pollet. re, tamen curiofum non eft propofitam ab alijs quaftionem ideo difputare, vt multorum curiofi- tati ponatur modus.. Multi enim au&orcs multa de diderunt. Nicephoruslibro r. cap. 38. hominem fcd etiam difcipulum , & aliquo modo familiarem| - aut ad Paulum, nihil fingulare fupra ceteros homi-| declarat fe futura przícire , & omnia effe diuino|. dz aquz caufa ideo mififfe videretar , vtdifcipulis| Quis autem homo ille fuerit, curiofum eft querc-| * hac re parum firmis coniec&uris comprobata tra4 ilum inquilinum zdium loannis Euangelifte! us fwt,| aptid quem Chriflus Pafclm ce lebrautt, fuiffe putat , quas zdes à Caipha in monte Sion Ioannem emiífe dicit datis amplis , quas in Ga-' lilza habebat, facultatibus ; idémque alios non- nullos auctores fentire afferit.. Quo quazfo argu- mento? Theophyla&us verbó quo(dam ait exifti- maíle eum fuiffe Simonem Leprofum , apud quem fex ante diebus Chriftus canaffe dicitur , eüm- que patrem fuiffe Lazari. Magis etiam alienum hoceft ; Simon enim ille nonIerofolymz, (ed Be- thaniz habitabat; Chriftus veró non Bethaniz, quz fpeciem nullam , habent vetitatis ; fed quis fed Ierofolymz Pafcha celebrauit. Refutabimus,| nec . DD 2 615 at la —— necenim Euangeliftis , qui eum nominare nolue- runt , fapientiores fumus ; fed fifequamur , quó ve- ritatis ducit fimilitudo , probabile nobis videtur leffe Iudeum aliquem fuitle hominem diuitem , & nobilem , quiin Chriftum credidiffet , illique effet familiaris , ed occulté tamen , qualem Iofephum ab Arimathza, & Nicodemum fuiffc legimus Io- ann. 19. 38. 39. ltaque fi quisaliquem ex illis fu- ille fufpicetur, temerarium non iudicauerim, modó fufpicetur , non affrmet ; nam camnaculum ma- num , & bene ornatum oftendit non plebeium larur , indicat fuilfe difcipulum ; quód iubet illi dici, £empus meum prope e$f , declarat fuiffe familia- rem. | j : Magtfler dicit.) Videtur Chriftus hoc nomine au- &oritatem fuam , cui nemo poteft refiftere , decla- rare voluiffe; quafi dicat, Deus dicit;fed Magiftrum fe potius, quàm Deum , aut Dominum vocat , quia tanquam homo cum hominibus loquebatur , ficut eadem víus aucoritate cum diícipulos ad foluen- dum pullum mitteret, dixit , $ qui vobz aliquid dixe- rit , dicite quia Domitus bis opus babet , «s* confeftim di- mitteteos Íüpra c. 21. 3. Euentüfque poltea docuit, quantum hoc nomen momenti habuiflet , quia fi- mulatque Dominum difcipuli nomtnarunt , do- mini pulli eos dimiferunt , Marci it. 6. & Lucz i . R Tempus meum propeefl.) Sunt qui putent his verbis Chriftum exculare voluiffe , quód ante aliorum Iu- dxorum tempus Paícha celebraret, quafi dicat fe ad preueniendum Paíche tempus imminentis mortis neceífirate cogi. Probabile hoc eft , & noftram de Paíchz Chrift ante aliosIudzos celebtatione fen- (tentiam confirmat ; fed illud etiam fortaffe proba- bilius , Chriftum his verbisamicitiam erga homi- nemillum , & familiaritatem declarare voluifse , quód ex hoc mundoabiturus vltimam apud eum coenam, eámque non inuitatus , fed familiarifftmo- "lrum amicorum more fponte fua agere volucrit. Quódautem non dicit mors mea, fed. tempu meum propeeit;hanc videtur habere vim, vt Chriftus often-| dat Íe nec temeré, & cafu, necIudcorum vi, aut arte] Ieo tempore moriturum efse , fed quia tempus illud ad moriendum conftitutum fibià patre erat,hoc eft tempus meum , id eft, quod conítitutum mihi eft| vel quo mori decreui. | pET "apud te facio Pafcha. ) id eft facere decreui , phra- fis Hebrea vfitata , vtapud Ioannem cap. ar. 3.dr-| cit eis Simon Petrus , VAdo pifcars , id eft decreui ; dicont £l Fenimua €77 nostecum , id cítvenire volumus, qua jphtaü etiam Latini aliquando vti folent , vt ad Sere-| num Seneca, $; negas accepturum ininriam , id eff ne- minem Wi tetaturum f[acere,omaibus rel;£li negocij s Storcue fio lib. z. detranquillitatevitz. — | | Cum difeipulis meis.) Hoc ideo Chriftus adijcere yidetur; vt patremfamilias adimoneat,tredecim ho- minum menfam parer. Vnde ctiam conie&ura ali- -|qua fumi poteft hominem illum familiarem fuifse Chrifti , cumíciret , quotdifcipulos fecum habe- EE T | | 20.7. fpereautem facfo.)Eodem modo Marcus fcrip- át. Pr. ptereàautem yefperz tempus exprefserunr, 2 vtindicarent Chriftum tempore à lege przfcripto |dicunt, bis errare mihi videntur, & quia con- fuiffe hominem ; quód Chriftus Magijier illi appel-|. F ;Cit."ivämo'e rc*cubuit, ficut 'hOC loco Matth. e lez" cum facta effet horajid eft cum fol occubuiffct.Nam qui ante Solis occaíum Chriftum agnum ediife tta legem loquuntur, qux inter duas vcfperasa- gnum comeíle przcipiebat cum azymo pane, qui ante Solis occafum inchoata iam die deciniaquinta, ftus eodem tempore mortuus fit , quo agnus co- cafum , efficiunt , vt non íolàm non cadem hora, fed necodem quidem die mortuusfit; nam ficorum opinione die decimaquarta inter mcri- diem, & occafum Solis agnus edebatur, càm Chri- ftus die decimaquinta mortuus fit;non eodem mor- tuus cít die. |.- Difeumbebat. ) dvecxeG , proprió. recumbebat;] cuius verbi proprietate motiauctores quidam funt, vtexiftimarent hoc non deagnieíu, fed de cena, quam cfo iam agno Chriftus egit, effe intelligen- dum;quiaetfilex Exodi 32 1. difertis verbis non precipicbat, vtIudzi ftantes agnum ederent , ta- men colligebatur ex lege: 5/c inquit, cemedetz il- lum , renes veííros dccinget;;« , €2* cAlceamenta vefira ba- jenim comedentes agnum defcribit , vt vix intcl- ligi poffint non ftare ; quorfum enim accin&i Irenibus? quorfum calceati? quoríum innixi ba- fitus celeritatem. effe iuberentur, fi non ftarent, qui vnus habitus multo clariàs, quam rcliqua omnia feftinationem preíe ferebat ?. Nemo enim [magis fe fcftinare indicat , quàm qui ne ad íu- mendum quidem neceffarium cibum fedet. Sic vi- eftaliorum ingredienti veftigijs ; Caluino , & a- lijs hareticis interpretibus danda non eft; qui cum magno fibi efle iudicio videantur , non vi derunt verborum continuationem pati non poffc, |vtdealiacena, quàm deea, qua agnus come- |debatur , intelligamus s ev". fecerunt , inquit Euan- Igelitta , . ver. 19.. 20. difeipals freut. conflitust tllis. 1e^ cumbebat cam. duodecim difapuli fai. Deinde Ioan- nes Cap. r I2, Pefiquamerngo lauit. pedes eorum , e7 accepit veflimenta [na , um recubuiffet vterum, dixit ei. Prztereà Matthzus infra ver. 26, quafi de alia cana loquens , quàm deca; qua agnus efus erat 5. cenan- tibus , inquit, ez «ccepit Ifus panem , & . Lucas cap. l22. 14. €7 cumiam. fafla e[fet bora ,. difeubuit , xbi ,*ccrtum eft eum de efu agniloqui j propterca enim |horam notauit, quia agnuscerto , ftatóque tem- iporc comedendus erat. De ccna igitur. agni di- wdyexeG. . Abfurdius etiam cft, quod alij quidam |hoc, & alijs nihilo grauioribus argumentis in- idudi , vt Theophyladus, & Euthymius rcfe- irunt, putauerunt Chriftum agnum co anno !non comedifle : quod, cüm omnes Euange- lifte tam aperté teftentur eum Pafcha man- IOAN. MALDONATI COMMENT. E — id eft inter occafum Solis decime quarte dici , &! no&é decimz quinte , quemadmodum fupra ver.] ?. explicauimus. D. Lucas eodem con(filio dixit| id eft prima azymorum die non edebatur. Deindd Iquód càm velint hac ratione efficere , vt Chzi- medebatur, id eít inter meridiem, & Solis oc-1 bebitis i pedibus , teneutes baculos i manibus , &2 comede-| qtit feffinantes y of enim Pbafe ,id eff tranfitus Domini. 1 taj culis?. quotíum feftinàntes ad fignificandam tran-] detur Euthymius interpretari ; cui danda venia - Calaimfla- rim int-:'ï-i (M . €7 parauerunt Paftba. Veffere autem. fadfo dif-| pret,dn-'o re- wycitlr, Pafcha celebrafse ; iubebat f:nimlex Exodi 12. 6. *lducafï;:, refutatione non indiget. Quod ergo vt inter duas velperas agnus immolotus ederetur, lEuangcliRæ dicunt Chriftum ad cedendum agnum P d TT | | rccubuitle, - EC CT UPNES tur,ctfwcrbmïm figcin, i robult, u Qu um jbióg u Chrftus 4 gniücarcz em TP um edit, ( bushcerdotur döqucua&ue ficramentoni " quü»usþx oams t. (lama ( ttlamaute tonem data tüfm (Ofpus, tvtatL lttac. Ij fttt Chri h d $ tsver mmineyiti« j VMIT tetpo PaïfiS lHUd Pof V, i qu()d UM faCC] tfumto | **0 tonts t 0 & jolioe I nog md?m Qu "0 Infer m li. din hr ROTA * rtemley; 65 quidn (j : l dt qen, ;fic inz&ügm— ERN kOUMDA| rgï"&'fz-! 3'"3';3"' )Ü Mh.r'ï jf Dmy; ] 7447 &im andi um ii b- hod v , b ao r :. Quim rl 3 ' i TILDEE pum kl o qi ob w E Caluim, &;æf*'**ï"?,j "ET M ; non € *Wï i w';"f' m»dï j WJ Ww' ^ p' ^i H n ?d.i 1f 7 u ig.'!äf ïom «t uv *;,.', J»il*.. wï — — EE "m y ;z;';!i?! Llf" A'fr Duind J pe/:mff/(, Ü 7Hf nl a, TO. qi ; n : lia a /ait , «radam P MAM n agnï öï-x' jio 9 1 : ^ ? Md j 138 TTE LC MH O. QR ia - um r m 617 dN MATTH CAE XXVi - 618 ludas 4n 77 Chn]?o jagnwm co- mederit ,e* lab eo Ew- deharifiam accepcrit. |Chryfoftomus ait omnes eum legisceremonias per- lvt mutataaccumbendi confuetudine , nomien reti- Ineretur. Nam & hodie Latiné menfz dicimur ac- |ta, quibus probari poteft, hac funt. Primüm, quöd recubuiffe, non itaaccipiendum eft , quaft re vera aut federit , aut cubuerit ; credendum enim eft, vt fectiffimié feruaffe, maximéque hanc ipfam , vt ftans| Pafchalem agnum ederet,cüm ficut olim ftantes illü Iudzi comederüt;quia tráfitus Domini erat;ita nüc ipfe ex hoc mundo trarifiturus effet.Geeterum quia in omnibus Prandijs,ac ccnis Iudzi vetuítiores ac- cumbere folebant , (nam Chrifti tempore federe folitos , non recumbere fuiffe arbitror) fa&um eft, cumbere , cüm tamen fedeamus; Euangclifte igi- tur, etíi verbum recumbendi de medio fumptum v- farparunt , noluerunt fignificare revera Chriftum recubuiffe , fed ad menfamacceffiffe , atque ec- naffe. o n 5es Cum duodecits difespulis fuis.) Videtur mihi Euan- bus Chriftus agnum comedit, vt ea etiam in re fi- gnificaret eum legis præfcriätüm obferuafse. Iube- batenimlex, vt paterfamilias cum tota familia íua agnum ederet Exodi 12. 3. 4. Clirifti autem familia difcipuli erant. Chryfoftomus ideo hoc ab Euan- gcelifta di&um efse iudicat , vt oftenderet Tudam etiam cum c«teris Apoftolis accubuifse , eiüíque veteres auctores inter fe difsentiunc.. Nam funt qui putant Iudam non folüm nouorui facramento- rum corporis, & fanguinis Domini perceptioni, (ed ne edendo quidem agno interfuifse , vt Hilarius can, in Mattheum 30o. Iam enim , cum Chtiftus agnum edit , diíceffise exiftimat , vt cum principi- bus facerdotum de eo tradendo , comprehenden- dóquetra&aret. Alij caenz agni interfuifse putant, facramentorum veró perceptioni ri6 putant , quod libro g. cap. 16. In quaíententia & Innocentius lib. 4. de myfter. alt. cap. 15.videtur efse. Areumen- Ioannes c. 1. 3o. fcribat Iudam fimulatque buc- cellamà Chrifto porre&tam accepit , exijfse ; buc- cellam autem illam ante facramentorum difttibu- tionem datam illià Chrifto fuifse , credendum eft; cüm corpus , & fanguinem fuum vltimo loco dede- rit, &,vt ait Lucas c. 22. 20. poftquam cenauit,& vt Ioannes c. 13. 2. coena facta , non ergo corpus & fan- guinem Chrifti Iudas accclPit. Secundum , quód Chriftus de Sacramento fanguinis fui , vt videtur loquensver. 29. dixerit ; Non bibam «modo debocge- nimine vitiá v[que m diemillum, cum illpd bibam vobifeum nouum in regno patrii mei s cum Iuda autem in regno patrisillud poftea non bibit ; ergo necante biberat. Tertium, quód credibile non fit Chriftum fecifse, quod nos facere prohibuit, vt corpus , & fangui- nem fuum homini fceleratiffimo nulla fa&a poeni- tentia conferret ; nam quod quidam refpondere fo- lent fuifse quidem Iudam peccatorem , fed non pu- blicum , cuiufmodi hominibus Sacramenta negari non debeant, neício quàm verum fit: iam enim mine prodiderat , Z& dixift; ver. 25. Itaque. cum Apoftolorum ignorare poterat Iudam efse prodi- torem. Hec argumentaita mouent me, vt facile gelifta difcipulorum numerum expreffiffe;cum qui-| impudentiam, & ingratitudinem declararet,de quo | aíseueranter fcribit Clemens Apoftolicarum Coft.|- Chriftu$illum & data buccella oftenderat, & no-| corpus , & fanguis Chrifli exhibita funt, nemo| A B C D E F - lhanc opinionem probaturus efsem , nifi contra-' lfanguinis Chrifti fuifse prefentém ; eáque perce- |pus fuum appellafset , & quafi magnum . quiddam |difcipulis fuis tradidiffet; quemadmodum Theo- .|nem fuam , quam celare trantopere volebat , prodi- [mentum , fed breuiffimum fignificet interuallum; ria plures haberet au&ores , & niagis vulgó probata efset. Fuerunt etiam , qui dicerent Iudam & cxenz agni , & coene comuni , & percepuoni corporis ; & pifse , fed fànguinem quidem bibifse ; corpus veró feruafse , vt ad principes facerdotum deferret ; il- lítque per derifum oftenderet, quid Chriftus cor- phyla&us hocloco recitat , quod cum nulla probe- turconie&ura, non cít refutandum. Omnes alij; quoslegerim , auctores exi(timant Iudam toti in- terfuifse acioni ; corpüíque , & fanguinem Domini percepifse, Cyprianus libro de caena Domini, Chry- loft. homiliain Mattheum |82. & homilia de pro- dit. Iudz , D. Hieronymus hocloco, Auguftinus| epiftola 63. & tractatu in Ioann. 62. auctor eo- ram commentariorum in Marcum;qui Hieronymo tribuuntur , cap. 14. Theodoritus in commenta- rijsincap. m. prioris epiftole ad Cor. Leo ferm. 7. de paffione Domini. Poteft & hec fententia ita pro- baii; quód credibile non fitIudam é menfa furre- xiffe , antequarn omnia peracta effent ; vt ad princi- pes facerdotum adiret ; hac enim ratione proditio- diffet.. Deinde , quód Lucas poft datam à Chrifto| Euchariftiari de Iuda , tanquam adhuc prafente Chriftum loquentem inducatcap. 22. 20. 21. Hic fl calix nouum Teflamentum i fanguime meo , qui pro vo- bss fundetur, Veruntamen eccemanus tradentis me mecum eff inmen(a, Exgo ; quodait Ioannes Iudam accepta buccella ftatim exijffe , autita intelligendum eft , vt Chriftus poft datam Euchariftiam buccellam dede- ritvt proditorem indicaret , aut ita vt aduerbium il- lud, eentiuó, quo Ioannes vtitur, non tem poris mo- quanquam illud prius mihi magis placet , quia ita Ioannes videtur loqui , vt indicet buccellz accep- tionem caufam fui?sc vt Iudas quafi irritatus quód fe indicatum videret, abfcefserit. Itaque minus vero limile.eft eum. accepta iam. buccella expectaffe , quamuis breui tempore , & diuina facramenta] percepifse, Quodautem Chriftus dicit , Nos bibam amede de boc genimine vitis , donec bibam illud vobifeum tnoHut , non cogit nos, vt dicamus Iudam tunc non adfuifse, quia etíi cum eo poftea non bibit, cum alijs bibit; quod fatis fuit , vt dicere potuerit , donec bibam vebifcum ; pronomen enim vobifrum ad. ma- iorem Fartem refertur.. Quzri etiam poteíft, &à nonnullis dubitatum video: an alij aliqui przter dif- cipulos cum Chrifto accubuerint, Euthymiusalios etiam nonnullosaccubuifse putat , quamuis eos E- uanFclich non nominauerint , quod multis ego de caufis probare non pofsum : & quia, vt füpra ver.. a. docuimus , ceteri Iudei non eodem die Pafcha ce- lebiarunt, & quiaita accuraté Euangelifte difcipu- lorum nomen , aut numerum exprefserunt , vt duo facere voluifse videantur , & fignificare omnes difcipulos adfuifse , & indicare nemingm adfuifse preter iplos, & quia lex precipiebat , vt vna queque familia fuum agná ederet, nec externus vllus admit- teretur;nifi fi familiarium numerus ad edendü inte-| grum agnü fatis non effet;tunc enim externos,quot- quot ad efum agni neceffarij effent; aduocari per- mittebat. Difcipulorum autem numerus ad eden- dumagnum fatis magnus erat. « DD:- - iL A E. PPNQIQNEOEU N a d - um C " - TE ao IOAN. MALDONATI COMMENT. . é2o 1 ?^r Vaurex vobi.) Sine iniuria proditorem pr.0-1 A Iudas,ne tacendo crimen confiteri videretur, inf&ï dit, dum indicat fe nofle eum, nectamen nominat.| | |rogauit etiam,ficutalij prius interrogauerant , n»m- Queritur àmultis auctoribus curhoc Chriftusdi-| — |qwd ego fnm Rabbicui Chriftus, T« duiffi ver.15. Quo xerit.Refpondet Chryfoftomus, Hieronymus,Beda,| |di&o neque Iudas,neq, cateri;quos id audiuiffe cxi- Thcophyla&us,Euthymius,vt Iudz ponitentiz oc- &imandum eft;proditorem ignorare potuerunt; at- cafionem darct, illíque ad refipifcendum ftimulum que tuncIudam , cüm fe deprehenfum videret, dif- admoucret,cum videret confilia fua Chriftum latere| — |ceffifse credendum eft:nam antequam fuo ipfius no- non potuiffz. Videtur ctiam mihi ideo dixiffe, vt| |mine proderetur, diffimulare poterat ; poítea non oftendcret fe non inuitum., non circamuentum, &| |potuitjfed quia hoc; fimulàtque buccelli à Chrifto necopinantem ; fed íÍcientem , prudentem, volen-| |datam accepiffet, accidiffe vero fimile eft, Ioannes tem mori;cüm cognito proditoreeius cófilium im-| |dixitftatim accepta buccellaexijffe.. Ad hunc modü Cwr Chri- pedire poffetnec tamen vellet. Àt cur nonnomina-| B | milii videntur Euangeliftarum dicta cócilianda; eti fius prodi- uj Poffumus refpondere id Chrifti benignitati có-| | |fcio Origenem,Chryfoftomü , Hieronym. Euthym. ï;;';; ».. (entaneum fuifle , vt proditoris etiam íui nomini,| |8& Theophyla&t.exiftimare his verbissqui mrivgit me-]| — minaus, honoríque parceret;contentümque fuiffeoftendiffe| — |cum wiamum im paropfide , Indam proprié defignatum, fenon ignora-rc proditorem ;nominare autem no- & tantüm non digito demonitratum fui(ïc;fcribum luiffe,quiaadid,quod oftédere volebat, fefcientem,| |enim eo ipfum impudentiz proceffifse , vt càm alij ac volentem mori, nó erat neceffarium. Hieronym.| |Apoftoli verecüdia , reuerentiáque Magiftri ab eius tamen paullo aliter refpondet;propterea Iudam nó| — |paropfideabftinerent, folus manum in eundem ca- nominalfe, ne eum irritaret. Origenes verb prop-| |tinum inijceret. Solus Chryfoft. exiftimat Iudam nó terea generaliter, non nominatim loquutum fuiltle, | id*--im-pudentia,fed Chrifti rogatü feciffe , vt ea ratio- vtpercuffis hac voce fingulorü animis alij fe vulta| - ncgälij-'-intelligetent',qu-iis' effet proditor.Quorum in- ! innocentes,Iudas proditorem oftenderet. C |terpretationem idcirco non probo,quód ea ratione 32. Etcontriflati valde. ) Mirum videri poteft, cur| |non'videatur pofTe cum Matthzo Ioannes conuc- |Apoftoli , qui innocentes erant;contriftati fuerunb| |nire.Sienim his verbis proprié fuerat Iudas demon- [quafifibi quifque hoc dictum putaret.. Nec.enim| — |ftratus, quid opus erat,vt poftea Perrus tam folicité ! idco tantüm triftati funt, quód ncfandum dolerent| |perIoannem rogaret, quifnam futurus effet prodi- ' facinus, Chriftum à difcipulo fuo;quifquis ille effet, tót?qiíid opus erat, vt alia eum ratione Chrifl? oftc traditum iri; nam etfi credendum efteaetiam reve-] — |derét dicens , »Ze ef£ , ewi ego intiniium panem porrexero? hementer doluiffe;tamen Mattheus indicatideo có-| |nam omnesiam Apoftoli Chriftum dicentem audi- | triftatos füiffe ; quod defe quifque dubitaret;acfol-| — |uerant,quizmtingit mecum manum in paropfideybie me tra.| t licitus cflet, ez* ceperant , inquit,frnguli dicerejnmnquid| — dlecàmid & à Chrifto di&um , & à Iudafa&um et- go (am Domine?Origenesergo,ChrytoftomusEuthy-| |fet; priüs quàm buccellam ille daret; hic acciperct, mius,& Theophyla&. rationem hanc adferüt, quód D |vt hiétiam fentire vidétur au&ores. Iam enim om- etiamfi fe innocétes effe fcirent, tamen magis Chri-| |nesTudám efse nouerant, fi folus in Chrifti paropfi- j fti verbis,quàm conícientiz fux confidebant. Beaes| — |depanem tingebar. Alij cótrahis verbis nihilo ma- (homa ,.qui.[emper eft ?p»widw ;dicebatille Prouerb.28.| |gis,quàm ante proditorem oitenfum fuifse dicunt: |14-497 vercbaromniaoperaméalob.o9.28. —— 777 ^ | |fenfümenim efseyqui Intihgit mecum manum in parop[r- -23. Qui intingit.) Ioannes Cap.u.24. PetrumToarnini| — |dej idéftvnus ex his ; qui mecum affident ad méfam, fi uggefäife ÍcribitveChriftum rogaret, quifna pro-| j[&cómiunem mecum -P'ar'onïdem habent, me tra- ditor cffet. Itaque credendum eft facum vtrümque,| |diturüs'eft; affidcbantautem omnes Apoftoli , & in & fingulos prius Apoftolos interrogatfe mumquid| |candem paropfidem manum immittebant; itaque] Ü jemo fam Domine? & cüny eorüm rogatu Chriftüspro-| |nihilaliud his verbisfienificari putant; quàm quod L ditorenrnominare noluiffet, Petrum , qui iniquio- . |Mareusdixit cap. 14.18. vnws ex vobs tmde; mequi má- L ré,quàm ceteri animo Chrifli iniurias ferre folebar,| E. |dueat meeom , && Lucas €. 22. 21. Ecce manus tradentu me| - 1 Ioannem rogalle; vti Chriftum interrogaretquí(fná| — |meemmeffin menfa.Non ergo voluifse proditoréindi- ipfum proditurus efset. Ex quo fequitur Chriftum| — |catesfed'exaggerare fcelus ; quód cüm in eadem m£- 'E his vezbis ; q«uizmtingit mecum manum in páropfidenon| — |fa ; in cadem patina cibum fumeret, fe efset tradi- omnino proditorem defignafse;fedptimüm quidé| |turus; ficut Danid dixit Pfal: 40. 10. Qui edebat panes j generaliter dixiifc , Fnus ve[iris me tmdz'tu;rm?zajlz-'; (ecü.. ^ meas,wcgngfïcamt þperme F:P]älantdnongmg Horum in- LE dó , cum f nguli interroearent, numqniäfggaj&wï - f&'ï*iïrbïafib*non fatismihi videtur cum verbis Euá-] | mine £ paullo clarius refpondi(se, quiimtingit mecóma-| — |geliftié conuenire; dixifset enim potiüs,vnus cx his, num 15 parop[ide,id eft;,vnus ex his,qui mecum in cade quiintingit mecu m manüm in paropfide , ficut di- paropfide pané intingit ; probabile enim eft in ma-| - xcrát ver 2r.Ppus vefirum me traditurw efldeinde quia ena menfa,vbi tredecimhomines accumbebant,di-| |nihilo magis, quàm anté;cü à fingulis difcipulis ro- uerfas fuiffe patinas, diuerfas paropfides ,in quibus| F |gatusicfset;quis fe cfset traditur^, traditoré defignaf- auttérni,aut quaterni panemintingerent;itaquein-| |fe vere'fiinile no eft. Querunt nonnulli interpretes, dicat Chrift" vnum ex illisauttribus; aut quattüor,| quofiiódo iufculá , aut condimentü in paropfide ef-| aurquotquet tandemérant;quiin cadem fecüm pa-| |fet;eüimi lex iuberet, vtagnus atfus,nó coctus come-] ropfide pahcmiolebant tingere , fe efse tradi tufürh. deretur Exöäi 12. 8. Hoc vnum fuit corum argumé- Denique cum ne hoc q'uf'i:dä jn djcio" Apoftoli qüis tüfh,qui-Chriftum eo anno agnü comediüïä ncgaue- 1.ille éfsetyi&telligere Pötüiff'ölïts «ï;tefüm quePetriro-| |füht, ïiït:fïThþo phyla&us, & Euthym. auctores funt. 'gata àloanne interrogaretur, quis nam illeeffet?ze-| — |Nirais profecto lcue; hocenim non de cana; qu fpondit, ieeff cut ego imtincum panem porrexero , Toài,! — laenum . Chriftus comedit, fed de ea, qua cfo agno 33:26fcd quia hocinaurem Ioanni Chriftus diXérat| — apponcbatur, vtverfü 26. docebimus, intelligen- : ita vt alij intelligerenon polfent ; ad exttéirümspfe! — dunreft; in qua & affa; & co&ta, & omnia ciborum,l : condimed geaimsp? j r guditon h* ,lmf!ieris,qusqz:. : .«f/vcndcbamrïm; gad luccon. w .|— s fs pa - Rob amicxti'aauc ( gdiciomuizo:cäz volettum ! dolum,ipot guti s mm&æ&ï /Il(,g'/äflOJ (uodaut J Homintius J dmris fu. — p u - — Qontem ttà 3 Qutemnont J| peracni B n Wxüx (Xw i kigen&amix ii BU Quomodo t df [1[5 ahqüid quod f/t q Emf Füür , Chri 9. lisfferls BUX Müt t It mm fCI'lbïïc Y Oftete Y C Qütiom. B p POtuerunt;a[, W '*'d " ( : 'chr) dli- iblius U: modc M 5 . L l, ;.;)-f'l/ Mf W ulse eribum, S*vYt lm lj ?-ï::g'&ü dbdn 111 Cndtm ; Unt Jodam ao lo VE GL ratO- r vorum i. Rl tone AW Q P ! Y M^* iundan, IMUORI M ATU ilcentem sud. ^ ) / "AIOMLH- !31' ' inMd M hm i. 1 ;;wauu ( "ETT ^ v UT PAODUE H VM VALVV ! [ AA "T ('":':Jxou A w ] ml n; m:K feprodiui im n n 7: d;',ff tud- (v u r :;äïïämcïytetefsl,ä D aropfïdee- 'äcoc"tuscomf' L ommati omn;gä | ( m Meripture r N à p Prouerbia- . dMes, o by-: perbolice . 62.1 CUIN MATTH. CAPXXVI o CHNMNEN - O & condimentorum genera poni poterant;folus fer- dics erat. | | | 24. Filius quidem bomimi vadit.) Loquitur de fe per tertiam, vt folet perfonam , féque filium hominis appellat, vt verfu.2. vide quaccap. 8. 20. decare mentatus panis prohibebatur , quia prima azymorü jdiximus. Opponit autem fe Indx proditori,ciüfque conditioni fuam antefert. — Videbatur tunc Iudas melioris, quàm Chriitus conditionis effe. Chriftus vendebatur, ille vendebat; Chriftus ad mortem, ille ad lucram ibat: Chrittus ab omnibus etiam difci- pulis fuis paullo pott deferendus ; ille principibus facerdotum , Scribis, & fenioribus populi gratia, amicitiaque copulandus erat ; iraque hominum iu- dicio multo, quàm Chriltus felicior videri poterar. i:Hanc opiniotiem refellic Chriftus, féque melioris conditionis, quàm illum paullo'poft futurum prz- |dicit- Nam quàd palfurus, quódque moriturus fit, nec miferum , nec malam , nec inopinatum;.nec violentum fibieffe; quin eratum; laudabile, offi- ciofum, fponte fufceptum, quippe qui ca ratione & patris obíequatur voluntati ; decretümque exe- detur Chriflus , e2* non. erit erus populus, qui eam »nc(g'amrw eff .. Quod dicit, vadit, hanc habet vim, vt indicet Chriftus fe non vi ex hoc mundo expelli, fed fpon- Ite fua exite, nec tam mortem elfe fuam , quàm Imigrationem , vtrecté Theophylac&us adnotauit. Quodautem dicit, ffeut feviptum eff , oftendit non ex |hominibus, fed ex diuino decreto , ac predictione Imortis fuz nece-Hit:ttem Prouenire. Com parat er- go finem fuum cum fine Iudz ; quod iple etfi ad mortem trahi videatur, non trahatur, fed cat, cat autem non tam ad mortem, quà.n ad gloriam: pro- pterca enim Dews exaltaut illum, e donauit iymomen, quod. efl fnper omne nomen ad Philipp. 2. 9. Iudam vveró, qui ad lucrum, & ad gratiám hominum col- - |ligendam ire videretur, iturum ad laqueum, itarum| ad fempiterna fupplicia vfqueadeo grauia, vt me- liüs illi faturum elfet, finatus nonfuiffe.. De quo verbo nimis fortaffe fubtiliter quidam difputant, quomodo melius Iudz faiffet natum non elffe; cüm non effe nullum , damnatum etfe aliquod bonum fit; aliquid enim eft , qui damnatus eft, omneaatem quod eft, quà eft, bonum eft. Hieronymus indicat cxiftimalfe aliquos Iudam fuitfe, antequàm nafce- retur, Chriftámque certo confilio non dixiffe me- lius faiffet homini illi, finunquam fuiffet, fed fa-| ts noneffet , qualt etiamfi non'nafceretur , faturüs fuifset, ideóque naturalia bona fine malis habitu- rus. Sufpicor D. Hieronymum Origeniftas fíotàre voluiíse, quiomnesanimas initio crcatas fuifse cre- diderunt, & profuo quamque merito aut expertem Imanere corporis, aut in corpus, tanquam in carce- rem immitti. Ét vero Origenes ipfe ita hoc loco fcribere videtur, vt non longé àbea fententia ab- horrere videatur. Eodem fere modo Euthymius in- terpretatur.' Sed'non funt huiufmodi fci*ifptur'æ' lo- cutionesad fcholarü excutiendz fübtilitatem 5 fünt cnim proucrbiales, & fiimpte de viileo, in quibus quiddam plerüque hyperbolicum'effe folet; veapud lob Cap. 3. 3. Üware non im vulua mortaus þm f t;gffoM |quatur, & Prophetarü de fc fcripta vaticinia effe&tu| CöPleth;hOC- eft, Et flius quid—ï bimmu vadzr.,ficut fcrzptä : eft de illo.Dan.9.26.Et pofl bebdomadas fexaginta duas occi-| À me videret , fm[äm à qndfi 2n0pn qfäm ; de vtero tranfarm ad umulum, & cap. 3. 3. & leremiz 20.. 14.. Pereat dier in qua natius [ ;; hecenim omnianon tam dclibe- rato animi iudicio , quam per querimoniam, qua .[mala fua amplificare folet,dicta funt. Chriftusergo| itade Iudaloquitur, quemadmodum credibilc erat" ipfum d fe in fapplicijs pofitum effe loquutürum.| Eratautem credibile eum dicturü effe; vtinam nun- quam natus effem , melius mihi fuiffet non natci; quàm ifta pati: cüm Iob, & Ieremias viri fan&tifli- mi multo minora paíffi idem dixerint. Adde, quod B iChriftus non dicit melius füturum fuitle , vt Iudas |non nafceretur, fed melius füturum illi effe , id cít, eius opinionc, atque iudicio, quemadmodum mul- tis res aduerías patientibus accidere videmus , vt corrupto doloreiudicio mortem vitz anteponant, icüm dubium non fit melius effe viuere; quàm:mo- ri. Obijcihocloco foletnon minüsIudam, quàm|j;4, ,,, |Chriftum diuinum decretü vendendo Chrifto exe- |peccouittra iquutum fuiffe, quare non magis, quàm illum pec-,4edo Cb ] icare potuiffe. Refpodent Chryfoftomus;Euthym. & !f"ï: j.);f, C iTheo pliyl.omnéfque Catholici Theologi idcm fen- u RI itiunt, non fuiffc à Deo decretum, &; vt ita dicam; |predeftinatu, vt Iudas Chriftut venderet, fed fuitfe I|precognitü atque preuifum fore vt véderet, quod cü |Deusab omni cogno uiffet xternitate, decreuit, vt ea - Jratione Chriftus à Iuda venditus moreretur ; itaque |Iudz venditionem Deus non predeftinauit, fed prz- uidit; non commifit fed permifit. . Caluiniftz, qui Impietas ; jnequepermiflionem in Dco vllam admittüt, & ma-| calwni, e: |lum nón boni priuationé vt * Auguttinus, & * Dio-,Calinif.e Jnyfius, omnéíque veteres, atque recentiores Theo-|"?^ ?' Mfi* | logi tradiderunt, fed naturam aliquam effe credunt, g;eüfï; quamuis in omnces fe partes verfare folcant , exaere]»uuup re ife hoclaqueo non poffunt, Docet quidem Caluinus|felino.. — [venditionem Iudz non efse proprié Dci opus ap- *5.Confeff. Ipellandum ; fed verbis docet, re ipfa negat, quodin 217 (9'3'; [mulis alijs , difficilimítque queftionibus folet face- Jf a ire. Eiusenim doctrina, eius verba funt, Deum nonseminib.c leíse omnipotentem, fi peccata, vt nos dicimus, tan-|7. — — [tüm perníittat ; nec enim omnium rerum auctor | lefset. Quid quefo hinccolligitut; nii Deum om- 1 inipotentem non efse fententia Caluini , nifi & peccati auctor fit? Eius verba funt , Non dubitauerim] — dicere diuinam pradeflinatunem ; ac voluntatem veram ne-|^ ib. 3. I5. ce[sstatem effée, quodfi verum eft, Deüfque; vt ille pu- E tat, Iudz peccatum non folüm preuidit , fcd etiam |predeftinaurt , neceffitatem Iudae: vendendi Chri- Mftum impofuit;quod fi vcrunt eft;peccare Iudas non| |potuit. Eat, & impietatem fuam vcrbis illisador- inet, quibus imperite difcipulorum fuorum turbz |fucum facit; etiamfi & Deus, & Iudasidem opus fe- cerint ; Iudam peccaffe, Deum non peccafse , quia Deus bono, vt homines reduceret , Iudas malo; &'. [auaritiz pléno animo facicbat; Quis enim illius ip- fius malianimi Iude au&tor fuit , nifi Deus , fifen- tentia Caluini malanon folim permittit, fed etiam faci?. At mali, fortaffis dicet; in Iudaanimum bono| . |animo Deus ingenerauit.Quifná bonus animne cfsc poterat, nifi ille; quo volebat, vt Chriftus morcre- tur? atqui, vt Chriftus morceretur;malo animo Iudz |opus non crat: potuit enim Deus efficere , vt Iudas |]eum bono animo véderet, vt Deo obediret: poterar J jefficere,vt Chriftus neque bono;neque maloaninto —— Jex vtero nonflatim pmya & CQP; fo. 18. t9. 'Qdfc?dï' Vowtiones - ynlua eduxifIs ne ? du vtinam con[umptus e[fem neoculus o |venditus moreretur. Malus ieituranimus exlIudal . - [ Puouucefipsatind ED o datit MEBHAe quaftio doat | |natus ef;animus àDco datus. Alia hic quaftio pro. | Qs sbegscdd . L D. . . ponp C '*k 3 623 IOAN. MALDONATI COMMENT. 4024 poni folet,fi melius futurum erat Iu dz , vt non naf- ceretur,cur eum Deus genuit? Rciipo.ndcnt Chry:- foftom.& Euthym. non talem, qualis poftea fuit , 3 Deo fuiife genitum.Deus enim bonum fecit, ipfe f:e poftea fecit proditorem , quemadmodum de omni- bus hominibus Salomon dicit in Ecclefiaft. cap. 7. ;o. Deum feciffe hominem re&um , ipfum fe multis quzftionibus mifícuiffe. Nullus humana curiofitatis modus eft.Quzrunt etiam alij ,cur eum , cüm eiuf- modi faturum elffe fciret , in Apoftolum Chriftus elegerit, de ea re cap. ro. 4. difputauimus ; fed vno verï)o refponderi poteft;quia cum ele&tusà Chrifto eft , eiufmodi non erat ; & foletfzepe Deus etiam in hominum electione non futura;fed przíentia meri- tarefpicere, quodin Saule rege fa&um vidémus; bonü Deus elegit;malus ipfe per fe fa&us eft, idém- que de Salomone dici poteft. 25.Nunquid ego fnn Rabbi?) Non rogat Iudas Chri- ftum, quafi ignarus;vt diícat , quod fua ipfum con- lcientia ignorare non patiebatur , fed quafi callidu: mercator,vt tentet,num, Chriftus fe eum effe fciat. qui eum effet traditurus , & qüafi impudens diffi. mulator,vt dum , ficut czteri de fe quifque interro- gauerat, num i(gfe effet, defe quoque ipfeinterro- gat,fe non effe fimulet : videtur autem non fponte; led coa&tus aliorum exemplo Chriftum rogare , nü iple fit; ideóque omnium vltimus rogat , & fortatfe poftquàm aliquo modo eum Chriftus verbis illis me tradet;priüs enim illud,quàm hoc Euágelifta nar- rauit;jita certé Origenes, Chryfoftom.& Beda fenfe- runt, Notauit etiam Chryfoftomus , Hieronymus, Euthymius,& Beda non dixitfe Iudam , ficut cateri dixerant,Nunquid ego (am Domine ? Íed numquid ego fum ditionem fuam diffimulare , fuperbia fua proderc cogeretur,dum Chriftum minüs,quam cteri , ho- norificé compellat. ' LE T» dixifli.) Modus eft honefté , & minima cum of- fenfione eius , quocum loquimur ; minimáque no- ftra arrogantia,quod interrogamur,concedendi , vt infra ver. 63. 64. Jfdiwro teper Deum viuum,vt d- cas nobis ,. fitues Chriflus filius Dei , Tadixifls : &c. ca.27.11.interrogatus à Pilato Chriftus, 7Z»es Rex Iu- deorum ? xefq Ponïiet,ïudicü. Nam quod D. Augufti- dini loquendi non conuenit. Itaque, vt filpra mo- nuimus credendum eft hocIudz à Chrifto dictum effe , poftquàm illi buccellam , de quaIoanncs fcri- pfit; porrexitlet. | . 26.Cenantibus autem ei)eioyloy d't aov velcenti- bus;aut edentibus autem illis.Nofter interpres fen- fum,nó verba conuertit.Caenabant enim quia vef- pertinum erat tempus,& cibus , qui füb noétem fu- mitur,cana vocatur.Eodem modo Marcus Cap. 14. 21. Grzcéícripfit,vbi nofter Interpres non cgnanti- quo confilio,crediderim tamen bono idem verbum in eadem fententiaaliter vertiffe. Lucas Ca.22.20. & .|D.Paulus rad Corintar.25. fcribunt hoc fa&um effe |poftquam ceenauit;vnde duo nobis colligenda funt, : Jalterum verba Matthazi,& Marci, é&usv voy 9d euroy |egnantibus, aut manducantibus autt ill non itaintelli- |genda effe,quafi durante adhuc czona Chriftus id fe- fubindicaffet, Qui mtingit mecum manio in paropfide , bic|. Rabbi? quafi etiam tunc , cum maximé volebat pro- nus libro ;.de conf.Euang.cap.r.putat Chriftum his|- verbis,neque concedere , nequencegare; confuctu- bus , vt hic , Íed manducantibus illis vettit haud fcio,| * r Iguinem fuum confecratum prebuit.Prima, an vfpiá Igelifte Lucas,& Ioannes,& D.Paulus coenam vocát. |Tertia,nufquam in facris quidé litteris caena nomi- Inatur:nam D. Paulus Dommicam cenam non Eucha- -Q*;fzf | D. Pauüe : ( ; : Dominica Jautante;,vt quidam putant;aut,vt ego arbitror, poft [tequam difcipulis fuis corpus,& femguinä fuá daret, - |difceffuri,coená egit,qua fingularem in illos charita- |tem demonftrauit;hoc eft,quod apud Lucá ca.2245. Jait, Defiderio defrderawi boc Pafcha volifeiumanducare,an- |tequam patiar: reprehendit igitur D.Paulus , quód eà |coenam,quam Dominicá vocat, quz ad Chritti imi- |tationem à Chriftianis exhibebatur,ad exercendam linter fe caritatem ; diuites non expectatis faftidiose] |pauperibus agerent , itavt cum paupercs.ycnir.cxzt,; |nihil,quod edere poffent,reperirent: & alij efurirét;] Iperceptione inebriari folitum?Deinde cum ait,sun | Eccleftam Dei contépitin ,C7* confunditis eos,qui non babent? rent , antequàm meníe, & ciborum reliquiz remo-, uerétur.Alterum eft ridiculam eíle Caluiniftarum, berent,fi rebus,nifi etiam verbis heretici cflent; no- luerunt corporis, & fänguinis Chrifti facramentum Euchariftiam,vt nos,fed cenam appellare,vt fe non hoc facramentum coena vocetur, fed belli ifti inter- pretes,quia D.Paulum dicentem audiuerunt,am o eft dominicam cenam manducare,nullo adhibito iudicio exiftimarunt illum Euchariftiam ceenam appellate, & hoc nomen,quafi orbem terrarum ad conuiuium inuitaturi mirum in modü celebrarunt. Nefas enim illis videtur aliter loqui.Non viderunt homines cz- ci,quod D.Lucas Ícribit cap.22.20.& quod D. Pau- lus eodem cap.v.25. Chriftum,poflquám cemauit, cali- C2.15.4. difertis verbis fcribere Chriftum à cana für- cem fui fanguinis acceFiH&; non viderunt D. Ioannél| rexifle;vt difcipulorum lauaret pedes.Opinor , non furrexit;priufquam finita ceena effet, neque corpus,j & fanguinem fuum dedit , antequam lauaret ; cum propterea lauerit,vt fignificaret mundos elle opor- tere,qui corpus,& fanguinem fuum accepturi eísét: nfi vt pedes lauet,hoc eft,ez" ves mundi eflis , (ed non om- nesprius ergo caenauit, deinde pedes lauit , & vefte refumpta méfe iterum accubuit , vt diuina facramé- ia difcipulis daret.Itaque cüm tres eodem tempore a&iones fuerint , quz tres cenz vocari folent, pri- ma,qua agnus efus eft , quam nonnulli ceremonialé ceenam appellant;fecida communis,& vfitata ; nam abfoluta edendi agni religione,quia plerumque;qui coena,vt ad faturitatem fuam quifque cenaret. Ter- tia,qua Chriftus panem,& vinum in corpus ; & fan-| coena vocetur,non fatis memini:fecundam,& Euan-| riftiam,fed aut coenam,aut fortafse prandium;quod Eucháriftiz perceptionem diuites Chriftiani imita- tione Chrifti folebant pauperibus exhibere, quian- vltimá cà illis,vt folentamici cü amicis longe ab illis alij ebrij effenr. Inde perfpicuum eft D. Paulum de ealoqui coena;qua aliqui inebriabantur , alij efurie- bant,quisautem credat quéquam . facramentorum quid demos non babetis ad manducandum,c27 bibendu? aut v. 22. clariffimé oftenditíe no Euchariftiam caenam appellarequam nunquam licuit cuiquam priuatim| hocenim eft;quod dicit ver.xo.Qwi lotss cjä', no indtgct | eum ederant , faturati non fuerantjalia ponebatur] domi fuz agere.Certe Caluiniftz non concedent id| - & Lutheranorum inícitiam , qui quafi fatis non ha-| £*therav;, ' G Calu- nifle repre - benduptur. Euchari- : folum religionis,fed etiá linqu ICFOIIITIQIOL'CS PI'OH- ]b'am cenaá. |terentur. Atqui nullus in facris litteris locus eít, vbi $0. (cné, cerit,fed ftatim;vt ceena peradta eft , antequá. fürge- D.Paulum permiffurum fuitfe,quod ne ipfi quidem| 4ppelliï:e$.i I. Cor, 1t. 2 (( permitte- at jl JCtr dicumennot fs rcibuled rcrcænæan:: illam,quam[ï.: — fmmdaresat rian.&'Bc:; ccæaaDomï EX o t — g o nirc Wt no,menl&[&ï.x?lmgï& At rlv q o n [e,mw & Mato VAl CO (Lanis fcriptur üxtriut t n Calin Deyeeram du | - Qudiciocenam j ipofipransïi:m; j| . pimlna X-mceïsecït, Yi Nïc&mgxgcciæ, At feat lg | tapriüsign;le TR A pinem r Qs ltss Lt E &kmaimïïnf: um n f&&llm Chmæ;ï vzimiærcmux-, | DOminitmdit, X w CPiHOL B m D - Mitlare ( Wünm It D Wäü, f MM COR Vmumg fmevllareho l &mdva't JPoteg, . li, M nE P r Cäääe BN permitterent.Denique cum dicit, 4utcon !«säz('a'it.i:'e.w, A|& quód haic Chi'i'fï'i.;!'þ»etlj;iedflähq'nenï nó 1& PZIHCF; dl üfls nonï* T qw non lmbent.',-,fatls indicat fe de C&Cæna IOqUI,qual'n quah llh Chflfhls benedlxeut) f&:d ad vmum ; äqïaj li : (; Cer?nf, L pauperes fibi parare non Pqterant-,-chhgn'&lam au- 11.113 gratias i;gemt,:;fcr;ndgm CH? dlcqn[,& qu (s)dc- m iäïfalne:;ä*"f?";:: 2 tem parsre nemo non poterat ; ad quamnonnifi| |benedictionem;aüt,vti pf volurit , gratiarum actio- : M buccella vna panis,& minimo vini hauftu opuserat.| — |nem fingularém , & propiriam huius facramenti 'dTG |Senfus ergo D.Pauli eft;vt,fiadeo diuites efurirént| — Inon pütent, fed communem , & inter Iudzos víita- vt expectare prandij, aut coenz illiustemipus non| |tam: qué Chriftus moreri geftis víurpauérit i qua !) pE Aevt &: n(mg E*ï'"ffür Dtores peor . " ] 1 OICSP fOf]-gMW [l ïlOSus d DLT N d pofsent,domi fue ederent , ne fiin Ecclefianon ex.] omnia eó tendunt ; ne rios v'l,lawin hoc facramentc| fomm : P&&atis paupesibus pranäiulü,äut canamillaman-| |benedi&ioneiure vti po'ifc videamur. Hitres erro- *ffïïï*;n;,g,m,,g k ticiparent,contemnere eos viderentur, & cháritatis| — |res ordine refutandi nobisfünt : de verbo quidem|. "ii vinculum tunipete, quz in communiillo conuiuio| evAcyéy benedicere,quo & Matth.hoc loco;&Mar. t "A ls cernebatur;hoc erat sos Donunicari cánám mandatáre, B (cus ca.14.22.de paneloquens víüs eft , non dubium $ : ;-«;u;ie»:imm fideftno ad Chriftiimitationem ; qui cum domitnius| — |quin apud Euangeliftas idem fit ; quod iviapigén; ; U Nebstn eísettamen rion folus,féd cum duodecim difcipiülis| — |quod proprié fignificat;gratias agere:iam quod ho« TU dominesc». fuis recubuiffe dicitur. Eodem fenfü veterésaucto-| |loco Mattheus, & Marcus ca.14.25.dicunt évA eydeac] — d. D. rer cenàm Domninicam nó Eucharilliam ; fed coená| — |ver. féquenti decalice loquentes dicunt. tuyapien. ?. agj illam,quam Chriftus;antequàm Cofpus,&länguinc" &acy um gratias egiffer, G quod Matth. & Marcus lo- j RI | [fuum daret;cum diícipulis fuis egit;vocareífoledt,vi| |quentes de pane dicuntéuAcyasac Lucascap.2za9.| — OT t : ) -|Cyprian.& Berná. qui conciones fuaseo diehabita:] — |& D. Paulus 1. ad Cor. 1. 24. dicunt äu?cap:g'-n'mg, &| :'s.Op'mor,mx | |de cenaDomini vocantqui tamen nefas dücüt he. quod Mattlieus c.15.36.de feptem panibus , & duo- Jéguecory Eschari-. teticorü moreEuchariftiá cenáa áappellare;Nos ergo bus pifcibüs Ícribens dicit e»yapee- nlo*a';,;M?.fC,uS caB, Vataret : um Jlie nomen & (criptütis,& antiquisauctoribus cógruenter Euw-| —|8.6.dé panibus dicit iuxapieieae, de pifcibus euAcys ii d defendtwr '3chari£7ciani appellamus;quia eam Chriftus corifecit;|C [eac , et qnod Matthzus cap.14.19.& Marcus cap. 6 at r dicunt enim tum Euägïhüæ '-ïuzdpi:'ä'm!sgmtiæs egi]» CO d4R Gol ucas cap. 9. 16. de quinque pambus d1;u111 ITTESM [e,aut benedixillc; Marthzeus hoc verfu, &fequenti;| — £ua zyséeloannes cap.6.ri.dicit evyapig oac, & Diuu: n&;;&g: (n. & Marcus cap.x.æ.zz,ig..Luc?xs C2.22.17. 19. & Paulgs | Pau.lusvï,.ad Cor.t4.16. ic.lc"n-'l vocat €UAoylay, GC ;'J?cï . distat, i 1. ad Cor. i. 24. & Iuftinus in 2. Apologia pro Clïm- pigian fr ,mqült,þen&fizæm fpiritu dv $u od ie ryedqua. tdia fs ftianis,& Irengu.s 1113*.4.(:.34.& 3 5.Dmgde non fO,.lul'T Irz, qui fapplet locum idiota , quo mug,, d"," , Lmen; fepo adentapm fcri.pcurq auctoritaté , & exemlzla maiorü m,,fed edi| — [nnam þene:d;&icfnemäïää TW GW ,Q?ga&;'gi,;ïd quibuldam rmä/m IW" ,"r;atlo-n.em 1n Co (cquunur;nam $ uigaptgtæ,?c whfsym, älldC nz..!.tum Vld,e.tmi Ciïc,quold ?*RUd Hebïæog T?J& Bonai! quod idem eft;ad hdoc Iäcrament,gvmaxxmc perunet| |oenedicere,& gratias agere figificat , vt priori Pa hn i cí aut per e&;aut nà fine ea perfïaaïqt : fïcut C hrift ialip. 29; 20. Mihiid prgbabde vldeFur : fcd fortai;fc " dqccn?tfr CXC.Pk): & fczlet fov?a pzu- te tqtg fxfïlo no-| .pdc corum verborum in vnam fïgmfilcaglonem có- h minari.Caluinifte veró fine fcripture auctoritate,fi-|D |:ufio nata eft, quód nunquam benedi&io fine gra- "I - ^"na^maror TWv 1 L'f' .... a^ ,p.' .' Topo m [ neveterum auctorum exemplo,fine ratione , nullo| — |iarum a&ione effefolerec , vt apparet ex Marco ca. iudicio caenam vocant 2 cum potlüs merenda , fi 6. 41. vbi Chriffus' ; Vi quinque Panibüs ,&duobu: M. od poft prandium , prandium, fi ad meridiem,ienracu-| |pifcibus benediceret, in ceelum füfpexiffe dicitur: — . culum,fi manefumunt , vocarideberet; necenim| |vnde colligitur,gratias egiffe patriin caelum oculos ,!..,5;140'. "w Es : iB " D 3 : . 1 : Eu & . : q : » * * : Y ^ -Iw-"ww?l necefse eft , vt huius facramenti celebrationem aut| — |(ableuans, & panibus benedixiffe.Poterit lector ob- ss " [ 'eris at ceena precedat,aut cofequatur.Nam quód Chriftus! — |iicere , quód Ecclefia hec duo verba diftin guere vi- " 3 ante ceenauerit , non vt nobis exemplum preberet, — |deatur, ez eleuatis oculis in celum , tibiquegratias agenss um Don Euchz-. ul fecit,fed necefsarib,quia oportebat vetera facramé- benedixitsfregit deditque difcipulis [uic , qu:äï vtrumque randiums, E ta priüs implere,quàm nouum inftituere , id eft ag-|. |fecerit Chriftus,& priüs Patri eratias egerit , & po- :arbitrgf;,?o ( num Paíchalem prius edere, quàm Corpus , & Ían-| ítea pani b'.e'nedixelfiï-RCfB91?4.(;-0 Ecclefiam non in- ianu ii guinem fuum dare:agnusautem non alio rempore,;| E terpretati verborum fignificationem:fed,quod pro- nïbetg,guïm' ) quàm coene edi poterat;& folebat efo iam agnocce-| |babile eft,fequi;probabile auté eft vtrumque feciffe]: gmä&ugd??ïl jna communis apponi ; & vt confuetudinem obfer-| |Chriftá , & egifsc ä"ratiasPatri,& pani benedixifse, a;isïongeabl E uaret, &, vt ex hac vita difceffurus a&ta cum Apofto-| |quiavidemusin rebus minoribus , id eft cum pani-| us E lis ceena in finem eos diligeretsitaque reprehenden-| — Ibus & pifcibus vellet , vt multiplicarentur , benedi- dub 0 da non eft,fed laudanda potiàs Ecclefia,que eainre| |cere: egifse ctiam vtrumque Matthzi 14. 19. Marci| 7 a | fa&tum Chrifti non imitatur , quod nec illefecerat;| — |6. 41. Lucz 9. 16. quemádmodum & oculos in coclü j gt ytimitaremur; fed folis ieinnis corpus , &fanguiné! |leuafse credibile cft, quamuis id Euaiigeliftz nó ex- ! iCf Domini tradit, quód id multo plus habeat reucren- plicauerint, quia cum panibus , & piícibus benedi- :xcrccndanj tiz , vt epiftola u8. D. Auguítinusícribit, cámque| — |ceret;id fecit:qua opinione dicit Ecclefia, z eleuatz df Apoftolicam eífe putat traditionem. Reprehéden-| — eculi u colum. Quaftio autem in eo verfatur , cüm di veró haretici funt,qui di fine vllo iudicio Chrifti| F |negari non poffit vnum verbum pro altero accipi, acionem imitari volunt, etiam bene pranfis, & be-| — |vtrum svAoy &iv benedicere ponatur pro évxepie-é ne ceenatis , fortaffe etiamaliquando ebrijs, nulla| — |gratiasagere:an é contrario. CaluiniftzivAoyeiv bc- reuerentia hoc conferunt facramentum , nifi quód | commode illis accidit, vt nihil aliud, quàm panem, l & vinum porrigant;quz fine vllo honoris refpe&tu,| — ivaeyé benedicere ab Euangeliftis pofiuum efse, | P .i| line vlla religione fumi poffunt. | quod non poteft,nifi fecundo errorerefutato,com-| go dl De werbe| — Et benedixit gg] $A doac, cü benedixiffet,quoin| |modé probari. Secundus autem error ex Paulo 1. ad|pro. cosfe-|. Z'ï—fed"fm' verbo ter minimum errant heretici: & quiavertüt,| — | Cor.ro.16,manifefté coarguitur,Calix,inquit,eneds- |eratrone b l e;l::;:ï , icü gratias egiffet:veriti ne Chriftus figno crucis víus| |Hima , cui benedicimus. osuXosyoU o ad verbü,qué be. | F^« | flas. elle Vldeatur, aut magica, vt illi Voca11t,;)1catat1011e,. Lïï?dlwmt,ls ?;d eít bcncdlccndo,,C,Qrfec?mmus ;qu ;bm fa vurpa- | Ms at E RB DEPEROREES j 1 à lib, 4. bift. aï?&rbis pcrfpicuum eft benedictionem fubiectz ma- laulic,non uAóyue«r ad(o1s, id eft benedixtt iLos,non be- iCaluiniftas aliter intellexit.Itaq; Iuftinusin fecunda |Cyprianuslibro de Caena Domitii, Payz, inquit, iffe| 6217 IOAN. MALDONATI COMMENT. 625 teriz,id eft pani,& calici datam fuiffe.Deinde ï:.plcas C. 9. 16. ait Chriftum accepiffe panes ; zaj euAoyuzey adliic , & benedixitillos,ergo ipfis panibus benedi- &ionem Chriftus dedit ; quare càüm eodé modo Eu- chariftiz panem, & calicem benedixcrit,.nö ad Deü,| fedad panem, & vinum benedictio refcréda cft.Prz- tercà D.Paulus r.ad Tim.4.4.5.ait cibum fan&iftcari| er vérbum Dei, «9* orattenem , & éuxapig-iay gratiarum atlinnem,ergo & vcrbum Dei,& oratio,& gratiarum actio ad cibum refertur. Denique Euangeliftarum| contextus non patitur,vt aliter in tellizamus , quàm panem ipfum , & viná à Chrifto fuitfe bcned-iöþum, cepitinquit, panem euAoInsac exAacs m benedixiffet fregit deditque difcipulis [nis , panem vtique accepit; pa-| nem fregit;panem ergo benedixit.Solent Caluinifte interpretari Chriftum benedixitfe panes,& D. Pau- lum calicem,id eft fuper illosgratias Deo egiffesvbi mulra abíurda funt; primüm, quód dicunt fuper il- los gratias egiífe ; càm Euangeliíta dicat cvAcyucey, nedixit illis; quis autem ita loqueretur , gratias egit panes,id eft Deo fuper panes? deinde etiamfi dixitfet $259 * » ' » . P . * A. av (oic $i, abfurdum eflet ita loquigratias egit pani- euyapie-ezw gratias agcre fumi pro évAcley benedi- necenim dicimus gratias ago pani,aut equo , nifi fortafTe iocantessfed gratias ago Deo;aut homini; &| benedictjonem ad panem,& vinum efle referédam;| neque vllus vnquam au&orante nouos quofdam Apologia Euchariftiá vocat suyapitruDetay aeopilv,ci- bum gratiarum a&tionc benedi&um , aut confecra- cum, eodémque modo Irenzum lib. 4. c. 34. & 35. loquutam Grzcé fuifle creáendum cft,cüm Latinus| interpres verterit pagem,fuper quem qratie a( fnnt, & fublatiale, eo* eulix benedi£lione folemnis faeratus ad totius| bus,id eft Deo propter panes.Ifta denique deliria ri-| |denda fünt , non refutanda. Duo igitur conftant , &| cere,quia ad panem,& vinum refcratur, & non po-|: teft gratiarum actiofad res inanimes,aut rationis ex-| |pertes , fed ad animatas , & ratione przditas referri bomumni vitam falutémque proficit , & Ambros.in libro| À D C D [edebatur, panem vnum azymorum fumeret, & in ibitur,nonnulli tradiderunt.Sed nullo modo creden- tunc corpus fuum dedit. Praterca cur, cüm ttes hz, vt vulgo creditus , ccnz fuerint, in cceenaagni, & in coerià communi, que poftea apponebatur, Euan- Igelifte non dixerüt;aut benedixiffe Chrifti; aut gra- [tias egiffe,cüm ludei in cena agni ea ceremonia po- tiffimüm vterétur, vt etiam Hebrei tradüt;cum auté de Euchariftia loquuntur, eam benedixiffe dicunt? Deinde, cur omnes hoc tam accuraté narrarunt, [quaft ad rem maximé pertineret? Denique, cur fi- gillatim & de pane,& de calice narrarunt vtrumqne benedixifle , vt Mattheus , & Marcus ; aut ita certé Ícripferunt, vt facilé intelligi poffet vtrumque be- nedixiffe, vt cum Lucasait cap. 22. 20. Jimnliter, «" clicem poflquam cenauit? cum enim dicit fimiliter, fa- gni'fïcac codem modo calicem accepiffe, ac benedi- xiffe, quo acceperat, ac benedixerat panem. t fregit.) Ex hec vetus inter Iudeos fuiffe dicitur ceremonia, vt paterfamilias initio coenz, qua agnus duas partes diuideret, quarü alteram fub mappaab- Beneditbus es Domime Deus nofler , vex vnmerft inefu panis aXymi , vtex colibro Hebreorum, qui 33-55 infcri- dum eft Chriftum nihilaliud, cum panem frcgit. aut benedixit agere voluiffe; quàm Iudgorum ritum obferuaresid cnim in efu agm faciendü erat Iudeorü morc, Chriftus non in efuagni, fed in noui facra- cft generis, quia, vt poftea probaturi fumus, etiami Íconderet, alteri fic benediceret , Benediclus es Domine| Deuws nofler, rex vntuer[rs qui educis panem de terrazautfic;| menti inftitutione feciffe dicitur; aut fi in efu agni| fecit, vt credibile quidem eft , id Euangceliftz, tan-| quam nihil ad rem pertineret, pretermiferunt. In| nouo autem facraméto fcciffe omnces diligenter ex-j pofuerunt; noluit ergo Chriftus veterem ludeorum] quid malto magis admirandum efficere. Quáquam non negaucrim fieri potuille,vt Chriftus, quia efum| agni in efum corporisífui, ideft iguram in verita- tem mutare volebacfimilem,non eandem ceremo- niam benedicendi panem voluerit víurpare; quod gendi non Iudeorum traditione,fed legis pracepto obfernare ceremoniam,fed nouam inftituere, & ali-] probabilius eflet , fi ritus ille panem azymum Ífran-| . a o kl Jfv attludist Ü ; Avl hu ï"fhd"i"'011lhcxx'xüc.'mtä v l - tf a maivos RA bro a iditano a 44 t dlion Tolet — 2 nufo plus d qungi Ciit nemdedenit, Ea pl quo Atunis debery, 4 j MT "ia Ut Vimuridon 4. " BAR q -- LUE de his,qui myfterijs initiantur c.g.& Iuuencus hunc| | [indu&us fuiffet.Certé non eodé modo panem hunc X Pipuyeric [Ewan. . |locum interpretans. d d E Ifrcgiffe Chriftum indeapparet, quód omnes Euan- j ïfümghsïïxkeo j YOW alinis fibi frangere panem, geliftx narraucrint eum fregiffe, quafr aliàs frangere: lcit, n : Din[umque dehinc tradit , [antlumque precatwe, non foleret, aut non ceodem modo foleret, & quia| tim d Id eft prece fan&ificans, dv n -[Lucas c. 24.5t. fcribit duos illos difcipulos in fracti-| TM [P x ! Difcipulos docuit proprium fe dedere corpus. — |one panis Chriftum cognouiffe; quod vtique non Oifïä um Tertius füpereft , quódexiftiment non peculiarem,] feciffent; fi eodem modo , eodem ritu panem Chri- ïetur umj & propriam huius facramenti, fed vulgarem , &| |ftus fregiffet, quo omnes patresfamilias frágere fo- bun inter Tudcos víitatam fuiffe,quam Chriftushocloco| |lebant; manifeltum enim eft Lucam fignificare fra- W .W(! M i, dedit, benedi&ionem. Id fic refelhtur/primüm;cüfn &ionem panis caufam fuiffe, quam ob rem à difci- h. da,ü)sdl&umcr: toties Chriftus cibum fu mpferit, quid eft, quódE-| [pulis cognofceretur. Scio dici poflequod & meali- nj [f uangcliftz non ícripferint eum benedixiffe;aut era - quando docuiffe memini, difcipulos illos duos vi | "w Tl iont ltias egilles nifi cum aliquid fingulare, & As uludé accepti corporis Chrifti cum cognouilffe, quafi Eu-| N NUA fua benedictione facturus erat? Ter.tantum me- j chariftia oculos illis aperucrit. Id etiamnum mihi Jd;ïu A r | , minerunt Chrittum cibum benedixitfe;- primüm placet;fed fiid admittatur miraculum, noftraetiam| — . "MM apud Mattlhizum c. 14. 19. & Martcum c. 6. 41| . |fententia confirmabitur , fingulari quadam ratione ! Wimm & Lucam c. 9. 16. cüm voluit quinque illos paneä Chriftum, cum corpus fuum daret, panem fregiffe, EU mulriplicare ; fecundo Matthei 1. 36. & Marci| |quandotam diligenter ab Euágeliftis id explicatur. BEU 8. 6. cüm vellet raultiplicare fcptem alios panes| lISuntqui putent ciufmodi fuiffe panem, vt manibus| €hrfwus nlsrefum&-m tertio hocloco, cum vellerpanem in corpus fuum;| — |facilefrágeretur ; quibus nequaquam affentior,quia|1*mede m dl vinum in fanguinem tranfmutare. nam quodapud| — |panis azymus fuit, qui magisglutinofus eft, & om- fg::?";:: Matier, Lucam cap. 24.30. in Emaus panem benedixiffe; fre-| — |nium difficillime frangi poteft;non ergo exiftiman- füefese | o 0 k Fjli'l gilfe, ac duobus difcipulis dediffe dicitur, eiufdem] — ldum eft manu neceffario panem fuiffefrangendum;| — k | ! : potuit - w j | l 4l UN MATTH. CAB 3XXVE.7 INMB 0 — 2 dr,Cümmäm! potuitenim & cultro diuidi , fed Heþræorumd con-| À guitate docet in Chnfko .cluas ;AITC naturas , vnami 1 zcæmmä I (fuetudo ef*c,yt frangerg panem dicant;non folg cüm| |tantüm Pc—rfonam ,quàm 1pfghlc-doce't fe-cqrp,tf*s, $ »nfbamäE;: | - manu fïanglmr,fcd etiá cum cultro fcmdæur,l-mmo & anguinem fuum date? v binosecadem , non glla, : 1 Nhn&&,w;*zy veró etiam cum non Ícinditur , fcd tàntüm datur, non .fpll';ltuall ,non fimili carne r.efur1'c&uro€ tam Ci'ïïmom;? jquia dari raro folcft,mfigtlgs aqtftangaïur,aut diui- explicaté teftatur,quá teftatur Chriftus fe nonfigurá tditeus aïï idatur fráge, inquit, efurrentt panem tuum,id cít diuide| — |nó fpiriti, non panem, nó vinum, non aliud, quàm NtUfe dj à * P^fa . l .N.&lxurmmm,i ïmiuï: Cüff;-l ! ] LT | .Wammquef | 55 t cere Ttumque be. F:m:f:ffr, ( t '.,ï:m::';m', " d. 6 dC Denedf. ^ at VR i É tuas fs s MA X-UX. XQXXV* H x,*—,w'x"? A | : - ;A.*l T;N somxxsx *vtie '*"*;p; NU J "WU Idl l4 "W O ü*« j n COR finsdh. QDD« ^ /l Joedditu tgny L | "m ; "i'nibg ^| " ^ | H "-nxy) - Bs M fnmimh i i -3.487. ;7!;47),:3', & uEnN H*, 411': ".Vï mx,m' PUMSA 4 j a.xl&.x' i ! ADHA mAAA eodon ! | l 04a d a nn)HU Mk&&.rv'ï ^ ; "UM mnem fv — E u3 LTH lul N - hu " M SUBNDE .u;ïO.'ä.*fïthi!?a ; | n;;d .f,' .i TU CHI IUGCOTU! r /' i 131:0[]! 26[42' It f ett 47ni am-dide, tan- eemitevuYr, M l oe q'e'«.xQ:n'M t oteenter ev.i 13 VRUW VÀ Q »terem lseoru, ; " j !n ? m o ritntri "a xk-üïhf-i ( | '*"* A ahim '?w;'l':hiumä m n varie p hhüï j ' m coteme m m | rüratty q003 k | : 17 "-'üm mn-] sls al n ; ï foletet, &qbfaï las ] vique n m Chr- N M :':fagxrc& ;mnczrc d* ;rcmädlfc:- d ned Js dios"t ,' 5'() &' , P dail - Jur . [ T ' Ogult d — lltwr. jHeraiehotinis dederit. Solentnos frangendi verbo hzre- ? |tici valde , vt fibi videntur, vrgere, vt probentnon 1 flarum ve AEeclefie d 3 prehenfio do&lris.im LEschari- fh'd corrís- ; pentium. panem, quem habescum pauperibus Ifaiz 58. 7. &, Paruuli petierant panem , Q9* nouerat , qui frangeret eu Thren.4.4. vnde & tota a&tio, diftributióque huius l(acramenti fractio panis appellata eft A &.2.4.2. fecit ieitur Chriftus duodecim ex panie partes, & Íinga- lis,ingulas deditjnon;vt quidam putant,vni ex illis, quiproximo;(Proximus fequenti, & deinceps daret; hoceniim verfu fequenti refütabimus.In manus; an in os dederit, non conftat, fed conie&ura non leuis eftin man? dediffe;primüm quód dicatacepite;quod ad manus potiüs,quàm ad ofsipcrtin'erc folet; deinde quia calicem in manus dediffe veríu. fequenti pro« babimus, & credibile eft codem modo deditle cor- pus;denique quia f in diuidédo pane veteris Iudzo- rum con(uetudinis rationem aliquam habuit, non eft vero fimile Iudzos diuifüm pané in os ingerere .[confüeuitle. Accedit; quoódlongo tempore etiam in lin Ecclefia vfitatum fait , vt factum . Chrifti corpus in manus fidelibus traderetur ; vt ex Tertulliano li- bro de fpe&aculis cap. de munere , ex Cyrillo Iero- (erm. 244. ex Chryfoft.libro 3. de facerdotio,ex Có- cilio 1. Toletano colligimus.Meliore tamen confilio eadem poftea Ecclefia non in manus,fed in os facra-: mentum dare ceepit , quód id & minus periculi & quamuis Chriftus coenatis corpus fuum , & fangui- epiftola 118. quód ca reli&ta confuetudine non nifi re&é nos facramentum hocadminiltrare; nifi multi adfint , inter quos diftribuaturs propterea enim fra- Ea . . e P * P* * P n : "|&ionem panis in facris litteris appellari. Argumen- |tam ex magna profectum infcitiaypaullo enimante diximus fra&ionem panis appellari;nó quód reuera Ifrangatur , fed quod dctur; nam qui quidquid habet panis pauperi confert ; panéfuum pauperi Hebrzo-|. rum phrafi fregitfe dicitur,quamuis vni tantim de- |derit, vnus tantüm acceperit; quod fi vnum tan- tüm difcipulü Chriftus habuiffet, illi proculdubio corpus füum dediffet ; & quamuis re vera non fre- giflet panem; frcgiffe tamen; id eft; dediffe dice- retur, ; Hoc eff carpus meum. ) Nihil his verbis in fcripturis lfacris dictum erat clarius ; antequam hzretici , dum diuina myfteria fenfu metiuntur , & verbo Dei hu- manz rationis iudicium ; fidei humilitati fupcrbiæ (ue pertinaciam anteponunt; denique ad occultan- dam incredulitatem fuam in fRguris latebras qux- runt; figmentorum fuorum caligine obfcuraffent. Multa enim in Chriftianareligione difficiliora my- íteria, & ab humano fenfu remotioraj & nos, & illi credebamus;Trinitatis , Incarnationis Chrifti , car- nis refurre&ionis; Nullum corumiin facris litteris ram dilucidis,tam perfpicuis, tam difertis verbis cx- plicatü erat : vbi enim tam aperté fcriptura dicit Pa- vrem, & Filium, & Spiritum fan&um tres eife per- eff corpus mesm ? Nbi tam diftin&é, tam fine ambi- (olymitano Catech. s. myftagogica, ex Auguftino| multo plus haberet reuerentiz ; quemadmodum| |fonas,vnam effentiam,quàm Chriftus hic dicit , Zor| D E lunt , vbi Ariani, Marcioniftz, Manichzi , Ori- laltera, quód non tantàm habeant ingenij ; vt illo- rum myfteriorum difficultatem , quz longiüs ab [oculis abfant , fentire poffint , tantum . veró ha- quàm illa creditu; illa paucioribus , quàm hoc , & |minis illuftribus fcripturz teftimonijs probaban-] tur; pluribus, & maioribus ab alijs, & inter eos he- reticis refutari videbantur. Curilla credunt, hoc etiam non credunt? Curillic figuras non inueni- geniftz inueniebant? hic inueniunr, vbi illi non inuenerunt ? Cur quando femel religionis lineas egrefTi funt, non fiunt gnauiter impij, & rebus om- nibus heretici. Duz, vtopinor, cos retinent cauízs beant, vt in hoc, quod oculis vident, manibus tta- &ant., - difficultatem percipiant , veritatem non E F |omnis do&rina, methodum fuam , vt ab his; qu« Juiniftz nos, tanquá nimis fimplices, & credulos ri- Icis fuccrefcere videmus, & qui Poloniam iam om- |nem repleuerunt; ex Caluiniftis nati fnnt.. Non- ET in alios impulíura poftea , cum minoribus in rebus. exercitati ad maiora molienda aptiores c- runt. Habet enim hzrefis, & incredulitas, ficut notiora nobis , & propinquiora funt íenfibus exordiatur ; & per gradus ad maiora, remotioraà. que perueniat. Experientia doctiloquimur; mul- ]tosiam Caluiniitlas videmus; qui ingeniofiores, &|oifmo. a- nem dederit; Ecclefte confiliam Auguftinus laudat D |magis increduli, id eft, magis Caluinifte czteris|/boefo. erant; eó iam peruenilfe, vt qua ratione hoc priüsi myfterium non credebant , nunc Trinitatis myíte- rium non credant,ceterófque Caluiniftas, ficut Cal- deant.. Omnes enim Aríani, quos multis hodie lo- nulli-progreffi funt longiàs , vt nihil crederent, quorum vnus , cum libellum quendam his annis de arte nihil credendi cópofuitfer, nihil in eo, nii hoc vnum, verum dixit, oportere priüs Caluiniftam fie- ri; qui atheuseffe volet. Fuerat ille antea Caluini- fta. fuit *po&ea atheus, & vnicuique in Íua arte cre- ire pergat, ad nihil credendum perueniat neceffe eft.Hzcà nobisnon contumcelig,fed admonitionis icaufa dicta funt, vt 1 qui forte funt eorum, qui non omnino obduruerunt, alieno admoniti periculo refipifcant, oftenfóque haud ita longé pofito przci- |pitio fL:cdc:m referant. Nonfolemus commentario- rum hines egredi , & nunc fià via paullulum cgreffi fumus, at non aberrauimus ; fcientes enim fecimus, quia intelligimus quanti referat, quem quis ad in- tellisendam, interpretandàmq; fcripturam animum corpus, & fa'nguincm fuum tradere? Hoc facilius,| intellisant ;; altera , quód fua ceos incredulitas;| |quam pro fide ducem fequuntur , in hunc , qui magis apparebat , fcopulum primüm impulerit, 4 dendum eft. Veriffima fententiajnam quifquis Cal-| uinifta eft; i ea,quam ingreffus eft;incredulitatis via E Ex Calui- Ex2 Calus- niflis multi bodie nats LA'ri;mi. Godefrs - ; dus AV aliej Lutetie Anmno $71 bublicé exe w[tusv afferat;, Commentariorum itaque pars cft hec ipfa digreffio. - ts : Cum de Trinitate difputaretur , in trium verbo- rum interpretatione omnis difceptatio verfabatur;; Ego,Q7* pater vnum (umus, aut, Ht tres vnum [unt, Cum de incarnatione,in aliorum trium explicatione;ver- ! De &achá- rflia dif- prtatto co- trá heretá - co5. Io.Y6.26, 1.10. 574 his tribus, bum cart fatiu efl.Cum de refurre&tione in 7 m ; Marm d 10.1.14. i "VN Ut UROY MUU "ts X "RYT. r ia D ET |f. Cor. 1f o - '|Regala op- "d£ima d,z;[[m Mandi — de Eucbart- bereticos.. flía. contea) Jticiobiecerint,idé nosillis de Trinitate;idem de In- |catnatione,idé de refurrectione mortuori obiicie- imus,vtautEuchariftie myfteriü labefactare definát, Jaut illa fimul labefacét ; quod fi fecerint, nemo n6 jeorü temeritaté, & impietatem videat. Áriani, Mar- cioniftz,Manichai,Origeniftz multas inillis , que |refiftere poterant veritati;innumerabiles in hec tria |verba Hec eff corpus meurm commenti funt:quas ne re- |citandas quidem ducimus, quia omnes vna trantüm, | |cadémque explicatione refutantur.In eo Caluinifte .[& Zuingliani omnes conueniunt , non propriam, Ited figuratam effe loquutionem; cum figuram qua- runt, alij in panczalij in verbo eff ; alij incerpere inue- niunt Itaqueíingula fcparatim verba excutiendal Bunte « Jid eft;hic panis;egff cerpus mewn, Vnde Lutherani col- .Jligunt & panemin facraméto remanere , quia dixit, looc;id eft panis,& corpus Chrifti vere eTe,quia dixit, |non dicat Chriftus,hic eft corpus meum , fed boc eff| lrarpus rmeumi nccclle eft,aut pancm non remanere, fi ? d Id t^ j , : - eiffet.fregit , ded::quedaj?tpulu fnis dicens , Hic panis eft |corpusmeum. Deinde, cur cüm tres Euangeliftz Imeumy;aut hic panis eft corpus meu ? Obiicient for- Inem id explicaffecap. 6. g. Pamz,quem ego dabo, car; [f IOAN. MALDONATI COMMENT. $5* enim hzc quattuor myfteria coniungenda mihi vi- dentur,cumadueríus Caluiniftas difputamus deni- quenobis faciendum, quod ij facere Íolent , qui dü in rare à piratis , autin pracipitium à latronibus impelluntur,amplexantur impellentem, & arcté te- nét,vtauc impellere definat;aut in fimilé zuinam & ipfe trahatur.Quod de Euchariítia noui nobis here- ahprä p-ofuimus,verbis Interprctationes cominiíce- bantur,ne veram Ecclefie interpretationem recipe- rent.Lutherani, & Caluiniftz , quia minüs etiam illi Hoc.) Omnes & Lutherani , & Caluiniftz prono- men boc, pro pane pofitum etfe dicunt , quia panem Chriftus in manusacceperat,& continuó dixit : bor, eft corpus meum. Caluiniftz veró panem quidem re- manere;corpus veró Chrifti non veré ineffe:quia no dixit;hic eft corpus meum,fed,/er id eft;panis eff eor- non poffit, & vere maneat; fequitur non elfe co;*;pus Chrifti, nifi figurate, id eft, corpus Chrifti fignifica- re.Vtrique hac vnalyllaba pariter refelluntur : Lu- itherani quidem,quia fi /ec, accipitur pro pane , cüm corpus Chrifti eft:fed in illud tranfmutari , aut cor- fueruntin eodem iam olim errore nonnulli ex dif- cipulis Berengarij , quos fimilibusargumentis eius (zculi auctores refutarunt. Caluiniftz veró refuta- buntur,fi probemus pronomen Lbe pro pane accipi non polle. Id autem euidentiffimis argumentis de- monftratur.Primüm,fi Chriftus voluit dicere; bocjid, eft panis eff cerpus meum , quate vno verbo non dixit clariüs,hic panis eft corpus meum?Id enim verborü continuatio poftulabat,«ccep;t panem, ez* , cum benedi- pus mcum : quare cum panis corpus Chrifüi vere effe| pus Chrifti in facramento non effe , fi panis manet. E B D Mattheus, Marcus,& Lucas, & Apoftolus Paulus 1. ad Corint.1.24.huius facramenti inftitutionem ex- ofuerunt; & folcát alijs in rebus verbis plerumque difcreparedum alius obfcuriüs,aliusclariàs idem di- gac re eodem omnes verbo vfi funt, eroc eff cor- pus mez ? Cur nemoaut Cafu,aut confilio, vt fenten- tiam Caluini magis explicaret, dixit hic eft corpus taffis,quod inaliam fententiam folent dicere, Ioan.. [panesaut pro panis figuraaccipi:non enim panis,fed |quit;qmem ego daboscum enim dicit,quem ero dabo , cla- |epponit etiam carnem fuam , quam daturus mobis erat,vt cam ederemus,;panibus illis quinque,quibus |etiamnum duodecim fragmentorum cophinis ver. 1213 Càm enim Iudei Chriftum fequerentur,vt hic [illis panem fzpe daret, vt ipfeteftatur ver.. 26.7£me, Jamen dico vobis,queritis me,nor quia vidiftie figna,fed quia [manducaflis ex panibus , €7* faturati efis , illis panibus, |panem hunc.id eft carnem fuam opponit ; non ergo vocat panem verum panem,íed corpus fuum, quod| [vocatur.Itaque tantüm abeft,vt exloco Ioánis Cal- [uiniftz,aut Lutherani poffint vllum contra nos ar- |gumentum defumere , vt inde potiàs nos poffimus | Fanem daturum nó elfe,(icut dederat illis, qui paul- |loci D.Pauli,& Lucz intelligendi funt,quod cum ex Mftum eft;cum Paulus dicitpemesquere frangimue, indi- |cat fe n6 de paneloqui;fed de corpore Chrifti,quod F ptio quem frangimis addita eftad diftinctionem veri, |& naturalis panis, ficut apud Ioánem verbum illud, panem bnne, G fse de pane Mlo edat , ia adiuncta prono- [ne,fed de corpore Chriftiloqui , quod panem Morrws refargent scorrupti.lNunc , cum de Euchariltia, A. mea cfé,& D.Paulum r.ad Corinth. 10.136.Panst,quem VE Er x . - agiturjin his item tribus,Hec eff cerpus meum, Semper frdng:mm, nonne particzgatio corports Domim efl $ & cap. II. 26. th:e/äumque enim manducalitz panem bunc,c de pane illo edat, & Lucam,qui in Actis cap. 2. 42. hoc. dere,quod plerique viti do&i, & Catholici refpon- derunt , panem vocati , non quód fit , fed auc quód fuerit, ficut ferpens, in quem virga Mofis conuería fuerat,virga vocatur Exodi 7.12.aut quia fpecié panis vt prius reterat,ficut vocátur lingue,que fuper Apo- ftolos ceciderüt, AQt.2.3.non quód lingue effent;fed quodingus fpecié pra fe ferrét;cáque refpófio fatis elfet:íed non cogimur,meo quid£ iudicio, vllà eiuc modi interpretationé quercre.Nego etiá atquce etiá jillisin locis,qui obietu funt, nomen panis , aut pro corpus Chrifti ä:anis dicitur , quod exloco Ioannis, vnde ceteri explicandi funt;perfpicuum eftpassin- riflimé oftendit fe non de pane loqui, fed de carne Ifua,que excellentiori quodam modo panis appelle-] C (tur. Opponit enim fe Mofi , & carnem fuam máne; o v Ws . : eharifha u facramentum fra&ioné panis vocat.Poílem refpon-|osprwa - appellatur. quinque hominum millia faturaucrat, fuperantibus meliore quadam;& praftantiore ratione panis erat, | ego dabo ei,n9 fitiet in eternum,6o enim ipío,quód dicit, [nit , apertiffim? oftendit fe non loqui de vera aqua, fed de gratia fua ,. que meliori quodam modo aqua äntcntiam de tranflübftantiatione noftrá confirma- re,non enim folüm fignificat Chriftus íe meliorem panem,id eft carnem fuam daturum elfe , fed etiam oante faturati fuerant;illienim pani hunc opponit: illum ergo non dedit, hunc dedit : illein Euchariftia non eft:hic,id eft;caro eius,eít. Ad eundem modum locoIoannis,tum ex ipfis etiam auctoribus manifc- ficut Chriftus ipfc,pancm.appellat. Illa enim deícti- quem ego dabo: & cum dicit, jmtiefunqm maánducaliti mina bwne,& L oftenduntipíum non de vero pa- a É Pellct,qucmadmodpm cum Chriftus dicit, Qw I:iä-,- rit ex 4qA , QUATI cgo dabo, relatiuum qnam diftinguit gratiá Chriftià veraaqua:cü autem dicit Lucas frägi pan&idem fignificat,quod D. Paulus. Dicet aliquis, ficat Ioann.4.1j.14.dicit Samaritanz, Ompe, qui bibir| jex bac aqua, fitiet iternm , qui autern Liberit ex aqua , quam iquam ego dabo ei,&quöd eam aquam vere'aque oppo-]. corpus Chrifti non frangi , fed panem. Refpondeol i c'orpus E. calicem bibetzs, Gc v.28.Probet autem [e ipÍum borno cQuomede |oo— ! : / Pf »Wj; flïzïm En- ^ od —— igoad a ion —— fs mi i Prmum ilindcacopip Qu d cM d a - mindie, V J üniumdha i Cl EE TY wf cur V onem, Q ueitnól 1!369116 ]71' Ü duiati punt, duid m omibu a u al ia abundi wodilta ahtia p inar p Mi A (ü:?)!fgm QO Áihma, - C d frgoe f 4 fittm at . g gueidi, "E oum j TOi potel , HocHierony TCtotesred - fpinehoc &um iHi Cfat Eüfltü eifcput: K come Msï&dïc (ïï,&xü(æwlg meüä«,fubä x*x ? | | : - h 63 CINOMATTH. CAP. XXVWL. - 634 hii '?L'Q*P'ï 2 ; : Z&pus Chrifti dici frangi,cum datur,qui.a nomine| À tautologica eft, quia tautologianon in accgptfone, ffm:mimm,vl E panis appellatum fuerat,& à Prophetisetiam figni-| |quam Diale&tici fuppofitionem vocant, fed in fï..q | "'"'Qomo;tvgch'?!fvmaJ. T ficatum,& panis proprium cftfrangi, quamuiscor-| |enificatione confiftit, quando fubie&um , & attri- '613.1.4z.g3£*$;; Bb . Jpusiplum veré non frangatur ; ficut gratia .Ch.rx&t bu.tum non Íolàm pro godcm accipiuntur, Íed idem tlm i, P veré non bibitur, & tamen loquens de z C.hr.x(ïus ctiam figx.nficant', nec idem folüm ngücant-,fcd .::;;ïicirefþmfä;;** Ls dicit, qui.lnlær:t ex 4qu4 , quam ego daboeis nimirum| |codem etiam modo ; nam animal rationale eft hp— ; tda quö&ï! " | quia grängmfuam aquam vocaucrat , & aqua þbxbx— mo; non f:it murologlg ,led vcm,'re&.a j& pn.?glcn-v bome |e [ — UE Tertium argumentum quo probarexpofïïmus « Jterenunciata propofitio ; quamuis ammzl.ra-uoknæ— Rif 3 pronomen hec no naccipi pro pane eft; quod; vcLa-| |le;& hgm? & pro codem accipiantur, & idé pro;—- ! :-,*C.*ïflïeïApo. j üné, fic./: & Grzcé diuerft, quàm panis generis fit ; ,(us.(ïgmficetgqma idé quidem, (cd nó codé modo fr- linmye s panis &(oc mafculini, 79(9 bec ncutrius, noner-| |gnificant: homo enim totam naturam; animal ra-4|. i d:'taaï , Mi Oux Cl&m,ied ha " V TMM : 29 ad panem referri poteft , cum.quo genere non| B |tionale candcm naturam , fcd diftin&é, & per pax- » DO hs o ' Idioyli f | conuclïi-t. Dicent Caluini&æ pronómen i.llud Grz-| |tes dccl-arat.Si quis fdiccrct,anim;?l ration alc' Ciï ani- d D cum révo, & Latinum , boc , non adiectiuum c.lfc, mal rationale ; homo eft homo , is incpram cox.m.zj | anis, any fed,ülþ&a/ntmum ; quod-& multi 'Cathoha dixe-| [terettautologiam : Eodem modo fi C riftus dixit- .4 enim PmiSiïCä runt; ldffoque opus non clle , vt cum pane gener.,e( (e.t- , Corpus mcu.m cft. corpgls m?um,tautologla víus| | ) rloco conueniat ; fed hunc effe fen(um hoc, quod vobis| — |fuiffct cum autem dicat ; boceff eorpus meum , quam-| : ido , eft corpus meum ; fed illud, quod dabat,erat| — |uis »c pro ipfo corpore Chrifti accipiatur,idemque| - ! panis. Primüm hoctenemus,; pronómen boc non|. fignificet ; tautologia non cft, fed re&iffima, & vfi- diftin&é accipi pro pane; fed argumentando obti-| |ratiffima locutio; quiaidem non codem modo. fi4 Inendam effe , vt pro illo famatur.. Deinde fi (ub-| — |anificajcerpusmenm fignificat corpus Chrifti diftin- | ftantiuum eft, cur potiusnon fequamur interpreta-| |&té, acnominatim , boc non nominaum , non di. tioné Chrifti;hoc,quod vobis do, eft corpus meum;| Cltin&é , fed, vt ita dicam; muzä;quemaämodum quàm Caluiniftarum fomnium, hoc, quod vobis| |Galli folétdicere ; càm aliquis ita adueríus alium lo- m Cfï,;mir,in- Y f ^ D L * Mi aü H As / N TT CUEOW Qunqusquss do, cft panis? Pratereà, vt cócedamus fübftantiuum| | |cutuscft, vt non appellaucribfed hominem dcfcrip- soperanti eflc , cuc vulgarem potius Catholicorum explicati-| |ferit, non nominauitillum, fed digito demonftra- | M oU onem,que natürz pronominis multo magis con-| | |dits quod pezinde eftac i nominallet ; ita vulgo lo-|- l Aqerentuyti uenit,nó fequamur, vt pronomen bec neq; pro pane,| — |quimur ;hic eft frater meus, vbi pronomen ; bic.nec Lrit; 1f neque pro corpore Chrifti fumatur; fed tantüm fi-|.— |pro aliare;quam pro fratre mco accipitur,nec aliud r P )gm'äcet id, quod Chrittus daturusera & ;vtvo-| |eoloco fignificat, quamuis non eodetu modo; nam l i p cant, indiuiduum vagum fit? Quanquam ego qui-|. |cum voco fratrem mcum, nomino ; cum dico/re, t idem omnibus viribus contendo adiectiuum effe| |non nomino, fed, quodidem valet, digito oftendo; Ineque vlla ratione fubftantiuum effe poffe,aut pro;^ |fiquisautem diceret , hoc eft frater meus , virgis cc- rztoce at aliare , quàm pro corpore Chriftiaccipi. Minimé D |dendus eífet, quód przter cófuetudinem Latini fcr- a C dabium eft , quin éodem modo hoc pronomen fg— . |monisloqueretur. NecminüsabíurdéChriftuslo- —— minpupay ( mendü fiGcum ,,de-,Pancj,ChnR:' diciG 7870 L 723 sá- . |quutus fuiffet, fi dixiflet; ho; eff corpus menm hoc füb- ] zigzb,qzöiäci:, * T. Mg,hece/?'corfus.me.um, & cum de fanguine dicit,| |ftantiué pofito; quanquam in corpore , quia idem verdta - | Téri s To d]uat pasbic eft /ä:gu'ts mew..Cum autem de| |genuseft , abfurditas non apparet; in fanguinc ap- | jiderann languine dicit r&ro seiTó du us hic efi Fm(gm-s mew, Earebi: ;fi dicas, hoc eftíanguis meus; quis enim]. | m od pronomen non refertur ad vinum, fed ad fanguiné, omo prudens ita loqueretur? Quanquam fcio Cy- x o lo quod ex Luca, & Paulo manifeftum eft , quiprono-| |jprianum alicubi ita verti fIe ; fed funt, qui locum p contaattd- .[men cumfequenti, non cum przcedenti coniunxe-| | |corruptum putant. Ita fcriptura loqui folet , bic effíi, — ^^ MT runt dicentes réro TÓ7rOTIDIoy CT2.O & cum dicit, hoc| - ji?tm mens dileflus y bic f[auguis teflamentt , quofl manda-|rreb 9 30 :.f.,:äcgnm. qe/H gorpus meum , illadbec non conuenit cum prece-| |wu 4d ves Deus, & multafimilia. D iCC*ï.a&qU is , cóüm Alqttþ j. ao denti panc , fed cum fequenti corfporc ; nec fubftan-| E.|pater dicit, bic eff filies mens , illud, bic , accipi pro g CU - o d vl tiuum , fedadie&tiuum eft, quia ficut illud cum fe-| | homine, quafi dicat; hic homo eft filius meus; fieri 2 "as b ] — jquenticaix ; ita hoc cum fequenti cerpus, vt adie-| — |fortaffe poteft. Quidautédicet homo ifte acutus de]. :H;f?ogän,'[,, | " &iuum cum fubftantiuo:coniun&um eft, ideóque| . |hac propofïtionc,'hic eft homo,cum hominé often- : l;g(/*ufï,/m ämonpote& panem, Íed corpus Chr'if'ci c.iem onítrare:| — |do? Ero quo dicet Pf*onomenhïaic Poügum dïe à nilï Memmolm| HocHieronymus , aut nofter , qui(quis fuit, vetus| |prohomineinec enim pro animali pofitü cit , quafii W*"Hä ma : , illtCl'PïCS ['e&iæln& vidit,quia non lelt l.oqucns dc 1 d*icam ; hOC animal Cü hOlTlO P Cü-l'n genus difCïCPCf. N k : c: — [fanguinehoc eftfanguis meus,quemadmodü dicen-| |Quam certum igitur, & perípicuum eftin hac ora-|. | 1 *'*Wl i- lum illi erat , i pronomen v$70, bec, fubítantiué| — |tione; hiceft homo, aut hic eft panis, pronomen 5id. | '*"W'lho Ipofitü effe putauilfet, fed dixit bic eff [anguis meus ad-|-— |proalia re,quàm pro homine, & pro pane, qui loco|. | un Uägi*m, F ie&tiué conuertens , quod. D. Thomas pius, do&us;|. attribpti Poütus cft-,a.cc.ipi nó poi—Te;tam certum,atq;| - 1 P . (übtilis, & circunfpe&us interpresnonanimaduer. | F |perfpicuum eft homini mediocriter do&o Euange-]. &zo'ncmï &' 1 |tit; eiüíq; vulgaris opinionis auctor extitit, prono- liftarum contextum Gracé legenti pronomen o «do n P | .|men boc, fabftantiuum, & indiuiduum vagum effe.| — |becproaliare, quàm pro Chrifti corpore non poni;|- Ergo eft, dicetaliquis,tautologia; nam fihocacci-| |fic enim habet,verf.26.AaCav à Ine&c v ap(ov, 2j suAo-|. pitur pro corpore;perinde eft;ac fi Chriftus diceren|.— [jv (ec txAac8)3 idW a Gic uaild]osx, emres a Geresoahydle)| hoc corpus meum eft corpusmeum.Hocargumen-| — |rávó «e1vóvópid us. O€s ergo alias nó folüm hereti-|. ito valde miror homines etiá doctos à re&ta fentétia| corü,fedetiáquorumdá Catholicorüinbocprono- - — ! Idimotos fuiffe;jnec enim nouum eft, fed vfitatá,im-| |men interpretationes 'cóftátiffimé reijcio; hác vnà mo , vt Diale&ici docent , neceffarium , vtin omni| — firmiffiméteneo,qugex Luca; & Paulo certiíTimis ar- n vera propofitione fubie&tum,& attributum pro co-| — gumétis cófirmatur, & Matthei, & Marci Greco có. dem accipiantur,tamen non omnispropofiio vera^ — textui folaconfentanea eft ; & à noftro vetere inter.| - | : : m WEb — preto L * 65j [OAN. MALDONATI COMMENT. piee B- | Ff&te cxprclï'a,& que Catholicá de presédia corporis| A ges. Itaque vidcarqgs ,2n in n;on'.n'.nc corporis: H—ï - dgidt du P"C Chritti in Euchariftia fententià maximé corroborat| — |eura fit. Nam in alijs duobus verbis certé non eft.. j » d d Quod in fcholis obijcifoletcá Chrift? pronoméil-| . .| | Corpus mieum. ): In corpore, quinullamnon vi-| - ïgllcc,ffdf" jd lud pronüciauit,nondü cius corp" inífacraméto fulf.; |det effe figuram , haud fcio ;an vllos mentis oculos | r d Íc, itàque non potuille pronomineillo demóftrati,| |habears frenim inrcorpore figura cít , non accipitur L gt « rcéte in eifdem fcholis,vbi cóflatum argumentü eft;| — »pro verocorpore Chrifti. At pro vero Chrifti cor- ! La rdeti letiam diffoluitursin eiufmodi própofitionibus,qua| . poreaccipicxadiunctis manifeftumeft, Apud La- D acbriiti Qon intd racticx funt; & efficaces , hizc pronomina demon-| cam cap.:22. 19. Hot eff corpus meums , quod .pro b,gncdiïff : (trarc folereid quod nondum efbfed peripfam ora-| — |vebis datar.. Primüm non dixit, quod vobis datur, 'ns m tionem fit,cáque finitaerir.Cum Deusexlimo terre| — ficut dicendum erat , fi figuratum dediffet corpus; d (,)n vidt hominé finxit;re&é, veréque dicere poruiffecfunip-| — fed. quod. pro ^ vobis datur 4 dabat igitur illis ali- : u?n&umeiüüfï to in manus limo;hic cft homo;ficut Chriftus dixit,| B |quid ;; quod pro ipís offerretur in peccatorum d W.[ « boc eff corpus meum , & cum ex cofta mulicrem fabri-|.— lexpiationem: ,^ qualis: profe&to . figura corporis ; -';ïwinïvoml'ïäabattmf cauit,fumpta cofta dicere potuit; hzc cít muli'er,'ï efíe-non poterat:: folum.cnim verum Chrifti " 1 iF[Ersn.anm EU UX quamuis,cum pronunciallet pronomen b« ,non-|- corpus pro nobis datum eft. Poffet. Caluinifta "L dum fuilfet mulier, nec ignificaffet , fi ia loquutus]. aliquis: dicere.fenfim. effe boc. eff corpus meum , 1d| (cfol'umf :äm fuiflet.limü effe hominé, & coftá mulierem , fedli.| |eft figara-corporis mei , quod pro vobDis tra- &mmOM? á mum in hominem,cofti in mulierem conuerti. Ita| ;dendum eft.:Huic fenfui repugnat ; quód nul-! l t a&m?u Q |cum Chriftus dicitaccepto pane Pec eff. corpus menr;| — lus Euangelifta-neque - de.corpore' , neque de| IT UL u.ïfm. quamuis eius corpus nondum illic effet;tamen quia fanguinäïlo:quen*s futuro víus fit tempore s fed j pifornisi lítatim futurum eratillud eo pronominedemoftrat,| ||omnes . tres Euangelifte: ,& preterea Apolfto-| n um necfignificat panem , quem acceperat effe corpus| lus Paulus prefenti vtantur.; quoid. pro. vobis da- &göm n (uum , fed mutari in córpus fuum , quemadmodum| Citar: , qu; pro sobis. fanditur. Quod. fi przíens Pr'o'1 **XW*W f in Cana Galilez,cum aquam in vinum mu-| |futuro: pofitum -effet , aliquis. profeé&to: cotrum| |. Mu tauit , oftenía aqua dixiffet, hoc eft vinum, nec| — jfuturo víus effet ; nec enim ca(u eadem omnes fieu-. o M illad . Doc- aquam, fed vinum oftenderet; necíenfas| — jra víos effe credendum veft; Poffunt etiam diccre ,l | i hos i Jeffet aquam effe vinum , aut viaum fhignificare,fed| . |quod quidam etiam eorum iam dixerunt ,aut tem-! us vero illo verbo in vinum effe conueríam.. Quod exem-|. . |pus praféns accipi pro futuro , aut, fi pro prafenti| fb Euc plum eó magis eft ad rem, de qua agimus; accom- ; -[accipitur , fenfum effe , qud pro' vobis datur, id cft tils Qrdt inodatum ; quód ex alio. fimili Chritti fa&o fump-| — |dariincipit & provobis fondithr , id eft,incipitfun-| —— | 11 an tum fit, & quód eo veteresauctoresad probandam;| -|di; quiainitium iam paffionis erat. Primàm appa-| d explicandàmq; huius (acramenti fidem.v(i fuerint, 4 Jret hzc effe commenta, & confugia hominum nef- ? &Pau/wdü'fr |vt Cyrillus Ierofolymitanus Catech.4.myftagogica.| |cientium ; quamin partem fc conuertant , deinde yo qulieunf | Eft.)Ex his,que de pronomine bec ditafunt;corü p |vtrumque commentum vno D. Pauli verbo rcfuta-| — Qs ln Vebun ezror facilé refellitur,qui putant verbum, ef, accipi,| — tur,veoró a ég l r06pa rà Uadp Vudv wl pdjoor , boc E o fs at ubstániv? Ioro fienificat; quam ad remniraia quadam diligéria| — |eff cerpus meum 5quod pro vobis frangitur , quod de cor- dn eripturá o wlta de Ícripturis facris exempla accumulare;ftu-| pore Chrifti in:cruce dici non potuit; quia facra-| 30 Acctpi- : : ; | ( ub x : | ^ . ' 2 ! ' ;Z:r Pïf [ dent. Petra,inquiunt;erat Chriflus, Agnus erat Pafcha,| — |mentalem locutionem effe conftat; hicenim opor- |.| um pfica, [ fexcenta alia,quz paffim iactare folent. Ego om-|: . |tebat Caluiniftas (acramentalem locutionem reco- V a q r. Cer. 10.|nem iftà exemplorü telam vno verbo precidá.Nego| :|gnofcere5 non, vbinon cft; fingere. Diximus fu-| usiirdco |- —— [verbum fubitantiuun,autLatinójaut Grecé;aut He-| . |prahoc eodem verfu corpus .Chrifli dici frangi, Ls lus E**. F- |braicé, aut vllaprorfusinlingua, quam ego:noue-| . |quatenus fub panis fpecic, & facramento cft , quia atl "77 .. |rim,aut infacris litteris , autapudalium vllumau-| . |panis frangitur ; iraque extra facramentum frangi * 1/ rb ' . [&orem,etiam apuditftosipíos hareticospro verboj — |non dicitur, ac nein cruce quidem, vbi etiam D.| * A hunnome - [hgnificasaccipi folere,autetiam poffe; hominé(que| E |Ioannes tanquam myfterium adnotauitlatronibus! — | — & Qub jimperitiffimos ; qui iddicant, efle affirmo.Nam.in| |crura confra&a: fuiffe , Chrifto non fuiffe, quia |omnibus illis figuratis locutionibus, quz ab iftis| - ícriptum.erat Exodi 12.46.. 0s men comminuetis ex|. afferuntur , autab vllo homine afferri, vel excogi-| jee;Ioann. 39. 36. Deinde cum D. Lucas , & Pau- |jtari poffunt, fi qua figura eft;non: hzret in verbo| |lus de' calice loquuntur; ita fcribunt , v(06 -2 zo- of jiedautin fubiecto ; aut in prédicatos cumidico;| — [rrpiov s. xaprd- doDdn: dv ml adpami p T0 dp Updv| — , ] [ngnus eft Pafcha, figuraeftin nominePafche,quod| |éxywéppor-; hoc eft pocelum mouum Tefta-| — 14 — [nomen fumitur non proprié-pro tranfitus fed pro|- mentum in meo fanguine, quod pro vobis effun- agno , qui tranfitum fignificabat ; cum oftenfaHer-| |ditur; ficenim vertere voluimus, vt ambiguitatein ]culis imagine dico , hic eit Hercules, fisuranon:eftj- [tolleremus ;; que . in. noftra ver(ione ctt, in qua| - |in verbo eg , fedin nominc Herculis ; quodcàüm ve|| |non. apparet, vtrum illud, qui pro vobis effunditur,| . Dittt,tx eo, nifelifimi « Y direl f rum , & viuum Herculem natura Íua fignificety hic! :F'? ad:calicem ;:an ad fanguinem referatur , Grecé ve-|. , |pro Herculis figura pofitum. fit; verbu mxcniah«e]'f . |ró-dubium non 'eft ad calicem effe referendum,l- | X:tügum*" |femper fubftantiam , aut ; vt fabtilis ille philofo-' |quid fanguis eft'in tertio cafu, v mj ejuall pb lesmafü-N - lu/frifir. L. phus docuit; folam extremorum vnionen: fignifi-| .. Gcywdploor , qui: funditur , aut. fi id participio| ä mmu&atügu |deinte- |cat, & ifti , qui verbo. fubftantiuo. figuram affin-| ]paffiuo 'exprimi poffet , fafus , in nominatiuo, Mi P^* |gunt,ad Grammaticorum verbera mittendieffeng| |quemadmodum i Latiné verteres, hic eft calix J P tl (qui cum multa verborum fimplicium; & compo-| ^"nouum Teftamétum in meo fanguine pro vobis fu- BRT fitorum figurarum genera efle dicant; nemo. vn-|. lfus; manifcftü.vtique effet cffufionem nóad nomen | TIne cii quam corum dixitin verbo fubftantiuo figuram re-| fanguinis,fed ad nomen calicis effereferendi. Quà- | * pto D periri , fedautin fubie&o , autin pradicato, autin]|. 'q'uam' calix effündi non dicitur, nifi quia, qui intus : OCDUS o Iverbis non fubftantiuis, vt ridet ager,luxuriatíe.| — eftliquorcffunditur ; idtamen nihil refert, hoc no- —— IRri f LA ; i ; " , - . n 4 bls z w cE " i 2 x ^ ï,& "ï. a. é E — m B 637 [ IN MATTH.CAP. XXVI 658 TM ) E *bls fatis eft, quod inde cuidentiffimé probátur non//A porrexit. At dicunt figuraté nomen calicis accipi, Ua E agi de effaione fanguinis in cruce; fed in facramen.| — |quia pro fanguine ponitur: Hoc ctiam abfurdius Rents o.»»xf( E to, cün calix (Pro nobis dicatur effundi, quinon in| |eíft. Primüm, quia perinde effet, ac fi Chriftus di- ion acci::,ü.ï! a cruce, fed in facramento fufus eft. Quoautem fen-| — |cerct, hic calix id eft, meus fanguis, vtilli inter- roChrzihcxu'l j fu aut calix, aut (anguis Chrifti in facramentofun-| — pretantur, eft meum teftamentum iu mco fangui- d Apudï" di dicatur, ver.28. explicabimus. Pratereaquihoc| |ne; quid ineptius dici potuit? dcinde, quia fi figura "g * I ]. jad erucem referunt, vim, & artificium verborum| — |in nomine calicis effet, eadé vtique effet; quá in no- SIOM B Chrifci; non intelligunt. Acceperat Chriftus, pa-| |mine corporis effe dicár. Acin corpre hác dicüteffe nem , benedixerat; fregerat, porrigebat Apoftolis| |figuram , vt nomen corporis pro figura corporis| dicens , Hoc eff corpus meum, addit, quod pro vobis datur,| — [accipiatur, ergo & in calice, fi qua figura cft, hzc elt,| quis non videt his extremis verbis vim, pretium;,| |vtnomécalicis pro figuracalicis pofitü fit. Dentque & fru&tum eius rei, quam porrigebat; commendare| B |fi figura eít in calice, certé in fanguine non ett ; quz voluiffe , & vt Comicus ille dixit, ornare munus| |enim effet abfurditas, Hic eff ealix [anguimss moi, id verbis? dabatenim corpus íüuum nonapertum,fed| |eft, figura calicis ; figura fanguinis mei? ad hunc facramento celatum , poterant Apoftoli exiftimare| |enim modum eorum fententia oratio effet necef- fe folum panem accipere foli ventri profuturum,| — farió refoluenda. Deinde fi figura cifet, ea effet, E & minori, quàm par erat, habere in pretio: Chri-| |quam in illa fua tam decantata oratione effe di- ", qu w |ftus affirmatíe non panem; fedcorpus (ium dare: — |cunt, Petra autem erat. Chriffus ; at inilla aut nullaï J* Deqy dï L ] - [&corpus fuum, quod pro ipfistunc oblatum re-|. /figura eft, aut non eft in nomine Chritti, fed in "npors d miffionem illis peccatorum offerret. .Non com-| |nomine petre ; nec cnim fenfus eft , vt omnes X Apoffo.) - mendat fru&um crucis , de qua nonagebat, fed (; |Caluinifte mira femper ignorantia putauerunt, V t d fru&um facramenti de quo agebat. Obijciet |petram cífe figuram Chritti, fed Chrittum effe pe- Qu oj , tl MVT T h i - Terent. in — (Eunticho. inr w i L—&O VOJ!) HH --X— " E A patts o aliquis, quod Matthzus , Marcus , cum de calice — |tram; tranfpofita enim verba funt, petra «utem erat od mp.xx.xl lloquuntur, non dicunt qui pro vobis cffunde-tur,äw - |Chriflm, pro Chriftus autem erat petra: itaque no- imomisig (ed qui pro mults effundetur , qua( non adfolos Apo-i men petre non fuübie&um, fedattributum eft, vt lt eim d ftolos, fed aut ad omnes , autad multosalios Chri-| |excircunftantibus perípicuum efts bibebant antem de ETU ) /|ftus verba dirigeret; quarenon poffe Chriftum de| — |copfequente eos petra 1. ad Cor. xo. 4. non confe- , L pro rl folo Euchariftiz fru&u loqui, fedad crucem potiüs| — |quebatar autem eos vera petra, fed Chriftus, pe- Vr du j t'i'ïl eius orationem pertinere, Hancobiectionem ver-| |tra enim immobilis manebat. Chriftus eos ante- dhinchidn / fu 28. omnino .diluemuls,'vbi probatugi fumus il- cedebat ; & cibum illis , ac potum dabat; hoc DPrimim g lud, promuits , idem cfle, atque pro 'z.rolw,.vt Lucas| [|eft, Libebant autem de con[equente eos petra , petra au- hwms| E & Paulus dixerunt: nam & Apoftoli, qui aderant;| D |tem erar Chriflus , id eft , Chriftus erat petrailla, dc ;;amaz,aq'w&gk 3 multi erant, fedquia Iade , quivnus eratex illis,| |qua bibebants: queque eos confequebatur. Cuius| m*l&"*sza&wïuu-ï [ corpus.&fanguis fuus nihil profumrus erat,autip-| tranfpofitionis cauía fuit ; quód foleant Hebrazi|greraf- ggg,wawl,)y?f . fe Chriftus; aut, quod ego magis cgedo, Euangeh.- vltimum verbum precedentis orationis initio [e-ymo nota- t apddor! ftz Mattheus ,.& Marcus, vt id apphcarcnt, non di quentis ponere, /m principio ereauit Deps. calum cz- blh- : a E xerunt pro vobis, ncoimncs cqmprehcndere vædcren-— terram ; terra autem erat inanis Genef, 1. 1. In prin- - .Xqï:v.mpof. s tur, fed [ multis , vt ahqms exceptus Ggmücarc-* tipio. erat verbum , «2* verbum erat Apud Deum , C w E .Ntur.. Praterea quemadmodum de corpore omnes| — |Dews erat verbum , fic quia dixerat, bibebant de confe. i D Euangelift dicunt, Hec ef corpus meum :ita de calice| — |quente eos petra , repetiuit nomen petra, petra 4s- MW [ .. ILucas, & Paulus dicunt, Hic eff calix, apud Lucam tem er4t Chrifus, — Figura ergo fi qua cft, non eft d L autem, & Paulum nomen calicis non poteft accipi| |in nomine Chrifti, quod pro vero Chrifto, non :;-1«522'33 fibgfl |' figuraté; ergo apud Euar;gdxüas ,x& agu.d eundem pro eius qura poHtuxP eft, (cd eft in nomine petra, HSD' 1 : |Paulum nomen Corporis figgr.atc accipi non po- q.ula Chriftus non veré erat petra, icut non veré vi- 11*5 |teft. Quódautem nomen calicisfiguraté non acci-| |tis, non veréleo' fed fimilitudine quadam, quiá piatur, ex eo, quod paullo ante adnotauimus, ma-| . |Ecclefiz fundamentum erat. Ea autem figura non nifefti(fimü eft. Ipfe enim calix dicitur fundi, ergo E eft , quam in his verbis, Heceff corpus meum , Cal- ver*calix eft,fed quia dicit, Hic eff calix i meo fangeme, — |uiniftz effe dicunt, id eft, hoc eft figura corpo- |quod perinde eftac (1 diceret, Hicoff calix]figmm mei| |ris mei: fenfusenim effet, Chriftus erat figura pg.! idéeft quod Lucas, & Paulus dicüt, Hicefl calix in mes| . |trz , quod abfurdifimum eft: itaque concidit arx fanguime , & quod Matthzus, & Marcus dicunt, E;c| — lillla fuper hanc fctram zdificata , qua omncs do- eff mens (anguir. Solent Caluiniftz hunc nobislo-| |&i, indo&i Caluinite íefe defendere folebanr. cum palfim obijcere, fednon poterantvllam mo-| |Deinde quis dubitat codem modo hoc loco gon , gys ( Luas, 4f " yuun r ) &'Obiï C&Un' " m L) . . P " [ OO L) e , mbxgüfïmm uere lapidem, qui maiorem fuperillos ruinam tra-| |nomen corporis accipiendum effe, quo apud ïdf;mdqr heret. Vociferantur, hanc orationem, Hiceflcalix, — .Ioannem capite 6. $1. nomen carnis accipitur ?| ,' . d - : * 2 i i j j f'"c* 'Cóftat figuratam effe, ergo & illa, Hoceff corpss meums — |panse quem ego dabo , caro mea ff : certum enim eft, Y : «I,GWCB figurata eft. Nos contra; hanc orationem bic eff c4- E quod illic promiferar, hic tradidiffe, & nomen , rendit lix conftat figuratam non elfe , ergo illajboc eff eerpws| ^ |panis declarat , quód non accipitur pro corpore 'Jiuaq-ï'r*?fc menm,fieuratanon eft.. Videndum quis opinionem Chrifti s nifi quatenus fub fpccic panis datur : nam jl païUQP' fuam meliüs probet. Oftendant illi, vbi figurafit| — |quodifti negantagi illo capite de Sacramento tam wnominäüj/? In verbo eft? íam docuimus effenon poffe; inno-| j|impudenter negant; vt opus non fit hoc loco li W mine calicis? ergo non accipitur pro vero calice| |refutare , & eft à multis viris doGtis integris e-| WW' fícd pro figura calicis ; quemadmodum dicunt illi| |tiam fcriptis libris refutatum : & ipfi ex eodem " corpus non accipi pro vero corpore , fedpro cor-| . |cap. nobis obijciunt illud, caro non prodefl quicquam,| — ff;fzaïiæ?" | |poris figura. At hoc imperité, abfurde, & ridi—l fiquaü Chriftus agat de Sacramento. Illicautem no-|- ;f:is,qf'iw[äsï ' .|culé dictum eft: verum enim calicem Chriftus! — !men carnis non poteft accipi, nifi pro vera carnc; k: ] n * | A - N - E T : : INRUR | p EB 1 nec Eu p IT niec enim figura in carnc |dixiltt, hic panis eft corpus meum, vt illi, finon 659 IOAN. MALDONATL COMNENT. 640 Ícd in pane eft, neque vo- catpanem carnem füam, fc'gi carnem fuam panem, quafi dicat caro mca eft panisille, quem ego dabo. Opponit enim, vt diximus, panem 1llum vero, & naturali pani : ergo cum dicit Zoc eff 6oYpns mewn, nulla in corpore figuraeft , fed nomen corporis vc- rum fignificat corpus Chrifti. Et vero fi Chriftus verbis , fen(u dixilfe putants tamen non poü&mus interprctari, vt illi interpretátur, hic panis eft hgura non tamen verus panis, ficut apud Ioannem itain- terpretentur necelfe eft, pauis quem ege dabo, caro mea efl ; veraquidem caro, fed non verus panis. Ad hec fi figaraté Chriftus his verbis loquutus fuerat, mi- rum profe&o eft neminem Euangcliftarum, aut D. Paulum, qui omnes eandem huius facramenti infti- tutionem narraucrunt, figuram expofuiffe , maxi- méque cüm fcirent non multo ante tempore Ca- pernaitas fimili orationc offenfos fuiffe Ioan. 6. 6o. & cüm foleant Euangeliftz in rebus multo mino- .]tis momenti quod aut figuraté; aut obfcuré à fe;| vel ab alijs dictum ceft, CXPlica'rc . Dixerat Chriftus Ioarin.2. 19. Soluite templum hoc, es" in tribus diebus re- annisIz. 32. SPexaltatus fuero a terra,omnia trabam ad meip[atm , vbi nulla figura, (ed obfcuritas tantüm in di&to erat; explicat tamen Ioannes v. 33. " Srgnificans, 6. Cauete 4 fermente Phari[eorum, quod & obícure, & II. xerat apudIoannem rm. r. EgoFem Vilis Ver4, eXpo- nit, v. 4. ffcut palmes non poteft ferrefrutlum à femet- epfo , mifi manferit i vite, fre nec vosmifi in me man[eritis, Appellauerat D. Paulus Ecclefiam corpus Chrifti ad Colo(f 1. 24.. "Adimpleo, que defünt paffionum Cbri- [l im carne mea pro corporeems : figura erat in corpore; nonenim pro vero, & naturali Chrifti corpore fu- mebatur ; explicat ftatiim, quod ef? Ecclefra.. Quis cre- dat, fifimilis hocin nomine corporis figura effet; neminem ex quattuor Euanecliftis, & vno Apofto- lo Paulo , aut cafu, aut confilio explicaturum fuiffe? Preterea cum Chriftus dixeritfe Apoftolis corpusi (uü dare, & folerentin rebus multo clarioribus du- . |bitare, fiaut obfcuré, aut per figurá di&tz effent; cur [|nemo eorum de hac locutione dubitauit? fi figurata| erat; cur nemo interrogauit Chriftü;quid fibi vellee Dubitauerant de parabola feminis, & feminantis Matthei u. 3. explicat illis Chriftus ctiam non in- te v.36; de parabola zizaniorum, interroeant Chri- ftum, &ab co interpretationem eliciunt veríu 5. Sané fi figurate Chriftus loquutus faiffet , & figu- ram non explicaffet, dubios, & multisertoribus ex- Ipofitos Apoiïolö's reliquiffet; pi*'æj'f';'rtiin cüm hzc lillius nouiffimafere verba fuerint, que oportebat |elfe quàm clariffima ; quis enim prudens teftator] . [vltithá faam voluntatem obfcuris, aut figuratis de-| corporis mei, fed hic paniseft verum corpus meum,' D edifitabo illad.. Figuraté corpus fuum templum ap-| pellauerat , nec erat magnopere neceffarium , vt id) intelligeremus ; explicauit tamen idem Ioannes v.| |zr. j(lle autem dicebat de templo corporis fat.. DixeratIo-]| inquit, 444 merte e[fét moritw'us.. Dixerat Matthari16.| - figuraté dicum erat; Chriftus ipfe explicat verfu] . z. Quare non intelligitis, quia non de pane dixi volis,|. cauete à färmm!o Pkark]lcamm , €9" Sadduceorum ?. Tunc|: intellexerunt , quia mon dixerit , cauendum. à fermento pa-| qnum, féd. a docirina Pbarifaorum, e2* Sadduceorum .. Di- terrogantibus verfu 18. Dubitaueranteodem capi-|. D E |vere ad figuram accederet , etf enim mibil ilic prater pa- qnem cermimus , nón tamen frufiratur n05, vel ludit, qui am-| |mas nofiras [ucipitiéarne faa alendas y sgitur, non frgmo tan- rsam. monfivatur ,. fed veipfà quoqueexbibetur carnzs Cbri- IH manducatio. Argumentatur inquam Caluinus ad- |tuit,auc non fallere;atque deludere, non figuram fo- À !manifeftiffimus eft : Itaque quicumque mahducpmærzfi panem bunc,ez"biberit calicem domimi indigné, veus erit cor- poris, 2* fangumis Domint ; cur reifunt, fi vcrüám cor- pus, verümque fanguinem non accipiunt? folenc dicere Caluiniftz reos effe corporis, & fanguinis .|Domini, quia etiam fi veré non fumant, fumunt fi- guram, cámque iniuria afficiunt; aut in figura cor- poris, & fanguinis corpus ipfum, & fanguinem in- honefté & irreüerenter tra&tant. Hoc à niobis for- taffe dici poffet , abillis non poffet, qui nec facra- mentis vllam reuerentiam deberi putant, & nosri- dent , quoód dicamus cündem honorem imagini-. bus, atque rebus per 1magines fignificatis tribuen- dum effe, & exemplum, quo vtifolent; aptum non eft; fi quis, inquiunt, regis figillum in terram pro- [ijceret, aut perfringeret, reus lefe maieftatis effet. Nam ponunt pro certo, quod probandum erar fa-| cramenta effe figilla; quod multisà nobisareumen- tis in Ícholis Theologicisrefutatum eft. Proponant igitut exemplum in regis imagine ; an fiquis crga [cam minus fe re&té habeat , lefze maieftatis reus eriti: fané hon erit, autconcedendum illis eft; quod tan- topere negant; etiam imaginibus rerum fignifica- tarum honorem exhibendum. D. Paulus, cur, qui indiené manducat; & bibit, reus fit cor;oxis ,& inquit, v. 29.terpus Dómini ; propterea enim di- f n EOC m,VüeW ! u -,m»ä, jj &A g. vt oD 'ï'w nuncvcrokmgv z:mthïlPOFCl I T ügums iepra $ piceumtql " rirepoiïunbiï" C De Bnaez- "if cveNERA) —— ratione 0-] bitee cibra) gt "m fumul,illïï mm,& clïcntia | yntatürt PIOE fanguinis Domini; rationem reddit, son djjudicans;| citm . fibi *mandatat ,;ez Libit, quia reu eff Carpors, €7*| fangums Domimi 5 propterca reus eff corporir «* fan-| ga-imïr Domii , quia corpus Domini mon däudimr, id eft; non alia reueréntia, quàm alium panem acci-] pit: loquitur igitar de vero cOrpefe, & fahguinä Chrifti. Adde, quodin fcriptura tribus tantàm mo-| dis corpus Chrifti dici reperiamus , primüm pro- prié pro naturali, & vero corpore Chrifti, fecundo metaphoricé pro Ecclefiaad Colo(fen. 1.24. Ter. jfpohdente ad Coloff. 2. 16. 17. Nemo ergo vos tudicet m cibo, aut n potu, aut m parte diei fefli, ant neomenia, aut fabbathorum, qua fant vmbra futurorum : carþ»u autean Chrifi , & plures acceptioncs non inuenimus. Ita- que hocloco, cüm neque (Pm Ecclefia , neque pro Euangelio fumatur, víus fcripturz docet nos pro vero,& naturali corpore effe fumendum. Res deni-| que cuiufuis hominis errore nón occupati indicio |relinquatur; fi Chriftus voluitfet dicere fe dare ve- rum corpus, & fanguinem fuüm , vtrüm clariàs; apertiüs , explicatiüs, diftin&tius dicere potuiffer, iquàm dixit, Hoece[f corpus meum, & htfc*-f'efiþngwixwem? cur ergo quod clari(fimé di&um eft, ne credcre co- gamur, figutis obícuramus? Argumerntatur Calui- nec fallere, nec mentiri potefl, con[equens eft ipfum omnia, qua TP /z'gnftat, reigh amplere, ar preflare : necafe ef igifur nos i. c&ena veré corpia , €7" [anguinem Chriftiveci- pere, & in commentarijs , frufIra imberet foos. Dosnt- nu panem edere corpus faum e[fe asrmans , mifí effetims uerfus Zuinglianos ; quia Chriftus mentiri non po- t ii clarat verbis? Adhzclocus D. Paulit.ad Cor. 1. 27.|.— llam,fed verum corpus,& fanguiné füum nobis dare, quam ! * : A j n&velicos, 3 i Co?þæ : Á ; aUM um W u : chrifli in tió pro Euangelio, aut veritate veteribus figuris re- feriptura 4 tribus sno- dis accqpi- nus contra alios fibi fimiles hereticos, qui Chtri-/zib.4. 12- ftum folam figuraui dediffe dicunt: s; Dem , inquit, fir. c. 17. In barme- nid RuAnT, lm um M 1 w& &ä 'XE RUR [j um T äa&um d u mri um la Qu um admyrts t (intn f TO FeLITÉC t uT Rd Q:dö: tl lm hii j Wzmm i W/Mräm,c m X Al!egabam& mmx qïlft lob g fürt'ælüm,no; ( Plnzns | ïl.,(efu/cbr:; ( lte fcere t vb tetilisi l] Utntos; | mlsrc&&(:at | ïïæüg) & f& B | -QïxïK?mO RTM i, Df *'fïipamï I?C MOF WWF M ECCICHa PU Aám 1 Ms 1*3?34& Wmmcmm-] d f E 642 - é A RUHHAK " nec vi con Des CVI. nE rbum j XX unemp m per ve CU X P It Uf COomiIn dinodu M,ncmf 5 abfa , C A - Inquit;v nema er 7 tionem T vaffu ; T H. - -S Nonpll?q; M ; ]Edq té4f 0T 730/1 Peromeäo-ä" Liatto, c HU r s ls r " — IN ? men porum JTdwm & canfa. a funt, n[muta : | : afgu re ALHS ; anf" & 4 iTA ; - | llum lerc, "n 77 ati er « lan ent tui 2 "mA 'P d $54 ,c1 5 . C ."!;4 (7"1 . A com et 641 . raumen hnpo "ctptte , C* dve- zl['f E Ati nf" doc 1 — u Es non p cipite , fc 'ver o eng arn floli i Ita : ius tifl : «4c *rum , i t$ inc ; ,] : inf. : m ex ; nen dlxlt) etu , on y exq j [im LA-P dgrün i 1nctr nos tus t m f'cram ulan d LLE llsss " CHIDSUR. tradi ngu 40 |& m PA à qui d| «e wrylA o ita bss tr & fà o- rg Íolàüm ; [umï : fÍe tent : nmMus , 50 $ inem n : ] ur , IC,C nio j rur 1t1S ; "U "7 ; ntur, x rpus , net mmwu:;frzfii n: ue delud'z meü"?nïn dedit; &fnanducdabb at,cor- N eJE edotïnc/g-g[m 'Uücainum in C(; P& fängfl ;«O]ct, Cy- Tráffabfid- LTTNE 2 Y uuk m d a : r : En & v 1Ccm , rt1io! 0-iTY äe,msæs.gggr, 2 C/ICOP "DUs cu e] nis : Á« n n cari iue ! D ; E 0C Ip cum,; qu 4 tatlo E 554 net à 1inc con s uenm M Liali0. TTR fe, iam CO sm nto; Ípu 75» s pa :ficut ibimus , e,4 71 MO etiam c orpu rame ius diífp arnia- ftinu erti:í bibimus Panis i utat ii irum crit c illo fac initio hu itatis, Inc s Iu ifti conu inus,& inica, as n - n s icit hoc fubi imus initi Initatis, dum; hrifti diimus, spdcude ed na 1 Ca h. lcit itur fut iximus is Irin iuneen C us p naD ie, fe Idere , cü C làtouii. d fequ ie.Dixi b alijs iis feiut $ fi 'um,cum « de cce on effie ridere , antes vd 5 l ! hgcä/i, dcdl Cfrea &Crlls $ re, &) ; B &11.1 u ln llb- a ebdt,-n öolco à chfCt - » ltmuntf fuum ium non ef is my demiu vllis ianüs pulis porrig. f caro. lam inte lia nüc ") Wüne, |[| ini- pus ernmr c&ion hoceo & ine dt| — |pr diféipulispo (s efl ca EEE fu, qt io 1h0t1m0f-' / | Trins E myft furre eft fe,s edüt;| 5H5 difc verbi fa iani fent id eft v utatio|. db ( [EXT -hoc R ett dum :ede act Hon f14 V lani A am | n W Wncar J & ftran . S CE tCcr - e- f ofen Pr tatus, : l cete : Cy- )gumcmm'*, É hm IOnls , 5 moníftr lore no inifte cz repe-| mntp Anc Cy iunt,mu Scili i. vtait ubl ] 0M^, [ roóm nelio lvini T uram EOE s hai inquiunt, aL e b bi, v ec. Utbis for. Do qmitio élío- ncve uamir àm Calu illi g ici repe- inifta aJInq non la ver s,Cat | blen. |refurre nun eít; ec " qua ]lam heretic ". u natura, ante Ipotent itanus, inl A ütClacra. & imnpá- r1 pot |pretarbq s,nu resne [4'* iudio, .éntum; nnip folym ff fangu z ROR np co - e|fie ; 'ntCLP bauimu lis vete : Ego(f T " raméen rat,vt OX . Iero uode/* td.- "ráffabfta - V Cnosri. Tátione "v fieurisi t DfO fterijs bant : nonna eft fäc. ilis erat, Cvrillus inum,q on erit á. rráff R. 7272 7 5 im,vt p 1alijs my fhirma ivnum o- diffic [lec.Cy 4qua v te,Cn crsd rtud N tipii. nias cen HUHBIE on daniv "que v tam use tex , luntate, a[mut U a (l Hi Tuntï Ipturis C Aria [oneq * : 5,0p Fecera la vo ; fra lu X tb charit ^ |rire pof x Ícript bantur nfenfi ; Autem cre rianus, gica , lilee fola ngwnem maraca : | robatur. rl t.&e | reta ,dia,CO t dmp; 4n vt P &agüb. 4A9"4 Ga4 ; mmP g , e?zdüm uum Tbdotüm tog B : iebant, inter COR dtith &, f Imy in C 0d vinn - Tup nem [« [ : rie H4 ,l on GU 32 : t n. 0 : us m * : . B d mscn d c ipturisz r. à | "n que itat 4ngui r-| ; IFIMmP;O' | |te3 10.30. vn"m£ eifcntlag gät fc.rlPU,11 SNS A&On :'e Ioan'lgx TP mïicredamf"'jrp,rw '": cerpus, «" [gmnt m"j[ CZ ? Jfäzb;'lhfuf-nm : tura, ; proba 77* AUl : O-Jfga 1 lnlüæ C gnms dnupna ; l:o Wg , ür(q"a * 4347 lml um pi num; H ESEIP : Cau Hoc C "im 4 nneon mu tebim ! Íamamua : b:f;!"* um w(g.,.mamo- luntat tcor v 4ter bqbllc : nem, [;en /;- 4m n confi '/l,/üm QU tur ti -- l 'Wm erAf tcut t pate roba ratio c4- operatus eff, 'dfz"äum' Chri EODEETE REEK ol itomen. dentiu /[n!of . tam p hanco« erbum 0?9. j;-dt' ! 20 uinem L ecteïf t caaris " 1 ll qui R 2I. (L-s pReren ratam Manichz accep n Satuc dR ere, e77 $iC Aeic Petrus fubl - híressens] | |pturi »figurat & carnis : Deus "te pan. fo cevp HIDHIS. vt B, h.4. fu UT ert fcrip EPT SEYES nifte , linem m.$. 3 j 5 RD femproc Jangur Ht If4, Catec - : ; us m arcio llitudin r Ro de pec-| JIMIS,U oris,eg" H5 4fd dem ia p T iodtan4 |ef. corp ff , Mai Íimilitu bantu eccati ae E 5 Corpet bis ferim & eade uffw n M ul 14 a wm e id eft, vide Ynts pe Ht um Articep n nobu emur, H,etiam fig : o t ia Tosn, 1. ro [4 bant,i 'obare vide em ca 6.7.Q le| — |p wnt s effiei 4fiis,e xb p » g...dü J*. , ne '.S I)LO "l.,-'udln $ 1.2.06. eauaie : ?Clyr!-/z : /Brff ; ö'epf [l ftér : hrf/ilc » ä)qac lts . d | O iptuti n imili! : e fe 44 Em €on 153 d vide Cr rZffu ;«.»»gg.uüxwg GXP [' rlptl In-/i."- Ph]hPP qup . $. x aAfura rban " 40 ; Qu gf AT. ; vt E iam fc ttens ad tratus efi e[je 5 tifi-| Jutemttuns idetur p fhi, 4 t , fed. fang fibilis f . tlatio, -qmgüïy&; Ctiat f mni m,é rbitr : eiptens,. ! usv hrt/ha à elit , Inuf/i « H xb il um Juum v d "AW 4 ertt Ac botmo.| tnnem.g; u5 Chr id v Icha , 1 u MLC MM le"m 4ulch nräfm. ma.mf 7146 f Má vt a j [id("?, ? u'/;m deDPa ,-js,vf d * L cAto De effc VIAHAHETY: babu Heseo D n5f , € iffenus ntitam ríus, ' ATA CNT B . 4 blum ex e ; -&æ,,q itteris lo- UVIn»s iffen : /;,5-/34 t,&ru , /enfM I M 0 E 9[erm ft[?[i'. fachus, luini ris litter u-| JJf bius Em n euertit; e,pre | « é d feme "m Ca'uin facris litu-| |4 febius 4turas te con otentie.pr. m mll e»fed bomim rent 1 1njac fimili . |Eufe ftbiles ere otefla nta po & C ipfr j -;ryïrlfö"/"i,f- | D dlitudinem s.age liauem aut Or- d svtpb ) fecretá !d turasm nátura ? 9.gf* D r . ;l!tu . lnpho ' at üa lq rmam , ? M : cer 0. 60];"[ 44 crea A "PO'J& : 1€0rP, AC M läW*'l/) ]d m S trlu' llerc 2 &us f.o : ,retur * n0. '1n-] . 0£ 'ver rimaAvri '5 frdf Ch"/) bl at ** : ( Quo esto i Chri i[se dice igenifte in "s f : ADPRTAMA UPAHEOR cordie, fAfls am - um vem at Qu lamor vbi is dediís iam Orige n tet quifqu Sonddd dad ferin delitati tAIS. re X n nn Speiben Íui no k« eHam n efie i tisin ficto ca fomne 5 efl n no ort, n m rep oris le figuraté e re&u orpo- 4tefkat LLITID eceda s,ipfe teff lii tom a Ofp s efte refur Hexeoep E ded & Videat av i ho.R neris p me- [angun ni CUM dinem c :ecturo dem vera, do,quo E boust binitiü! reff mu arnie- Domine mim furre 5 quód ca 14 non é mod i. fedl. hd & ub ir anctor ritatecat "pfrns seft,l parog p | l0s re Bo que endi, plané 3f , fe ( Mfellis, q" De ve m « A ETO * ia pid $ tt ; barltï H lfldu : dem P Chll Y i f d uidem . tatC) € eni ere !k g " rilor lecut t | lhge Sd alia ituali.eo v "DUS OI. I$.| 1847 04 lIrini . [19/171/] . €2" ver nCbhri | IT e uó |ritiia 5 ZOrpu dC i qu .9.de " ' locu J/?, 0$1n : Tfr.;,;m t fedq & Ípit Idem c« lo 1. a« PL ila.li.8. i ndi " CAYO€ : Q'u - i veutis e- a ! ; ]. 4m ! T4 7 J COumir, : nf]z utsts n n fed cxle BiErequi x D. fpiniti hpO CLib s eft noftr d effia f'4$ 10 "m U DeUtIS T TE I 1rCas,1CQ nos fü tllhc* , ,er : aüïö" : rell&" , f en ujfdf " b € Veri vera "Ra qinia P FEb untnos . baban rget € 'derena'*f' fü-|E 1 tene,c? ue bauj tnefoc ve leum P r t d E ]ifti dic iter,.Proba : 4[59 "s " afïtl ! ter : 'rüfz'F t4341qu TP d hrf,lium jJUmws ; LT uurc Cr.E IC "m m Derp ipture Mj gpre ceptasa bis fít. ni.Chor e,€2" fu : d- — ! iritualit us An m B. lcrip fetun; p bec acce, ob equ CArne, o* od t LE fpiritu ; corpt u a nun oatur,íci 1 videtetü " D&c nian on ([; 'PÍe perca Md Qu r ! tn ang : Vl VT ". as a,I:- "M 4' : .* C , M. ru—, . 0613 P i Et . þ. 51,2. 6'5 m T || 4.fem : (7-[ -elfasvt vi lo neg. et Attex. j;o,(]" 5 plané ve "T0 in n : Dea*ffi' à /1 átsse lo in nimas I i| à fum;Caro, ij expre efarre&tio rget , denec . Jf «t his pla t:efl erg umus,m Deo "fé ita te Df Senfus Timas I :CorJf- ol en vf ant alij Ia xelur refurget ? fuoss | - |tnga negant : mos fumaus pty tpjesta em4a 'uch.iri- " B ' : Küra.e FA Fe jl omn $. lTo Deum t 2 Ho las "mm In- Eu - um DO jeCo llegaba ibus fu IH GA 't de f : Pfal. 48 Je Den poe,q sbec v nem meto, 5Ón- £ buf- De0r Á . uienuet dorm þ'gg ns, & Píal. ii ïüg * cum . Alis ; pnem d Credamu » ftia, re ; m E p Ws 3:: j ao Hne eotjt diens, & lui- ^ « dum fec ^ natisr libit (ang ic locü Cre Ma- fdei 353[17'35?. g mon Homo',. ; b;t;;üqq"" non veái dca €0, n nobu u ? bi o.in hüclo n Outng : .,—.jqüev d. Md l b.14.12. uigila $7 nen, 7 Quic nha- tufem in PU ho.in ; pepu fenfur, " $e$ib. on fequ ? MC . 1 IO T NE »on eg "udden' T dtfnnw.- ; nium ] Autt : carneimn f0.85' ' .efldfi ret €(27 ïn UP velum, It Hs UA RPAR :ftimo; da-| 4 « edit ca Chry k us tiupe DE^ dws. th"ïþxküïx' l 3 'r ) S $ 0ru «2 . te, " . : n : r Qu' a D. kl ne ddltt ) ^ P i ' Ü ftur 9.Sp "P iptur t s no 4 $n 20 repug. , bus,e7 us ""--x Va : : 7'3 düm f lr']—E)tll'-f n 10bl rc" 0 1n , nec : tuf;1w * ni n , luufb,&) r v 1 Píalm.7 4 £ormm ào odic -hrifti on effere — g : e..;wh-, vide4 dinom acent fà d du ld : 4 aliquod Chi tBos non imio-| |« it,vbiqu Wse[fe vide 45,4u0 tace iA ofec & i ais 12.fepti 'rentf [ COrp - mmortüo cftinic | quib[v r& abfn Imoiprim eante: g Ü u at- Tsb ; Cl—- v aade Ctul . u1 m ; mt v d j i g/;rd . m/är : "4 qu i n4 [l ...7 U & '&:[, | iftze fac | dicer od ldet" rreticoru A ,n:fc 7081 6j ; n(f/?ra' : 2071 p enfes , 4UWi- ) u vte poti / nij vbi dicer diciv heretic: e quidem X F t enem noj ACIAWIS o etni ten eptu f A0y4- ii E 4 ent , vbi cis m.nmer &te quid qua, F t ratietien jsfaciamus, Hee decep tquei . j y m 1 I beren illisin 10 ; tCruj . Re $. QU Q': : ]?87'7 'La qu07 : nq/f" 14$.4 1 *J*q r n L. tillisin. his ve debát.R Ítimonijs efo-|. d* * n myfie yfed. verl vero c fepins , c0t.n Eu Mi A. ficu At noaeb | k/ftlþln. reio "ne m UE ,F ". vet ^ bie. eum, e : «t ,. rijfic r'OS ? Aj z. s .efP-O ibus te ffer h d ep tentes, ftp KE P erbus m "" i6 j Cl furre 6 Catholic s ommni am iuamr m eíti: p mede p n pejfum non. pojfu ts oc ef nlis it PA "n * jl E ) i éte lüsno . H üufair lru ft R -äl*na j* l 4"6602 [[ dlæ-t*t', C? oc RA f- ] 3 a l- i. IE |niis rect faci li dam. 1g, ul ue mi ini potu: e,u.)'fdï ll faf 0464 MS , lia eiu " " T Mi c.!7*'1-— s ni ius, &f ban : Denï—-:q mani &|.— leit 6E 2 144 ] niam erg redam. & ali al LT. : $ , ro bit.] afum. nemini « 4 g/f soniam ed c rba & a. ideo Eca i rectiu iftz ad p FeDItM. arum Hg »étr mus Latir. Quoni Ate , ft.ve ima LU N Catu llo po ; Ca d mf B Is,à tota: ul fepi feneamur at HecG indcovima 'ral'lP?--- n t P au iftam 1(16-3- , tiS,a f'cnr' F. l x;enfd. HHaE1S H"ln rep a. beu t !] eefi! 1€t,VtP : nem 1ii veni i ECCCP um ier i nul4 ; * DL CIATILMA patti : tione o ün x d / Fetauo] entem s Rnirhekl au u ;dpe'ä Ws illum. |preta EM 3 ARA me DSH Dinhie mp murs. 5 14 j id illum tet TT nj Irï;;-'zï'-*ïi"f'" rï;ïüoloslïrtralm ( NOS'VCtääui Pfoütcerenï 'lïïdi,quï aP:r od ss ,Mg p r?iimä* 1 an. HCETE mna[ls' : uc.1€ -m Cap : PCI" l : "datlnt, m $—À——— " (* du eício óde ionémq ceni Es dilucid — PT ! UI n lefia c tio ia (.nec um tc d d a j ' 0 Á ; ta CAU u 1. ! nl) J?;!W ;res Patïf tim ECC intCrPrc n Omlll.a (æd am CO to Chl rE : i " antiquorii tentiam ,Ppaf Va ïïlou&riora äu äiöïï,i«a ia ! m P enisiqu tarij. uttinus .,n!"/g[«/// :;::,;ä m (clommcïoponemus Ls lf Lj * m j- DA prop Zalumufgd : f:'har ii - Á Of l e u TU Jubisdg 6, E E - p . 643 IOAN. MALDONATI COMMENT. a | 6£jw,) L"whïy' fint, tamen non k; uduitquendam hereticorum in- À ltereordinem in Chrifhi corpore , cum prater naturam [it :F ]1 (r:;undumcdf""* W?f?;::,-;; terpretem verba, qua ftatim fequunmr,fhis ad hunc [ä.D,omii;m lefns partui ex vi:gine?fufm vtique cAro Ch"/HJMa"A-W- | " W, / Lþkreticorii locum commeétarijs 1r.1fcrere., qua.[i-D.- Chryfofïzo m. |qw4 c-mq/ïxa efl qua fepulta eit ; verà ergo carmis illius '[a-26- ch;,,f;?xm | Vnterpreta in corum etiam effet fententia. Nzbil , inquit; fenfibi-| — |cramentum eft . 1pfe clamat Dominus lefus , Hoc ef corpus M a rc) 14. m;,,,lmW / Igione vin- ls veaditue tzobis à Chriffo , fed. rebus quidem fanfibilibus, — |meum : «nte benediclionem verborum celeftium alia j])e—"' m " , | : : rdm"w' omnia vero ,qu& tradidit , imfenfibilia fümt. Hinc enim| — |etesimominatur , pofl con[ecrationem corpus. Chrifls /igngïca; f:r' k gt ,,,WW/ bonus ifte interpres colligit fententia Chryfoftomi| — |ter.Tpfe dicit fanguinem fuum. Atnte con[ecrationem aliud Eu , i corpus Chrifti non Ífami à nobis , nifi fpiritualiter. dicitur , poft con(ecratisnem ];mguis nuncupatur. Et tu dicis)tio Eucha | ,MM(M . Atqui oportebat videre hominem acutum, quod| — |/ftmen , boc eft , verum eft ; quud os loquitur , mens interna l.. L Wm/fa'mww proximis ver bis Chryfoftomus dixi(fet. Quoniam ergoy fateatur ; qued fermo fonat » Affeflus fentiat.. Eadé libro 4. :,:Ime Pf " TT ille dixit , boc eff corpus meum , nulla teneamur Ambigui- de facramétis c. ;. Ícribit,/s féire ,quia verbis celeffibus o,,'ï:f'gf"' " ii rateyed credamws , 7* eculis sntelleflus id perfpiciamms mi-| B. confeeraturf Accipe,qua fant verba.* Dicit Sacerdos; fac no-| pulo ,50 m Nf[flz"',ïw ;( bilenim , inquit , fenfibile traditum nobis à Chriflo,ideft;] — |bis, inquitybanc oblatiorem aferiptam, vationabilem , acceps|Mijapro |— " æw ü*. nihil fenfu iudicandum, fed oculis intelletus & fi-| — tabilems quod eff fgura corporis, ez* fangwimis Domini noftritmoie. ] — d5 WW;,,,;WA de comprehendendum. Docetergo Chryfoftomus| — |Jef& Cbrifti.Qui pridie, quam pateretur , n fan&lis manibu; Can "wPT u " ng " afinos iítos non deberefolo,vt faciunt; fenfu decor-| — |/wis aecepst panern, refpexit ad celum, ad te [antle Pater om- Mä a.] ! 'f".zd"mzr*;;ï,,,,, pore Chrifti iudicare. Ambrofiusinlib.de his, qui| |mqotens eterne Deus, ratiad 4gen3 * *Ive'?iediyäitfngit,fmt?ä pb p r'(ff " mylterijs initiantur c. 9. Forr dicass aliud.video,quomo-| — |que /"apoffolis fmis , ev* difcipulis (mis tradidit dicens , tc-brefimm. d natural:.zuïjm Tvanffab- a'lq tumili a[feris, quod Chrifli corpus acciptam ? e7* bocno-| — |ctpite, C* editeex bocomness Hoc enim eff corpus menm ,quad ïïïfz :6- | ïrr; 41;4.;«1.6"; M flastiatio bis adbuc fapereft , vt probemus. Quantis igitur vtimurex-| — |pro multis canfm:ï(emr. Samiliter etiam calicem , poflauam)r u i. ^M .ïc'hïi""?lï"'w í finilibus |emplis , vt probemms non boc effe, quod natura formauit ,fed| — |cenatumeft , pridie quàtm pateretur actepst , vefDicit ad c«-J. Cor.m. " m 'ï feripture | |auod beneditlio con[ecrauit: matovémque vim e[fe benedittio-| C lum , ad te [anéle Pater omnipotens , eterpe Deus , gratias : igp m ;ï:l;ï l: nisquam natura ; quia beneditfione etiam. ip[a natura mu-| — |agens benedixit , /tpoftolis , €v* difcipulis fuis tradidut. di- : iäfvï**fh*'(ïw*fw*-: E xo. 43 tatur, F; :gam" teneäat May&s, proiecit m.m,'(þ—-falfl,; efï- fzr- cens , vt ceipite , e77 þ:bzte ex eo omnes , bic e/i enim fanguis| —— 'Iïï*sï- mhxm?mmf M. pens.Rprfus apprebendrt caudam [erpentis , ey* n virgena-| — |meus. Fide ,omnia illa verba Euangelifta funt v[aue af 4c- MU tnram renertitur.Vides igitur prophetica gratia bismutatam| — ctpite, frne corpus, (rne fanguinem.. Inde verba funt Chriffis bomïms,(ï ! effe naturam , e7 férpentis , €7* virge.. Currebant.Egypti| — |"Scapite , bibiteex eo omues, hic eft enim fanguis meus,Fide| v N Exo, 7.10| flumina puro aquarum meatu , abitó de fontimm venis [an-| — |ffngula , Qui pridre , iuquit , quàm patevetur, im fantlis ma- dl & Pfal. |giuis ceepit erumpere,Non erat potus in flusirjs s vurfusad pro-| — nibus ss , accepit panem : /fnte quamv confecretur , panis 3 — uane TP* bpbera voces eruor ceffanit fluminum, aquarum natura veme-|, — |effs vbiautem verba Chrifli acceferint , corpus eff C z?'i]ïii E figmmn 4nit. Circumclufns vndique erat populus Hebraorum ,bine| — | Demqueaudi dicentem ; accipite &* editeex eoonynes , boc eff! TET Exo.14. " . . LA . L ol o : VOU H 2n.22. — |/]EE)ptys vallatusinde mar: clau/ïcs. Vzä*gam*lmau;t Moy-| jenmcorpus menm. Et ante verba Cbrszz«-, calix efl vimi, 27 Pf.77-33 essfeparaum [e aquase7* i murorum fpeciem congelauits at- D aqua plenus, Vbi verba Chriffs eperata fuerint , ibi Jangwis tT g i m lof3.8- |queimter vndas via pedeifris apparuit. Iordans vetrov[nmn Teffreitur, qi pl'el:em redemit, Ergo videte quantis generibus pis hr Nanc Pf.5. 5 commer[as contra naturam i fut fontis renertitur exordium.|: — |porenseff fermo CbrisIi vnsuer[a conuertere, Deinde tpfe Do- hts e Nonne claret naturamyvel maritimorum jïaiflugm ; vel fln- ( dmmus Lefus teffificatur nobis, 7uöd corpus fnum accipiamus, J P* m n fä;:ïz palis cor[ns effe mutatam ? Sitiebat PoPulw-pamm,fIttgit E s [äügqin.gm.- .Nu'mqüid debemus deeis fide , €7 teslifi- ' Wïïpäætioncm t 3 Moyfes petram,«7* aqua de petra fluxit, Numquid mon pra-| — |cattone dubitare * Iam. redi mecum ad expofrtionem meam.| v pa ttduobus | ter naturam operata est gratia,vt aquam voneretpetra,qua| — |Magsum quidem , €7 venerabile , quod: manna lm-|Exo.16. ' 'i.mm for ! L(zon babebat natura ? Mavath fluuius amarifsim? erat,vtfr-) — |deipluim ecalo , fed intellsge 5 quod e[d amplius , manna de!^-- Z E m LExo. Yj. |fzens pvofml us bibereno pa[fet. Mifit lygnis in 4qua ,e77 amari-| gæ'lä 4f CoPpus Clmjk? corpus Chrisli viique, qui aucfor g/?g '7224' txïxü&xüx*xa: äc . 38 mdmiem fugtm aïudxü natura dgfcyuifg quo;tm-iiifufä fabito| jcgg'li;-l* Pelüdgfn'zdm':ïäl qui manducauit , mortuus eff , qui -'wfj P tin p * ""|gratia temperauit, $ub Elifzo Prapbemvn? ex filrjs Praphe- : wanfiktftuer'ttf*;'hot-äörpwj,fet et vemi[sto peccatorum , Q971o.6.31. Lasompis 4-Reg. 6.e l 4rutm-exculfum eft ferrum de fecuri , €9* flatim mer[um eff. j3 non moviétur m eternum, Ergo non otiose,cumaceipis thdi| —— Mu r Regauit Elifaum , qui amiferat ferrums mifit etiam Eli[aws| — r , ntimen , 1am-im. farits confitens , quod aceipias corpus Srgnificas lt Tdera lgnum in aquam , e7* ferrum natauit j vtique Gg" bec pra-|.— | Chrifli:. Dieit -tzl:ääcerdbs,tarpus Cbrife , o t dias " EO M m Jer natmram fatlum effe aptfcimus. : Grauiov eft -enim fern). etmen : boc eft ,verum : Quad confitetur lingua , ténéat] — hisili Vffettes ,quam aquarum lquor. 2 duertimus Witur maioris| — |affectus. Gregorius INazianzenus in orátione . in "M uf Hrke/fæ effe virtutis eratiumyquammaturam ,e2* 4dbuc f4tmen pro-|. fan&um Paícha ; Jb/aueconfuftone: , €z? dub come- : bunr, ; r phetica beneditlionisnumeramus gratiam ? Quid ff tantim|, — | de éorpus J &7* fanguinem bibe , neque fermonibus , quii uæ, us valuit bumana benediflioyut naturam conuertevet , quid di-| — |de carne habentur , frdem deroges , meque ob pa[siones offen-| ähran;; DT .amm.ele ipfà cofecratione dininavbi verba «pfa Domipi Sal| — |daris , fed fermus,e2" conflans,cz" ff abilis mec propter aduer-| | :sge us patorisoperanturtNam (acramentisiffud,quod Actipis Chri-|:. |[ariori fermones fluclues. Gregorius Nyffenus orat. Ca- "WWW 4. Reg. 1. lfl fermone conficitur. Quod f tantian valuit [ermo Elie;vi| teehet. cap- 37- Relfe nunc quoque credo Dei verbo fan- l ia ff El | 'uFfäfm'("" [OTie — pemem de calo deponerer ; n valebit Chrifti Frma,wfägäeg'i Mlificatum panem in Dei verbi corpus tran[enutari , & Leo yggtfaz-o. : 4 g"Pllflmalittt pj ag It elmensorn d deentim m sperb gj ial etroone G. deiciunio [sptimi menfis, Dieme Demos.i | — 4 rei ipfe dixit, e7 fatla fant jipfé matidauites" creata fontsfarmo| . |mo s vifi manducáueritis carnem filij bominis , e7" biberitis| E ergo Chriffi,qui pormitex milo facereyquod non, erdtynon po-|. enii' fangiinem , nen babebitis vitam in vobis ; fic Dominica| : | o . Eeff ea,que funtmid vnutareyquod non esasit ? Nón enim gis| .. |men[à commwticáre lebetis, vt mihil prorfna de veritatetor-| : d - tss eff nouas rebus dare yquam mutare naturas . Sed quead| , |pores Chriffi, e [anguinis ambigatis , & Cyrillus Ale-| t Eucbaj; Argamentis vtimur.? ftïs*wamuräxmgplï&;**Ihedmätim;fä,gw,ï;; xand.lib. 10.| commentariorum in Ioan. cap. 1] .. | af Jlie veritas Afl ruamus myfl'erij veritatem. *Nüm?üïï?ffd?üïä vfss -þ.rä;: ï;"ä*ïüiüïquanidm nulla-nos vatione bumanitati Chrifis poffe --- : €X.Hneca l per Incar- cefsit , cutm Tefus -Dlv;mi&ug'ex-Mariabäþjei*?tüï*-?f erdmeri| : zjht attribuere arbitrátur: quoniam fide atquedile&hune,nom — 7 — Jj Lt ;Z;Z;m quarimus , viro-tinpta' femina generare confnenit.. Liguer| - catte ii coninngimur: age pauca de boc dicamus, acpermerie —— —— F'äavllïfJUit,J uitur quod preter natara órdinem virgo generátiit 5 7* boc, — |ab'eo facrarum litéerarum fen[um exponioflendamus. Nom — .. a " quod conficimus ,corpus ex vimgine ef. : Quid bit'quaris 'miiJ /— jramen negamus ret!a nos fide, caritatéq; [yncera Chriffo fhi- | | | w Gu a ntealter — — Wscem L d J Eill. nf /ïg'"ïfcæ-ä' " fion, al:'uä?'r " &C'W ) j MELTM li m If Tilbro , Jevhi ] mMi ii m ^ UM M «mios,fas W E ubley. Mi E 9 D w r ky m Laf L / : ? ag W* * "w E tlf | Mi PJ;'WMJM. m')h 'g;fszltgä-þ!!dJ 1 íii dm;; mjroþm : t D m Wtl d. '. !& n gmgms 'd T | '*[[: tjotida l: | E "w ln Crns vv g, ^4 LA ILUTN f:fx,?rfr,fw/msï d 5? Ü f,f?;/ eæmer,äa:r/ï,/ : 1 i [ mxeävm,(?'& dgsid m -&»gm d u gmmïwf E ! : | U T r .l, à i m ]Mi "M ,'.[, dÀl 9t , ( "/)rf"'l' ma;;'::ano.mem.( l 4 | E ! " ul ylnr, s lm n m 9'?; " wwf hum (7!110.6.;1., ;vzxrffþtr,mdr TT um j ,GwMï IG ïngo La oraune À m') g n ' D " m Bu um æfm- J yr,»f/mdwr- m h "af TM LCQ!;?ätmm. j Dom hé) LU . fcpmm j —— —— I, Cor. 0. v r. Cor. 6f 19. — 1o. 6.56. | ",3 " L!Jït, BM E Bw XERN exenme plunde v- nione Chrí ; jb':moruïm : € ü: Chrijlo z Eucha- rifiia. lo. 6. $3. Caluni- gumenm chariftiam folumatur. ts iritmaliter conungt : fed nullam nobis contanClionis rationem - |quefaeit cámmmicatione carmis Chrifli Chriflum in nobis ba- rius, vt non debuerim, tam illuftria, tamque effica-| 2 ecundum carnem cum illo effe, id. profatlo pernegamus, idque À diumis [cripturis ommmo Alienum dicimus.| Quis enim da- bitauit Chriflum etiam vitem effé, nos vero palmites, qui vi- emnes vnum corpus [amus in Chriffo. Quis etfi multi fumus, vnum tamen in es [amus.. Omnes enim. vno pane participa- mus. n fortafQis putat ignotam nobis my[lca benedithionas virtutem clfe * Qua cum im nobie fiat, nonne cerporaliter quo- bitare? Curenim membra fidelium membra Chrifla fant ? Ne[atiss inquit, quia membra veflra, membra funt Chrifhi? membra gimr Cbr'zjfi meretricio faciam membra ? abfit. Saluator etiam , Qui manducat carnem meam, ait, 77 bibit meum [anguinem, m me manet C7" ego Im eo, 'Qn'de co»:.z]ïde— randum eft , non babitudine fliom, que per charitatem intel- *lzc'gimr Cb riffum in nobis e[fejveram etiam 7* pa rticipatione naturali.Nam quemadmodu f quis tgne liquefattam ceram alie cere fimiliter liquefatta ita mi[enerit, vt vnum quid ex vtriquefatium videatur:fic comumcatisne corpori, fan- guimis Chrifliipfeim nobis efl ,c2" nos '""PF ANo poterat enim aliter corruptibilis bac natnra corporis ad.tm corrupttlulzmte: €7 vità tráducisnifi naturalis vita corpus & coigeretur.No credis mibilac dicenti Chriflo (teobfecro) fide prabe. tmen., amen, inquit, dice volis , ni(imanducaueritis carnem filg bominis, g* biberitis [angummem eius ,non babebitis vitam in| vobis, Non amo longos commétarios, & qui alienis defcriptis teftimonijsin molem crefcant: fed locus hicadco eft adinformandam rectam fidem necelTa-] -- |locosomnts paullo fuperiüs explicauimus. T'ertiun aliter, quàm omnes veteres au&tores fcripturam in-| wficat, caronon prodeft quicquam Yoann. 6,65. Eius loci| dontra Ew- explicationem ex commentarijs in Ioannem lector| petat, ne duobus locis cogamur eadem iterares fpe-]. - ramus enim fore, vt inomnes fimul Euangelittas| cómentaria fimul exeant. Áliudargumentum folent|: cx his locis fumere, quibus videtur hoc facramentü] letiam poft confecrationem panis appellari , fed cos fümunt ex nominc calicis , in quo figuram efle vo- lunt. Id etiam à nobis folutum eft, & ver. fequenti bis illis víam non fuiffe, fed diferté; & explicaté di- bunt, itaque non eft , quód ibi hazretici figüram fanguinem cius bibere. Valde mirarer, fi-hererici cecus eft, vt non videat fenfum:D. Pauli noneffe cam, fed candem ipfos inter fe manducauiffe » fed id s tam inde nobis acquirimis ? ,Audy Paulmm dicentem, Quia| terpretari, Nunc Caluiniftarum atguméta diluenda| - r[!amm ar.| nobis (ant, Habent femper in ore, Spmitus ef) qui vi- D omnino diluetur, vbi do&uri f(amus Chriftum ver-| xilfe, Hc eff fanguis meus, vt Mattheus, & Marcus fcri- quarants vbi etiam fi reperirent; nihil probarent| Vnus reliquus locus eft1.4d Cor. 10.3. 4.. Ommnes eat- dem efcam: f]uritualum manducauerwit y €27 omnes éundem|. porum [piritualem bibermnt. Inde enim colligunt, nos| nifi piricualiter Chrifti corpus-non. manducare; & [noneffent, tam patum iftos habere oris, vtenmno- - bis locum:obijcere non puderet: Quis enim tam|. veteres Hebreos eandem nobifcum fpirituälemgeff—f | ex fine capitis preccedentis veríuz6, & 27..;& initio| huius ro.quodcitant v(que ad ver.5. perípicuu mefts Ego, inquit, ficpagne, non.quafr a&rem uerberans, fed.caftt- | IN MATIH. CAP. XXVI. GAG A . [ciagrauiffimorum auctorum teftimonia pretermit-] — . |tere, vt intelligatle&or nec nos aliter credere , nec] k quam fequenti capite confirmat s Noloenm vos tgno- |gecorpus meum, «" im fermtutem räätga , neforte cum algs, præd:cmero', ipfe repral)w.efjïcim;x hzcerat propo fitios | rare, fratres, quoniam patres nofiri omnes fub nnbefuerunt, 'G" omnes mare tranfierunt , €9" omnes in. Moy[à baptitar funt in nube, 7* in mari, cg' omnes eandem e[cam . piritua- lem. manducauerunt , «7" omnes eundem potum. [pyritualem biberunt , (ed. momin pluribus eorum beneplaeitum est. Deo ; nam proflrati funt in deferto , quafi dicat quemadmodü maiores noftri , etfi ij(dem inter fe facramenus vte- rentur, ijídem à Deo afficerentur beneficijs; non omnes falui fuerunt; fed multi in deferto proftraci: ita ego etfi ijfdem vobifcum vtar facramentis fecu- rus effe non debeo, fcd pawidws, vt (apiens illeadmo- net, ne forte cum alijs pradicauero , ipfe reprobus efficiar. Deinde exinitio cinídem capitisid manifeftum eft, Nolo, inquit , ves ignorare fratres , quomam patres na]?ri omues fab nubefuerunt, 2* omnes mare tranfierunt.. Cum enim id dicit, non comparat eos nobifcum, qui fub nube nüquam fuimus, fed fub fole iuftitiz; fed.com- paratipfos inter fe; ergo & cum dicit, Eandem efcam .ä'iritmlem manducauerant, e7* eundem potum fpiritualem. biberunt, . Praeterea cum dicit, fed non i pluribus corum beneplacitum eff Deo , vex. $.. manifefté indicat feante non eos nobiícum, fed inter íe comparauilfe, inepta enim alioqui eflet argumentatio : nam non potuit itaargumentari; eandem illi nobifcum fpiritualem eícam manducauerunt, & tamen non in pluribus Pro.28.14) corum beneplacitum cft Deo, crgo fieri poteft, vt neque nos Dco placeamus: necenim contra Chri- ftum D. Paulus argumentaretur,qui comparans pa- nem illum, id eft;, carnem fuam cum manna, quam 6..49. $0. Patres ve[fri manducauerunt manna in defer- to, €7" mortui funt , bicefl panis , deealo defcendens ,vt ff quis ex sp[a mandncanerit, nonemiriatur. Denique;verfu 6.. addit D.-Paulus, becautem in fgumfa[lafmt noftvi vt non fimus concupi[cences malorum s vbi applicat, & accomrmodat ad.nos, quz ante de Iudzis dixerat, er- o aite de folis Iudeis loquebatur. Non fum con- o : ; tentuá tclum hoc- extoxfille hoftibus, nifi retorfero. lInde igitur argamentors Scriptura vocat efcam fpi- ritualei, quam Hebrei manducaucrunt , & potum (piritualem queim biberunt, vt ab efca, potüque no- ftro difcernat; noftram veró efcam, & noftrum po- (ant aut omnia fcripturz teftimonia, quibus hzte- tici aburuntur, aut quz plus certé probabilitatis ha. bere videbantür, quaqualia fint , vel medioctiter prudens le&or iudicabit. Adferunt & rationes mul- tas, fed dignandum non cít illis refpondere, pracfer- (onare debet, aut, fi rc[pondendum eft, non hic, fed in fcholis refpondendum , vbi fubtiliüs ifta tra&an- tur. Etfatis nobis effe debet; fi omnibus rationibus vno verbo : refpondeamus ;; nos Chriftianos , non Philofophos elfe; rationes noftras effe verbum Dei, '|quod cum expreffum, & luculentum habeamus, ni- hil moramur; quid naturalis ratio fuadere videatur. maximé Theologicam effe putenr. Hanc, inquiunt, locutionem s Hec eff corpus meum, manifeftum eft effe veteres Iudei manducauerüt, ait apud Ioannem cap. tum nufquam fpiritualem vocat: ergo illa fpiritua-, . : : : d 4 llitertantüm; noftra veró ctiam re ipfa fumitur. Hzec tim in commenrarijs, vbi nihil preter fcripturas| . Vnam tamen corum rationem non preteribo, quod| - (acramentalé; ergo facramentaliter intelligenda eit.|: Primüm poffem refpondere ; fi facramencalis locu-]. tio eft non veré, non realiter , non fubftantialiter;| vt Caluinus docet , ac loquitur, fed folo facramen-|- to, vt Zuingliani volunt, corpus; & fanguinem| "A ronmt- | tum in Cal uiniflas ve- tortum ex | I.Cor, 1Q. Chrifti nobis dari : fed breuiüs , -.expediriüfque-«rcg l EE 4 poudeo — t^ : ii TARIPORIBPIE RU : TM F 647 IOAN. MALDONATI COMMENT. 648 R Qus pr^-'pondceo, ignorare eos, quid fit locutio facramenta- À |biles multis moleftias attulerit. L ucas bis calicis mc-F [ ;nïg figgi P'?äf'**;*f"*' lis, patant enim eam effe, qua fignum externumaf-| ' [minit; primüm dixit calicem Chriftum accepitfe, i vaugfm[üu IT::;:.n » feritur, res fignificata excluditur; hoc enim corum egifséque gtatías, ac dixiffe, /verpite, e7* diwidite inter thmb'&,&«h! principium eft, fi eft facramentum.corporis Chrifti, |wos, ícdnon dixiteum dixiffe, hic eft calix in fangui- j m corpus Chrifti x:xonfft præfens ; exiftimantenimrei] |ne meo. .Dcmc!c V. 20. fimiliter e* calicem po(! quám| CfgW siit Ifignificatz prefentia cum figno repugnare.Sednos| — |cenauit dicent, bic eff calix nouum teffjamentum im ]ngumä Mgï nUHJPIOïE Signem,6r facraram litterarum exemplis refutamus. Arcave.| — |seo. Itaque Hieronymus, quem multi rcccntioresä as ;nhldi facramen- tegis teftamenti fignum quoddam, & veluti facra-| |in terpretes fecuti funt,duos calices fuiffe putat. Ego | 3"'";!.'"! "m , t; » f&:ïs mentum erat, quo .dluina rq?.icftgs fignificabatur, |Auguftino potiüsaffentior lib. .de confenfu Euan - ; 1?"50;15 1: eü;mvï f "n do&ore etiam Caluino; atqui maieftas diuinapra-| |geliftarum c. . & Euthymio in huiusloci commen- s g. " Matt. 3. fés erat. Columba illa, qua Spiritusfan&us in Chri-| |tarijs, vnum tantüm fuiffecalicem ; de quo Lucas us 4n i x 1&. |ftum de(cédir, haud dubium , quin eiufdem Spiritus| B noni ferüata' narrationis ferie bis mentionem fece-| hg*?momm"f;; fan&ti fignum facrit, & quafi facramentum. Quis| — rit, primàm peranticipationem, deinde fuo loco. ao "^ dicat Spiritum fan&tum non fuiffe przfentem Lin-] | 28.:c ef fangus meus.) Qu in horum verbo- " &gutam,lijcd-;: guv ignez,quz fuper Apoftolos ceciderunt A&.2.5.| — |rum explicationem defiderari poffunt,ver. 26. dicta l. uoMent Spiritus fan&i fignum erant;fignificabitenim fore,| |funt.- WE : TE vt Spiritus fanctus per Apoftolos varijs linguis lo- Nous teflamenti. ) v0 786 nmvïj dfalitune fanguis, E fu;dcimooun queretur; atqui non erat abíens Spiritus fan&us.| 'inquam, illenoui teftamenti. 4fou proprie difpo- ; '«apudvetc:cho 9erti 3 firota vocabatit crca Difcant igitur ; boc eff cerpus meum , ctiamfi agatur de lfacramento , locutionem non efífe facramentalem. Errantcnim in éo vehementer, vt homines in lit- teris parum exercitati, quód quicquid de facraméto fitionem fignificat ;itaque ad omne faedus pertinet, cuius fpecies vna eft teftatio vItimz voluntatis; fed Jad teltamentum, quo vltima voluntas declaratur,] - , Jpletumque accommodatur, ficut difponendi ver-| - ET du od Fesre debebants agb dicitur, facramentaliter dici putent. Nam cum de|C |bum apud noftrum interpretem , diffone,inquit, do-] —— & ol aqua baptiími dico ; hzc eft aqua, noníacramenta-| |miui te, quia morteris, Yaiz 38. 1. Hebraicé n73, ca- (]qoom R&sbmsug.ixü liter,fed veré;propri&queloquor. Eodémque modo| | |dem fignificatione appellatur. D. Paülus in epiftola U^ Wxomot cum Chriftus dicit, beceff corpasi meum : facramenta-| — |ad Hebraos c.9. 16. 17. pro teftamento interpretatur|. Bu lis locutio effet, f1 aqua diceretur efferegeneratio,| |loquens & de veteri, & denouo teftamento;wbin-| — - f i i fi panis corpus Chrifti, fi corpus Chriftifrangi, &| — |quit, teffamentemef! , dfghlun, mors necelfeefh intercedat|Mat cal. duoDus n dentibus teri, quemadmodum D. Chryfoftomuslo-| — |reflatoris; Itaque nimis putidi Grammatici funt Cal- ?if« fe 1 iotten, A cutus eft; hzec enim non poffunt nififacramento te-| . |uinifte, & Lutherani, qui vetus , & nouum fadus, ,,fff,f;ïm | ppolitioten nus intelligi, quia non corpus Chrifti proprié fran-| |quàm vetus,& nouum Teftamentum appellare ma- -ä;',;,,,,,:;, flomentt, h giturfedíacramentum. — "^ — ——« | Munt Marcus ijfdem quibus Matthzus verbis fcri-[|vertuot, — wequo ff 27. Et 4ccipiens calicem gratiecegit.) De verbo toxa-| — |bit, Hiceff [anguis meus nowi Teflamenti, Lucas veró cap.| E gicév gratias agere vcr. precedenti difputauimus."D 22, 10.T00(9 T0 vrülipioy v waavti dfann ev Tf duj ov tb non .. Hictantüm obferuandum | eft Chriftum feparatim| - : Lue. »1. calicem , & panem benedixiffe , quia ómnes Euan-| 10. éy 1. geliftz idexpretferunt, autcerté indicarünt, vt cum jC?. 1 Lucas, & Paulus dicantfimiliter e27ealiceim , poflquam B calix nowem teflfamentum im meo [anguime.Panlusau-|] .. . jv n |tem 1. Cor. rr. 25. bie calix nouom teflamentum efl im eo j | Mrcus.vräixim Jfanguinevnde Haretici dupliciter argamentantut, &| ii Chifireda - |quód Chriftus dicat F eff calix , & biccalix eff nowum - hinidimind U*« lrenauit ; cum enim dicunt frnuliteryperihde eft acfi — |Teffamenrum , quod vtrumque neceffe eft figuraté di- um oqo. dicant, fimiliter accepit, & fimiliter benedixit.- &um effe, De figura calicis ver. 26.íatis diximus. De : l ïä tuk Loc eom. — Pibiteex bocomnes.) Clamanthicaduerfarij noftri,! — Jaltera figura,déque toto fenfu horü verborum nunc[ j UmPnenïl..X ( dfra Here- noscontra expreffum Dei verbumalterafacramen-| — |dicendum eft. INec : multis opus eit verbis. Nego ?m()hu,a ticosexpli- torum fpecie defraudare populum, càm Chriftus| |Chriftum hec verba dixiffe, Cüm enim Mattheus,]. f n /ül «4" P^ (immo confilio,quafi prauidens errorem noftrum,| | |quiaderat;& Marcus;qui ex Matthzo didicerar,fcri- | M eio: du* quod de corpore fuo non dixerat, de fanguine dixe-| E. |bant Chriftü his verbis fanguinem fuum tradidiffe Qumfjhum Laiconii fub 1 ; P WaE at OA T3s bo 4maoünsd s d E 4 RE ts tatdpofita ( vna pecie, Flt, Pibite ex boc omues.Cur ergo illiinfantibusfangui-| — |buweff fanguis meus nowr Teflamenti, cámque. vtróque er?ï : nem Chrifti non porrigunt? nam & illialiqui funt;| ; [modo Chriftus d.icercndn'ïotuerit, & , bic eff fanguis ls jamm fp'ræfertim cüm eos baptizent, & eorum opinione| |meusmoui Teffamenti, vt Mattheus; & Marcus , & , bi] un jentum.kj. jmagis fit neceffarium corpus,& fanguinem Chrifti| — |eff ealix mouumTeflamentum in meo [anguime , vt Lucas,& à | ;'5 non d fumere,quàm baptizari; cum vnum illilocum; quo| — |Paulis fcribüt ; nififorte inepta repetitione vti vo-| T Anguinis baptiími neceffitas comprobatur,nifr qui renatte fuc-] — luiffet;equurm eft credere Matthzi potiüs, & Marci, T odj T. rit ex 494, 77 Spirita [antlo , non poteft introireinregnum| — |quàm Lucz,&Pauli verbis Chrittà vfum fuiffe.De-| . MTM g D« loan.3.5.deludant, & de facramento baptifmi in-] inde quia verba Matthei; & Marci magis exprimüt, Popttea ii ( Bb telligendü non effe dicant;Cur non dantfanguinem| | |quod'Chriftus agebat: id enim agebat,vt daret cor-| Trappelhe Chrifti excómunicatis ; fi Chriftusneminemexcipi| |pus, & fanguinem fuum : quod autem- fanguinem ARU t ( B usf Gu lat PRttm o ^f Pt 1 [uum'noui Teftamenti- appellauerit ,. id obiter & explicationis gratia di&tum cft , vt apud Mat-| J |thzum , & Marcum apparev Lucas autem; & Pau-]- lus ita videntur loqui, vtfi Chriftus id imprimis w »amemmuim ( YT. x Pt egiffet, vt potiüs declararet íe nouum Teftamen- | äï"" äPP&mexMo ; nf o iube? Ergo non ideo Chriftus dixit , zibiteex boc om-| F nes,.cum calicem daret,càüm id de corpore non dixif-| fet;quàd magis fanguinem fuum , quàm corpus có-| mendare vellet, fed quód corpus fingulis figillatim| porrexiffet, calicem veró non fingulis , fed vni , qui proximo,proximus fequéti, & deinceps.darer. Quia| |tum;quàm fanguiné fuum 4are ; credendü igitur eftj : M ergo calicem vni tantum tradidit;ne videretur ve]le;| — |vetbis potiüs Matthei;& Marci,quàm Luce, & Pau- 10 Tug Ts vt ille folus biberet, dixit, b;/biteex boeomnes; vt Lucas| — li vfum effe. Et vt fingamus ita dixiffe,vtapud Lucá; —— u fnter fe,qu(;ä C. 22. 17. clariore verbo explicauit , dewiditernter vos,| |8&z Paulum (criptá cftstamen nec fenfus effet.quem - i, fedus (labys quodneminem noftro przfertim tempore animad-| — |hzreticieffe putanc, nec vllum indead confirman- m *endumïl ucrtere memini; quo tempore hoc verbum inctedi- "'dum faum errorem argumentum poffent fumere.Sii ''npore Gqf.r L ; ' xx V at ?*?V& QM A pettntn - 1nt20; [l du Tendi ver- inqu'u, l- :?. m stl ;'-.r.zct;::u;y?/ Dentt ^ ul tj a. : ./. &^ 1 *-. ] tic luntüi-i**** ! * ! w l | ^V i at veris i« t Av a ( q' ETRT n Dultith »hmnt ä s sdixims * bumu & itbis. M n Ms n iil g ;,Aiäzt [ Jüngw f05 b rLiasd Jj v &MZfCi: pilts De- :XPïimüB ht o ;mgüiüïm j opirt 3 u Mi g, ET | imptimül E i -.A,. Reg.l;. in. | 3. Paral. luenio. Videm? enim in omnib? linguis nomen foe: - |deris multa fignificare, & res,de quibus foedusfanci- 649 UINCMATTIL CAP, XXVÍ. 650 enim Chriftus dixiifet ; bie eff caliz nouum Teflamsnti A. (tamentü lancirc voluit; duodecim enim;qui aderár,| m m«o [anguine, vt Luce verba vertenda fant, Hebraif-| mo vífus fuilfet;m meo fanguine , id eft , mei fanguinis, vt Matth.& Marcusfine Hebráifmo dixeruut. Cum ergo idem fit biz eft calix ia meo [anguine,c , bic eft calix anguinis mei fingamus hoc pofteriori modo Chriítü dixiffe;nulla profe&o figura effet; nà biceff calix [an- guimis mei nihilaliud fignificat, quá in hoc calice eft! fanguis meus,nec magis figurata oratio eft, quàm fi dicas,hec eft amphora vini ; hoc eft vas aque. Videa- mus an in nomine Teftamenti figura fit. Illi; qui ad figurasomnia reuocant;figurá effecontendunc quia calis nouum Teftamétum appellatur. Ego, qui non figuram , fed veritatem quzro , figuram nullam in- tur,& fymbolum ; quo fancitur; vt percuílio porc apud veteres Romanos faedus erac. Itaque fine vlla fivura vocabaturs &:vetüs teftamentum non folum| dicebatur,quoód Deus ex vnia;Hebrzi ex altera parrc Ricere debebant;fed'etiam promillio ipfa diuina; vi £t T. | Cur jï-m guis noub £n. bello Catilin. | guine,quo (en(u videtur disiffe Paulus verbo poftpo- l(itosbre calix nomum Teflamentum eff i meo [anguimne. Scd IMarcus,vt diximus, non folüm fentétiam ,fed verba qeilix fanguinis m , qui calix eft nouum Teftamétum. l'eflamenti appellatus Salluftizs fizura, quia hec omnia nomen fignificabat. Apud Lucam oratio fine verbo eft, itaque dubitari poteft; fit; Hic, inquit; calix nouum T. effametum in meo angwineg duobus enim locis verbü poni poteft, aut poft pro- nomen, Bic,bic eff caliz nounm Teflamerum, vt calix per nomen calix , bic calix eff nouum Teflametum m meo [an-| ego quidem non dubito;quin ftatim polt pronomé bic verbum ponendum fit.Cum enim Matthzus; & ctiá Chrifti recitauerint,ex illis Luce, & Pauli verba non folüm inrelligenda , fed etiam ordinanda funt. Praterquam quód, vt modo diximus ; nó erat Chri-| guinem faum traderet. Itaque credendum nó eft di- cere voluiffe;biccalix eff nousm Teflamentums(ed bic eff' Quaread huncetiam modüam verba D.Pauli quam-| uis tranfpofita fint,redigenda funt. Scribit , biccalix lnenum Teflamentum efl; id eft hic eft calix nouum T e-, ftamentum.Meritó dubitabitaliquis, cur Lucas , &| Paulus non dixerunt;hic eft calix nouum Teftamé-| tum fangninis mei;aut clariüs,hic eft calix fanguinis| mei nouam Teftamentum. Refpódeo Hebraifmum| efe in.meo þu(zg:æinæ,id cit;per meum fanguinem ; quo| propterea vfifunt , quia calicem nouum Teftamen- tum appellaaerant , & meliüs dicitur nouum T'efta- mentum per fanguinem;aut, quodidem eft;in fan- guine,quàm faneuinis; fed quodadfen (um attinet, is eftquem Matthzus , & Marcus clariflimis verbis cxprefferunt; bic eff fénguis meus nowus Teffamenti, Cur autem noui Teftamena fanguinem faum Chriftus appellauerit,digna commentarijs queftio eft. Sole- bantomnes fere zentes victimárum fanguine fanci- re foedera;aliquando & legimusfolitos, qui aliquod inter fe;quod fan&iffimü , & inuiolabile effe vellét, (epe dicit;propter paBlum, & fangais ille, quo t&quam| . lexterno fymbolo initum fcedus crat, idque fine vlla & à multis difputatur , vbi (ubintelligendum verbü| appolitionem senum Tefflametum appelleturyaut pofi] fto propofitam,vt nouum Teftamétum , fed vtfan-|- Apoftoli omnis Ecclefiz,cum qua facdus inibat. per- fonam reprzfentabant. Id ergo Chriftus voluit ver- |bis etiam exprimere. Przterca alludit ad veteris Tc- |ftamenti inftitutionem, quod fanguine facrificati tvituli dedicatum fuüerat Exodi 24.8.videtur ctiam ad verba ipía Mofis alludere , qui fumpto; afperíóque fanguinein populum dixic, bc eff [anguis federts,quod mandauit ad vos Deus. O pponitergo (ce Mofi , fan gui-| nem fuum vitulorum fanguini, Apoltolos pop ulo Iudeorum , afperfionem afperfioni , Teftamentum Teftamento. Afpcríerat Mofes Hebrzorum populü extrinfecus vitulorum fanguines afperfic Chrift? A- poftolos intrihfecus fanguine fuo ; hác fortatfe vim habere poteft participium illud &yvvépSuor ; qui effa- ditir,id eft, quiafpergitur. Nouum autem Teftamé- tum appellat nouum pa&um quod non iam cum (olis Iadzis,vt prius, fed cum omnibus omnino gé-| tibus, quz Euangelium receperint, confirmauit;v:| omuis,qua credit i eum,ho perear fed babeat vitam aterná, vtait D. Ioannes. Alluditergo ad nouum illud foc- dus,quod Deus per propheltas fæpe pro miferat Ifaix| 59.at.lerem.31.31. 32.33. A tque hác fortatfe emphafim| haberarticuP ille Grec* apud Matth. & Marcü e074| éeirà equd poá O 19 ua]viic d'inOnc Hic eff [anguis meus non us Teftameti,id eft,illius noui Teftamétiquod| - promiffum erat, & de.quo fepeaudiuiftis. Vnde in-| tellieitur, cur ; cum de corpore loqueretur ; nullam| |de nouo Teftamento métionem feceri;cum autem| |de fanguine;feceritjnimirum; quia fanguine foedera] lanciebàntur;non vt exiftimat Origencs , qnod eius languine redempti fimus; nam & cius carne redépti B c.$. 16. C D tici contendunt;non enim fenfus eft hic eft fanguis;|i» Eschas quo fancietur;fed quo fancitur nunc nouum T'efta- [r/sZe cele- mentum , & quidem,cum initur feedus, partes pra- bratione fentes effe oportet, aliqua mifcere verba, aliquod ;ï::ïï; dare fymbolum $ in cruce nihil eiufmodi fa&um[osstaw, |eft ; Chriftus defertus erat , & quaft capite minutus, cum fola matre, & D. Ioanne loquutus eft;fed de re- bus tantàm priuatis, non de publico fcedere locutus| eft; hic omnia fecit, qucad faederis:celebritatem de-| fiderari poterát; cum Apoftolis, id eft cum tota Ec- p clefiaeratin cóuiuio vbi folét foedera celebrari, fan- : guinem fuum dedit, quo tanquam fymbolo federa fcriuntur;verba dixit, quib? fe feedus inire cum Ec-| |clefia declarat , bic eff fanguis meus nou Teflamenti. Hic crgo nouüm Teftamentum conftitutum eft ; vnde & illud rurfus colligitur , eum tunc facrificium ob- tuliffe;fine quo iniri fotdera non poterant. Cum er-| 2o fanguinem fuum Apottolis tradit dicens , bzc eff| [anguis meus nami Teflamentijin poffeffionem noui Tc- ftamenti eos mittit. Colligitur etiam Chriftum ve-|. rum dediffe fanguinem. Opponitenim fanguinem fuum fanguini vitulorum , tanquam figurz verira- teim. o E ! ] Quipromultis.)Eodem víus eft Marcus. Lucas auté, & Paulus dixeruntqui pro vobs . Vtrumque fimul di-| — xiffe vero fimile non cft, cüm ad prafentes verba di-| ^ rigeret:vtro autém modo dixerit;,omnino non con- ftat, fed conie&ura du&us probabiliffima affirmare| fcedus ftabiliréttra&ü ex proprijs venis fanguinem bibendum áltetum alteri tradidiffe ; quod & noftro tempore ficti folet. Hoc Chriftas fecit dato'ad bibé- audeo potiüs dixiffe bicef fanguis,qui pro vobis effugdi- gtarsquàm;qui pro multis Primum , quia cü folis Apo- ftolis loquebatur. Deinde ; quia, vtfüpra diximus,| munusillis commendabat ; volebátque declararegl — — — —— dum Apoftolis (anguine fuo;nouum feedus id eft te-1 : quid (umus. Deinde colligitur Chriftum ibi nouum Te- Chyit* aj ftamentum conftituifle,non in cruce, vt noui hare-[,5,. d 1 i ] Qp L uomodo «bariflia fonduur. |cus,vt id explicarent,optimo confilio non verba,fed ludat Chriftus ad verba Mofis Exodi. 24. 8. Conue- 651 IOAN. MALDONATI COMMENT. OA — quid illis,quibus porrigebat fanguinem fuum , pro- Suppenunt aly mltros,tepidzimque cruorem a ;f 3*5&; : futurus effet;quare ex verbis Lucz,& D.Pauli, Mat- Sufeipimnt pateris: | A thzi,& Marci verba exponenda funt,vt idem fit,qw| — | Inquitille,cum de facrificio quodam loqueretur, pro multis efundimr, & ,qui pro vabi&'.cf'undimr, 'n.on vt |Euthymius , & Thcophyla&us exiftimant , vt 191eln fit pro mulrisatque pro o;mnbus, quos hic Caluinus| peruerío omnino con.üho feguutqs— elt, fi tamen le- cerat; necenim nominat , cümalibi docere foleat Chriftum non pro omnibus, fed pro folis predefti- natis mortuum eífe;nec feníus eft,qui pro multis ef- fundetur,id eft predeftinatis,vt multi etiam Catho- lici interpretes exponunt. Quinimmo nec pro om- nibus,qui aderant,fignificat fanguinem fuum fundi: minus enim eft pro mulris,quàm pro vobis: nam perin- de eft;ac i dicat,Hic e(! fanguis meus,qui pro volis , id eft pro plerifque veftrum effunditur ; iraque multos opponit omnibus,qui aderant. Cum ergo Chriftus dixiffet,bic eff fanguis meus,qui pro vobis effunditur , quia certum erat eum noluifle Iudam etiam comprehé- dere,pro quo eius fanguis quoad effe&um , & fru- étum attinet,non effundebatur , Matthzus & Mar- b fenfum referentes dixerunt , q: pro multis effundetwr. Obiiciet aliquis, Ecclefiam fentire vtrumque Chri- ftum dixi(e;qwi pro vebis,e7" pro multis effandetur. R.cí- pondeo Eccleíiam nihil definire,fed cum alij Euá- geliftz dixiffent pro multis ,alij pro vobis,ne inre dubia errare poflet,vtrumque coniunxilfe. Effundetur.)qui effunditur , de cuius prafentis cé- ad crucem referri non poife. Hocloco videndum Chrifli s |eft;quo fenfu Chriftus dixerit tunc fanguinem fuurn| gos in Ew- fundi. plerique putant fenfum effe , qui funditur ad; bibendum;nam &in menfa, cum ad bibendum; vi-. num petimus,puero dicimus,funde vinüm;ita vt al- nit cum hac opinione nomen calicis, quiad biben- dum fundifolet; nec enim alia ratio cogitari videtur poffe,cur Lucas, & Paulus nomine calicis,quo Chri (tus,vt diximus,víus non fuerat,vfi fint nifi,vt figni- ficarent,quem ad finem fanguis funderetur;nimirü, vt Apoftoli biberent; bibimus enim calice. Magis |corum probo fententiam;qui interprctantur, fundi- t«ryid eft offertur,facrificatur.Primüm, quia non di- cit, qui vobis funditur,vt dicédum erat, f1 ad biben- dum funderetur,fed qui pro vobis funditur, quod cum cii Chriftus tradés corpus fuü etiá dixerit, Hoceff cor- p»s mewquod pro volis datur,nó poteft alià fingi cauía, cur Matthzeus, & Marcus id de folo dixerint fangui- ne;nifi quia exiftimariüt ad declarádá Ræcrific? naturá fatis effe, fi id de (ànguine dicerent, in quo facrificij pore dictum eft;quod pro vobis datur , & de anguine, qui pro vobis fanditur. x cum de corpore dicitur, qwd pre vobis datur,non poteft efe fenfus,quod pro vobis| »ergo &,curp dcf iänguinedi;it.ur,qui pro volis effundi- Itsr.Dicetaliquis nomen calicis,quo Lucas , & Pau- lus vfi funt;huic interpretationi repugnare ; dicitur enim apudillos non fanguis;fed calix effundi & z-4y- Lp:ov icyvvópoor ; calix autem nó effunditurad facri- ficandum,fed ad bibendum.Refpondeo & alias g&- tes folitas fuiffe victimarum fanguinem poculis ex- jbium, quin genimen vitis periphrafis vini fit ; quan- Iquam in fcriptura parum vfitata.. Cur-ea Chriftus |vfus fuerit;paullo poft exponemus. Solet ícriptura |Chriftus vitis generationem hic appellet, magna eft c tra&tin Mattheum 50.& Cyprian. in epiftola ad Ce- ; Icilium .68.& Chryfoftom.homil.in hunclocum 85. poris vi verfu 26.difputauimus, vbi etiam docuimus| laffinis effe videatur. Confirmari hzc interpretatio facrificio optimé conuenit;facrificium enim nó ho-| . Iminibus, fed pro hominibus offertur. Deinde quia] . |regne Dei:ergo hec verba,que Matthaus , & Marcus vis maxime cernitur. Denique eodem feufu de cor-| Ivltima futura erat,vt Lucas explicauit. Przterea du- datur ad edendum , fed quod pro vobis facrificatur:|. lilla conueniebát. Denique;quod fequitur donec bb & Moyfes ipfe,cuius hic figuram Chriftus explebar; fanguinem vitulorum accepifle dicitur ; haud dubié patera , deindein populum difperfiffe Exodi 24. Ev aE aR , F |.29.Non bibam amodo.)) 0 u ol d la én lovlov 7 ejovipaGc Ts duas ^ ov.de hac generatione;aut de hoc tructu vitis, Vetus interpres , vt Grzcum verbum exprimeret,Larinis inufitato verbo víus eft. Nó du- alia in eandem fententiam vti periphrafi, vt vinum fangumem vnue vocet Genes.49.1.Deut.32.14. Quid quæ&io. Caluiniftz non dubitant , quin id , quod cet;vt vbique panem,& vinum afferant, Chrifti cor- pus;&íanguinem excludant. Et quidem Origenes & Epiphanius hzres.47. contra Encratitas , Hiero- nym.in commentarijs, Auguftin.lib. r. quzft. Euan- gelicar. cap. 42. Beda;Euthym.& Theophyla&. hoc loco ad fanguinem Chrifti referunt ; fed alio tamen fenfu,quàm Caluiniftz.Ná Caluinifte dicunt Chri- ftum id,quod Apoftolis dederat , vinum appellaffe, Apoftolis porrexerat,vitis fru&um,id eft,vinum vo-| ) 7 | I Ea 'x).v [ ] g, quia vinum erat 5 hi veró auctores fanguinem fuum vocaffe vinum , ficut carnem fuam apud Ioannem nem vitis, quiaipíeeratvitis veraloan. ij. 1. Qui horum au&torum fententiam fequi volet, memine- rit hoc modo interpretari, ne Caluiniftarum errori videtur ex Matthei, & Marci narratione;atque con- textu,qui cum dixiffent Chriftum accepitfe calicem, diícipulis tradidiffe,dixifséque brc ef? fanguis mews, ad-- Inzmine vitz, Sed períuadere mihi non poffüm hzc verbaad fanguinem Chrifti effe referenda: Primüm quia quod hic Matthzus,& Marcus de calice Chri- ftum dixiffe fcribunt,Lucas ca.22.1.16. fcribit etiam de Paícha,id eft de agno dixiHQC,De'(ïderio' defiderau boc Pafcha manducare voli[cum*, : antequam patiar,dico enimn vobis quia ex boc non manducaboillud , donez impleatur m Ireferunt Chriftum de calice dixifle,non de eo calice dixit, quo fanguinem fuum dedit , fed de eo , quiin cena agni Paíchalis, vt fupra docuimus;à patrefami- lias inter accumbétes diftribui folebat.D einde quia non reddit Chriftus rationem , cur fanguinem u- lum dederit:nam dato fanguine aliam rationem red-]. diderat,qui pro vobis effanditur íed reddit caufam , cur defideranerit eam ceená cum Apoftolis agere , quia bium non eft Chriftum confueto hominü more lo- quutum fuiffe, qui ab amicis longe difcetfuri ita fo- lent dicere, non bibemus ampliüs fimul ; id autem non dixiffet Chriftus de fanguine fuo,qui etfiverus erat,dabatur tamen füb ceremonia, atque facram€- to,fed dixiffet de vera,& iufta ceena, cui magis verba sllud nouwum n regno patris mei, vt ftatim docebimus,nà panem appellauerat , & per periphrafim generatio-| diderunt ftatim hzc verba,sen bibam. amodo de boc ge- ï ceptum facrificare , quod proprié libare dicebatur. poteftintelligi;nifi de ceclo: in celo autem non erat b bibiturus z Est —— — . 2 50 0 s ÉÉN CM LUE nE US AO p LUISM r l; blb l ii o lia d m ^ W um pat la, 000 Xionmon folü smetempt I j iM i I " A pariopati qeledio t £ ) at NT ^m 2/. il o CON ?mm NT | u iloqut confadi folsde didufui puite C (s onena i TU gt pfcon lum um ia tj Che N edo 3 tT st nl ULO g. ildie vl Til Mf Qu d — P22 c—x E " fuinn ^ fityon qUi : ten AMUS Pt . fütüüm(tq | oriand eli - Pl hu 3 WJ, ; ïwäphtaüln Chri UM d Diy Htfityy hd. ïn "fribts Nvl lm I l gmcntiintelh M | j "x T j PL L Bïoquexmï A5l : hand du * Erodi »] AU ï MTR me,;zurdeh;? U verbum db Nsdo. Yihi ïït;quam lr Cris oäez i&riptum l; Ytvium 321 Qui As uonzef gïz*fmä.ïä.,q&uod m t Chrftce dem Ongcncs pilolad C inclocum f atos, Weree k bun —* " :'3(., -..kVXL 'ï 4l ! Htl E ,E H E hm 1 RD riedoue E iedicur Cl D a;pcl'lalfc, DQLDE UT pudoumnem ym oeneram- a i Q VOR mennte yalarin m MT Mïlä-"x 7 0,, T ( » avl n pofinis rendz n dealitur Vil E o* 6, u i Wswän : * x * » X !. ET 2ph0ricö; vinum Autem metaphorice bibiturus erat, B zce inquit,difone vobirsfreut drfpofuit mibs gater regmum,, e B - — 0 IN OMATTIH OAPRQXCEADUL 6g4 E : ]bibiturus fanguinem fuum , non vere, non meta- vt edatit,e7" bibatis pper- menfam meimxagno meo,ií.üuca 21.29.30. Ergo non de fanguine fuo;fed:de vino di- Ixituon bibam amodo deboc genimine vits.Vnde colligo, quemadmodiü fu pra diximus illos , quiapud Lucam duo videntur effe , calices non duos , fed vnum cali- cem eífe,quéadmodum Auguflinus ,& Euthymius? P. cxiftimantshoc vnoab illis diffentio;quód illi de illo iplo vno calice putent. dixiffe Chrifta primüm qui- dem, von Libam amodo de bocgenimime vit» , non camen jaixilles2rc eff fanguis meusspoitea veró dixille,biceff fan- 1gui meus , cd non dixitfe ; man bibam amedo ,«g*c.Ego contranon folüm exiftimo Lucam per anticipatio- nemante cempus calicismeminiffe, fed etiam in illa iplaanticipatione narralle eo loco , quod Chriftus ante de alio calice dixerat,ses bibame modo de boc geni- | jmine vitzs, Nifi force dicamus vnum, & eundem cali- cem fuiffe,quo Chriftusin Pafchali,& communi bi.] berat caena, & quo poft fanguiné fuü dedit;cámque primun in Pafchali biberet coena, ea verba dixitfe;| nà bibam amodo de boc geummine vitis, nec exhaufiffe ca. | licem; fedaliquid in eo vini remanfitie, qiod poftea in fanguinem fuum confecratum Apoftolis dederit;| as (tolis dedit, nifi diligentius lectoranimum attendat, cus non feruato, vt fzpe faciunt ; narrationis ordine verba,quzante calicis confecrationem:Chriftus di- xetat, poft confecrationem pofuerunt, ;:/.56c0.- - Danec bibam ilind wouum,) Cyuidam interpretaritur| nouum , id eft nouo modo; quod ipfum non ad vi- num;fed ad Chriftum referüt, quaft dicat;donec re-| nouatus;id eft glorificatus illud bibam.Ita Chryfoft. [Euthym. & Theophyla&. quosplerique tecentio-| . res interpretes fecuti funt.Hic fenfusaliquando etiá| - A cutio eft, sonum , id eft;nouo modo ; maximéque , fi| ad diuería , vt iftiau&ores volunt,referaturs & quia| pronomen :/Zud paxi non videtur ; vt áta interprete-. mür, quod ad vinum proculdubio refertur ; itaque vinumipfum nouum appellatur: nouum igitur dici- tur, non quód nouo modo bibendum fit ; fed quód . . [iterius generis , id eft prftantius , atque iucundius : T *f futurum fit,qualeillud erit,quo omnes beati in celo . « [inebriandi efle dicáturnebriabuntur, inquit;ab ober- Nowmitate domus tu& PÍal.55.9. Solét enim Hebrai, quorum breosquid . tque füauius nouum appellare, Cantate, inqui fiewe p |Eto atque füaui um appellare, Cantate, inquit, lexcellen; |Dotmino canticuto mouum, PÍ. 05. 97. 149. 1. id eft , iu- efl, diciturcundum. od d b "a Eu | j regno patris mer.) Quidam non mali interpretes, nec malo animo - interpretantur regnum patris ini-|. E. Chriftus corpus,& fanguinem f& noui Teftamenti : dedit , quodideo faciunt , vt genimen illud vitis vi- inum,quodante Chriftus biberat;jnouum autem gc-' nimenjid eft, nouum vinum Chrifti fanguis intelli- gatur.Pium ftudium;fed minimé neceffarium, Nam tcgnum pattris nó poffe deinftitutione noui Tefta-| menti intelligi verbum illud,quo Matthzus,& war- cus vfi funt,planum facit v[que indiem illum , quo illud lideóque ita Euangelittas bzc verba cum caliceillo| confudiffe,vt de co calice;quofanguinem fuií Apo-]- di&ta fuifle videantur. Hoc mihi certüm eft. defan-| euine Chrifti dictanon effe. Matth. igitur : & Mar-|. mihi placuitmodó n6 placet; & quia nimisduralo-| : apid He- phtafim Chriftus fequutus eft,quicquid praftantius| - tium noui Teftamét , quod in ïpfä ceena coepit,cum|: Á . |tibus deie&os verbis, mon bibam amodo de boc genumime j bent cum. ./[bmhgm, G'I Fm ;CUI Acob in regno mlomm,». [pater regnum ,vt edatis , e2* bibatis faper men[am meam in E lexiguum temporis mométum defignare. Si de vero uon poterat eadem elfe nox, minus étdiam cadem hora,quanouum Teftamentum Chriftus inftitutu-| rus erat; quin , vt poftea docebimus ; non quemuis diem*,fedrcmotifänum demoftrat.Deinde,qui hoc dicunt , non videntur animaduertere , quo confilio hoc Chriftus dixerit non enim dubium eft voluiffe eum fpem difcipulorum alere,& animos praeceden- vitis,verbis fequentibus excitare;donec ilnd bibam vo- rat Lucas dixiffe eum poftquàm corpus , & fangui- nem füum dederat, Ego diffono vobis ficot defpafmit vibi ater regnum , vt edutis «" lubatis [uper menfam meam.na regne neo. lta enim Apoftolos mioriturus coníolatur, quemadmodum fi morietis pater filio lenti dicat fe jamiplam illi hereditatem relinquere, non eflequod mortem fuam defleat.. Hocautem nón dé noui Te- (tamenti inftitutione, fed de potleffione vit& beatz dici potuit; Alij regnum patris Ecclefiam vocari pu- tant ; vt Hieronym. & Beda. Alij tempus illud qua- draginta dierum , quibus poft refurrectionem cum Apoftolis &epe edit;ac bibit,vt Chtyfoft. Theophy- la& Euthym.Sed hz dug interpretationes ijídem quibus prima;argum éis refutari poffunt. Nam dies illénon poteft nifi longiffimum , & poftremü diem demonftrare , ficut dies iudicij dies iZe vocari folet 1. 18. & 4.8. Pratereaillud etiá obferuatur in facris lit- laliquando pro Euangelio accipiatur,tamen regnum quód folus Pater niquam videatur de cxlo deícen- difse.D einde illud etiam obferuo;quotiefcunque de efiz/g&-pocu regni cxlorum fcräpuwa mentionem fa- citregnum czlorum riéc pro Écclefia,nec pro Euá- cam 4pf4merit gloria mk,& Matthai 8.11.Dsco autes vo- bisquód multi ab Oriente,«9* Qccidente veumut, Cy"recum- & Lucz 14a5. beccum drxi[fet , quidam de fimul difeum- bentibus dixit illj , Beatus , quinanducabit panem m regne Dei,& cap.22.29.30. Ego diffono vobis ficut diffofsit mibi regrio !neo& Apocal.i9.9.Beati, qui ad cenam nuptiarum. agni vetati st , quz omniafine vlla dubitatione de. czlefti , beatáque vitaintelliguntur , ergo & quod A agat. Denique fi regnum czlorum pro alia re, quàm: ro beatitudine fumatur, haud video, quomodo vi- num illud nouum conuenienter exponi poffit ; nam fi de fanguine Chrifti interpreteris,poft refurreQtio- nem bibifse non conflat;aut fi bibit,non potuit tam vinospoft tefurre&ionem non nouum,fed vetus bi- bit;nam illud nouum , id eft, nouo modo iam refu- tauimus. Cum vitaautém beata nouum vinum o p* timé conuenit;quia, vt diximus , Hebrxórum more] nouurm, id eft preftans, fnaue, & iucundum appella- | tur; qualia veteres poct ne&ar , & ambrofiam cfse. fabulabantur. Atque ad hunc modü Origenes tract. in hunclocum 35.& Greg. Nazianzenus in oratione zinfan&tum Paícha , & Beda, quamuis ipfe quidem Bedaallegoricé interpretetur. Obijcit quidam , cui Etimam interpretationem omnium minimé proba- ilém fequuto hzc noftra non placuit; credendum bifcim nowum i regno patris ; quo eodem conífilio nar-| ad "T helf. $.4.8 2.ad Thefs. 110.& 2.ad Timoth.ti2.|- Iteris , quamuis regnum Dei aliquando pro Ecclefia;|. Patris nunquam;nifi czlum, vocarisideo,vt opinor,| - hic dicit, t regne patris mei, càm de bibendo| X Pibam vobiftum nouum in regmo patria mei ; dies enim ille| M : e- , : ts RRR F verbi P H kno'nj eíse Chriftum tam exiguo vetbord interuallo, d gelio; fed pro vita beata poni folere, saraborjnquit; | P2l 16. I$. m n Asl Afolüm finevitio.fed cum magna etiam orationis cle- 'millimum eftIoa.4.13.14.0mnis,qui biberit ex bac aqua; |Chriftus dicat,nos bibam ex boc,donec bibam illnd , nam |demonftrat, & cum dicit;donec bibam illud nowmm , idé. lipfum vinum intelligit,quiaadillud, bes, illud, 4líud, 65 IOAN. MALDONATI COMMENT. 656 tyerbi flgniticationä mutautíle, vt gcmmen.vitis,nü.c 'eram vinum,nunc metaphoricum,id eft, beatz vi- lu fuauitaté appellaret.Lcuisin re graui ratioyX que 1on minüs fui auctoris,quá noftrá fententiá rjcfu.ta: 're pötc&;nam fi,vcilleait, vinum nouum iängmnc um Chriftus appellauit , verbi etiam mutauit. fi- [ znificationem.Sanguis enim Chrifti non vcrum,fþd mctaphoricum vinü eft.Tenendum crgo memorta, |quod cap.$.22.adnotauimus, folere Chriftum in ea- |dem oratione vno eodémque verbo ambigué vti,nó gantia,& argutia, ïubtilit;täquc Íententiz , Dimiutte, ianit , mortuos þpeglirc mortuos F:qs 3 prioxi loco mor- tuos metaphorice , pofteriori veré mortuos appel- lat,& in illo exemplo,quod huic,de quo agimus, fi- frtiet iterio, qui autem biberit ex dqua , quam ego dalo ei,no fitiet in aternum : pximo loco aqua proprie , fecundo metaphorice víus eft. Meliàs obiici lzoiïïst', quod cum dicit ex boc,& periphrai defcribit , verum vinü refertur. Refpondeo hzc pronomina hec loco nec indiuiduum,neque fpeciem,fed totum genus, quod nomine vinifiuc proprie , fiue metaphoricé conti- netur , demonftrare , ed ex circumftantijs intelligi pronomen bec accipi pro vero vino, zud, pro meta- phorico; perinde enim eft, ac f1 diceret, non bibam deinceps vinum,donec bibam illud vobifcum nouü in regno patris.Alij obiiciunt ; quód Chriftus poft Irefurrectionem , antequàm ad coclum afcenderet, Íepe cum Apoftolis ederit , ac biberit , vt Petruste- ftatur A&or.1o.41. Primum poffemus negare bibit- fe vinum;quiaid fcriptura non dicit;fed vt conceda- mus,quia probabile eftfi non femper;aliquando bi- biffe; verba Chrifti humano, & confueto more in- telligenda funt;cumque dicit, se» bibam amodo de boc lgevimine vit , tantüm fignificatfe poftea non efurd, & bibiturum cum Apoftolis , ficut antea; ibat enim turz neceffitati fatisfaceret;fed obiter,raptim,& t&- tàm,vtfe refuürrexifle demonftraretedit, & bibit; & folet de his rebus,quas alio modo, quàmante, poft rcfurre&ionem egit;ita loqui,quafi non egerit : bar, inquit;funt verba,que locutus futm vobis , cam adbuc effem volifeum,Lucz 24.44. quafi tunc eum illishon eflet; illis appareret,ceterum inuifibilis,non vt ante;ita vt femper cum illis eflet.femper ab illis videretur,fem. per cum illis ederet;ac biberet.Eodem igitur modo, etíi poft refurrectionem fuam cum Apoftolis ali- |quando edit , & bibit, tamen quia id non nifi veluti ratio colligi poteft,quam in hunc locum füpra diftu- limus , quam ob rem Chriftus periphrafi vfus fit. bis concepta erat; Benedicfn [is tn Domine Rex mundi, reprehendo ; fed illud mihi videtur probabilius, Chriftum emphafis'caufa italoquutum effe : plus cnim eft,& maiore cum exaggeratione dicitur )non bibam ex fructu vitis , quàm non bibam vi- À negat Íe quicquam , quodterraferat , efurum| |gens neminem debere.ante |putent Chriftum vfitatum aliquem. Judcorum C ad mortem:edit quidem , & bibit cum Apoftolis| poftrefurrectioné ;at non conífueto more , vt na- &| E Chriftus exiret & domo, cxiitfe Iudam , quia di- nempe quiaita cum illis erat , vt non nifialiquando]| - per tranfennam fecit , non ducit in numerum.Hincl. Suntqui dicunt alludere voluiffe ad confuctam gra-| Itiarum actionem Iudeorum;quz his,vt ferunt , ver-|. qui das noby fruiium vitis, Id nec omnino probo, nec|. num, Íicut magis exaggeraté idem dicit , qui effe , quàm qui negatfe cibum vllum fümpturum, quamuis nullus cibus fit , quem terra non ferat, quia periphrafis illa , atque defcriptio orationi vim addit. 3o. Ef bymnoe ditle. ) 9) Upssarhe ,. cümi lau- dem Deo ceciniflent; hzc enimtria Grzca dictio comple&itur, Itaquenon folus Chriftus,fed etiam Apoftoli hyranum dixerunt , vt Origenes,& Hila- rius adnotant ; quamuis Beda non confiderans Grecum yerbum à folo Chrifto di&um putet,. An proprie fignificat ; probabile eft , & exemplum cantus Ecclefiaftici effe poteft. Certe Chrytofto- mus ad Mif facrificium accommodat, inde coll; eratiarum actionem, b . * difcedere. Sunt qui queinfinefit , ab Ecclefia |hymnum ceciniffe,NamEuangelifte quafi de vfitato hyrono dicunt, Et bympo ditho, Paulus Burgenfis fcri- bit Iudaos loco gratiarum actionis feptem Pfalmos recitare folitos, id eftà Pfalmo centefimo duode- cimo , cuiusinidum eft , Lagudate puert Donsnum, víque ad Pfalmum centefimum decimum octauum. Alij Chriftum nouum aliquem hymnum compo- Kfuitfe dicunt. Neutrum certü eít;illud hoc probabi- lius; Iudzos enim aliqua certa gratiarum actione |vti folitos ideo credendum eft , quód nonfolàm eorum interpretes doceant , fed etiam pracepium ilis à Deo fuitfe videamus. Deuteronomij 8.10. Cuta comederss , e77 [atiatus [ueris , benedicas Domimo Deo fwo pro terra optima,quam dedit tibi, | Exierunt, ) Exdomo, vbi ceenauerant , aut etiam| & 18. 1. vbi & cur exierit, dicturi fumus. Dtuus Io- annes inter facramentorum exhibitionem, & egref- fum Chzrifti , multa illis , & grauifïïmavcrba feciffe tradit,que àcap. 1. 3o. viquead initium cap. 18. lícribit; Lucas etiamalia nonnulla ponit, queIo- annes pretermifit ; fa&tam fuitfe contentionem in-] ter Apoftolos quis corum videretur cífe maior, & cecinerint , non fatis conftat; (ed quiaid verbum| JHolisdiclua lexvrbe ; vide difputationem ea de re Ioan. 14. 31 l Hoymsus| &. Chrfte|. &* cAipo- 'amru; Ekc-| cleftaftici exenplar, | enda, reliqua, que cap. 20. 25. ànobis explicata fünr, & illa Luc. 22. 28. 29. 30. Vs efls , qui. permanfift mecum.n tentationibus meis , 7* ego di[pono vobrc , fient Jdifpofnit mibi pater regnam , vtedati , G bibatis (iper| men[am mgam in regno meo: vnde colligitur , antequam cit, voseffis , qui permanfiflis. mecum im teutationibus mes , quaíi opponens vndecim Apoftolos Iu- de, quicüm illo in tentatione non . permaníc- rat, Íed potiüs mugnificamit contra eum. (upplantatio- LO CODS n R ] In Mentem oliueti, ) Diftabat Mons oliueti ab vtbe Ierofolyma fabbathi iter, vt Lucas fcribit. Actor. 1. 12, id eft mille patfus. ,. aut vt alij volunt, bis mille. Certum eftproximum fuiffe locum, cum Chriftus IQ, poft coenam. eà ire potuerit: quanquam hortum/- Pf4l. 40] Gethfemani, in quem iuifsc dicitur , vero fimile cft inon in ipío monte , fed citra ad radicem monus fitum fuilfe , cüm nomeri ipfum Hebraicum vallem pingucmdcclaret. EC | 31. Omnes vos [candalmm patiemini.) Non fignificat, vt multi interpretátur,fidem Apoftolos perditeros; nec,vtalij dicunt;in fide vacillaturos effe ; aut nega- turos Chriftum, fed deferturos , vt ex Petri refpon- fione colligitur verfu 1. Erffomnes fcandaliTati fwerint| ' ! m Mlü:i l'n- teiv. Audi-|.- - m T T me,q,-f,:?muirx..u mre,moccaüonc : sslb t sondil ( um fs/fü.' Datun PT d hEE 7 piderecPeri o H I^. difa !| mifbonemycii gt (s N w gl NT q&æ&)&* Mareust j'n nE biti me j fehdiatip Ágpimdi fmonm4dic rffpcm'nföaf,c u prxgcdcmïf imnilelume utelanioe ngedatd a hoentadioi o 0a proptet mlüiä'æ. Apudpr BI vt Cettrhocetan la df rrimïsyptm torltte d Irctim disin "at Mabins fpe&aiïc,nou vl tmct,idc'cffpcm;; zi u p p Ribl ndce MTRT Vif | f m l ä,dm.;Duobuswcrb cumfeteiurre&u 1æaapparimrum. J ia t L« E —— "A k,,h H r l ..lïïpü*um, ) imt, xomtlomwim ^ ia þïæga didi "USled etian "6 Hj nüderan, R, f TP ES b AC TU 1 'O'N'M um L1 77 UET T6 Sut od m Iu-igmum&ïw al deviag 1 Jurgenfs f xtem lm liro duode n Diyym, .ï-'o;am/" m u Down n nt, at m: a t 3 s Diouro j du T f'ca'tfcf ranay. 1 | Yit, q:xc'lo.t entioani- l ^ mid, V anlus d /hi n rmu//þ,a;äh'ä lpo:'füibf (U W /;/t!l'ü- )/"'/f'l pþil I0, Jl gjv X " EE U Petrus fe- — |de s9 ami- fït Anegim do *L*hrz]htm. : ^t I / :'. QUOd DOhiouty *X E 'fïpf&'(ïlüïüwi ] 3 ïte,ego nunquam ]Eädalt'(aäor,id eft , etítomnes:te de- : "Pt s H : U UA Q ]a1t, $4mon,3umo ,ecce SaAt4ADnas expmmt vos, Ut mbraret fïm-t Ichzeus, & Marcus dicunt,omnes vos féadalum patiemimi, laut Chriff? poftquàm Petro priuatim dixiífet, quod ]cit,ipfe facit.Indicat ergo fe effe, quifilium fud per- Maam.)Duobus verbis difcipulorum animos recreat, & cum fe refurre&urum affirmat, & cum eis in Ga-|- llileaappariturum. d . |cithoc loco,& Lucas c.22.34. & Ioann.c. 1. 38. 4nte- 057 IN MATTH. CAP. XXVL 658/ (crant,ego nó deferam : fidem enim nemo eori per- didit, nc Petrus quidem ip(e ; qui negauit ; etíi Ício aonnullos veteresauctores italoqui folere;quafi fi- dem perdideritnon diftinguentes fidei cófcflionem à fide, & negauoncm Chrifti à fideiamiffione , quz longé diueríafunt. Lucas cap.22.3t. foli Petro dixilfe| triticum, Deinde Matth. & Marcus hzc ita marrant, quati Chrift? ea dixerit, poftquàm de domo exij flct. D. Auguft.lib.3.de confeníu Éuangel.c.a. putat prius Chriftum dixilfe,quod Ioannes narrat c.13. 33. Qweere-| tis me,e7", ficit dixi I.mlæis,quö ego v4de,ves no Po(:]?is ve- nireca occafione Petrum interrogatfe , quod idé Io- anncs (cribit ver. 36. Domine quo vadis , Chriftum re- ecce Sat AAs expetiuit vos,ut cribraret.Cupdautem Mat- [pondille, Q« ege vado,non potes me modó (equi , fequeris | Jautem po[lea : Petrum dixife , quare uon pofJam te fequi Imodó?animam meam pro te ponam.Tunc Chriftus, cum videret Petri confidentiam, & ia&antiz fimilé pro-|. |miffionem,dixiffe, quod Lucasícribit ; $/on,cimon;| — fctibit Lucas, ad oés conuer(us omnibus dixit; aut bitis me indigaa patientem , occafionem mei defe- tendi acci pictis,hoccfï, [candalum patiemini in me, tcs pertinebat, de illo tamen proprié dicum fuerat, vtex przcedentibus, & fcquentibus prophetz ver- bis manifeftum eft. Accómodatautem , non vt do- ceat neceffarib euenturum effe; vt (e Apoftoli defe- rantcóíqueà culpa euentus neceífitas excufet, fcd vt doceat,id fibi nouum non fore; nam & fe íam fcire, & verbà propheta przdidü fuilfe , Pereutiam pa(lore ImdldZo. Apud prophetam Hebraice eft 4/1, Septua-|. - |einta verteruntzréza£ov percute.Itaque facilé addu- 5 4 : M cerer hoc etiam loco pro za1z£o percutiam legédum| efle eraraEov percute , ne Euanugelifte verbaà verbis prophetz diifonare videantur ; nifi viderem nónul- lis eciam alijs in verbis Euágeliftam à propheta dit- crcpare. Malo itaque dicere Euangeliftam fentétiam (pectaffe,non verba. Quódad fententiam autem at- tinetidé cft percute, & gercutiam. Deus enim erat, qui paftorem percuti iubebat,& quod peralium fa- cutit ; ficut alibi dicitur eum pro nobis ad morcem tradidiffe. 31. Pafïquäm atetem ve[nrrexero , pracedam vos in Gali- 7:34. vI£men dico tibi , quia in ftio eft,quomodo intelligédum fit ; quod Matth.di- quàm gallus contet ,ter me negabis ; àn aduerbium illud ter adgalli cantum, an ad Petri negationem referen- dum fit. D. Auguft. lib.3.de confeníu Euang.c«. pu- tat hunc effe fenfum,antequam gallus cantet,ter me ne- gare incipies, quafi ante galli cantum tres negatio- quia,quod Petro dicebat,omnib" dicebat;Mattheus,| - & Marcus non verba,fed fenfum Chrifti retulerunt.| - o me.) Hebraifmus;id eft propter me. Cum vide-]- Seriptum efl enim.) Accommodat Zachariz tefti-| monium adfe iure fno. Nam etfi ad veteres facerdo-| bac nocle antequam gallus, V cantet ter me negabis.) Marcus c.14.30.Ícribitpriw/quam- — [gallus vacé bis dederit,ter we es negaturus,vnde nata quz- | A . g E l fibi hecenim emphafis eft;is bac noHe, & hzc,quafi 4 [qua fententia, fed quibus ctiam verbis fibi Chriftus .|uus;aut pinguis;pinguis, quia fertilis erat ; octauus, nam x écontextu huius loci,& Luca cap.22.34.& ex| luiffe , antequam gallus cantaret, Petrum fe ter eife ncgaturü;deinde perit Auguftino illo modo iuter- pretanti tota huius fenteutiz Chrifti gratia;fignifi- cat enim Petrum , antequàm gallus cátet,id eft bre- uiffimo temporis interuallo non femeluon bis, fed ter fe effe negaturum.Ita intelligendum effe euentus docuit, & Euangeliftz monuerüt; nam & Mattheus infra ver.7 4.75. Lucas ver.6o.61.& Ioann.c.8.27. gpoftquàm narraffentter Petrum negauiffe , addide-] B jrunt e7" continuo gallm cantauit , g* recordatus eft Petrus|. verbi lefn,quod dixerat,priu[quam ga llus c&tet,ter mencga- bis; Recté ergo liunc locü explicauit; qui dixit Mat- theum,Lucam,& Ioannem galli cantum appellatfe, non illum , quem ad mediam nocté edere folet gal- lus,fed eum,quem ante auroram ; quód ille proprié,| atque víitaté gallicinium,;autgalli cantus vocari fo*! leat, quia prímus cátus alio nomine medianox ap- pellari poteft. Tempusautem illud , quod auroram przcedit, & quo gallus cantat; nifi galli cantus ap- pelletar;alio vocabulo appellari nó poteft.Ita Ícrip- pariteryt foderent fepalchrum,St Marcus ipfe c.13.35. vi- gilate evgos ne[citis enim quando domimus demuws veniet , [ero, an media notllean galli canta , an mane. Ergo ante auro- ram , quod proprié tempus galli cantus appellatur, Petrus ter Chrittum negauit, vt Matth.Lucas,& Io- bis cantaret,femel ad mediam no&em, iterum ante gelifte, fcripferit. Probabile mihi videtur Marcum cx Petro;cuius diícipulus erat intellexiffe nó folàm, predixiffet fore,vt ter eum ca nocte negaret;ijídém- que verbis vfum fuiffe; có autem vero fimilius eft Chriftum Marci víum fuiffe verbis, quód ea maioré habeant efficacitatem. Opponit enim Chriftus nu- mcrum numero , quafi dicat, diligentior tu eris in me negádo,quàm gallus in cantàdo; nam antequàm ille bis cátet,tu rer me negabis.Videm" namque to- tam Chrifti orationem emphaticam cefle , 7zi nen di- dicat hac ipfa no&te,qua ia&as te;etiáfi pro me mori oporteat, te non cli.'c: negaturum , antequám gallus bi cantet,ti ter me negabis. Fs 36. In villá.-)uc xopior,quo eodé verbo Marcus vfus eft.Hortü fuiffe conftat ex Ioanne c 18.1. 26.in quem Chrift? orationis caufà fzpe ititabat, vt idé ait Ioán, ver.2.Iudam fciuitfe eó folitum ire Chriftü,& Lucas €.22.39. €9" etre[fus ibat fecundim co[uetudmem in Motem elinarum,vnde apparet Chriftü non, vt fe abícóderet, có fe recepilfe , fed poriüs ,'vt faciliüs à Iuda, & mi- litá cohorte inueniretur, vt eo loco Ioan. indicauit. - Qua dicatur Getbfemani. ) Gechemani potius, aut Gefíemani dicendü'effet;id eft vallisaut hortus octa- quia, vt quidam purant , cüm citcum Iero (olymam Ioanne ca 15.58.manifeftum eft Chriftum dicere vo-| turaloqui (olet Tobiz 8.1i.Et falum eff cirea polloram| - cantum accerfimiin(sit &a(iuel feruos fnos, eo* abierunt cum eo| annes fctibunt ; & quod idem eft , antequàm gallus| auroram;ter Petrus negauit,vtfcribit Marcus. Quz-] ret aliquis,cur Marcus aliter de ea re,quàm alij Eud4 multz amenz villz effent;multíque horti, ex diftá-|- Itiaqua ab vtbe aberát,nomina fortiebátur , vt alius| Quis galti cantss in fcript'um. primus;alias fecundus hortus diceretur;vt apud Ro- manos primus,fecun-dgæ ,tertius ab vrbe lapis, Putat Cyrillus in comméctarijsin c.18.Joann.aliquod fuif- jnes inceperic;fed nóabfolucrit.Dura interpretatios 1 PFE (ce myfterium , quód Chriftusfe in hortum compre- s | hendendus . u ee ? u b T i m ———ása—— )In C;zr(;[lo :luomo,de trifütia. P affiones ín Chriflo 5no fueibit , |fedpropaf [rones. linfitmitate offenderentur. Simpliciàs refpóderi po- "]nibus notam effe,ftatim , vt ab illis digrcflus eft , & éum tribus tantüm familiaribus difcipulis fuie; tri-| 26;9& IOAN. MALDONATI COMMENT:. 660 hendendus receperit , hortum fcilicetillum (')T—n—*x—bo-. lum faiffe paradifi : nos in paradi(o à Diabolo cap- fio enim Chrifti initium fuit noftre libertatis. 37. Petro , €7' duobus filijs Zebedai.)Iacobo, & Ioan- nec.10.3. Cur aliquos fecum affümpferit,non diffici- illius fudoris teftes habere. Cur autem hos tres po-| tiüs,quàm alios Hilarius, Chryfoft. & Theophyla&. & verendum eratnealij ; qui non viderant, Chrifti| tcít;idzo hos tres potiüs,quàm alios afsápfiffe , quia plus illis confidebat , ideóquead omnia äcrcta fole-| bat adhibere, ficut ad tráshigurationem adhibuerat. Cepit contriflart , e7? ma[Hus effe. ) npEo o ATE xgà adnyovem triftari & anxio eífe animo , eft enim àZw- vt quodammodo exanimis,& attonitus fis.Euange- lifte veró Mattheus, & Marcus;qui hoc vfi fant ver- bo,folam magnitudinem triftitie Chrifti declarare voluerunt. Fuerüt olim, qui negarent verá in Chri- fius in comment. inc.2z. Lucz indicant , & Damaf- cenus de bazreticis quibuídam fcribit lib. de hercefi- bus cap.84. Neício an Hilarius in eo imprudenter (cribit fimiliin etrore Iuftinianü Imperatoré fuitfe cant , fcd ayeraSeav 5 hoc autem 'inter paffio- nem', & propaffionem intereffe ,-quod nunc motus intcteffe dicunt;paffionem effe;qua animum aliquaratione turbat, & aliquem,quamuis imperfe- &urn voluntatis confenfum extorquet; propaffio- aut dele&tationis fenfum aliqué affert, fed animum dc quiete fua nó deturbat.Ita Origenes, Hieronym. & Beda exiftimant Chriftum fuifle triftatum , atque hanc eius verbi vim effe. sp£a(G. cepit , quafi coeperit quidem , fcd non finierit, quia propaffio v(que ad Kafüoncm non peruenit.Potiüs credo verbum illud anc vim habere, vt fienificet Chriftum non co- actum,cum periculum obiectü eft,fed Íponte qtlan; paret. Paulloante cum effet cü vndecimjd'if'cipuhg, triftatus nó fuerat;quia nolebat triftitiam (uam om- &arj cæpit,*g; Euangcli&.g adno taucrünt indicantes,| quádo voluit, & qua ratione voluit fuiffe triftatum. Elcganter in hanc fententiam Auguftinus fcribitin comment.in Pfal.87.Hos bumane infirmitatis: affeilus, À bumane Dominns [ tos füiffe,in codem paradifo liberatos; comprehen-|. liseft ratio;voluit orationis fuz, doloris ; & lechalis| - refpondent;propterca quód hitresgloriam, && ma-| ieftatem ipfius in transfiguratione viderant c. 17. 2.| icevéiv ita vchementi obiecti difcriminis metu angi; - '|ceffitate naturz doluerit;fed voluntate.fua.ita.natu: fto fuiffe triftitiam,vt Chryfoft.hoc loco,& Ambro-| faerit errores nimis enim illi congruenter videtur|. loqui, & hocloco , & lib.1o.de Trinitate, vbi plane] affirmat nullum Chriftüm dolorem fenfiffe, & in] comment. in Pf. 68. Euagrius libro 4.hift.Eccl.c.59.| | : D impatibilem fuiffe Chriftum. Nó potfumus ciusrei|. [meliorem teftem;quàm Chriftum ipfam defiderare;| quianimam fuam vfque ad mortem triftem effe di-|. cit. Alij contrà , vt rcfertin comment..D. Thomas;| etiam fecüdàm diuinitatem palfionem; ac dolorem| fenfiffe docuetunt ; nimis ftulté de diuinitatefenti-| entcs. Álij triftitiam iftam Chritti non paffioné fuit-| (c, fed propaffionem , ideft non z40oc , vt Graéci vo-|. Theologi inter primos, & fecundos quosappellant| |danoneft.. Mceliüs igituralij difpenfatione quadam| | etiam in fuperiorem animz partem adnfiferit; nam| Iicut beatitudinem fuam cohibere potuit;ne deflue- tetin corpus,vt pati poffet, ita premere cam potuit;]- nem,qux hominem quidem mouet , & aut doloris;| ^ [& quodammodo occultare, vt ad tempus triftitie| do voluit,quantum voluit, & quomodo voluit, tti-|.- ! v du Jrriftis ; quiafcandalum prateritumfüerit. Hilarius ítatum fuilfe, quod ex ah;s quoqu e-cifcä&andjs ap-| ' "Iquod paullo ante notauimus,teneatur, iftud nó erit Jficut ipfam carnem in]ï rimitatis humane , ac mortem cavnss t — rátionts volistare [o[cepity wt trasfiguratet in (e corpus fuum, qmd ejf Ecclefia , cm caput gïz?d:gm tthi efl , laec eff mcmäü fna m fantlis , eg- fidelibus fuis, vt $ m eorum inter buma- Ab eins gratia putaret alienum , £77 mon e[fe tfla peccata , fcd. bumana mfrmlffdtts,md;(ia),;4;;.7;,4,;:4 Toci Prdfmlük 6'071.51:.-"( e[ns nom condstiomis necefeitate, (ed mfþ'-..ï Inas tentationes contriftari eg7 delere m:ingcm ,"on ideo f& nens chormsyita corptus euss ex o fao capite addifceret. Re-|. &é Damafcenus fcripfit lib.s. de fide orthodoxa cap. 20. Hoc intet noftras , & Chrifti paffioncs interefle, quód noftre voluntatis przueniantactionem; Chri-; fti íequantur,id cfít nos ctiam nolentes paffiones ha- berc, Chriftum non nifi volentem habuitfe ; deinde quód noftrz ex naturali neceffitate, & peccato ori- ginali nafcantur,Chrifti nec ex peccato , nec ex ne- quod quidam do&i, vt Catholici interpretes docuc- enim fic intelligi, vc Chriftus non códitione, & nc- |ram in fua naturali conditione reliquerit, vt tantum doluerit,quátum,fi pura natura humana fuitlet, do- luiffet. Subriliüs in fcholisà'Ehcologis difputatur] jceffitate,fed cx mifericordia natz fint; efuriuit enim| pro nobis, fitiuit pro nobis, doluit pro nobis.Itaque runt Chriftum conditionc humange naturg mortem| extimuifle,interpretari malo,quàm refutare; potcft| qui ficri potuerit;vt Chriftuscàm beatus fuerit, tri- [nondum fuiffe beatum,quia,vt pati poffet;ynondum jfe in illud beacitado cffuderat; triltitiam autem fuif- animam fuam víque ad mortem trifté cífc affirmat, A fed tna fiat : vbi haud obícuré fignificat fe ctiam vo- mortémque refugifle.Et vcró ex co loco fexta fyno- dus generalis , aliique au&tores veteres probaucrunt interpretantur partis fentientis appetitum, pro ban- fa&tum fuiffe,vt càm Chriftus beatus cffet;triftitiam Icederet,quz vna paflionis fuz parsfatura erat.Que- [ ritur inter interpretes, quà ob caufam Chriftus tri.| ftatus fit. Hilarius, Hieron.& Beda nó metu mortis;|. (ed difcipulorum commitcratione;quód fcandalum| paffuri effent , triftatum fuiffe dicüt, atque hoc cílc, mortem , quafi dicat,càm hora mortis veniet , nó erit |veró nominatim propter Iudam , quód perditum fe iret ; triftatum putat.: Bono animo hi auctorcs ita| fenferunt ; ne Chriftum timidiorem , quàm multi| ciusmartyres fuerunt. , facere viderentur , fed fi id;| neceffarium, Chriftum veré quidem , fed ponté ta- men;& liberé timuiffeshac cnim ratione fit,vt etiáfi pl-u*äpcr:i*m uiffe mortem videatur,quàm multi eius martyres timuerunt . timidior illis dicinon poffit. ftitiam habuerit.Sunt, qui refpódeant beatum fuiffe| fuperiore tantàüm animz parte ; .corpus enim illius| Íe in inferiore parte que in corporc cít. At Chriftus| luntate,que füperior anime pars eft;fuiffe triftatum, | duas fuiffe in Chrifto voluntates , diuinam , & hu-| manam.Itaque corum fubrilitas, qui volütatem hic[. quo verbo oftenditomnes ánimz fua partes occu-|. -|paffe;& paullo poft dicit, ve» (renr ego volo , fed ficut ru;| & vtalius Euan gelifta clariüs dixit, Nos mea veluntas,| iquod paullo poft dicit ,trifis eff. «nima mea vfque ad| . no$irarum ex Damaf-;j- j £0 L, Diffettia. fafftonum C. hr::[fi, « k C/irif?g&; | quomode trifiitiam cum bea- quando Nonenim timidus;fed fortiffimus.cft, qui non nifi; iM titudine ] babuerit. ( - Mu » noumgm. IN ( , uando qult) mlf mot :'m on poo täum lgofffng fuamorfm,lm1 mr]Obïf ) jj K t gt QUE uccbpinaf.lltcs ï arcállanns C? d Hagcllis, um vllistebusq" B fadorilen I EULA n adloa hyn comme - —— - drimte K honinem ole w citsmemot pumcmd d monfüile. fufe deletur t delntie tttlngun formidum| TIIrt atf Dltmusqri '*.fauguinis ld ïeüuangcü(t BEU fpmds totymm| ï L"nrijw P guinem r Ms r 4 — [foquodim faipfns n . [tdemíudor , [rnclo jy CIDIE ag h &ah'quando ( , at [nf Tif n A tmet, Ro Jodoxacap. X interefe | hts Chri ;Ez?upmsha-änoïä ?w*mä ii l j In E UE NE N, 5 Clrijtenm , l: 00005 g Tpreles dncy. AEC-morts UE : fare; POI?& ] [hominem oftenderet;tum etiam, vt idem ait Augu. ione, d ne- l ne eius membra,;id eít hideles,fi quando tm&arcnwr, Á i a. I | putarent id eíIe peccatd. At cur vehemennüs,.quäm EM alij homines mortis metu triftari foleant , triftatus atl n videtur fuilfe;e5 quidem vfque, vt quemadmodurg at n |Lucas ('Z.zz.q.;;..fCtl.blF,gutþæ languinis, aut, vt Grece| s WH ( : egt ; OpeuGoi grumi, id eft magne fangungs... gutta ex, katlenpii . eius corpore in terram defluerent ? Scribit Hila- ümt din ju' j rius hxb.*n.).dc Trmugt*e,& D,Hzcronym.hb.z.?du.er-; ' be 1: fus Pelagianos fq o tépore 1dfq119d Lucas.äi: ságuine u & de gngelo? qui Chrifto otanti apparuilie d1c1tur3 Wewll cradit in plerifque Gracis,& Latinis codicibus le&ü A d i non fui Tch: : fed potiàs credendum eftà nonnullis id| - I d fuiffe deletum , quàmà quoquam adiundtum. . Alij xd p non delent verbum, fed fenfum extenuant;quafi nó ppt n re verafanguinem Chriftus fudarit , fed prouerbiali li forma di&um fit fudaffe fanguinem,id eft, veheméti LEFIIQUD- dimore correptum fuiffe, ficut vuleó de his dicere| ïïïf.mü*ïwm) folemus,qui valde anxij, & impediti lunt, guttas eos vísalo. fanguinis fudare,Ita Euthym.& Theophyl.exponüt; probuuemun fcd Euangelifta,cüm dicat guttas fanguinisin terram| um X hr | defluxifse,non potuit profectó alitet intelligi,quàm| wüami! |F . loyíeodo itavtverum fudaueric fanguinem, Quod ergo fan-] ï:'m,grobm- ] €hrifos guinem Chriftus fudauerit, etfi funt , qui miraculo,| xiooe d Mengunem 3 c praeter naturam factum putent,tum etiam myftc-| efestntum 1 n TM JH ':.)3-;' äiïr-ïï' f* v FOWI) : spus (l ; e.r;zr.QU,?' "hafos t [ ufüorci Uf j (Cd h M! jjuli? ii l4 fr c(l?iü | " muw ïmïï X m.ï**m. N £ 'I;f " E. , 4.![4-3 E wxA um nv E n vt R lLa ere n m fmp. f* |muilfe mortem,vt negari falua fcripturz auctorita- * 1 Liöc 7- de ma.. c1€.| docet in hominibus prefertim rarz texturz, delica-| - & 954.de teque conftitutionis fieriid pofse; cum enim fudor part.anim. | : ciïuöadmodü videmus omnes fubito correptos metu 66'1 "OIN MATTIH. CAP, R&AVL . GÓ2 quando vult,timet. Etita omnia docenc Chriftü u- te non poffit. At fi voluntate (ua timuit , cur timere volui? Poffem vno verbo refpondere, f1 voluntate füa mortuus eft,cur mori voluit? Vrque pro nobis, & pro nobis doluitjnam mortis preludia & dolor,& criftitia, & fanguineus fudor erant.Magná ctgo fuit, & cumulatum. Chrifti beneficium , quód mortem pro nobis non (ubitam, qualis eorum effe folet , qui necópinantes fecuri feriuntur, fed cá omnibus fuis circüftantijs coiunctá fufcipere voluerit,cü dolore, ci flagellis, cum cóuitijs, cáignominia, & cum nó- nullis rebus,quz mortem comitari non folent,qua- lis fador ille fanguinis fuit,vtVere poflet dicere, Cir-| cundederunt me dolores mortis ey* pericula infermn muenc- runt me,Paullo aliter Hiero.Beda, Euthym.& Theo- phylin commentarijs, & Auguft.in Pía.87.propte- rea timere, & triftari Chriftum voluiffe , vt e verum tio quodam , vt totum eius corpus , quod eft Eccle-| fiajipfius fanguine Ferfundi videretur , potiüs natu- ralem fudorem fuifse arbitror,fed quia infolitus eft;| Scribit tamen Ariftoteles id'fer **'ïïl;aturaïitä;fp*oiäc, & aliquando contigifse. Et quidem ratio naturalis " nihil aliud fit;quá pars fanguinis aquofa ; quz in ve- [nis eft , cur quemadmodum omnibus pars.illa per fudorem effluit,non poffit in pauciffimis quibuídá, Aqui rariffimo fint corporc,«&fubtiliorcm fangüin,&' ! miraculo fuit (imilis ; qualia omnia rara efse folent.| A. G D E habeát,fanguis ipfe tenuior lóco fudoris cffiuere,& fudare;ita Chriftum , qui delicatiffimz naturz erat, non dicamus naturaliter apprehenfo ignominiofit- fimo genere mortis fanguinem fudauiíse ? Audio de his,qui viderunt, aut öognoucmnc anteannos duos Lutctie Parifiorum hominem robuftü , & bene va- lentem audita in fe capitali fententia fudore fangui- inco fuifse perfufum. Maiore admiratione di gnum * : quamObïem Chn&usmnïïOPCre anftClnïaP:.. 'prehenderit, vt fanguinemfüdaret. Reipondet D. müm caufam,id eft, omnium hominum peccata ani- mo concipiebat;in quam fententiam D. Ambrofius in commentarijs in cap.22.Lucz pie fané, & elegan- ter Ícripfit, Minws contuïrdt mibinfi meum [nfcepiffer 79. ifelum.Ergo pro smedoluit,qui pro fe nibil babuit, quod dole: ret e7* fequeffrata deleflatone deumitatis aterne tadio mea infirmitatu afficitur Smcepit enim triflitiam meam; vt mi M fam latittam largiretur. , €7* vefhugis noftris de/ï*eþdit víquead mortis erumnam , vt nos fau mj/?gy's renotavet ad vitam. Confidenter ergo trifitiam nomimo , quia crucem Ipradicoynec enum [Deciern incarnationis jif-[c'-cpit, fed veritate; debuit ergo (* dolorem Fafciyere, vt vinceret friflitiams nen excluderet, Nec enim babent fortitudinis laudem, qui jlnporä magis vulnerum tulerint,quám dolerem. : 38.Triflis fl amma mea v(que ad mortem.) eépiudsót; triftitia vndique obfeffus eftanimus meus, eodem omnino fenfu quoin períona Chrifti Dauid dixerat, Jermeundederunt me dolores mortis.CQ uod autem dicit víq; ad mortem,Origenes,Hilarius & Hie.tempus figni- ficare putant , quafi dicat ; triftis eftanima mea , íed triftitia hec nó durabit,nifi víque ad mortem. Alie- na,vt mihi videturinterpretatio: nec enim Chriftüs P as R N x d. i. : augererjminuiffet autem,fi dixifset eam non niíi vf- memini apud auctorem quendam recentioré legere Triflis eft animavaea *ue 4d mortem, id eft adeo triftis, idmodi vulgó dicere folemus, morior dolore, mo- dor fame.Verus feníus eft,quem Euthymius indica- alt,triffzs eff anima mea v(que ad mortem , id cft cam tri- ftis,quàm fiiam morerer,ficut Dauid dixit, Cireunde- derunt medolores mortisid efttam magni,quàm, qui in. mortefentiuntur. —— — H5 As r ln Suffinete bic.)uetale, manete. Eodem verbo vfus eft Marc?,Alios diícipulos paullo ante n6 folüi manere; fed etifedere iufserat ve.56.hos manere,& vigilare, id efL;in ftatione efse;excubias agere;quia propiores periculo erant,cuius volebat císe reftes ,chttpaulld POPC VeI.41.non Íolüm manere;& .,Vigilare,' fed etiam orareiubet. ' i at o s. 39.Ef P'."Lg"/]*""*-) Lucas,£Ef 4;4;42[36 eft 4b e:ï!,quo ver- o neício;an nimis argutefignificari quidá putét illá nó libéter à tribeillis cariffin i; difcipulis difceffifse. us eff lapidis,Qugri poteft,cur fecefseric à di cipulis oraturus.Sequut? eft; vt ait D. T h. ïræceptü fuü fup. C,6.6.T'u AuteCum üras intra tn cubiculum tum , eo claude - Joffium tuum,&vt ego etiam opinor,humaná confue4 .. tudiné,& yelut verecüdi& fequut? eft. Ná eti&fi corá| alijs orare.nos nó pudear,multa tamé in orationeau| - diétib?alijs loqui;multa exteriora interiorisaffectus;| & ardoris figna oftédere püdet,que folos nó pudet. Procidit,) Marcus in terram procidifse dicit, Lucas fe tranüser j eur ergo id agebat,vt triftitie magnitudinem minuetet,fed vt|. - que ad mortem duraturam. Aliam interpretationé]. t triflitia ipa mortem mihiafferre videatur; quem-| Pufilum.) Quantum pufillum illud fuerit , Lucas| 22..41. vt Euth.adnotauit ei;prefïit,,quäfum,inxiluit,aia. | veró pofitis genibus orafse , vnde intelligimus non] [fuifse omnino in terram proftratum , fed genua fle-|. xifse; ideóque Marcum dixifse -prcï)cidifsc in-.vtc.lïram;*; : quia,quigenua in terram ponit , in terram procidit,| Pater,fi pofsibile eft-)Scicbat Chriftus abfoluté pof-i Bblleefäe Deo;ficut apud Malcunï dc«clara; 2 ./g'b - La,Pater , omnia tibi- pofsibilia faut ; led pofito diuino| |decreto ,. quo conftitutum.erat , vt pro nobis;mo-| |reretur, fciebat. efse impoffibile ; vt calix ille. à| Thom.quia non folam mortem ; Ícd mortis pocitii-] f-424 46 ar 0. — Qgiamädo Chriflus MEa mortem 'appreben- dityvt fao- quinem fa- daret. Pfa. xwä; | PfAAI4 $]. lü tomtt, n hunc l8« CH k xabat , vt fi fieri pof:| a j COU EE cksra lts * fates in Chrifls. 'Ckrlj»?m |moluntait 'bumanam * eap.17. J Freruntamen non fecut ego volo fed ficut tu.) Apte appo- Due vols .eft,fi vis:Pater auté ;modo Chriftus humana voluntate mortem recufa- | uerit;cum Deus vellet,vt moreretur. Videtur enim| contrariam contrariam diuinz volüntati voluntatem habauilfe; non babutt ; 1 : diuine.. Lib 22. c0 ItraFaufls. ; definit;peccatum eft di&üm;fa&um ; vel con cupiti me;aut,vt Latini loquuntur,pratercat me. re timuiffe mortem,eámque fuitfe deprecatum. fita moderatio: fic enim naturz infirmitatem olíten- dit,vt vltra diuine voluntatis terminos non egredia- tur. Collieitur ex hoc loco;vt ante attigimus;duas in vtinfexta fynodo eenerali hoc ipfo ceftimonio pro- batum eft.Pretercea non effe factum hoc cótrarium fententiz D. Pauli ad Hebr.5. 7. vbi dicit Chriftum exauditum füiffe pro füa reüerentia; nec enim hic, quamuis calix abeo nóntránfierit , non exauditus fuit,cüm hac conditione orauetit; sipofsibileeft ., id $ nolebat.Dubitabit áliquis, quo- quod fine peccato fieri non poteft;quia , vt Auguft. Kocl t ante diximus Chriftur in hac oratione ita loquutá| fuilfe-y vtfi proríus fuiffet homo;cui neque diuina Calix ifle,)Paífio,mots ifta terribilis. Cur calix ap-| pelletut ca.20. 22. à nobis dictum eft.Putant Hiero-| . [nym.& Beda ideo dixitfe calx fe , veIudeorum ca-| - licemindicaret,id eft eorum peccatum , atque inte- ritum;non enim Chriftum mortem fuam ,'l?äd"ludæ?.-, orüm perniciem timuille.Sed fupra probauimus ve-] ;Chrifto fuiffe voluntates humanam,atque diuinam,| . vólunitas cognita effet;neque (atis efset fortitudinis| ïp.d—' mortem fuperaridam; relinquebat enim naturam| humanam;,veluti folam, cóprefsa diuinitate , yt ple-| niüs officio füó fungerctur.Inter hominésautem no|- qüuifquis cóntra diuinam voluntaté aliquid vulc; co-] tinuó peccat:fed qui vult;dicinaut facit aliquideótra| volantatem Dei fibiicogritam, atque perlpectam:| fecenim peccamus ícum paréntibüs noftuslósam| D lomnibus,fed foli Petro,que fequiütur,di&ta efse fcri- ]bit;Nen Fefuij?t. vna bera vigilare mecis? atque ita Chri-] |diceremus,non potuiftis mométum téporis vigilare] Fimecá»xNec prorgærea indicat fe.pervnï&"ïäfhtfum-moæ Imórte;vos, qui me dotmiéte pugnare debebatis, ne iglarequidem momentoremporispotuitis, —— ] "a. Uiglate , es* orate. ) INon iam mea,fed veftra| - Icaufa ; verf. 38. tantüm dixerat, wigilate ; nunc addit, lez" eratejindicans pró piuseíse difcrimeri - —— : | CAF/Enon intretis in tentationem.) Nonintrare in tenta-] LUa OE Nec enim aduerbiü,fre ad verbü,perwifla applican düj Icft,fed ad fuperiora potius referendum,quz ver(;ss. Petrus primo loco,deinde omnes alij fimiliter difci- puli dixerant,etamfi oportuerit me mori tecii nó te negabo,| quafi dicatChriftus, Itáne parati eftis,vt pro me mo-] riamini,& non potuiflis vna hora vieilare mecü:Di-] citauté hoc Chriftus foli Petro , quia ille fe primus, & omni maxime ia&auerat,vt Hieronym. Chryfo.] Beda, T heophyl.& Euth.obferuauerunt.Marcus nó ;Pcü dixifse vero fimile eft:led quia , quod Petro dice- bat,táquá ceterorü duci,omnibus dicebat, Matthe* fenfum n6 verba recitans omnibus di&ti tradit. /s4| |bera piav ogay vnam horam , qua phrafi continuum;| & integrum vnius hore tépus fignificatur;non quód| cóftet vnam integtam horam Chriftum in oratione| centi&,breuiffimum tempus -d-eügnafc,qü'öd Latiné& mentum orauifse;fed loquitur per exaggerationem. 2Meti. ) Encredibiléhec di&tio vim habetad pung&- dosanimos difcipuloriü, quafi dicat,me non folü vi- gi-ïïäiïfc , ifö.dïeïiäm Ofafüte, fudante , '-p'u gnante cum vitambonámque valetudinemà Deo petimus; feq| d E CTSNE MA áoné Hie. Beda,Euth.& Theop.& omnes, quosle-| | .giffe poft aduerbium,szc,altera poft fequentem orationé.]. pofuiffe , (ed quód voluerit breuiffimü téporis fpa-1 - [tium , integrum tamé fignificare. Hebraifimus enim| - eft; quo folét Hebrei mométi temporis;aut breuif-] Iimuin quodque fpatiü horam nv appellare.Voluig' - enim Chriftus , vt difcipulorum exaggetaret negli-| XLatiite n o ts r s ERN i n ; UER t : ? , EES 663 IOAN. MALDONATI WCOMMEN d* 664. ,iffcmcmmlg 1f€t,c'alix tranfiret ? Keiinquebat natüram humanam, À. |peccaremus potiüs , finon Peteremus,cdï voluntas| | intc-mu?dï. , partes fuas agere; qumnadm.odum egillet, fineque, |Dei fortaiäg eft,vt citó moriantur , quia ea voluntas| om?scf, lc'in cum diuinitare coniunctafuilfet , necde diuino de-! |nobis cognita non eft; & altera cognita eft, qua vult;j n taauoncfþcaä Icreto quicvquam fciuiffet. Colligitur ex collatione| — |vt parétes hon.oremus ,& omniaillis optemus pro-| | f:om L c(:cr»r;);] Matthzi,& Marci , vt recte D. Auguítinuslib. 5,de| — |fpera. Qän etiam aliquando contra diuinam volun-| ) ; eioi UPfï ;u confen.Euangelift.cap.4. Obfefuau;it,idem valere,fj| |tatem nobis cognitam aliquid fine peccato licet vel-: EM Tm'iusetlno:bf" poftibile e[f, &c fs vi,nam de abfoluta llla,*quä'ïm vócant| |le,modó eanon Qt precepto declarata. mortuus eft (efíorimi of oteftate Chriftus non agebat , neceam in dubium| pater meus, dubitare non pefsum diuina voluntate V[CQP,W- p reuocabat , & quafi cautionis caufa apud Marcum| |mortuum efse; vellem tamé mortuum non efse,nec ;/;nm:qmïf"*? rofiteturemnia tibi poftibilia fant ; cum enimaddit,| — (tamen pecco.Adde,quód hzc Chrifti voluntas, qua vfiiiodts QU ! [ed non quod ego velo , fed quod t& , indicat, cum dixit, ff imortem recufauit,nó fuit plena;atque perfecta,fed, mimus,acvoiü- ofsibile eff nihil aliud dicere voluiffe,quàm fi vs ,aut, B ;vt Theologi vocát;condiuonalis; nec enim dicebat fcafta De0f fi rebus integris,fi falua gloria tua velle potes.R efel- apudfe,nolo mori,fednollé mori,fi fieri pofset,que]- mrliclocon0n Dewn pl»- |itar etiam ex Marco Caluiniftarum error, quipu-| |volütas peccatü nó eftadhibita honefta conditione.] ; [uum,fcddifcip'lï4 ::,f oäïf,: tantDeum Pluga f REDLEHUAEP offe , quam quz vult; 40.Et venit 4d dg/?zþulos.)Hærcti.cqru'm intcrpre.tes [ ä lia Q Qult: ,.;;,m;mm etítapud Matth.*ldem elt, ff pofsibile eff , & fivs| - cc.)n'folauoms quzrende caufg ad di fcipulos venifse] ( t jgii Caluinum, apud Marcum idem non eft,apud quem de Dei po-| — |dicüt;pari pro dignitate Chrifti loquétes Ná vt có- [ yorefedenamo teftate Chriftus non dubitat;ommia, inquit, ibipofsi-| — folationeindigeretaliqua, difcipulorü tamé cófola- Fam-di(cipubfü ; bilia [unt.De voluntate autem dubitat, ideft, quafi| — |tione nó indigebat,quorü cognofcebat infirmitaté.]: ii attor homo dubitans loquitur. Quod dicit, Pater, óra-| — |Venit ergo;qa orationé iá finierat, & volebatter ali-] m V;ï-ïii)m |tionis initio aptum ad conciliandam gratiamexor-| — |quointeruallointerpofito orare;aut venit,vt difcipu D W'e'my ] dium eft , v« Hieronymus adnotauit ; Marcus| |los excitaret;atque moneret,vt ex effe&u colligitur. mxm i Chaldaicum , & Grzcum copulauit verbum , | C| — Ezimueniteos dormi£tes pra triflitia.)Solet enim mo-] L 3 -Qmixät&;ïïxï*ïä "Ebba, Pater, Grzcó Chaldaicuminterpretan$, quo| — |roranimi , ficutlacrymas exprimere , itavaporesin| '?&b ii . .Chm&u; vþfüs. fuiffe creditur,quod & D.P--xaullus duo-| . ccrcbr.u m exatare;vncï.e naf;;tpr fpmngs :Wd*?m&j ! BN Lib. 3. debus locisfecitad Roma. 8.15.& ad Galatas4.6.quod| — |que &infantes,poftquàm fleuerunt;alte dormire, &l x *""- ) Auguft.myfterioaliquo fa&um putat , vtfignifi-| |viros.cuminlu&tufunt,opprimifomno. - u " m i"-ä".g- c"care;u-rDegs &Iudqor;u:n,'&,G,EPtiäiuxn pater effe. : !-fjt.?'l-0'?i fomiþ'i:.)Dup.ïici interr-ogation-e hec verba| 2007 dääm/ü; - Tran[eat à me. ) exapeMÜéro dar suo0 , pratereat à| — |legéda funt,vt Euth.animaduertit, vtaltera ponatur|. PT linis Hj z&orzw'f,/fmü- tiifcabis quea A piumus T EE LU poumma QU m am r Ls ii cat t itet Nl Chr -9 ml rE dcmert B tf r M "OW .//l:f*fz'anifxcmyïiv Ptmis w tl dem | t terdomini 9 atitollee —— Detrm trinte | Eodämodotcr( HO,acfcmpfrficz ^ quoureLucer N U | Vldttiveräviciiï m Íemn t üdem RY Enns RTR Üinj st n ^ N RI Oraioe T dlm Q d W&t&s : QUi [CmUS Pm- AT ol Q HC ii Vci. AOCtüus e Noluntate Ü dgf,ncc i'dïmg) quà Qvftt&ïhfed, Mdl TOR que t otditine Rs punr jf t n TM t Infrmit lehuteri]. .r;'.r,vrdi/äþu Lcolieiu, tenm o Qs us vdert at 3üïmk€;t'xj m n one r Rüttapont atmontané vjizoicdi m TINGNS HH Murcism ( del- yclt (hr dDendt) - d gidt h j mr,:zcnqüd yin oratit n nïgh: ajod Lt ii *Tï"v-'ï?ä E d N ub uid non antrave n tentatio- H elvraif- |pnss. Mf 847 uerit, s. * |redditio cft, quamobrem orare debeant, quia cciáfi |lam difcipulorum iactátiam alludere: magnos enim lanimos,magnos fpirit" oftentauerà;, cum finguli di- Veci, non te m:gal:o . Nó vult Chriftus animá illum im- 663 IN MATTH. CAP.. XXVI. 666 giffe memini, pofteriores interpretes dicunt nó effe| otius credo, vt verba ipfa fignificant, nó intrare in à Deo pdtcrecöfcij infirmitatis noftrz , nó folüm vt pericula fuperemüs;fed etià ne in pericula veniam". (enfü oramus Deum, ne nos inducat in tétationem; vt cap.6. 13. expofuimus. | | $piritus quidem Prb"pms eff, caro autem infirma.) Caufz animus , ac voluntas illis non defit: vires tamen de- (üüt;nifià Deo per orationé impetrent. Spiritü igi- tur hocloco non Spiritum (an&um , non fpiritum fuum;fed difcipulorum voluntatem vocat ; ficut D. [Paulusr.ad Cor. 7. 34. cum dicit;ve frt virgo fancta e7| torpore,c7* [piritii d eft cafta , & puranon folum cor- yore:fed etiam vOlütatc.ngetur aute ad fupcriorä il- xetát ver.3g. Petri voce fcquuti,etiäi t;oparmerit memori probáte, atq; deijcere;fed eo potiàs laudato infirmi- ráti$ cirnis'adimonet, vt doceat, quáuis magno, pró- Cur Chri- | fliter ova- próque animo fint, oportere tamen orare eos , quia in tentationem non incidere, fed eam fuperare.Ego| tétationé effe in cá nó incurrere; hoc enim iubemur| Tutiüs eft non pugnare , quàm vincere. Hocenim|. Á b caro infirma eft, ficut dixit D. Paulus 1. Cor. nos geftare tbefanremm vafis frtilibus, M 43.1 terum Fcuiiääi)?ä*bc'hw n d wfr,fä'pg, Rurfus fecun- do. Tautologia videtur effe, nifi Hebraifmum intel- ligamus.Hebrei dixiffent rv 3x , & redijc fecüdo, viuificabis,quem Hebraifm um multis iam locis ex- ac fi alijs verbis dixiffet, & reuerfus fecüdó orauit. 43.Erant enim oculicori grauati.) Aut grauati fomno, Lucas indicauit. 5 ; 3 Subit hic ftatimánimut du- d ^7b & orauit,ficut,7» couerfus viuificabis nos,1d eft, itcrum]. plicauimus. Tantüdem ergo duz ille di&tiones valét quia m L;lta iam erat nox,aut humore prz tri&itia,vt ! D E f-ditve,j.qua cöCconne pungimus eós vehemeéter ,qüia dum concedim" illis ludere, cum ludere nó poffunt, d « g s al — d teta orationis laus confiftebat;atque hoc eft ; ewsdem L : ideo milfus fuerit, vt ad eius orationem refpóderet; & Patrisad eum fententiam deferret, non nifi finita iam tertia oratione veniffe;nec enim Chriftus,fi ve« niffet priüs ; idem à Patre petcte perrexiffet. Itaque ueni(fe eos dormientes,poftquàrm dixerat apparuif- fe angelü ; per etpor eoporepov intelligere necetfe eft. Priüs enim de oratione verba facere coeperat, vtide quicquid in orationeacciderat;eodé cótextu narrá- re voluit,quale fuit, quod angelus apparuiífet. Qua- re & cum dicitadhuc eo loquéte cum difcipulis ve- niffe tutbam,& Iudam vnü de duodecim, non eft ad proxima verba referédum; Qwid dermitutfargite , ovate, ne intretis in tetationcm;nón ernim,cum ca verba Chri- (tus dicetet;Iudas venit.INà vt ex Mattheo, & Marco manifeftum eft, poftquàim ca dixit verba,bis ad ora- tionem redijt, & cum tertió ad difcipulos reuertif- fct;nó dixit, vigilate,e7" erate led dormite ia,e7 7cquic]2i- te ver. fequenti ; atque tunc Iudas apparuit. Intelli- F dex Getibus peccatores.Exat enim maior patrs eorum,qui gendum igitur eft, quod ait Lucas, 24dbuc eo loqumte non ea,quz dixerat , fed ea;quz tácuerat, id eft cum adhuc cum difcipulis loqueretur;non tunc , fed po- ftea;; Veruntamen quia , ficut ex tribus orationibus vnam , ita ex trib" Chrifti cum difcipulis colloquijs vnum fecit5 cà qu& in tertio colloquio acciderunt, cum primo coniungit. A. Dormite iam e7 vequi -/Et't*e;)D.Auguiïin.liB.g.cïe coufen. Euang.c. 4- & Beda hunc locum edifferens &um fuiffe , quia apud Marcurm t4.. 41. dicit /uffrcir, quafi dicat, fufficit ; quod ha&enus vigilaftis , nunc dormire poteítis , & requiefcere.Cliryfoft.vero,Eu- chym; & Theophyla&usironiam effe putant. Inbet dormiendü;& requiefcendü erat;appropinquátibus lioftib".Videtur tanquam cum puerisChrift? loqui, ad prádium venitur;folemus dicete;ite;faltate, & lu- nec volunt,exprobramus eos cum nó deberét,lude« re foleretIta Chriftus dicit; Dermite 1m; e* vequic[cite, quo-tépote,etiáfi maximé vellét, cernétibus hoftib! ante;cá vigilare deberét , prohibéte fe dormiuerinc. - In manus peccatori.) Gentilium.Solebant enim He- brziGétiles abfoluté peccatores appellare, vt Lücae 1447.0portet f E,am"ihif trádiih manus bominis peccato- mm,cyäcrucgïgzjöä äd'"Gal.*z. 1$.Nos natura Iudei,es" non ad cóprehendendü Chriftum venicbát,n omani rni- lites,quia; vtait Ioates cap.18.3. Iudas militarem co- hortem fecum adduxit. | | ATidbuc o loquéte.) Omnes tres Euágelifte waátth, venilfe Iuda,eo, vt opinor,cófilio, vt docerét vetam nem fecitjideo, vt opinot;quià quamuis tet Chrift orauerit,tamen quia, vt ait Matthaus ; eun dein fer-« " "* n . i : m NRogoUs monem dixit ; eadem fuitoratio ; ftatimque narrat angelum ci apparuiffe.Itaq; non conftat;qua 1n órá- tione appatuerit; nam quod quidam putant in firi-/777 04 EW A 1 *2 .00 gelischri igulis apparuiffe;probabile non eft.Credédum ; cüm quod Lucas ait Chriftü veniffe ad difcipulos , & ii-| cxiftimant hoc à Chrifto non ironicé , fed fcrio di-| enim cos dormire, & requiefcere , quando minimé| quibus;cüm nobis prohibétibus,toto die ludit cum| dormire,ac requiefcere nó poffent, exprobrás,quód| Marcus , & Lucas notauerüt adhuc Chrifto loquéte|. i Quádo aii [Ip confola- ricépss. Gentilei à Indais peé- r4t67e5 4pæ Pellvl":n fuifie Chriliprediótion£ , qua paullo ante dixcrat Surgite eatmna,ecce appropinquammtsqui ene tradet Id ipfum] . alijs verbis Ioánes dixit;c.18. 4. lfs itaqs [eiensomnia,] — que vtura er&t [aper feprocefitt, 7- dixiteu,Que quaritist ROR 34 I DLOS N A. Y -9 667 IOAN. NMEILDOMWIT^ UOMMENTI;. — 6 ccaqum | |£t ecce Iudas.) Primum,tanquam ducem,nominar, A |bar enum ab mitio lefusyqui effent non credentes, - QUIS ITA- | Iuäüs curm Iudam , quod & Marcus fimiliter fecit. Lucas verói diturus e[fet ewm. Origencs duas refert opiniones, cur ChrilïüSqu alio confilio turbam priüs, deindeludam nomina-| |hocíigno potiüs, quàm alio Iudas Chriftum tradi- ii uit; quod turba, vt vero fimile eft, priü;;apparuerita dcrit; Altcrä,.quödk adhuc eum reuereretur, nec om- tlmgnneslg'" Torba multa.)1ta Marcas,& Lucasetiam fcribunt/— |nem penitus pudorem exuiffeg itaque' quiaalioqui; ïdmmcdum Ioannes vero cap. 19. 3. Cum accepiffet Iudas cobortems| — lofculaturus erat Chriftum, voluit idem ofculum,| p F vnde fequitur omnis generis homines adcapiédum| — quodilli prebiturus erac fignum effe militibus; quá uwdfdïüa Chriftum veniffe, vnum é duodecim difcipulis, qui] ^ opinionem Leontius etiam refert, nec videtur im-| - mff?? m & eum védiderat, & aliorum dux erat: facerdotum,| — |probarc. Alteram;ne fialio inufitato vteretur fieno,| - qut " 71 Scribarum , & feniorum feruos; nam omnes Euan-| |Chriftus proditionem, & infidias ilïtell'igeret,&, vt|. " WTM,[ : gclifte declarant eum,cui Petrus auriculam abícidit,| — aliàs fecerat, elaberetur. QIBBHIA EOL OE lmæuexä ni* Pontificis fuitfe fernum:deinde milites,qui Gentiles| B | | Zenete ewm.) Marcus I4.. 44. &t addidiffe Iudam, ez- | gdcun ï W erant. Cum armis venerunt, tanquam facinorofum,| — |ducitecauté, nimirum timebat , ne fi Chriftus euade- iubus,efff K aliquem hominem comprehenfuri, autciustimen-| |ret, & promiífam pecuniam perderet,& magiftrums] . icum dmm,i tes difcipulos ; cum facibus autem , quia tenebre J [fciebatenim Ízpe illum,cum eum Iudzi tenere vcl- f,'""g.lfifimïm crant. : j : lent,euafiffe , vt Lüce 4. 30. Ioann.8.59.vt Chryfoft. j; douo 49. Qui autem tradidit.) o d'eepgdid'odc, traditor; |& Hieronym. adnotarunt. Scribit Ioannes fe-- vili g id eft qui tradebat eum. od | . fum fcientem omnia, qua ventura erant fuper fe, fOk"?bhïm.ï Dedit illi fignum.) dederat ante. Dubitari poteft,| | proceffiffe;dixifséque, Qwem querit? uibus daabus]| amdat i quid figno opus fuerit,càm tam notus Chriftusom-| [rebus indicauit Chriftum nó folüm forti, hilarique] . fibus r nibus elfet. ScribitOrigenes hocloco traditionem| : [animo fefe hoftibus obtuliffe, fed cti$ eos quodam-; li jf fuo tempore fuiffe, Chriftum duas habuiffefacies; — |modo prouocaffe.Itaque vox ilía; Quer qu&ritifnon N aliam naturalem , atque vfitatam, qua omnes cum C [füit hominis metuétis, negaturíq; fe cum effe,quemi Bo cognofcebant; alteram,quam affumebat aliquando,| — jilli fe quzrererefpóditfent; fed interriti, & laceffen- p qualisilla fuit, quam in transfiguratione habuir| |tis, vt Leontiusadnorauit. : ! um Meliüs rheophyla&us hic maiorem partem corum, 49. "fue Rabbi, ) Etoícalo, & verbis fcelus cona-] - audaco qui ad comprehédendum Chriftum venerant, mili-| |tur diffimulare ; cótra veró Chriftus oftenditfe non| - flumà tes fuiffe,id eft Gentiles, qui Chriftüaudire nofole-| 'ignorare,quo animo veniat, cum verfu fequéti eum|. & mala lbát, vchominesalieniàludeorumreligione. Leon-| — |intetrogat , Zwoce, 4d quid veniffs ? & cum apud Lá- primán. tius veró in commét. in i8.c.Ioan.ver.s. putat Chri-| | |cam 22.48.dicitilli,ofeulo filimm beminis tradis? E con- ptopttta (tum fua feciffe poteftate,vt non folàm milites, fed| — (trario veró illiipfi, quibus fignum dabat, eo etiaml Aule, a nelIudas quidem ipfíe tam diu cum co verfatus ip-| . jdato Chriftam non cognouerüt: priüs enim Iudam| - ttm malorrà íum agnofceret; idémque Theodorus Heracleotain| — lofculum illi dediffe arbitror , quàm Chriftus, vcait| 4 ] du Gracorum catena, Chryfoft. Cyrillus, & Theophy-| D |Ioánes,milites interrogaret. Quem queritis? Vnde col-] . 4 lionrderer la&. in illo Io&nis loco docét.Nec enim tenebrasin| | |ligitur eos nondum Chriftum cognouiffeidémque|. Merin ff caufa fuiffe; nam propterea Euangeliftam antedi-| lintelligitur ex corum refponío; nec "enim"refponclic- at VOl ntqte n xide cum facibus , & laternis veniffemilites, & ite-| |rüt;teipfum quarimus, fed lefum N aXarenum,bí(que] . iooras ed cum eundem Euangeliftam adieciffe,ffabat autem,c7| . |oportuit Chriftum eos interrogare , antequàm co-]- fumqugximu ndas, qui tradebat eum, cum ipfi, quafi diceret, etfi Iu2 — |gnofcere poffent; fi enim priàs eos Chriftusinter-] - ts ld das. qui Chriftü indicaturus veneratcum illis effet;| | |rogatfet, quàm Indas fignum dediffet, opus non fa-|. teliis ts tamen eum non cognouerunt. Quáquam Theodo-!. iffetfigno,cum bis iam Chriftus dixiffet, Ego fom;at-|- ab ]rus Mopfueft. ideo putat Euangelittà dixiffe Iudam)| | |queita videtur lib 3. de confen. Euangel.c. s. fentire]. di, Kamp cü illis fuiffe, vteiusimpudentià,improbitatémque| |D. Auguf. —— — WU o i, præg Jeclararet,qui càm tátum miraculü viderità ceepto| — |, $o-7£mire d quid venifli?) Videtur Chriftus his ver-] , eüino fj facinore non deftiterit. At cur. hoc potius figno, E |bisnon folàm declararé fcire fe , quorfum venerit|- ) attuhm r quàm alio vfus eft?quia,vt opinorjtafignü dare vo-| . |Iudas; fed ctiam verecundantem , cün&tantémque|. / fifsri lebat, vt qua re militibus Chriftum pradebat;,eadem| | |proditorem fuurn excitare, vtanimof fe tradat, fi-|. E ïgrchmäew . : Ghriftá proditioné fuá celaresnon celaffetfi inufi-| | cat;cum cznaret illi dixerat I02n.15. 27:44 faci»,fac] ! j A Ofculi &i tàtü dediffet fignü. Eratauté vfitatü, vtofculofegu-|' jeies, & vtis, qui fccuri percutitur , carnifici dicere|- on'o;,fm'f jwetudo 4 |dei, prefertim inferiorcs (uPerioreshfa*[ütätEt,& qui-| . folet, fac quod tui eftofficij. Porró credendum cftj d m'b US di P« r amque magnum erga eos, quos falatàbis.amorem| | |priüsChriltum dixiffc;quod Lucas 12.48.(cribitof-|. | ss ï»s. .A,W'f oftendetre volebit Gen. 29. r 15. & 33. A. & 45 15 Es culo filium boniini tradu?Deinde quod Matth.& Mar-| | ärïn a s [EXodi 4. 27. & 18.7.quod & inter Chriftianos vfita-| , |cus dicunt /£mice 4d uid venifhi? poftrémó;quodIo-] - m ir?m'&-&d Jeum fait A& 29.37. Roman. 16.16:1. Cor.16. 20. 2.'| |anfies ait, quem quarits ? lib. j de conf, Euan pOLD, ihpa il Gortinth.13.1;,?,Thc1ï:5.16.i.P'etri $14.& longo poft « |Auguft. exiftimat,etfi contra Leondusftnut. ^ ^|. folF)Vd'm-hü ctiam tempore , vt ex Tertullianolibro de Oratione| F | - Zwsc.) Non eft hoc aducrbium ad proxima verba] . n'.?ïluaum cognofcimus; hoc eft quod Chriftus apud Pharifzd| ' |referendum. J£micead quid verifti ? quafi fimulatque| . ï'l i [illum queritur Lucz 7. 4 g. Jntraui ip domum tuam ,o[-i.- ca dixerit Chriftus, milites in eüí manusiniccerint;!- Wt(ïe. | culum mibi non dedifli; putabat enim mifer Iudas poife| , |(edad ea, quz Ioannes Ícribit c. 18.v.6. & 8.bis dixiffe| : äc'ccm L (e Chrifto fcelus fuum occultare; nec enim veré in : GHfiüiim,go fem, fe ärgo me queriti fmite bos abire. His] : O.FS)SMW eum crediderat; fed, vt Hieronym.& Beda tradunt| | |enim verbis poteftatem illis comprehendédi fui fe-] - .uemmgh& omnia miracula illius, que viderat, magicisartibus| |cit,finequaligatashabebantmanus. —^ — | behre facta effe arbitrabatür , quod Chriftus ipfe indicat| / | *gt. Etecce vrsm exbis,qui aderavt.) Vel ex tribus, quos|- Ui apud Ioan. c.6.64. fed funt qwdam ex velis , quinon cre-| - | Chriftus fecá adoratione fecedés adduxerat ( Petrus Ui nee dunr; loquebatur auteni cam Apoftolis.Id veró pro-| . |enim vnusex tribusillis fuerat ) vel vnusex vnde- E ) l pter Iudam dixiffe Euágelifta declarauit, addens, Ez'e-j . 1cim difcipulis, qui fortaffe tunc cum Chrifto erant.| l&nom' Te | [ 1 : MONUS ' Quan Qlu x ' " i * Ial 2itrere v :.a::zChryibft SU t 'lavïm i IDusdwy *QUibus t forti hh Qu 100j qgodgm. ? quertidnon umf um f-ï".'ïMäï&ü' : 3 a L l : M'NI Laal, I 3 a 1 I ul r | LO5 Odenditlegr retifquétes 'cum apud[üj H Ecop- ixt,eo etm asenm hudan rf vcat nte n co- xileidémque nincepond- ;zrïzam,bffqllc t Chrfset oyusnonïu- læ J fec En a. ! O'f | thxuc S, JMC M 1.'1 i n *j Chniras «t [ Ti nü'ïf*-l f li u cunian olb n M i quifcidet «dolndi Mif g Ms nö;quodlo- uzng-C-S'D' ^ d lentit um j ii xusiniecetlff',ï T '(lmarï'l*"- HH | |Chriftus loquebatur, vt Matthgus, Marcus; & Lticás ] --2 2 B. - Ififum, & infeftiorem Chrifto domini fui inuidiam, & maleuolentiam imitatum; itaque ceteris preijffe;| 669 TROMATTH CAEOGWL- 670 Quanquam illud prius probabilius eft ; quia; cum Iudas cumi militibus venit , càm folis illis tribus minimé obícuré fignificant. Quis ifte vnus fuerit; Ioannes 18. ro. declarat fuiffe Simoneni Petrum;qui gladium eduxerit, & fetui Pontificis auriculam am- putauerit. Lucas22. 49. omnes difcipulos;qui ade- rant; ad refittendum , & armis pugnandum paratos faiffe indicat. Omnes enim Chriftum interrogaffe ait, Domine, fi percutimue in gladio ? nec enim forcaffis intellexerant , quod paullo ante Chriftus dixeráta- pudeundem Lucam ver. 38. Qui Apoftolis diceri- tibus, ecce du eladij hïc,rcfpoilderat, fatis efl; necenim cum dixerat, Qwinon babet, vendat tunicam [nam, e7 emat gladium , fignificaueratarmis (ibi opus effe; aut ijs difci'puloS vti oportere, fed tantüm fignificare voluit magnum periculum imminere, quod non foleatab hominibus, nifrarmis propulfíari. Neque cum dicit, fatis ef? , fhignificat duobus illis gladijs ho- ftibus effe refiftendam , nec pluribus opus elfe, fed gitut Chriftum omnes intetrogaffent, fr percutimus im gladio? Petrus, antequàm Chriftus ref-| ponderet, Pontificis fernum percuffit, quem; quia Íummi facerdotis miniíter erat, vero fimile eft & audaciorem czteris fuilfe heri fuiauctoritate 'con- ecrat. Cumie primámque voluiffe in Chriftum manus inijcere, &affe , fed audacem hominemin Chriftum irruen tem maiori audacia conatum fuiffe repellere. : vtmputauit awriculam ems.) Lucas, & Ioannes ex- omhino fuilfe decifam , quia non dicit Chriftam| prehendero. ^ - : itrolg fpirituali, id eft diuina vindi&a, quz deillis; vel in| hac,velin altera vità poenas fümet. Euthym,veró de gmücct pro*pter'm-o-rt-ef'fuamRdman orü gladto pe- accepit? Igitur non fignificat Chriftus neceffario! oés,qui gladiü acceperint;gladio perituros effe;mul. humnanis (anguint,fundetur fanguis illins nec dicit,quam dicit, fatis efl, quia nec illis, nec alijs gladijs opusfibi|. propterea Petrum : Chrifti refponfum non expe-| auriculam repofuiffe, fed cum tetigiffet auricülam|P eius, fanauit eum : itaque frquis itafenferit; non re- (s Ommes, qui acceperint aladium , gladio peribunt.) . Origenes adhunc miodum interpretatur: Omnes| qui bellorum , aut feditioná au&tores fuerint; in ro ipfo bello, quod excitauerinit, extinguentur.' 'Hie-| ronym. & Beda5gladio peribunt non corporali ,fed| folis pfi-üa*tim-;lïüdqïis*' Chriftum loqui putat, qq*j*osï"fi- D rituroseffe; Sed quid hocad Petrum, qui gladium| . tienim gladio nó pereunr;fed tantülegé allegat; que| iubebat homicidà occidi Gen. 9. 6. Quconque faderit poená necelfario fubituri fint, fed quá mercantur, vt| indicant D. Auguftinus inlibro queftionü veteris;| B C plicant dexteram auriculam fuiffe;in quo multi my-|D. fterium fuiffe arbitrantut : quod ego nec affirmare]. volo, neque negare; quia, vt fepe monuimus, non| : allegorias, fed literalem; & proprium (criptura fen-| : fum querimus. An omninoauriculamillius fezui| Petrus abíciderit, ita vt deciderit in terrà; ex Euan-| geliftis fatisliquido colliginon poteft, fed eft pro-| - babilius prorfus eam amputatfe; quia hoc fcinden-| - di, & amputandi verba, quibus Euangelifte vtun-| - tür, przfe ferunt.. Quanquam Lucasindicat non|.- P í & noui Teftamenti cap. 104. & Theophylaäuä hoc loco. Qui vero ex his verbis collieunt neiüdicibus!. À auctóritate vfurparunt, fed datiim à Deo fufceperüt. Mirantur quidam, quid caufz fit, cir Petrum Chri- ftus reprehenderit; cum vim vi repelleret, ídque vt & humano iure licere creditur. D. Auguftinus eo loco, quem modo notauimus; putat Petrum non mat , atque hoc verbum*illud apud Lucam càp.. 22; conttra cohortem vnam feciflet, nifi milites itrita- pater, non vis, vt bibam illum ? ficut fimili de caufa Pe- magiftrum defenderet, quod & riaturali , & diuino; fuiffe reprehenfum, quód ferui Pontificisauriculani| abícidiflct;' idenim Chrifti permiffu fecitfe exifti-| rct,vt ctudeliis tra&arent Chriftum? Dcinde, quia|. non expe&tàto Chrifti refponfo gladio perculfferar.]: Poftremo , quia etiam fi poffet , non deï)uitk tamen] Chrifti mortem impedire, ficut Chriftus ipfe pore-|. tat daodecim legiones angelorum à Patre petere;| - qui fe defenderent; fed maluit Patris parere volun-|. tati , & Prophetarum implere vaticinia, quam ra-|. tionem Chriftus hocloco reddit ver. .. & $4. &|. apud Ioannem cap. 18. 11. Calicem , quem dedit mibi| - trum reprehendcerat cap. 16. 22.. F'adepoff mesatanay . fga:*zda-lgym es mibi, quia non fapis, qua Dei fant, féd ea, 7&:4 | hominium, quia voluerat eum à füfcipienda morte de-|- hortarí. Curergo Chriftus generalem citatlegem?| Quia vbicunque exceptio locum non habet, lexlo-| - cum habet, & non habebat exceptio locum in Pe-| : tto, quí bono quidem animo, fcd quo loco, & quo| jtempore non debuit , gladium accepit. fuo hic more|. Caluinus non folàm Petrum, fed omnes etiam dif-!, quidem licere vti eladio, nimis inepti fürt; qiiotum |Hodie multis in locis herefis regnat, & verbis D. Pauli facilé refelluntur, quieos à Dco poteftateri |liabere affirniat, & noii fine caufa gladium portare, (oíbu;. quafi ipfur etiam gladium à Deo acceperint: ergo, £om.j.4 ] gladio nori periburnt;figladio fuo vtantut: quia non abutuntur; quianon ipfiacceperunt ; id eft priuata v. $.. fignificate simite v'fquä huc , quafi dicat fufficit| auriculam ferui Pontificis abfcidiíle. De cetero mitre| |gladium tusum in vaginam, quodaitIoan. cap. 18. v. ii.| quia Omnes qui acceperint gladimm, gladwu peribunt, vt hic| dicit Matth. (edadmonere tantiim Petrum arbitra-] tur, ne vltrapugnet. Veruntamen manifeftum eft| Pctri fa&um à Chrifto reprehendi, vtne difputari| quidem debeat. Cur ergo reprchenditur? Primüm;| |quia illà non erat defeníio ; quid enim vnus homo]|. Caluini cipulos, quia ad defendendum Chriftum paratos fe cí[e oftenderant, rogauerántque, Domine, fr percuti- mus ingladi? ftaltos, atqueamentesappellat, — — $3 n putas , qt(id'.naiz.* Po]]?am modo rog-irc Pdtrem?')ä Duplex his verbis Caluiniftarüm error confutatur, Furum non fuiffc? EE 4 Inana non confideratis circunftantijs, locutum cffe, quafil diceret, putáfne, fi non fciuiffem decretum effe à|. Pat.;fc m€o; vt morerer, non potuiffe me duodecim|. legiones angclorum ab eo petere, eámque mihi da-| cotumelia i o - Mlelos. Cbr;'jlm "voluntarié & Chriftum neceffarib mortuüm effe, & Deum non ZZ"Z*ZZ— polfe plura, qu&, qua actu vult, facere, Ná & Chri- mite. fkas indicatfe,ft voluiffet duodecim aneclorü lceio: P *^ fl^- nes à Patre petere, potuiffe n8 mori; & Deü duode: 2 - koizscscpb MP CR P Aphoni g 1. M QUUCGC- cere , quam , |cim legionesangelorü fibi mittere potuiffe, nec ta- vutr facere d mé *?Olqi-—fïegïj)u;birabit aliquiws,qtlojmodo' dicat chri- conmracat- ftus Patrem" fibinon negaturum fuiffe duodecim "^ angelorum legiones, fiab eo petiuiffet, cüim paullo| ante , quod ?bf??ätimmï, vtcalix àfe tranfiret,| - | negauilfgtj 'Rïfp'ondGO,Chi'ifhiin ex naturä ipfa reij| BU -a ss - Duodecim legiones angelrum.). Exres, & ditio Ro-|: Iudlicüm defenditur poteflas in necandis P '"Lib. 3. de re milit, cap. 1. Lib. 6. Duodena- YHAS nme- ryu5 £n fcri- ptsra pro emns. Hebrai[- | $DA5 . 671 j IOAN. MALDONATI COMMENT. 672. mana eft , qua etiama Euangeliftz Gracé loqxuentdcs: vfi fant , ficut multa alia Latina vocabulfz vf:urparut. Nulla enim gens,prater Romanos , legionibus vte- batur. Itaque credendum eft ex Romanorum con- fuetudine, qui tunc in Iudza dominabátur lo;um.m fuilfe.Apud Romanosautem,vt Vegetius,& p.Hic- ronymus fcribunt legio fex millia hominum conti- nebat, aut; vt Polybius , communes legiones habe- bant quattuor millia ducétos pedites; Equites veroó que millia,Equites trecentos. Q uicquid fit,/ hoc cer- cum eft voluiffe Chriftum ingétem angelorum nu- merum fignificare. Opponit autem angelos homi- nibus,multos paucis,potentes impotétibus,& quo- |rum vnus vna nocte cétum octoginta quinque mil- lia hominum occidit in exercitu Sennacherib 4. Regum r9. 3;. Ecmihi quidem vero fimile videtur Chriftum angelos non militibus , fed difcipulis op- ponere,qui vna cum Iuda duodecim erant, ac prop- terea duodecim non plures, nec pauciores legiones minibus duodecim legiones habere, quarum vna- queque fex angelorum millia continebat , au: aliquanto plures , fi Vegetij fententia vera eft. Nif: forte magis placet duodenarium numerü pro omni, & perfecto numero poütum effe,vt, s:edel:itxk, (9" ves Juper duodecim fedes indicantes duodecim tribws Ifrael,qué- fcripturs locis appellari. Mitti quidem frequenter à Deo , vt homines non folumab angelis malis,fedab alijs etiam hominibus tueanturt , apparet 4. Regum 6.17. vbi tanta angelorum multitudo in vnius Eli(zi auxilium milfa eft,vt mótem operiret, hoc eft, quod tabitur angclus Domini in circuitu timétium eum, aliquando,vt in bello pro nobis pu gncntgc'blïüat ex Daniele cap.to. 13. 20. 21. & 1. Ex ea confuetudine loquutus eft Chriftus. | fieri?) Ec deficiens oratio eft, & Hebraifmum conti- nitiuo;fic Reri oportere,vt Lucz 24. 25. 26. E':tip/ä»div. - pxtt ad eo5,0 Pulti, e»* tardi corde ad credendum im ommibws, Ique locuti fant Prolphme, nonne bec oportuit pati Chriffum,| . Q itaintrareim gloriam [oam?Scripture autem,& Pro-| - Phet.æ,de'tæu'.ibtls Chriftus loquitur,fünt Ifaiz $3.10.|. Dominus voluit conterere eum im imnfirmitate s fE. po[uerit pro| - dpeceato animam [namyvidebit femen longauum,e* voluntas|. Damini in mana eis dirigetur , & Danielis 9.26, cz post| . ïhebdpmd[ldrs fexaginta duas occidetur Chriffus , e77 mon erit|. eiu populus , qui enm negaturis eft.. Hoc autem idco| Chriftus dixit,vt oftenderetfe non violentéad mor-| tem trahi , fed fponte ire, vt Patris decreto perPro.| phetas promulgato fatisfaceret. Ioannes c. 18. r. ali-| Iter Chriftum Petro refpondilfe fcribit, Calicem,quem dedit mibi Pater , non v5 , vt libam illum? Itaque proba- trecentos, in grauioribus autem bellis pedites quin-|. nominalfe , vt indicaret poffe fe pro duodecim ho-] admodum Auguftinus , & Beda illum locum inter-|: pretantur fupra cap.19. 28. Colligit hinc Origenes|. angelos bonos perpetuum cótra aqg'elosmalosbc!- ' lumgerere , ideóque celeftem militiam tam multis| ait Dauid Pfal. 55. 8. Immuttet angelos Dominim eircutta|. timentium eum,c7" eriptet eos , Hs*äbmicö mn caftrame-|.- id eft,angelorü caftra in vniufcuiufque circuitu po-| net,ne quis eum ledat,& Pfal.oo.u.£ngel fus man-| dauit de te , vt cuflodiant te in omnibus vijs tuir, Mitti etiX |-$4« Quomodo ergo implebuntur feriptura, quia fic oportet| nens; intelligendum enim cft, quo modo ithlebü- ; [turfcripturz , quz dicunt , quia fic oportetfieri? & [illud, qui4, Hebrzorum more pofitum eft pro infi- À. Euang.c. «. vtrüque Chriftum dixiffe;primum,Cab- cem,quen dedit mibi Paternon vis, vt bibá ulum? deinde, Chriftus ambigué nominecalicis hocloco víus effe;) cum enim paullo ante dicebat/ poffibile eff tran[eat 4 nam appellauit. Hic rem potius iucundam , & fua- uem videtur appellare ; hanc enim vim hzc habent Vcrba, Calix , quem dedit mihi pater , non vis ,vt bibam iWuwm? quafi dicat, non poteft non effe & falutaris, & iucundiífima ea potio , quam mihi cariffimus Pater meus porrigit; nam, vt cap. 20.22. diximus, vtram- que in partem & boná,& malam, & pro reacerba, & pro re iucunda calixaccipitur, quia folet eodem tur quidem Chriftus vtrobique de morte fua, càm- tris fententiam audirct, calicem , id eft rem diffici- lem , & horribilem appellabat; nunc Patris cognita voluntate eandem mortem calicem , id cít , rem fibi C D Iquidem fequutus eft eum,quamuislongo interuallo iucundiffimam appellat. Nihil enim non dulce,ni- hil non fuaue eft obedientiz. Solus Lucas c. 22. 1. tienda mihi funt , quemadmodum fi Gallicé dice- ret, Larffex les encores faire: vnde apparct;& omnes qui aderant difcipulos pro Chriito ptignare voluiffe, & Chriftum refpondilfe omnibus;fed ad Petrum con- rem emendare, fimülque his , qui fe comprehende- |bant, oftendere potuiffe fe ab illis defendere, qui ab-]. [fciffam auriculam folo ta&u fanare potuit ; fe enim effe , qmi mortificat , e" vimificat , deducit ad inferos ,0*[ | reducit . Regum 2. 6. Solus Ioannes feruo Pontificis] Malcho nomen fuiffe tradit c. 13. ro. $5« Quotidie)) Marcus 14. 49. Quotidieinquit, eram| apud vos m templo docens, «2* nen metenuiflis , [ed vt im- pleantur [criptura quibus verbis Chriftus indicatijs, turarum decreto. Si enimid eorum viribus, & ftu- dio fieret , fepeiam ante, cum quoridie íederetin templo docens , comprehendiffent; quod cum ten- vefira, ez potefLas tenebrarnm , id cft nunc potcftis fa- fitis, (ed quod hora venerit, qua à Patre decretum eyLionate .0 p : | $6. Twnc difcipuli omnes velitfo eo. fugerunt,) Petrus ver. 58. Itémque Ioannes, vt ipfe teftatur c. 18. 1j Itaque quod Matth. dicit , emnes , aut pro plerifque accipiendum eft, vt Theophylact.interpretatur, aut poft Petrum, & Ioannem redijffe , & Chriftum fe4 &um fuiffe fcribit , atque. ita quidem fcribit; quamodo ergo implebuntur [criptara? V idetur autem mihi me cálix ifle , calicem remacerbam , & horroris ple-j- calicealiquando amara, aliquando dulcis potio ex-] . hiberi; Calix , inquit , meus inebriaus , quàm praclaru| efl ? id eft quàm dulcis, & fuauis: Pfal 2:. s. loqui-| que calicem app-llat, fed in oratione,antequam Pa-|. Ícribit, fimite v[aue buc, id eft, finite, adhuc plura pa-] uerfum nominatim corripuille, quód non expce- &ato refponfo feruum Pontificis VUlneraiïEit."'SolusL : etiam Lucas narrat Chriftum ferui illius auriculam]| tetigiffe ; atque fanaffe; voluit nimirum Petri erro-]- qui fe comprehendebant, non eorum induftria;aut] |viribus feab illis capi; fed Patris voluntate, & Ícrip- 2 " j taffent facere , non potuerunt Lucz 4. 3o. & Ioan.|. . |9.59.Hoc eft, quod apud Lucam ait 22. $3. Hec eff bora cerein me, quicquidlibet, non quód potentiores|. dicédum ftatim quidem omnces diffugilfe,fed paullo| — $7- 7td .C,'wyfahb; ) De «Caipha füprà verfu 5. di-| . ximus. Ioanncs 18. 12.. ad Annam primüm du-| vt videatur multa ,. qua gao&ca narrat , in dome bile eft,quod Auguftinus exiftimat libro ;.de cófen. Annz fada fuiffe fignificare , vt primam Petri | ncgatio- . r d Wi us a Pt Emhmhï annidls Y asap n d facerdotum L pl non — n vtetque | imynon enum «t 020 ao & gt pl N —5 Non dit p ducum fuiüä ditdidumt t du iil Chriloina R Gigtn Inttoduif ancila of I efet m & Petri ne fctibit,ind - ud etim —— ï quód[oann vfflilttf/ïlfm . früm Petris - füttat, Ánn [ t verba [ oU deber LT mrPomifcxm Mul VOT E Ldlm ) & fua. l hrc habcm, : 'M YU hä.m Xilutris & :ïlï lus Dater im»ü;*lmm. Pt rb zi ^«5 t n Ton dcegi- lscus E Qme a) AA UERR 4 u Uüdua J.J'; j ! as t a, hny:'w OC'"'NCUI i IV u » , n H : :':4: P'O:üma.)&ï 20d non a necifez folis 1us aanictum g Danetto- t il qid *notur; ld us ; qïMP:ff' jes o ^ TA ul hn hus indictis Iï,bUS j « " d r u PO(CffIIS fä— ; poraanores yre m X lerat Pontifex, fed focer Caiphzs, qui erat Pontifex lanni illius, vt idem fcribit loannes. Nam quod Lu- ) |perfpicuá eft.Nam primá etiam negationé in domo lfacerdotum Anna, & Caipha ceepiffe poenitentiam |predicare, non ita intelligendum eft , quafi eodem tint,non enim erar nifi vnus Pontifex; fed quia pre- cedenti anno Aunas Pontifex fuerat ,. vt Iofephus m IN MATTH. CAP. XXVL - 674 diícipulis , & do&rina; quendam ex adítantibus co- laphum illi impegiffe . Vnde non Íolüm in vulgus, Ícdin magnos etiam au&tores D. Auguftind, & alios opinio permanauit ca omnia,quz diximus;in domo Annz contigilfe. Sed hac fententia ex tribus alijs Euangeliitis manifeftiffime refutatur ; qui fummo confenfü teltantur tres Petri negationes in domo Caiphz Pontificis accidiffe. Quin ex ipfo D.Ioanne Pótificis factá effc narrat, cum ipfe, qui Potifici no- tus erat; Petrum introduxitfet.. Annasautem non cas cap. 3. 2. aitIoannem Baptiftam fub principibus anno vterque & Annas, & Caiphas Pontificcs fue- au&tor eít, & vtroque anno Ioannes poenitentiam) predicauit,dicitur (ub Pontificibus Anna, & Caipha predicaffe. Sed D. Auguftinum,& alios au&orcs fe- fcllit, qubd tacitam, & obfcuram D. Ioannis tranfi- tionem non animaduerterunt. lta enim fignificat| ab Anna ad Caipham tradu&um fuitfe Chriftum, vt Inon nifiattentus le&or obferuare poffit , Ee addwxe- |rent,inquit, Vef. Ij. I4. Ij. ewem4d , fnnam primum .. [quàm aperté dixiffet Chriftü ab Anna ad Caipham |fti effet, negauiffe, minimé dubium relinquit, quin (eraz enzm focer Cazþlm ,qui erat Pontifex anni illius), Erat antem. Catphas,qui confilium dederat: Indei , quia expedi| duc&tum fuiffe, fed fatis, fupérque fignificat, cum di- citductum fuiffe ad Annam primüm j indicat enim deinde du&um ad Caipham, & cum dicit difcipu- lum illum; qui Pontifici notuserat, ingreffum cum Chrifto in atrium Pontificis, cüm paullo anté dixit-| fet Caipham fuiffe Pontificem. Cum ergo additfe introduxiffe Petrum in atrium Pontificis, ibíque ab ancilla oftiaria interrogatum, an ex difcipulis Chri- & Petri negationes omnes, & cztera, qua deinceps| fcribit, ia domo Caiphz Pontificis fa&a fuerint. Il- llud etiam magis hosau&ores in errorem impulit, quód Ioannes poft multa ver. 24. dicat, 2" mifit eum v nes ligatum ad Caipbam, Pontificem , quafi poft pri- mam Petri negationem, & alia; que iam facta nar- raucrat, Annas ad Caipham ligatü miferit; fed funr, qui ea verbatranfpofita effe putent, & de loco fuo| imota; debere enim effe poft verfum 1. eg" addsxe-| runt eum ad nnam primim , eratenim focer Caiphe, qvi erat Pontifex 4nni illius , Xcftatim .f"chu atur, €7* mifit eum vInnias lgatum ad Caipbam. Et quidem oratio, & fen- tentia hac ratione re&tiffime cohzret, : & Cyrillus| hoc modo legit. Si hec corre&io non placet;dicen- dum neceffarió eft Ioannem poftea; cum in narran- da prima Petri negatione occupatus fuiffet, ante-| miffum fuiffe per epanalepfim poftea , quod preter- miferat, refüm Pfïmf, dayi g-e4A6y &v eu)TOV 0 dyyac d'ed'«- Bov «op9c dj ony, vt vertendam fit,miferat autem eum |-nnas ligatum ad Caipbam. Sedillud prius mihi ma- gis probatur. Cur ergo ad Annam duxerunt primü, vnum bominem mori pro palpulo. chuelmtumutem lefnm, |fimon Petrue,c7* Alius dzfcipælw. Dz]ïfzpulws autem ille erat ]natw Poutifici, C7" introuat. cum lefa in atrium. Pontifici. Non dixit aperté ab Anna ad Caipham Chrittum D fi Pontifex non erat? Ioannes tacitus rationem red-| 'negatiöncm $ primam'examinationcm Chriiti de A. : | [confilio Caiphas plurimum vtebatur; & eíft vero fi- B C "j .Wpea"((äu'npo;, & feniores. lerat conueniens teflimonium ilorum , D dd'eobroc Ion lod '!damnandum Chriftam. Hancenim vim habert il- Chriftum ad mortem condemnari. Nam teftes qui- Mapidatus eft? A& 6. 14. quia duo falfi teftes dixc- 1 videtur nolter interpres intellexi(fe; fed verba Gra- dit; quia erat focer Caiphz, cuius, vt probabile cft, mile Annz domum in via fuiffe. : us 2 EUN MO BO $9. Principes autem .cmerdomm.) Grzcé additur XgJ 0s Go. Et non inuenerunt, )2 dy egpov,:ä vroAAty. -peud'o-| paxplupty «xpoceADoyTuv OUx sUpoy, €7" non tnuenerunt , Gc quidem multis accedentibus falfis teftibus nó inue- nerunt, quam repetitioné nofter interpres, aut non aliquam vim. Quid autem teftibus opus erat; cüm vellentfiue iure, fiue iniuria Chriftum dam- nare ? Volebant flagitio fuo iuris fpeciem obten- dere. — TT p . ér. Poffam defirnere tenplum Déi.) Cur hi duo falft vocantur teftes, càm verum teftimonium dixiffe vi- deantur? Dixerat enim Chriftus fe.potfe folutum templum tribus diebus rezdificare Ioan.2.19. Recté Orizenes, Chryfoftomus,Hicronymus;Beda; T heo- phyla&us, & Euthymius tefpondent proptercà fal- Íos appellari, quia; quod Chriftus dixerat, & malo animo, & diuerfo feníu, & alijs verbis recitarunt. Salomonis, fed de corpore fuó, vtcontinuó Ioann. explicauit, necdixerat, poffm deflruere templum Dei, edam fi poterat, fed dixerat, felwite templum hoc, id cft foluetis, aut fi folueritis, es'ego ; tribus dieb exc- tabo illud, Hebraifmus. Magis etià apud Marcü 14.58. verba matant, sos eudzumus eum dicentem, ego diffoluam templis boc manu fatlis, et pofl triduit aliudmon. manufatl ftificati (unt, duos fuiffe. Alij Euangeliftz numerum non exprimunt. Duo autem proptcrea fuerunt, quia manu fa&i erant ; id eft à principibus facerdo- tum, & fenioribus füubornati. Subornaruntautem duos, quialex erat, ! oredworum vel trium teflium fla- bit omne verbum , Dcutet. 17. 6. & 19. 1. Sicut ad- uerfus Stephanum in (imili caufa alios duos falfos teftes fummiferunt AQt. 6.13.. Addit Marcus, ez* son Meprupia dusy). Acnec fic quidem corum teftimo- nium zquum erat, aut zquale, quod quidam inter- pretantur ipfos inter fe teftes non conuenitfe, ficue caalium fenfum pre fc ferunt, & nec fic quidem eo- ram teftimonium zquale erat, ideft fufficiensad lad, & nec fic quidem id eft; quamuis affirmarent fe audiuilfe Chriftum dicentem ,. Eeo diffoluam templum hoc mansfattum , e7* poft. triduwm aliud non manufatlum edificabs , non iudicaffe Pontifices polfe propterea de.m inter fe recté conueniebant , cum eadem vter- que verba, & eodem fenfu recitaret. Cur ergo, dicet aliquis, Stephanus non de alio conuictus crimine runt, 4udiummus enm dicentem, quoniam lefas NaQarenus bic deffruet locuem iflum.. Refpondeo multain illis ver- mentiti funt,contineri, Iefaüm enim Deum effe con- tur blafphemi lapidibus obrui Leuit. 24. 16. Ibi pre- terea addebant teftes dixiffe eum, e7' mstabit traditio- |pes, quas tradidit nobis Moy[es. . — /61. Etþngem Princeps jacerdamm.). Non debebat iuJ Chriftus non fuerat locutus de templo illo fecundo| edificabo.Matthaus dixit hos falfos teftes, qui hoc te-| fitebatur, quod Iudeis blafphemix crat, & iubeban-| legit, aut exprimendam non putauit: habettamen| - bis, qua duo illi fal( teftes ex Stephano fe audiuiffel. 'dex furgere, fed federe, (cd non loquitur, tanquam iudex l. - 675 IOAN. MALDONATI COMMENT. 676 ä fi[;]hbibïäh* iudex in tribunali fedens, fedtanquam facerdos inj A | vt folent Euangeliftz multa praterire. E. -ïf m ( ii [ynagoga, vbi quifquisautloquebatur,autlegebat| ^| 64.Tadmiffti.) Hanc phrafim fupra explicauimus L g(uctu&oh.lmn. folebat [urgere, vtappatet Lucz 4. 16. |Vet. 25. eadémque cap. fequenti ver. It. Coram Pi- T? w Acr,e;"f"amü teftimonium, quod contra Chriftum affercbatur | ne ipforum quidem facerdotum iudicio, vt Marcus| fivnificat, futficiens effe videretur ? Loquitur ex 3ffectu malus iudex, & Chrifti filentium, ex quo de- buit teftimonij colligere vanitatem, in culpz argu- mentum trahic, quaft Chriftus idco taceret, qu5d (i- nium effe videbatur , acri interrogatione exaggerat;| quafíi dicat, nihilne refpondes, càm tam magna tibi| criminaobijciantur? | r ( 63. f linro te per Deum vizmm.')ääogxïfæ-a's :(:)-rä TT 7À (9/(6c , quod propriéfignificat Dci nomine , & quafi mandato aliquem aut ad loquendum , aut ad faciendum obftringerc; frequens eius rci apudIu- dzos víus crat, vt ex facris litteris intelligimus. $; t es Chriftus filius Dai.) Quemadmodum vulgó ftam lapidare,quódfe filium pci effc fignificaffet Io annis15. 31. Non agebatur de care, fed co confilio| Pontifex Chriftum interrogat;an filius Dci fit, quia tunc omnem occafionem quareret eum condem- nandi, folerétque Chriftus docere fe filium effc Dei. Crcdiderat cum in iudicio interrogatum nó effe ne- gaturum, & non polle meliorem reperiri caufam,vt ad mortem damnaretur, quàm fi conuincerctur ali- quando blafphematfe. Erat autem eorum iudicio magna blafphemia, fi quis fe Dei filium appellaffet, quia non poterat naturalis Dei filius effc, quin Dcus effer. Itaque Iudeorum etiam iudicio Arianorum jerrorconfaratur. Lucas 22. 66. narrat hec ipía ac- ciditfe facto iam die; Etvrfatfus, inquit, ef? dies, con- uenerunt (eniores plebis, e2* princtpes facerdotum , €3" Seri- ba, e7* duxerunt tlum 1m cencilium faum dicentes , u tu es Chriffas, d:c nobis.. Quaprtopter fünt, qui putent di- uerfam effe hiftoriam, btfque Chriftum de hac re interrogatum , primüm à Pontifice ante mediam noctem, cum pïimüm adillum ductus eft, deinde à toro concilio fato iam die, càüm priüs non fatis aperté refponditfe videretur, fed cantüm, ts dixiffi, |gisaffentior, qui candem hiftoriam effe dici.. Quis enim credat poftea iterum de eadem re interrogatü fuiffe Chriftum , cmante tam diferté rcfpondiffet, |P6 dixiffi , & vt Marcusait; ctiam clariüs, Egefom: & Pontifex tam bene intellexerit, vtfcidcrit vefti- Nibil refondes.) Quidopus tefponfione erat, cum| bi malé etffet conícius, & quod fibi ipfi leue teftimo-| docere foles, quemadmodum te nonnuunquam ap-]. p'cllas : eaenim de caufaaliàs voluerantIudzxi Chri-|.- : baminw fädsntem 4 dextris virtutis Dei, €7? venientem m nubibus celi,/ 1Mlud, vermntamen, non habet apudMat-| Auguftino libro3 de confenfu Euangcl cap. 7. ma- E |menta fua, ac dixerit , — Qwd adbue egemas teflibus ? Ecce nunc audiflis blafhbemiam: Ergo quia Marthæusl tempus non notauit, Lucas notauit, cum factus cf- fet dies, credendum eft Matth. factum illud peran- tjcipationem narrauiflc, idque non fine caufa,«qulia caeperat Chrifti examinationes in Iudeorum con- cilio exponere , & ca interrogatio vna examinatio fuit, vt deinde continua etiam oratione tres Petri üfice, Lucas ab omnibus interrogatum fuiffe dicit, Dic nobis . fi tu es Chriflms , & Mattheus adiuratü, quod deinde omnes, quiin concilio erant, Chriftum in- [terrogarunt , vcl quia Pontifex omniam nomine interrogabat, Lucas à toto concilio interrogatum Medentéà daxtris virtutis Dei, & venienté in nubibus| |czli,quafi per negationé dicat;deinecps nó videbitis, negationes exponeret. Quodauté Mattheusà Pon-| non dicit Lucas;leue cft;nam vel Ponufex primüm;| fuiffe dicit. Adiurationem autem filentio preterijt, lato Chriftus víus eft. Marcus c. 14.6 :. clariüs fcribic refpondiffe Chriftum Eco fum , quia fenfus idem eft; vnde intelligitur non fignificari, quod Auguft pu- tat, 7u dixifli , ideft,non ego, quafi non affirmctfe Chriftam effe. Lucas cap. 22.. 67. aliter Chriftam refpondviirc ait, $; vobis duxere, non credetis mili, (i autem Vero fimile igitureft Chriftam bis ca dc re interro- gatum fuiffe; primüto fimpliciter, & finc adiuratio- ne, atque tunc refponditfe, quod Lucas ait , /i dixere volis, nun credetis, . D'einde adiuratum à Pontifice, at- que tanc refpondifle, quod Matthzus, & Marcus Ícribunt, T& drx:fh, ege fuimn, aut, qu' ego fum, Hebrai- |Ca phraü. Vtrumque enim dixiffe credibile eft.| Relpondet autem non folàm , quantum interro- gatur, fed plàs etiam quàm interrogatur, quia de ilius Dei, quod nullo modo conueniebat co loco aut negare, aut diffimulare, fed liberé potiüs ärofï- : N . à teri, cüm ea de caufa in hanc mundum veniffet, vc| dit ergo, Feruntamen dico vobs , amodo videbita filium theum, cui refpondeat, & pro fuo officio adueríe- videtur mihi aduerfari verbis, quze non expreffit g" mterrogAuero, non. refPondebitis mibi, negae dimittetis.| ; cfïl'proütcrczur - diynucontume ^ dusdfbhocenin Íummo rci capite agebatur , an ipfe effet Chriftus fi-| tanquam filius Dei pro filijs Adami morcretur, Ad-| tut,cüm aduerfatiua, vt vocant, particulafit. Itaque| Euangelifta, fed intelligenda rcliquits expreffit aa-] tem Lucas ,. $; dixero vobis , non credetis mibi, verun-| vobis faciam; venietergo tempus,quo tempore fi-l |lium hominis videatis fedenté à dextris virtutisDei;| & venientem in nubibus cali, & vclitis nolitis cre- tis, ficutalio loco dixit, £ mibi non creditis,ovo pter opera tempus, quo loquebatur , eos vifuros filià hominis; fedétem à dextris virtutis Dei. Loquitur enim de diej iudicij, quo dic in nubibus celi venturus eft fupra c.| [19:28.& c.24.30. fed fignificat Iudeos nó effe vifuros| fcab co tépore, id cftà morte fua; donec videáteum| me habitu rei, vt nunc videtis,fed habitu filij Dei fe-] denté à dextris virtutis Dei; & venientéin nubibusi;ï celi. Tacité igitur pri mo aduentui fecundü opponit. At quo modo à dextris virtutis Dei fedentem vifuri| erát, qui Dcü ipfum -Viülri nó erant? népe vifuri erát Chriftü tànta cü maieftate venienté, vt facilé intelli4 «igerät ei in meliore,vt ita dicà, diuinitatis parte lq'ca: ;f:t'üï(ä*ffe','hoc.efl:, fcdereà dextris virtutis Dei; maxime] diuinitaté oftendere. A dextris auté virtutis Dei;He-| — L braiftm"eft, p;ad potété dexterá Dei. Quomedo a ité R | | in tamen 4 modo videlitis filium bominis. [edentem à. dextris] - virtutis Dei, «9" venientem in nubibus celi, quafi dicat;| quid opus eft, vt vobisþrcfpondeam,cum crediturij non fitis? Mclius cft, vt rebus, quàm vt verbis fidem|. dere cogamini, quod nunc mihi dicenti non credi-]. ipfa credite Yoan. 14.10. 11. Solct enim Chriftus incre-| dulos Iudcos ad refurrectionem fuam,& ad diem iu-| dicij mittere, vt fupra cap.12.39. & cap.16.4. Generatro|. Ipraua, o* adaltera fgnit querit, e77 frgnino dabitwr eimifi| ]I,tg»riit'r lone Propketfa,- & Apoc.r.7. Ecce venit cum nubibue ) — —X E- Q* videbit eis ommii oculus 77 qui eit pupugerunt, eg* plan-| gent fe faper eum omnes tribus terre.. Cuodautem dicità|. |modo,Grecé, 4z' &gli,non fignificat ftatim poft illud| x tanis M qpac od n VMU NU Q E. ia iE K we sls hgsctieqe db E I i ts du lo Rs m pemnae m Ig : LA | ludzimtcm ! h i fbind:b:nt;in | ! j P G ial blaf'hcmiä ajb digindib W » k a Dcume | tug&Thalmu& - Ininlibdt M orteluceonum heyia vlime? n dicblptt 1 am Guraul vaiuns ordin itacotor: ob ( typiirt teumqott aol fs.f pultm 7700 7 fz//f/zgp:/; p tnpuriluod Woropnotem l - ———» — —— fonsdanm effel Mitmstarrat j - Mdmofontilicis -B afïi; umulma. lat ba ltildeipi Vr n 1 . ! 1 —* n lcmibmí ht n I Ms U Vaf las m il imptgi mdmeinrmw? a r::fwjm;quafi hi ATU f p utpondf. | Atmdfo, ]ï.zurtqz lm hSR'P"P lm&i " x aturc.u.u.4 W rir xnüSmKUOgm r ügmmm ; er&ï[tmd ts Mftm Wæ ttUs tss Al V Tltetro. MU iene] AUR o P Qu lt Ctrilk 103 co [pgg : potüsprof. m vt w wottetr, A TU jïïmm xä) ? ] n, i: .m; N!.ga[ Í ) ITUOME diasasTIL.! " DN l L . | T Vbf Juge * 102 etprdl ï;i*l?fffg.;äa- ^ , utnit- detem t at i, qulldol 13 C0 m;wf crmida u '.!:::sv'-:;.":'.sDei,ïx lii AE cepti st p o du Ed Aaddermit: j a G ildiwem| i, gt um n £ d ln Dd *"'vi..:;// - Ml 0i äf'f*aäommw u MXC* "Wff&xm " d " a pnt ii " g ,j d £p i ! ul ! L gudei quz- -0 Moveftes fondere fo- T. - '"M—d z' $£ t Vf&' ï)?id : |fit; accufatoris partes füícipiat, & accufatores iudi- IMatthzus narrat;facta fuiffe de noCte;dum Chriftus |vnde verbum $azitly du&umcft , & virgam , aut fuftem, & crepidam fignificat, & eft vero fimileIu-] - |dzos contumcelig caufa crepidis faciem Chrifti ceci- Jalapam illi impegife , quod Pontifici refponditfet, lestus m ; quali parum reuerenter cum Pontifice lo- ddibas ; EK RA li nubib?celi véturus fit c.19.28. & c.24.10.docuim". 65. Scidit velimenta fua..) Multarum gentium con- 'fuetudo fuirin lu&u,&indignatione veftem difcin- dere,vt etiam ex Homero, & Virgilio manifeftü eft;| Iudziaatem duabus potiffimum in rebus veftiméta fciadcbant; in lu&u, vt Gen. 37. 29.34. & 44. 13. & Num14.6. & Iudicum 1935. & . Regum 4. 12X 2. blatphemiá audicbancficut 4. Regum 19. 1. rex Eze- chias auditis blafphemijs, quas legaci Sennacherib tur,& Thalmudi(tz tradunt, vt nonnulli adnotaue- runt,in lib.de Magiftratibus tra&atu de quadruplici imorte Iudzoram traditionem fuifle ; vc audita blaf- phemia veftimenta (cinderent.Purabantautem ma- gná effe bfalphemiam , quód Chriftus fc hlium Dei effe profiterctur ; itaque clamat Pontifex /lafpbema- 4t 311contumeliosé,& impié aduerfus Deum locu- tus eft;hocenim & Hebraicum verbum qm & Gre- cum CAazenu & proprié fignificat; facitautem con- tra iuris ordiné fummus facerdos, quod iudex cüàm cesdaeiatu od $13dil b: Iu ! - 66. Reus eflmortis.)Iubebatlex;vt qui blafphemat- fet,lapidaretur Leuit. 24.16. propterea & hocloco reum:tmortis efTe dicunt, & aliás, cum fe filium Dei] appellaffec; volucruntlapidare Ioan. 10. 31... /67. Tuncexpneront i faciem eus. ) LEad Twnc non fi- gnificat tempusillud ,. quo Chriftus confetfus eft íe filium Dei effe, & quo Iudzi clamauerütew eff mor- t5 Ícd tempus potius przcedens;aut confusé totum tempus illius noctis;conftat enim ex Lucac. 22.:66. fionem factam effe lucente iam die, & hec,que nunc. in domo Poncificis vin&tus tencbatur , cümque Pe- trus negabat. | qusdixardiolw n pH - ATj antem palmas in factem eius dederunt.)o1d & ebiu - vri€4y tuftibus;aut bacillis ceciderunt, vel forte cre- pidis, quibus Iudzi plurimüm vtebátur. 9«7/c enim] diffz. Marcus , & Lucas fcribüt faciem priàs Chrifto velauiffe. Ioánes auté priüs quendam ex adítantibus quid meinterrogas? interroga eos, qui me audierunt, quid lo- querctur, frc, inquit, re[pendes Pontrfii * Chriftum.au- tem refpondiffe,/i male locutus fam, teflimsmum perlibe de malo, ff autem bene, quid me cadis? peseor ] - €8. Propbet/Ta nobis.) Quiia vulgó infignis Propheta habebatur c.21.11.46.& ipfe filiü Dei fe cófeffus fuc-- dentes interrogant, Propheti(a nobis, quis eft qui te per- e&feitf ficut;cum in cruce penderet;dicebant, ff rex 1- vael efl, de[cendat nunc de cruce, «7* redimus &i c.27.42. trus inatrium Pótificis ingreffus faerit;c.18.16. Ioà. exponit;Petru inquitfabat ad offium fern exiut ergo difipulm alius qui erat uotua Pontifici,ez" dixit ofliarie 7* entroduxit Petrum. Matthzus tátüm dixerat ingreflum faiffe ver. $8. Quomodo autem nunc dicat eum fe- (diífe foris in atrio, difficile non eft ;; Cum in atrio erat,& intus erat;& foris:intus, quia intra ambitum Reg.r.1u. & 15,19. Deinde cum aliquam cótra Deum| coutra Deum iactauerant; veftimenta fcidifle dici-|. interrogationem illam Pontificis , & Chrithi refpó-|. tat ver. 64. perirrifionem obuclatis oculis eum cz-| "IN MATTH. CAP. XXVI, — E 69. Petrus vero fedebat forie in atria. ) Quomodo Pe- F Juifset;acceífifse ad eüm ad igné fedétem, dixifseque, Ifolebantappellare, & quia, càm in Galilza plurimà| - verfaretur,Galilzus fortafse efse credebatur, & quia| llam illam dixiíse; primim dixifse Petro, quafi dubi- 6798 lin interiori domo, fed in atrio, & fub dio,vbi przfi- diarij milites,& Pótificis ,facerdotum, & fcniorum |famulieranr. . i g us C Et accef[st ad eum vtia ancilla.Toann. declaratancil- lam-oftiariam fuiffe , quz oftium illi apernerat. Lu- cas verb aitad ignem tunc fedifle, idémqueait Mar- |cus;crat enim ignis accenfus in atrio , vt in praidijs militaribus eífe folct, vt omnes circunftare poflent, & caleficri. Itaque ex Euangeliftarü collatione col- ligitur Petrumà loanne in atrium Pontificis intro- ductum,& abancilla , que oftium illi aperuerat;re- ceffiffz;ancillam veró primüm tacuifle,quia fortaffe non fatis.certa c:a't,an*bc'nc Petrü cogx;guifsct; cum jutem fzpe in eum intuita efset, meliüfque agno- Et ( cum Lefn Galilao eras, V ocat lefum Galilzü igno- miniz cauífa,ficut qui iniquo crga eum crant animo omnces fere eius diícipuli Galileierant, vtIoann. 7. 41. Sic Iulianus Apottata, & Chriftum , & Chriftia- nosomnes Galilzos appellabat , vt lib. . hift. Eccl. fcap.x 1.auctor eft Socrates. Ioannes c.18.17. non fcri- interroga(se eum , Nwnquid e9* tw ex difcipulis es bomi- dam [edestem d lumen,ez eum fuifft intwita dixit,eg" bir eum illo erat, Itaque credendum eft omnia hzcancil tando , Nm«quid 9* t» ex drfeipslis es bommas sflius ? vt ait loan. Dcinde affirmando eidem dixitfe , Ez z eum l'efo Gulilao eras, vt ait Matth. Poftremó ad circunfti- tes conueríam dixiíse,& hic cü illo erat, vt ait Lucas. |-.20. Ht ille üe;gomitcora*m omnibus dicens , nefeto , quä& dicis.) . Quod coram omhibus Euangelifta Petrum negafse dicit, aut ideo fecit,vt circanftantiam decla- ret,qua crimen augctursaut vt hiftoriz fidem faciat, ne Apoftolorum principem falsó accufare videatur; ipatis TÍ ev Aeferc, neque noui eum, neque fcio, quid |tu dicas.Credibile cft hec omnia exaggerandi cau(a - lannesícribit.Deinde cumancilla inftaret;& diceret laoeras, Petrum refpondifseyseque nowui iÜnm neque fcw; quaít omnes,qui aderát,pro teftibus adducés. Quod autem dicit Petrus, nefcoo, quid. dicis , Íccurz negatio- nis emphafim habet , quaíi dicat, non folàm non Íum,quem me efse dicis, fed tantüm abíum , vt fim, citur, longiffiménos abefse fignificamus, non in- telligo,quid dicas,nefcio,quid dicis. loannes fcribit Petrum re(pödifäe,non fwmLucas,non noui tlum: Mar- cussneque [cio neque mouiyquid dicas oUx. eid'u, 44 t éig-a- Petrum dixifse. Primüm fimpliciter , so» fom , vtait Ioannes, cü ancilla quafi dubitando intetrogauifset, Nunqmd C twex d:/&pulü e hominiai/lilu f vtidem Io- affirmanter,quod Matthzusait ; 2" (v eum Iefv Gali- quid dicas, vt Matth. Marcus, & Lucas fcribunt. -- 1. Egrediente autem lo ianuam.) «E«M06Q. dv duroy eicrüy a AGya.Egrefsum autem eum in vettibulum, Marcus ait, €7- exiyt foras ante Atrium,C7" gallns cantauit, quodad fententiam idem eft ; nam veftibulum ante atriüm erat, ficut in amplis edibus efse folet, & no- |tanitMarcus gallum ftatim cantafse ; quia folus di- Xerat; dntequ&m gall H5 voccm b dedc'r:t; fer »yne nr'gottnrm ibic ancillà dixifse Petro , Et tweum Iefos Galilao erass[ed|. cognitum ad ignem , qui in atrio erat, cum alijs ac-] dpas iffinst Lucas veró z2 $6. Que cum vidiffet ancilla qua-| . vtneiatelligam quidem ; quid dicas ; fic enim fole.| '^mus reífpódcre;cum ab eocrimine,quod nobis obij-] "&dium, & vltra primam ianuam;foris,quia non erat les; vnde colligitur circiter zmediam fuifse noctem;eo fa. | y bitestf - SE NT TA p g od o n t E iC'ötru': €0$, Petrum fe- r - , - |dicit;cum Petrusad ignem calefaceret fe. Vnde col- |quafi Chrifti difcipulus effet , aut qua alia caufsab "latrio in veftibulum exijffe, deinde, vtrem ditffimu- llaret; nc fuga, quod fibi obijciebatur ; confiteri vi-|- — [luscantare folet, Eratenim equinoctiü,quareà me- |tiam negationem fuerit vna hora, fequiturfecüdam jtrus ad ignem redijffet, acceffit, & dixit ijs, erant,qg* bic erat ewm Tefrs Na'(areno, vt ait Matth, Lu- jancilla cepit — dicere. circonflantibus Yoannes autem Jfcribit multos fuiffe ; qui in hacfecunda negatione qui afferit pius Cbri- J0 nevaf, cjm'zm ter,- | fedter tantàm Petrum negaturum pradixerar, di- -|gaturus; cüm, vteoloco docuimus,maxime volue- Iplures nemo; quod mirandum profecto effet, fi (ze- [ttum enim galli admonitum voce verba nomini rc- 679 1OAN. MALDONATÍ COMMENT. 680 — enim tcmporcgälli prinïüm cantare folent. Ioánes vero hanc fecüdam Petri negationem fac&am fuillc du ; ; cdo s , . N ligimus Petrum;fimulatque Chriftum primüm ne- ganiffet , quia fortaffe à circunftantibus vexabatur, |deretut, ad ignem redijfle, & vtait Lucas poft puþl— dlum, id cft, non longo interiecto temporis fpacio, iterum negauiffe. Illud autem pufiwn quodLucas ait, nccefle eft tres, vt minimüm horas intelliga- mus, quia idem Lucas (cribit inter fecundam,& ter- tuam negationem fpacium fuiffe quafi;horz vnius, & omnces Euageliftz dicunt ftatim poft tertiam ne- gationem gallum cantaffe ; vnde colligimus tertiam negationem facta fuiffe circiter horá quartam ma- tutinam,id eft paullo ante auroram, quo tépore gal- dia nocte, quo tempore Petrus primum negauerat, víque ad ortum folis fcx fuerunt hora;itaque fecun- dum galli cantum vero fimile eft inciditfe in horam quartam matutinam,& cum inter fecundam, & ter- negationem accidiffe circiter horá tertiam ; ac pro- jinde tres ferc horas inter primam, & fecundam ne- |gationem interceffiffc. ExIoanne etiam colligimus quomodo participium e£«a05rla, quo Matth. vtitur, interpretari debeamus , nimirum poftquàm exijf- redijffet. Cum enim exiret in veftibulum, viditeum fct,vt fübintelligatur , quod ait Ioánes, & ad ignem . grederctur , oftiaria viderat, atque cognoucrat, Ea lergoancilla, quaz exeuntem viderat; cüm iam Pe- [f cas non dicit ancillam fuiffe , fed potiüs indicat Fu--i dixit, €7* tiude illa es. Marcus veró italoquitur ; quafi Aifem (oie zapee-moom rur[um. autem cum. vidiffer eum Petrum interrogarunt, Dixerunt ergo ei , nnnqmd e cüm conciliare non pollent quidam in eum erro- tem(fic enim attda&er appello) indui fünt , vt Pe- trum fepiüs,quàm ter Chriftum negatfe dicerent,& & Chriftus non quater,non quinquies,non fcpties, l&urus vtique negaturum fepiüs, fi epiüs fuiffet ne- Iric Petro inconftantiam;& metum exaggerare; pro- ! quäm ghäm vocem bas dcderif.,ter metesnefaturus ; Gc om- Ines Euangeliftz tres Petri negationes expofuerunt;| piüs, quàm ter Petrus negauitfet. Rurfüs omnes Euangeliftz notauerunt poft tertiam negationem| gallum cantaffe, & quafi negandi finem fecifse. De- aliaancilla , & recogneuit; ficut cum in atrium in-, — uiibi! |ide virum , e9 poff pufillum , inquit , aliws videns eum| t ex difaipulis eius esfquas Euangeliftaram fententias;| - nonnulli quidem feptics. Satius erat ignorantiam| confiteri fuam , quàm & Petro , & quattuor Euan- lgeliftis, & Chrifto etiam ipfi facere iniuriam. Nam |eandem ancillam; quz ante Petrum interrogauerat, — fuiffe indicet, »xqj 9 zreud'lexnid'é(a aUlóv asv vp£ao, À |crymis abluifse; & Petri crimen augere noftrum : jà multis interrogaretur,tertiam apud Marcum,cum F pterea enim dixit,vt Marcus fcribit c.í4.v. 30. pnue- , |quod quamuis ab vrio tantüm fiat; verum eft, ficut lin quibufdam verbis Latini etiam faciunt , perha^ent, Merunt, dicunt, pro perhibetur, fertur, dicitur. Ergo quamuis vna tantum ancilla Petro dixiffet, ;z:fr:":::-'! ley" tnex difeipulis enus es? veré potuit Ioannes fcribere, |lam copiffe dicere; Nun?.uid ( t ex difaipul eim esf' |deinde ..eos,qui'adærant, non eft; heretici, vt folent, augent ; qui & Petro,& eius fuccefsoribus infenfo animo funt. Magis mi- ror tam leuibus conicéturis in re tam graui , & con- tra Euangeliftarum , & contra Chrifti ceftimonium .Jhosaué&oresà recepta omnibus fxculis per totà Ec- | clefiam fententia difceffifse; prima eft,quodIoannes |primam negationem in domo Annz cótigifse fcri- |bere videatur; alij autem Euangcliftz tres praeterea negationes in domo Caiphz facas fuifse narrent. jam enim docuimus ver. 57. negationem illam pri- mam , de qua Ioann. fcribit , & catera, que codem 'Moco narrat, non in Annz , fed in Caiphz domo ac- cidifse. Secunda,quód Marcus videatur fcribere Pe- cít, cum Matthzus aperté dicat aliam ancillam fu- trum ab eadem rurfus ancilla in terrogatum, iterum| Inegauifse, vt paullo ante indicauimus ; quod fi itaj ifse, diuerfze fucrunt negationes. Sed Marcus non |diciteádemancillam fuifse:nec veró fignificat; nam, cum dicit » eaid'ícxn , articulus ille $ non fümitur relatiu&quafi adancillam oftiariam, de qua ante lo- |cutus fuerat;referatur;& cum dicitzd2uviterum,non |fignificatab eadem iterum ancilla interrogatum fu- lifsePetrum , fedabancilla quadam , fciliceralia ite- rum interrogatum , ficut ab altera prilis interroga- |tus fuerat, quemadmodum difertis verbis Mattheus Ícribit. Tertia veró conie&ura nihilo firmior eft, [quód Lucas videatur dicere non abancilla,fcdà vire quopiam Petrum intcrrogatü negauifsc ; cum cnim |dicit; alius videns eum dixit, ^ t de il es jnon figni-| ficat diftin&té fuifse virum, fed fuifse alium homi- nem. ficut Petrus vocat ver. fequenti ; bemo , nefcio, quid dis 5 cum ergo Lucas aut nefciret, aut expri- [dam interrogafse,nimirum dvy3pezor hominem,qui |& de viro , & de foemina cómuniter dicitur. Vtrüm Jautem vir, an faemina fuerit, ex Matthzo, & Marco colligendum erat; qui nominatim dicunt ancillam quandam fuifse. Quarta eorum cóic&ura eft; quam [fuperius attigimus , quód Ioannes fecundam Petri [negationem exponensà multis interrogatum fuiflc [cum prater tres illas negationes,quas Matthaus ex- plicàuit , quattuor alias apud alios Euyangcli&as fibi reperire videantur; vnam apud Joannem in domo Annz, alteram apudeundem Ioannem, cum PctrusI lab eadem interrogaretur ancilla, quartam apud Lu- [Alias tres refutauimus, fupereft illa , quam ex Ioanc Ifecundo loco colligunt; quz multo minori negotio |refutari poteft. Primüm Ioannes non dicit multos louo duré, dixerunt :rgo eiid eft, dictum cf'c*ci;'chrai(— mus enim eft , quo.folent Hebrzi verbum imper- (onale paffiuum per tertiam perfonam pluralem Jexprimere finc fuppofito , vt amdht , id eft amatur, mere nollet, vtrum vir, an foemina fuifset, qui Petrü| - (ccundó interrogafset, dixit cómuniter alium quen-; [dicat, num & ipfe ex difcipulis Chrifti cflet. Itaqua cam , cumà viro quodam , feptem fuiffe colligunt.| - . ^ . *2 ; u q , Ifaiffe,qui Petrum interrogarunt;tantàm dicit, ero dixerant ergo ei. Deinde credibile eft primüm ancil- ermonem profequutos, Ícd cordatum , & culpam fuam; cüm foras exijfset , la- non .k A J | : F Y * 3 ï' 7 TR 4 kLucas apotit ". [ gt hi enit Aiffe ao "n ilioon au of mmqw'l g f ais vrairLucas,'dcm dixiifä*,v;nrzin' | VITLLE TE j q, Em f Ecrimcn.anup Xnunc&ncgaz,& m o ümplicitcrdixm: wyranclasutly ä itLucs 0 r!mm, !aercm diileye 73.6:703?;353: X J n ;CäSWb, J Mil Emm x*'(kxmmux todloltn ï UTU Luas" Hbl f[llc"[l)l[/f/f w fll/llfll/yfma'(j phtzosaon (CWH;JP[QQ þül!!h,qu() j " iiin Gd Cuic: onur äpariüþ P 74. Tint et Qbl Foüü,w fifirquum ntoreqy kipf"m o dfu()u jfü,, QL Quilis ila, A5 i ï "ffm;orft,/yA | Dhiny n | þlm Cehtitione, t g. ümd l] Rütonem 4 i j lm Fshanc ehim MLA | Mi C B | xtïm | D x öcunümmm 0- ) E RL Qu MM T0 lo mo Mi oül, NTN d zcüimünïum ;A;.XSPFI QO Es xkquuqïoannz(l W C AR Gislet ?;P.:.,ur. Ts 8 f p Tin , " ' ;ü:ä:"'*ïu!! "Wi uum [1'- n &iï.?»ül; Mlbltte Ia m ieatr h, MU &) .ïrogtm,mu'v- W * 1 Don (umity equante - ::Am:mm,non/ .:::-:'.'egmxmfu-x h ia J B Danale ls ulc; um cm'.:*.)'-L bt ton ln 3e dlum Jom. 105 w at r p fs qiberi :i:ffaïigmgucnj v D0runenqut «l Vrim :äm,&Macco*X &anavdum seurs d qui od vropatun f "um o ! hn el M l ';h',""x.þu !czm:;:m d p CU Pcrrusj Mu z::azz:z;udlu- jf p ;samlcx Ioagc jnori g T deiss esf Omnia ancillá dixitfe credédum eft.Primüm; | K v"Acce(fernmt qui [Labat.) Sic etiam Marcus dicit.Lu- là Parifijs facillime dignolci I PUUEEgMURE TNARE VenVEUPHESD TEUM ERMMSUESEET NUA "s ;681 IN MATTH. CAP. XXVI 682, 1ó propterea putádum eft diuerías fuiffe negationes. Et bic erat cum lefu N.zïrena. ) Marcus ait ancillam dixilTe circunftantibus,/e ex ii efl. Lucas veró, ez tu de illis es.Yoanncs autem , punquid e* t ex di(puls nunquid z tuex di[arpulis eim es?vvait Ioannes;& cüm Petrus negaffet;affirmanter addidiffe , €z' t de ulr es, vtait Lucas;deinde ad eos, qui aderant, conuerfam dixilfe,es"bic deuli ef, vt ait Marcussnam cum Ief Na- Z::rerza erat , vtait Matthaus. J 71.Ef itemm negauit cum iurdmmto.) Au gect Petrus| nunc & negat,& iurat. Lucas fcribit dixiíle , 0 bomo imm f&m Yoan.autem »on /nm,quale credibile eft prius fimpliciter dixitfe s« (um,vt ait Ioanes,dcinde cum autancilla,aut ij,qui aderác inftarésaddidifle ; quod "ait Lucas , 0 homo, non [om, Po&rcmö,cumadhuc vr-|- 'fgercm dixiffe,non nowui bouinem , vtait Matthxus. 73. Et pofl pufillum. ) Poft vnius horz (pacium , vt Lucas exponit. 'Cas Veto , "flins quirdam affirmabat dicens , vere bie cm crimen.Primüm enim non iurauerat,fed negauerati;|: A te recordatus non fuerit,cüm ante ad mediam nocté cantauerat,Iperabat fe non iterum negaturum , aut; quod omnium veriffimum elft,non folo galli cantus Ícd multo maximé Chrifti refpe&u admonitus ett; vt fignifïcat Lucas c.22. 61. Et cb'ucr]iu Dominus rfäextt Petyi, 77 recordatus efl Petr? verby Domini.]ta. Chryfoüa in huuclocum , & Ambrofius lib.10. comment. in Lucam,Denique,quos lefaus repicit,plorant dehtlum,.Nega- teit primo Petrussq7* non fleuit,quia no refPexerat Dummnus, Domm in[onaret ac dieret, Quid babes Petre ? 4uid i2 tuam $lo erat.Loann.declarat faiffe cognatum ci',caius Pc- trus auriculam abíciderat, qui afürmarer fe Petrum i in horto cum Chrifto vidifle. Credédum eft cogna-| to illo feruo Pótificis incipiente alios fecutos faitfe. | Nam e7 lquela tua manifeflum te fait.) Marcus , & I Lucas, Nam e2* Galilaws ef. Quomodo Galilei , càm| i * . . A Hebrzo fermone vterentur, ex lingua cogno(ci po- .ltuf.:rinc Hieronym. his verbis exponit;q402 vnaqua- que prouincia Cg" regio habeat proprierates [uas , €77. verna- culum loquendi fonmam vitare non peféirs ficut videmus E- phratzos non potuiffe aliorum Hebrzorum more Mebiblolerb pronunciare, fed pro [chibbslerh dixitfe ^. Ibolerb , quod multis cauía fuit mortis Iudicum . 6. & ficutin Gallia videmus; cum omnes prouinciz iGallicé loquantur, Aquitanos, Aruernos, Neufttios 74. Tunc cepit. detcslari ) xalacatusdTiedy execrari, quod vel ad Chriftum , velad ipfum Petrum referri potelt , vtaut Chriftum , aut fc ipfum exccrotus fuc- rit; fed quia neutrum conftat , malo rem dubiam inj meliorem partem interpretari , crederéque Petrum fe ipfum execratii , id eft diris, vt Latini loquuntur, deuouiffe , quod fpecies execrabilis iuramenti eíts qualis illa, qua malé affueti Galli vtuntur, Le Dialle im'emporte , [i ie le cormos. — | Et inrare, quia non nouiffet bominem.) Creuit femper cum tentationc culpa. In prima negatione primüm dixeratnon [4m, deinde non noutillóm.poftremo nefere, quid dicas.In fecunda adhibuitiuralnxcxïtuln.ln tertia execrationem, càmque vero fimile eft (epe ingemi- cepit deteifari . quafi (zpe , & multis modis execratus fuerit,ficut Galli dicüt de homine;qui (zepe, & mul- tis modis iurat , /14 commencé 4 iurer,. Marcus etiam (cribit Petrum execratione vfum fuiffes Lucas, & IIoannes fimpliciter dicunt eum negauilfc,hanc cir- cunítantiam omittentcs. Et continuo gallus cantauit.) Lucás, adbuc eo loquent g illuscantauit , que temporis circunftantia tam dili- genter cxprelfa eó pertinet,vt appareat Chrifti prz- di&tionem veram fuilTe, antequam gallus cantet , ter me negabis vet. 34. Omnes Euangeliftz notauerunt co- naffe;hanc enim vim habere videtur verbum illudj. - * D E idem confilio eandem circunftantiam,fed Lucas ma- cis expreffit. cofctentiam recedufad mne couertereyim mie cofide ,me fequere, mee pa[sionis boc tempus ejl , nondum tut venit bora fepphi Cj Quid metuisyquod etram ipfe [uperabis? Non te confandat iafirmitas quam recepisego de tuo Fui trepidus; ts de mco eifo [^curws. "Tria in his Petri negationibus obferuanda . |Kfunt. Primüm, non contigitfe poít ea oinnia , qua: Matthzus narrauit , antequàm de illis dicere agere-| deretur , cum vna pars corum , qus ante dixit, ac- gationes diuerfiffimis eius noctis horis accidille ; Matthzus ergo , & Marcus,quia narrare covperant, quz erga Chriftum ea no&e fa&a fucrant , eam totam hiftoriam priüàs abfoluere voluerunt, quàm Pctri negationcs inciperent recitare;ideóque ncga- tiones Petri fimul vltimo loco pofucrunt.. Lucas 8 perat , omnes fimul explicare voluit , priufquàm cundo loco cauédus vulgaris erzor cft eorü, qui pu- tant fidé Petrü perdidiffe;nec enim fidé perdidir, fed ncgauit ; quodaliud effe Theologi dicüt;quéadmo- jdum & Prudentiusaitin libro Cathemcrin. Flewit negator denique Ex ore prel«pfam nefas, Cum mens maneret innocens, - eItnimsas fermaret fidem. 'Tertio loco altera huic oppofita fententia fugienda eft , multos licet, & bo- nos auctores habeat, Petrum , cum Chriftum nega- uit,aut non peCCaH'c,aut certé mentitum non fuiffe, (cd falua veritate ambigué locutum , vt Hilarius , & Ambrofius fcribunt. Nec enim , inquiunt , mentie- batur , qui eum hominem fe nolffe negabat ; quem |vetbis Hieronymus notat , Scio, quo(dam pio affettu ergà A"IApoffolum Petram locum bunc ita jaterpretatos,vt di- ne[cio bomimem,quia io Deum.Hoc quam friuolum ft,pru- dens leHor intellsgitsic defendiit /poflolis,vt Deum meda- dixerat, /Ime dico tibi,quia bac noffe antequa gallns canter, ter me m;galw:ä.Ceme,quid áicatme negabs ,non bomimeg, "Quanquam poffumus Hilarium , & Ambrofium ab 75. Et recordatus eff Petrus verbi Ie(u-) Mirum,cur au-| poft primam negatrionem gallus cantatfet ; fortaffe 2 P L. ; h |galli vocem non audiuerat , aut quia femel tantüm Negautt [écundo,, non fleuit,quia adluc non refbexerat Dnis.| N (fg.zm-r fertió , €«2* reipexit lcfu; . €g ille mmrg/?ïmä fleuit.| EtLeo fermone;. de palhione DRüi; Reffexir ergo Domi-|. Ipus Perrum, «* inter calamnias [acerdotum , inter falfetates teflium imter cedetiums e9* cofbaentium miuvias con[litutue| rlirs tarbatum difeipalum conuenit oculu , quibus eum preui- " derat [f turbandum, e27 m ilis conuev(a efl veritatis infbe- El vbierat cordzs facienda corretlio , quafi quadam illi vox ciderit orto iam die, vt qnód Chri(tus à Pontifice rogatus fucrit, vtrum ipfe effet Chriftus , vt con- Iftat ex Lucaz2:.66.càm manifeftum fit tres Petri ne- diuerío , quia dc prima Petri ncgatione dicere ca-| narraret , quz Chrifto fa&a effent; folus Ioannes]| negationcs Petri cü hiftoria Chrifti permifcuit. Se- Deum cognofcebat. Quos,vtopinor ; auctores his| cerent Petri non Deum negafJe, [ed bominem, c7* effe fenfam| cij veum facikt, i enim ifle no negaut,ergo metitus Diis , qui| | | P'eiysm fï- dé nb per- didit,cum Chrisium negauit. JJ ymno 1. Petrus ve- Y€ ( cumn gnmdario Chrislum ne'gauit-. | d GG errore Vofbecut: mv 683 IOAN. MALDONATI COMMENT. 684 £ur FH ia CM , v c"A:nbro- 53.44 euucd Petri fe gationem. . notst bominern, quod interpretari potfemus, non noui Exeufan. -—&mrc benigna imcrpremcionelibcmrc, vtnon ne- À hzreticorum impudentiam traducam, qui, vt pro-] gent & negauilfe , & peccalfe, & mentitum fuiffe neg . ' : i«Petrum, fed cantüm 1tà locutum dicant, vt ex verbis cius aliquis verusfeníus elici poílet, quia dixerat son tanquam folum hominem, fed tanquam Deum. Hicrony. & Bedain atrio Pontificis agere paenicen- tiam, foras illi egrediendum fuit. Fecillet conftan- £ , ; . &iffimus videri voluit, citare puduit. Recitabo to- . i . . À Et egreffut furas flenit amare.) Non potuit, vtaiunt bent nullam in nobis effe pro peccatis fatisfactio- nem, Ambrofijin 22. cap. Lucz verbaproferunt, Lachrymas eins lc;fira,/ïætisfac'hnncm non lego 5 quod tcfti- imonium ne Caluinum quidem , quiomnium do- itum Ambrofiy locum , vt iftorum impudentiam, |& malignitatem le&or perfpiciat. Perrws, inquit, doluit, e7* fleutt, quta. erraut, vt bome. Noninuenio, quiá j .Explim-f "r locsus -A'mf)roj.ä sbo0 ab L' LT " U&grefkbu C tatws cotra fatisfatlion aACHA. - coYYHbte C - Petr$ pa- nitétia ob : p Cbrifüi ne- - Jgationem Imitate fortaffe, quàm Chrifti verecundia egreffus lbit Ambrof. Ermam lap s fantlorum vtilis eft. Nibil ml "ocuitquod negaut Petrwesprofuit, quód emendawit. Didici [cauere collequia. perfidorum .. Petrus imter Indaos negauit. 1 l(uftinere non poffet. Quacunque candem ratiope tiüs, & fortiüs, f quo loco peccauerat, eodem pa- nitentiam egilffet, & corá quibus Chriftum fe noffe negauerat, coram cildem confe.iïhs fuiflet; vt nega- tionis damnum repararet. Sedita natura compara- tum eít, vt ibi pudeat agere peenitentiam, vbi pecca- p pennm lego,fed quod defendi non poteflabloi poteft. Lauan: Macbryma deliéium, quod. voce pudor eff confiteri, ez venta re non puduit. Quanquam Petrus non tam infir- eft foras, quód eius conípectum , quem negauerat, egreffus fit, magnum poenitentiz przbuit cXcmPlg, rectéque de illolibro 10. comment. in Lucam ícri- falemon contuberni Gentili deceptws errauit, Flewit witur Amaré. Petrus, vt lacbrymass culpam'abluc.r:er , &, vt C!e- mens Romanus fcripfit, tam alté in eius animo cius deli&i dolor fedit,vt toto vite fuz tempore, quoties chrymas funderet, & peccati fui peteret veniam. gallum cantantem audiret, procidens in genua la-| Tenere non poffum me, quin infignem nouomml ( dixetit, inuento, quod flewt s lachrymas eius l.c*go, fatisfactio- /letus con[nlunt, e. verecunde lachryma fine borrore cul- pam loquuntur j lachryma crimen ffneoffenfione verecutidia confitentur , lachryme veniam non peflulant, fed merentur Inneni,cur tacuit Petrus,ne tam citó vcuie petitio plus offen- deret. "Ifnte fiendum eff , quám petendum. Bona lachryma, qua lauant culpam., Cy uibus verbis clariàs potuit Àm ]. brofius dicere Petrü pro peccato fatisfeciffe, quàm, Vlamant lachryme deliflum ? quàm , lachryma veniam mon poftulant, fed merenturt quàm, bone lachryme,que lauant culpam ?. Exgo cum dicit Jachrymas erns lego, fatisfatloo- nem non lego; latisfactionem excufationem, & purga- Itionem appellat; &, vt vulgó loquuntur, fui ipfius iuftificationem. Significat igitur Petrum non excu- fatle culpam, fed fleuifle, Hoccft, quodait, Nen in- ueno , quid dixerit, inserio quod flewerit , Scdittiboni IT heologi , qui aut nihil aut folam Grammaticam Íciunt, ne Grammaticam quidem apud D. Ambro- ifium intellexerunt, — ^i CÀT. &7//'1[&7 ls . B J qmoni)i Ienter, 1 V, eeoutur Vobts;] üdiam tll dic treum, , erent ] ANults vol Wd lgm " d& r E ; 1 Quo MAU LOmniun v (^Mj m?üdcntiamä*"*?i&& -T. Iquj E Pe:rus, »annuem'o, iil n z p MLA CNNESS w.äa!gatejï. Liyiy: (atfa, ' ü i*im,mema : ïf Jiht limy a "tf " !! It tl 451 fl r tg::;!;a[v/yfa/fw- ^ Mielufpg, :.;;-gctj.ntAm- xaïx::f:::;z,oïmäm, MAULT l » ,amm:,fwlmmr * ] 2 U n i; f.-'w:g"z,',»if/;/ä/&n- Ohcn d &t U. *-unæï,äunw ) r s | - Amun| | h ^ 1 " l |- h ! l 3 ww [ BA h hn * AUA jb "m , N : - I Vtm Crsmmews Medl) U:'ïmm;»&.m l ptd D. Anix —— À g U UE «jhm' i j l- la n | "' X NIl M : , DEU ET 3 MUU L reacai Y du o E L. P IOR , LC -——m as H 00 ; 2 0 U. n FANE autem facto; confilium inierunt omnes principesfacer-] dotum , & feniores populi adueríus Iefurti; vt eum morti trà- damnatus effet; poenitentia du&us , retulittriginta argenteos C^ w principibus facerdotum , & fenioribus ; 4. dicens: Peccaui, tradens fanguinem iuftum.: At illi dixerunt: Quid ad nos? tu videris: ;.. Et pro-] pretium languinis eft. 7. Confilio autem inito, emerunt ex illis agrum ngli,in Íe- eft, ager Íanguinis, víque in hodiöfdgm* diem; 9 Tunc impletgqj eft quod di-| &um eft per Ieremiam Prophetang; dlccnïtexïï : Etacceperunt triginta argenteos pretium dppretiati, quem appretiauerunt à filijs 1&;&: 10. & Flederunt eos in agrum figuli, ficut conftituit rplhl Dominus. r. I*efüs autem üelïlt;af;ït?þfæfldem; & interrogauit eum prarfes, dicens: Tues RexIudzorum? Dicitilli Iefus: 'Tu pondit. 1. Tunc dicit illi Pilatus: Nonaudis; quanta aduerfum te dicunt tefti- monia? r4. Etnon refpondit ei ad vllum verbumyita vt miraretur przíes vehe- menter. 15. Per diem autem follénem'confueucrat przfes populo dimittere vnum vin&tum, quem voluiffent. 16. habebat autem tunc, vin&um infignem, qui di- cebaturBarabbas. 17. Congregatis ergo illis, dixitPilatus: Quem vultis dimitta vobis: Barabbamy; an Iefum qui dicitur Chriftus? .18...Sciebat enim quód per in- uidiam tradidiffent eum. 19. Sedente autem illo pro tribunali, mifit ad eum vxor derent. z. Etvin&tum adduxerunt eum,& tradiderunt Pontio , ,,, | QU R r : Sadnerchii zum fadukbv aundue. ! Pilato Præfidl. 3 "lunc V1dc;-ns Iudas, qui eum tradidit, qU-Od;j TAE Ioan.18.c.| 18. cu E pulturam peregrinorum. 8. AP;r*o;Ptät .hcþvoc"ateuä eltager ille, Haceldama, hoc|z.u.i...- 12., Matr.1$.4. $ l Lunc, 23..44. dicis. 12. Et cum accufaretur à principibus facerdotum, & fenioribus, nihil re- 7^ i f. eius, dicens: : Nihiltibi, & iufto illi, multa enim paffa fum hodie per vifum prop- terent Barabbam,le Quid igitur faciam de Iefu, qui dicitur Chriftus ? zs.r'.D-icuanlt-Omngï : Crucifiga- tur. Ait illis pracfes: Quid enim malifecit? At illi magis clamabant dïccntes: Cru- cifigatur. 24. Vidensautem Pilatus quia nihil Proücergt, fed magis -*tumgltusrüe;- ret: accepta aqua, lauit manus coram po pulo, dicens: Innocens egofum à fängm.- ne iufti huius: vos videritis.- 25... Et refpondens vniuerfus populus; dixit : Sanguis tereum. 20. Principesautem facerdotum, & feniores perfuaferunt populis vt pe« 2 fPum vero perdereat. 21. Refpondeénsauté prafesjit illis:Qgem;guc.,z;. h. - 44 ( *«11* i ; : -. o 6911* u 119. lvultis vobis de duobus dimitti Atilli dixerunt: Barabbam. 22. Dicit illis Pilatus: ,,,5 cius fuper nos, & fupcr filiosnoftros. 26.::Tunc dimifit illis Barabbam: Iefum au-| : MT ; . : i5 Ab : 1 ,:päff. I.!.( | iectis argenteis in templo,recefïhï:&ablens laqtlgo Íe ,fufpe.ndlt-. 6. Principes auteæ:; s facerdotum,acceptis argenteis,dlxerunt;:Nonhcet- eos mitterein corbanam:quia " 1 ZH 3. .ü. 5 b. brugm tem flagellatum tradidit eis vt crucifigeretur. 27. Tunc milites przfidis fufcipien- tes Iefumin pretorium , congregauerunt d eum vniuerfam cohortem:.28. & exuentes eum, chlamydem coccineam circü ndederuntei, 29.. & ple&tentes co- L entes in eum, acceperüntárandinem;& percutiebant caput eius. 3r.:Et poftquami 161 Mar.15.b.] wl idmoom tonam de'?(Plnls, Pofueruntz::fuper:caputz cius, & arundinem in dextera eius. Et N und genu flexo ante eum, illudebant ei, dicentes: AueRex Iudzorum. '30o. : Et expu- i. df c illuferunt ei, exuerunt eum chlamyde, & induerunt cum veltimentis eius, & du- f l. ""xerunt eum vt crucifigereht. 32. Exeuntes autem inuenetunt hominem Cyre- IESME d. L"nj'acjurn, nomine Simonem: hünc an gariaüä'runt vttolleret crucem eius. 3 3 Et ve- t/n3»4. nerunt inlocum , qui dicitur Golgotha, quod eft Caluarix locus. 34. Et dede.| ^ — lruntei vinum bibere cum felle miftum: Etcum guftaffet, noluitbibere. 5;. Poft- ; quam autem crucifixerunt eum, diuiferunt veftimenta cius , fortem mittentes : vtl : jimpleretur quod di&um eft per Prophetam dicentem : Diuiferünt fibi veftimen- s52 mea, & fuper veftem meam miferuntfortem. 3«.. Et fedentes feruabant eum. -— 2 E h;äï--zz-f 2di Et impöfücrunt fupercaputeiuscaufam ipfiusfcriptam !0 EsT Ddl $8 X A RaX Lbvaboe OR VM. 38. Tlunc crucifixi funt cum eo duo ^. .. atrones: vnusà dextris , & vnusà finiftris. 39. Pretereuntes autem blafphema- La u Ioi4.d. bant eum mouentes capita Íua, 40o. & dicentes: Vah qui deftruis templum Dei,& ] 3 Lu'c;mhi&( E criduo illud rezdificas : falua temetipfum : fi filius Dei es, defcende de crucc. " &äïïfrg |41. Similiter & principes facerdotum illudentes cum Scribis , & fenioribus dice- ^ imsgialo $4p3.di8 Dant ; 42. Aliosfaluos fecit , feiplum non poteft (aluum facere : fi rex Ifrael eft,def:| ïcï&b*äg »faas.4| E dat nunc de cruce , & credimus ei : 45. confidit in Deo :liberet nunc , fi vult pe * . Jeum:dixitenim: Quia filius Deifum. . 44. Idipfum autem & latrones, qui cru- Kw&isxj : WW cifixi erant cum eo , im properabatei. 45. AÍextaautem hora tenebrz factz funt : Íuper vniueríam terram víque ad horam noram.: 46. Etcirca horam nonam cla- pf; i, 4,] Àmauit Iefus voce magna , dicens: Eli , Eli;lamma faba&thani? hoc eft: Dcus meus, r . :|Deus meus vt quid dereliquifti me? 47;. Quidam autem illic flantes, & audien- « té5, dicebant: Eliam vocat ifle. 48. Et continuo currens vnus ex eis acceptam J fpongiam impleuit aceto , & impofuit arundini , & dabat ei bibere. 49. Ceteri vero dicebant: Sine videamusan veniat Eliasliberans eum. $o. Iefus autem ite- » 1.P«.34.|rum clamans vo cemagna, emifit fpiritum.. .. Etecce velum tem pli fciffum eft conaln [iut o ï"" in duas partes à fummo quüe deoríum ,&terra mota :efïc-, & petrae Ícifize funt,- $2. | äiïtïsc '5 . |& monumenta aperta Íunt: & multa corpora fanctorum, quirdormiemnt , furre-; 3 ! bxei Ixerunt, $3. Etexeuntes de monumentis Poft refurrectionem ceius ; Venerunt in | | ä&ä fanctam ciuitatem ,& apparuerunt multis.:$4. Centurio autem , & qui cum eo —— m jerant, cuftodientes Iefum, vifo terrz motu,& his , quz: fiebant , timuerunt valde, C';f;nf*h , dicentes : Vere Filius Deierat ifte.: $52 Erantautem ibi-mulieres multe à 'lionge, a'b(,s;?ï p Igurge fc-:cUtæ.-cglant Icíum à Gali.lzæa, , miniftrantes e1:56. interquas crát Maria Mag- [ * É ariy 4 Adene ,& Marialacobi , & Iofeph máter ,& mater 6-110( um ..Zc:bedæf. jzCum| — t &ufäää n ;; utem fero fa&uin effet, venit quidam'homo diues ab. Arimáthza, nomine Io-] — | lnl yo. " feph; qui & ipfedifcipulus erat Iefu. 58.. hic acceffitad Pilatum , & petijt COr'f)us | X i : | ; : - ; 1 : | i - . TMM : T 1 ïCanafur ü TE Ietau.: TuncPilatus iuílit reddi Corpus. $9.. Et?aCCGPtO* corpore, Ioficph Inuoiulti ïcumauzm?v » 1 illudin findonemunda. :60: & pofuitillud in motumento fuo nouo , quod ex-i ii ! cideratin petm Et aduoluitfaxum mägnum ad oftiummonumenti , & abijt. er.| uäääi*ä:fg Eratautem ibi Maria Magdalene; & altera!Maria ; federites contra fepulchrum.| . T | 624. Alterazautehá die quz'eft poft Parafceuen , conuenérunt j rincipes facerdo.| ïïwama jcum , & Pharifei ad Pilatum j55. dicentes : Domine recordati älmus,quia Íedu- &ïï 1 ioss[étorilledixitadhucviuens: Pofttrei dies refurgam. ::64. Iubeergo :cuftodiri fe-| äfldæisïc(h - z]palchr UlïïquUö in diem tertium : ne forte veniant difcipulieius, & fumnwr eum, ql'ïïglä PA 4&t dican ;.p'l:*;ezhix tSurrexit dmortuís : Sceritnouiffimus error perorpriore: 6$5. Ait| — hia m ..*f*jlli's,fPilaiilsï - Habetis cuftadiaim ,ite , cuftodite ficutfcitis. &c. Illi autem abeun-l : oldæfdjcu[ | ;t,es.,g?münv.i:crtfntffcpullchïnum.; Íignantes lapidem;cum cuftodibus. 5nissda * dïzäää JT 7 U E x ) - | ' 2 IN. 34 3 fdtnin Inilef d cd vul w &X&X qu. t borli | J h üonam uf di dirün, g. nut lr enetuxt n &m qum d U dil | *'*th- , i«"? ; A'»hhu — IN MATTH. CAP. XXVIL COP NE autem fato.) Marcus,confefhim & ma4ne, Lucas,cz 'w'f achus fff dies. : Con filium interunt,) Lucas , cenuene- "E9e977 lud concilium fuiffe diffolutum. Nec enim eft veto fimile facerdotes,Scribas , & feniores populi quantauis contra Chriftum rabie incitatos per totam no&tem fine vlla requie cógregatos fuii- fe.Iraque,qua Matthazus fupra narrauit cap. 26. ver. G1.vÍque ad 67. in hoc concilio matutino factafunt, Ivtex Luca manifcftü eft , quia quemadmodum cap. 26.67. probauimus, eadem eftapud Matthzum , & Lucam hiftoria. mus,tria hominum gcneralu.dc;c)mm cócilium cf-l |ficiebant.Quomodo auté multi principes facerdoti fuiffe dicantur cap.2.4.declarauimus. fuperiore ver.6G. Reus ef? mortii? Paulloante monui- mus illa verba hoc loco , & in hoc concilio di&a fuiffe, (ed Matthzus per anacephalzofim dixit cenci- lium inierunt, quia interpofita hiftoria de Petri nega- tionib? intermiferat narrationem. NÓ erát viía falía teftimonia,que aduerfus Chriftum producta fuerát, fatis idonca, vt Chriftus morti traderetur , quemad- modum Marcus c. 14.56. indicauit, ideo cum vide- rent diem illuceffere , & nullà fe habere fatis fuffici- entem accufationem , quam ad Pilatum deferrent, lconcilium iterum vocant ; vt deliberent, quid pot-|- fint coram Prefide Chrifto obijcere, quod morte dignum effe videatur , ideóque rogant an ipfe fit hocenim Chriftum credcbantnon negaturum , & IPrzfidi capitale videri poterat, quia cüm omnium Iudeorum opinio effet Chriftum futurum regem,& populumà tyránide liberaturum , quiíquis fe Chri- [tum elfe dicebat , regem profitebatur, qua re nihil criminofius Romanis imperium in Iudxos obtine- tibus videri poterat. : | m 2. Et vintlum., ) X di(aylec avvóv , & cum eum vin- xiffent, vt etiam Marcus fcribit c. 15. 1. Tam ante vin- us fuerat,cum comprehenderetur , vt ait Ioannes c.18.12.fed aut facrat relaxatus , cum in domo Ponti- ficis teneretur, vnde fugere n6 poffe credebatur , aut (tenebatur quidem ligatus;(ed non manibus vin&is; | icamautem vellent eumà domo ,Caiphæ in domum Pilati traducere,iterum vinxerunt. - | : Et tradidermut Pontio Pilato. Prefidi.) Quare Prafidi tradiderunt, & non ipfi occid&tungüue iurejfiue ra- bie , dubitari poteft. Chryfott. exiftimat propterca Pilato tradidiffe, quód dies effetfeftus , quo die ipfis quemquam condemnare non licebac;fed cap. fupe- riore ver, . fatis probauimus non fuiffe diem illum Iudzis feftum. Theophylactus veroó ideo Pilato tra- ditum fuiffe putat, quód affectati regni accufaretur, quz resad Pilatum Romanum Prafidé fpe&tare vi- debatur. Vera caufà ex Ioanne colligitur c. 19. 3r. vbi Iudzi dicuntfibi non licere quéquam ozccidere;fiue Wfere fentiuntau&toressfiue , vt nonnulli exiftimant, IN. CAT. . XXVIE A] quódnon licuerit illis quemquam ctucifigere ; fed Jrant. Credibile enim eft primum il- Omnes principes Ftrerdafäi, z femores papuli.) Marcus,. & Lucas addunt, ez Scribe ; hzc enim , vt Íepe dixi- ia 7 aut lapidare;aut ftrangularc;aut vrere;aut gladio iu- gulare,vt c.5.22.docuimus; ex quo paenarum genere| crux non crat; quz à Romanis in Iudeam fuerat in- ttoducta. Volebát autem non quoquo modo Chri- ftum occidi, fed cruce occidi , quod omnium igno- miniofiffimum mortis génus erat. Obijciet aliquis| Stephanumabillis lapidatum A&. 7. ;8. quare non omnis in capitalibus caufis poteftas ereptaTIudzis erat.Facilé refponderi potefbillud mortis genus Iu. lxis non fuiffe prohibitum ; quare & Chriftum ip- ium aliàs voluerátlapidare Ioan.ro.zt. Si auté, quod probabilius eft, omnis omnino occidendi poteftas| ablata illis eratrefpondendü eft, vt nonnulli rc(pö- deruntinterpretes,impetu;non iudicio id factá faif- fe, vt & Stephanum lapidauerint, & Chrittum lapi- . dare voluerint.Porro quomodo Pótius Pilatus Pre. /fes fuerit,ex Iofepho intelligitur.Diximus cap. 14.1. |magni Herodis regnum poft eius mortem in Te-j - |trarchias fuiffe diuifum,vt ex Luca c. 3. 1. colligitur, |quarum vna Iudga fui;quam Archelaus magni He- Vt eum morti traderent, ) Nonneiam dixerant cap.] cufatus apud Auguftum Imperatorem eft,quód tria|- Chriftus,vt cap. przcedenti ver- 63. Matth. fcripfit;! -|densIudas nullam fibi fpem falutis fupereffe , retu- iretur , effe non potuerunt; cüm in accufando Chri- omnino non licuerit, füblataillisà Romanis omni! |nec enim omnes facerdotes, fed foli principes fa.| |de capitalibus caufis iudicandi poteftate, vt omnes rodis fhilius annos decem,partim regis fpecie;partim Tetrarchze au&oritate gubernauit. Poft id tépus ac- Pafchz die trucidaffet, quódque tyrannidem in [u- dzos exerceret;& facerdotium;quibus vellet, aufer- retquibus vellet, daret; itaqu& Viennam Galliz vr-| bem relegatus cft, vt Iofephuslibro 17. antiquita- tum; cap.19. & libro18.cap rx. teftatur. Sic Iudea in prouinciam Romanorum redacta eft , & per Prefi-| des,ficutaliz prouincie, coepta gabernari. Ex qui- bus Pilatus fextus fuit , vt Iofephus fcribitlibro an- tiquitatü 18.c. 4. Putat Theophyl. Pontium Pilatum vocatum fuiffe , quód ex Ponto effet nimisleui no- minis coniedtura; nam & apud Romanos Pontios fuitfe legimus. | nl du : | 3« Tunc videns Indas , qui eum tradidit , quód damuatw efet.) Suntqui interpretentur , quód ipfemet Iudas| damnatus eflet, quafi dicat Euangelifta. Tunc vi- Iudzorum millia, quiin templum cófugerant, ipfo]. lit trigintaargenteos , & defperans laqueo fe fufpé- dit. Sed hzcopinio facile ex Euangcelifte contextu refutatur, quiita narrationem texuit, vt non obfcu-| ré indicaret hoc effe ad Chriftum referendum,quód cüm eum Iudas videret damnatum effe , triginta ar- genteos retulit.Difficilior quaftio eft , de qua Chri- fti damnatione hoc; quod folus Matth. narrat, fit intelligendum. Sunt qui putent de damnatione per Pontium Pilatum fa&a ver. 26. intclligi oporterc; fed Mattheum peranticipationem ante narrauiffe, quod & Iuuencus Pocta Chriftianus exiftimauit, multíque recentiores interpretes affentiuntur, quia dicitur Iudas triginta argenteos ad facerdotes retu- liffe , quos cum accipere noluiffent , in templü pro- iecerit. Vnde colligitur in templo tunc fuiffe facer- dotes, vbiantequàm Chriftus à Pilato condemna- fto tantopere effent occupati. Tenuis conie&ura;| cerdotum , id . eft facerdotalium familiarum ca- pita Chriftum accufabant, vt verfu 1. Euangelifta GG 3 fignificaui; — — H pænitäm. 8. . |fignificauits itaque potcrant alij omnes facerdotes, ,689 IOAN. MALDONATI COMMENT. 690 qui principes non erant;in templo etfe.Et veró pro- babile non cft templi minifteria, quz per facerdo- tes perficiebantur , dum Chrittus apud Pilatum ac- cufabatur,ceffauiffe. Difficilior obiec&io effe poteft, quód principibus facerdotum Iudas dicatur argen- tcos retuliffe. Veruntamen potuit ad principes fa- cerdotum;, qui non in templo, fedaut in domo Cai- phz, aut' in Pretorio erant,argenteos rcferre, quos cüm accipere noluiffent, in templum proiecit, pro- diditlet,de morte tamen eiusnon cogitaflet. De Iude [nda poenitentia loquuntur, vt eam laudare vidcan- P]Eal. 108. iectos veró,qui in templo erant, facerdotes accepiffe atque feruaffe vero fimile eft, donec principes fa- cerdorum cófilium poftea inierunt, quid de illis fic- ri oporteret, vt ver.6. & 7.Matth. fcribit. Ergo quod ;dicit Euangelifta, videns Indas, quod damuatws effet, ita. intelligendum eft, videns Chriftum Iudeorum pra- iudicio condemnatum, qui omnes vna voce clama- uerant, reus eff nortis c. 26.66. Videns Chriftum à Iu- ad crucem condemnaretur ; reralit Irigimta. Avgentens, Principes enim (acerdotü dicütur Chriftum morti tradidilTe , quia Pilato 44 mortem condemnandum tradiderunt, vt fcribit Lucas cap. 24.20. Quomodo eum tradiderunt [ummn facerdotes C Pontifices noflri in damna- ttopem mortis, «77 crucifixerunt enm. Hinc colligitur Iu- dam,cum Chriftü vendiditneque co vendiditfe ani- mo, vt occideretur, neque putaffe fore, vt condem- narctur ad morté, quemadmodü Theophyl. & non- nulli recentiores interpretes admonuerunt. In hoc facerdotibus;Scribis, & fenioribusaliquáto melior, quód quamuis auaritia, & irifidelitate magiftrü ven- ! Paeuitentia dutius,) Origenes, & Hieron. ita de hac tur. Hincenim Manichzorü refellunt ertorem, qui duas,alteram bonam,alteram imalam, naturas intro-| iducycbzfmt.. Cæte.rum non ?ntcïlligunt,.vt'opin-or,bo— nam omnino fuiffe, fed aliquid habuiffe boni, quód quamüis peecatum non emendauerit ; cognouit ta- men , atque confeffus eft, & fe feciffe doluit. Hoc| proprié Grecum verbum fignificat, quo Matth. víus eft. perajuiAnDerc de peccato dolens, & anxius; hoc enim inter us(zpeAev, & us(uvoer intercffe nonnulli obferuauerunt, quód ue(guseA &iv fit patratum pecca- tum agnofcere, atque dolere, p(gvoery non folàm dolere, fed emendare ; hoc Petrus, illud Iudas fecit;| ideo non dicitur u«(vonSerc , aut us (avowy , fcd us(- usAn2etc, Recté Leo fer. $. de Paff. Domini. Meritó, Jicut. e2* Propheta pradixerat , oratio eius fatla eff im pecca- tum ,quoniam. confummato [celere tam peruer[a impy con- rmæfa futt, vtetiam pænitenda peccaret ,& Ambrofius l;- bro1o. comment. in Lucam , Ef caffa ff poutentia proditoris, quia peccauit in Spirttum [anEum , efb tamen vil- Ins in. (celere pudor culbam agno[cere ,. Ef quamtuis 1llenon cant sura contralus, e7* exortes reatus fe e[fe credunt , dum dicunt quid ad nos ? tu videris, ,"Utmentes plane, qui putant [olus fe magis auttoris fcelere, quam teneri. Scribunt O r5 genes, & T'heophyla&us voluiffe Iudam, cum Chri- fti iam mortem impedire non poflet; eundem mo- riendo preuenire, vtin alterailli occurreret vita, & veniam ab eo fui fceleris obtineret.. Quod etfi fabulz fimile eft , tamen illud habet vtilitatis, quod À. dzis ad Pilatum trahi, quod nequaquam feciffent,|. niíi omnino deliberaffent non priüs defiftere, quàm|. abfaluitur, Iudeorum tamen impudentia con(utatur , quos F ctum profe[sro rcdmgudt veuditorts, féeleta tamen fibi vendi-| B C D E inde intelligimus Origenis etate do&trinam de |ne illud quidé conftet, an ex vlla fe omnino fufpen- fione fuiffe vulgarem. Pilato, etiam ab eius vxorce, etiam à proditore, qui eum vendiderat. . — : &, vt paullo ante ex Ambrofio citauimus , amen- tium , qu putant folui e magss autloris fcelere, quám tene- r-i.«-. In pecumariys, inquit,mujïs-njhfo pretio ius jä.luimr. Hi pretium recipiunt, e7* facrilegium per[equuntur, ac per- tinacibus ]Zudy: fune/?ä' )27 'zrindt'ant [zngninis autlmnem, cum refanderet venditor þcrilegy mercedem. rc, & initum venditionis contractum reícindere, . mius. Alij rupto laqueo fuperuixiffe, ac poffca crc- |puiffe medium, vt Oecumenius in commentarijs in A&a Apoftolorum cap. 1. ex Papia vetuftiffimo au- Goterecitat; & auctor fcholafticz, quam vocanthi- ftoriz tanquam vulgarem opinionemrcfert. Pro- fe ex loco edito laqueo aliquanto poft tempore medius crepuerit ; nam oranes, qui fufpendutur, vehementer inflari folent. Dubium,an ftatim, vt tetulit argenteos, fe fufpen- derit.. Sant qui dicantnon nifipoft Chrifti refurre- &tionem id eü feciffe, cü audiffet refurrexiffe Chri- ftum , quod minimé fperabat: tunc enim abiecta omni fpe falutis , quód humani generis redempto- rem vendidiffer, laqueo fibi vitam eripuifle, vt hi- ftoriz ícholafticz auctor fcribit. Sed cum id nó pro- betut; & Euangcliftarem ita narret, vt ftatim proic- &is in templü argenteisad laqueum indicet cucut- Purgatorio, & peccatorum poft hanc vitam remit- | 4 Peeeani tradens. fanguinemiuflum.) Yd cft iuftum hominem ad mortem; et(i Iudas Chriftum Deum! |eife non ctedebat, vtfupra docuimus, & Leo fer- mone 1. dePaffioneDomini (cribit, hominem ra- men iuftum , & innocentem confitetur, — Voluit Deus, vtab omni hominum gencre contra facerdo- tum, & feniorum peruerfitatem fuz innocentizx te- |ftimonium Chriftus haberet, ctiamab ipfo iudice : Quid ad no53) Hominum obczcatorum vox cft, $. Et protetlis avgenteis in templo.) Vifus fibi eft Yudas, cum in templo argéteos proijceret;facerdotibus da- vItbiens laqueo fe [nfpendit.) azrey£aG , laqueo F*ræ;- focatus eft. A&. x. 18. aitPetrus de Iuda loquens, x zrpluunc 7'&06[.(200; eA us jeroc, ad verbum, & prz- ceps fa&us crepuit medius, quod non fatis videtur cum Matthaeo coherere. . Itaque funt, qui- dicant priüs fe Iudam , vt Matth. ait, laqueo fufpenditfe, |ed inclinatà fuiflearborem , atque ita fuperuixiffe, poítea veroó hydrope fuiffe mortuum , càm medius crepuiffecvtaitPetrus; fic Theophyla&us. Alij cum delaqueo penderetà pretereuntibus agnitum fuiffe, atque depofitum, vixifféque poltea aliquantifper fe- creto in loco, dein precipitem ex eo loco edito ce- . |cidiffe, inflatámque crepuiffe medium; fic Euthy- babilius'eft, quodalij fufpicantur, primüm quidem : (gfþen diffe, féque inde prz-| cipitem cgiffe, ficut folent, qui laqueo fufpendun-] : |tur inferto laqueo de fuperioreloco deijci, & preci- b pites dari, vt citius ftrangulentur; pofteaveró aut|—— |rupto laqueo ceciditfe, ac effudiffe vifceras autcum penderet ita intumuifle, vtnon quidem flatim, fed' ngam- YHsm. De m»mæfe. Iuda., riffe,hoc potiüs credendum. Nimis curiofa quaftio eft, qua ex arbore fe fufpenderit, càm ex Euangelifta deritarbore; fed tamen video opinionem quandam incerto auctore vulgari, vulgo arboréficum fuiffe, quemadmodü &Hebrci tradunt eam,vnde Adam, & Eua vetitum decerpferunt fru&tü,fuiffe ficum.Hanc quz nunc vulei eft,antiquam etiam, & magnorum M olim.- dit Judas. . AB ex ar- bore Q esc qua Pepen- | arfpic Exöf,Mï ye ( m ii Qnazwï?f fo)quodm «l (hafum l munc a aM |— oX B doccueg Ninlitts Atoferrel M -| (enindin hquanä* dettem gionemqt uufmodi Ctrftus, c lr ïmgxixsgw "!'; MLpN, Z f]? , 7:45(/ - ppretim maoris(nd Nun ob la Runesinf df lul 7 nf COntinm)i Qhïi&US,a( tll Q Cl COgt 1 Q t 222 i i | t-ulimas, n à rf :7:;4'»1 Itnj LL "rf (v N7 M '1:;:5 DN licerdotiby d& n d. $, lique La :Iuda!oqucns,'f-*ï't t w'd-:azrf TET L^ * N R 1 P M QD !antaa lnl ew Y | " IULU i..;y*xïïü Q; (B i i | iB . eitzlpcnii, ^ s TT .4»»2.'5- Au'/ G'IIH , j* [ 1010 1 .1;.;::.*-32 þ.'.ï&, Pa ( ^ AitanAnninarnia PA QPWANN Xx' P A ^ BIN BA105 ^8, Q QO w adttm s t"El![jW. Wl H L j Em L ,,141[;:- ,Wf'. Ti .,-u,.(/.'n]uf/ u ! tox hm Mrtte n i ..ï.....-mvm E d : r ( vrimüm quia !'äquf'mdcprzïï to fä(þcndun-I kj p sl vero at '.'Laff;m-,amcun]! lml ld erepoatt; 17 ii . " :::5;;,'::u,pm- 14 ..I .'1 4'40! * ,;If.lümllfïf L gaile C , AT, m MNTIT abun r sf | | | "M. M Vlltüm Dfümï | " l [ | | E. | E E. E . R E Es E u C ïmlL P?äö:-ï .: : LE ' r 4 hf .Euan.g. H. eördif- mus. 691 perfpicuum eft.- d Exor[n[que fias laqueo (ibi Fomere penas Juformem rapwit ficus de verticemortem, —— G. Principes autem [acerdotum acceptis avgenteis, ) Cur nuncacciprüt,cum paullo ante accipere nolm(fent? Quiaante ipfis Iudas dabat, quafi vtinfectum face- rcet,quod factum erat, ideo accipere noluemn/t ; nié venditionem refcindere viderentur , cogerétürque Chriftum illi reddere, ficut ille reddebat argenteos: nuncautem accipiunt, quia eosin templum proie- cerat; quz autem in templum Proiicicbantur,tcm: plo,Deóque videbantur offerri,quas oblationes,.a; | lacerdotes afferuarent , & triginta argenteos proie- &os collegerunt. : AA u Non licet nobis mittere im corbanam.) 3"pn Hebrzis orie oblationem fignificat, frequésin litteris facris; Aliquando accipitur pro iuramento, quod per ;3np id eft templi oblationes fiebat , quemadmodum Iu- dzi aliquando iurabant,vt conftat ex fuperiore cap. Atque hocfortaffe modo apud Marcum ca.7.1r. ac- cipi poteft.Deinde tranflatum nomen eft, vt locum lacrum erarium fignificaret, vt Iofephus 'ibro 5. de cro gazophylacio à facerdotibus elatos fuiffe , vt emerent Chriftum , in qua fententia Iuuencus eft, habétque non minimam probabilitatem : folebant gionémque pertinebant , ex facris fieri thefauris, (ed nefciunt homines errore czci aut verafíentire, aut loqui. Prohibebantur Iudzi turpe lucrum in té- lum offerre Deuter.23.18.Non offeres mercedem. profli- ïuli, nec pretium canii in domo Dommi Déi tui: quicquid il- lud eff , quod voueris , quia abominatio eff trumque apud Dominum Deum tuumyvnde per analogiam colligebát nec pretium fanguinis Deo effe offerendá;aut quod maioris ftultitie erat , mittendum in gazophylaciii. Nam oblationem Deo factam,cum argenteos acce- Imines infani gazophylacio,quàmDeo tribuendum effe iudicabant. i Vi r | 7- Cenfilio autem imito.) Non. eft credendum hoc continuó fa&um efle,fed poftquàm crucifixus effet Chriftus;ac fortaffe poft Pafchz diem feftum. Nam totoillo die in accufändo, & crucifigendo Chrifto celcbratione,quo tempore contra&us inire non ]i« tionem dictum etfe intelligendurm eft. Emerunt ex lo agrum fïguli.) Cur Agrum fguli Matt. deinito confilio, & empto dicit agro,per anticipa- eft offerre.Inde nomen ;3p ductum eft, quod pro- Leuitici 1. 2 3.&2. $. 7. & 6. 20. & Num.7.13.& 28.2.| 23.16.18. Auctor eft Iofephus li..contra Appionem.| ;Pfum,vbi templi oblationes recondebantu: , id eft| bello Iudaico cap.8.fcribit;ficut Grzci yaCopuAeiiosl appellant 4.Reg. 12. 9. 10.Marci 12. 41.45.Lucae z1. 1.| Ioa. 8. 20.funt qui interpretentur mttere,pro resnit-| . tere , quód exiftiment triginta illos argenteos ex fa-| enim publici fumptus , qui ad templi caufam , reli- cuiuímodi facerdotes caufam effe arbitrabantur, vtl Chriftus, qui fe Dei fili profitebatur,occideretur.|. Quia pretium [angum eft.) Hebrzorum idiomate| l(anguis ponitur pro morte.Addere debucrrunf iufti,|. quemadmodum Iudas paullo ante confeflus fuerat; : perant,approbauerant. Itaque plus reuerentiz ho-| occupati fuerant. Dieautem infequenti in Pafchz| cebat.Sed Mattheus,quia de rclatis à Iuda argenteis| - loqui ceperat;totam narrationem finire voluit;do- ceréque;,quid de illis a&um effet. Caterüm , quod| B f& C E " appellet,incertum. Potuit fic vocari , vel quia alicu- pinem pofteritatis memoriam tráftulerint, vt quoties |coniectura.- | ! | - 9.Tencinpletum efl,quod di£um efl per. Ieremiam pre-| terram effodiebant , aut quia in eum teftarum frag- menta proiiciebant, ita vt culturz inutilis effet , fo- lííque mortuis fepeliendis commodus effe potfet. Quacüque tandem ratione fic appelletur, illud cer- tum, notum eo nomine vulgó fuifle agrum, & quia runt ex illis agrum figuli,& quia Grzcum illi articulum admodum Clericorum pratum apud Parifienfes. . n fepulturam peregrinorum.) Solebant ciuesIero- olymitani , aut in publico loco , autin fuo quisque fundo proprium habere fepulchrü ; vbi omnes, qui eiufdem effent familiz,fepelirentur.Magnum enim illisfolatium mortis videbatur,fi in patrum fuorum fepulchris fepelirentur,vt ex multis librorum Regü pulturam reperiebant. In hoc bonum publicum fancti illi facerdotumprincipes oblatam templo pe- cuniam impendcrunt,quöd res Deo Eacra non nifi in pium opus confümenda videretur ; fic Origenes interpretatur. Alij putant peregrinos hic Gentiles aut co ventitabant ; fi veró inibi moricontingeret; locum;vbi fepelirentur,non habebant ; nefas enim |Iadzis videbatur non folüm in vita , fed etiam poft].- mortem cum Gentilibus habitare. confilio factum eft,vt qua ratione facerdotes impie- tatem fuam vnà cum illa pecunia obruere, & quafi fepelire voluerunt;fempiterno monimento ii om- ager ille Z[eheldema , id eft ager fanguinis vulgó dicc- vt Chryfoftom.Euthym.& Theophylact.adnotarüt. "theldema Syriacum verbum eft,qua tüc lingua Iu- dai loquebantur & agrum fanguinis fignificat , fic appellatum,quód pretio fanguinis emptus effet.Ce- legitur , fed eius tantüm periphrafis ager fznguins, neque Chryfoftom.hocloco,& Eufebius lib.ro. de demonft.Euangelica cap. 4. hunc locum edifferens legit.Itaque funt,qui putent ex Actis Apoftolorü c. 1.19.vbi eo verbo Petrus vfus eft;aliquem in hüc lo- cum illud tranftuliffe, non omnino improbabilis phetam.) Magna hic;& vetus qua'ftio eft , quomodo Matthzus Ieremiam citet,apud quem hoc teftimo- nium non reperitur,cum apud Zachariam i. 15. po- pere laborarunt.Sunt,qui putent hoc teftimonium Ieremiz quidem elfe,non ex his , quos nunc habea-1 mus, fed ex his, qui perierint;eiuslibrisà Matthzo locis apparet , nominatim veró Ieremiam alios quas nunc habemus, Ícriptum hoc fuifle, fed à Iu- dais pofteà maligné deletum , vt Eufebius ctiam ar- 6923 iolim auctorum opinionem fuiffeexIuuencoPocta À ius figuli erat , vel quia ex eo figuliad fingefida vafa Euangelifta,tanquam de notiffimo agro dicit , Eme-| adiungit (9v 45póv , qui rem notam demonftrat,qué-| locis manifeftum eft. Quiautem peregrini erant,cü| patria fepulchrain vrbenon haberent, difficile fe- appellari , quialiquando aut habitabát Ierofolyma| : g.ljraptt'r boc vocatus ij/? Ager ille n t)aeldemd,id cj/? 4ger| : þnguim?y víque s bodiernum diem, ) - Nimirum diuino| retur , totiesíceleris corum rmemoria renouaretur,| terum Syriacum verbum apud Matth.. Grecé non| tiüs reperiatur.Omnes & veteres, & recentiores in-|. terpretes in huius difficultatis explicatione magno- | defumptü. Multa enim veteres fcripfiffe prophetas,|. quaz non extant ex libris Regum,& Paralipo.multis|: re^ ter eos,quos habemus.fcripfitle libros auctor IiEro- | rum Machabzorum libro 2.cap.2. 1. teftis eft, Sunt[. qui fufpicentur in his etiam prophetijs Ieremiz,| / sepulchroris) YLEUS almd Indeos, bitratur lib.ro.de demonft.Euang.ca.4; Sunt;qui ex t n hn GG 4- Bb INon efi vullo inodo dicendum Euangeli- flas memo- Tia effe lapfos, |riffet, id (cripfiffes poftea veró etiam vel ipfum per|B Jacceptam, vt illud,quod apud Lucam c.13. 4. de turri| 6953 IOANN. MALDONATI COMMENT: 694. libris quidem Ieremiz , fed apocryphis fumptum, A elfe dicant; nam & Apottolos ex eiufmodi libris te- ítimonia aliquando proferre , ficut D. Paulus z. ad Timoth.;.8.quod dicit de Ianne, & Mambre ex apo- ctyphis libris íaumptü c(ï'c-creditur. In hac opinione Origenes eft, eamque videtur Hieronym. confir- mare affirmans Hebrezum queadam apocryphum Ieremiz librum fibi legendum tradidiffe, vbi hoc teftimonium ad verbum teperiebatur. Sunt qui E- uangcliftam memoria lapfum exiftiment , cámque ro Zachariz nomine nomen illi Ieremiz occur- fe, vel aliorum monitu, quosadhuc co viuente cius Euangelium legitfe credendum eft , & 'eremis| pro Zacharie nomen pofitum animaduertiffe, emé- dare tamen noluiffe , quód idipfum Spiritufan&o inftigáate fa&um credideri,qui càm idem omnium prophetarum ore locutus effet ; non referret , quid à quo prophera di&um fit ; fingulorum enim pro- phetarum di&a omnium effe cómunia, ita vt, quod ab vno di&um eft, ab omnibus dictum effe cenfea- tur. Ita Auguftinuslibro 3. de cons. Euang. c. 7. & Bedain comment.quorum opinionem nullo pror-| C us modo probandam exiftimo. Nam Euangeliftas metmoria aliquando lapfos effe , ecá fcio dixiffe ali- quos,& doctos, & Catholicos auctores,exiftimafsé- que nihil propterea de fcripturz auctoritate minui, haud equidem intelligo;quomodo id & Spiritu fan-| &o dictante , & falua (cripturz fide, quz fumma, &j firmiffima effc debet , fieri potuerit, & dicere prop.| terca leremiam pro Zacharia citari potuiffe , quod| idem per omnes Prophetas fpiritus locutus fit, vio- lenta. mihi videtur interpretatio. Sunt qui fcripto- rum errore nominü fimilitudine occafionem dantelD l'eremie nomen pro Zachariz ícriptum fuiffe arbi-| trentur, vt Origenes , & Eufebius referunt, & im- probare non videntur. At quz obfecro inter Ieremia |. & Zachariz nomina fimilitudo eibSunt qui Zacha- riam binominem fuiffe conijciant, & Ieremiam etià appellatum; fed probanda conie&ura erat. Sunt qui Cap. 32. ver. g.leremie citari putentvbi Ieremias agrü emitle dicitur,quod Augultinus etiam approbat. At nihil huic teftimonio cum illo Jeremiz prater no- men agti commune eft; nihilillicde figulo, nihilde — pretio appretiati,quem appretiaucrunt à filijsIfracl; E nec emit Ieremias agrum triginta argenteis ; fed - (eptem decim, decem nimirum argenteis, & feptem ftateribus. Sunt qui Ieremiz prophetiam citari exi- ftiment, non quidem fcriptam , fed per traditionem| in Siloé Chriftus citauit. Hoc probarem , fi nihil ef- fet , quod dicerepoffem probabilius. Rem mihi at- tingere vidétur,qui exiftimant Euangeliftam nul- lius prophete nomen potffuiffe , fed tantüm dixiife Tunc impletum eff quod ditlum eff per prophetam,vt mul-| tis alijs locis dicere confueuit c. 1. 22. c. 2. . 15. 23. &| F 3. 3. & 21. 4. & hocipfo capite ver. 3;. fcriptorem vcró aliquem , cum putaret Ieremiz citari teftimo- nium, cius nomen ad marginem afcripfiffe , poítcà aliquem alium in contextum inferuilfe. Confirmat] hanc coniecturam, quód in Syriaco Euangelio 7ere-| mienomen non lcgatur,quódque Auguft. libro ;.de| cons. Euang. c. 7. Ícribitfuo tempore in multis La- ltinis ctiam codicibus le&tum non fuitfe. Obijcitcó- tra hancopinionem Auguftinus nihil fuiffe cauíz, |Icremias c. 32. 9. emerit agrum, negarc nunc cam mile videatur,ita vt agnofci à Grecis le&toribus non períonas expreffit contentus fenfum exprimere, &, fona fingularis effe poteft. apud prophetam & paullo ante, & alijs verbis di- Ctum erat 3p'r] TtN decus pretij , aut pretium zfti-] Íet; mirum eft , cimeodem loco dicat fatis effe caufz, cut hoc teftimoniü Ieremiz tribuatur , quod ipfam caufam fatis effe potuiffe , vt aliquis putans Euangeliftam ad illum Ieremix locum allufifle, no- men leremi£ àd marginem adnotaucrit;alius in con- textü cráltulerit. Potuit & alia etfe caufa, cur /eremie nomen aícriberetur, quód hoc teftimonium Za- braica dilcrepet veritate , vt nihil prorfus habere fi- potuerit,à quibus vero fimile eft leremiz nomen ad- ditum fuiffe. Quodattinctad teftimonij interpreta- aüonem;Euangclifta, vtfepeíolet, nec verba, nec quod volcbat, oftendere impletam fuiffe prophe- tiam. MO | ! [ Et 4ccepevunt trïginmngenreosf) d aC À Tptd- KosTA, eipwpld; Hebr., L]D;Jn Q,wHw nnPNh Et acceþi triginta argenteos. Propheta dixerat prima períona, vt declararet fe feciffe , quod illi Dominus precc-]- piflec. Eaangelifta fenfu codem per tertiam petío- nam reddidit, vt oftenderer id per facerdotes imple—: tum fuilfe, quorum in ca re propheta perfonam ge- rebat; quanquam & tàa6» apud Gracos prima per- Pretium appretiati.) gl v1Alu) oU reripnpóuov.YYoc mationis. Euangelifta videtur non legiffe »p pretij, Latinus in terpres vertit, qprerim. illis. ÉEuangclifta mutata primaperíona fingulari in, tertiam pluralem , & voce paffiua in a&iuam ean- dem fententiani teddidit,quem eftimaucrunt à filijs Iíracl , id ett ij qui erantex filijs Ifrael. Inzclligitur enim rclatiuum, ci, fïcut;apud Hebraeos 39s, vtin Idiomatis Hcbrzorum adnotauimus; fimile cft exé- plum in libro Iudith c. 8. :7. pO . Io. Et dederunt eos in agrum figuli.) $, $dwxev adivd. eic Tóy d'ypov TÀ wepetpiétoc, TT ON TIYTN 202 DN ov & proieci ipfum(argentum,aut pretium)in domum |Dominiad figulü, id eft, vtex eo agerà figulo eme-| retur, vt Euangelilta optimus interpres exponir.I1ta- que Rabbi Dauid Kimhi, & alijs Hebrzis in cius Zachariz loci explicatione credendum non cft, qui putant N iu,mutato pro ^xN thefauro fcriptum cífe ww figulum, vt fit fenfus, proieciillud in domii Do- mini ad thefaurum, autad thefaurarium , id eft vtin thefauro facro reponeretur. Si apud Euangeliftam| pro 3d'wxav dederunt legamus $2wza. dedi, Grecum verbum cum Hebraico perfona conucnict. Apud prophetam nomen agri non efL, fcd quia in]ïgulz' no-| mine quodam modo continebatur , quiafenfus, vt diximus, cft, proieciad figulum , id eft vt à figulo a- tiüs deleretur, quoód Ieremias falso citari videri of—ä charig apud Septuaginta interpretes adeo ab He-] - autzftimationis; fed ypraftimati rerimpdloov , quod] Quem appretiauerunt a fiiits 1 ]?'ael. ) 6v eriudcav(o sore : Uv icpenA,carhyp p 1UN,quo cítimatus fum ab. ger emerctur,Euangelifta,quafi prophete interpres, 4gn nomen, quod latcþat, expreflit, ezc vv alpoy ràu! uepatpstocs T AETID fgul;. ; d — étept confhituit miby Domimws.)Hzc verbaapud pro-| phetam non reperimus; Íententiam tamen , & remj ipfam reperimus:Dixerat enim propheta fibià Do- | mino preceptum elle,vt triginta argenteos [Proiice- cur Jeremie nomen adderetur , fuiffe autem cur po-l ! retad flatuarium , id eft figulii: dixit pofteale proie- cille. w ia . - BIN P T a cisdn z ' «sl w fW Cæpmmt ln ilwrtttet «s aol T ïgtWïþ" plideo b uleci untpene xisipfe wv fádemre | dubirari nb( Niter- ] Cirily. quife: d Cratt, It «dlf! u (;ü !l Tc] ï&cmi,qx TOf £l lii Hlmcrim* dCri POH'C Qcre KeIu uódo dul D lus in con-ï; ffi' N !eremmy ROTA Vab pI ?:*;fsäaberefï- Iec pul SSQUIQs o MéNOta - hi mterpre[a. C Verln, ADtmere, d- hi. x:.xk PmP h(:. * :x* 1:3? Tä, wi. "n E o ptiniperon; X prgc. t r a &zt;tsm?k. "aytionam ge-; Fa , | NB wl "tv ] h1 ETU LC d * H l iL l dj vt tU æ/?if vf vt EÓ 41 ] iTZüin'le n n du dt- as ; " (BSTM al It2 s 0 me " à : L] ss dl t EX i 'I I4 i dusst v p n acm d - .'.Jü'y ; a 4 hrgis rzzl/, .pon dl qui [iptum dl j lgniDo s,id d , &u'angïhïhm AUL TU i g fentus, V vtaüg*lm mpumws | / |E i genict Apuäi) | Ifaciendo dixerát , Mattheus etiá explicauit, vt doce- - Juninss tradetur principil:w facerdotis eg* Scribis eg? códem- |runt Pilatü ironice locutü fuitle. Non ergo Iudxorü virtutc,icdfpotius crudelitate, & diuino cófilio,quo |decretum fuerat,vt Chriftus crucifigeretur,fa&um |gem füuammoluerint iudicare.Poft hzc;vt ait Ioann. JillicIoann.& hic Matthgus fcribit; T« es rex Tudaoris: |dubitari non poterat;quin tributa Cafari danda effe |Chrifto , quz Prefidem mouere maximé poterant, Iblicani;qui Czrfaris vectigal colligebánt , Chriftum| nón folàm folueridum Cafari, tributum . docuille; |iiciunt nihilominus repugnante conícientia:odio- |fum crímen;quód fcirent eó verifimilius Prgfidi vi- |déri poffe;.quód Herodianorumtüunc fedta vigexet, |qui creduntur in ea fuiffe fententia, vt dicerent noón 695 IN MATTH. CAP. XXVII. 696 Hoc etiamfi propheta verbis non dixit , quia re ipía retid non cafu,aut humana voluntate , íed Dei iuffu fa&um effe: quamobrem. facerdotes diuina proui- dentia,atque impulíu ex triginta argenteis agrum il- lum emifle figuli. m sidein n Le(no autem [letit ahte Prafidem,)Yoan.c.18.28. Ícri. bit Chriftum in Pretorium adductum efle. Iudeos veró non auíos introire,ne contaminarentur,vt Da- ícha manducare poffent:proptereà Pilatum foras ad cos exijffe,interrogaíséque, quam «ccJatienem afferts adwerfns hominem bunc ? quod ita ab co dictum appa- ret , vt fignificaret fe Chriftum innocentem exitti- mare, quafi dixerit , quid huic homini iufto Obiici terrogatione iniuriam fibi fa&tam arbitrétur , ff non efet bic malefattor , mon tibi tradidiffemms eum , pott que verba ea collocanda funt;que cap.25.2.fcribit Lucas; Ceperunt autem ülum accu[are dicentes , bunc styenimw ubnertentem gentem no[lram , c7' probibentem tributa da- re Cefari , €7" dicentem fe Chriflum regem effe, 'Tunc. po- nendafunt Ioannis verba ver. 1. Dixit ergo eis Pila- tus v/fceipite enm vos,C7 fecandum lcg:m veflram indica- teeumn. A pparet enim omnibus modis conatum fuil- fe Prefidem de Chrifto non iudicare.Dixerunt ergo eiIudzi,Nobis nen licet interficere quemquam , quod ver. z.expofuimus. AdditIoan.ideo hoc factum effe , vt impleretur fermo Tefe,quem dixerat ,frgnificans , qua morte effet moriturunempe lermo ille,quem Matthaus re- citat c.20.18.19.Ecce a[cendimms Ierofolyma ; «" filius bo- ciíle. Itaque fecit, ficut. conftituerat illi Dominus.. poteft;propterea Iudai ita reípondent , quafi eain-| nabunt eis morte, C tradent eis gentibws ad iludendum, e flagellandis, cmafgmdä.Signiücat.crfgo Ioann.pro- pterea Iudeos poteítate fibià Prefide fatta vti noluif. fequódfecüdü legé neminécrucifigere liceret, quo maximé genere mortis Chriftü tollere cupiebát , & Chriftus ipfe fe moriturü przdixerat : aut intellexe- effe Ioan.fignificat,vt Iudei Chriftum fecundüm le- Praés in Pratorium ingreffus eft,& foris manenti- busIudzis Chriftü ad fe vocauit rogauitque;quod non rogát Prafes,nifi de regno;& tributo , qnod in eadem regni caufa continebatur. Sienim rex erat, negaret; hac enim duo interaliaIudzj obiecerant quód fe regem faceret , & tributa Cefari danda non] effe diceret;que ipíorummet teftimonio refelli.po- terant , à quibus interrogatus aliquando Chriftus, vtrüm liceret cenfuin dare Cáfari, refponderat,Red- dite qua [(nnt Ce[arir Cafatisez" qua [unt Des,Deo.cap.aa. F 17. 2L; Teftes quoque Romani erant;àut Iudei pu- led ipfum quoque folitum foluere ca.17.27.Sed:ob- licere Iudzis regi alienigenz tributa pendere» vt ca- 3 C Ícribit Ioannes cap. 18. 34. Twes Rex Iudeoruth ? R.cf- |pondit Iefus , J temerip[o boc dicis , an aliy ribi dixerunt deme?quibus verbis videtur Chriftus Pilati coníci&- tiam pungere , quafi diceret , tu vtique fcis me Iu- deorum regem non elfe;fed ifta,qug rogas, Iudeorü oftulatione rogas. Refpondit Pilatus ; nsuquid ego (e , 1deo iracundé videtur refpondere fe non füapte [ponte interrogaffe;nec enim Iudeum efle, fed iudi- cis officio fungi,qui eum fibi ex Iudeis traditum nó poffitnon de rebus obie&is interrogare.R efpondit Iefus Regnum meum non eft de boc mundo ; fi ex boc mundo effzt regnam menm mimiffrimai vtique decertarent , vt not (raderer Indaiisnunc autem regnum meum non eff binc,Tta- |que horumverborum occafioneà multis de regno Chrifti difputatur, veréne rex fuerit. Sunt qui quo- dammodo inuitum facere velint regem , hereacóf- quecos putent,qui remporalem etiam regem fuifle . |negant;cum ipfc in iudicio intcrrogatus, palam reí- |ponderit, Regnae mewm nen eff de boc mundo,id eftnon eft mundanum,non eft cerrenum,non eít cem (Pöfa-: beatorum focietatem , fed fidelium etiam in terris |congregationem,id eft Ecclefiam appellans,que et- |fiinhoc mundo eft, tamen de hoc mundo non eft, & quia non ex terra;fed ex clo originem habet, cü eius caput Chriftus à quo congregata , & formata eft,de caelo deícenderit,cüm fides , que eius forma cft,& caritas,que eius vinculum;& fpes, que pternia illi promitüt , decclo dentur, ficut Chriftusapud Ioantem cap.8.23.ait, vos de deor[um eflis; ego de fugernis D |(um:vos demundo boc eflis , ego on um de bec mund» : & ruríus cap.5.19. f de mundo fuiffetss, mundus ,quad faum gru,d:lf:gcret;quid veró de mundonon eflis , & quia eius .|cóuerfatio in celo eft, neque putat fe hic habere ci- uitatem permanentem , fed à Domino peregrinari lad Philippenfess. 20. T otaigitur queftio ad hünc modum cx;luedienda eft, Chriftum , quatenüs Deus teft 5non folüm fpiritualem , fed ctiam temporalem totius mundi'& fuperioris, & inferioris regem etfe: propterea enim babet in vc[limïfb G in femire fuo [eri- ptam Rex vegum, 7* Dominus domnantium, A po-19.16. E vt oftendat fe non vi,non tyrannide, non ele&ione; nonadoptione,fed natura , que per femur fignifica- tur,regem effe ; quia natura & sen rapinam avbitratim ejt fe egä agualem Deo. Propterea iubet Abraham fer- uum fuum füper femur füum manum ponere,vt eá perDeum ch adiuret,quód ex cius femore nafcitu- rus effec Chriftus.Genef.24.2.Illud etiam certum eft ne fuo patriacquiftuit, quódque illi pott inem má« di redditurus eft r. Cor.15. 24.Hoc eft regnum illud, fam rex 4b es;quod fpirituale effe;jnon temporale fta- |tim declarat, fuper $ion wontem l'anflum eius , pradicans. Pmczmm eiwsnam &Sion illa fpiritualiter intelligé- da eft, vt tract.in Ioan.u5.D *Augu.adnotauit;& pre-« |dicare preceptum Dei non temporalis, fed fpiritua- |lis regis officiteft; Hoceft regnum, de quo eodem |Pfalmo paullo poft dicitür , & dabo tibi gentés baredie jtarem. twam,, e»* po[Jcsionem tuam termitus terra , quia *lEc'clcf:a- toto tettarum orbe diffundenda erat,& à 2146.docuimus. « « mari víquead mare propaganda, Hocrcegnum eft mULC Tw dixifs.)Ante hec verba ponenda funt ea , qua| ude [sm , gens tu4 , G* Pantifices tradiderunt te emibi,|. Md feiffsi? Senfit fe Pilatus à Chrifto perftrictum et- le; fed celefte,& fpirituale;regnum fuum non folum Chriftum ; ?üä homo eft, regem elfe fpiritualeti : -t : QUHerA u 23 ;totius Ecclefiejhoc enim eft regnum , quod fangui- de quo fcribit Dauid Pfalm.2.6. Ego antem con[hitutus —— De regnuo Cbr:,'jh' er ?;m tþþ-;gg' fq:&aïnaefü fit rex. teni Igoralus, i Phili 1.6. * FECSS SSNIQNE EE 697 IOAN. MALDONATICOMMENT. 58 : "s þmTBWW de quo Chriftus poft refurre&ionem dicit, D4/««f| A accufaffe; Herodem cum nihil. Chriftus refponde-] Peüatw mili omnis pote[las in clo, ey* interra Matthzi 28.:18.| reteum contempfiffe, & vefte alba per opprobriuim ia quz poteftas, qualis fuerit, ftatim exponit, ver. 19.| — indutum ad Pilatá remififfe, fa&osamicos Pilatum, . M,em,quitf*' Enntes ergo decete omnes gentes bapti"/(m:es en$ 1n nomime| — |& Herodem ex eo die,; cum ante inimici effent; cum: &m,q**""öm Patris, g* Filij, «* Spiritus [anfhi: quze pattesnon tem-|— | Chriftusad Pilatum remiffus effet, Pilatum conuo« at poralis, fed fpiritualis regis (unt: ideóq ficut in re7] catis principibus facerdotum , & magittratibus, at-| ia . . |gno temporali folusrex condendarum legum pote-| |que plebi dixiffe, vez. 14. 15. 16.. Obruluflis mibi bwnc cifedr ;:fz;tm"::;a (tatem habet ita Chriftus in Ecclcfia folus potuit fa- ommem, quaft awertentesn populum , 7* ecce ego coram vo- ,qur jc»lim 73 |cramenta con i'htucr.c ; qua ficut in republicaleges; (m mterrogans pullam cau[am inueni in bormne iflo, ex bis ,:-g:creumcsf Chifi, |ta in fpirituali Chrifti regno peccatorum remedia| |/mqwibw eum AE€cU[atis, Sed ueque Herodes s nam remifi vos *";7 n (unt. Qua veró parte Chriftus homo erat, non erat|.— |4d iIum, eo ecce mbil digmum morti a&lum e[E ei. Emendatis 'j,"am (n vniuerfi orbis terrarum temporalis rex, vt & Au- B ergo illum dimittam , zray «0(Qe dv auvOv ov 0cto, Cafti- : l e'm wä guft. coloco, quem modó nominauimus, & omnes| " |gatum dimittam, quodautdeverbis, autdeverbe-| —— — Omnïmg'cpn boni Theologiíentiunt. Autenim naturali;autdi-| |ribus poteft intelligi. Ad hanc Pilati vocem vero | quæïmugg uino, aut humano iurerex effet;. Naturalinoneran| — |fimile eft cæpiifc Iudeos vehementiüs inftare, & ac-].- ?äm;;þ-w! quia regis filius non erat, quodeftnaturalem effere-| | |cufare Chriftum , quamuis Euangcliftz non dicant, wf gem: diuino non erat; quia omnia facrarum littera- rum teftimonia, quz de eius loquunturregno , de Ípirituali regno ,. vt Auguft. ait, intelliguntur: hu- atquetüc Pilatum dixiffequodhocloco Matth.ai — | —— Nen dudis, quanta aduer[um te dicunt teflmonia? | 14. Etnon re[ondit ei ad vllum verbum,ita vt mira- | hat ( NICIUA, v ; m L hd mano non erat, quia nó fuerat orbis terrarum con-| — |retwr Prefes vebementer.) Mirum, cur Chriftus tam g"[ïle fenfu rex electus, & càm Iudzi vellent eum rapere,| — |obftinatum coram iudice filentium tenucrit, prz- t 01: Reqnis In- vt regem facerent, aufügit Ioan. 6. 15. DeregnoIu-| |fertim cum paullo ante interrogatus refpondiífet. P U(;: iï :"Ze dez dubitari pote£, an humano iure ad Chïiüum Cur autem refpon derit in promptu ratio cft, cgu.fæ &ïä& Chifü - pcx:tmf:ret, qua 1n re illud conftat eum ex regio fan- C mgulum Petcb»atur, an lpfe rex effet, id eft Chfl&ü&f E. et, — |guineà Dauide víque procreatum, & Matth. cap. r.| — |quod negare nequaquam oportebat, cum in mun- Mu eius genealogiam per reges deducens docere voluit;| |dum ea re veniffet; vt fe Chriftum filium Dei vi- us Anautem ad illum ius regium perueniret, firex effe| — |ui efle doceret;. Cur autem nünctaceat, multz ra- : Erehcn voluiffet, mco quidem iudicio ,'non fatis conftat;| — |tiones reddi poffunt. Primam, que per contrarium Cur Chr-, UR .|quia neícimus an ex regum genere alius fuerit eo| — |colligitur,quia nunc non de fumimarei; fed de com-/f^ cen mitigt propinquior, ad quem regnü, frad ius hzreditarium| — |notionepopuli; de do&trina, & alijs huiufmodi re- ï :ï" U ttaltla reuocandum fuiffet, pertineret, Probat Chriftusa-| |bus agebatur, quas cum in omnium oculisegiffeg| — u iil udloann. cap. 18. 36. regnum fuum non effe dej — Inemo poterat ignorare, ita vt opus non effet vt ipfe t tten : äoc mundo, id eft mundanum, quia fi mundanum, — [refponderet, ficut priüs Pontifici refponderat Ioan. WWW : effet, mundanos etiam, qui pro fe pugnarent, mini-|.. |18. 20. Egepalam ämtw fum mwndo : ego femper docui in mhth?omf iftros haberet. Tantüm vero aberat, vt haberet, at D fynago 4, C2* 1n Mmplö;q"övm'm Indes connenmmnt , e7* LL r li , habere vellet,vt Petrum vhum ex diícipulis fuis;qui| acmltaäocutw fem nibil , quid me mterrogas? mterroga eis, n m Íeruum Pontificis vulnerarat, vt fe defenderet; Sc| — |qui audrerunt, quid locutus. fum ip [is, eccecäi féinnt,qna di-| feomgiumfce |grauiter reprehendcerit, iufferítquegladium inva.| — |xer/megs. Secundam rationem Ambrofius in com- ( x fumyiiomy ginam remittere, fuófq; miniftros non terrenas,fed| — |mentarijs in Lucam, Chryfoftomus, & Euthymius| ;. j feguus Qu iczleftes,id eft angelos effc figtificauerit, 2fspute;,| |hoclocoreddunt, quód(citet' Chriftus fudzos fibi, ] B quia non poffam modo regare patrem meu, eg* exbibebitmi-| — |ecft teíponderet ,. credituros non etffe, vt illis apud nlb aj ior modo, plus qnam duodecim legiones angelórum ?. cap.26.| — |Lucam dixerat cap. 22. 67. Tertiamaffert Theo- pb b j hacoccafione Pilatus intulit, ergo rex es tn? 'Tunc hyla&us, ne fi refpondiffet; irritaretur Iudeorü rà4. Al EE Irefpondit Chriftus, quod hic Matth. fcribit, 744;- Eies,' & corum culpa maior foret. Quartam Hicro- jïf'öüfmlhm jxif/t, qua phrafi non ambigué, vt D. Auguft. & non-| E |nymus, & Beda , nefi refpondiffet, criminaque di- J fncnaus nulli alij putant, fed modefté refpodetferegemeffe;| — |luiffet dimitteretur,. & crucis fructus, id eft (alus (eöcmci]igemm yclupta.cap. 24 24v601o 2030 «00 1 BO C0 19 noftra periret. Quintam Ambrofius, quód defcn- j? ET 12. Et cum actu[aretur 4 principibw facerdotum, ez7fe-| |fione non indigeret:: e:.?ä'cm[tmr, .iin'qu.i t Domi nus, -^ us IQnorti imtoribus, nibil re&andir,) ; Ante hanc partem hiftoriz €7" tácet,eg" bene tacet,qui dgfm/iane non m;dzg"-* etmbiant (Usims ov lila collocanda eft, quam Lucas cap. 23. 4. Ícribis| — defendi , qui timent vincs .. Non ergo accufationem tacende knïfembfcc jPilatum poftquàm Chriftum interrogaffet; anipfe| — |confirmat, fed. defpicit non refellendo.. Denique prophe-| t marimy Irex effet, vtait Ioannes 18.. 28. ad Iudeos, quiextra| |tiam ipfo Chrifti filentio impleri oportebat j. qsa/; J BOb nen IPretorium expectabát, exijffe, dixitléque, Egogwlam| — agnws coram tondente fe obmnteféet , €7' neu aperiet os [uumn 2 ïudeisaudimf pnuenr in eo cau[am , id eft nullam culpam. dMfabe 42 9 oDl HGEROTAGMU EOE O R LURUTUN | 'Pïïübslïnimr ; : ]. oa3. Tune dicitei Pilatus, non audés,quantaaduerfam te| — | — a$, Perdiemautem [olennem.) Per diem Pafchz, qui M ï | 'dicunt tefimonia ? ) Haec teftimonia, que tunc aduer-| F |saT s£oxsv folennisappellatur, vtIoan. exponit cap. à Cmua jfus Chriftum dicebantur , Matthieus non fcripfit;| — 18 39. An hoc priuilegium Iudzi à Romanis Iu- mmgu*» : |Lucas autem fcribit. voseg.-& . / trMliimualefiebant| — |deam in Prouinciam redigentibus nouum.obtinue4 Pmä&mm jdiceutess commauit. populun docens per vniuer(am Iudeam,| — |rint, an; cüm antiqua confuetudo corum effet, Ro- æquitïw luncrprens-à. Galilea. vfquebuc , -e7* vt cognoust quod de Re-| . |màari illis aut ipforum rogatu , aut fua liberalitate a :äü Irodis poteflate effet, remifrt eum,ad. Herode, qui ez'ipfelerb-| |concefferint, vt populi ftbi gratiam conciliarent, | | . blig ä : Lfulymis erat illis diebws-.. Herodemi autem vifo Chrifto| — |incertum cft.. Sed tamen probabilius veterem foH'C m cmu ( Igauifum cffe, quód multa.dCZC(). priüsaüdiuiffét, cu-| |Iudeorum traditionem, vtin memoriam liberati ex ] ïïOnism T | Per&;quegliquod eius fignum v-xd*czc.r',ö.c multa Chri- |4Egypto p-opuli vinéctum. vnum eo 'dfix: fäföarcerc-h— E P?f | | ftum interrogaffe, Chriftum vero nihilrefpondiffe,| "berarent — 00 0590 000 a hmO(þs.ft : facerdotes &Scribas conítanter eum apud Hcrodcml 16. Habebat autem tunc vintlum infignem , qui dice- : 1 L;M:mlmb batur, [ 7M w&æä :um rermþ [/] H d i, od ! ütdt vl Ym näm&æ H Don d t at Nl LUNTUTSN F Chcltis n wmmgm elpondil iiodl aufe ERN ;ggmww * 4 [ t nmm TMarei A D'-i U'I l ; | ! M^M* mnii n ! hls LUA 147 ? na 'nn"-fngþw 'l. - ,P-[Wäh.lh.n'nw (W"I i ) g .-«x P E Faf* 24 Aa ^ ,),(,,;Jg f-w»J'ijTf;'- | ml Lf p LMN AULULDGE [es . A as pl adeyripk od W ?V'?m?a&amin, 8090 (7;7 tl mmti; 8 . , '7; ;Jfg; !.7 l ',' . nb ) m ii a. ; b Jappellat vin&um;non virtute,fed fcelere, & impro- Tironesvocanteos , quipublicasobfident vias, &| i:àüm per totam Galileam docuiffe Chriftum , oc- |'uerat,deprehendiffe.Cüm hoc Iudzorum iras non |mitigaret, caftigare voluit;id eftaut verbis corripe- ] :e;aut flagellis cedere,caftigatümque dimittere Lu- [norofi homines dimitti folent, Chriftus,contra qué Inihil facinoris,nihil culpe probatum effer, dimitte-: Iretur. Alio etiam vtitgrartificio , necfolum Chri-l Itum,nec cum multis , fed cum vno Barabba hom;-; | tum,;nifi omnino ceci;aut iniquiffimi fint, eligere |cogantur. Quis enim cogitafler Barabbam homi- |bus ignominiofnm videtri poterat eorum regem, 699 IN MATTH. CAP. XXVII. 700 Warnr Barabbas.)ricnpovAid cft infignem , ac nobilem Ibitate.Marcus 15.7.qualis fuerig magis d;clarat, Erat autemqui dicebatur Barablas , quicum feditiofns erat vin- usqui m fedittone fecerat bomicidium ,& L.ucas 23. 19. Qui erar propter feditionem qwand»:m factam im ciuitate,eo7 |bornicidium mi[[ms £n carcerem , Yoonnes ca.. 18.latroné fuiffe dicitàsei» , eo vt opinor fenfu;quo Latini la- pratereuntes trucidatos expoliant. cbrs eft;Iudzos intertogat, Quam accufationem affertis aduerfus bominem buncfioannis 18. 29. quod , vt iupra :xplicauimus;perinde valet;ac fi dicat, quid homini auiciufto , &innocenti obiicere poteíftis? Deinde nterrogato intra Pretorium Chrifto ad Iudzos -Xijt:dixitque , ndoilinueni caufa in bec bomine. Luce 1. 4. Ioannis 18. 38. Preterea cum audiffet tan- :afionem libenter arripuit , vt Galileum effe inter- icz 23. 7. Cum remiffusab Herode effet , iterum dimittere ten:auit , dicens le nihil ineo culpz de- prehendere, neque Herodem , ad quem miflus à fe cz 23. 16. Nuncreligionem Iudzis ante oculos po- nit, vt faltem folennis fefti refpectu , ficutalij faci- neomnium fceleratiffimo proponit,vt Iudei Chri- nem homicidam , feditiofum , latronem publicum Chrifto, cuinihil obiectum mali erat , nihil certe probatum, fuiffe anteponendum ? Sed Iudeorum Jodium, atque nequitia Pilati hominis profani opi- nionem füperauit. Pofthzc etiam dimittere Chri- annis 19. 1j. quafi iporum confuleret honori , qui- : ; o quamuis grauis reum fceleris,fuifle crucifixum. So- |lent reges fecuri percuti,non in crucem agi, Multo |veró maximé cum ad eum vxor nuncium mififfet, |caueret, ne quid (ibi cuni iufto illo effet , & cum ex| Iudeis audiuiffet filium Dei fe facere Ioannis 19.. 7. Priüs enim religione , vt videtur , & equitate , poft etiam mertu abfglucre conatus eft. Hac omnia1deo IEuangeliftas narraffe credendum eft , vt intelligere- mus, quàm iniqué Chriftus damnatus effet , quem prophanus etiam , & iniquus iudex fola pietate , & zquitate motus tam fepe dimitteretentauit. Dein- de,vt ex Pilati,& Iudeorum comparatione incredi- |bilis Iudcorum iniquitas;atque peruerfitas cognof- ceretur. Tum etiam , vt ex ratione condemna- tlonis per importunitatem extortz à iudice omni- bus modis repugnáte appareret Chriftum non tam lab hominibus, quàm à Patread crucem tractum tuiffe. : ]. 17. Quem vultis dimittam vobis Barabbam , an lefemm|. qui dicitur Chrifls? ) Multisindicijs manifeftum eít lomnem occafionem abfoluendi Chrifti Pilatum| Iquafiuiffe.Primum fimulatque ad fe Chriftus addu- ftum conatus eftcum enim vrgerent Iudzi,zeZe,tol-| E le,rucifige mm,rcfpondit,!(cgäm vefirum crucifigamtlo- A. B C Ioretaretur , eámque ad Herodem adlegaret Lu-|- D tuné, cum jam ad ferendam fententiam paratus ef- fet,vt res non cafu , fed diuino confilio facta videre- tur.Ea ením re Matth.qui hoc folus narrac; hanc cir- cunftantiam expreílit. — | Mifit ad eum vxor eius dcens,nibil tibi,eg" inffo li ) Yd ieft neceeius negotio immiíceas , necum condem- nes.Iuftum,& vulgari opinione;& vifo fuo admoni- ta Chriftum appellat.Addit hoc verbum nuncio , vt facilius velreligione ; vel metu marito períuadeat; nam etíi credendum eft piam fuifle mulierem , & in edoctam credidiífe, camen vero fimile etiam eft al'i- quemin ea humanum quidem , fed non malum at- fectum fuilie , timuifséque ne quid mali marito fuo; fi hominemiuftum condemnafílet,eueniret. ^——— Multa enim paffa [um bedie per vifum propter ewm.) d eft multa fomniaui , que imeanxiam , lolicirámque reddiderunt.Quid Íomniauerit,quia Euangelifta nó docet,remerarij eftinterpretis diuinare velle. Hoc tantüm ex eius ad maritum miffo nuncio colligere nobis licet,eam per fomniü & Chriftum innocenté ia, que ab eius necelerofolymitanz ciuitati erant uolueretur,verebatur.Difputatur à nonnullis,quale id fuerit fomnium.Q uattuor erim generaab ijs,qui de ea refcripferunt tradi folent.Naturale,quod cor- »otis conflitutio, & natura gienit ; alia enim biliofi, liafanguinei , aliamelancholici fomniare folent. Morale,quod ex cuiufque ftudijs , a&ionibus,cogi- cum eft,vt quz autagimus , aut vchementer cc;gita; mus,& cupimus eafomniemus. Itaque meritó Pla- co alia etiam Philofophi,& hominis lapientis,qu àm| ceterorü hominü fomnia eíse oportere arbitraba- cur.Diuinum,quodà Deo;aut pet a.ngck)s , aut fine vllo angelo frequenter immittitur, cuius in facris litteris,& multa,& nota fünt exempla, vt ca.2.13. dif- leruimus. Diabolicum , quod à diabolo immittitur, cuiufmodi maior pars eorum , que obfcoena fant, vulgó efse creduntur.Huius mulieris fomnium na- probabilitate dici poteft.Morale fuifse nonnulli;aut putát,aut nó negát, quafi mulier ideo de Chrifto ea noécte fomniauerit,quód fciret ei? inter Iudeos cau- sá agitari. Opinio non vulgaris modó,fed vetus eciá fuit, vt ex Ignatio epiftola ;. ad Philippenfes,& Bede ad hunc locum commentarijs, ex auctore fcholafti- ce, vt appellant/hiftorie intellieimus, diabolicü hoc fuifse fomnium.Diabolum enim tüc cespifse Chrifti diuinitatem cognofcere,& myfterium mortis eius, qua hominum genus liberaturus erat , intelligere; quare conatum per mulierem eius impedire mor. cem.Sententia meo quidem indicio,quamuisbonos habeat au&tores,minimé probabilis; nam diabolum |Chrifti diuinitatem priàs cognouifse ca.4. ex Euan- gcliftarum teftimonijs probatum à nobis eft ; & fi impedire Chrifti mortem volebat , cur non potius Iudeorum animos, qui totius Trageedie auctores eránt,quàm alienigene mulieris , cuius fexus etiam, que vere diuinationes funt, fomnia creduntur , hu- mifsum eft Íomnium,vt Origenes,Hilarius;Leo fer. 11.de paffione, Chryfo.Hicr.Euth.& Theoph.in hác Pilato a. Pt mrden ts mdP i, at 19 Jedenre «utem eo pro tribunali. )d eit valde oppor.| Chriftum aut ante , aut cunc primum per quicrem filiüm.qucDei».eife cognouifle,& ca profþexiife ma-| euentura, quibus ne maritus mortis eius auctor in-|- rationibus,& moribus nafcitur: fic enim com»aras! iufmodi in fomnijs territabat ? A Deo igitur illi im..| locum exiftimát. Querunt quidam , cur non potuus Sowinzerts (j Battiuor gener s. InThesle- ; to. , fen de| fcfen. le fm't : turale fuifse nemo, quod fciam, dixit , neque vlla cü fomniun "xors P»- At5, s N« lo i* Vxor Pi- latt falua. 701 IOAN. MALDONATI COMMENT. 702 Pilato huiufmodi íomniü Deus iniecerit. Chryfoft. | Theophyla&t. & Euthymius duas huius rei rationes afferunt , vel quód indignus fuerit , cui id Deus reuelaret , vel quód minus illi à Iudzis creditum fu- iffet;tanquam homini fuípe&to, aut corrupto iudici, qui ad dimittenáum Chriftum fomnia confingeret. Voluit, vt ego arbitror, Deus,ft de diuinis nobis có- filijs licet coniecturam facere, ita codemnari Chri- ftum,vt tamen omnibus modis, omnis generis pet- fonarum fententijs , omnium elementorum veluti fenfü eius innocentia teflata effet: proptereà non folàüm Iudzi multi, qui in Chriftum credebant, non folüm iudex,qui fentétiam in &ius caufà laturus erat, non folüm eius vxor mulier ante prophana , & teftis minime fufpecta , nonfolàm Centurio , & milites, qui paullo ante crucifixo Chrifto conuicia dictita- bant, fed obícuratus fol , ícifTe petra , diruptum ve- lum templi;conculffa terra, Chriftiiinnocétiz, atque diuinitati teftimonium przbuerüt. Saluá eam fuitfe habuit , probabiliter Origenes , Chiyfoft. & Theo- phyla&. exiftimant..- | E 23. Quid enim mali fecití ) Eodem modo , atque ijf- |dem verbis Marcus icribit cap. 15. 14. & Lucas 25.22. TÍ 'yS aaxóy t7roinc« ; Caulalis particula, 49 «nin diff- cilem orationem reddit;quia non apparet, cuius rei caufa reddatur. Clamabant Iud&i , erueifige , erucifrge euts. Refpondet Pilatus , 4uid enim mali fecit ? Itaque exiftimare aliquis poffit particulam ^4$ pofitam elfe pro, ouo igitur , quafi dicat, fi vultis , vt crucifigatur, quid igitur mali fecit id eft;reddite caufam,cur cru- cifigendus fit. Ego non his,quz dicütur,fed his,qux — tacentur , & intellizuntur refpondere arbitror ; nec [enim omnia Euangelifta recitauit; fed vt Ioannes icribit , Pilatus clamantibus Iudzis, to/le,talle,tmcz;fïge | eum priüs relpondit , Regem vefrum crucifigam ? quafi dicat non crucifigam ;qmd entm mali fecit? limile exé- ticulam verwntamen nonrefpondereijs, quz expri- muntur, fedijs , quz intelliguntur , queque ab alio Euangelifta Luca expreffa funt ; Lucas addit dixiffe Pilatum hoc locoscerripiam ergoilum,araid «/c o« áv au- vóy , aut caftigabo verbis , aut cedam flagris. Quan- quam ex Ioanne vt paullo poft dicemus, flagellatum fuiffe appareat. Poft hecenim , que Mattheus , & Marcus hoc loco fimiliter narrant, ícribit verberi- bus ccfum, fpinis coronatum , purpuraindutum, & ad Iudeos productum fuifle, dicéte Pilato, Ecce bomo, |vc vel milerabili fpe&aculo feroces Iudeorum animi placarentur Ioan. 19. 1. 2. 3.5. Sed Matth. & Marcus, quia de Chrifti condemnatione agere cacperant, ne fra ver. 26.27.28.29. vt D. Auguft. Euang. c. 9. exifümat. Quanquam Hilarius, Matth. & Marcü re&ünarrationis ordinem tenuiíle putat. mulierem propter lomniumillud, quod de ChriftoJ. plum fupra adnotauimus c.26.64.vbi docuimus par-|. — narrationis flum rumperent , ifta ïropo uerunt in-j. ib. 3. de confens.| Sunt etiam , qui bis Chriftum flaeellatumarbitren-| - tur, primüm hoc loco ad mitigandos Iudcorum ani- mos, vt co contenti fupplicio abfolui permitterent, vt fcribit Ioann. Deinde cum iam condénatus efset, quód Romanorum , vt Hieronymus ait , effet con- fuetado, vt neminem , nifi prius flagellatum , cruci- figerent. Ql-od de Iudgorum crudelitate facile credi poteft; fed ex Euangcli&gum h.iPcoria pgobgri non poteft. Quanquam Bedamxca yldetur eíse fentétia, 24. Tunc Pilatws videns, quod nibil preficeret , (éd magis A. B C D E k enim li&ores ante Con(ules virgas ferebant. ]. 27. Twnc milites Prefrdzs. ) Ytud t4sc non fignificat|.- - JPretoris tribunal erat , qui Pretorium appellabatur. Qualis fuerit locus, Marcus cap.1;.16.exponit, mulues| — |qui caufas habebant, conuenire pofsent.Cur milites] lfacere coniecturam,voluifse eos Chriftum in tribu- dum docet Prefidem non vllo 1doneo teítimonio, non vllo probato crimine , fed folo popularis fedi- uonis metu Chriftum damnauiffe,& ita damnauiffe, vt damnando etiam abfoluerit. - : vtcepta 4qua lamt manue coram populo,) Sunt qui exiftimeét non folüm Iudeorum fuitle ceremoniam, vt iudices reum mortis iudicaturi aqua manus ablu- crent, vt Deut. 21. 6. traditum eft ; fed aliarum etiam gentium confuetudinem , vt ex Triclinio Sopho- clisinterprete confirmant , & exillo Virgilij car- mine, (s : Me bello é tante digrefum, e77 cede recenti, Ittreilarenefas, donec me flumime viuo vAbluero, Fuerit fàné mos aliarum gentium, Ro- manorum certé non fuit, vt ctiam Origenes adno- |tauit ; & ex Romanorum hiftorjs manifc- ftum eft. Potiüs ergo credo Pilatum, quamuis Ro- manum hominem,in caufa tamen hominis Iudei, & apudIudeos Iudeorum ceremonia fuam innocentiá gnauimus,Deut.loco perípicuum eft,& ex Pfal.z s. 6. sraue crimen aqua , rc&téque de Pilato ferm. 8. de pam facinus Indaorum, quislium nomine Cafarsi territum, g" mnidiofis vocibus irzc;fp-nmm «d effetfum (ui [celeris im- Inmocens ege um & [anguine iaf bue.) Declaratvet- |bis, quodablutione aquz (ignificabat , & ante?uam Chriftum condemnet, abíoluit,dum iuftum eíse te- [ftatur, fe veró ipfum códemnat, quód;quem iuftum efseaffirmat , eum condemnet, mentitur ergo, cüm dicit, Innocens ego f^m;nec enim condemnato iufto in- nocens efse poterat. | ; 25. fanguis eins fispev nes y €7* fuper frlios noftvos lÀ eft,' nos poenam luemus; phrafis Hebraica Lcuitici 2o. 9.12.16. Tofue 2. 19.2. Regum 1. 16. Ezech. 35. 4. Ofee 12. I4.Similem apud Senecam obferuare memini. 26. Flagellamm tradidit , vt crucifigeretnr., ) Flagella- tum ante, vt ver. 23. explicauimus. Quale Hagcnum; fucrit, minimé conftare poteft, & inanis curiofitatis eft querere; vulgó ex fpinis fuifse creditur. Euthym. |ex funiculis, aut loris fuifse conijcit. Probabilius eft. fuifse virgas , quibus Romani vtebantur; pro pterea confecutionem , & rerum, quz narrantur , contex- tum, fed totum illud tempus, quo Chrifti paffio du- rauit. Hec enim , que Matth. dicit tunc facta fuifse, ante fuifse fa&ta ver.23.exIoan. probauimus. Itaque ante. "Sufciptentes Iefum im Pretorium.) Id etinlocum , vbi autem dexerunt eum m atrium Pratori. Erat ergo tribu- $UC dbe i nb qo : . lj & nal Pretoris in atrio aliquo;aut atrio vicinum, vt eó, in eum locum Chriftum deduxerüt , ex euentu licet . . ; : F ; ; ; j teftari voluifse. Sciebat Iudeos manuum ablutione innocentiá fignificare , v: ex illo, qué paullo ante ft-| Lauabs inter sgnzecentes manua meas ,Ied nó abluitur tan| Pafs.fcripfit Leo, Nec pargant contammatum animum|. — mania lote,nec n ajper[rs aqua digitis expiatur qued famu- lanteimpia mentecommirtitur. Excefttt quidem. Pilaticnl- pulermnt ; fed necip[e enafit reatum , quieooperatws fedutifis|. |jreliquit indicium proprium,e9" tn erimen tranfiust alienum, rancidem valct,atquc fub idem tempus, id eft paullo| Hebraif nos;& filij noftri,fi qua in eo culpa eft, preftabimus; mw. quibusvir— gi«s cefus, i ; & nali,quafi regem,irrifionis caufa collocare.Videmus tumultus fieret.) Non excufat Pilatum, fed Chriftum, enim Chrifius| 7///03/ enim «« in&u.iifc ] düfc.RChq collocrt ïcgimUS)P | Iquif/j"fü/fl n W Z(W" incsw, I: 26 l mgytglwl recefti, vt ) 28' E[exu('f m ve Cblam)si-" etMarcusc at ptt ol apuäR — p | PUAT il r hodife o bunr d Qusertst pokocins Qp fsl houml? Matgi d205 t mus.w - qmonile As Á . m hjf l ! | Pulficatin J9NV li 2 N enr m UM M tb w : mmmoï NUM Bibm.os adammm&) ulo,:; SUnt W Viemont. Vs : t p r lg Itj . ) : — ]1 i N n petm o 0rigcnes Y lo naif h Qumis . i liil F N 1 patloantl- r tadltt um z , V d T M ?nw 3734 W)&mg.; x » itmiy iinl. æz?fv ln i f m ::a?e'u:w';?dilmjïs :mg;ïwfl!k»u»t,l | Dc:ïamwcr-*x :zz,&w&ewgam. g estt x n *) ( fa. eh p aj La d.l mur s — Ea'ïn;äctïæäüum/ trjn P ?wanxss;x*tui'mx*sdx*ï*æ: . N M Jrobibis f&i qr; r u g !igmäca: gryr, OT j pafHoldu* fu. d 5,136&?&&0' TOR IN MATTH. CAP. XXVII. jo4 quit,apprebendit Pilatus lefam , €7' flagellauit , ez* milites |vt Marcus c. 15. 17. & Ioann.19. ?. exponunt. Nemo enim & coronam illi;tanquam Regi, impofuiffe;& induiffe purpuram , & pro Íceptro arundinem de- diffe.Reliquum erat, vt in tribunali quafi in throno collocaretur. Hic autem omnia,quz milites feciffe legimus , Pilati iuffu ex Ioanne colligimus, Zwnc, in- ple&entes coronam de [pimis impofnerunt capiti eius , Ioan- nes 19. 1. 2. t Congregauerunt 4d eum vniuer(am cobertem , quafi ad regem, vt magis irriderent. : (enteum veftefua. — — Chlamydem coccimeam circundederunt ei.) Parpuream, neícit purpuram Prolprium habitum fuiffe regum, non apud Romanos folàm ; fed a(lmd alias etià gen- tcs, Itaque , quos volebantteges fibi proximos efle, ijspro magno beneficio concedebant, vt purpura vti liceret 3. Efdra 3. 6. 1. Machab. 1o. 20. & w1. 58. & L4« 43 44- : dv 29. Plelentes coronam de [inis.) Spinasin coronz modum concinnantes, atque vincientes Chrifti ca- |pertinet, qubdarundinem in dextera eius pro Ícep- ipoleos inSyriacaput, & totius Decapoleos regia, 6. 9. Legatqui voletPlinium libro s. c. $. & Stra- lbonem libro 17. & Mclam libro 1 & Ammianum IMarcellinum libro 22. In ea vrbe, atque regione Iu- Imus.Quanquá incertü eft.ludzüfne, an Gentilis Si- llarius, Ambros.Beda,& reo fer.8.de paffione Genti- llem faiffe putant;in eo ipfo myfterid ponétes, quafi " fignificatum ea re fit fore,vtnon credentibus Iudeis,| - lenim eos quafi vulgo notos, aut, vt nonnulli fufpi- - |cantur, quafi Chrifti difcipulos. | [Euthym.& Theophyla&t.exiftimant. Videtur cófue- tudo fuiffe ; vt qui crucifigendi erant, fuam quifque [portaret crucem. Itaque propterea initlo imþofïmr* pitiimpofuerunt coronam , vtregis de fpinis, vt condemnato imponunt, vtfignificentnon verum, (cdridicalum , & miferabilem elfe regem. Eodem Itro ponunt. | 32. Exeuntes Auteim. ) Cum ex vtbe exirent, aut fta- tim cgreffi vrbe.Non enim dixit Grecé s£eAUovlec per aoriftum , fed s£«pxyépdpor exeuntes , vt fignificaret in ipfa vrbis porta hominem illum Cyrenenfem of- ändiiïc. : : batur , vel quia Cyrene natus ; vel quia inde oriun- dus erat ; erataute Cyrene & vrbs regionis Deca- quz ex principe vrbe Cyrene vocabatur 4. Regum dzos etiam fuiffe ex A&is.Apofïolorü, c.z.ïo.colligi-; mon ille Cyreneus füerit. Veteres enim auctores Hi- Gétiles Chrifti crucéamplecterétur. Ceterüm quia Marcus 15.21. dicit patré fuiffe Alexadri, & Ruft, pro- babilius fortaífe videri poteft fuiie Iudeü; nominat Hunc angariauerunt ) Quid effet angariare c. 5,41.do-f' Icuimus.Ioan.19. 17.fcribit Chriftü crucé fuam baiu-. llaffe,quod facilé cum Matth. & Marci fentétia con-| . |ciliari poteft, fi dicamus principio milites Chrifto crucéimpofuiffe,cámque per totá lerofolymitanam, F jpaenas luitürz , cuius caufaIerofolymitanum exci- |dium imminetet; non quódillz ipfz ; quz tunc fle- vrbégeftaffoin exitu vero vrbisangariatü Simonem Cyreneum, vt cam víque ad locum,vbi crucifigedus crat,portaret; vt Origenes tract.in Matth 35. Athana- fius in fer. depaff. & cruce Domini, Augutt, libro 5. de cons., Euangcliftar. cap. 1o. Hieronymus, Beda; Chrifto eft. Cur autem poftea códuc&tus Simon fue- t Jfve,naturam tamen humanam perindo, vt f; Deus nó 18.Et exuentes eum. ) x, ixd Ucavrec avróy cum exuií- B JTnuenerunt bominem Cyreneum.)C yreneus appella- D |cum dicitecce, appropinquare tépus fignificat , quafi |tempore cum Iudzi omnes, tum maximé mulieres |adeo miferabilem calamitatera experte funt,vt non- nulle , quemadmodum Iofephus fcribit, fuos edere linfantes coactz fint. Dicit hoc Chriftus mulicribus A,.IIE,Z." quidem baptiTo vosit aqua m pantentiam, qui autem fimilis quorundá eft cóie&tura,adeo & vigilia,& fla- gris fatigatü fuiffe Chriftü,vt portare vltra non pof- Íet, Nam quamuis vt Deus portet omma verbo virtuti leffet, pati permittebat. Sunt qui putentIudeorum| ftudio id factum effe adco Chrifti mortem accelerà- tium, vt quia Chriftus cruce grauis feftinare, quan- tum ipfi volebát,non polle videbatur,robuftum có* duxerint hominem , qui crucem portaret. Fortalle & myfterio id fa&um eft, vt Chriftus initio quidem crucem fuam geftaret , vt veterem Ifaac impleret fi- guram , qui ligna , quibus facrificaretur , humeris tus in Impatibili intcrpretantur: poi*cea vero porta- tet Simó,vt reipía doceret quod verbis ante docue- at C.16 34.Ji quas vilt fojï me vm.*re,abmget /ämetiyfum, lib. in Lucam ro. Bonws erdo noflri profe£fus eff vt prims fuis portauerat Genes. 22. 6. vt Chryfoft. hom. 84.|. in Ioan.& Auguft. tract. in Ioann.7.& Theodori-|. c7" tollat erucem faam , &* [equatur me. Ia Ambrofius| ^d Eeby. [.-2. cAllegeria Simoniu erutis fua trophawum rpfe erigeret , deinde martyribus. trade- faiffe Chriftum mulieres, magnàmque populi mul- titudinem,quz plan gebant, & lamentabantur eum. Mulieres quz füerint ver. 56. Matth. exponit ; reli- Iquam veró multitudinem populi conäuxilfe VCro cipes facerdotum dictitabant Ioan.7.49. Narrat pre- terea Lucas ver.28.29 conuerfum ad mulieres Chri- ftam dixiffe, frlie Ierw[alem, id cft, Ó mulieres Ierofo- lymitanzsphrafis Hebraica;qualis illa Gallorum cft, qua Pari(ienfes ciues filios Parifienfes vocare folent; nohite flere faper me , fed frsper vos ip[as flete, id ctt, nolite flere propter me,fed propter vos ; alter Hcbraifmus [nper me , ideft propter me; quoniam ecce venient dies iam ante oculos fit ; hanc enim plerüque cius parti- cule vim effe diximus c. 2. 1. Itaque non dubium;| quin proximum excidium Ierofolymitanum deft- güet , quod füb Tito, & Vefpafiano factum eft, quo potiüs , quàm yiris, & quia credendum eft mulieres potiüs, quàntviros in ea populi multitudine , quz Chrittü fequebatur,lamétatas fuitfe;atque planxitfe; vt muliebre ingeniü eft , & quia maiore ille , quàm viri miferiam in illa Ierofolymitana clade experture erant.Vetatauté propter fe flere;indicans fecum mi- nimé malé agi;qui vt Patrisobíequeretur voluntati, lheretur vi; fed fponte iretad mortem paullo pofi lad dexteram Patris exaltandus, & nomen acceptu- rus, quod eft fuper omne nomen. Iubet autem cas propter fe ipfas flere; quód ipfz effent mortís fuz bant, mulieresIerofolymitanam illam calamitatem Kfubiturz effent, qua fortaffe omnes ante id tempo- lris de vita decefferunt; fed quia Ierofolymitanz mu- lieres, quz tunc futurz erant, tot, tantàque mala |paffure cffent; vt dicerent, beata fleriles , &y* ventres, qui nop genuerunt, Nam etfi cum illis perfonis loqui- tur,tamen non de illis ipfis períonis;fed de toto per- fonarü genere;quod dicit intelligédum eft, vt c. 3. 11. (imile eft, quam folam in Chriftum credidiffe prin- |hominéfíqueà diaboli tyrannide liberaret, non tra-i p] " $. cruce Chyi- ret erigendum, Narrat hocloco Lucas 23. 17. ÍcCutas 5 portatis, Lib. 7. de bello 1ud. c. 8. Irit,vt eam geftaret; Euágeliftz non indicant.fed veto HH 'Po/fw [ - us IOANAJMEEDGNATLCOMMENT. ^ m — 14 2 fo/? meventurwi e(tyip[e vos bafnægäzt m Spiritz [4nélo, c7*| A |Lucam 10. In eadem fententia Diuus Bafilius eítin tumPOHïm Aigäni, non enim indicat €os lpþs,qulbuscum loque-| |comment. in cap. 5. Ifaie, & Epiphanius ud « Marci *. | atur, à Chrifto fuiffe baptizandos , quinunquam| |fi 46. & in Anchorato , & Chzryfoftom. homil. in acewmïwï fortaffe baptizati funr; fedIudzos qualesilli erant| — |Ioann. 84. &D. Auguftin. ferm. 71. de tem 368 1ocogäac,1'*lf,ï-j Spiritu fancto, & igne baptizandos ; Be4te fleriles ez| — |re , &lib. 16. de Ciuitate cap. 31./ & Paula P&: ncs,&CIIF',*'ff: ventres,qui nen genwerunt , C7' vbera,que non latiauerunt.| — .Euftochium doGtz mulieres in epiftola ad A-iqrgel* quodamPfï:lf IMuliebrem lamentationem deícribit, quz inrebus| |lam, queapud Hieronym. extat | ua(m A -inio zur,ümä"w adueríis conftitutz .magf's de filijs fuis' , quamdeíe| |nemD. Hicronym. I CORUDAM t.ari;s d hullj : ]0: j " u g | folicite eos quafi fuï oblitz lamentari fplcnt.ltaquc, cum meritó fortalfe , fed minus meo quidem iudi- " pjv . |vt extremam calamitatem Dauid defcriberet.Pfalm.| |,cio probabiliargumento refellit,quód ícriptura,in- c;f,quodidïm , | 7 7.63.dixit, Inuenes eorum comedit ignss , 7* vivgines eers| — |quit,doceat Iofug14. 1j. Adamum non iugta mZ)n ; ] .0 p n no [ant lamentate, Alia fatione,fed fimili eius calami-| B tem Sion, & Ierofolymitanam vrbem , qu« Ic- ämmfuü&äiö tatis 1?4*?,11"11&115*1? fupra 9-&-?9-48013!&11&,7 44ute| — |bus priàs appellabatur, fedin Hebro fu,iiïä Íe ul; Oa pregnatibus,C7* rfutrten-t':bm in illis diebus,quod & eiuf| — tum, Nomen Hebron , inquit Iofüe , ante veca [ï jl " Y WMJ,,;;'C-: modi mulieres impedita ad fugg-m füturz eH-ent' »&| |Caniatbarbe, ,4dam maximus ibiinter Enacim fitus eft.| ( amhgitit 2 duplicem dolorem pro Íe ; próque Íuis infanibus| |nomen enim Adam eo loco non eft proprium , íed Ri percepturz; Tunc meipient dicere monnbtfa-, Cadite ]ïopcr appellatiuum : quodmirum non eft Hieronym. vi- | geräur,iliiiüü |nos r cgll;lvw,ofer:te nos. Vox eft hominum extrema| |rum quidem maximum , fedaliud agcntem prete- - M aga ]pauenuum mala,qui mori vellent, nec poffunt,do-| 'rijffe. Alijàforma monticuli humano fimilis capi- DEU | lonfquc magnitudine fuperati .n'?ontlbus clamant, (|ii, vbilocusille fitus erat, Caluariam appellatum - MeNotcon " füPü -*'fe cadant,& vel miferabili morte radenci- putauerunt , vt CyrillusIerofolym. Catech. com- BN bus maliseripiant. Eadem phrafiapud Iaiam cap. |muni r. au&or eft; fed eam opinionem idem EM 2. 19. & apud Ofee cap. 10. 8. & in Apocalyp.| C |Cyrillus ex topographia rcfellit , Nec enim,;inquit , eo B. as cap.6.16. jextrema miferia declaratur ; Quia fi im viridi, — locoqui Caluaria ducebatur mons vll,m eff. E);iüiïmt; p p .W; ailw bac faciunt m arido quid fiet.Cóparatíeligno viridi;Ju-| |ró idem Cyrillus locum illum propheticé Calua- | Lxïx»?nïnm mac;(xkü : dæOdS gr;do ? .qt'quucmadmodgm lignum viride ad riam , id eft , caput di&um effe, quód ibi Chriftu: | doäius incédium minimé aptum eft;aridum aptxiïimum,lta . |caput noftrum moriturus effet. Hieronymi, & De- - qui di ipfe ad fupplicium minimé aptus , id eft minimé| |deíententiam magis probo, ideo eum lgcu;n Cal- : H Cut dignus,Iudzivero aptifimi , id eft digniffimi erant;| — |uariam;aut cranium nomin;tum uód ibi facino- | a fi non ob aliud,ob hoc certé ipfum,quód Chriftum| — |rofi homines decollarentur, idegäuc huihenicd | I;unäf ; quem pro Seruatore fuo recipere debuerunt,morti| |pitibus plenuseffet, Nam qui cruci eodem loco af.] 4 fül l traderent. Quod hocloco Chriftus li ' g Ti : : Tafült Qu uslignum aridum| figebantur , cum animam egiffent , tolli ad fepultu- ! Euan ' |vocat,D. Paulus ad Rom. 9.22. alia metaphora vefa| — |ram folebant:qui vero fecuri feriebantur, vt Hiero- : l ire apta in interits appellat;id eft, vaía adeo fragilia, vt| D |nym.putat;infepulti manebant. , | | uor.' ul quouis contadtu conterantur , quibuseosvultho-| | 34. Er dederumt &i vinum bibere cum felle miflum)|rimmy-| — Efrfmäwj mines ügmi?cari, qui cumulantes peccata peccatis; |Marcus 1j. 23. Myrrbamm vinum . Chrifto porrc'— rbatie 954- iæpfmïm s adeo maturiad peenam fint,vt nifiinfinitaDei mife-| |&um fuiffe dicit , quod au&ores alij alia ratione| t ,.],M[h.m * | ricordia fuftentaret P dehiícens eos tecrra cpnfumc; Íconciliant. Augllfüh. lib. $« de COHC Euang cA a&. -w';fuï;;. : gfï'fääLUSDOI3£ gr..läo phetze eltlfrnf)d1 ?ollnlne? ?clpulæ, iramveró| j|u.wyrrbatum, vt ait Marcus , vimum fuifle putat non WaE gcä fäu?ï] ei flamme comparare folent,liai. j.24.6633. 1. &| — |felleinfe&um , fed Matth.. felle miftum appellatfe, E m - $744 d Abdlæ b 1.8-& Malacþ. qed Argumcntatur quod amarum eílet, & folemus quicquid amarum hes igitur Chriftusà minoriad maius ; 5i Deus mihiin-| |eft;autfel , aucfclle miftum appellare. Putat etiam | m [nocenti non pepercit , fed pro alijs metam grauiaà| [idem Auguftin. quem Beda, & Strabus imitantur | M fapplicia fubire iuffit, quomodo his parcet , qui me| |probabile effe vinum & myrrha,& felle fimul fui ( ämcdmamc :?u?;äïï iäeäeïmt;&ïggï, :: ïtrus ;argwnqrï E P«Cl'ïm,lftulxaþ ; & Mattheum fellis,non myrthg ;Mär-'- | m Q:ï&ïm pH eIC D oputeieide 174 pus eff, vt imcpiatiudi- — cam myrrhe, non fellis meminiffe. Euthym. autem E u cium à domo Deiifr autem primum à nobis , quie finis eorum,, — exiftimat duplex Chrifto vinum à diuerfis homini- | m n qui non credunt Dei Euangelio ? €7* fi tu(lus wix faluabitur;| — |bus, ab alijs my«-rrhä,a.Bal*'ijskfell.c mixtum exhibitum —— qelny impins,e2* peccator vbi parebunt? — ; | |fuiffe. Suntquià pijs** mulieribus , quz Chriftum | d"PhCiPm * 33.Et venerumnt in locum,qui dicitur (Golgotha , quod. eft llamentátes f&quaöbantllr,priüs vinum myrtha com- "d u Dai Denomi, Q] CH I Haria loeus,) Hebrzi caput nh3b3appellant, quód| — |miftum datum fuifse , quod tormenta , & cruciatus | N L. Caluarie , otundum fic.Syri , & Chaldzi vnius adie&tione lit-|. Kfübituris dari folebat, vt conditi vini ardore alicna-] T um tera mne3 Golgoltba , Sic enim le?cndum eft ,íed| |tisfenfibusdolorem aut nullum , aut minorem ca- | QUE rop fc.mptorum vitio vnam detra&gm litteram fuiflear-| — p*cr*Ent.Sunt qui hunc potum , & illum quem Lucas ' Üf deind ; bltror,'errore.m deinde temporis longinquitate có-| c.23.36.& Ioan.c.9.29.Chrifto iam crucifixo , & ex- TO u Hrr.natu.CPr äa loc'us ille vocatus fuerit , fatis com- F |tremum pc;n& Ípiritum emittenti datum fuifse tra- | Wt pertum nó eft.Antiqua, & mu!tqrum veterum fcri-| |dunt, vnum, cundémque fuifse dicant , cuius fen EE m ptorum auctoritate nobilis opinio eftjideo Golgol-| [:entie primus Chryfoftom. au&or fuit , fecutu : s thajid eft Ca!ugrlaln,?.uy cranium appellatum,quód| Euthymius. Sed ex diuería apud Euangcliffas| ) IB* m ;bl Adam Pmpg.,hommxs caput repertum effet. Ve-| - narrationis ferie perfpicuum cft fuifse diuerfüm. | Vinumï'lxuä La fjl nb t luml J M. tss cicor Gdl nüte Cal- prianuslz'er. n 'r : furrcäionc, FE aäuts : äifcy- ja;.;ï;-cquïï in cgu.c[;m tolleretur , myrrhatum illi fuxlïedim, ieria, EE as fe eniee Chrifli i us fehtellïilï. qum 1trdum fuifse , quo crücis Jdolgrqnxl minüàs 1 : Wmuvno Qdj Hcgræomm magiftros auctores '-profc':re'ns : uoä ?y;nn*ï - (äcas- Ms ecioataes "r fgoïum s ! MU etiam facit Ambrofius libr. commcntariorïucïll in j E AR (ï.tlamcxtre1nuxn exhal&ti p U UE j Pt 1 | | iomnces iam cruciatus perpefsus efset , 1illum alium B UE at iil od - dnd i Emi Q ad Marceïl'. lm opinio; 30 hünc], N g;.ndem ludi **:H mv : v.«..mxxlmon, TLT "Euitiy [l Noprum, (; Hletotym, v - 1Dam | ,i.T.äT; Q ^ L . ',R.NH'- w*,;. ^ 1 Q LTNUS &'ä?'l- "It 4n all " m mDLJQ;Hm ; - Ctech, com. 1 þ. n /4. LOT Idetm "um YUX q *' v m -L iE ul Miarhem D7 .A...,E,Ivm;, '»V d ! Y ' | W r m " amm ^m ^l v J VC LA H5 IVl hl Ergi r l| , Quod 1 f JV('.IM] ^ f POCCIT OCO d- T ;'ef: ni, Cfb r ! ii a n al ag failepc t huj äppcïhäïe, equid 24 ». u mas1mtontu At í " fueris Joni .mänoïfm ca' m p U MM C : á QR UET j Ed o o u r . 7 u * Lib.4.bift. | Esnang. .Li. $.Car- minum. L Cur Chri- ftis ericifi- gi vyeluit. 707 IN MATTH. l CAPOXUXXVILS V potum pörte&um fuilfe tradunt.Deinde Matfhïüsgp] & Marcus vinum fuiffe dicunt, Lucas & Ioannes acetums nam quod in codicibus Gracis hoc etiam loco i£oc, id eft, acetum legitur ; quamuis & Orige- nes, & Chryfoft. & Euthymius& Hieronymus, & quodamplius eft, Syrus interpresita legiffe videan- tur, tamé vitiofam effe le&ioné ex Marco manifeftü uá nifi vinam legit. Certiffimü autem argumétum cít,quodidem Martth. paullo poft vcr.4.8. .de illo ino potu,quem Lucas,& Ioannes morienti iam Chrifto datum fuiffe dicunt, loquens, Er centimuo, inquitcer- Vens unus ex es Accï)tam j]?ongmm implmit' Acete 7* impo- fiit arnndini, e»* dabat ei bibere, Potum illum fine vlla ftingués;hic vinüillic acetü; hicantequàm crucifi- geretur, illic crucifixo ; hic vafe, vt crcde.nd.m.n cfcgï illic fpongia, & arundinc; hic non petenti , ,1lhc pe- tenti Chrifto, dicentique,vt aitIoannes, 5itze, datum effe, Nofter certé interpres,nó acetum hgc loco;fed vinum legit.ficut & Hilarius,& Ambrofius in com. in Lucam, & Auguft. lib. 3. de cons. Euang. c. 1. & nor, etiam Hieronymus. Nam in comment. non aceti,fed vini mentionem facit.Sedaliquis improbe qui cum Hieronymi commentarijs eft, expuncto vinoacetum intrufit. Certé Hilarius, & Ambrofius hunc, & illum, de quo idem Matth. poftea veríu 48. & Lucas,atque Ioan nes-fcribunt,diuerfos po- ftca fuiffe purant, neque de ea re quemquam;qui at- |renté Euangcliftas legerit , dubitare polle arbi- ttOr, | Eteum guflaffet noluit bibere))Matcus Ícribit non ac- |cepiffe, quod;cüm diffonare vidcatur,minimédito- - |nat.Matthzus enim accepitfe indicat;id eft guftaffe, Marcus nó accepifle,id eft nó bibitle, quéadmodum. D. Auguftinusco , quem paullo ante notauimus, loco interpretatur. Cur gu (tatum vinum bibere no- |Iuerit, coniecturz locus eft.. Puto , ne contemnere datum de more vinum videretur , guftare voluiffe; Ivtautem oftenderet fead ferendos crucis dolores leo medicamento non indigere;noluitfe bibere.Nam & nos, cum minimé fitimus , ad bibendum ab ami- cis inuitati, vti bexïenolengiæ officium agnofca- mus , oblatum guíftamus vinum ; vt autem tempe- duplici potu, quem Chrifto datum docuimus; im- pleta Dauidis prophetia eft Pfíal. 68. 22. Dederunt in e[cam meam fel, «" t fiti mea potuerunt me aceto,Nam primum vinum illi cum felle, aut myrrha miftum; qua propteramaritudinem, vt diximus, fel appella- tur, deindeacetum datum eft: at Propheta fel non |potum, fed in eícam datum dicit. Sané quidem , fed quia de felle tátàm loquebatur ; quod fi alio liquore |dilutum non fit, magis cibi; quàm potus fimilitudi- nem habet, eícam potius, quàm potum appellauit. |Eofortaffe confilio Matth. quamuis fortaffe fciret vinum illud non vero felle , fed metaphorico , id eft amara myrrha dilutum fuiife , felle tamen miftum [fuiffe dixit, vt Dauidis prophetiam impletam fuiife .|vno obiter verbo doceret. Quati À nonnullis fo- let; cur hoc mortisgenere Chriftus mori volucrit. Eiusrei, qui multas rationes videre volet , Grego- rium Nyffenum in oratione de n efurrectione Chri- fti; & D. Thomamin comment. huius locilegat. À eft; apud quéeandem hiftoria enarrátem nemo vn-| ambiguitate ab eo,de quo hocloco agi5 omnino di-| [uuencus,& Seduliuslegunt; &,vt ego quidem opi-|. doc&us ex vitiato codice in Matthai contextum,| rantiz fatisfaciamus , guftatum non bibimus.. Hoc|. F Mihivna D. Pauli ratio fatis eft. Voluit Chriitus ienominiofiffimum genus mortis pro nobis fu- bire, vtea etiam ratione & fe ipfum demittetet ; & fuam erganos caritatem declararet, & h-uml'lica*tis nobis exemplum relinqueret ; Humiliauit , inquit, femetip[nm factus obediens v[gue ad mertem , mortem au- tem crucis , ad Philip. 2. 8. Et Petrus 1. 'cPiPcolaï cap. 2. 21 m boc enim vocatieflis , quia «* Chriflus pa[- f eff pro nobis , wobis relinquens exemplum, vt [equamimi vefligia eim. g u lo Q a | .3$. Pofíquam autem crucifrixerunt eumdii[erunt ve- flimentaeiu.) . Lucas 23. 34. fcribit Chriftum,dum crucifigeretur,pro crucifigentibus his verbis oraffe, | Pater dumitte il , non enim [ciunt , quid faeimmt , quibus| verbis haud obícuré indicat fe etiam pro illis ipfis; à quibus crucifigebatur , mortem obires vnde & vetus Pradeftinatianorum , de quo alio diximus lo- Chriftum pro Íolis przdeftinatis mortuum fuiffe docent. : : ub n ortem mittentes.) Marcus. cap. 1$. 24« Duferunr Lucas 23. 34. dimidentes vero vestimenta eiss mi[erunt [ertes; 1taque tres Euangelifte Matth. Marcus, & Lucas;maximé veró Marcus ita fcribunt, quafi om- fecerunt quattuor partes , vmicuique militi partem , e27 tu- omnes Chrifti veftes , fed folam tunicam forti- tione diftributam fuifle; quemadmodum Euthy- mius obferuauit. Sunt qui ex Luca quinque tu- nicas Chriftum habuiffe colligant , fed ex Ioanne manifefté colligitur vnam tantüm habuiffe. Dicit enim milites veftimenta Chrifti , & tunicam diftri- nens, quod Euthymius acuté vidit. Quz autem tum noncít; conie&ura tamen aliquid , quod fi- mile vero fit; confequi poffumus; tunicam fuiffe eam, quae poft interulam ( fi ca tamen .Chriftus veftes, & fuperiorem togam , cuiusloco purpura Chriftum milites induerant ver. 28. & caligas, ceteráque indumenta , quibus tenues etiam homi- nes vti folebant, intelligenda effe arbitror. Vulga- riscft opinio probabilitate non carens , tunicam illam inconfutilem à matre Chrifto adhuc pa- cro factam fuifle , quam opinionem Euthymius tanquam vetuftiorem & recitat, & approbat. Du- birare le&or poterit, an latronum etiam veftes à militibus diuifz fuerint; nihil enim de ea re Euan- geliftz fcriptum reliquerunt, Non dubito, quin confuetudo eadem apud Iudgos,& Romanos fucrit, quam nücapud omnces gentes effe videmus;vt corü, qui capite puniuntur , veftes carnifex tollat. Quare nere fungebantur , diftributas fuiffe credendum cft; Íed nimirum Euangeliftz , quia neclatronum , fed Chrifti hiftoriam narrabant,& in veftium latronum HH 2 difri- - veflumenta eins mittentes fortem fuper eis , quis quid tolleret.. ncs Chrifti veftes fortibus diftributz fucrint; neque aliter profe&o intelligere poffemus, nifi rem diftin- &ius explicaffet Ioannes cap. 19. 23. 24. Milites ergo, cum erncifixifent eutm , acceperunt veflimenta eius , C7* Jetcam y erat autem tunica. sncon[utilis defiper contexta per|. tofum,. Dixerunt evgo ad nuicem non [cindamus eam. , fed fortiamur deilla ,cuims [fit. Vnde perípicuum eft non buiffe ; quafi czteris veftimentis tunicam oppo-| De Chrifl f'uejiiömi.- fucrit tunica, quzüe catera veftimenta, comper- vtebatur ) corpori proximé adharebat ,totámque|. tegebat hominem ; nullum-'enim veftis genus eft, | quod vero fimilius fit futura caruiffe.| Caeteras veró & latronum veftes à militibus qui carnificum mu-| Chrifiusl co, & nouus Caluiniftarum error confutatur , qui.?mPWP* flinatis "mortuus icätm Cal- UWMm, 5 pradee De titulo iCrucis. Iretin zabella, & quia veteres hiftorici tradunt titulü Molet queri,& queri tamen pofse video, an etiam la- tronibus pofiti tituli fuerint.Probabile mihividetur! i wintitulo ponit verba, Rex /udeorum.. Lucas veró IOAN. MALDONATI COMMEN . 710 Idiitributionc nullum tciebanrctuiiie inyiï:erium,fola enim coníuetudine fuiffe diuifas ; diuifioné autem veftium Chrifti,non confuctudine folim;fed etiam mylfterio factam fuifse , vt Dauidis impleretur pro- phetia Pfa.21.19. Dinifirunt veflumentamea fibi,ez" foper veflem meam miferunt fortem, de veftium latronum di- uifione mentionem non feceruntsde diftributione, fortitionéque veftium Chrifti fecerunt.Hac de cau- ia adiecit ftatim Mattheus,vt impleretur, quod di- &um eft per prophetam dicentem , diwiferont. vefli- mentá meajïbi, eg faper veflem mea mf/ämn't þrtï". Quan- quam hec verba inantiquis Grecorü codicibus non inuenio,nec ea Origenes, & Euthym. legunt. Atle- |citvtique nofter interpres,legitSyriacus,& credibi- le eft à Matthzo ícripta fuilse , qui inter omnes Euangeliftas ftudiofifsimé veteres prophetias à Chrifto impletas fuifse vbique oftendere co- natur. | 37. Et impofuermnt fuper caput eius caufam ipfius feri- ptam.)ld eft affixerunt in ea crucis parte ; quz fuper Chrifti caput eminebat. Vtrum tabella aliqua ligno crucis affixa , an in ipfo crucis ligno titulus ille fcri- ptus fuerit certum non eft;fed & vulgó creditur , & eft multo probabilius fuifse tabellam , & quia vixin ipfo crucis ligno tam multa verba tribuslinguis , tá magnis characteribus , vt à pretereuntibus legi pof- fentícribi potuerunt;& quia nemo eft, qui homini cruci affixo eiufmodi titulum pofiturus non fcribe- illum à cruce feparatum ab Helena Cóftantini ma- tre fuifse repertum,Ruflin.lib.r.Hift.Ecclef.c.7.Nó faum quemque titulum etiam habuifse;moré enim fuifse vfitatum,vt his,qui in crucem agebantur,cau- itum damnauerat,illo iplo titulo ; quo meritó dam- naffe declarare voluit , immeritó damnalfe declara- ret , & Chriftum verum Iundzorum Regem , ideft, |Meffiam effe tetaretur.Nam cüm Iudzt , qui titulà legerant,Pilatum rogauiflent , ne fcriberet Hc e[f Ie- fvs NaXarenus Rex ludaoris , led, Hic eff Lefus NaXarenus, qui fe Regem Iudzorum fecit , refpondit , Quod [eripfsferipfi i elt,quodà me fcriptum eft,mutare no POiF.lm,quaH diuina teneretur manu,qua priüs , vt ca verba Icriberer,impulfus fuerat. Nó dubito, quin Pilatus his verbis,E;c eff Iefas Naarenus Rex Indeoris, B |nihilaliud fignificare voluerit, quàm , quod fcribi Iudzi poftulabant, Hic e(f le(us NaTarenos, quiíeIu- ideorum Regem fecit.Sed diuina effecit prouidétia, vt id illis diceret verbis , quibus Chriftus verus Rex. Iudeorum elle fignificaretur. Extorfit Deusab inui- to iudice veritatem. | | | - 38.Twunc crutifixa Junt, cum eo duo latrones, vnus à dex-. tris , 9* vnns afiniflris.) Cur cü latronibus crucifixus fuerit, Marcus c.15.28. vnam reddit caufam , vc Ia A impleretur prophetia c.53. 12. €9" cum miquis reputatus | r eft. Sed heccaula Deum mouit, Pilatum veró nonj mouit;qui de implendis prophetijs homo propha-| C nus non cogitabat. Itaquealia, qua Pilatum impu-— lerit , cauía quzrendaeft. Puto eum iniquitatis fuz Ivelamentum quazrere voluitfe:fi enim folü Chriftá egilfetin crucé, improbis Iudgorü precibus nó iure id feciffe credi potuilfet ; cü auté vnà cü alijs crucifi- mo poffet meritó damnatos elfe dubitare , fore exi- ftimauit,vt quemadmodum pona ,ita etiam culipæ, fimilitudine Chriftus vnà cum latronibus damnatus elle videretur. Non diffimile veró eftIudeos etiam D folicitaffe,vt cum latronibus crucifigeretur,vt igno- minioflor eius eífet rnors. Curautem medius inter| ía mortis fuper crucem poneretur , eóque inftituto Chrifto etiam. fuperpofitum fuifse titulum. Nam quod Ambrof? in oratione de obitu, & vita Theo- dofij, & alij nonulli fcriptores antiqui tradunt crucé Chriíti,cum ab Helena inuenta eft,ex titulo ab alijs difcretam fuifse , minimée repugnat:potuit enim ti- tulo difcezni, non quód illa haberet, aliz non ha- berent, fed quod in titulo crucis Chrifti fcriprum efset, Hiwefd Iejus Na'Qarenm Rex. Judeni.. Ex qui- bus verbis perípicuum :erat; eam . Chrifli fuilse crucem. Y Hiic ef lefns Rex Indaorum.) Marcus c.15.26.hzc tan- Cap.23.38.H'ic eff Rex Indaorum.loan. c.19.19. Ie[us Na- arenus Rex Tudeorum.Ytaque cumà omnes Euangeli- ftg cituli fententiam exprefserint ; nemo tamen eo- bus autem hac fuifse verba colligere nobis licet, Hic eft Ie(u« N aXarenus Rex Indaorum.Yufsu Pilati eum titu- lum Chrifto impofitum fuifse Ioannes docer , fiue recepto pofuerit more,quàd iudicis,qui reum dam- nauerat , efset damnationis caufam pofito fuper ca- put damnati titulo exponere, fiue priuato in folo bantur, nó foleret utulus poni, vt quia Chrifti caufa iuftiffima erat , immeritóque damnatus fuerat, pu- blico illo elogio purgaret fefe , vt meritó Chriftum rum videtur omnia tituli verba pofuifse. Ex omni-] Chrifto cófilio id fecerit;cüm alijs,qui cruci affige-] duos latrones Chriftus pofitus fuerit , & humano| Iudéorum , & diuino coníilio factum elle arbitror. . Iudeorum quidem, vt oftenderent Chriftum faci- noroforum hominum caput , & quafi ducem efíe; proptereain medio crucifigendum curant,vt eo có- xit& quidem cum huiufmodi hominibus,quos ne-| tumeliofi honoris genere Chrifti ignominiam ma-| Cur Chri- lus rnter ditos latros! : j um 32-25 c'fo 3]-3' X Ms * igis augeant.Solent enim latronum duces cum focijs comprehenfi & in medio eorum , & fublimiore lo- co fufpendi. Diuinoautem , vt vitain medio pecca- É torum poneretur, vt qui cam vellet;acciperet. My-| fterium euentus declarauit 4 ex duobus latronibus, intet quos crucifixus Chriftus erat;alter credidit,al- ter blafphemauit.. Omnes adíe peccatores vocat, qui in medio omnium ctrucifixus ef*c,E;,ega,.ixïqtlit, f exaltatus fuero à terra,omnta trabam ad meip[nm. loann. 12.32. T raxit ad fe omnia non effe&u , fed voluntate: nam vtrumque latronem,quafi vnum dextera, alte- rum finiftra manu prehendens trahere ad íe voluit, (cd vnum traxit,alterum nó traxit, quia duci fe vnus pavifus eft;alter non eft.Inuenit & Tertuiliax;us aþ'ud F in hocloco myfterium,(emper,inquit , Chriflus inter dmos latrones crucifigitur Chriftum Écclefiam,& Chri-| fti do&rinam appellans , quemadmodum Chrif'cug ipfe'*aliquando vocat J4ule , $aule , qmd me perfequerut ÁÀ&.9.4. cum non Chriftum Saulus,quem extinctu credebat, fed eius Ecclefiam , doctrinámque pere- queretur.Sic plerumque accidere videmus , quem- damnafse videretur , quoód regnum contra Cafaris fidem affectafset. Quocumque fuo confilio Pilatus| id fecerit,diuino impulsü'confilio fecifse exIoanne admodum Tertullianus ait,vt inter duos contrarios hereticos Ecclefia crucifigatur.Docebant Ebionite Chriftá folà fuifse Dei;hominis veró folá fpecié ha: E (cqufä do élrinainter duos erro- buifse,Ecclefiain medio eft,& vtrüq coiügit, Chri- 10.21.22.manifeftum eft,vt iudex eti ipfe, qui Chri- ítum, re$ tuediá; igcr.igïiïä , ;;,f'wfm B jjmyta] scfum TP Mu j £-——— —— ln iiqundo ommie ss .('.mw //an mouerin al Ht Wrilri, €ffiniicicnn DL ":(7 u Mfa xxxxx (arj, ! n æii., [ ERE ; D. anaerie no mraj j .....,;.'Juaiim/ B " r [ k » - 4aleræxx£þ$ ï) FALI VAV w7] À u " 779 al 3re5 Oal 7 [oun9. "x LaerATD! E -':Oïxuntaïhz " 1 n fevolit dU ^ Jarile 0s m — jgisdl jf m m W&Cmd T hr ncnx / f, ;"/'/" (?CT!??WW'/J : ^ 1'(,"'1., 0m lVA U PLf l H il n wl E ] | | E UT | | at v/ : Atl, ,(f n 10[' l " gccwd | ^ uæ L | k &;HWW; E ; ^i í L;' G,) f,?-,;/,; W!M.*i l j j (1)v j l äüm " yïl'ï UM 1 L A1C, UP 2423 j sf v " at LV^ ;i «uUlL! Ls 4 L Motio cá- pitis in [cri ptera. Ko. 12 I$. 71 TWOIN MATTH. CAP. XXVIL^ — [duastantum naturas , fed períonas etiam effe: duas; |docebát Eutychiani & vnáelle pferfonä, & naturam| lin vn&;medio Ecclefia eft;quz vná perfoná,duas na- |[tuzas effe docet. Dócebant Manichazi , hodiéq; Lu- [therani,& Caluiniani docent nullam in homine effe Jarbitrij libertatem, omniaaut natura; aut diuiha cf- dMici gratiajdocebant Pelagiani tam forte, tam robu- |ftum in nobis effe liberum arbitrium , vt gratia Dei |non egeamus; Ecclefia in medio eft,docétque & li- berumin nobis arbitrium eíle, & diuinatamen in-| jterterit per eam,ob[lupefcet , «* monebit caput faum.. Yrzi-.| [Dauid Pfal.21.8.hanc ipfam Iudzorü adueríus Chri-| ftum motionem capitis longé premonftrans, Omnes, | opprobrium lss ,uiderunt me , «* mouerunt capita jua , id .Mfe Chriftus profeffus fuerat, vt apparet ex Marco. c. iftí;& verüDeü & verd hominé efse docés.Docebát ISabelliani Patrem,Filium,& Spiritum fanctum non vnam folàm naruram , fed vnam etiam effe perfoná; docebant Ariani Patrem, Filium,Spiritum fan&tum non tres tantum perfonas , fed tres etiam effe natu- ras; in medio Ecclefia eft;jvnam naturam,tres perío- nás effe docens.Docebant Neftoriani in Chrifto nó digerepidtise 009l csw b d o ! 39. Pratereuntes autem blalpbemabant.)Pxetereuntes |[dixit pro omnibus;qui preteribant , vt doceret non|. ab vno,velà paucis,fed ab omnibus vulgó ia&atain| . crucifixum Chriftum fuiffe conuicia. : Meuentes capita fa4..). Inter Iudeos mouere caput Á B C aliquando commiferationis , autadmirationis cum commiferatione coniunctz, aliquando veró irrifio- 'nis fignum erat. Commiferationis apud Iob cap. 16. 4.Confolarer eg"ego vos fermombus,ez" monerem caput meu [iper vos,& cap.42-11.venerunt aute ad eum ommes fratres prius,C9" comederunt cum eo panem in domo eiws 7^ moue- runt faper eum caput, c7* -confalati fingt eum ,id eft fleue- runt cum flente, vt admonet D.Paulus,& Ecclefia- ftici 1248.19.Im eculso fuie lachrymatnr inimicus, e2* quafi plaudet manu , id eft , dolore fe,& miferatione com-| moueri fimulabit, & Ieremiz 1846./t freret terraeoris m defolationem,e7" in fibilum fempiternum.Omis ,qui pra- fionis veró 4.Reg.19.21.lfaiz 37.22.ffreutt te;. e7* fub- id eft,irri(it te,& vt Galli dicunt j'l F4 faitl la nique,& videntes me deriférunt meyocuto [unt labis , «2*moueruot capat, "T otus enim ille Pfalmus de.Chrifto patiente exordium víurpans,& Píal.108.25.. Et ego fatlus fum eít iniicientes in me oculos deriferunt.Et Ecclefiaft. 7.8.!n nowi[Gimo deridebit te , e7 poflea videns derelinquet te G7* caput faum mouebit ad te, id eft cótra te , & T hré. 2.15. Plawferunt fuper te manibus omnes tran[euntesper via, fibulauerunt , €7" mouerunt caput fnwm fuper filiam leru- falem. | .. -' | 42.51 Rex lfrael eff deféendat nume de cruce,) Non erat regis de cruce deícendere , qui nihilo robuftior, ni- hiä) faciédis miraculis infignior ceteris hominibus batur,hzc verbaintelligenda funt. Eum enim regé intelligebant,qui Meffias cífet;& filius Dei,qualem 15.32.Chriflus Rex Ifrael de[cendat nunc decruce, & ex Lu- C. 23. 35 Altos faluos fecit,fe falui faciat;fi biceft. Chriflws Deieletius, — . : : 43.Confidit in Deo,liberet ewn,f8 vult.) Oftendunt fa- |frnt, eo" vmiwer[o forores fau , €y* cunca , quinouerant eem| adiuuans fuffodtet plantas twas , caput [aum. mouebit ,. c77| D [annauit tevirgo filia Sio, poft te caput mouit filia Teru[ale, — intelligédus eft,vt Chriftus ipfe indicat ver. 46. eiu s| . fit neceffe eft,fed accommodate ad rem,de qua age-| E "Tj cerdotes cecitatem füuam,quód contra fe ipfos fcri-l |que, & Deicolentem Dauidem irribebant, quod in | Deo,liberet eurn, quoniam vult eumjid eft, quoni& ama- |Deus,quem amauit. Itaque eodem modo inte lrlz)erunt im vuum aduer(ns Dominum,c7* aduerfns Chriftum| leius , cum vnus tantüm rex Herodes, vc Petrus AG.|- 4.26.17 interpretatur,aduerfus Chriftum conuene-| rit. Et ad Hebr.r1.33.3 4.Per fidem vicerun: regna, operati| fwnt imflitiam,adepti [unt repromi[stones ,obturauernnt ora| leonutm , exflinxerunt impetum ignis , cum folus Daniel| - oraleonum obturauerit , & ver. 57. lapidarsin-| - totum de.Chrifto fcriptum-efïä diximus, impiorum hominum funt, qui nó diuinam folüm prouidenti&, (ed Deum etiam ipfum de medio tollebant,iuftám- adueríis rebus Deo confideret;Covfidit,inquiunt , 5 uit eum , fcilicec Deum , quafi dicantliberet ipfum lige- dum eft quod concisé hocloco dicitur, l/berst ewm, vult,id eft;fieum amat.Hebraifmus enim eft yan vel- le id eftamare.in Grecis codicibus magis expreffa fententia c&,þuaa'c&w VU quT,€ OtAd us liberet nüc Chriftum volunt, vtíua ipforum irrufione verum] Chriftum eum effe probent, dá Dauidis de illo pre-] dictam prophetiam implent ; nam etfi de feiplic))'ca: 44-ld ipfum «ntem.) ld cft cadé verba;aut alijs ver- |bis eadem conuicia,fr t& es Chriflus,faiuum fac temetip- [(nm,eo* ms,vt Lucas 25.39;explicauit. cauerunt initio quidem vtrumque latronem huiut- modi conuicia Chrifto dixiffe , plo&ca veró alterum|. & miraculis,que patiente Chrifto fiebant,& fingu-] iari eius patientia, & manfuetudine animaduerfis in Chriftum credidiffe,Sz atronem alterum conuicia-] ri pergentem reprehenditfe.Origenes, Athan.ferm.| contra omnes hzrefes , Hilarius, Chryfo. Theoph.| & Euth.hocloco;& Iuuencus in Poématio,quod &|rjz. , 1ug. Anibrofius , & Hier. & Beda probabile effe putant.[£wang. Probabilior tameén aliorum fententia eftvnum tan-| | tüm fuiffe laronem,qui conuicijs in Chriftum vfus| fuerit,vt Cyprian.fer.de paif.Domini; Cyril. Iérofol| - Catech.communi 1. Augu.li. 3. de conf.Euang.caó.] Ambro,in com.n Lucam,Hier.in com. in hunc lo- cile.Hier.Aug.& Amb.interpretátur effe fylep£:«, qua de vno pluralinumero ïoqui Íolemus : quod Ambr. & Aug.multis fcripturarum probant exem- lis.Pfalm.2.2. d fliterunt Veges tertr4, 7* pritcipes couc- quit ; funt , f&l funt , teutati funt , in ercifene gla- etiam latrones cóuicia in Chriftum iactaffe , vt que, quantáfque contumelias paffus fuiffet;meliüs intel- ligeremus , cum non folüm principes facerdotum, & cateri , qui eum in eum víque locum adduxe-] ; : | z eum,fi vult eum,id eft fiamat eum eodem Hebraic : mo feruato,nam 6£er ayróv, Grzci non dicunt. Effi-| ciunt etiam imprudentes facerdotes, dum irridere verba Dauid fcripferat, quafi fibiab aduerfarijs fuis| dicerétur,minime tamen dubium eft, quin fua per4 - Íona,quod Chrifto eueägäu'mm effet , fignificanerit.| | Etlatrones,qui crucifisi erant um eo, ) Eodem nutne-| ro,& ijídem verbis Marcus fcribit. Lucas veró vnü tantum latronem hec conuitiain Chriftum iactatfe| dicit. Multiitaqueantiqui, magnique auctores pu-| ci , Leofer.2.de paffione, Greg.l.27.in Iob/c.t6. exi-| ftimát,.Quomodo autem Matthzus, & Marcus plu- |ralinumero latrones blafphematfe dicát,haud- diffi- 712 pturamvproferant;nä hzc verba, quibus, vt C hri[to;, |conuitiarentur,vfi fant;apud Dauidem Pfa.21.9.qué| - "'.—.v(.. dij mortus funtycircumierunt in melotis ,in pellibua caprinis,|. egentesatgnfhiati,afflitlicüm folus Ifaias fe&us fuerit]|. Obferuauit Euth.eo confilio Euangeliftas narrauitfe| Syllepfi? in [cripmrd [notanda, HH 3 rant — Dv T RU * UUuSM — IOAN MGREHONOURTIIIQOMMENT. — — u ïäsnam;;. fed latrones etiam ; qui eiaídem: pone focij lerant, quique ; vt ergafeyita erga illum commifera. Itione commoucri debuerant , conuitijs eum affece- lrint. Iudzos cos fuiffelatrones vero fimile eft , & ex lalterius confeffione; qui tanquam Chziftan à Iu- dzisexpectatum ctiam in cruce pendétem. excepit, & ex alterius conuicio, quoód Iudeorum more , ea- démque incredulitate ingerit. Scribit Lucas 25.. 46. refpondiffe alterum latronem, & eum qui blafphe- mabat reprehédiffe,Neqs tw,inquittimes Deis dds coCy zO riy Ü«óv: qux. pauca verba varié inter fe iun&a va- fic iungantur , nec times Deum, vtillud, »ec , refe- - |raturad,times,id eft ,uon folàm non armas,& reue- reris Deum, fed ne times quidem , quemadmodum recentiores quidam interpretes exponunt, quorum fententiz minimé fuübícribo, quia non dubito;quin Ibonusille, 8 fidelislatro peruerfum illum latro- nem cüm Iudzis voluerit comparare; qui compa- ratio in illa dictione»ec obícuré delitefcit, quafi di- $ : * j i .|in cadem es poena,Deum times.Secundam fi fic,nec [Deum tu times, vtfit fenfus non folum homines, fed nec Deum quidem times , vtalij nonnulli expli- .|nec ingeniofa,nequeadrem accommodata eft.Nul- lam enim hoc loco emphafim: habebat; vcfidelis latro diceret , nó folàm homines; fedne Deum qui- tmodum coniungenda fint verba,seque ra times Deum; Jetiamfi Grecé tranfpofita fint 4 oo68 sv mór 6vov , À cgo patiaris,tamen nornmagis , quàm czteti Deum Itimes;Hanc interpretationem ideo rcijcio, quia abs i£e eft. Credo ergo inter latronis; & Chrifti pasnam |fieri cóparationem, vt fenfus fit;gum in cadem; qua |Chriftus, pcena verferis , & quod plusefttuquidem meritó,ille veró immerito , ramen neque poen« fo- - |eietas;nec eius te mouct innocentia, vt cius mife- |reare:Hic enim (enfus re&é in hunc locum cadit 41. 'f.-ïfEW)aä"qüidem iuj?ä; btc-vero.mibil mal:gefþt Prtecede n-— : |tis fentétiz correctio eft. Dixcratalterum latronem jin eadem,in qua Chrifti; poena effe; videri poterat in (cadé ctiá culpa Chriftü effe fignificare;corrigit expo- t AR It p t lrias poffunt interpretationés admittere. Primam , fij- | lrc;äreh'endcrc*,quifc'fe'vnäcumilloire:prchendebat, hil mali geffit , dv d(Grov. Non placetmihi noua| [cat; non folüm ifti, qui peena carent.fed nec tu, qui C cant, quorum fententiam idcirco non probo, quia. dem times.Itaque dubiüm mihi non eft,quin ad háci quod re&é nofter interpres intelligens tranfpofitis I verbistraiectionem illàm paillo: obícuriorem dif-| - folüiäts ï."S'en(ïls ergo eft, non folum ifti ; qïn ciüm ni- at noón eftíenfus, cumf-vvmeris- ad-r«cgnandum-.; '*f'ed cum obliti; córumelias in eum iaciunt,fed ne tu quidem,| *.|qui cum eadem afficiaris pone; non contiitiari , fedj cateri, timoris oblitus afilicto afllidiionem addis.| Hoc eft neque ta times D'emn,qza' i eadem damnatioüe ei, ïäütqu—iöid in eadem damuationeés , vt uoftet vertitinter- pres ori 4 qu dvrd spluatiei,qui verba obfcüraetiam quedá placuirinterpretatios er« y « durd xpluurmi ei; ]verbanon ipfíam damnationem,fcd candem damna- uüonem. Caterum quia eadém dánatio non nifi per| comparationem dicitur; alia ex hoc verbo difficul-| ltasex:ki(tit,- cum qua danatione, id cft cuta q'ua pena| (posnam enim damnationem;aut vt Grecé eft,«píua] iudicium appellari manifeftum eft ) latronis dam -| natio comparetur. Quidam cum Iudzorum damna- |mes Deum magis quàm ifti Iudei;cum eadem; qua illi| " |pena;propter contumelias in Chriftum ia&atas di- gnus fis. Quz explicatio,noftra, quà paullo arite cx- pofuimus, opini-o-/ne:yidetur confirmari; diximus| enim latroné verbis illis, vegueto , cum Iudzis colla- hillP cenx patiantur , nulla poinarum iftiüs hominis| P. ; p um TA Y Ó E PUMH n r miferatione commouentur , quin potidsmetusDei| Ifio.Paucis enim verbis,& rege, & Deü Chriftü cófi- -[miferari debuifti , Deum times , fed eiüs potius ; ficut|.- |donare peccatapoffit.Memeto,inquit,ma. Et hic eum funt. Quibufídam nouis-interpretibus valde noua| id eft, quia in ipfa damnatione cs, quafidicat, cüm| f animam iam agas, & in '-fupï*efmbs fü pp-l-i-c?i,ö?üfefrferis;ï "5 "]Deum non times; Quam interprerationem verba| . [Greca pati non póffünt :ion enim dixiffet Euange-| lifta i 4v u durd) upipuuta X3 lod 9và £v dul d upipiatri ei; licenim Greci loquuntur; Significant érgo Graeca| [tionecóparati putant, tanquam (enfus;fic,neque fufi-| nendo fententiam , e7* nes quadem iufde : bit awtem subil| enim videri poteratalterum nimisacerbé;afpcréque verfio quorundam , qui 4 (o7rov infolens transferunr.! Nami etfiid Grecü verbüaliquádo fignificat; tamen hocloco aliud fignificet neceffe eft: quia infoles di- non fit ,& manifeftum ceft hoc loco nó prote inufi- tata,fed pro mala verbü aov pofitü effe; cüm latro dicere voluerit Chriftaomni vacare cülpa. Meliüs quibus verbis indicarelatro ille voluit non folàm MR n "T dB at COT DUR QTE ksuitl 2 d : : mali eefit.. Ptudentet fe cum altero latrone connu-] |merat, vt modeftior ,.& melior fit reprehenfio nec|. - citur quicquid nouum; & inufitatiü eft; qüuis malá per« pctiph—raüm eius dic&tionis vis explicari potuit;| |dd'ev a Grroy , nihil quod virum bonum . non deceat; nullum magnum fcelus; fed nullum etiam vel leuit- fimum peccatum in Chrifto.etfe, Nihil enim xlla reprchenfione diguum:- egiffe hoc. eft^ dGsov. . 43. m reqnum tuum.cy ríj Gamiela, es in regnotuo.1taque jvenerisiam regnans; cum veneris nonadacquiren-]. *äu m regnü, (ed regnoià acquifito,quéadmodium vé-: türüs ad iudiciü elt. Breuis,fed plena fentétie confef- tötu,i';:l:.;;gö,'cü dicit,cm veneru m regnum tuum:Deum, cum dominum vocat, & eum ita regem facit, vt có- refarrecturü indicats niec enim rogaflet , quem ani- inam'exhalàtem videbat,vt fui, cum in regnü fuum veniiffet;memor effet, nifi & refurre&urum, & poft ..... eg* dicebat ad lefwimm ,/! Domine memente mei , cüm veners] -- ^ qqoritnuP igortem (qdto? d5 laolt mofïc",] ! n c ufgawfw hd d um Mi ; j dqui dicatCh liemecun Phyh&US ïCC? [ um [idjc pots | -JAljmoqo ,dicadcxttm ii hais ] L ïld CMQ&* nmenien — duidentit : «un iui m'&gl'lllïf (C (107 L?f | I pc&(gxc ito foliniti llacibo.lo quíidist Atf tierzdarot Qu etitt lm lptcces t q s; hodedon: o totimerpmfs r hn d "i fl At A. dittyretanty lus ler Ts NyCeng Chf)'[()(fomü - Uupulligs T0co die r m ht Mafender ldtrum: tittem. Che s*deöquc &i Wt (etes "l DN ; [tum fuiffe. Alij comparationem cumalteriuslatro-| |loco D. Auguft. lib.é.contra lulianum c.s.purgato-. Pagate- Inis peena fieri exiftimant;quali dicat;,cum eadé, que! — lrium . probauit; videbat enim latro fe paullo poft ;':Z;"fl T | j | rium d ss o i OCC ] Y P ial Vietdb A o m TL tmen utaiplsd; ; Qisi Jprottid I cimlm| ,'JIPJ. ng Variotuir T Y xäau | LAGQN K'X"æ*ï' £ f — t li J Atl erim ] t .kaque dum. ld cum ii sficis ze'..hhi(fümg («t Qu uoesí m & f (uam d um mucicinlat ER readnotaac-/ :m':üjf&fw jibnit p ii um ] gaqu um l, MGTW ein yio &üqügm hO'lf tibia |ES | m |B | 8 | o 1 jmoriturum effe, X orauit tamen Chriftii, vt fai pot! ! mortem memor elfet ; id eft peccata (ïb.i ;.cödona.x:e;: ! fï crgdcbaxtïe.rgio-Iudæorum:in;&ru&us rcl.lg.xonc- Xet':La.n) . |poft mortem peccata remitti , quod alibi; quàm in .|purgatorio ü*eri.non potc(:t. 43 Et d:xzt.z .; Iarþa;f:? J- - [men dico ribi , bodie mecum erin 1 paradifo-T ria hunc lo- cum verba difficilem reddunt $: Hodie , ? paradifo , A Mecum, Áduerbium bedie ,. quidam , cüm fe--nceng ' |tiam intelligerenon paifcnr;'a-ad; ;päræ..teritg retulerüt, .quafi dicat Chriftus, Amen dico tibi hodie;non ho— | .|die mecum erisin paradifo, quemadmo dum dTheo-— : Aphyla&usrecitat. .At infipida &-eneruis fcjï tetia €f:* ! Met; quam enim emphafim habüiflet? Amé dico tibi -- st Alij meo quidem iudicioctiam abfürd;'üs,' iliu&hþä |diead extremüm iüidicium extendunt, tanquá dixe- Irit Chriftus);£men dico tibi bodiemerum eris tn paradifa, |id eft; poft refürre&tioné, & vlimü iudicium.In'qua " Ividentür ex his;qui fan&orum animas ante fupte- . |rat latro memeto biei d eft dimitte mihi peccata méa : 1efP ondet Chriltus ; n&emfmcei*ä«iþ f*d?*ad( ? ;ideft: non 4folàm tibi peccata remittá;, fed optimo te loco col- 4locabo,hoc eftin paradifum inducam , Ídque miecd, - Iquafi dicat; iuxta me; vbi ego cro,vtalio loco dicit;| . .dt fuäifg'o fom , iliceo* miniffer meus fit Yoan.12. 26. Pe.| Jtiueratlatro niofi vt ftatim ; fed vt ,-cum in fuuüi re- |[gnum Ti*cnïizät,'riäGOIdæ'rätuïr ü;fi;.;rcjfp oudet Chriftus, Hredie mecum erisin paradifo ; non tam longé differam |preces tuas, quód poft multa fzcula tibi dari poftu- Mas ; hodiedonabo.Illud ergo; bedieyilli latronis Ver- [bo5 cum veneras in regnom tuum refpondet. Quod mi- |ror interpretes non obferuaffe. Solus Augutt. inli- |bro contra Felicianum cap. u5. videtur animaduer- lAug do co dielatro in:celo cum Chrifto etfe potuerit lideóque & in czlo co die fuitfe; : Magnorülicet au- 75 qmmen PGKFPICUUTH 'e:& ; cx ChflülOl'üthüC PIUSCUI'D Imis fententijs-G veteres ; & recentiores auctores [interpretantur. -Alijin paradifo, ideft in celo, vt hodie,potius:vtique dixiffet, Amen dico tibi nunc. tamen fentétiánónulli mitri mé-mali auctores :füiüþ Imum iudicium bearas forenó crediderunt; quorüm ]cüm in füüm regnum veniret; fui tàemor effets ta- lattoni,quàm petiucrat;coficedete voluifle. Petiue- tile. Hoc'ergo'eft bodie. 1n paradifo autem diuerfiffi- . Cyrillus Ierofolym. Catech. cotimuni 1. Grego- rius Nyffenus fermone de Refurrectione Domini, Chryfoftómus hom. z.de cruce , & latrone, & D. guítinus tractatu in Ioann.ri. Si foges , quomo- cüm Chriftus non nifi poft quadraginta dies in c&- auctorum; partiim ij , qui corüm cople&untur opi- nionem; Chriftüm quatenus Deus eft , vbique etle; &orum fententia fit , probari mihi non poteft, quia fignificare ion folüm latronem ; fed fe etiam ipfutn| eo die in eo paradifo fütarum faiffe, vbi tunc, cum hzc dicebat, non etffet. Eftenim in hac fententia & tacita quedam perfonarum fimilitudo ; & locorum antithefis , quafi dicat; ficut nunc mecum in eadem pona es, ita mecum hodie in codem eris paradifo.| Alijexponunt;s paradifo,id eft;in loco Adz,vbi ter- Sed hi au&ores folam paradifi vocem fequuti. Chri- magnus numerus fuicHocfi dicere Chriftus volaif- dMet;non benelattonis refpódiffet precibus. Nam etfi| tantum illi, quántum petiuerat, con ceffitfet; vt tüc, lum afcenderit;refpondent partim nonnulli horum | g oculis ipfis cernere mihi videor voluifle Chriftam! * teftris fuit paradifus, vt -Theo(P hyla&us; & Euthym.] - [füs illefüit.Quid acturus eó Chriftus fc poít morte|. -|contuliffet? aut quid latroni dedilIet bencficij; quód| B. £ itum poft morté vnà cá latronein Mefopotamiam' "|paradifum appellari,vbicumque Chriftus fit, & vn- | jparadifo cumi eo futura effe dicitur. Multi recentio- - |res interpretes magno fauore hanc fentétiam profc- "[quuntur;eiüfque auctores Auguftinum , & Bedá ci- ;[tant,quàm veré ipfi viderint.Interpretationem cer- -|té cuiufcumque au&oris fit; approbare nó poffum, -& quia Chriftus de eo; vt diximus , loquebatur pa- ; Jradifo;vbi turicipfe non erat.Si autem paradifus ni-]. -hilaliud eft, quàmlocus, vnde videtur Deus, cum|. -|in ctuce Päderät;i*n paradifo erat; Deum enim vide- -|bat,&,vtomnes Theologi confentiunt , numquam - |beatus effé defijt. Valde me iudicium mcà fallit , nifi "Jhabebatur.In eum enim; tanquam in locum volup- ; |tatis; aut' certé -quietis, mortuus Lazarus ab angelis '"ä'cpþïtätüä'eïïcï dicitur Lucz 16 A1.Ergo quia in eum l'ocum eodem die Chriftus defcenfurus erat, vt fefe -Jibi detínebantur Euangelium praedicaret , vt Petrus ifine caufa deducunt; aut vbicunque tandem páradi- eo in loco pofüiffec, vbi nihil elfet nunc perceptu- -]tus voluptatis; patadifo iam deferto;atque vaftato»| Sunt qui putentnullum certum defignari locü , fed idecumque Deus videatur:quia ergo anima latronis 1Chriftàni fequututa erat,Deümque eo die vifura;in Jparadifus hocloco Abrahe finus appelletur, vbi viri [an&i; interimdum celi aditus patefieret; detincbá- u illeenim locus pro paradifo , & requietis loco J'an&is illis patribus oftenderet , & fpiritibus , qui | i. epiftola c.3.19.docet,& vt inde rediens captiuá du- .|tatur:ad eum locum latroni promittitfe eum eadem| — , |die dedu&utum. Minüs mihi hzc fentétia placeret;|. -]fi meatàntüm effer. Nunc veró aut vehementer fal- Jlor,autin cádem fententia multi fuerunt auctores "|Iuftin* qucft.76.ad orthodoxos, Athanaf in epiftola Jad Epi&tetum, Auguftinus.lib. 1». de Geh.adllitte- |ram c. 34. Prudentius in hymno in exequijs defun- Jéorim, - i een EE ceret captiuitaté, vt Ephef. 4.8. D. Paulus interpre- Sed dum refslubile corpus — Renocas Deus,atque reformass - Quanam regioneibebis — « n — vfuimam requie[cereparam? —— 3 -* Gremio fente abdita fantis —— du Recubabit,vt eft Eleaar, Quem floribus vndique feptum Dines procal afbicit ardens. — , dequimur tua diéla redemptor, Quibus atra morte triumpham, Tna per vefhgia mandas | x — Secium crueis ive latronem, Hinc perfpicuut cft, quomodo tertium illud verbum Mecw intelligen- dum fit,id eft,vbi ego etià ero, quó ego iturus fum. Rideo cum in hunclocum cómentarios hereticorü lcgo .Hinc;iinquiunt, colligitur nó effe purgatoriiüi, & nunquá culpá fine peenc remiffione remitti,cum llatroni vtraq; fimul remiffa fucrit;nec poft mortem ad purgatorium rclegatus , fed ad paradifum dedu- &us fit. Scilicettam ftupidi funt, vt ex vno exemplo generalem legem colligant. Latroni non fuitpur- gatorium ; ergo nemini eft; latroni remiffa culpa; & poenaremiffa eft; nemini ergo cum culpa remit- [titur, peena retinetur. Ifto fané modo neque pa-| radifus, neque infernus effet. Nam non dico alteri latroni , qui cá hoc crucifixus crat ; fed infinitis'etiá G 7771 Q.Ai "J r üh&*c Purzatos riun cotra ]. ^£Yeticos defenditur. d claP RD an lhominibus; qui damnati funt ; paradifus non cft;| s "$2 u 77 d ^ T Remi[la culpa (ete remanet fana. De bora, qua Chri- ]Iw ""fi? fxgs ejt. Igat morbos; miferias huius vitz, mortem ipfamjori- [cámendat, quaíi dicat, hanc dcinc?s loco habebis [Marcus fcribit, Mattheo contrarium eft, qui quam- uis non exponat, qua hora Chriftus crucifixus fue-| ignare autem Marco Ioannes videtur, qui horacir- Iciter fexta Chriftum à Pilato damnatum dicit cap. 717 718 latroni,de quo agimus, fed etiam Apoftolis, multi- que alijs beatis infernus non eft; neminiergo eft? Vtinam eorum vera cíletfententia ; infinitis enim, quibus à Deo punimut, malis careremus, Quis ne- ginalis peccati paenam etle? Atqui remiffa origina- lis peccati culpa; poenz iftz retinentur.. Quis igno-| aliquam penam?. 2. .ch. I2. 13. 14. Dix&'tque Nathan ad Dauid : Dominw quoque tranffulit pectátum tuum; non| nomen Domini, propter verbum hoc filims , qui natus eft tibr, morte morietur. Ad hunclocum pertinent,quz fcribit Ioann. Càp. I9. 25. 26. 27. Staïmt 4Uem Ixta Crücem le[m mater eis , C2* foror matris eius Maria Clephe, e- Maria Magdalene, dc quibus ver. $6. dicemus. Cum vi- difet eäa lefus matrem, eg* difeipulum flantem, quem dili- gebat, dicit matri fnu, Mulier, ecee filins tuu , Mulicrem, vt opinor, non matrem appcellat,vt defertam, & vi- duam ftgrificet; cumautem dicit, ecce frlius t»us, pon difcipulus meas erga te implebit vices, téque con- folabitur, tuebitur, & egentem alet. Deinde dicit difai- pulo ,. Ecce mater tna5 contrario feníu propter perío- narum differentiá hec verba intelligenda (ünt.Nunc enim non diícipulum matri , fed matrem difcipulo matris, eá coles, eam folabere, eá defendes, eam ales. Marcus cap.15. 25. hora tertia crucifixum fuiffe dicit. Erat, inquit, bora terti4,C27 crucifixerunt ewmn, vndc col- ligant quidam cum tenebre fa&te funt, per tres iam horas Chriftá in cruce pependiffc ; nec enim, quod rit, cum tamen dicit hora fexta poft veftimentorum diftributionem, poft Iudzorü in Chriftum iam cru- loquium fa&as fuiffe tenebras, non obícuré indi- cat eum:ante horam fextam fuiffe crucifixum repu- ]9. 14. Erat, inquit, parafceue. Pafcbe, hora quaft exta. ter damnationem, & crucem factafucrint. Ductus Jà militibus in prztorium Chriftus , flagellatus, co- ronatus fpinis, indutus purpura , multis modis illu- |fuss deinde ad locum Caluariz lenté, vt homo tan- [topere fatigatus, & crucem portans progredi pote- rat; du&tus eft, que omnia vix vna integra hora fieri poruerunt. Hunc nodum duobus modis foluit Au- cap.i3. Primüm, hora tertia, vtait Marcus Chriftum non militum manibus, fcdIudgorumülingujs fuiffe crücifixum; tertiaenim hora ludcos apud P'ilatum clamauitfe , Crueifige, Crucifige. Non poteft meo iu- dicio hecinterpretatio cum.Euangcliftarum ver- bis coherere; Marcum enim non de illa metarhori- ca linguarum, fed de vera Chrifti crucifixione loqui i ex co manifeítum cft ; quód continenter dicat eum morierii ; veruntamen quoniam. blafbbemare feciflimimicos| commendat illi difcipulum, fed ipfam di(cipulo,| [quafi dicat n6 omnino te defertam derelinquo : ifte| cifixum blafphemias, poft Chrifti, & latronis col-|- |[taque non folüm tertia, vt ait Marcus, fed ne fextajL |quidem hora, qua Matth. tenebras co iam crucifixo ffactas fuiffe dicit, crucifigi potuit , cüm tá multa in- guftinus tra&. in Ioan. 116. & lib.5. dc conf. Euang;| jan colligemus, nemini ergo eft? Non folàm huid À F crucifixum, & cius veftimenta diuifa. Dcinde quia fet, vtiterum diceret Chriftum Iudeorumlinguis |perípicuum eft Chriitam ante horam fextam fuiffe |erucifixum, quiàomnes hi tres Euangeliftz fcribunt .co iam crucifixo: fatas füiffe tenebras. Itaque non | | Jpotuit hora fexta crucifigi, multo etiam minüsà Pi- rat Dauidi adulterij culparemiffa, retentam fuiffe| - ' iam ante dixerat, ver.14;. clama(fe córam Pilato Iu-| dzos, Crucifige enm. Quidilli nunc in mentem venif-] crucifixum? Denique ex Mattheo, $& Marco,& Lucal lato códemnari. Quuarefi alteruter Euangelifta Mar- .[tür poífc €cum czterorüm Euangeliftarum fententia [couenire. Alterá D. Augufini folutio eft, Chriftum [Bora fexta non dici, fed noctis, vtait Ioannes, con-, |demnatum fuiffe; hora vero tertianon nodis , fed |diei, vt ait Marcüs; fuiffe crucifixum; nec enim di- xiffe Ioannem hora fexta diei, aut abíoluté hora fex- [tfed cum adie&tionehora fexta Parafceues, erat, n- -|quit, Parafcene Pafche bora quaft fexta. Pátafceue autem . Jetat non folàm dies, fed etiam nox, aut, vt D. pu- .Jtat Auguftinus, noxpotiàs quàm dies.. Hzc inter- - [tefutari poteft... Docuim us faprà, & ex Luca cap. 22. dPilatum duceretur : ergo etiamfi: fimulátque co- : nationem , poftquàm ad Pilatum ductus eft, inter- ! ! ales.|.| |cefferunt; multis Pilatus tergiuerationibus conatus .. 48 74 [exta autem bora.) Exiftit hoc loco difficilis|-. - ( [eftChrittum abfoluere: examinauit eum diligenter, quzftio de hora, qua Chriftus crucifixus fuit. Nam .Jan ipfe rex Iudeorum effct;. mifitad Herodem , re- : mx(ït Herodes; flagcllis remiffum cecidit. Sunt qui |..[conie&uram faciantapud Marcum Ícriptorum cul-| |pa vitiatum effe numerü, & pro $zl»c fexta, fcriptum Jetfe «eíric tertia; facilem enim, & lubricam pcr no- |ta$, quibus apud Grzcos numeri fcribi folenr, erro-] |ris viam fuille. Scribunt fex hac nota estria veró hac |[5 facilé fuit propter notarum fimilitudinem vnam| |pro:altera ponere. Nimisaudax fem per mihi bec jto, quàm quód; qui ca vtuntur , non poffint huius cu5; ant Ioannes intérpretandus eft, potiüs inter- pretandus eft Ioannes ; cuius fententia minüs vide- : gretatio vel ipfi Auguftino minàs,quàm altera,pro- abilis vifa eft: & vero faciliüsetiam, quàm altera, 66. certum eft pridsdiem illuxiffe, quàm Chriftus ram Pilato ftetit,damnatus füiffet,non potuilfet ho- ; ï:-a no&tis fexta damnari. Adde quód multaante dam- conie&ura vifa cft, & quia n6 alio nititurargumen-| Hoci difficultatem explicare;& non debemus, vt Ícri- pturam interpretemur,corrumpere. : Deinde, quia; vt vera conie&ura effet, locus tamen non explica- retur. Fineamus enim dicere Marcum hora fexta. crucifixum fuiffe Chriftum , quomodo hora fexta | crucifigi potuit, cum Doannes dicat hora fexta fuiffe : condemnatum, & inter condemnationem , & cra- cifixionem neceffe fit vna , vt ininimüm, hora in- tercefferit? Quomodo Matthaeus, & Lucas, ipfe etiá Marcus fcribunt hora fexra, càm multo antc cruci- fixus fuiffet Chriflus, tenebtasfuiffe factas? Adde quód ipfe Marcus poftea ver. 3. fcribat Jlveufunc d& epac exIne, fatla autem bora fexta , cümante dixiifet hora tertia crucifixum, horam fextam illi horz; qua crucifixus fuerat, opponens; hancenim vim babet participium illud ejuocrne fata , quafi priusfadaa non effet , & adueríatiua particula. 44 autem , per quam cam horam illi , qua dixerat Chriftum fuiffe| crucifixum , opponit.. Itàque fi quis Euangcliftz locus corrigendus effet, Ioannis potiüs locus , vt nonnulli etiam putant, corrigendus videtur, vt pro jeftfcripturam non corrigere, fed vitiare , & eadem horafexta apudillum.tertiam legamus. . Sed & hoc manebit queftio , quomodo potuerit Chriftus hora OOU AE REO RE RURT RR : ais as NT s r Emi uee WOPS Cs E dl u £s reaes tcrtia d ] D moraerm pa fbonchori pecedits p Qtym trium. um & ho loratert d iqii p emaputtos o U — elque nonenacai us loann ts r Internem h r ? nncipacium:i £m trümil( Wiromoredoy ^ It bt ho 2 Pincrcis Vi u At qu Vr f t dimidio V, C t A i li romüw pl R6f Vütp i : nimhacmi OïfSVitxmxsi« Va Ctuc m"idiana,a 4f TE À —— «2 Y m M r T -- 4« um — m uttyia MM MMMM 'itttodi E— ^ tlf AC i .?zx&;mïïm A . [ quämi:;:aa,?m. A q&&&m, r m P h 102 potulet h- i mulriane n Qs l i ynibus conapy v d a t 100 at m EP(OMIHC B—R? [ UKU lobxagtue cribinm f i lituinen n 'mpcfnthä [ t | poz'?]m hir n rthte Rb"'ä') qun n d « ho t ab lp t 7171 N n RI jm lr j p t Bs E cUrUSMEOSU Ri I p rP TMRU x o E ENENESECO UOT o P. IN |ftabant horis,quia proprio carebant nomine, à fine ido effe duodecimam,;nuncà principio , nuncà fine |dendum eft Chriftá poft horam decimá, & femis , f |parte & veflimentaà militibus diftributa, & conui- 719 | tertia damnari , cüm dicat Marcus hora tertia fuiffz crucifixum,cim vna, vt minimüm, hora poft dána- tionem crucifix? fuerit necelfe fit. Res erat facilis & ab ipío etiam Lyrano iam explicata;nift multi inter- difficilem reddiditfent. Diximus cap. 20.3. Hebrzos diem in duodecim horas, quas Aftronomi vfuales, & inzquales vocant, diftribuiffe; duodecim rurfus horas in quattuor partes, ficut & horas noctis diui- debant, nifi quód quattuor ille no&is partes pro- prium habebant nomé militare,vt guAazoj cuftodie, aut vigiliz dicerétur,quia milites, qui excubias no-, &uagebant, ternas finguli horas vigilabant. Quat- tüor autem partes diei; quarum fiugulz tribus con- pracedentis partis diei nomen accipiebant. Itaque totum trium horarum fpatium , quod inter Solis ortum, & horam diei tertiam interiectum erat, ab hora tertia, quz vltima erat, hora tertia vocabatur, i quis proprié , veréque loqueretur. Obtinuitaa- tem apud cos, vt apparet confuetudo,quod videmus apud nos ctiam obünuiffe,vt hore fequentes ex pre- cedentibus nomen acciperent ,ficut nos poftquam, meridianz horz fignum datum eft,víque ad horam primam, aut certé víq; ad maiorem horz parté me- ridianam horam appellamus, cumproprié nó meri- retes, dum nimis diligentes, & fubtiles effe volunt;|. eft,qua ab vndecima inchoatur, & duodecima fini-, tur.[taq; aliquádo dicimus de fpatio loquétes, quod inter vndecimam efbetle horá vndecimam , aliquá- | nomen accipientes. Eadé prorfus cófuetudine Mar-i cus, & Ioannes loquuti (unt. Nam quia-Chri&us ,G dánatus,& crucifixus fuit eo téporis fpatio,quod ett inter finem hore tertiz,quod idé fext initium erat;! & finem fextz,quod erat initium nonz, Ioannes ex fine fpacium illüudappellans vocauit horam fextam;' Marcus ex initio vocauittertiam:fed quia nó eft ve-; ro fimileIoannem fextam horam vocaturum fuiffe, nifi ípacium illudad finem fextz inclinatum fuiffet, ficut non folemus horam primam pomeridianàap- pellare,nifi cum meridiana,& femis wráfacta efl;cre-| noftro morehoras numeremus , damnatum fuiffe; refpondebat enim hora tertia nonz noftrz , fexta d&odecimz , tertia & femis erat decima & femis: eocrgo tempore damnatus eft Chriftus ; ideo Ioan- nes fcribit hora quafi fexta , damnatum effe; poft vnam circiter horam noftra , id eft hora vndecima, & Íemis crucifixus eft, quam Marcus horam tertiam appellat; quia totum illud fpatium horarü ab hora tertia víque ad fextam hora tertia vocabatur.Itaque per dimidiatam horam crucifixus iam fuerat Chri- ftus , cum tenebrz fa&tz funt, qua dimidia horze ciaà Iudzis in Chriftum iactata;& latroni paradifus promilfus eft.Vnde fequitur vcram non efle quorü- dam opinionem , qui docent Chriftum per fex ho- ras , id cítà nona matutina víque ad tertiam pome- ridianam in cruce viuum pependiffe ? Non potuit enim hac ratione, quam expofuimus,plus quattuor horis viuus in cruce pendere , cüm poft horam vn- decimá crucifixus fuerit;/hora nona , id eft tertia po- meridiana,aut Paullopo& expirauerit, vt conítatex veríu 46. & 5o. Notarüt Origenes, & Theophylaa. Chriltum ea hora crucifixum fuiffe, qua Adamus diana,fed prima pomeridiana fit; nam meridiana ca - IN MATTH. CÁP. XXVIL - A B L |Alij qua hora Adamus é paradifo eiectus fuerat , ea- folemus, cum tempus defcribimus, & non magni jenim fuiffe fextam , & Matth. hoc loco , & Marcus 15. 33. affirmant , 4losptvue 46 opac vidlnc , fatla autem| lobfcuras fuilfle tenebras,quä medianocte , neq; So- .in Zgypto loco tam longé diffito apparete. Sed 720 |peccauerat, qui circa meridiem peccaffe traditur.| dem Chriftum paradifi occlufam ianuam morien- do referatfe , Beda, & Theophyla&us. Crucifixum etiam dicit fexta hora Lucas 25.' 44. Erat autem fere| bora fexta , non quód non effet Íexta , fed aut quód fatis non effet certus, num hora fexta completa iam effet, aut certó nolueritaffirmare. Adiecit; fere; vt refert przcisé temporis pun&um notare. Horam hora fext4.. Exprimunt autem tres Euangceliftz fex- tam horam id eft meridianam , quó maius mira- culum appareat ,. tunc cum maximé Sol medio cali curíu vigerct , tenebras fuiffe factas; ficut Amos di- xerat cap. 8. 9. Occidet Sol in meridie.. Contraria enim videntur effe, ideóque magis mirabilia, Solem in meridieeffe, & occidere.Eo ctiam confilio, vt opi- nor;fextam horam Euangclifte notaueruntne quis tam illuftre miraculum , & mcridiana luce clarius Obfícurare conaretur dicens non veras fuiffe tene- bras; fed quiaaut matutinum ,aut vefpertinum crat tempus;alicuius grandioris nubis obic&u vifas fuit-| le tenebras, quz verz tencbrz nonerant. — Tencbra fatla (int.) Nonarbitror tam denfas,tám qs le; neqs Luna lucéte effe folét : fed quales obícurato plena eclipfi Sole fieri videmus. Nam neque Chrifti mater,& Ioánes difcefferunt , neq; milites,& ceteri qui aderàt, quos nó Chrifti amor, vt difcipulum, & matré; iuxta crucem retinebar. Mirü enim profectó fuiffet,fi cum per trcs integras horas tá denfas quàm no&is vidiflent tenebras,non difceffiffent.Qua ra- tione tenebrz ille factz fuerint, quia Euangclifte non cxponunt, certó fcire non poffumus: conie- &uris quod vero fimillimum videatur, confequi mines Íícilicet. Chriitianz religionis inimici , vt| Origenes, & Hieronym. hocloco referunt, à qui- Erat Pafchz tempus , quod nüquam nifi in diem 15. Lunz primi menfis incidebat , cum pleniffima Lu- na eft:Solis autem eclipfis, que inzqualitate cut- ter ipfum , & afpe&um noftrum interpofita eius nobis lumenaufert.. Alij per eclipfim quidem So- lis fa&as fuiffe tenebras, non quidem naturalem, fed fupra naturam. Càm enim Luna à Sole dimi-| dia czli parte diftaret , vt folet, cum plena cft, iu- cámque obfcuraffe , quemadmodum petente Éze- chia rege Solem decem eradibus contrario curfu recurtiffe legimus Ifai, 38.8. Hacfcententiaau&ore| Origene, & Dionyfio Arcopagita in epiftola ad Po- phane familiari fuo cam eclipfim prater naturz le- gem factam notauiffe ícribit, fere apud omnes iam Catholicos obtinuits & eft ipfa per fe (ine vllo ctiam auctore valde probabilis.Illud titàm videtur rcpu- gnare,quód,vt paullo poft di&uri fum",tencbrz ille non nifi in Iudea fa&z funt. Itaque nen potuerunt Solis ecls- pfie in. paf | : . , : 1 dfione Chris poffumus. Nonnulli naturalem Solis eclipfim fuitfeig as |dixerunt, vt miraculi magnitudinem eleuarent:ho- — bus facilécft eorum impietas , infcitihque refutata,| — fus naturalis aftrorum fit, non poteftnifi nouafie-| — riLuna. Tunc enim cum Sole coniungitur , & in- bente Deo ceffiffe retro , & ad Solis locum redijffe,| - lycarp.vbi fe,cü in Zgypto tüc effet, vnà cü Apollo-|.- hanc ipfam obie&ionem poftea diffoluemus. Aliji -t tamen Quomode Rn us ag RUR E Cur Chri- - [flo patzente tenebre fa- &l funt. | 721 IOAN. MALDONATI COMMENT. y, tamen auctores per radiorum fubtractionem folem obícuratum fuiffe putant, quafi puderet eum tan- tum videre fcelus, vt Hieronym. interpretatur. Álij per nubium défarum oppofitionem fa&as arbitran- tur tenebras , quemadmodum in ZEgypto olim per nebulas factas fuitfe legimas, ita vt ZEgyptij non vi-| lerét,Hebrei viderent Exodiro. 22. 25. Ita Origenes ä]tit & vt videtur, Chryfoft homil.in Matth.89. & Theophyl. & Euthym. incomment. Quare factz fuerint non eft absre querere.. Quidam ad (ignifi- candam Iudeorum czcitatem factas fuiffe dicunt, vt Leo fer.10. de Paflione.. Sed a, inquit, vecibus veffri flaltu atque bla u bemis reddunt omnia elementa refponfamn, g* vnam s vos fententiam ferunt. Calum, terra, fol, fyde- ráque indignos ves (ao mimiflerio proteflantur, terribily mo- tu, Infolitóque defetlm tenebras mundo veftra cacitatis often- |dunt. Alij in tanti fceleris deteftationem obfcuratum fuite folem, vt Hieronymus fcribit, Videtwr, inquit, mihiclariftnum lumen mundi, boc est, luminare matus re- traxife vadios [uos, ne aut. pendenterm videret bomninem, aut |mpij blafpbemantes [ua luce feuerentur. Quam etiam ra- tionem indicauitLeo. Alijadfignificandum Chri- [tum iuftitiz folem occubuiffe, occidet, inquit Amos cap.8. 9. fol i meridie , fic Cyrillus Hierofolym. Ca- techefi communi n.. Alij ad declarandam diuinam iram, vt nonnulli recentiores putant interpretes, quorum opinioné eo probabiliorem cenfeo , quód Ícripturarum phrafi cófentanea fit. Solet enim fcri- declarare, quód homines diuinam experti iram, at- que feueritatem. víque adco attoniti. effe foleant, vt folem. ipfum videre non videantur , ficut & vulgo, cam magnam alicui poenam comminamur, dicerefolemus, efficiam vtin meridie ftellas videas, id eft vt nox tibi effe videatur ; quia plenis lacry- marum oculis.folem cernere non poteris, Sicle- rem, 1j. 9. Infirimata efh, qua peperit feptem, defecit anima eius , occidit ei [ol, eum adbuc effet des, confufn eff, eo" ern- Luit, & Ezechiel. 32. 7.8. cum Deus Pharaoni, ZEgy- inquit, cewm extinéus fueris , calos, eo* nigre[cere faciam feellas eins , felem nube tegam. , Qg* luna non dabit lumen faum s omnia laminaria celi marere factam faper te, «7* da- bo tenebras fnper terram tuam, dicit dominus Dem, & loc- lis2.10. 77 facie erms, id eft, propter iram eius, conrre- muwit. terra, mott funt celi, fol, eg" lunaobtenebrati [ant,es- flella vetraxerunt [Hendorem fuumn , & vex.30. & 31. Dals prodigia m celo, 7* m terra; fänguinem, Cg'ignem, €2* va- & cap.3.14.15.16.. Populi, populs in valle concifionzrquia puxta, eft dies Domini 18 valleconcifronis , fol, «* Inna obte- nebrati fant,Cy" flelle vetraxerunt [bendorem faum., Et Da- "n':inm de Sien rugiet, 7* de Hiern[alem dabit vocemm feam, ptura diuinam in homines iram folis obfcuratione| ptóque magnam calamitatem minaretur, Operuam,| porem fami y [al conuertetur in tenebras, e$ luna m (angui-| pem,antequam veniat dies Domini magnus, e7 borribilz.| . C mouebnntur celi,co* terra, YMlud etiam, quod paullo ante pofuimus, Amos$8. 9. Occidet fol in meridie, dc di- uinaira di&um eft. Alij ad expergefaciendos Iudeos obícuratü exiftimant fuiffe foleni , vt miraculi ma- gnitudine commoti Cþri.&um agnofcerent ; non improbo; fed tamen mihi ea potiffimum de caufa & tenebrz, & cetera miracula, quz Chrifto mo- riente contigerunt, fa&a fuiffe videntur, v£Chrifti teftarentur diuinitarem. INam, vt fupra me dixiffe memini, ita Deus filium füuum damnari, ita mori voluit, vt in ipfa damnatione, in ipía crucis igno- l À. C E inde defcenderet, clamantibus Iudeis, 5; filius Dei ef, defcendat de cruce , e7* credimws,. Cruci ergo fapientif- fimo Deiconfilio multa, magnáque miracula oppo- que roboraretur. Aliain hunclocum (upereff quz- ítio, quàm laté tencbrz ille diffufz fucrint. Mat- |thzus faper vnsaer[am terram. factas fuilfe dicit, idém- que Marcus 1. 3. & Lucas 25. 44.. alijs licet verbis lícribit fe, in 4Égypto cum elfet, eas vidilfe. Magis ]-tueuflo, vt defcriberetur vniuer(as orbiz, Non enim to- p |ncs in huiufmodi locutionibusaliquid hyperboles confirmát. Itaque multi boniauctores, vt Chryfo- Itomus , Euthymius, & Theophylactus toto terra- rum orbe tenebras illas fafas fuiffe putant, ídq; con- firmant, quódin epiftola ad Polycarpum Dionyfius Origenis probo fentétiam, qui fuper folam Iudeam factas cxiftimat, & quia propter folos Iudzos, cóf- que vbi Euangelium Chriftus pradicauerat , facte funt, vt eius diuinitas, vt paullo ante diximus, do- &rinàque confirmarctur,& quia vero fimile non cft neminem ex tam multis Grzcorum, & Latinorum hiftoricis rem tam mirabilem, tam vniueríam me- &a, cognitaque fuiffet, Addo ego ne fieri quidem potuifle, vt per vniuerfam terram; id cft, per torum penitus terrarum orbem hora fexta cenebrz fierent, cüm in media orbis terrarum parte nox tunc fuerit; & in plerífque alijs partibus vbi dies erat; hora certé exta; id eft meridiana effe non potucrit, cüm diuer- ftum eft Euangeliftas, non folàm miraculum nar- rare voluifle,quód tenebrz fa&z fucrint fed ita nar- maius miraculum erat, factum fuiffe declararent. | In his ergo locis, vbi mcridies non erat, miraculum illud factum non cft. Quo ergo modo tres Euange- liftz füper vniuerfam terram tenebras illas fa&tas fuifle dicunt?. Recté Origenes rcíponder vniuerfa- lem illam particulam vpiuer(am , aut tutam accómo- daté ad locum, de quo agebatur, intelligendam effe. etiam diuinitas maximé cluceret, ne forte fi abfque] [miraculis mortuus fuiffet, purus homo crederetur;| X * . : a - PU . . co etiam magis, quód cruci affixus finiret vitam, nel nuntut , vt fides, quz crucis ignominia infirmari|- |poterat, miracalorum multitudine , magnitudin£- moriz proditurum fuille, fi toto terrarum orbe fa-] fis in locis diuerfo tempore meridics fit; & manife-] . rare yoluiffe, vt hora fexta, id eft meridiana, cum] Gerebatur res in Iudza, f'iper vniuerfam exgo terram, id eft fuper vniueríam Indzam tencbrz factz funt, ficutlibro 3. Reg. cap. 18. 1. Abdias feruusregis Achab, qui ad querendum Eliam milffus crat, in- uento dicit, Piwt Domimus Dews tum, quia non ef gens,| AUf regnum , quó non miferit Dominus meus te vequirens : cum dubium non fit Achab non ad omniaregna, Íedin omnes regni füi partes nuncios mififfe. Luc.2. d . PUR 2 : : 1. Faffum eff auteus in diebus sls exut editlum 4 Cafare tus omnino orbis, cuius Dominus non crat fed ille batur, à Cafare defcriptæ funt. Putatetiam Orige-| effe , quemadmodum , cum vulgó dicimus, per totum mundum quzfiui te, . id eft multis in lo- voluerint, cum tenebras per vniuerfam terram fa&as fuiffe dixerunt , quàm tenebras longé latéque fuiffe fa&dtas. Qua ergo ratione fieri po- tuit, vtin Zigypto Dionyfius tenebras viderit? nec enim aut epiftolz illius authoritatem , autau&toris teftimonium reijciendum effe iudicamus. Opinor perintegram lunz. oppofitioné tencbras illas factas minia,in ipfa morte eius non folüm innocentia, fed r4 cis quzfiui te ; vt nihil aliud Euangelitte dicere|: orbis partes, quibus Romanum imperium termina-| — n fuifle, /f ! g ia t !äa nó tonu äalius malgls;är jj iif kinonp acy 10 voci um a aA jl d wormemnt ïäPhkgon-tcm. a pl mcr;. 46.5!(!!(41;5 meridianz p yarpolimo Cument I 1 titoYt damo; ! Mallirvco wltibio egi*fu « piloremt "f (int Q'Wmmbï x p i WH hi mïhwï& 'cmïwgm.xiam Cn [ ) küSd etiamt lf a Cül,qllla /*m, /zzp us Gu C/M' f fess. fenoque "s, IU YOCE, | — qmyltri r indLenran ,gnamfaüfc j imf(cd Qp fia r hm v Gu : o EE t TOU Dd [ Nitteconm "U. ii Q ^ N f ferc X DYtoaqe 70 Qendum amodmm füktnte ml üd&i()f/l* Cü»qua Qul P3Da Qd thquod&; Hl qu(?fc]æal M ncSchw fl ?ij'dg li g WW&:& w m & w M Ea n — UCIN MATTH. CAP. XXVI - 724 ^ | | ! 2-« —— Y à * : : T 9 Wc m f '1?' ?dcöquein Tudza vbi plena erat eclipfis, ma-| À. ita vtab sglgnge AUE Ro qmï*t(-)w : Piïlgl ' g v uifie; 1dc [ d 3 : 4 : d. vet.1I7.perípiciturs, Fode- O ts : : ;inalijs verolocis, vbilu-| — |de Chrifto fzriptus efb vt ex ver.17.pertp : | *»W-X enas etiam fuiffe tenebras;in alijs ver , nameraueriit omnia offa ts e 2 M ' 7" pedes meos dintumerauerit omn UM - noresfuiffe, prout| — |runz manus meas, €7" p g um sf ?'*fjilæïä?mï i x dpbercs occultaþaE(OIï): ä i rofolyma d,iiïabat'* mea,& ruríus ex ver.19.dsuifernnt veffimeta mea fibi,eg- '»i: fl p * sX : : 4 d 3 - 3 * x : * Ed 3 & TE ii P alius 1m.,gls,ahus ssts l RL ) & g ferant fortem,qua in alium,quàm t aplenrir ideóquein Zgypro Dionyfium eclipfim viderepo-| — |[mper vesfem meam m ER i V m u br in Iudxafue-| — in Chrift conuenire non potlung dubiun o m taiífe,maeznas veró illas tenebras,quz | - : C dChri- T 1 nc : : : reta ri NN | "Potuille,qu: iillemagnasetiamte-| — |quin;cum Dauid hzc diceret, prolpicc ' E rüncnon potuiliequanquan " : 'jens Chriftus eius Pfalmi|. us E b ; vt atbitror,l (tum.Propterca ergo moriens C UPH n ; nebras vidiffe fe teítatur ; fed magnas; ^ . : f elfe Chein. TT M À : *s s ifolentcó-| |exordium vfurpauit, vt doceret (e cum ) o CM vocat,cum alijs, quz in folis defectu fierifolenr, , | Cedalis hia ' ; ; : lia hinc J j ipf: :brarum,quzin| |dequo totus ille Pfalmus loqueretur. Se : .A M arando. At cur harum iplarum tene d : Es odo Chriff? (e à Deo derelictü [ -^. ceeLe : . BN 23 ; ; eo ele 1 u i P RR Grecus,autLatinusícri-| joritur queftio, quomodo Chrift" (eà : Qb ludza facte funt,nemo aut Grecus, à : zdz hoc! :es funt | ! : RTEERIIS T : dicere potuerit.Occludedz hocloco aures Blathhe-| blbrw itimmo vero meminit.Nam Origenes| B |veré dicere po t Oc 4 CO AITSRAEEN I Hs tvl pror memipittimm : . i v h üunacilbart dl . "p , d : as afphemiz,quorü magiíter Cal P: al M Phlegontem ZEgyptiorum Ícriptorem citat; qu1 de äæ;et::ägt:ï vocgm hi. fü UFOEE Oimpium v ::'. Ch:iä'?o CH5 ts clis ' fecit. erpesat " ; : I onerde. i ea cclipfi mentionem fec Ms m Ht -| iremimpio etiá errore confirmans;oportuilfe Chri-j» eruce de ztertiz noltrz po Hnup , Ed : $ BOR 6; Bs t as L hg íu , & ftum,in quem ira Dei hominibus debita effundeba- fPerareon : ïl,f .æl : 3 3 . us , ln » 'b " ' um Diowi. t :bat,vt fuperiore veríu ; & c.20. ums1i | Ui ab u tribwentesi ) ;;IDN:W mwdl?.niæ tcfpondeb ERHIE : tur,omnes damnatorum experiri paenas,inter quas | Idille, M T : | . ime f 'iftà de fa- | ts EO RONPIBS E » /vtrhqueenim| |vna eít nullam fperaáre falutem. Nam Chriftü de iai TAE 4. )exclamauitsvtraqu DA ORE : iOam lu Clamaust lefus vece magna.)e: : ( lute fua defperatfe non folàm impium,fed horrendü 5 Tudeos «j / iratione clamoris magnitudinem Marcus expre i uteiua d'P Q aA UER NEDET EE Caueng, fä*tæ! & addita verbo przpolitione epitafin figmfïcate,l& ?tmm alll itu eW )inq 51 EUA d Püc ] TR : itheto vecemaganashoc eft.quod D.Pauius Q |tutatur./» manms, ? ! | n dims d || adhibito epitheto vecemagaa;hoc cft.quo Mp . do fpiritü (uum in manus patris "I g ibit , qui 15 duebwe carnis [n2 preces, — 23.46.qu0 cnim modo Ipi Jumienonef ad Hebraos $. 6. fcnbltï?'" fercs ; Y i llam falutem fpcrare ca:pe- du fs | : ; ereà.— |commendabarà quo nullam f; P ! BAPTA npplicatione[que ad eum , qui 0]3" zllwm/äluum f E | ; Pa : : ces . Mummm E Clamor ,f ld d lföl " 1 lïcr mis offerens exauditus eff — av Neque vero neceíle erat , neq; potuit omnes dá , Uummme D — [fehgsti merte,cum ciamore vatao,C7 tAcrym - : iti,vt diuinam plàcaret iram; n i- pro [oa reuertntia.Quod tam valida voce moribundus — |natorum poenas experiri,vt diui 'lïï' us MUU ruce THb- ) : TE zl loqui : : : McLatx : .. H "m ï»aculog*m. *«;ïi]am Chriftus exclamaucrit ; fupra humanam naturá alioqui & blafphcn.ïqrc.cumoport?lfät., d ïï : Pl ít. Soletenim non folàüm morientes, fed timentes — |facere, qua damnati faciunt; quz etfi acmiïlï C; en n.«4 ;n:r'h e á 1 : : : ü N - * * L) t EL etiam mortem vox in primis deficere. Chriftusqui| |terpoena tamen peccatorü fu.n—'t EUR : qï'l E n'x * tí,quia homo ei"ac moriebatur , tamen quia Deus dem fuit neceffarium , vt Chriftus tam magnarmb Ht EK . ]!. | f,: e l - 3 ; 3 yies 3; N " u A s E "'L"""i"ü*ämï) |. em;qfu ra hominem magna moriens voce clamare| |biretpaená;,quàm mulglproChufto ISEUEEADIS m | o'tu,i t äur fecerit; exiftimandum non cft caufamy-| |runt. Non enim magnitudo poenz;que quanlte-lcudn.' yeni J ä:criö ue vacare. Origenes putat idco magna excla-| D) |quc fuiffet, cum/peccatorum.nofhmum mx; utudis| — rin t -s d de agna in morte fua effe|. — inemagnitudineque conferri non poterat, fed con-| - | idamawir, maffe voce , vt oftenderet mag ed U ERN d Loee ii D«c iicquid enim Deus| vl [ . — Imyfterisnon omnino improbabiliter, firem totam| — |ditio perfona placauit Deum.Quicq 'cus klins ETU deRESE E nim ma- ateretur,tantum erat, vtquamuis irato Deo fatis- | | in allegoriam non conuertifiet: exi una;e : f ï Faceffat igitur ifta blaíphemia;fatis blafphe. m2 E od valida , & fonoratuc- aceret.Facellat 1 - a m uiffe vocem,non quó ; . IN : : . m ?gil:afä ubdolena äo&fi?]æ,atquc mylterijjomnem| — |miarumà Iudzis in cruce p.cx.ld»xgs Chgüus accepit m d ;m (?hri?cip vocem magnam effe. Euthym. magna| jopus non eft, vt ab hæICUCIS-UHC.I'P.ïCUbüS ad C?C?.KEC* odo ts n .xifti indi oluif-| ramiam Patris fedens plures acciplat. Veteres igitur — j Chriftum voce clamando cxiftimat indicare v FH AH p lii hunclocum explicaue- d ia | fe veréfepati. Atearatione potiüs oftédiffet (e non iau&ores etf1 a.haxauonea jj 1?11c Oäl 2 ïrloriam n s u validus,tam integer effe videretur, vt| runtidconati funtomnes, vtiuam Criito gioriai $ pat5cum tam d . : dqer -t Ttt d illos interprcetatio fuit, Mu tanta voce clamare poffct.Poriüs ergocredo idcirco; — affererér. Rhc(:eptl Qmalap ;*.1 (-d &P Y st lioendinid : Lader almi — |Chriftum hzc verbanon fua , fed no(tra,id cft , om- Yowdind lamaffe.vt omnes,aui aderant, Pfalmi Ítum hz o : : magia voce clamafie, ÓX] , . v (e. Cum enim ( i : um peccatorum períona pronüciaíle. m:.:;.:;;f.rf//rf,/ verba recognofcerent , & fe eum etfe mtelhgerenti nium pecc P p db Chriftum,de quo ca fcripta fuiffent, El:, El:ï lf"ima þf hI'C locggs ad confirn:and:æu(*-ilalffïl;n(f:ïää äï) f*:iä ; D batlhamt Maxcus 15. 24 ElorElor, eadem fe'm:'cua paul-! .. [nis obx;c[cifettyr, taEnD ïïdcreli&u,m PASPRr pE | lulum inflexo verbo,eodem tamen Hebraico. Vtro- Deus,vtie FU-am-af A Sdsieds us fc.ï - r | ' ue enim modo Hebrei dicuno Deus meus, & El; & th01.1c1 au&ox.cs refponde al*uls nog Fro Es ï) RO t ' glai;vtr.o autem modo dixerit Chriftus, difficilisnó| |nobis clalïï?.äl lfrc,quo'su:uä?i'ax;ïe Coïfet:: ; aol&:cl;)a?, eft conie&urascüm enim Pfalmi 2*. verba recitaret;| — jalienatos videretin eius gratiam rep : «t i,.;,-u. q) ( J.N.Sïï,æ yifus ais 1 um m K // flfWü! : g : : : n - : i. I,& 2. contra Arianos, & ferm. x «s o credendum eft non Eloiaut Eloar,fed El; dixiffe, qué-| |Sic Athällafigu: :;äufä i1C1 i5 QubdDe ';S s s QUE | *s D s : ríu ,& 1n lD. eus deDe . um Pfalmo fcriptáeft. Acceditquód, qui| — [j.& 4.aduerius coia AT N d 44 admodum in TIp . : ! s | : 21 Nopenimt aderant,exiftimauerunt Eliam inuocare, quód non fit vcrþula&lgmgïr,lus Na*zl?änäfäïg 2 dïgäf;lo& | ,ai l [tam facile cxiftimare potuiffentfidixiffetElz,quàm| — |& Cyrill. Alexandrinus inlib.de fide ad Reginas, &| fi dixit; Eli láma fabatlbani»3np3w noo Syriacé dictum Auguft. in com mgm E m(l fa.l,- P-ï äc Läofifärm. ;6. (g: i | : eft, qua tunc lingua Iudzi loqucbantur, Hebraicé| : |pafhone, & Ioan. Damaícenus "o n C'C; j.efl" | pna231». Dauidis quidé verba funt querétis apud Deii, Eurhyxn.--lll hülg ï loci commcxä.cxp ???;;; Cïrjgu; iquódab eo in rebus aduerfis defertus vidcretur'.H.clc inquit Leo, quonvepot "2/? THPL Lomumus 1 * LA D icft; quod ftatim fequitur, 'naNv 3 n3ooo prry Jo-) — Jemmia i fe f'""mef;'; Ms ';. fransfor m?;e:i?m RE 0: |ge 4 falute mea verba rugitus mei , id cltlongéabeft , vt| — |P/alme emfï-d&üï d im fappHeto erucie [n. : ,'mp Ws t ïluerelæ apudte mez vllam mihi falutem ,& libe»rq- rum . voce f;ld"*'*bf" »Den, D"f?"?ïm r ïæ'" '"1 d C»Z ais fonemsfenisquedkespusinsm n ümR| r ne Scptuagltclta,1ntcrprctes,vc'3:ter'unt puetupaty ï—m ;:ï ; ï ii d,e D AAE ä P Ronec us jruinplae um oj 01 erapanr lopuatruy us s loge & [alute meti — | ' (f Alij.dereli&tum íe à Pa- ]verba delitloris meoris,id cft,cgo clamo pro falute mea» Fïum. conuenire po E*ät' llm Gu * l peccata verb mca cótrameam falutemad te clamát! — "tre dlxxlfe putant,quód, cum n 10 Tlet, ,4 DPatris €3 IOAN. MALDONATI COMMENT. 4725 PUR | k II «--«—726--—- j n Tatris decreto exinaniffec. femetipfum , formàm-]| A |Poffea , inquit, fcens Iefns , quia omnia 14m confammata o at que ferui accepiffet in fimilitudinem hominum fa-| |[onr, id eft (e peffum effe, qua patris decreto pati ! WW?PQ &us , & habitu inuentus, vt homo; quafi eum tor, oportcbat, nihilque fupereffe, nift vt illianimá red- [.iptt Ug tantaque expertum (uPPlicia quodammodo pani-| — |deret, v7 con[i&mmaremr, inqu—it, Jeriptura duxit , sitio, jonctt a tuerit factum fuiffe hominem. Ad hunc modum| (id eft, vtimpleretur Dauidis prophetia Pfalmo 68. gl Origenes, non admodum, vt mihi videtur, proba-| — |21. is frti mea potauerunt me aceto, dixit, fitio , id eft, dc- ajans" biliter. Mihi aliorum fententia magis placet; qui| — |clarauit fitim fuam, de qua Dauidloquutus fucrat, Gt*ffo"mCO, Chriftum hzc verba, tanquam hominé, pro fe ipfo| tempüfque iam effe indicauit, vt fibiacetum potan- dumäP"M' : dixiffe putant, ficutdixcrat, Pater, f Pa]fibile efh,tran-| |dum porrigeretur Ioan. 19. 28. 29. Mirum vidcri Marcom "Ch" feat à mecalix ifle.. Cum enim & homo,& Deuseffet| — |le&ori poteft, quomodo eo in loco acetum ad ma- i ï!(.k.r tamen, vtillo loco diximus, ita Deushominé, quafi|— |num fuerit, vt Chrifto daretur. Ioanncs (cribit v " qugvcrbisicn diuinitatem fuam cohibens pati permittebat , vtfi| B ergo erat pofiturs aceto plenum, Sed dc illo ipfo vafe, -..»fg;W bus srgumen ipurus effet homo. Itaque etfi Deus fit, tamen vtpu-| - quorfum illic pofitum faerit, dubitari poteft. Non j gtl rus homo orat, vt purus homo feà Deo derelitum| — |dubito;quin de more ibi pofitum fuerit, quód ho- , norat queritur, non quódfe ab eo dercli&um putaret;in| |minibus cracifixis, autcruci affigendis acetum dari jeconl caius manus paullo poftfpiritum fuum commenda-| — |(oleret. Cur autem daretur, de eo diffentiuntinter-| - idnsit uit , fed quódita fe pati videret, quemadmodum fi pretes; Theophyla&us, quem omnesrecentiores fe-| Cor ] —— ag nodum! ab co dercli&usfuile. Quam obrem & hominisà| |quuti funt;ideo crucifixisacetum dari folitum fuiffz datwnene| 0 L clind Dco dereli&i more clamat, Dew, Dewus mews, quare| — |putant, vt citiüs morerentur, & à cruciatibus libe- eifiie ?E d N medercliquifli ? vt hominis extrema patientis fuppli-| |rarentur. Potiàs credo folitum fuiffe dari, vt recrea- L ] fint, cia, & à Deo dercli&i perfonam exprimat. In hanc fententiam Tertullianus in lib. aduerfüs Praxeam, Theophyla&us exiftimat fuilfe Iudzos, nó illos qui- dem '(g.ceräotes, Scribas, & Pharifzos, ce terófque; retur, fiquis metu mortis, antequàm in crucem fa- blatus effet, exanimaretur. In hunc enim vfum & librorum Regum contrarium omnino docet. Nam libro:3. cap. 4. 33. dicitSalomonem de omnibus i t QMM wa' Hilarius canonein Mattheum3;. Epiphanius he-| C capite ple&endis, & his, quibus fe&a vena trahitur [ Nesy ref169. Cyrilluslib. ro. Thefauri cap.z. Ambrof.| |(anguis, etiam hodierno die dari folet. uja autem. d : . lib.1o. comment. in Lucám, & lib. 1. de fide cap. 6| — |Chriftus in cruce fublimis pendebat, necacetum in j du äï,ïng &.Hi?ronyin. hocloco ilïtïfPïCtalltllf . Cæterün? ipfo vaíe bibcndgn? .dari poterat, fpongia aceto ma- | gx z)'amt:/ j J;;,bqu Hilarius, & Ambrof. cauté, prudentérque legendi defa&a,-& arundini impofita datum eft. Pro arun- : i 5 declarasus, fünt;. ita enim exponunt; quafi moriente Chrifto| — |dine hyflopum Ioannes dixit. Itaque nonnulli a- Rilli diuinitas fit ab eiusanima, & à corpore feparata.. rundinem , autcalamum ex hyffopo faiffe putauc- 4 | — finphi Clamauit , Àinquiunt; bomo dimimtatis Jeparationemori-| — |runt; quemadmodum Euthymius in cap. Ioan. r9. P N , b ttrus. Benigné bonos au&orces interpretari decet, vt interpretatur: nam etfi apud nos hyffopus humilis rcb;f, o non purauerint diuinitatem ab anima, & corpoze| |eft herba, tamen in Iudza regione calida in arbuf- * (nqueta Chrifti veré fuiffe feiunctam,fed ita eum paffum,ita| — |culam excrefcere ; quod nec ipfum per fe mihi pro- WW;H fuifle mortaum, vt fi feiunc&a ab eo diuinitasfuiffet;| D |babile videtur, cüm neque Plinius, neque Diofco- -auaä;:m'äæu |.-— 47. Quidam autem illic flantes, «2 audientes dicebant, rides, neque quifquam eorum, qui de plantis (cn'p- ')ïzkifïiife f Eliam vocat ifle) Dubium, qui fuerint illi, qudam| — |(erunt, hyffopum vllo in loco tantz magnitudinis »mmm,Q HIc flantes, qui Eliamà Chrifto vocariputauerunt| — nafcidixerint, vt ex ea calamus fieri poffi & au&or n ss iropitig os. [ Qrpevdld — .0 ! | qui fcripturarum Ícientiam, aut habebant, autpro-| Mplantisdifputafle à cedro, qua cit in Libano, vfque | g:äm"'i fitcbantur; fed imperitum vulgus, qubdcum fcrip-| — ad hyffopum, quz cgreditur de pariete: vbi manife- | v - turas, & litteras ignoraret , Eliam à Chrifto vocari| — |ftum eft hyffopum pro minima herba pofitam effe, fz.ämro*w cxiftimauit. Alij doctos fuiffeIudzos, autfacerdo-| — |quz maximis cedris Libani opponitur, tantüm ab- "!", K tcs , aut Scribas , & Pharifzos, qui non lingua, aut ie&, vtin Iudgaarbufculafuerit. Probabilior Theo-| Bwes |fcripturarum ignoratione, fed procacitate quadam,| E phyla&i fententia eft, arundinem àIoanne propter E l:älacetogm & nominis El», & Eli« , fimilitudine irridendi cap-| — aliquam fümmorum foliorum fimilitudinem hyf- | 4 lus tantes occafionem dixerint, Elrem vecat iffe, Quam| — |fopumappellatam, fed neque iftam ipfam fimilitu- ] mgü'PmPï*P Íententiam Hieronymus & Beda referunt; necom-| — |dinem video. Sunt qui exponantfpongiam hyflo- : Cunt f ninoimprobant. AlijRomanos militesfuiffearbi-| — |po, vt aitIoannes,circumpofitam fuiffe,id eft arün-i ä"fff?düm à trantut , qui fiue Hebraice ignorationclingue, vt| |dini hyffopi herba circumligatam;vt /ffspe non ter- rtint ey Hicronymus , Beda , Strabus, & Euthymius exifti-|' |tius, fed fextus cafusfit, quo inftrumentum figni- QNtttpt mant ; ftue irridendi licentia dixerint Eliam vecat.| — lficatur. Sufpicor ego Ioannem noluiffe dicere fpon-| - fs atte( (Quo animo id fecerint, iudicarenon audco; affir-| |giam hyffopo circumpofitam , tanquam calamo;].. — 1 : (äadcge ü jmare Romanos milites fuiffe audeo, quia Mat- quo acetum Chrifto porrigeretur: fed tanquam me- | "l if thaus, & Marcus eos ipfos, qui dixeratit, Eliam vorat| — |dicamento, quod vna cum aceto exanimatis dari fo-| $o quncmiy r(le , aut ex illis certé aliquem acetü ftatim obtuliffe, F |leret.. Scribit enim Galenus hyffopum aceto mix- [ — Plpitiqs Chriftoindicant Lucas verb cap. 24. 36. & Ioann.| — |tum exanimatis animum reddere. Ergo primü qui- E cap.19. 29. cos, quiacetum Chrifto porrexerunt,| |dem hyffopum arundini milites circamligarunt, i Söl.ïequ' milites fuiffe dicunt. i d i deinde hytlopo fpongiam circumpofuerunt, quem- | þp&uww 48. Et continuó. currens vnus ex es acceptam fbongiam — |admodum Ioannes fcribit, vt Chriftus hyffopi fuc- 001 lii implewit aceto.) Matthgus hoc loco, & Marcus cap.| |cum vnacum aceto exfugeret.. E. B ä hf 15. 36. ita hiftoriam texere videntur,vtindicent pro- 49. Ceters autem dicebant.) Marcus cap. 15. 36. non * tntaCh. pterca vnum ex militibus accurriffe , vt acetum — [cxtceros, fed illum ipfum, qui acetum daturus ac- »ï*iäimümcarefm'g Chrifto porrigeret,quoód Eliam inuocarcïvifhs effet.: Icurrerat, hec dixiffe fcribit, Smite, videamus, « ve- ïor,'"':, "ifationm Quz non fatis inter fe videntur coherere: quid — |piarzla ad deponendum eum .. Ytaque nonnulli inter- —— ass " jenim aceto cum Elia? Ioannes rem magis explicat, ipretes Marci locum vitiatum effe putant, & pre| jþ EU À e/;»m'; "N h NU !; vlu 1179 u IM "ïgn b tl potl Xa)u Crib Qdbjj äiS&CHUB]dMï "Pt fnter. "Cehtiort ( iotum if Caribts be. [ i;ri, Vtetres I crocem . 'nim vim & ena trohn * Qu u at li d perhe ii " geque Dyoo t pntiser- t magtitudini vt candor, 94 M n deombts |Libino, t t ol matie s nfand imy at dT J iiacmy pun fmiit u fj (j a ; od semm i d v al jungunn* jmur5 d (0' j 40 mlx'- D *vwä 'äd tA E 3253. :'-miffm us vece m4- lit. 717 IN MATTH. CAP. XXVII. yPE TE DNISTE *SNVIT " "t Adyuy, &t legeudum oj d Aorrol &Aeyor , dosc ,Ceferi 728 À. ter,& fecuré mori ; vt qui ciret Íe poft morté ad pal. Editio defedi twr. : H eömä - Cur €bri- ]ius fpiritzin ca refuifle myfterij. Itaque otiofum non erit €1us |ena clama- autem dicebant , fine , vv ait Matthzus, vt hec verba oi d& Xuroi apud Marcum exciderint, & pro &Aeyor Ícriptum füeritAéyor ; qui adhunc modum reddits dicebant autem ; finite| Grzcorum codicum fuffragio , qui ad eundem mo- dum apud Marcam legunt:pottremó, quia videmus Ique verbisfcribere. Non aufim tamen (ine maiori- Ibus argumentis fcripruram emendare , quam qui ne moucas lineam. Certé pro 4z&; do£l«, quam corre-! &ionem Syriaci interpretis au&oritate probant;|. Marcum Chrifti paffionem non cadem modo fen-| tétia, fed ijfdem etiam, quibus Matthzum,fcre vbi-|. n: vileamus, an Elias veniat ; deinde nonnullorum|. fmterp[-et'antu'x*,pirouerbiilfm"**illud.obferua.rc debent| | ! D. Auguftinus lib. ..| de confenfa Edangeliftarum cap. 17. Marct locum| tractans itàlegit, vt nos hodic legimus ; etíi miror| ctim nodum non fais foluiffe : neque corre&tio ifta, adconciliandos Euangcliftas neceffaria mihi-vide-| tureffe, Nam hec Matthzi verba , Cerer: vero dice-| Lant, Sine , videamus , an veniat'Elias liberans eum, non| u |unt, vtegó quidem opinor ad ea; qna veríu 48. fed; adea,que 47. dicta funt; rcfcrenda. Necenim ce- c iflesquafi dicat Euan&elita, quidam dicebant, impleuitaceto; vt ait Marcus. At non dicunt ; fmnite, fed fine , quafi cum illo , quiad dandum acetum cur- rcbat,loquerétur. Refpondeo Hebraicam eífe phra- fim, qua etiam , cum de multis Hebrzi loquuntur, dicunt 411//7e;Marcus autem quia vnü nominatim,; quafi cum czteris loquentem id dixiffe narrat , non dicit dixille, /me , fed; fmte , videamus , an veniat Eltae liberans eum. Quid hocadaceti? hinc mea confirma- tur opinio eos,qui hec dixerunt;neque illi;.quiacetü porrigere volebat.fed omnibusin communi dixifle, faiffe dari,vt citiüs,qui crucifixi erát, morerétur, fed vt animü potius refumetét. N3 quia morienté Chri-| $ine, videamus,an veniat Eliae, nequeacetü idco folitü). ! teros opponitilli, qui carrensacceptam Ípongiam. impleuitaceto ; fedälis'giqui-dic*ebant , Eliam vocat, Eliam. vocat ifle: Cateri veró dicebant , Sine , videamm y.an ve- luiat Elias liberans ewm-Inter quos czteros illum ipfum| faifle credendum eft, qui currens acceptam fpongiál * ftá videbant,;Eliàmque, vt putabant, aut fe putarc fi- mulabát;inuocanté,vitá eius dato ad recreandü ani- niretmoreretur,& vt experirétur, vtrü Elias eü libe- rarct.Propterea vnus,vt diximus,ex illis ipfis,qui di- cebant, $me , videamus , an ventat Elias liberans ewmm ,a d quarédum accti,quod illi daret;accurrit.Cur Eliam finxetint fe venturum exiftimare, cauía effe potuit, qubd recepta vulgo inter Iudzos effct opinio; eaque vera , ante Chriftiaduentum Eliam venturum eíTe. Qua dere cap. rr. 14. & 17.10.11. difputauimus.Ergo etíi, qui hzc dicebant , Romani erant milites; ta- d Elia opinionem cognitam habebant, ex caque lo- Iquebantur. - | WA - . $0. Tefus autem iterum clamans vocemagna.)Iam ante Chriftus voce magna clamauerat ver. 46. Propterea |dicit;iterum clamauiffe. Marcus cap. 15. 37- Jefmé 4u- tem emi[[a voce magna expirauit. Indicatin cxpnmcnda magna Chrifti voce Euangeliftarü diligétia aliquid tei rationem quzrere. Mültas,cafque probabiles ve- teres au&ores reddüt.Origenes tra&tatu in Matthaeü i3s. vt oftenderet Chriftus fï non timide, fed cófidens imüaceto producete voluerüt; ne,; antequa Elias ve- IE Imen;cüm inter Iudzos viucrent,corum de venturo| tris dexterá collocádum, & nomen accepturü, quod eft fuper omne nomé. Cyrillus Hicrofolym. Catech. 13. & Chryfoft.hó.8 9.Hieronym. Euthym. & T hcos phyla&.in cóment.vt oftendcretíe non infirmitate; nó vlla nature neceffitate,fzd volütate íua mori,cüm] tá valida voce clam&do moreretur.Idem Euthym. vt vfque ad extremá fpiritü,quéadmodum tota vita fes lin manibus Patris quodammodo deponit , hoc eft, cerat, clara profiteretur voce fc Patri fuo cffe cócor- dé, càüm faü in eius manus fpiritü cómen darct.NNon- hominü demifitlen, cuius fententiz in c.253. Lucz au- &or Ambrofius.Vidctar mihi;ficut ceteris, que t acciderüt, miraculis, ita vocis quoque magniuidine diuinitaté 'ülä,:'dcclarar& voluiffe, vt qui fupra huma- ná naturá in ipfo extremo fpiritu tà magna clama- ret vocopluscffe,quàm homo crederetur. Cófirmat]| hácrationem,qui cófequutus eft,euétus.Nam vt ait Marcus 15.39. 'idés Centurio » qui ex aduerfo flabat ,quia fre clamáis expira[fet , at veré bic homo ls Deievat, Quid folus expreífit, Pater m manse tuds comendo [Jiriti meit. Spiritum animam vocate manifeftü eft ; com medat| igitur animam fuam in manus Patris, non co fenfu; quo pij homines morientes, cadémque vcrba reci- tátesanimam fuam in manus Dei cómendare folét;| peteretur dixit, Domine lefn (nfcipe fpiritum mesm. AC 7. $9. Homines enim animá fuam Deo cómendant, vt cam non damnet , fed vitz zterna participem fa- ciat;ficut folent,qui in capitali caufa rei aguntur,vi- tam füuam iudicibus commédare. Non fic Chriftus, catü, quod fibi à Patre remitti precaretur : [ed com- mendat illianimam fuam , ne eam rclinquarin in- dere corraptimem, vt de ipfo Chrifto loqués Dauid di- xerat Pfal.1s.10.vno igitur vt dicam verbo tanquam paullo poft repetiturus, interim d mortuus per tri- duü,qua apud inferos ag&da fibi erát agit;.animá fuá commendo [Piritii mewn ; quemadmodum fi quis tridui facturus iter familiari , cui confideret ; amico,quodi domi füz chariffimü haberet , cuftodiédum interim| daret,dicés hoc tibi cómendo. In hác fententii Ter- tullian.in lib.cótra Praxeá, & Ambros.in c. 23 .Lucz hec Chrifti verba interpretátur.Süpfit auté ca Chri-] ftus ex Pfl.30.6.& ad fe,quod de fe ipfo Dauid dixe- rat; paullulü immutato fcníu accómodauit. Nà Da- uid nó animá fuam,fed vitam fuam, quam per fpiri- tum fignificauit, Deo commédauerat. Chriftus auté fpirità fuü animam fuam vocat; & apud Dauid&ora- tio códitionalis eft, quafi dicat,quotiefcunque;aut.fi vitá meá in manus tuas cómendaucro , ctiáfi in ex- tremo verfer vitz periculo , redemif!j, d clt redimes me Deus veritat»,id cft hidelis,qui quéadmodum mihi promififti te mihi (emperaffuturum,ita facies. Hoc autem loco,nó códitionalis, led abfoluta oratío eft. Enifit [|iritum, ) Hoc etiá verbü non coactam, fed voluntariá Chrifti morté fignificat,vt Ambros.nic- ronym. & Beda notauerüt.Et bec di£fo, inquit Ambr. tradidit fyiritu, e7 bene tradiditqui n0 imuitus amifst, De- niqs Matthew ait emifit [Jiritiisquod enim emittitur, volu- tariis eff quod amittitur, necef[ari&. Eodé pertinet, quod àit Io3.19.20. Et inclinato capite tradidit fbiritiis fignificat nulli idcirco magna voce morienté clamaffe dicütj|. Ivtomnesintelligerét, quo víquefe propter peccata magnailla voce clamásChriftus dixerit rucas 213.46:| . neceo,quo Stephanus primus martyr, cü lapidibus; ! qui fciebat fe dánari nó poffe,nullümq; habere pec-| . fcrno,quó defceníura erat;& ne det fanttum fuem u- |— * i IVR p m Ra DS F a P OR us | II enim 79 IOANN. MALDONATI COMMENT. - 730 enimGhriftü non infirmitate,fed volütate inchnafse caput,quafi fpiritd leniter pofituri. N6 ergo intelli-1. gendü cftChriftà in iïfo illo magno clamore fpiritü|- emififsespriüs enim clamafse credédum eft, vt Mat-j chazus, & Mascus fccibunt , deinde inclinafse caput, hoclocoambiguum non eft, qui aorifto víus eft t&- CUus dzscQurdy payd w , EPULTERS Voce m'ugmm,- fed ex nJ rium apparet,qui multó ante matrem difcipulo có- I nepm rá fto beéreti- cori» cotrá facr:-'jï::!um ftum antequá capu: inclinaret , & fpiritum emitte- ret dixilse,Con[ummatum efl, quo vexbo mirü ; quàm inepte Lutherani , & Caluiniani paffiim abutantur, vt Euchariftie facrificium , & omnem noftram fatis- factioné tollant,quafi Chriftus dicere voluerit om- AMijffe, e nembenort?, opemm. datiffachio j |pertulerat omnia;que laturus erat pro nobis füppli- Ireliquum eft. Cur ergo credimus ? cur baptizamur? nia iam facrificia efse finita,nullámque deinceps of- ferendum,omné fatisfactionem,omnem fanctifica- tioné noftrá efse perfectam. Atqui Chriftus neque de facrificij fatisfactione, fed de paffione fua loque- batur , fienificauitque cófummatü efse, id eft finitü, quicquid pafsurus erat;nihiliam fïbl fuperefse, giü vtanimam poneret, quam nonaliaratione , quàm pus,ad rem fubiectam hzc verbaintérpretanda süt. Erat paffionis tempus , pendebatin cruce Chriftus, cia,dicit,ce»fummatum eft ,id cft nihiliam mihi patie- go membrafecantur,finita fectione , vt eum có- ris patiendum erat;iam pafsus es,nihil eft reliquum. Denique nihilaliud fignificare Chriftus voluit , quá quod D.Paulus interpretatur Ro. 6. 9. Chriflw refar- gens ex mortuis iam non moritur , mors ii vltranon dom- natur.Et vt fingamus de facrificijs , & figuris veteris legis locutü effe Chrifti,quemadmodum non diffi- teor multos etiá veteresauctorcs interpretari,táquá (enfus fit, conswmati efl id eft,omnes prophetig,om- nes figure veteris legis impletz süt,quod & ícitfo té- eft:tamen quid hoc ad tollendum Euchariftiz facri- ficium ? quid ad tollendam bonorum operum fatif- factionem ? Nam illi ipfiauctores veteres, qui hanc interpretationem fequuti funt, & Euchariftiz facri- ficium,& fatisfactionem bonorum operum , credi- iam ad falutem hominum aut mihi;aut illis faciendü cur Euchariftiam fumimus ? cur bonaà nobis opera etiam po& Chrifti mortem exiguntur? cüm illo vno verbo cosfummatum eft falui efe poffimus? Apagefis ifta deliria.Alia vis in eo latet verbo , quod ifti acuti; vt fibi videntur,homines non viderüt.Indicat Chri- ftus, fe tunc, nonante, non poft morivoluiffe; non enim naturz lege;fed voluntate füa, & officij caufa mori,vt Patris voluntati,decretóque fatiffaciat. Cui & fpiritum tradidifsc,vt ait Ioánes;id apud Mattheü| / f 3 ^ 1 AK I porexpacxc gavn uey n agaxe (g amvsumea cum clama[fet) vece magna emi[it [jtritwm, Magisambigue dixit Mar- Matthaxo interpretati necefse eft,emirtens,id eít,cum emilifset.Putat Enthym.Chriftum inter clamorem; & Ipiritus emiffionem matrem , vt narrat Ioannes;| dilcipulo commendatse.Sed ex ipfo Ioanne contra-| imendatam fuifse commemorauerat. Scribitautem|. idem Ioannes,quod pertinet ad hunclocum, Chri- vtmoreretur , fumpferat,neque alia ratione fumptál retinebat. Accommodaté enim ad locum ; ad tem-| dum füpercft,quemadmodum fi egroto, cui à Chi- Irur vtt : (foletur,;aliquis dicat;a&tum efl;id eft,quicquid dolo- pli velo ,vt verfu fequenti docebimus , fignificatum| derüt. Sed ifti otiofihomines,vt nihil agant; Chrifti| verbum interpretantur,eopfummatnn eff id eft , nihil| A. D - D E jcüm ante non fatisfeciffetmori noluit,cüm iam à fe |&erium imminuunt.:- |hunclocum exprimens. .. . ID. Paulus , id eftapertatn nobis ianuam cali efle;] animam ponam, Hinc fa&um eft , vt Pilatus myfte- rium non intelligens, cum Chriftum iam mortuum effe intellieeret;miraretur, Marci 14.44.Minime igi- tur his affentior, qui &in Commentarijs fuis , & in concionibus docere folent Chriftü propterea quód maiora per totam no&tem, quàm Iatroncs,fup plicia Pertuliiïet, citius; quàm illos , fuiffe mortuum. Hi enim auctores; vt Chrifti paffionem augeant , my- * - SLER ecce.) Re&ökD.*&igg.lib.gldc eonfcnfa Eüahg. xerit;peranticipationem hiftorie feciffecredédü eft. Meerfam.) Ad eundem modum fcribit Marcus 15. 39. |quod & íciffum fuifle velum , & in duas partes ícil- fum,& à fummo quuc adimum tam dihgöter com- memorát,magni alicuius myfterij indicium eft. Ma- intelligebat,fuitfe fciffo velo patefacta; vt omnesin ipfam Sanctum San&torum,quód vclodeparabatur, id efl;jin ipfa veteris legispenetralia;occultiffimáque myfteriaintucri poffent;que enim antiquis Hebreis infigura contingebant , nosablato velo , & vt ait. 2. Cor.5.18.D.Paulus reuelata facie contemplamur. Hu- ius interpretationis Origenem traQat. in Matth. 56. Ambroí.lib.ro.in Lucam , Hieronym.in comment. ad hunclocum,Cyrillum Alexand. lib.10. in Ioann. tiochenum lib.r. Allegor. in Euang. & Leonem fer. nem,& veluti diffolutionem fignificatam fuifle pu-l tant:vtidem Auguft.fer.de tempore 14.& Cafarius hom.4.de Pafcha.Alij ipífam Chrifli paffionem fini- Catech.r;. & Theodorit.diala. Impatibili videntur e—xpOnere.Alij velum;quafi veftem fuiffe templi , &| quemadmodum Iudzi.in lu&tu veftem fcindere fo- lebant;ita templum moriente Chrifto lugentis mo- do vefté fuam difciditle. Ita Euthymius , & Sedulius - llud omans templum maiorz eulemina templi, Procubui[fe videus ritu plangentzs alumm, . - Sdncrá difeiffo nndawir peclora velo. Alij Iudaici populi in diuerfàs partes diuifioné, diffipationéque fignifi- cari crediderunt,vt Hilarius canon.in Matth.5;. Alij templum illud,quod adillud vfque tempus fanctum fuerat;deinceps profanum fore , vt Theophyl. Alij vopalatam e[fe [anciorum viam,vt ad Hebrzos 9. 8. ait queante Chrifti mortem occlufa fuerat , liceréque lausfactum eflet,edamfi natura , vt diutius"viucret,ï poftularet,tamen ne perfunc&tus iam officio fruftra,|. vel paucas horas viuere videretur,mori voluit. Hoc| eft confummatum eff. , quaíi dicat , tempus eft , vi] cap.19.obferuauit;iftud, Ece, fignificare velum tem.] piiftatim atque Chriftus fpiritum emifit fuiffe di:| ciffum ;ita vt mors Chgfti fciffi veli caufa fuitfe de- ] monftretur. Itaq; quod Lucas 23.45.veli fciffioné cü| tenebris,quz viuente adhuc Chrifto fa&e funt;iun-| Velum templs friffum-efl im. daas partes à fommo v[gue| jorpars antiquorum interpretum hoc fuiífe myfte-| rium tradiderunt;vt fignificaretur vetera facramen-] taatque figuras , que vix doctiflimus quifquelegis| c.37. T heodoretü orat.9.in Daniclé, D. Aug.in Pfa.| 64.& 70.& li2.cotra Fauftum c.r. & fer.4. de ver- lbis Domini fecundum Ioann.& Theophilum An-| 10. de paff. & Sedulium hunc locum carmine red-] dentem au&ores inuenio.Alij Synagoge abrogatio-] tam eífe;carnem enim . Chrifti per velum templi fi-j enificari;veli difciffioneaut fractionem carhis , aut| lanimaeà carne feparationem;vt Cyrill.Hierofolym. 4 Quid fcifsi rit. f.1/5 Car- "nrinum, mnibus;qui velint;ingredi. Nam velum illud tépli]| ide i temj)li ueliz) - figiificane-]|.— E — 9Ó i APU " fncatt aifionta w fj n ämi"f"f'ïrmmf?; : NT "Id , "f 1 y, mioh u n w al "u n morj i quripot TA lbrorum: fimbu D cinr [ ie t ls p | f Fuungd ptr; RT ol fl Wttnt. SEDUNRUELA R lo APE dC C aL UR E g i d T TIN MATTH. CARXXVH - —— m cátur refurrexiffe. Itaque hisadducti arguméus Ori-] - genes,Hieronym. & Beda non nifi poft refürretio- né Chrifti refürrexifse eos exiftimát , nifi quód Hic- '|ronym. &: Béda monuméta ftatim Po& Chrif-ï:.i mor.- |té apertä--fuiläeïdicüt; quamuis mortui non nifi poft Chrifti refürrectioné refurrexerint. At quorfum fta- .]timaperta fepulchra,fi refurrecturi ftatim non erant 731 , |ideo oppofitum ; ne quis preter fummum Sacerdö;-]f Á tem , ídquefemelinanüo , & nonfine fanguine in Sancta Sanctorum ingrederetut, czli figuram fuille, - [idé D.Paulus eodé c. ver.24.& 25.auctor eft.Itaq;hzec linterprétatios&illa,quam primo loco pofuimus, plu- ré(queauctores habere diximus,mihi magis placenit. -t terramoraefles petre fciffe [unt.) NO potlum?in ter- |Quid ?äfrä rx motpetrarümque Ícillioneidem,quod infciffo| [mortui: Malo igitur cr'ederc,ngque monuméta ante 20 [mt^i» |velo.myfterium recognofcere: Myfterium tamé ali-| — | Chrifti refurrectioné aperta fuifse, neq; refurrexifse ; f;f',fï';;" Iquod effe credendum cft. Puto Ghrifti diuinitatem| |mortuos;fed Matthæij,cü cceplfäct ca miracula, qua : Vignificane- his duabus rebtïs.declaratam.S-olc; enim diuina pre- E muon-äte.C hrifto .contlgcrant,cöinc.-lnorarc,hoc cti rit. (entia,atque maieftas terre motu , & petrarum con- p |cá ecteris copuláfse,cuius ;a;ufä,fïc'u.t& ceterorum, cuffione fignificari, vt Píal. 67.8. 9. Deus, cum egrede-| ^ | Chrifti mors füerat, ij mortui 1111,reft.1:.ïrexerm.t?, x ) qreme monivevisin confpetin po-guli tuicum pertranfrres in de[ertoyterr4| — | mericó queti poteft fed ratio n*ö eft difficilis. Volq;z : C ol lb ipis E* o* motaeft erenim caly difllanerunt à facie Dei $imai&fa-| |Chriftus refutrectionis fuze habere focios; quieiuf-|chrfe — | . NNL f:::: Z;d" cie Dei I;i-æel.& Pal. 97. 7.8. 9. moueatur mare e7" pleni-| -|dem efsétteftes.Si folus refurrexifset, Iphätafmaefäe multi re- ! E: D. — |tudoeius,orbis terrarum ,«2 quibabitant in ena facie Da'.-« credi po.te'rat;c.üfp?alios i"cfcü,qui fimu fefurr.exerätf f::;exe' * d. M ! 1 mini,qmnifnf'venzt md:mre ferram . & Pfal. 98. : 'p"?j',", ad.«duxcr;t.:'? facxlc Pïqbapft -f:'e Fgfgrg;rq pot.uliïsc,.qm; EOW Es "dM ipue regnautyimra(cantur populi.qui fedet [uper Cþeruäzæ,m- allods ii;vfc'-lta:;rlf:.lfat:P.ro ptetea dlcuqfu.rllll.l, qklltrefq;:e-—; iäïm: Zu d neatur terra, GC Pfal. 113. 6. 7.mmtes exzflt:d/fkf,jïmt AT it- xc-rl-at,- muät-xs.m ciuitate appafug(s,ïf. Fuit etiá lllo.c Gn- &(M I,&e | z::s,(y' collge;,]i—wtv-agm.cf»ïmm.a f:mg .D-o.;?nm momgjfxerw, gu ?rïs ? ?tïtlþs?gyglgïnentu.' riïl us mori vo Lutl,gt?; 19 14 facie Dei Iacib, & Loélis 2.10.4 facieens contremist terra,| — n6 1olus relurrexit. Nà latrones Lii,qui cü €o crücifi- sR moti fant celi, Poteft & diuinaira, qua Iudeis immi-|.. |xi fuerát,nó à Chrifto,fed à fuis iporü (celeribus fu- UC U nebat,fienificari.Nam & ira Dei motu terrz fignifi- C erát crucifixi. Quiauté cá eo fülcitati funt;ab €o fu- xamdo s cari folet;vt Ioélis 3. 16. Dominus de Sion rugiet , €9* de| " |(citaci funt.Mors eius refürre&ionis noftre caufa eft, - Nut nf Mernfalem dabit vocem fnam, cg" mouebuntur cali, 7* terra,|| | |imortis 'noffï:æ 'Ca?'ï*fä ip(ï.nobi.'s fümus. Queri etiá fo- WUM Y & Aggxinanaij. Egomonebo calum pariter, ey' terram,| — |le,verüm 1»11?1?*;-';*1111 tüc cü Chrifto 'refu rfcxerüt, mor- 1 - 5 ! «2 fabuertam [olium regnorum ,e9* conteram fortitudimen| — |cui 1t.crum-afïþp?ht*:gphüæ.&. mortuos P?Pcce.i fuxfsï x : o E reguit getiumse fabuertam quadrigam, e* afcenforemeius,| — |credit. Magisaliorü recentiorü interpreti opinion£| Qui «m ho P & PÍal.45.7. Conturbata funt gentes, e7* inclinata fantre-| - |probojqui nóiterü mortuos, fed cá Chrifto in celü Chnfie ree x ial g gna,dedit vocem [nam, mota eff terra, Idem de hoc verrz| — [eue&tos fuifse dicüt:Quid enim inter viuos cgifsent, f;;f;:": | lg - [motu,quod füpra veríu 45.de gcncþns quc;.fitum' ef5| [qui diuinz id g-ld».n"c';wgu&üäaccc erant?peioris pfofe-|pornu; son]. queri poteft,quàm laté patufr.xt;Origenes in fola Iu- &ö cc-')dmo.msful-fäet $ quä'rgg i nunquá fuifsét exfü-|/ut. Topunt. dzajlicut & tenebras;factü fuiffe putat; Auctor veró| - [Ícitati,fià fiuu Abrahe, vbi inloco quietis erant, ad| a d MA n) ! 1 COR llibrorum de mirabilibus facre fcripture;qui Auguft. falsó tribuuntur,libro 2. c. 5.longiüs peruenifle fcri- turbulentá vitá fuifsét reuocati,vtin ea diu manerét,| iterum morituri. Quid quód in finuillo Abrahe,vbi] 9 1020 bit,& in rhraciavndecim vrbescorruiffe.wefcio quá| — |eos fuifse credendü eft, càm eos Euangelifta fan&os| D fit fimile veriin Thracia ; Vbi.inn(;)ce&ntcs hom1nes lap pcllct,cemi falgus fuc erát;in hac vita certi efse nó| i vt er&tvndecim corruifle vrbestgïïrludæa veró, vbiíce-| poterät.,cüx.n iterü peccare pofsät? Addft quód fi ite- yuhmAe, |E lus patraba*tursnuüam corruiíle. -- OE ET SDHE - Id momsun fm.'*remlscnt,'nä multis,vt ait EuägeliPca,— | ;fmeies. 3 - ga- Et ennumenta aperta fent.) Non fatis lhquldöiexï i- fed: vulgó 01n131b9'gp paru1&eg:& quéadmodum ante-| u . |Euangeliftis colligi poteít, quo tempore monuméta| |quàm morerétur;inrer homines humano more ver-| nw E -Japerta fuerit.Chryfoft. hocloco viuéteadhuc Chri-| — |fari fuifsent ; vt Lazag;-s à Chrifto fuícitatus verfatus| M I fto aperta fuiffe putat: eos enim, quirefürrexerunt;| — |eft.Nücauté;cüm dicacEudgelifta apparuifse multis,|- "ï) — |Chriftum fuiffead inferos euntém cómitatos. Id nó| E |minime obfcurfä- indicqt nó omriibus cómuniter ap-| u . .. |videtur verbis Euangelifte confentaneum, qui quá- paruifse;fed qtllbus opbr'tebgt Chri&ä refurrectioné E H uis nó explicet;an ftatim poft Chrifti morté monu-| |cófirmare; quéadmodum & ipfe Chriftus, quia non M':ï Ü | méta fuerint ïpacefa&a: tamien pofteiusmortem pa-| Jiterü moriturus,fed paullo poftreditutus in celá re- n "7 | fa&a fuiffe minimé obfcuréindicat. Theophylack.| — |fürrexerat;)neq; omnibus ([;d folis Apoftolis,& alijs p [tefa&a fuiffe minimé obfcuré indicat. Theophylaà. Ire ,'f q,R | , .poftolis,& alijs u n ftatim poft Chrifti mortem aperta fuifse putat;ficut| — |idelibus vifus eft , & vt ait Petrus Act. O. 41. teffibus 1 'l ) ftatimíciffum eft velum , mota eftterra, ruptefünt| — |praordinatir à Deo,neque quemadmodü ante mortem i5 l,( ]. |petre.Atque hec quidem verba videntur prefeferre.| — |fudm cum ipfis Apoftolis quotidie,& humano more i. ] d Illad tantüm obftat,quód, cüm monumétanon fue-| | |verfatus eft,fed nuncapparebat,nüc difparebat. T OMBI 3 rint aperta;nifi vt mortui refüurgerent;aut vt refurre-| j3. Fenerunt in [antlam ciuitatem.)Hierofolymá fan- 5 d xiffe teftarentur,& mortui illi non refürrexerint,nifi| |&am ciuitatéappellat;nó quód tüc fanc&ta efset, càum | vtfuarefürrectione Chrifti refürrectionem confir-| F |fuilset recéti Chrifti cede cótaminata, fed quia priüs marent ; füperuacaneum videtur fuifseante Chrifti| |propter täïlum, & Sandta San&orii, que in eo etát, .. g, refurrectionem refürgere. Quid.enim interim egi| — |lan&ta dicebatur,vt nieronym.&Beda interpretátur, rufal£ fan- feniDeinde; quód valde fit vero fimile Chriftáeos,| |quéadmodum & Mattheus;poftquá Chrifü difcipu- |&a civiras qui refurrexerunt;apud inferos adhuc commorátes, lus fa&tus eft , quiaante publicanus fuerat ; publica- |appeliata. |abduxifse;vtfecü ctiam refurgente refurgerenc. De- |ficut ceteros, qui illic erát,vifitafse, eófque indefecü nique quód veríu fequenti: idém "Mattheus fcribat; |Et exeuntes de monumentis poft vefurreilionem eius venerit m fanttam eiitatemyvbi ficiungi verba vidétur,vt,qui refurrexerüt , non nifi poft Chrifti refürrectioné di-| - |nusetiamappellatur,fupracap.10.3. — ^ Et apparnerunt multis.)Cur non omnibus,& cur his] multis apparuerint, docuimus ver. füperiore. $4- Centurio auteim, «j* qui cum eo erant cuftodientes Le- fum yvifo terre motu,e* bis que fiebant, nmuerit valde d- etes,veré filins Deierat ifte.) Marcus 15.39. aliá rationc .. ümoris. Bj D Ea O EE - , Jcat a longe eas venilse mulieres , que prope crucem |timoris attert.videns, i quit, Cetorio , qui ex aduer[o [La- b — iil . . 01375 D . : L^ . . ; Ug |Patsquia fic clamans expiraffet att,verebic homo filius Dei, — er&t; id enim paullo poft dicit; qw (ecnta erant jeam & Galilea, íed fuifse long^à cruce, & vt Grecé eft Jjerat. Vtrumque Centurionem nouiffe.credendum| - | Je& validum morientis Chrifti clamorem, & fa&asin| . [usspd0sv empGratsprocul Ípe&antes, -- -- , |yniuería regione tenebras , & motum fübitum ter-| . | |-- Qw fequuta erát Iesi à Galilea minifratesei.) Tribus| - J [rz, & cztera miracula,quz omniaLucas23.47ivno| | |rebus piará maulierü ftudiü Euan gelifta declaratypri- cóprehendit verbo,wden: wfï Centurio d faHlis fue-| — |màm quód ibiefsent; vbi Apoftoli , quife cum eo : mt,glor.tfmæit Deumdzcms,wre- hzf 170"40 l!*/l u6 erAfF. Cu.i; — Pimtimr os iaccauerant , eíse non 3U'd€banp : dein dc UI |Centurio , & milites tátopere timuerint, nó eft dif- Bd |quàd à Galilea víque relictis domibus., & patria D j Hcile ccgitare.Verebantur ,ne diuina in ipfos, qui : Chriftum fequuræ fuerint: Po&remö quöä Chrito| . . ;mrriarmum-,n : Ícelerate necis miniftri fuerant , vindicta conuerte-|.— miniftrarét,quod duobus medis inteliigendum eftjj. .. WW? |retur,cum Chriftum Dei effe filium agnofcerent,| B |& quia illi feruiebát,8 quia de facultatibus füis ne- 4qw.QL10 ; |quem credebant non elfe filij füà mortem inultam| |cefsaria iuppefditabant,vt*cap.8.;'.L.uc;as:tmdit.Vide-i .« mlanüa:.&f |tur.Deus;quia viri fideles deerant,mulieres, que &| ^ —^ Aenuanna Q przterirurum. Lucas dicit Céturionem glorificatfe |. | . [Deum,id eftventatem fuitfe confetfum , Chriftum ( Dare glo- Dei effc filium. Hoc enim Hebraica fignificát phra- ambreu t mortis , &fíepulturz Chrifti teftesefsent, excitare| . od bus, d | |voluifse.Nec enim Apoftoli poftca verérefürrexifse| —— * á | Zg,,ïï fis;glorificare Deum , aut dare gloriam Deo velno-| |Chriftum teftari potuifsent , nifi fuifsent , quivere «al nbus t Pml phrafi ! eflttam culpam , veleius gloriam,maieftatémque re-| [mortuum,veré fuifse fepultü teftaripofsent. Mors; | Mw.-igmnonP&oïïc,vïï '"vei'iflt?' con ;ögn.ofäerc;ita Ioannis 9.24. wmuemntje;gaäl)harifæi l& fep'ulrura Chrifti mulierum , refj?ume&io ÁApo- L5 ide angus V. pruefam bominemsqui faerat cacue o* dixeruntes, da gleria| — |ftolorum fide,atque teftimonio probataeft. —... - P oo, quéad . |Beoiid eft confitere veritatem,nos feimus,quia bic bome| — | . $6.Inter quas erar.) Cürn multo pluresefsent,vt ex jï:m i N - |peceator e/?; & Iofue 7.19. ait Iofue Achan ,. quifum-| . [Luca colligitur,tres tantüm Matthaus nominat , & . at ab Ipferat de anathemate; f//; m:,da elortam Domino D eo If-| C |quia ccteris notiores erant, & in omni erga Chriftü WW |rael.eo" confitereatqueindica mibiquid feceris;ne ab[codas.| — officio diligentiores,& quiatres illzalijs abeütibus! um Fere filius Dei erat ifle.)Sic etiamMarcus;Lucas ve-] - víque ad fe pulture hinem perfeucratünt ; vt idé Eui-] cwii gelifta v. 61. indicat. Chrifti matrem excipimus; qua| nulla notior, nulla officiofior fuit:quamideo Chri-] ftifepulturz non interfuifse. credimus ,. quód eam| Ioannes , cuifuerat à Chrifto adhuc viuente cómé.| data;eo mortuo,ne dolore conficeretur,abduxifser.] | - Maria Magdalene.) Sotor Lazari, & Marthe Ioan.1.], jsvt receptaapud omnes fert opinio;etfi fant;qui ed ró,veré bic homs iuflus erat,quod duobus modis lib. 5. de confenfu Euang.c.20.explicat Auguft.aut vtrum- que Céturionem dixifle, & Chriftum hóminem cef.| | ?c iuftum,& filium fuiffe Deixquorum alterum Mar-] |the?, & Marc?;alterü Lucas recitauerit;aut vtLucas| - |explicare voluerit, quo fenfu Centurio Chriftum fi- . |lium Dei,vt Matthaus,& Marcus Ícribunt; appella- j T RT VAE COYS TERS .. |uiffer , nempenon quafi-naturalemDei filium effe! — |Galilgam fuilse dicant,vt ex Luca cap.8.4.colligunt;| | tmlomi crederet,fed eo modo;quo omnes homines iuftifi-D jreque cá Lazaro quicquam habuifse, de qua Chri.|, i ij lij Dei vocabantur. £go dixi Djj effi, e fj excelfiom-| — ftusfeptem cieceratdgmoniaLucg8a.. .. . | | 3 u : ï"ef Pfälm.gl.ö.-ïï)fob,abilis Auguftixli fententia eft,fed | - Et Maria Iacobi , eg I-'th mater. ), G.iuen lofesfic| ' WM; Ü ego potiüs credo Centurionem vtrumque dixiffe] — jenim Iacobi frater appellabatur. D efcribit malieré| : Jj & hominem iuftum;pro Dei filio pofuifle.NG enim| — ex hilijs,qui notiores erát;de hisautem capas. 46. &| sidsus vulgari more hominem iuftum Chrifti appellauit;| — |cap.10.3.copiose diximus.Hec erat foror matris Do- T cüm ca miracula in aliorum iuftorum. mortenófie-| — |mini,vtibidem docuimus,& c. 19. 25.Ioannes pm uml rent , fed iuftum vocauit , quemadmodum Chriftus| — |nit.Stabapt inquitysecta erutem lefs mater eins, 7* Joror| , peia cte]: &'hïfff?f';e [bijsqui in eum credebant;appellabatur. Veré er-| — matrisems Maria Clesphe.. Maria enimi Cleophz, SOopheJan-. — —— V go Centurionem arbitror in Chriftum credidile] — |Matialacobi,& Iofe eadem erat. Sed Cleopheà vi-bi, er1e| - 43137?;13;9; multitudine,magnitudinéque commotum miracu-|. . ixo,Iacobi,& Iofeà filijs app cllabatur,quemadmodd/fe sidem.| "i lorum.Scribit praterea Lucas c. 23. 48. omné turbá E 4 nobis hislocis ,. quos paullo ante defignauimns, ::: (:äþïgf lus ff[mimr m eori qui fimul aderat ad fetlaculis,ez* videbst,qua fiebat| |probatum eft.. Hic *I'a'-c.gbus' erat Apoftolus , qui &,; E " ,:7 percutientes pe&lora faa ycdiiflequafi culpá tuamagno-| — |minor,& frater Domini, & Iacobus Alphei appella-| | f*luf;ru' * Icerent, & innocétis mortis vindidtá abominarétur| — |batur, auctor epiftole , quá nc habemus;& primus]. huid s |. sgg-Erat autemibimulieres multa a longt-) Idem Mar-| |Hierofolymoru Ep Ifc opus,vt c. 10. j.docuimus. NáJ. | ï:'f iei cus fcribit;Lucas veró,ver.49 ffabanr autemomnesnoti| — |CleophelacobipatricognomentumeratAlpheus| —— | —— | qu: s eius & longé,quod vniuersé intelligi nompoteft, càm| — | Etemater filiorum Zebedar.)Hec alio nomine S alome | m 'c a E omncs fere difcipuli,qui maximé ei noti erát, diffu-] vocabatur, Marc.j. 40. In hi.ic*.l(*)mm. inferéda funt| D u giffent,vt cap.26.56.Matth.dixit.Sed quianote mu-| |quazloann. ceteris Euangeliftis prztermifsa c. 19./ WW | |ieres ibi erant , & praterea ex difcipulisfolusIoan-| àverfu r.víque ad 37.exponit , Inderergo queniara Pa- hn [nes,quantum quidem licet ex Euágeliftarum hifto-| ra[ceueerat , vt non vemanerent in. cruce corpora. fabbatbo,| í DWityt o riaintelligere Ioan.19.26. Lucas dixit oómnes notos| F-lerat enim ag s dies -'illeþb b 4thi,rg4mru nt Prlatum vt | ^ ."""'"*Mpem — leiusibi fuiffe, non.fignificans , vtopinor, ibifuiffe| - vAngerentar eorum cruras q7* tellerentur. De Baraíceue, fïïfäuquwï(ïfa * lomnes, fed omnes;qui ibi erant, fuiffe lógéjneque, |& de magno illo die fabbathi c. 26. ;z.;.lifþutauimus; | : 4j i Rn] .. [quod Ioannes ait c. 19. 25. iuxta crucem matré Chri^ Quód autem Iudzi nolint corporà d1f; fabbathi in ä : i m j (Li& eius difcipulum fuilfecontrarium eft. Nam &| — |crücemanére, ridicula, & putida religionis fimula- ; Mp tl l iuxta crucem,& longeé crant; iuxtà , quia tam prope| |tioeft. Non duccb&t religioni innocentem Chriftü| ïäïl::"** TUl vt & patiétem videre Chriftum , & fecum loquenté chiägcre,&i Ío ddic,PaIc.hfg Pilgm'i adireymilites ab ,' Hm.( ts | exaudire pofsent;longé,quia nontam propecrucé| |eo peterefepulchrá munite,lapidem obfignare; du E "idif erát,quá crant militesqui Chriftum cuftodiebát,&| |cátmortorum corporain cruce relinquere. Addit| — ROm | cztera Iudeorum turba,que conuiciaineum iaca-| |Ioannes; venerunt ergo milites , 7* primi quidem fregeriat m bor.Quod ergo Mattheus dicit, 4 /osgé , non [ignij..if trira , 97 alterius , quierucifixus eff cum ex..— Apparet] Mittien, P MQURHINT EBNSORSNADUM ss uedemeuitistiequa o p sss N Q AE NI RUE 736 À ' " |quod Latini dicerent inclinato iam ad occafum. die.| C| |Euan D de agno dictü fuerat, de Chrifto di&tum Ioannes in-| telligit. Rurfum aliá fcripturá impletá dicit Zachar. I2.I o.Videbunt,in quem tramjixerunt,que;' quid?m Ícri P^ ) tura nó omnino impleta tüc fuit,fed impleri coepta.| Tunc enim in Chriftum transfixerüt ; que vna pro- phetie pars erat;in dieauté iudicij eidebutym qu£ tras-| fixernnt ; vt idem Ioannes Apoc. 1. 7. interpretatur. | $7- Cutn autem fero fatbam e[fer.) Serum vocat,.non| velperum, fed cempus diei ad vefperum inclinatum;j fienim vefper fuiffet; non licuiüät hominibus iuftis| Chriftum decruce ponere,& fepelire,quia fabbathi| otium;atque obferuatio à vefpere incipiebat: prop- terea ergo,antequàm vefper effet , & fabbathum in-| ciperet, Chrifti corpus fepelire feftinarunt, ne fi ve-| niffet fabbathum,fepelire non licuiffet,vt warcus,& Lucas exponit; ££ cim iam [ero effet fatt , inquit Mar-| cus, 15. 42. quia erat Para[cene,quod eff aute [abbathi, ve- | mit lofeph ab Arimathaa, «7c, Lucas veró 23.54. eg* dies erát Para[cenes , 9* Ftbäat/mm Hlacefcebat , id eft; appto- pinquabat. Itaque quod Grecé Mattheus dicit 64ia« PSpopSione, verti clariori fentétia poteft, cü feró fiezet, Venitquida bomo dmes.) Abs re videri poterat, quód| Euangelifta hominem diuitem fuiffe diceret;fed có- ilio non caruit. V oluit tacité rationem reddere, cur| gitur non folüm confiliatium eum fuiffe, fed illi eciá]- interfuiffe confilio , quo Iudzi de capiendo; & cru- cifigendo Chrifto deliberauerant, neque in eorum voluiffe irefententiam. U | ..8. Hic acceffit ad Pilatum.) Antequàm fabbathum] veniret, vt Matcus rj. 42. & Lucas25. $4. fignificant.].- Nonlicebat dánatorum corpora fine iudicis facul-| tate deponere;aut fepelire l. r.ff.de cadau. pun. Ideo Iofeph à Prefide corpus Chrifti poftulauit. — Twnc Pilatus m[]rt reddi corpus.) Marcus 15. 44.Ícribit miratü fuifse Pilatü,cum audiret tá citó mortuü eíse Chriftü;accerfitümque ad (e Centurionem interro- gaíse, num veré mortuus efset,cámque mortuü iam efse cognouifset , corpus eius conceffifse Iofepho. Probabile eft fraudé timuifse Pilatá;ne forte Iofeph|-- Chrifti diícipulus,quáuis occultus, Chrifti tanquá i2 mortui,cü adhuc viueret,corpus petiuifset,vt fpecic exhibédz fepulture,& à cruce eü,&c à morte libera- !tet.Oia diuino fa&a cófilio,vt iudex ipfe;qui Chriftü RE i condem- M a PEQ?QQWQ I 735 : | | i | : MF&M]&( [ ] Cmrif«-jmorem fuille , vt crucifixis ; quó citiüus moretreritur, n r F [ge"cve-hliquádo frangerentur ctura. Nec enim fa&tum hoc ii -0 ffiorum, RP * ; : jiff: D N fingulare fuille credédum eft. Vix enim aufi fuiffent WTR E [udzi à Przfide poftulare. Et videmus apud Gallos .tadcümspmï (imile quiddam fieri his, qui confringuntur n rota, QTT quorum nonguhis bgncücij loco; vt ciriis motian- qebant:&eindg CHE 40X a crucmubu; hberen.tur ; ferrea virga peö»xh;—s lb la obtunditur , vtftatim exanimentur. Sequitur aputi: **Jäql*öi Cj Ioannem, 4 I gjfz;m AHtem cam vm*z]enf:l vt v;;le;:ï;zz C iAm mortuum,non fregerunt eius erura , Jea Un Wnm tumu:ïï;ih lanced [zsz etus ftperäz': , G* continuo exiuit [anguis . 7 ümy. jaqua. Quod miles Chrifti latusaperuerit , & fua pe- '"?"fï,quæä* [rulantia; & diuino confilio feciffe 4.crc'denxdum eft. Áitn f.ïcimg; jPetulantia quidem fua ; quafi ferret indigne ghïlüä MRU Jam breui tempore mortuum cffc,,-. & fefe Cl...tïfl?ïl— lm jbus, & Iudzorum, ac mthm cgtum;h; Sföc'lllllä -i(?; i s | | x mbu'sl enpu.llfe ; ideóque cu;n..v;ldcc viuofe i (111.1 .e; C N me ïgf*ï ;Zm nonpo ffe, .1llud1t,morqtuo: dmmo autem confi lf..o.g.VF "u öäquæ E ä;dle ianglflï& acciiua deflueret, humanz äälluletslïnïï Y j Ola, queadmodum omnes veteres au : JI- Sïääjfï r* : gltaïjh : pretätt?r. Na?m & Cþri&i fa..ngqi*ne rfdempti f.ï?pus-, m - 00 [panantis. & aqua ba tffim ; cí qua eius quo.damodo miícetur ^H SEST—— —— —— Wg. Jbarditutba : n ícimuy diomiad x&t:*mahä- cipua faïutisïïoürg facfam?nta fignificantur. Ideo m H Chriftus per aquá; & fànguiné veniffe dicitur .Ioan;| - Mmdü ( j. 6. & tres effe teftes , quide Chrifto in terris tefü- x EE monium perhibeant , fpiritum , aquam , & fangui- Wuewiss ( nem;fpiritum, qui füper eum defcen dit, eünique fi- 12bdu E lium Dei effe teftificatus eft, vers. 8. 30. aquam , & udebau fangüinem, quz cx eius mortui latere profluxerunt. d lnuici Quod, cüm humanum non effer, Chriftum nón fo- ial lum hominem , fed Deun; ä:t«iam fuiffe d;c'larau-it. NI Copiosé hec Cyrillus Ierofoiymitanus edifieritin 15. " Catlïchefï, Prim-);tm Moy[esjinquit,muatauit flnme 1n (an- Can tht guinem s 9* lefus poflremó aquam emifit de lcftere vná cum ao fanguime,forta[fe propter duas cades,altera indiantus , altera ml veró clamantiumsaut propter credentes,Cg* non credetes. Pi-| mmmx i latus enim dixitlntoces [am ,eg* aqua laut manuss Clama- jaew| ( jfes aintem dicebat , Sanguis enus faper nos. Erat igitur bac duo euemu —| de latere,farm/Zä indicanti 4qua , clamantibus vero 'Fmgqif, Chgphz ls 1 ferurns aliter intelligendio Iadatis quide [anguie , C brifi- Cj anis vero aquayllis quidem,tanquam mfidiatoribus, ex . [an- vmdmdi! ^^ guine condenatio; tibi veró nunc credentiper aqua (alus, Ni- - a*l;ïï)äf& E hilemitn :eme:äfa&m eft, Z ]fégnarunt enarratores patves TA Qlwüi i w/ir:,q* a?m eLus rEl cfzujäm.'(: itm enim delcx /ït baptzfm.z Wépde ( jäzlu.tam virtutvt efl in Euangclq..s,:üna qmdfm,quæ bapti- uyipron Xï — Ratis donatur per aquams altera vero [anttris martyrum in gmsM) - N Perjäcfttzamä.m per proprium fanguinem , exiuit de latere fa- m : Íntari Fmgnn,(yj aqua propter eam, qua effet fumra,c.þrzjh se n - eonfe[Jronem e7* in baptifmo, C2* in temporibus martyrij con- irtim | frmaïzs gratiam, Ef W.alm lateri hm(uv caufa. Mulierfuc- n ratprima dnflr..zx. peccati , qua de'la?ere creata eft , Sed.1 tfm, ia qui venit , vt viris fimul , ac mulieribus conferret réconcilia- W;W tionem , aperuit latus pro mulieribus , vt folueret peccatum. / 2:/14 : : Siqws, & Itaque profana eft , & diuino aduería confilio inter- ;/r a :qbïfæ f;xld-;ptetgtip Caluini, qui,quód fanguis,& aqua ex latere d ET ,Chrifti manauerit , naturale fuitfe dicit;Ioannes ipfe n " E us g. [rem fupranaturam fuilfe fignificauit, E qui vidit, 1n- aþbf. ! 11;',) j xerüt cótva quitstef'imommm perhibuit, e7* verum eft teflmouium eims. mshi'ïwu'/ | Caluinmn.| Q uia enim res incredibilis videri p/oterat,conürmat f CUfL'ZJ fe vidiffe; & vera narrate.(&göd autem Chrifto crura fïmllltcgj : fracta non fuerint , myfterio Ioannes fa&tü interpre- lgu , D) tatur, vf ;impleretu-r feriptura, Exodi. 12.46. 05 non com- P BN minuetis ex es,Q'uodetfi proprié de agno Pafche dictü Wf"f;::) E erat,tamen quia agnus ille Chrifti erat figura, quod 1 i st : wf | :, | : 797 IOANN. MALDONATI COMMENT. 738 -MHEonor fe- pulture Chrisli - lexbibitus. Ichrum inclufus. Mirabitur fortaffe aliquis no Apo- ftolos , non czteros, quife palam Chritti difcipulos| [profitebátur, fed Iofephum, qui occultus difcipulus |hocfepulturz officium Chrifto exhibuilfe.Refpon— Itra ) Ethecad Chriftihonorem pertinent, ideóque lin eo monüméto;quod nóà maioribus , fed ab ipfo| |ibi fa&ü fuiffet,& quód nonlapidü ftru&ura fabri-] condénauerat,veré mortuü fuifle ex Centurionis,& aliorü, qui crucifixü cu&odiebät,tcftimoniq cogno- fceret,déque eius morte teftari poffet;ne quis poftea diceret nó veré furrexiffe , qui veré.non fuiflet mor- caüs, fed viuus adhuc de cruce fublatus , & in fepul- lerat; & Nicodemum , quem Iofepho ea in re adiu- mento fuilfe cap. 19. 39. Ioannes fcribit , qui & ipfe occultus difcipulus erat, ( venerat enim ad Chriftü no&u propter Iudeorum metum Ioan. 5. 2. & 7. $0. det Ambro.lib.in Lucam 10.Qwid fibi etiam vult,quód non "Tpoffolr.fed Iofeph,a*' Nicdemus Chriflum ]Epc:limt, vnus im[Lus, o* conflans, alter ,1m que dolus non erat ? Tali entm ChriIs eff fepultura,qua fraudemymiquitatémque non babeat. Obflruitur igitur tergimer[andi locus , eg* domeflico Indai teflimenio venciuntur.Nam ff /Apofloli fepeliffent di- cerent vtique non fepultum,quem vaptum e[fe dixerunt, 59.Inweluit ilud in fyudone mida.) Minimé dubiü eft, quin Iofeph honoris caufà,nó qualicumque fyndo- ne,fed müda Chriftum inuoluit, quam Marcus, x;. 46.cum emilffe dicit,vt non folum mundam,fed etiá nouam fuiffe oftendat. Qäl'anquam veteres auctores nonimmetitó diuini confilij myfterium in eo facto cognouerunt;oportuifleChrifti corpus,quod mun- diäimum erat, & fyndone inuolui munda;& in no-] uo fepulchro reponi.- : j d Go.Et pofit in monumento fuo nouo,quod exciderat i pe- tam diligenter ea Euangeliftz expofuerunt .Nam LY n 1 : -- . 4 quód Chriftum Iofephus nó in quolibet , fed in fuo| ipfius monuméto condiderit,ipfius enim fuiffe mo- numátü Matt.indicat;cü dixit, qued excidrat,&c quód catum,fed in rupe excifum elfet;honoris fuit. Non enim folent in huiufmodi fepulchris,nifi viri magni & nobiles fepeliri'.Luczas noníolàm nouum monu- mentü fuiffe dixit, fed addidit;25.53.; que nendis quif- quam pofrtus fuerat.Toannes veró. 19. 40. quod ceteri non narrarüt , explicauit aromatibus etiam Iofephü Chrifti corpus condijfle,ffeut mos,inquit;eff Judas fe- pelire. Morem fuiffe dicit;jnon quód omnes etiam de |plebe homines;fed quód primarij viri ita fepeliren- tur.Videmus ergo Iofephum , & Nicodemum nihil prorfus honoris prztermifitfe , quod Chrifti fepul- [turz non adhiberent. Atqui mortuum tunc corpus erat.Quid viuo fa&uri erant? In hoc etiá myfterium cfle aliquod veteres au&tores ttadiderunt ; oportuif- íe Chrifti fepulchrü matris vtero fimile effe , in quo nemo alius pofitus effet;oportuiffe Chriftü & müde jcócipi, & müdé fepeliri.Pertinét etié hecad probá- dá refurrectionis fidem,vt Beda, Theophy.& Euth. ladnotarunt.Nam fi nouum non fuitfet fepulchrum, |dicere Iudai potuiffent nó Chriftum,fed alium, qui leodem loco fepultus fuiffet,refürrexiffe. Si diuerfis ftru&um lapidibus , difcipulos fuffoffis lapidibus IChriftum furatos fuiffe,quod , cüm in rupe excifum| efset,dicere non potuerunt , vt Hier.& Beda obfer.. uauerunt.Eodem fpectat , quàd ftatim addit Euáge- lifta, Et aduoluit [axum magnum ad oflium monumeti , ne quis caufari polset Chriftum , cum mortuus nondü lefset , remoto lapideéfepulchro euafifse, aut difci- À B . Io D E F [pulosaperto monumento, cum facilé aperiri pof- |dpatulus eff vnde targusinfärcbamr,mlor autem em[de eno- ]pus poneretur;vt elapío fabbathi die redirenr, & il- [16.21.& 20.19.Itaque placet mihi eorum fententia, let, furatos fuilse corpus,vt Origenes indicauit.Def- ctibit hocloco Beda Chrifti monumentum ex eorá fide , qui fuo temporc religionis caufa Hierofolym 4tatis tempore de Ierofolymis venere,quód domue fuerit va- |tunda,de (abiacente rape exeifa, tanta altitudinis , vtini jconfiflens homo vix mant extenta culm po[sir Attingereqna [pabet introitum ab eriente , cui lapis ille magnus aduolutus, jétque impofrtus eff, m cuus monumenti parte "tquilonali Lfepulchrum ipfum , boc eft lecus Dominici corporis de eadem petra fattus efl. feptem babens pedes longitudinisgrinm veró palmarum men[ura catero pauimento altiiis eminens.. Qui videlicet locus,non defuper,[cd. à latere meridiano per totum, iumenti ,ac loculi rubicundo,e7* albo dicitur effe permixtws. Gi.Erant autems ibi Maria Magdalene.) Vide versá 56 Et altera Maria,) Mater Iacobi, & Iofe;de qua verfu $6.dictum eft;cam enim hoc locoalteriusMarie no- mine intelligendam efse ex Marco 15. 47. perfpicuá eft.Solet ita Matthzus loqui,vt cá Marias nominat, Magdalene primo loco nomen exprimat , alteram autem Mariam dicat Iacobi, & Iofe matrem inteliij- gens,vt cap.28.1.Quid illic,cum Chriftus fepeliretur ha mulieres agerét,ex Marcarg. 47.& 16:1.& ex Luca 23.55.colligiturjnempe obíeruabant;vbiChrifti cor- lud vngerent. J ! — 62."tltera autem die,qua eft poft Parafceuz, id eft die fabbathi , quo eo anno Iudei Pafcha etiam celebra- bant;vtà nobis cap.26.2.probatum eft. . , Conwenerunt prinapes facerdotum; e7* Pharifai ad Pila- tum. ) Qui infabbathi nimis etiam fuperftitiofa ob-; feruatione totam religionem ponere videbantur; Chrifti odio obczcati fabbathiü violant:nec enim li- cebat illisaut lege , aut ipforü traditionibus die fab- bathi;eodéq; Paíche adire iudicé, milites petere , ad monumétum armatos ducere,fepulchrü obfignare. 65.Recordati [amus,) Malunt fuam negligentiam,& obliuionem accufare , quàm videriin cuftodiendo homineiam mórtuo minus efle feduli.Dicunt enim quafi priüs recordati non fuifsent , Recordati famus ne Pilatus mirari poffit , eosinitio militarem cufto. diam non pctiui[äl)c, nunccam fcpulto iam Chrifto poftulare. | C Quia fédntlor ille dtxit adbue viuens.)Sic Chriftü ap- pellabant;quód ipforum iudicio feduceret populi, erat in turba de eosquidam enim dicebár, quia bonus efl; non, fed [educit turbas. —— ! | Po (l tres dies refuvgam.) N dixerat Chriftus fe poft tres dies,fed tertia die refurrecturum efse,fupra cap. qui hoc loco pef tres dies , pro intra tres dies , aut , vt Latiné dicimus , tertio poft die interpretantur. Sic enim intelligédum efse ex co manifeftum eft;quód, fi facezdotes, & Pharifei aliter intelligerent , id eft, Chriftum non nifi poft tres tranfactos dies refürre- &urum dixifse,non erat,quód timerét;ne forte fpa- tio illo trium dierum difcipuli eum furarentur. Nec enim eosante diem à Chrifto dictam eü furaturos efse credendum erat.Deinde non folüm tribus illis diebus,fed multis etiam poft fepulchrum cuftodiri curauifsent, cüm;qui poft rertium diem fe furretu- cercium rum dicebat , non fignificaret ftatim poft diem vt iniro Beda. ficut nunc hzretici Catholicos, quia veritatem do- ca:,az.'ä* cét,feductores vocát. Ioá. 7.12.mwrmnur,inquit,smultio ab H«re- ! [j ticis exeplo] : í u | .4 .yfcl,r,pg fel autem dicebant(Scribe Ícilicet,facerdotes,& Pharifei) ; 77 " J^1 «ppellatur. ibant. Demenumento, inquit, Domini ferunt , quinoffe |Dejeriptio : lfepulchri TA^ IChrifü ex | / " nl uqiea &us aiCII)l ml:dfföa" (y* Scri&ff;ö ( n Ml li ucmïdm : n pl i gintiocl n ügm ü li dicallh qosdic r n gonldtscon qugn(iOïCUm x nisconut | — lm n()ndü^ Potc, lkddf t ^. fmiri coTpa finaruros; al rl &Wxö N tiridini, ib ^. fminer d surie cip:busahqmä kac,quanmr. BDintw N ferd Durtci hu ww i d nl d w tf Qul Inpoltri loninsi | furrcxi/fc,qg ORTA ( bt — od tcmphlm e dür T Wftose,, Quag, Wflidfdm,ql Mmän m&m&w Poüum'm HáCtt(nn Quosadh bfbant,a E . lcmï&wm T TR M ?M fs ,J*Wtbu' u'»dm' ' '*,Chfl& [ , * Wj ) thnmw .' at 4ttmgerc 1 MW N ]u l, HH d Tfä'"/fm W V g ib Wv*yemm n w " brigy : fïx&cvexsü [ -?a:e& Wtïï üxcnus?vimgm 147 prbiai lts nominy Oi E atrem inrel fsleydlrenr akelu E wl |E u 3 radiea iv -WK»M) F —À2À— E— - ! »j WQUMQT um cdo :j Pa ! petitol t Ti neneceniml yibus dl ts tatejd mwgm vt r odl dol ov , Aerit il :mwm7 JSic od M W'/ev h;:' ä ? j || ;,& j hi QI)ïMOW s Á jopd? EWMWM lii " sgntu. 9 n cü, 000 rent ; 1d Cü) lo ICW* ne forte rentu M F d j (IIW IMS 52 j j A il f U XxC FH ereticoo |ftus dicitintelligendum eft,oporter f£liam bomims pati| hus : sdgen ag s ,. d emulta, c7 reprobari 4 fenioribue,Cz* 4 fommis facerdotibus,| - | Catbelicos, d. |templum etiam armati cuftodirét , ne qua vis infer- euffediam,quafi dicat;quid opus eft; vt militarem cu- 732 740 atque eodem modo, quod apud Marcum 8. 3?9—*C-hfi"L eo» $cribis,eg" occidt e7* pojf tres dies re[ingere.. : - G4. Inbeergo cuftodiri [epalchrum v[35 m diem tertium.) uemadmodum Paullo ante cum dixerunt Chriftüà tres dies tranfactos effe oport.crcfanthgäm.rcfurge- retsita hic,cum dicunt;v/que in diem tertiumjllud v[z; tius dies tranfa&tus fit.. quando:cum enim vtrumque didtio fignificet, ma- cxplicant,se forte fzzeniant.diþþa&li;j;gsï.j ZNCOOIUNM Et farentur eum.) G. additur vvsàc no&u , quod & ros crederent ; nihilintereft ; quomodo verba iun- gantur. DO & hominibus elegantibus ; atque eruditis id dicere non audebüt minimé credituris ;fed imperitz mul- titudini, quz facilé omnibus rümoribus fidem ha. ei (Pharifei)mumquid e7* vos fedutls effisfniqud ex prin- hac,que non noutt legem maleditli funt. - D — Eterit woui[stmus error peiov priore,) Priorem errorem vocant, quód Chriftus adhuc viuens multis perfua- fiffet factis, vtilli interpretabátur, diabolica virtute miraculis fe filium effc Dei:nouiffimum vero,fi dil- cipuli populo perfuadeant à mortuis eum refurre- in pofteriori prior etiam contineretur error.Nam fi homines fibi perfuafiffent à mortuis Chriftum re- furrexiffequod omnium difficillimum erat;,faci;liüsr omnia,quz viuens docucrat, vera effe credidiffent. | 65. Habetis cuflodiam.)Quidam milites, qui templü cuftodicbant, intelligunt ; fuitfe enim aliquos , qui zetur , ex co intelligitur quód inter alios templi mi- niftros epa1ccoid eft Dux etiam cónumeratur Lu- £ 22.4.52. Putant ergo Pilatum refpondere , babetz ftodiam à me petaris, càm vos etiam milites habea-| tis,qui fepulchrum cuftodire poflint? Probare nionj facerdotesà Prefide milites peterent, fi milites iäfï, quos adhibere poffent, habuiffent. Aut ergo nó ha- diem, led non antetertium diem efse lurrecturum;| A. ftodiendo téplo addicti erant, vtalium in. vífum a4- dixiffe, pofl tres dies refargam illud poff non fignificabat|. non fignificat initium,vtfolet, fed finem tettij dieb] : quafi dicant, iube cuftodiri fepulchrum , donec ter-i — Neforteveniant difcipuli eiis.) wuiedle, quod quidam]- non fatis congruo,vt mihi videtur; fenfu vertüt,ne| - gis conuenitin hüclocum ve ferte; quàm né ïq'u'ä&lq; cim non dabitarent facerdotes, & Pharifzi de tem-|- |pore; fed de fa&o.S ciebantetenim difcipulos ; fl*fu— raturi corpus Chrifti erant;ihtra tres illos dlcsfu iffe|- furaturos;ceterüan furaturi effent, dubitabát;quod|: ad particii)ium D Sorreo veniente$ ; ócad verbüaAe-| - uow furentur eum xcferri poteft ; vcaut fen(us fit , ne|- - forteno&u venientes, aut ne forte noc&u furenturs|.- quanquam eodem tempore, & venturos, & furatu-|. - . Etdicant glfþi, arrexit à mortuis.)Quafi dicantnobis| - bet.Solebant enimIudzi dicere, quod de nobis nüc D hereticiiactant, Chrifto nó nifirudes , & imperitos| " homines credere Doan.7.47. 48. 49. Reffonderunt ergo| cipibus aliquis cvedidit in euvn ; aut ex Pharifeis $ fed turba| /.- |aut ne militesipfi pecuniaà difcipulis corrupti cor- pus illis traderent, quemadmodum Darius lacü lco-| |num;in quem Daniel coniectus fuerat , annulo fuo xiffe, quem ideo priori peiorem fore dicunt; quód| |plebi difcipuli perfuaderent Chriftum , ficuti dixe- poffum interpretationem.Quid enim opus erat, vt| bebant;aut fi habebát,vt diximus;in templo, ita cu-| hiberi non poffent. Praterea fi de Iudzis militibus, qui templum cuftodiebant,Pilatus loquutus faiffet, cum dixit , babetis coflodiam , certum vtique elfer , & indubitatum eos milites , qui fepalchrum cuftodi- erunt;nó folàm Iudzxos, fed etiam ex facerdorali ge- nere fuiffe. Nec enim alij cuftodiendi templi curam| habebát.Quid ergo opus fuiffet, vt poft refurrectio- [nem principes facerdotum militibus, & Iudais , & lacerdotibus copiofam , vt ait Matthzus cap. 28. 1. Ipecuniam pollicerentur , vt mentirétur Chrifti dif- |cipulos dormientibus fe venitfe, ac de fepulchro fu- ftuliffe corpus? fponte enim fua métiti fuiffent, Alij Gracum verbum £ysre ita interpretantur, quafi im- perandi. modus fit,habete cuftodiam , quod nihilo mihi magis placet. Prafentis ergo téporis indicandi .[modi verbum eft;quo Pilatus non imperat, non di-| |citeoscuftodiam habere, fed concedit , vt habeant;| |quafi dicat, quicquid ego militum habeo , in veftra| cft poteftate,lte, cwffodite ficut faitisjquod re&te carmi- ne Iuuencus cxprefsit. 5 | Et Pilatus ad bac, miles permittiturnquit, SeruAte, vt vultis.corpus tellnre fepultum. | verba iungenda funt, qua hyperbato funt feparata; gnantes lapidem eepe?/(Gvrec róv AiBoy,cüim ante la- pidemobfignaffent; aliquo nimirum annulo , aut Jalio quo figillo cos fignaffe credendum eft, neaut dormientibus militibus difcipuli aperire poffent, quin furtum ex figilli violatione deprehenderetur, obfignafle dicitur Danicl.6.17.ne autalij dicerent fe eum Occiderent , & àleonibus occifum euulgarent. cam illuftrandam vfa eft. Timebantfíàacerdotes , ne rat,refurrexiffe;adhibét ea de caufa cuftodes, illi ipfi non iam plebi;fed ipfisà quibus adhibiti fuerant fa. | funt cap. fequenti ver. tt. Obfignauerunt fepulchri] lapidem, nc quis corpus furari poffez, ille ipfe tam| diligenter obfignatus lapis fidem fecit Chrifti cor-| pus non vi,non fraude de fepulchro füblatum fuiffe,| Ícd diuina virtute fufcitatum. Nihil claufüm , nihil] tes in a[lntia eorum !obö.x;.& 1, Cor, 3.19. Re&té dixit Hxlarlus,me;m-demde furandicorporie,es" fepulchri cufto- di4s«tqs ab fignatio [|ultitia , atque infidelitatw teflimemum conjpexiffent de [epulchro mortummn fefcitatum. ! 66. lls autem abeuntes munierunt fepalchbrum.)Militi- bus.Idem cnim verbum eft deoaA/Ce& , quo paullo| iante & facerdotes ver.64. cum à Pilato peterent; vt| fepulchrum cuftodiretur , & Pilatus verfu &s. cum| refponderet,lre,cwflodite ficut [citis, vfifunt. Itaque fic|.- l!I Attem Abeuntes mum'eriit jäpz&lc'hmm /ïgnanm lapidem eum cufladibus, vt extrema verfus verba primis copu-| - lentur, munierunt fepulchrum cum cuftodibus fi-| Daniclem furtim liberaffes autalij in lacum ingrefsi| Admirabilis in obfcuráda Chrifti diuinitate, & elo-| - ria facerdotum fedulitas. Admirabilior diuina pro-| uidentia, que ipforum diligentia, atqueartificio ad| - cerdotibus , & Pharifzis Chriftü refurrexiffe teftatil Jobfignatum eft Deo,fed comprehendaw, inquit fapien-| eff , quàd fignare fepulebrum eius voluerint , cums pracepto| *a I 4 CAPVTI- — |& tenuerunt pedeseius, & adorauerunt eum. 1o. Tuncait illisTefus: Nolite ti-| IOAN. MALD EnCT. **.?-*ï-;fæ»w ',"/fm—-i' | — & ; ,!g' : h Y T. A UA pessus ; ! vt* ass -"-, . J é : r W z ESPERE äu.tcm*-fabba-ti,quæ lucefcit in'lprim'a fabb.ati,VEnit Ma4 "W& ria Magdalene, & altera Mariá videre fepulcrum. z. Eteceeterrz| / 25 motus faCtuseft magnus. Ángelus enim Domini defcendit de ca--| ,(. mere. Ite, nunciatc fratribus meis vt eantin Galilzam, ibi me videbunt. i. Que principibusfacerdotum omnia, quz facta fuerant. 12.. Et congregati cum fenio-| Dicite quia difcipuli eius nocte venerunt, & furati funt eum,nobis dormientibus. | jrauerunt: qüi*dam autem dubitauerunt. :8. Et accedeus Iefus locutus eft els, di-| jomnibus diebus, víque ad confummationem fzculi. i. Atilli accepta pecunia, fecerunt ficut erànt edocti. Et diüülgatum eft verbum iftud apud Iudeos,vfque in hodiernum diem. 16. Vndecim autem difci puli abie- runtin Galilcam in montem, vbi conftitueratilhs Iefus. 17. Et videntes eum ado-| cens: Data eft mihi oinnis poteftasin czlo & in terra. 19. euntes ergo docete om-| nes gentes: baptizantes eos in nomine Patris, & Filij, & Spiritus fan&i: 20. do- centes eos eruare omnia quzcunquemandaui vobis : & ecceego vobifcum fum| iiy — IN OCAT. OVL . ESPERE autem fabbati , que lcefcit in, A tenebra , ita vt tresalij Euangeliftz Matthzo repu- AE prima fabbati.) Hic locus ideo omnium| |gnare vidceantur, tàm etiam ipíe fibi; càm enim di- $ inte : iu-| kxiffecmulieres vefpere fabbati ad fepulcrum veriffe, -dicatur ; quód & ipfa períe verbaob-| |eodem loco dicit, que lucefcit im prima (abbati,indicans o T^ Ícura fint, &c neque alij Euangeliftz| — |matutind fuiffe tempus. : Ceteti veró inter (e Euan- cum Matthzo, neque ipíe fecum Matthaus, neque| [gcliftz ideo videntur diffentire, quód, càm Marcus inter fe alij, neque Marcus ipfe fecum conuenire vi-|B |dicaterte /«m fole, ad fepulcrum veniffe , Lucas dicat deantur. Scribit Matth. vt videtur, mulieres vefpere valdediluculo, & paullo infra ver.2 2. ante lucem, quod|- fabbati ad (GPUICI um venifle. Scribit Marcus 16.2.| |idem Ioannces dicit, eum adbuc tenebre effent, Pugnare tranfa&o iam veniffe fabbato, v«lde, inquit, mane| — letiam fecum ipfe videtur Marcus , quód cum dicat i Mär.lö.b. ? $. Jlodn. 10.c II. AMtar.16 d. Ij.' erte tm [ole. Scribit Lucas 2.4. 1. v«lde drluculo veniffe.| |valdemane admonumentum veniffe mulieres,ftatim ïcribit Ioannes 20. r. veniíle msane, cum adbuc effent! — addat ertesam fole. Necenim valde venerunt mano; quz cipuliseius. 9. Et ecce Iefus occurrit illis, dicens: Auete. Ill autem accefferunt,| cum abijffent,ecce quidam de cuftodibus veneruntin ciuitatem, & nünciaueruni|. ribus confilio accepto , pecuniam copiofam dederunt militibus, 1. dicentes:| - 14. Et fi hoc auditum fuerit à przfide, nos fuadebimus eij& fecuros vos faciemus.| - E d — — dMffulttte - n M. : — eu, E. mulirm od id fumis ,vcrfg vtf iobuhi ao TT qi aj p d i vef d apud At dilenaty erommibus d 4Magdzkm5 jtiMamm! 4to b omnit buni Quo Qifindionis t Loarifo queintayc difolums fuiffe ml tilleea Nam vttün Dettmtalat tterüm ve ticpetuenjf TUO Itiere ce CoN - epife viden - H parry | Xitdimag [ PünChri NdcDeds mm)&RuP('ï , p *j'x—ï'iä:æb UAR CT N xereli l 1'! | MC || E a | 3 " ?['x | Í Í 1 N 7' :E!b ;' ) .NOIRLRQ,U"( | m Qyz DCCUenun nj L um eno- y Qs , d *x?m,nnnblr | MUMU 45. tv hetami [ v:»üikmu& E. TT M li f;.**ï*äum 1 f!aPu;.m-*ï t d h :eles d (ceom- rv od C*smïnim.dl' kmmmü&; J j intt (e Euti n j Lch ! ZHM: [W TM ; Pä:!,ülf f I*d'slm d Cunzmgnu [' — ! : :j tante , (olligiga,nrä?uc fingulari in Chriftüm ftudio EE - .In quafententia & Hieronym;| -lincomment & Dionyf. Aléxand.in epiít.ad Baülidé| .Jad fepulchrü venit * & czteros Euangelittas videtur elfe diffenfio , fic à nonnullis explicatur auctoribus ; vt dicant :a.fdemä mulieres, nori femel , fed bis,autetiam fpius exci- Inafius que(t.9o. At ita Marthaeus, Marcus ;;& Lucas Lucas;& erto:& fole, vt dicic Marcus. Itaque quattior| 'Euapgelilhs-gü&ttuqr.diuctfa tempora;quibus;mu- lieres ad fepulchrum venerunt;. defcripufe." Atha- lV' náà tán- tiun Mag Idaleza. lid fumüs.xetfit s. copioséprobaturi- Alijalias pu- — [fabbathi.ad.monumentum.xenerünt , alias; quz'; CO*^ jvt ideia dicitrs luceícentéiam prima fabbathi ; & ^« . [quia obijct poterat vnam earuüm , quas velperi : — [& earuíih., quas mane.ad ; fepülchrum Matthaus| - Iveniffe indicat ;jab codém: Matthzo Magdalenam -:|Magdalena fit mentio;perfpicuum eft;vbique enim loqui videntur, vt aduentumillum ad monuméntü mulierum:matntinum primum fuitfe fignificent, & rantfuilfe muliercs , qua , vt Matthaus ait , vefpere appellari 5 -Qüuemadmoduin:-& ab alijs tribus Euan- geliftis appellatur , quemane.venitle dicitur; duas fecerunt Magdalenas, quarum altera vefperes altera apud Anaftafium.Caterü vnam tantüm fuitfe.Mag- dalenam,& cóftans omnium opinio cft , & exMat-] thzo cap. 27. $6« & cx Marco cap. $. 40« & 16:1. &| ex Luca cap.8.2.3.& cap. 24.10.& ex Ioàne c.20. 1. & exomnibus omnino locis;vbiapud Euangeliftas de] fuilfe video. Alij quater venilfe putát,vefPere, vt Mac-]| "^" ltheusaitsmanecs adbuc ténebre efset, vt ait loànéss pro-| -ffundo adhuc diluculo feu- valde:diluculo , vt-ícribit | marc venetit.Sic Ambrof.lib. 10. commenr.in cap.| ILucz24. quaftionem explicat ; & E afebius, & alij qu orto iam fole venerunt. Qug inter Matthzu m;' Á C D lenim dubiumeft ; quin idem Mmt:?hæus ; quod c&- Iteri Euangeliftz, dicere volucrit, maximéque Mat- cus; qui-eius.quodammodo eft interpres.. Caeter: veró Euágeliftz nulla de vefpere facta métione mu- lieres manead monumentum veniffe dicunt; Idem ergo dicere Matthzeus voluit; Quare cum vefperam fabbathi-socat; non vefpertinum tempus ; quod in- git;in cuius extremá parte; id eft mane iam luceícé- te,mulieres ad.fep ulcä'rumæv;qh-i-ife*&i cit; Minus hoc mirum videtur,f1 Hebræofuäf—tfhr:ä(is, quáiti etiam D. Thom. adnotauit;intelligatur.Solent Hebrei nó a vefperam appellare ; cuius-rei primu m Geticf. caput mirlta exemplafuppeditabit;e" faffum;inquit eff vefhere , ey* mane dies vnu , 9* fatium eff vefpere; eo* Imane dies fecundus. Solét quidam hanc interprétatio- nem propterearefutare; quoód Mattheus non fim- pliciter'vefperam , fed vefperam fabbathi faiffe die cat.Vefperaautem (abbathipars fabbatchi fit, riecetfe eft(icut & mane fabbathi.Atnox;que fabbathii có- fcquuta eft;pars fabbathi nó erat; vefp eraigitar fab- ita Mariam Magdalenam appellant,vteo cognomé-| — |prié fignificare ; tranfacto iam fabbatho lógo inter-j .|to abomnibusalijs diftinguant; que Mariz voca-| juallo;fic enim Grecosloquifolere 11 év8 zujpe ma bantur;Quód ftalia fuiffet: Magdalena, aliquidaliud]. — |pz éyovac; ferius,quàm pro opportune tempore ve- diftin&ionis caufaadhibuiffent, nimirum Marthz,| [nifti ,autlongé poft opportunum tempus adueni-| aut Lazari fororem appellaffent.Rationem autem| — |fti ; & é- L àme opac , tranfacta longe hora , & oec5z quz in hancfententiam impulit&mbrofium ver.9.| — [aee&2«; longé feriüs, quàm opus erat ; codem ergo diffoluemus. Alijfic exponunt; vtdicant Gceafdem] — ifetfu Mattheum dixifle é? GGGzrov fero fabbathi, fuiffe mulicres, & femel tantàmadfepulchrüme-| — |ideft multo anite tranfacto fabbatho, quia inter fab- niffe;ca faltem no&e;qua fabbathum cófequuta eft.| — |bathum , & tempus matutinum ; quod notare vo- Nam vtrüm orto iam diebis , an femel tantàm ve-| — |lebat, totaiam nox intercefferat. Quód fi Mattheus nerintalia queftio eft,dequa fum* ver.s.difputaturi.| E |vefperamfabbathi appellaffet;tamen non continuó| Ceterüm vefperc quidem venire ca:piffe putát,ma- [ (cqueretur partem fuiffe fabbathi. Solet enim Ícrip- te perueniffe ; non quàdtotamnoctem intam exi-| — |tura ita fréquenter loqui ; vt vefperam alicuius diei guo itinere confumpferint, fed.quód vefperivenire| — |vocet;caius pats non üt,ïföd«eur.nfconfcquatur. Ecce|. | co:piffe videanturs quia tunc;vtmane venirent;aro-| kalenda , inquit Dauid, fwnt rrajhnq » C ego ex more [e- i mata paraucrunt.Veniebant ergo vefperi, quiaíead| ^ idere foleo iuxta regem 4d vefcendum, Dimitte eveo tme , vt i VCH iendu m"i'ac'"cingcbant ca c-om'pa-rätes, qua ad v'ne alaþondmfm 45.,'.'*'. quue dfd wfþemm dm terttæ,— " R—'eg-. 3O. , |gendum Chriítü erant neccffatia Marci 16.1. & Lue]. B. xvcfp.cram, 'dl.e; tertizx fequefitem noctetn appep' 23.56.fic Beda; & Strabus,& Rabanus apud D. Tho-|. lans. «Cüra énim rex no&u cceenaret , fignificabatfe] mam, & Rupertusincommenc. incap.loannisao.| |cum eo nón ceenaturum ; & Exodi 11. 6. 18. Et fer-|. & hocloco Lyranus , quibusideo,vt affentiar;ad-| —jeabitir ewim» v(quead quartamdecimam diem menfis buius,| duci non poffum , quód illa mihi interpretatio ve-| F nimolabitqueeum vmuer[a multitudo filiorum 1 [rael ad i nerant , ideft, que ad veniendum. neceífaria erant,| — |vefpetam , vbi tnanifeftum eft V&fpcram Vocari deci- 5 -|comparauerunt, violéta proríus effe videatur.Quis| |mz quarta& dici no&em fübfequentem,quz non de- enim veleorum , quiad hunc modum interpretan-| — |cime :qua-rtæ,ied decimz quintz diei pars erar; cüm]- tur, adhunc modum loqaucus fuiffee Alij vcfperam| — jagnus non decima quarta;fed decima quinta; id eft B Lä Matthzo totá no&tem appellatá fuitle cxiftiiant ;| inchoatáiam die Paíche;& azymorum fetto immo-|- vtDionyf.Alexand.in epiftolailla,quá citauimusad| — jlaretar.Sirrile Leuit.25..6c Num-9.5. $. 11. exemplá| . Bafilidem,Greg.Nyff. in orat.2.de refürrect. Cyrillus eft. Vnde éonftat, nullam inter Matth. & ceteros|.—- Ó Alcxand. lib.i2.in Ioann.A.ug uft.lib.s.de cófenfu E-|]| |Euangeliftas effe di(cordíam;eadémq; ratione intel-| uang.c.z4.Euthy.Theophyl.&c D. 'hom.quinetiam| ligiturà fe ipfo Matthzum nó diffentite. Nec enim] - E 'Ambrof.lib.in Lucam 10. hanc probat interpreta- vefperti'num fimul, & matutinü tempgf,,-lfgfiwfoiu m;t | Ó * vt ter diem ; & noctem eft, fedtotam noétem intelli-| folim vefpertinum tempus; fed totam etiam nóété& bathi vocarinon potuit. Miratüs fum quorundam| linterpretum legens comnientarios,viros iudicio;&| cruditione przftantes tam leti ratione à vero-Mat-| thei fenfü di(ceffilfe.Primá animaduertere debuerüt| |Mattheü non dixiffe £e« a 9 tG GC4 ov vefperaauté] fabbathi;fed 40 46 (&G64revad verburn (eró fabba-| thorums;aut rardé fabbathorum, fi ita liceret Latifié) loqui. Admonuit autem Gregoriis Nyffen* homo;| E o H ltionem.Ego veroó itäpwböwt Gietcfás áut nihil; aui] |pará admmodurn exiftimé habere probabiliratis. Ne Etebsaif.] mus not&-] dit. A & lingua,& natione Grecus;& eum , vtopinor,fe-| - cutus Ambroftus hanc phrafim apud Grecos pro-;.- TT TT r i t s a Es 74 IOAN. MALDONATI COMMENT. 746 E ,ï vt diximus, matutinum Hg:xiücauit.^ Illud mouere| A batomm;magi-s Exprelfa-fentäcia. Signifi twcpm em.mæ k — dseruto k dle&torem poteft, quomodo fi nox erat, lucefcere di- ptepofitione in cunt quarto coniuncta cafü motus, p m ; catar, Sunt qui ita Hebrzos loqui folitos puten5| atqueprogreffus noGtis in diem. Sic etiam fottaffisl ïcnïbw.: | quód no&isinitio lucernz in domibusaccederen-| |nofter verterat interpres, fed facile fuit fgfiptörunj M um tur , ídque ex Thalmudiftarum probanttraditioni-| lincuria in fine di&tionis vnam M. perire litteram. | ïï*cPcc.mf: CM buä,ä qua fentétia non prgcul Häicro»gffym; abhorret. Norum eltapud I'.ï?b"ïïos' abbarhur, & totam heb- "T» C?ïoräb d Alij phrafnp Hebræo.rur.n glfc putant, qua lucefcere domadam,& Ícptimum hebdomadis diem appellari; 494 £e- p n D. r tempus dicitur, cum incipit, tranflata ex die fignifi- Cümqüe.tgltakn*ügnifi cat hebdomadá, primum heb- braos . in- ;,Q;Pmml»?g catione, quia tunc incipit dies effe; cumvincipitil-| |domadisdiem primá fabbathis(ecundum;fecundam| " " ?re| — 1027 lucefcere. Phrafim Hebrzotrum effe rede dicunt;| - fabbatïhiiCO'diäquueïmo&a fequerites dies appellarij :lï;aä - /Thæ?hïm & ex Luca 23. 54; perlpicuum eft: & dies, inquit;| B |vtLuczi8.n. A&.20.7. 1.Cor. 16. 2. Adnotauerunt| | od erat. Parafceues , &* fabbatum. illucefcebat , id cft ; ap-| - autem quidam , cum feptimus tantüm fignificatür| l ii petebat, appropinquabat; de eo enim temporclo-| |diesé4CCaros fabbatum fingulari numero, cum total | d üuï quebatur, quo Chriftus fepultus fuerat : fueratau-| — |hebdómias $C CoTa. plurali dici folere, vt hoc lo- TOMPPIT cem fepultus diePàraíceues , id eft ; ante [abba- co, & apud Marcü c.16. 2;& Luc.24. 1::&loan.2o.r] lt tum, inclinato ia ad occafum die. Átquetum di-| [ri9. && At 20.7. & 1. Cor. 16,2.: Id perpeïmüfnchïäiï; | iciiüsct cit fabbatum illuxille,id eft, incepiffe ;autappro-| |Nam Marci 16. 9. légimus prima GGG mou fabbatbi,] adifediar pinquaífe, Czterüm quominus & hanc & fuperio-| |càmtota hebdomas fignificetar, & é contrario A G. , k rem inte.rprctatienmn Prqbemus, nonloquutionis| |5:14. Ti nuepa. od (aCGsroy , die Föäat&mmäæüm fep-| ; Ptodvaïi*w infolentia;fed hiltoriz veritas impedit.Probauimus| |timatantüm fignificetur dies. Porró vnain fabbathi f;"fa? a w diduo Matthzum, ficut & alios omnes Euangeliftas, non| — |pro prima fabbathi Hebrxzorá idiomate dictüm effe, ,,, ;:::0, ; yminii vefpertinuni, fed matutinü tempus notare voluiffe,| C tam eft vulgare, vt difficiliora fpectanté in dicarepi-] — | — nihil ergoad hunclocum lucérnarum ex Thalmu-|- geat. Fatium; inquit, eff velBere, e2- mane dies vnus, idl » m diftis pertinet accenfio, nihil Hebrai(mus: proprié Jefüprimus Gen.z s. Nofter interpres Hebraifmum| [ NY T*cnim & Gracé Mattheus;aut Matthzi interpreslo-| |in Latinitatem foluit, cum Marci 16.2. & Lucz 2 4.L] m quutuseft. Voluit namque fignificare diem lucef-| |& loan.20.1. retinuerit. Solet id facere,fiue quo.alidf " mul 1 cere ceepifle, - Alij interpretantur vefperam, id eft confilio,fiue fola vextendi varietate dclectatus, Pri-| | nill : noctem illuceícere caspiffe in prima fabbati, quiain| |munrautem fabbathi diem noftram fuiffe Domini-| tut diem fequentem inclinata crat, quemadmodum fi é ïcam"äcinincm:'gnatarc arbitror, quz; &.qu iain eat É 4 TM ul | conttario diem noctefcere dicamus;nonquód dies| — lcreátus; & quia poftea redemptus refurgente Chri- NT I tll | no&cícere poffit, fed quód noxiam appropinquet, — |fto mundusfuit, loco fabbathi Iudeorumceptafuit| — — 0E | & dies quodammodo in no&tem conuertatur, & vt|. — lcelebrari: quod & Gaudentius tra&atu in Exodü i.l ! wmioni , ,,Muuencuscarmine dixit, — — | . lp |&Seduliushoclocodixi;i | . - : ttiti 12*5;:;"/? Syderaram noths venturo cädjere- fols vl Caperat interea pofl triffia [&lwattf*m falix - Xibs g.car.i iqne : Incipiunt,tumnli matres tunc viferefeptum —— jrradiare dies, culmen quinominis alti — - Bw Conturrunt, Ad huncferó modá Auguft. Euthym.] | Cf domimo doninante trabit, prim[que videre ul & Theophyl. à quibus ego non totafentétiaedfola| — | . Prerseruit nafei mundum , atque refargere Chriflum, |.1 * usP äu fentétiz explicatione diflentio. Putantillinoc&tem| . Videndum nunc eft; quomodo czteri inter fe] or'icïuc)? hocloco dici lucefcere; ego non no&tem, fed diemm| — |Euangelifte in temporis;quo mulieresad fepulcr?u'mt " -". lucefcere Matthazá dixiffe arbitror; neütrum neque| j|venerunt, defcriptione conueniant. Maximiainter| [yam'dï no&is,, neque' dici nomen -CR, fcd o,wLä QCC&T&& 'rfï 29;1— Mälr Cum,& Ioanncm-videtur CH& diH—CnfiQ H MaïClls' ; 'z M e:ä X erkoUct eic Mday (aGGdroy fero auté fabbati,ea;quelu-| — lenim:dicit ortozare file, mulieres ad monumentü ve-] $ : abhï& cefcitin vnà fabbathi, vbicum inilloarticulossaut| . [niffasIoannes,ewm adbwe tenebra effent: quodidemLu-] . | Ws noctem, aut diem intelligi neceffe fit, Grecorü con-| E [cas 24.22. ali js Ícribit verbis, antelucem veniffe. Sunt|. cm:wns. | Tfuctudo poftulat, vt diem potius, quàm noctem in-| |qui Marci locum corrigant, & pro asdleiiavGc coiz *s telligamus,;vtfupra cap. 6.34. & Ioan«r.3$ & 12,12.| — [HAdov, erto jam Jole;addita negatione, fenfüque in con-] PUR | & AC 4. 5. . C 20. 7. & lacob. 4. 14. Neque memi-] trarium mutatolegendum putent,sx ) dyereloasGc|| g"amPï? niarticulum illum abíoluté pofitum legsere;vbinox| |vo05A/wv, nódum orto fole , non alia moti conicctu- me ! intelligeretur. Hac etiam ratione mollior,& minus| |ra quàm quód in nónullis Grecis codicibiis legatur| I laol coacta. fententia eft. Nam diem illucefcere,& res)| — |ridiverebi6e i iA fe, adhuc orto fole;& quód ita l. n & loquutio ett naturalis: noctem illucefcere, vtdici| |1o.de demonftrat. c.8. legat Eufcbius; & facile faerit| pO - |poffit, minàs tamen vfitaté, & non nifiperfiguram, — |fyllabam vnam s excidere; nimis tenuis conieGüra,| r ïgmcm hr dici poteft. Poteft contra hanc interp.ne-tætiön:em & früftráex Eufcbio petita,cüm nemo fere veterum| W*;Hbusmig obijci; quod à nemine tamen obie&um video,tan-, |auctorum aliter,quàm Eufebius legat: ipfum neftri] . p ïscduhua h l tologiam videri, aut minüs concinnam faltem ora- p interpretem ita legiffe perfpicuum eft; & Dionyfius| iU OM üonem, vt dies in primam fabbati lucefcere dicatur,|' - |Alexandrinus in epiftolaad Bafilidem, & D. Auguft.| . I MT cüm per primam fabbati dies ctiam ; 6cqduidemea-| lib.j. de confenfu Euangelift. cap.24. & Rupertusin| . EO ( dem dies, que lucefcc,rgjdimc;tgur,ix.)tfclliügamg,f Abfur-| |cap.20.Ioan. & Lyranus in comment. in cap. Marci| - $ N dum id ,—Vidffïilfdretafl dieinoméexprimereturcüm| — 1&.italegunt. Effet quidem aptiffima fententia fi ne-| a 01 autem exprellum non fit; non magis abfurdum cft,| igatio, vt ifti auctores volunt, legeretur ; fed, vtíepe]|. H ( üqil |quàm fi dicamus de diei Dominice mane loquentes,| |admonemus , non eft tam obfícuris indicijs Íctipta-] . * —— f& | diem in Dominici illucefcere. - Nam & per Domi-]. raqua fan&tiffima nobis effe debet,corrigenda. Ma-] ' m M. ; : nicam diem intelligimus, fed quia dies non eXpri-| lo,licet minüs ingeniofam, vulgarem interpretatio-] 'f Cifïc,qml mitur, & fenfus eft; diem Dominicam illncefcere,| — [nem fequi, vt mulieres valdemane, vtait Marcus, &, ; lvt ltau tolosianoneft. .. a pocte PT M Eu leum adhue tenebre effent,vt Yoannes dixit;domo egrcíle N ( Inprima (abbati.) etc as (aG6eTov , in vnam fab- ifu'erint,.orto vero iam fole, ad monumentü perue- | NI l : )u nerint. —— :H 1 1W E : E x , | x : 249 — sT SNRNISNMILAPT ETH inerint.Nam etíi non magno ab vrbe diftabat fpario, tamen mulieribus fatis magnum erat, vt cum adhuc| tenebrz clï?:nt,egfclfæ domo nó nií1 orto iam folel peruenirent;quemadmodum Dionyf. in iila, quam ['epe citauimus,epiftola interpretatur:aut vt orto id eft;oriente iam folead fepulchrum peruenerint. O- JCARIREXRVMMO G! —— u À. nilfet, Magdalenz antepofuiffent. Dixit Ioines Ma-| riam Chriíti matrem , & Mariam: Cleophz , & Ma- riam Magdalená iuxta crucem faiffe; Mariam Chri- fti matré ante omnes pofuit. !dem nempe ceteri hoc loco fecitfent Euageliftz , f cum cateris mulicribus matcr Chriftiad monumentü venitfer. Hlad eriam| - 1 lll&i -* i * * d * . . . * 2$ s j 5 * PV . - | W*H : ririenim 101 dicitur,non (Olüm cum folare COIPUS [nlhl videtur llleCdlbIhU.S, lquod ldC*GngOfluS Ícti- Ib fecon f (upra terram apparerfed etiam cum ci' radij.noctis| — |bit Mattheum, cüalteri Mariam dicit, B. Virginem N E tenebras difpulerunz;vt Auguftinus;Euthym. Beda. : Theophyla&t.& Lyranus exponunt. Quz interpre- tatio melior etiam erit; & probabilior , fi legamus, oriente iam fole, vt Auguftinus ,& Theophyla&us lcgunt ; ftue ita Grzcum aoriftum intcrprctantes evuleth as(ociid eft 4valeAA ov(oc , fiue Gracé nó evoei- A«v (oc legerint, (cd avl AAv quemadmodiuim ego faciliàs emédare aufim,quam vt negationé sx intcr-] cidiffe dicam. Nam nequefentétia tantopere muta-| - Chrifti matré intelligere;cüm;que illa fitaltera Ma-4 ria;,ex Marco, vt diximus,;fatis appareat.Ioannes fol& Magdalenam veniffe fcribit,ea, vt opinor, rationc, quód Magdalena dux ceterarum fucrit,o mniámque nobiliffima, & quódíola cá angelis colioquia mif- cuerit,qux volebat foannes enarrare.. Alij Euageli- fte non omnescodem numero , fed omnes tamcn plures vnàcommemorarunt, quiapropofitum illis TM fuit docere mulieres tres primas fuiffc teítes rcfur-| rl |cur, & fa(ci—lifäs fuit 'fcriptorcïm Gf'æcum ävwre:'hav&c ;' re&tionis Chr,igti ,'-ö(.ol)orteba: duos, vt zïaigiüïü&h, 28 L0 E aeetsecco^ ais ori shsvei E (widieari o anititiin v éur a P E mr A tt d d&*ï*ä E tere c.hc?hc:nem,ïc-'O præfcmm in logo : vbica nglata* fRlabit omne wrlæm.Proptereg Matrhzus duas,Ma.rcus L. É ïüdicarfpj.JW M uemini nó abíurdus fenüjs,& proximis verbis zepu- C tres, Lucas plaresnumerauit. : Matth.18. TT : gnans vxgic.r:ïegttrs.QEJd fiad «hq;ïlelga-mus quu,n ul«-ffïi n P'zdere F[m.lfmæ.t.). M-ar)cus e. 16 p vt Chriftum vn-iie. ii lain ter I.-.ulangeh&as repugnantia e&. Nam 1dc'm-. fia'.? j gereng,ven.llï?: dicit, idémq; indicat Lucas 24. r. por-i TOR joriente iam folg& noudlun.l orto fclïc.Tamen qua-, jfastesinquit)fua parauerantsaromata,. Io;mnc;s ad.uöïï-— 5 mirwi) uis n'1hxl alx'ud-ïeptzgpct, mihi nó facile Eerfuafenm tus caufam non gxpoüut: vnde etiam nonn ulli au- Wa im qþerc:s,angcquaa;n;llug.cfetc?t-,a.d fcgulcx um perue-, &orgs occaftonem acceperunt, vt exiftimarent bis Ts niffe.Vixenim muliebris animus tà audax effepo-, |mulieresadfepulcrum veniffcprimüm;nó vt Chri- : m 3:6'**1«4 W 2 RUE UR | tuit, vt obícuraadhuc no&efepulcrum inuiferét, & — |ftüm vngerencíed,vtait Martheus, vt (cpulcrum vi-| WA WtOEIN 3 : » " -€ 35 - 1 i à . ^ ; *j?, &*idï*ïï»x : in illud ingrederétur. Itaqueetiam fi Marcus nó di-| |derent,deinde vtvngergnt.In quibus cft Dionyf. A-| - , a antal h« | Kgupme : x * - : j * u $w " 3 : : : as | xiffet,orro nam fole,& Ioannem dicétem , cum 4dbucteg| — lexandrin.& Hieronym.hocloco,& quzft.6.ad Hc- Rn capalii nebra e[fcnt; & Lucam dicentem aste Incem mulieres| |dibiam. $ed hanc opinionem & fupra rcfutauimus, ad mionumentum venilffe, ita intelligédos exiftima-| p rem,vt non tempus, quo ad fepulcrü peruener'::mt, ! fed quo egreffe donio fuerant , notare voluiffent. Hinc etiam intelligitur , quomodo ipfe fibi Marcus| & infra veríu tertio plurib" argumetis refutaturi fu-| mus.Cur ergo Matthgus dixit ad vidédum fepulcrü |veniffe? Non vtiq; vt indicaret, ad videndü tantüm ! fcpulcrum;non ad vngédum Chrifti venitfe corpus,| - : ."mfïæ ! non repugnet;cum enim dixit wldcmane,dcügnauit Ícd vt indicaree venitle quidem ad vngédum,fed du- E n tempus, quo domo difcefferant; cum dixiterze; aut|— Ibitantestamenjan poffent vngere, quia fciebàt mo- | ia oriente m file , tcmpus, quoadíepulerum perue-| — numentum magno claufum fuiffe lapide. Itaque fo- du acrantindicanir.oEoit ; nenotin ag n : ? licité de ea re in via inter fe dicebants quor reuoluet no- d « Femt Maria M 434&!8"4 ; €»* altera Maria,) De Maria| — as lapidem Ab offio menumenti ? Matc.16 .3.Signiflcauit lo; Maci Magdalena diximus fuperiore c.ver.56. Alteram au-| ergo Matthzus veniífe eas ; vt viderent fcpulcrum ,| at tem Mariam vocat vxoré Cleophz matrem Jacobi! |numita claufüm, & munitum elfet , vt ingredi pof- aol l | [minoris,& Iofe,vt c.27. 61. quéadmodum ex Marco| — |fent, & ingreffz vngerent Chriftum. : syail us : c-16.1. perfpicuum eft. Nominat etiá Marc" Salomé, 3. Et ecceterre motus faclns eff magnus.)Di&tio ecce1- p , que mater crat filiorü Zebedei. Lucas c.24.10.multo| — |dicatterzz motum euntibus; aut appropinquantib" digam ( ] etiam plures.Erar,inquit, Maria Magdalene, cv-1abaina. lad fepulcrum mulieribus fa&ü efc. Hzcenim vis 47!1)"73)*"&& f Eratauté lobanna wxer Cufe pr ocuratorii H eredis, vt idé, ^ leius eft,vtcap. 2.1.docuimus.Cur terrz motus fact? yot at Lucas c.9.3.docuerat, &?" Maria 1 4?'19? G cettre qu4| — |fucrit haud obícure indicat Euangelifta , quia angc- jcbuslrg 11275 iil erantjid eft, qua cum eo venerat de Gallea , vt di-| — |lus defcenderar de czlo; vtitur enim caufali particu: g qiditi maer ad. |5C at C.25.55.1taq; fu?t, qui putétetiam Beatam Vir-| — la 24 ngelus enim Domim df[cefzdzr. Cur autem defcen- | - ciehutn fipulewn. |ginem thih matréad fepulcrü cum hifíce mulie-| |dente angeip fa&us-fucn; ; id quia nullus indicat E-| (.,,,... conielun D mulie |ribus Wfïll?ifc,Vt Greg N y-lï..crf us otat. 2. dercfurr. &| — |uan gc!l&a, in quæï.ihon cm vocari poteft. Probabilis|,;, fo- | A vetrtm E -Scduhus hunc lchu1n cxplicans, V eft ratio, quam '-(,hryfoiïomus.hom. in Matthzum hs. et in ( — Lib.s. car-| : | digios Iumitié ortu go,Euthym.& Thcophyla&u; in commenrt.afferüt, W;';ä:g"; Wgnyfms o dmisum. ! Vnga.parms,a.lwg, fimulcum mmuere matres vt concuffa terra cu'[ïzo.des, qui .doïn')icbant ; excita- fierreios usl |F Me[sis aromatice noélu veneregementes —— centur, & refurrectionis Chf'lü; cogerentur effe te-] w?umsïü | * A—/ïd' 'fumwltfm . Et veró nemini Beacá Virginem E ftes. In eo Chryfoft.non affentior, quód ctiam mu- :i*ïüP-W pictate, & Qudw-erga Chrlfcqm coce(;ï.iüe nc dl.lbl-: lieres excitatas putet ; d-ormxullïc cqim graui op-| . stl — | tari quidem poteft, fed venifle cumalijs mulieribus| |preffasfomno. Quis enim hoc decarum diligentia mïï d ib ad monumétum,haud ita facilé mihiperfuadeo. Vi-| |& charitate credat? nefcit dormire amor. Credo *k ,fcr!' , demus neminem Euáagcliftarü de ea mentionemfe-| . |ego ob eam etiam caufam factum fuille terrz mo-| W æff! ciffe,quam profe&to nó Prc;zerxniülfellt,ü cumcete| |tum, vt& cuftodes, & mulieres intcelligerent cos; 'Ugf"n!;b, ris veniflet. Videm? omnes Euangeliftas Magdalenà, — |quifplendenti veftitu iuxta fepulcrum apparuerüt, "wfïïüä;, jtanquam omnium mulierü , quz ad fepulcrá vene-] — |non homincs fuilfe , fcdangclos , id cft cxlcftes , at-1 I'Wï;dg Arant,nobiliffima, & velut aliarü ducem primoloco| |quediuinosnuntios. Motum enim terrz Dei prz- Wö A nominaflc. Atqui facrá vtiq; Virginem, fi cü illis vc-t Íentiam , aut alicuius , qui Dci Pcrfonam rcprcfen- :!iwfæ : l : — ; r Mægm 4 ] MM ueett BU d . cMugelia car ad Chyi fl fepulers defcendit. Lapis cur ab angelo renolntiss "nblas. ! .l(mi emen- datus, eotra Cal- Loctus Hi- m IOAN. MALDONATI COMMENT.: 750 angclis fidé haberét, oportebat,vt terra cöcu(ïioncï, non folo fplédore angelos efle cognofcereut. Potuit &aliaterrz motus cíle caufa, vt intelligerét cuftodes Chriftum non furto fublatü,nec humana;fed diuina virtute, qua ille ipfe terrz motus fiebat, refurrexifle. "ugelus enins Domini defcendit de celo.) G. Zlysnoc * xupiou xa/ra Gu e L épave enporeN OUY dzrnUA I0€ "TOy D0oy, augclus enim Domini , cum defcendilfet de celo, & acceffiflet(ad fepulerum)reuoluerat lapidem. Vna cauía, cur de clo angelus defcenditfet explicatur ; vtlapidem à monumento reuolueret. Alie conie- |&urz noftre relinquuntur. Chryfoftom. in homil. in Pfal.2. tres preterca rationesaffert. Primam, vt angceli oftenderent Deum illic fuiffe fepultum, cum ad fepulchrum , tanquam in czlo, vbi Deus habitat, afflifterent. Secandam, vt mulieres docerent veré Chriftum refurrexiffe, moneréntque, vt id Apofto- lis quamprimum renunciarent: quàdfi ab angelis non fatis credidiffe, fed exiftimatffe potiüs furto ab aliquo fuiffe füblatum. "Tertiam, vt omnes fraudes, & machinationesanteuerterent, necIudei,cum au- ditlent Chriftum refurrexitfe, aliü pro eo in eodem Curautem lapidcm angelus remouerit,de co nobif- cum hzretici difputant. Vna cnim eoruin pars(nam alij quamuis infani,fanioris tamen iudicij funt)pro- terca lapidem ab angclo reuolutum fuiffc putant, vt Chriftus refurgeret, & à fepulcro exiret, quod & inquit, Domin de celo defcendens, ez* lapidem remoluens, c7 fepulero af&idens mifericordie Despatrss anfigne eft refur- 1c enim legendü arbitror, vbi myfferia legitur, quod vix vllum habet fenfum ; & Leo epiftola 8j. ad Mo- nachos Paleftinos, Dicant igitur ifli phanta[matici Chri- Afliani, qua fuabflantia Saluateris affixa fit lgno, qua iacuerit )in fepulchro, qo*renoluto monumenti lapide, qua tertia die ca- ro farrexerit.. At ex verbis Euangeliftarum manifeftü cft priüs Chriftum refurrexiffe, quàm angelus à mo- numento lapidem reuoluiffet.Nam Mattheus aperté dicit terrz motum propter angeli deíceníum tuiffe fa&um, c ecce,inquit,terre morse fatcius efl magnuryan- propter angeli defcenfum, fed propter Chrifti refur-| rc&tionem factum dixiffet. Propterea Marcus ca. 16. 3. 4. non vt Chriftus refurgeret, fed vt mulieres in- grederentur, & vacuum corpore fepulcrum videre poffeut; lapidem ab angelo remotü fuiffe fienificat, dem ab offio monumentif - re[picientes vidernnt renolmtum lapidem : quaft dicat, opportuné veniffe angelos, & mulieribus de remouendo lapide follicitis, antequá ad fepulcrum accederent,lapidem reuoluiffe. Deni- que qua hora Chriftus refürrexerit; nemo vnquam mortalium, vt Hierony. quxitione 6. ad Hedibiam, |& Gregor. Nyffenus orat. z. de refurre&ione, & Eu- thym.hocloco docent, fcire potuit. Quaautem ho- ra lapis à nonumento amotus fuerit; ex omnibus Euangceliftis compertum eft.. Cum enim terre mo- tus,vtait Mattheus, propter angeli deícenfum fa&us tet,fignificare cap. 27.51. multis Ícripturarum exem^ À | Iplis lemóftrauimus.Vtergo & cuftodes,& mulieres ledoctz non fuiffentminime credidiffenc, cum con- . |fetex Ioanne, etiam poftquá ab illis do&z fuerant;|- fcpulcro fupponerent, vt non refurrexille videretur.| Hilarius can. in Matthzü 3;. dicere videtur. rlzgelw (ämn filio ab tnferis virtutie celefltum minifleria mittentus| elus enim Domini de[cendit de celo, «* accedens reoluit [a-| |pidem.. Quodfi Chriftus nondum refurrexerat, non Et dicebant , inquit , d ipuicem; quis rewoluet. nobis lapi- fucrit; fausautem fucrit mulieribus iam ad fcpul-! D E p |& e fepulchro cuafiffe, & ad difcipulos ingreffum tibus iam mulieribus reuolutum füife. Qua autem crum appropinquantibus, vt parricula illa , ecce, fi-|. gnificari diximus; angelus autem,vt idem Mattheus Ícribit, lapidé reuoluerit, fequitur appropinquan- horaappropinquauerint,omnes Euangclittz expri- munts d/luculó enim ; cum adbuc elfent tenebre, vt ait Ioannes , domo profe&z ad fepulcrum, vt ait Mar- Cus, erto, aut oriente j4m.fole peruenerunt; tunc crgo lapis reuolutus eft; non cft igitur reuolutus, vt de fc- pulcro Chriftus exiret, neque ante nouosiftos hz- interpretes docuerunt; : quod & Euangclifte planc docent,lapidem non propter Chriftum, fed propter nym. fcribit, & alij quos paullo poft citaturi famus. Necaliter Hilarius; aut Leo fenferunt. Nam, quod dicit Hilarius Deum refürgenti filio czlcftium vir- tutü minifteria mififfe, nó fhignificat mififfe angcelos quieum refurgentem adiuuarent , quafifine corum vt teftes, atque precones refurrectionis cius eflent; quemadmodum in Chrifti tentationenó venerunt victoriam venerunt, vt triumphum agerent, & vi- &orem Dominum recognoícerent. Quod autem di- cit Leo , ez'reuolato monumenti lapide, qu tertia dte caro ille reuoluto lapide caufam, fed quafi figuá, cffectüm- que, & argumentum fignificet; tanquam dicat, que monumenti lapide probatum eft.. Sic enim intelli- gendum eífe, velex co manifeftum eft , quód ftatim dere fimililoquens addat ; vel qualecorpws lefus difci- pulorisvifm claufis adeosvftis ingre[fue tntulerit.Tta enim egreffum de fepulchro Chriftum, ficuringreffum ad difcipulos fuiffe credebat, vt omnes'alij auctores, ratione hzretici nituntur hunclocum deuitare, ne fateri cogantur poffe Chriftum;qui ? fepulcro non reticos id quifquam cogitauit, Nam omnes veteres| mulieres fuiffereuolutum , vtad Hedibiam Hicro-| auxilio exire de fepulcro non potuiffet , fed mififfe| angeli, dum à diabolo tentaretur, ne iuuandi caufa| veniffe viderentur; fed poftquàm tentatus eft, poft| - [arrexerit , non ita intelligendum eft, quafiáblatiuus] caro fuit illa, qua tertia die rcfurrexit, vt reuoluto| quos paullo poft citaturi fumus, crediderunt. Alia| reuoluto lapide exfiliuerit, in Euchariftiz quoque] pUcats. i | Led Ki- 1 lamj , x | Leonm ex-l Sacramento vna cum magnitudine panis effe. Cef- filfe egredienti Domino lapidem dicünt, & ad mol- lis materiz modum locum Chrifti corpori dediffe. At vndeid probant? Noslapide nonidumremoto exijffe perfpicuis Euangeliftarum verbis compro- bamus; illi emollitü fuitle lapidem, & quafi aquam; aut acrem folido Chrifti corpori ceffiffe nullo vIltus Euangcliftze verbo,nulla conicctura, nullo boniaü- &oris teftimonio probare poffunt; folo metu con- que facillimé corrumpitur, ne fi id concefferint, & corpus Chrifti in Euchariftia eíle poffe concedere eodem modo; quo de vtero matris egreffus füerat, fuiffe, 1d eft, ia vt corpore fuo matris corpus, Ícpul- chri lapidem,; domus, vbi difcipuli erant, fores nec aperiret, necrumperet, nec quod fimile rupture cft, emolliret,fed penetraret. Iuftinus martyr queftione ad orthodox. 117. Chryfoft. homilia z. de Ioan. Bap- tifta, Gregor. Nazianz. in Tragaed, de Chrifto pa- tiente; Hicron. q.6. ad Hedib. Auguft. ferm.de tem- poren8. & 159. Euthymius in comment. Et fedebat faper eum.) Scdebat fuper lapidem ange- fepulcro per fitende veritatis probant, tefte valde fufpe&o , quí.| cogatur. Docentomnes veteres auctores Chriftum| Chriflw e| w lapidis pe- netratione | eereffess, lus, quafí mulierum aduentum expectans, & quafii . indicans d. p— 78 xror om ï'ï; quis i iuwilcquïlïf M n (0621' Mi gdglgfnzzm "" lil | gf//;/;ffl/ ! | ïdes,vbz Fejï: | t at i TT mimusa frÁd. IGl fiuusl gurfpïädc! j us l mrlzré ;;: Tocijum PE U ] vigfns- Tenitte ....... ''''' WUR erar. benece Atf5 mor avvfocf Y Marcug f Mmim Ts ionem)( Ditione Rn r 1o5ilos a. DI vetere ls n x D Hien. atur] (umus. J 'Namy QUOd j tmg. ' ^ TY 1 ..n-u*:—mþäx&ä XMMI ; Vtünetmy| lts ml ureuseen) *TO Yenerunt utand uf Ya dl at o Qul d irtitln quiabantu . iif um du qe |yitrttolio cenimind i, d rl r ml ]i acigdfuna « iadors ;gï.jcrunt A]l& m du tíepdlaom! ,l'ilæ-z QLUOW ais acon L m m m gauiati t fea i sulojonidi joneuc jj U lm ol eurct pt Chril cercfüzsfi:cm:, j ais lu^ r o m 119 onile 751 IN MATTH. CAFE. XXVIII. fbl Cur Angeli jä "a ap— P rent. did Tob.5.7.miffi funt: cü auté vtile eft,vt angeli efse ,eogno&antur,lþecxä humana illuftrioré pre te ferüt, vt Adt. 10.Quam rationé Cyrillus afferc lib.in Ioan. 12.c.46.cregorius vero homiliain euágel.20.& Beda in huius loci Cóment.aliam quoque rationé reddiit, furgentis Chrifti gloria,& gauditi de ea noftrum de- monftrarét.Eodem pertinet,quöd Marcus iuuenem vocatjnunquam enim angeli alia,quàm iuuenili for- ma videri folent , veorum sunquam fene[cens, 2" [em - Cles.bic- drarch. e.15. Átum erat, ita vt angelü ipfhm extramonumétum fu- -|uenifse ;angelum veró non vidifse , nifi poftquá re- |rat;cum Mattheus,Marcus, & Lucas non folüm,cum per 'w;gms vis vitali , vcait Dionyfius, ( immortalitas, (ienificetur. Porro Matthzus , & Ioannes angelos; Marcus, & Lucas hominesappellantjilli, quod erát, hi, quod primo afpe&tu videbantur, declarantes. Multz veró hocloco propter eam , quaz inter Euà- leeliftas videtur efse, dilcordiam difüiciles queftiones| iunt.Prima, quomodo Mattheus , & Marcus vnum, Lucas,& Ioánes duos angelos fuifse dicát. Secunda, quomodo Matthcus dicat angelum fedifse fuper la- pidem quem reuoluerat,qui vtique extra monumé- ifse necefse fit. Marcus veró 16. $. & Ioannes 20.12. los vifos fuifse dicant. Tertia, quomodo Matthzus, & Marcusangelum fediíse fcrib&t, càm Lucas dicat, ftantes angelos à mulieribus vifos fuifse. Quarta, quomodo Mattheus, Marcus , & Lucas plures mu- lieres,loan.veró folá Magdalená angelos vidifse nar- ret. Quinta,quomodo Ioan.Ícribat Magdalen&,cum primüm ad fellaulchrü venifset,lapidem reuolutü in- dierat,& difcipulis Chrifti refurre&ioné annütiauc- primüm venerüt, vidifseangelü; fed ab eo etià iufsas fuifse ire.& difcipulis annütiare dicát.Ad primá que- À. iam die adiepulcrum veniise , facile , neício an etiá C |mum quidem,cum Mattheus, Maxcus,& rucas mu- cur fplédenti habitu angeli apparuerint , népe vtre-|D intra monumentum , illeiuuenem , hic duosange-| - Iftionem,qui D. Auguft.lib.s.de cófenfu Euang.c. 24.| -opinioncm fequuti cexiftimant bis mulieres , nonj 'iquidem vefpere , & mane vt Hieronym. ait,fed'orto | OP ; . : : |vidifse angelum , deinde in fepulchram mgre&as, |Propterca enim dixerüt fummo venií Petrus,& Ioannes ad fepulcrü venirent. Quid enim veré , refpondent , cum primum venerunt, vidifse vnum, cum fecundó vidifse duos. Alij primüm qui- dem,antequàm in fepulcrum ingrederentur, vnum aut vnum alterum , vt indicat Marcus , aut duos , vt Lucas , &Ioannes fcribunt , intus vidifIe ; quemad- modum Theophyl. in comment. in cap. Luc. 24. iudicio przferri meü. Itaq; licebit per me le&oti fe- iudicabit. Tamé ego quidé tria hocloco animaduer- to magno multorii interpretà recepra cófenfu, qug perfuadere mihi nó polfum. Primü eft, mulieres bis ad monumentü veniileChrifti/Secundü,cü primüm venerüt, aut nullü, aut vnü tantüm vidiffe angelum. Tertium, vnü extra monumentá , alterum intra,aut vnum extra, duos intra vidiffe: qua tria, quia ex illis video omnium, quas PïOPOi(e:JinïLlS, queftionum ex- facturü atbitror;fi rcfutauero. Ázque primiü,& fecá- dum,quia ita copulata funt;vt diftrahi n6 poffint,fi- mul funt, & cómunibus argumentis refellenda. Pri- lieresad Chrifti fepulcrü veniffe dicüt , dubià pro- fe&to non eft,quin de primo earü loquantur aduétu. ffe mane, yt in- dicarét veniffe,cum primüm & per fabbathü, & per iequétem labbathii noctem venire licuit, quafi totá infomnes nocté egerint tépus illud expectites ma- tutinü, vt ad fepulcrá properarét, Atqui cunc, cum apertam eorü verbis vimafferre. Deinde nemo, qui 1ttété Ev&geliftas legerit,dubitare poterit, quin mu- lieresangelorá monitu Petro , & loanni Chrifti re- furrectioné annuntiauerint;illos veró & mulierü te-] (timonio,& audito angelorü vifo excitos ad fepulcrü accurriffe, vt ipfi fibi oculis (uis fidé facerent.Scribit enim difertis verbis Marcus c. 16. 7. angelü mulieri- bus dixifse, /re, dzcite diféipulis eius , cg* Petro, ergo priüs| viderunt angelum,quam Petro renunciarent,& quá opus erat iubere, vt Petro dicerét refurrexille Chri- ad fepulcrum venitfe mulieres , & cum primum ve- nerunt, nullum vidiffe angelum, illud etiam dicunt, aut dicant necelfe eft, priüs Petrum , & Iosnnem ad fepulcrum venilfe , quàm mulieres vllum viderent angelum , quemadmodum videtur indicaré Ioan- nes, cuiusnarratione moti in hancfententiá impulfi funt.Hocautem difertis Marci verbis omnino repu- gnat. Praterea nequaqnam obícuré Matthzus indi-] cat eodem tempore , & milites , & mulieres vidiffe angelum ver. 4. pr4 timore autem eius . exterriti fant cu- fhdes , €7 fatli font velut smortu, Manifeftum autem| 'eft milites , antequàm Petrus , & Ioannes ad fepul- crum venirent, & angelum vidiffe , & exterritos dil- ceffiffe. Nec enim Petrus, & Ioannes tam audacter adhuc à militibus fepulcrum cuftodiretur , venire Cas cap. 24. I3. €O ipfo die , cum duo ex diícipuli, & hocloco D. Thom. interprezantur. Nolo aliorum] quiinre minime cóperta , quod fimillimü effe verol plicationem magna parte pendeïe,üperg pretià mel mane venerüt, dicüt eas vidifle angelossnifi velimus| ftum, f1 ipfe iam venerat , & vacuum corpore fepul-4 crum oculis fuis viderar. Qui autem exiftimant bisl ad fepulcrumvenilfent, nifi ex mulieribus cogno-| uiffent iam milites difceffifse. Nam mulieres , cum| aufas mirum non eft. Solet militaris, furor in vitosi accendi , mulieribus parcere. Scribir preterea Lu-| KK mitem, irent in Emaus, Chriftum fe illis adiunxifse co.| d Chrfs. d 75 IOAN. MALDONATI COMMENT. 754 mitem ^ 'cöquw dixifle ver. 21. 22. 23. Nos 4utem jþem— Ibamus,quia ip[e effet redempturms 1 frael.eg nnmne faper hac — Jommia tertia dies e[ bodie,quod bec fatta fnnt : fed «2* mu- lieres quadam ex nofIris terraerunt sos,qua ante lucem fne- Árgnt ad menumentum,eg* non inwento corpore es venerunt dicentes fcetiam vifionem angelovom vidiffe , qui dicunt ewm viuere,c7" abierunt quidam ex no[lris ad monumentum, e7 ita ipuenerunt,ficut mulieres dixerunt. Minimé dubium eft,quin cum dicit, ab;erunt quidam ex noftris 4d monu- mentum, Petrum, & Ioannemintelligat. Atqui priüs dixerat mulieres vifioné angelorum vidifle,ecámque & Petro,& czteris difcipulis narraffe. Ad hecaliorü etiam grauiffimorum interpretum auctoritas acce- dit, qui cum primüm mulierzes ad fepulchrum ve- neruntangelos vidiffe putant; in quibus Gregorius . INyffenus eft orat.z.de Chrifti refurrectione. Cum Jergo,qui bis mulieresad monumentum veniffe di- Icunt, nonalia ratione dicant, quàm neloanni ; qui videtur fignificare mulieres,cum primüm venerüt, langelum non vidilfe,repugnare videantur, cámque probatum'fatis,vt O pinor,ä nobis fit , .cum primum venerunt,viditle angelos;nulla illis reliqua ratio eft;|. C quamobrem bis dicantad fepulchrum venifse mu- lieres.Nam locum Ioannis ita paullo poft explicatu- ri fumus,vt nulla prorfus appareat repugnantia. Có- ftatergo & íemeltantum veniffe mulieres, & tunc cum primum venerunt, vidiffe angelos.Tertium fa- cilius eft refutare.Marcus 16.4.5. Et refpicientesinquit, viderunt veuolutum lapidemyeg7 introewuntes iB monumenti viderunt tunenem [Edentem in dextrirs dicturus nimirum erat Marcus alterum angelum extra monumentum |vidiffe,fi aliquem alium extra vidiffent,vt vulgó cre- ditur Matthzus indicare.Accedit quód & eum, qué Mattheus , & eum, qué Marcusà mulieribus vifum fuiffe dicunt,exijfdem , quibus ad mulieres víus eft verbis,eundem fuiffe manifeítum eft, vterque enim |dicit;selite timere voss(cio , quod ]efam , qus erucifixus eff, quæritis.Cum ergo ille,de quo Matthqus;& ill'c ; de quo Marcus fcribit;idem fuerit angelus, & Marcus, cá à mulieribus intra monumentiü perfpicuis verbis vifüm fuifse dicat, Matthaus veró extra vifum fuifse non dicat,fed tantum füper eum, quem à fepulchro dimouerat;fedifse lapidem,fequitur nó extra monu- |métiü,quod Matthazus nó dicit,fed intra,quod Mar- cus dicit,vifum fuifse.Maximéque cum czteri etiam Euangelifte Lucas 24.4.& Ioann.20.12.non foris,fed intus dicant duos illos angelos vifos.Scio , quid ple- rófque,vt aliter fentiant,interpretes moueat.Scribit Matthzus ver.2.Jnegelus epim Domimi defcendit de celo, qg"accedens veuolyit lapidem,e7* fedebat fnper eum , aperte fignificans fuper illum ipfum lapidem , quem reuo- luerat, fcdi(EPe angelum. Illum autemlapidem non Marco 16.3.Qw/,inquiunt mulieres, rewoluet nobis la- pidem ab oflio monumentifin oftio igitur , id eft foris la- pis erat. fus eftangelus,extra monumentum vifus eft. Miror neminem, quód fciam, interpreté obferuafse ; duos fenfu Euangeliftarum c. 24. fufpicatur monumétum Chrifti non folum continuifse fepulchrum,fed xdi- ficium fuifse , quam ipfe maseriam appellat, vt vero Dw lapi imile eft concameratum foris oftium habens , quà des :n oflio! . du , 4 | : mommeyi; |tOitus efset ,intus veró fepulchrum , vbi corpus intra ; fed extra monumentum fuifse colligunt ex|- (ïlöd fifuper eum fedens à mulieribus vi- in monumento fuifse lapides,& vtrumque fuifse ab|- angelo reuolutum.Nam & D.Auguft. lib.s. de con-| . À. diautem tuitle Chriti fepulchrum, quale Auguftin., animo finxerat, & Beda 1n cap.27.Matth. & Brocar-. dus,& omnes qui viderunt,vno ore cofirmant.Duo igitur erant lapides;alter foris,quo totius monumé- ti oftium claudebatur, alter intus , quo claudebatur fepulchrum vtrumque angeli reuoluerant, primi, vtnulieres ingredi poffent; fecundum , vt vacuum fepulchrum videre. Angelus ergo non fuper primi, fed fuper fecundum fedebat. Si enim fuper primum fediiïet,primö afpectu mulieres tcrruiilgt,nequcau- bat nó füper primii,fed fuper fecundü federe lapidc, i& vt oftenderetfe ideo fepulchrilapidé amouiffe,vt [mulieres vacuü fepulchrü videre poffent , & vt ipfo quodámodo digito loci;vbiChrittus pofitus fuerat, vacuü demóftraret.Sicut v. 6.dicit, Swrrexit enim, ficut |dixit /Venitevidete locumyvbi pofitus erat Dominw , Cum lergo Matthzus dicit angelum remouiffe lapidem, vtrumque lapidem intelligit:Cum dicit fediffe (aper [eum, fecundum intelligit , qui intra monumentum erat. Nam cüm füper vtrumque federe non poffet, necelle eft,aut fuper primum , aut füper fecundum |federit. Matthaus fuper primum fediffe non dicit, Marcus , Lucas , & Ioannes fuper fecundum fediffe manifefté dicunt, cum dicant fediffe intus , ergo & |Matthzus cum dicitfedifle fupereum , fecundum |lapidemintelligit , vndefequitur etiam fecundum Matthzum angelum non foris,fed intusà mulieri- bus vifum effe.Obiiciet aliquis, quód Mattheus ver. l6.fcribat dixifse mulieribus angelum,verite,videte l- cnmyvbi pofitus erat Dominws, quafi eas nódum in mo- numentum ingreffas,ad ingrediendum inuitet.Scio etiam hoc multos interpretes fefelliffe, qubd exifti- numentum inuitatas effe,cum non ad ingrediendi, |fedad veniendum,id eftad accedendum,& videndü |fepulchrum inuitentur. Nec enim dicitangelus in. troite;fed venite.Exant enim iamintra monumentiü, vt Marcus,& Lucas difertiffime (cribunt.Cum enim ad monumentum veniffent, & prxter opinionem primum lapidem,de quo in via follicite fuerant , re- motum inueniffent;audacter ingrefse funt, cum in- tus efsent ,& angelü fuper fepulcrilapidem fedenté vidifsent,obftupefacte reftiterunt,non audentes ad fepulcrum accedere. Angelus veró primum iubet timorem ponere, Nolitejinquit,trmere vos.fcio , quia le- (pmsqui erucifixus eff equavttirsfarrexitnon eft bic.Deinde Jinuitatad accedédum,videndümque fepulerum; 7- Initey videte locutm,vbi pofrtus erat Dommms, Obiici etiam potcf'c,quöd.Lucas.z4.z..5.4.fcr1bat, C2 imuenerunt la- corpus Domimi lefesey" fatbum , eft dum mente conflernata effent de iffo, ecce duo viri fleterune [ecus illas in veflefulgeti, vbiindicat prius mulieres non folüin monumentü ingreffas fuifse;fed ad fepulcrum etiam , quod intus angelo inuitarentur; aut vllum viderent angelum. [Refpondeo Lucam peranticipationem locuti efses .|quia enim eo properabat animo,vt narraret mulie- |res Chriftum in fepulchro non inuenifse, quiaiam refurrexeratjid dixit,antequam commemoraret an- gclos ab illis vifos,eorüque teftimonio Chrifti fuifse confirmatam refurrectionem.Hinc primz fimul, & & fecüde queftionis éarü quinq;, quas fupra pofui- mus;cxplicatio colligitur.Prime duos fuifse quidem angtlosquéadmodüLucas,Ioánefqycómemorát,fec v ireponeretur,quod alio clauderetur lapide. Eiufmo- quia j4 fz fuillentin monumentum inttoire. Et conuenie- marunt mulieres his verbisad ingrediédum in mo- ng'dem reselutum à monumento, C2* ingre[/e non iueneruni| erat; acceffiíse , idque vidifse vacuum , quam aut ab| — In deferi- t/oMe "ure bis Hiieit- Jalem , Q locorum ter r fancle, M d J w M UL | [mum. | M - Bl 3 d d 5 H 3 d m 4 ; aï;ïä m - W n d u Doadbdkdc t bisc al us [ Jprum (e^ full ,& f o [CQCS;V[ ) verbumä&' lum Chflü apparuiiïc; doreditun tehüc f cobitang ml mo, m qu, qu Wx T M ^ ^ Ijttitc Manhan difenfo: üiciy. Vülus p Kutquo : A*l*glüün. h x- Q Bïüü&æmne , ïïmant.Duoïtu,H**"w ^ à ls monumä.!'!vrïr):z;? Caude aw;t"läf-'fh-æ Int, prini ;,x'rx'acuumï; | Db | E. um |p "Mequean. " Ongenie. CUU — NREIQUNETIM TY ; l"lï * Iu (Mïx WA Y h T x&sï'ï ln AVu&m:nunn ^aris3A XCIecudum V EEE li :im CILHx , ^ w "M nim la QU N ïüï H Martew : l Q4IIADUAU QdUL) 1110 W imirar S 1 * lMil wln (!*G ' || E ALIDETCICDU, e m ndendi cuneeltsun. . s ument [ "!ffrri:i , W | fSylle pfis feripisine feriptwa |quando quietem fignificare.Stare enim dïi,ci,turf;;riþn J m;moraqitifimul & Magdalena venerat; & angelos|. quid. f«pe olum,qui rectus eft;(ed etiam,;qui przfens.eft , etfi. p , viderat:pri*venifse & lapidé vidiffe reuolutum, poft| [2 Viedearzexempla funt fupr. c, 16 28 eetmem dueo vobs,, — angelos vidise,narrat. Quod probabili* videbirur,fi . funt quidam de bic flatibus,id cft ex his,Qui adfunt; quij,— huiusipfi?nó feruati ordinis causáaliquá nó impro-| . prafentes fünt, qu nou gaflabunt mariem , donec videant| babilér eperiamus,Putat Greg.Nyf.orat. de refurre-|. fllsum Iominis vementem m '"ï"'?["h?? Marcim.zgeum,, — Ct10:2-Magdalená Petro , & Ioanni nihil de angelis,|. ;nquit , ffabitis ad orandam dimnttite , ft quid habetis ad-|/— quosviderat;dicere voluifse,quóde delusá credide-] her(ns aliguem,nec enim iubet, yt redti orent Íedwt| |tiGnec vetos fuifse angelos,pprereanó dixifse Chri| [tent;id eft; vtquieti orent, aut vtüentgd eft, coram|. ftüm refürrexifse;fed ealerunt, Dafim meit.de monumen-] . Dco fe(e quodammodo fiftant; & reptefentent;quia| — de,€y" nefcimmsvbi pofaerunt eis. Ego curaIoannélego,| . orare Deum alloqui eft,& Lucz 7.57. 38. Eteccemu-|:— |perfpicere mihivideor eum omnibus pretermiffis|. lierqua erat m cinitate peecatrixyvt cognonit qvod acubu[, — 'teb* eb properare votuifse;vt exponeret;quomodo]. | JURAUM | * EgPss — o p | Jomiliaris, . |vnius proprietate verbi tota res vertitur,. Quareba- |fc,ftetifséque,vt ait Lucas.. Diftin&tio meo quidem 75 756 . eft(nec enim necefse erat,vt alter , cüm nó nifi eadé trario, cá multe mulieres ad monumentü veniísét, fecit.Lucas veró,& Ioannes indicare volentes ange- lorum teftimonio Chrilti refurre&ionem probatá fuiffe , teftium numerum vt exprimerent necetífe Ifuit.Conueniebat enim duos faltem angelos fuitfe teftes,vtin ore duorum,vel triü teftium ftaret omne verbum;& videmusin fimili caufà aícendéte n coe- do rediturum effe teftificarentur A Q.1.10.R epugna- re huic interpretationi videtur illud,quod Luc.24.5. (cribit angelos mulieribus dixiffe; Quid quaritis vVitete ci$ mortuis ? & Ioann.20. 12. angelos dixiffe Magdale- ne, mulier , qmd.ploras i facilisfolutio ; eile fyllepfim, qualem fupra cap.27.44.exp ofuimus ; & mulus ícri- pturarum .exemplis confirmauimus , vbi latrones ora lconü obturaffe, c üfolus obturauerit Daniel. Angeli ergo apud Lucá, & Ioánéci mulieribus lo- quuti dicütur,quia alter eorü cum illis loquutus eft. Secüde veró explicatio quaftionis ipfaiá per fe ma- nifefta eft.Probauim? eniangelá, de quo Matthaus loquitur,nó extra fuper primü,fed intra monumétü (aper fecundü feditfe lapidé.Itaq, nulla eain reinter Mattheum , & Marcum , caterófque Euangcliftas diffenfio eft. Tertia quz(tio etíià multis difficilis iu- dicatur , admodum facilis mihi videtur effe ; quia in tur,quomodo Matthzus,Marcus,& Ioanncs fediffe langelos,Lucas veró fteule dicant. D.Augutt. & qui eum fequuti , purant aliá de quo Matthaus,& Mar- cus,& alios,de quibus Lucas,& Ioannes loquuntur fuiffe angelos,facile fibi videntur refpondere ;illum fedifle;hunc ftetitfe. Quid ergoloanni faciét, qui.de illis ipfis duobus angelis,de quibus Lucas fcribit,lo- quens,fediffc dicit,càm eos Lucas ftetiffe dicat 2Alij priüs fediffe,vt Matthaeus, Marcus, & Ioannes fcri- bunt,dein,vt cum mulieribus loquerentur furrexit- iudicio minimé neceffaria,cum faciliüs poffimus ex- & Latine, & Gracenó femper re&tum cor dicere poffet,loqueretur) Mattheus;& Marcus,qui-| bus propofitum erat , quid mulieribus angeli dixif- (ent,recitare,vnius tantüm meminerunt, ficut é có-| quia vna pro omnibus Magdalena ; & cü angelis &| |cá Chrifto loquuta eft;eius tantü Ioánes mentioné lum Chrifto duos etiam candidis veftibus angelos : apparuiife,qui'eum & ad caclum ire , & eodem mo- qua, quod vnusfecit , totum genus fecilfe dicitur,| conuitia in Chriftum iactaffe dicuntur,que vnus la-| tro iactauerat,& vt apud D.Paulum Hebr. 11.33..37.| prophetz fe&i fuiffe , cüm vnus fe&us fuerit Ifaias:] plicata verbi proprietate ; quod Lucas ftetiffe ange7| los dicit,interpretari.Diximus,cap.6.j. ftandi verbü,|. | xL & Gracenoiemperrec oris haj SMre - ij|Ditum , fed folam aliquando prefentiam , folam ali- B D quia vnü tátü cü mulierib?loquuti fuife credédum A E [et m domo Pharifais attulit alabajiram vuguentis 7* [tans retro [ecns pedes eius lacryma cepit rigare pedes e? ,ey* capil- lis capitas fmi tevgebatyey ofculabatur pedes eiss;n1on enim erecta erat,fed ad Chrifti pedes prouoluta ,cü cosla crymis rigaret, capillis tergeret ; vngeret ; oículare- curzrurfus ca8.n.Phar(fens flans bac apml feorabat; nec enim ftetiffe credédum eit, cá oraret; hominé prz- i5 aquaymed?? aute veflrii fletit que vos ne[citzisid eft inter vos eft;presés vobis adeft.Quarta queftio altera pro- pofita cófimili queftione foluitur. Queritur,cur Io- annes folá Magdalená angelos viditfe dicat,cü cate- ri Euangelifte plures dicant,que viderüt ; fuifle mu- lieres?Quero fimiliter ego,cur Ioanries folam Mag- dalenam ad monumentum venifle dicat;cum ceteri Euangelifte plures mulieres$ veniife dixerint * Non fuit Euangeliftis propofitum omnia penitus corninu- multi etiam viri,vt Lucas c. 23. 49 indicatiit;Matthe- US C.27.55.tres tát nominauit mulieres, que cáteris & notiores,& diligentiores erát,virü nullü.Eadé ra- tione Ioannes,& folá wagdalená ad monümétü ve- vtlapidem reuolutü vidit;recurrifse; & Petro, Ioan- fus eft,vt ex eo alios Euágeliftas , qui contrarium di- Ípicué mihi.alij Euangeliftz contrarium dicere vi- dentur,vt ex illis Ioanhem explicandum putem. Ná vidiíse angelos fitmiffimis à nobisargumentis paul- merare.Plures iuxta crüacem Chrifti mulieres erant;| niffe dixit, & folá vidiffe angelos ,quia haud dubium| eft,quin wagdalena precipuas eius officij egerit par-|- tes,& omniü aliarü fuerit nobiliffima. Quod velex| eointelligitur,quód ceteri etiá Euangeliite; cà plu-| res nominant, eáséper primoloco ponunt,vt Mat*| theus €.27.$6.61.& hoc c.v.r.& Maircus C.1$.40.G€ 16.| |r. Quinta queftio reliqua eft;que in folius Ioánis ex-| plicationeyeríatur,queq; omniiü fere aliará difficul-|- taté peperit: quomodo Ioannes fignificare videatur| Magdalenam , cum primum adífepulchrum venit;| nequeangelum,neque Dominum vidifse,fed ftatim| nique, nütiafse , Zwlerwnt Deminis meum de monumento,| ez ne[cimus vli pofaerunt eum , poftveró fignificat re-| dijfse,& angelos, Chriftámque vidiíse. Tam perfpi-| cué hecIoannes dicere plerifque interpretibus vi-]. . cere videbantur,explicandos putauerint, Tam per-| fi non féntentie perfpicuitate , certó numero vincát| z quum eft.Quisauté credat tres Euangeliftas,quafi] 'communicato .confilio confpirafse , vcobícure lo-] querentut.Facilius creditu eft vnum Euangeliftam;|. quàm plures obícuré locutüm efse.Magdalenam,&| - reliquas mulieres femeltantum ad monumentuml: venifse, & antequam Petro ,. & Ioanni nuntiarent;] . loante probatü eft. Quo ergo modo Ioannes inter-| pretádus?No feruauit,vt Euágeliftis fspe contigit,in]: hiftorig narratione rerü geftari ordiné,& que fimül|: gefta fuerát,nó fimul,fed alia prius;alia pofterius có-| fertimprofefsü hyprocrifim,&lo;.26.Ego bapti(o vos| - . - i - |cederet; credés fore,vt fiad monumétum irét, & an- gelos,ficutipfa,& Chriftü viderét;nec fuo illis tefti- .|tádum Petrü, & Ioánem ceteris ardétiorcs fatis fuitjl |lis fidem facerét, rem totá clariüs expofuiffe, narraf-] (ftas apud Marcü c.16.14.illis exprobrauit;4v0d 75,qui aute f'abat ad monumentis foris plorásydis "g*fïf" er melma-| [mentum immififfet, vt fepulchrum videre poffet. ^ 757 IO ALN. MALDON 759 iPQB ; & Petrus córtinuó ad primü M agdalenz verbü. ad vidédum fepulcrum cucurriflet. [Itaque & ange- lorum,& Chrifti omiffa vifione,fua, & Petri ad mo- numentü feftinationé exponit; nó vlla quidé gloriz |cupiditate , quz ab co tá procul aberat,vt ne nomen quidé (uü exprimere voluerit;fed ftudio probáde re- (urre&tionis Chrifti,vt quáprimüfe, & Petrü ocula- tos cius fuite teftes declararet, maiórque hiftorie ip- fius haberetur fides. At n6 folüm Ioan. dicet aliquis, J ffed neque ipfa quidé wagdalena Petro,Loánique nat-. rauit fe angelos, & Chriftü vidiffe,quin indicat non.- vidiffe,cü dicit,taleriut Domini mei de monumeto, v* ne- VMérmus vb pofueritt &i fi cnim angelü i vidilTet, & ab co deChrifti refurrectione fuiffetedo&a,dixiffet vti- que refurrcxifle Chriftü, non de monuméto füblatü fuilfe, dq; & angelorü vifione, & teitimonio'cöür—i mallet:dixiflet,quod multo plus ad faciendá fidé pó- deris erat habiturü,fe Chriftü ipfum vidiffe. Quid fi propterea Petro, & Ioáni fe angelos,& Dominü vi- dille nó dixit, quàd illi fimulatque primü audiue- rüt verbü nó expc&tatis pluribus ad fepulcrá cucur- rerüt?Qujd fi prudéter noluit illis angcelorü , & Do- mini vifioné cxponere,fed ita narrare factü quafi (u- I i 1 —— i — : jblatü folü de fepulcro Chriftum putaret, vt eos & ad yifendü fepulcrá , & ad querendá Chriftà magis ac- monio ià opus effet?Obftare videtur, quód Lucas c. L 24.23.Ícribat,mulieres difcipulis narraffe fe etiam ad! fepulcrá vidiffe angelos, & quofdi éx difcipulis, id, eft Petrü, & Ioanné ad fepulchrü cucurritfe; fcd'non* diffimile vero eft initio mulieres nihil de vifis ange- lis, & Chrifto dicere voluiffe , neque de ipfà Chrifti blatü exiftimarét,titüm dixilfeyrulerzt Dominz meam, nefcio vbi po[nerut eii; vtquéadmodum diximus, ad vi- (endá fepulcrum difcipulos excitatét: quod ad exci-] ïad excitádos, & períuadendos reliquos fatis nó fuit; idco cgrcílis iam Petro;& Ioáne, vt cxteris difcipu-| Íéq; fe & angelos, & Chrittü vidilfe.Hoc enim Chri- viderat eit vefurrexi[fe, no credidorur., Hzc interpretatio: & ipía per fe credibiliscft, & ab ijs, qui credere no- luerint; refutari nó poteft hac enim ratione Euágc- lifta inter fe omnes maximé cóueniunt. Ioíncs ergo fuií , & Petri ad fepulcrü aduentü primi narrare vo- luit.ouod cá feciflet;redit per a aacephaleofimad ex- ponendáangclorum, & Chrifti vifioné ver.1m.Maria J"f þ*'a e pmäexit m mmumïrum, €9? vidit duos dngfla 5:- i * uit fe, vt fepalerüm videret; autinclinido fe intta- uit,cüm non pedes,fed caput; & corpus intra monu- | 4 Pr& timere autem eiti ) ÀAngcli,de quo proximélo | auté modo angelos viderint;cüm ipfi foyis,an gcli;vu. diximus , intra fepulcrü effent, non fine'caufa quzri]. poteft. Credibile eftangelos cü primüm venerüt, &]: albis. Quód auté dicitinclinaffe fe ; càm Marcüs ; &| Lucas in monumentü introijife dicant, contrariuml non-eft:vtrumque enim fecit,& in troijt, & inclina-| quebatur. Quamquam & terrz motu territos faiffe). cuftodes credendum eft; (ed quia res naturalis videgil poterat,multo magisangeli cófpe&tu territi sát.quo]. A. b refurrectione quicquá affirmare , íed quafi furto fü- D $6s NATI COMMENT. C diorum Íceleri operam praftitifsent: quemadmo- foris oftédilfe (efe, vt cuttodes viderent;ac terreren—l tur,cüm eam etiam ob caufam veniffent, vt cuftodes Chrifti refurre&tionis teftes vel inuitos cffe cogerét. Credibile etiá cuftodes, poitquá remotum viderunt lapid&ingreffos intus;an tequá mulieres accederent, vtviderétnü Chrifti corpus in fepulchro effet,quod cuftodiz;ac fidei (uz cómiffüm fuerat, atque tüc in- tus fedentes vidiffe angelos. « Etfathi font. velut mortui;) Exanimes pre timore, quod & Danicli, cum angelum vidiffet; accidiffe legimus cap. 10. 8. Et non remanfit , inquit ; i5 mefor- titudo j fed €7* [ecies mea vnmutata efl in me , €»^ emas- cut , neque babwi quicquam virium. 'Timuerunt autem cuftodes non humano tantàm timore, neà fe quafi Chrifti cuftodibus eius corpus repcteretur , quod| càüm reddere non poffent , quafiaut negligentia füa difcipuli furati effent ; aut ipfi pecunia corrupti il- lis tradidiffent , peenas luerent; fed multo ctiam ymaximé diuino , ne, cum viderent Chrifti refurre- &ionem diuinitus accidiffe , eiáfque diuinitatem confirmaffe , diuinitus etiam aut immifso fülmine, aut dehifcente terra ab eo punirentur, vt qui Iu- dum Pilatus, cüm audiuifset-eum filium ctfse Dei, condemnare timuit, & abfoluendi quzfiuit occa- fioném Ioan. rg. 8. Timuerunt etiam vifo an- gclo mulieres verfu 8. & Marci 16. 6. 8.& Lucz 24. f. fed mullus Euangclifta indicat tantum ea- rum , quantus militum fuit, fuifse timorem, vt exa- nimes fierent.. Contra veró Lucas verecundum po- gn'i»fïcat. Cmm , inquit, timerent , «7" declinarent. val- tum m terram. N ultum enim in terram declinare non tiüs timorem , quam vllius periculi metum füifse fi-| E &atixïüm Hs at bn (U $L Refpandens äü"iäih—ühäelus. ) Id eft exorfus verba fs- ytfüpra cap. 1. 25. & cap. 22. 1. qui malo hucanimo , quafi Chrifti refa rrectionem| impedituri venerunt; vos , qux non vt impediatis)| fed vt pietacis illi; & charitatis officium exhibca-] tis, veniftis, nullam timendi caufam habetis. Hzc eft vis illius pronominis ves , quafi illas miliribus c:)þþöhat ; vt' Cyrillus Hierofolym. Catech. 14. Chryfoftom. hormil. 9o.Gregor. homil. in Euangel.! P" m ab oftio monumeéti lapidc': remouerüt, etiàm! - UN'lite timere vos,) (Iuafi dicat, milites timeantl 4PParenti bus aliter mali ti- ment, cereifepe enim hüc'iani Hebraifmum expefuimus| —— quo n3y & refpondere fignificat, & loquiinci perep 21. Beda, Auä'ngelis boni, aliter| |^ a &TBC&»E ant, P dul " gini; a yldffiï?' fj d db grttr liberencid bonafthG guli m MO iiv &Idmpt (Cdl.Cll[)adt gferde - 0 —— gbusved E dixie h Qantej, (Mf, ï:m f —— WH C tmicis vt d Sini tertiadierd hmmwa Wmmyo iecifre,qum WT ij,& Chm m RY llss ümüäq ; optereaa . (Lic,nos "'tbis C Ntedite üücïe&iäüï UW?- : acik N tf (tde ^ mm, MT Petlenti UC t LUPT ;) : tlit Dta "Qp U Vi ^ &cidiff ": Ib fgr. i ,Ü onMy- NU ts Mil : *»i?ï'lï »(io t loeis, f tht Quemad kik-n iïAQmo— m st A '*J;w' Xdlx&.—xi' XE Oïca- i^ - a B ! 0 1 P "um ' ':v '5' U,[J(Z VOL vt CUDdumpo tumfulie l- cf;wmf vu/- teinre n . wb us m t'ifbïlof »É , -Xl [ ant m w Tu[si BN r bt ULUA P "d W "DOn , YU ....... dotramutm s stl vnrei cor- " MJ', V[D- ?hi] 4 ? [ l «evdan, | p u : ss HOMRNNUUNEE | B | | Jannes;tunc fubieciffe angelu m;qui pro fe ; & altero 89 760 | izr. Beda, Euthymius , & Theophyla&us adnotauc-'1 runt , P4seant ,inquit Gregorius , r , qui non amant adwentwm fi»pcrnomm CIBUATB 5 pemme]l*mt » qut carnali- fferants vos autem ,cur Per:imefcifif' »qu& veftres conciues videtu? st dit caufam,cur timere non debeant,quód non malo, quzrerent & religiofum illi vn&ionisofficium ex- hiberentídque fe fcire confirmat,ne forte,quamuis bona fint con(cientia , tamen propterca aliquid à fe mali timeant , quód nefciens qua de caufa vencrint, autad furandum corpus,autad aliquidaliud agendu (c dicit;ad faciendam etiam pertinet fidem , vt ofté- dat íe recté Chriftà noffe,necignorareeum; X cru- cifixum,& mortuum,& co loco fepultàü fuitle ; fcire| tamen fe eum refurrexiffe. Apud Marcum 16.6.lefm 5 ribus verbis Chriftum defcribens,quod codem per- Itinet.Sed Matthzus Nazareni verbum prætcrmiüt. cap. 20. . Mulier quid ploras ? omnia dixiflc angclos credendum eft. Primàüm mulieres ccr:piiTe plorare; cum fepulchri oftium apertum vidifIent , exifti- eft, quod (cribit Ioannes , Marra awtem flabar forw plo- ran; vnà nominans , omncs intelligens : mox plorá Ioannces , Magdalenam vnam pro omnibus refpon- dilfc—,qma tulerunt Dominum meum ,v t idem Ícribit Lo- angelo loquebatur, Nolite timere voss[cio enim , qn0d Ie- fum,qu crncifixus ef qmaritis viuente cum mortuis 5 quafi amicis verbis carum incredulitatem fubreprehen-| dat. Si enim Chrifti verbis , quibus adhuc viuens fe tertia die refürre&turum affirmauerat, fidem habuif- fcnt,non quzrerent viuétem cum mortuis,íed eum viuere pro certo fibi perfuafiffent. Ad extremü fub- ieciffe,quod etiam Matthzus, Marcus, & Lucas fcri- dem tres narrant Euangeliftz. furrexiffe , qui2 inde wanflatus, aut furto fublatus; propterea addit, farrexit enim 5 quafi dicat, ideo non eft hic , non quód tranflatus, vt vos putatis;aut fur-| to fablatus fit, fed quia refurrexit. Quod ne nouum, & incredibile videatur addit , 5zw dixit , confirmàs ex verbis Chrifti ipfius refurre&ionem, & earum incredulitatem tacité notás, tanquam dicat,fi Chri-. fto credidiffetis dicenti fe tertia refurrecturum die; fupracap. 16. at & 17. z. & 10. 19. & 26.32. facile nuncfine meo ctiam teftimonio cum refurre- xifTe crederetis. Venite, videtelocum,vbi pofitus erat Dominus.) Quod & fuo , & Chrifti teftimonio probauerat , nunc ex- perientia confirmat , & ipfo vifu nititur fidem fa- minus ; Dominum cum vocat,Deum cófitecur. Quis bus defideriys prefft ad eoram [e [octetatenm pertingere po[fe de- feio enim qu0d Iefam,qui erwcifixus eff , queritu.) Red-| Ícd bono;ac pio venerintanimo , vt Chrifti corpus|. mali venitfe fafpicari poffit.. Qubd autem Chriftu;|. & Icfum proprio appellat nomine; & crucifixu fuif- Lucas c.24.5.alia angelorum recitat verba , Qid;in- quiunt;querité viactem cum mortui?ioanes rurfus alia|- tesin monumentum ingreffas effe , angclóíque illis|, dixitfe, Qwid plorats*& de ola Magdalena loqués, ait D bunt,non eff hic,(urrexit , eafque iuffiffe ad Apottolos; ire,& Chrifti illis reíurre&ionem annunciare, vtij-|.- À detur de induftria ijfclem' vti verbis, quibusauctore - C |NaXarenum crucifixis angelus Chritum appellat, plu-|- mantes Chrifti corpus fublatum fuiffe. Atque hoc| - G. Nomnefl hics farrexit enim.) Non fatis fuit dicere| - non est bic s poterat enim illic non effe;nec tamen re-- cere , venite inquit , videte locum , vbi pofitus erat. Do-|- enim przter Deum angelorum Dominus eft? Vi-—k F erat Dominis ,non folüm faum ,fed omnium & ho- iminum , & angelorum Dominum vocans. Hoc, enim indicat; cum abfoluté, & fine vlla adiectione Dominum appcllat. Diftulimus certo confilio in hunclocum quzftionem illam,quánam hora Chri- ftus refurrexerit, quód hoc primüm loco mentio de eius rcfurre&ione facta (it.. No&e illa, que inter fabbathum; & primam hebdomadis diem , quam |[nos Dominicam appellamus ; intercefTit, refurre- xiffe , quod ego quidem fciam , nemo non dixit. II- lud etiam apud omnes feréau&orces conftare video; nonante mediam noctem refurrexitfc , etfinon. dee fuerunt, qui propter Matthzi verba; veffere antem fabbaib: vex. 1. veípete , id cft noctis initio refurre- Ixitfe dixeririt ; vt Dionyfius Alexandrin. in epiftola|. ad Baüilidem auctor eft.. Ea opinio neque fidem in-| . uenit, & corum verborum , quibus addu&i funt ciusauctores explicatione,fupra eftà nobis refutata. M«edia furrexiffe nocte; ficut media etiam nocte na- tus creditar, multorum opinio fuit; qui , vt idem ícribir Dionyfius , propterea. quadragefimz ieiu- nium mediaante diem Pafchz no&e folucbát,quod x in Synodo Conttantinopolitana in Trullo habi. tà, vt fieter, decretum eft can. 89. vt Balíamon in cóment. ad Dionyf. fcribit;idqs eft totius fcre etiam Ecclefiz vetere confuetudine confirmatum , qu« facrum illud de refutre&ione, quod nunc die íab- bathi hora vixaliquádo decima cclebramus , ad me- diam noctem celebrabat../ Alij fub auroram circiter 2alli cantum refurrexiffc crediderunt. In quam fen- tentiam Gregorius Nyffenus orat. z. de refürrect. magis inclinat. Romanos etiam ea hora , quafi tunc Chriftum refurrexiile crederent , folitos fuitfe fol. uere ieiunium Dionyfiusauctoreft. Euthym.ctiam affirmat eam omnium fan&orum patrü opinionem fuifle; quam & ipfe , vt probabiliorem, fequitur. Certiffimum eft, quod & Gregorius Nyffenus in ca, quam paullo ante diximus, oratione, € Hicrony- mus quzft. 6. ad Hedibiam , & Euthymius hoc hocloco monent, qua hora Chriftus refurrexerit; neminem fcire poffe mortalium;íolum fcire ipfum, qui vt volait, & quando voluit ; refurrexit. Cate- &uris locus eft, & in rebus incertis ; quod fimilli- mum vero eít;dum verum ipfum appárcat;pro véro tenendum , fub auroram rcälrrcxifïä- credédum eft; Cum enim angeli idco de celo defcenderint,vt eum furrexiffe teftarentur ; probabile eft ftatim , vt fur- rexit,defcendilffe , ne fi interim milites , aut ipfi,qui occluf£erant, facerdotes fepulcrum apcruiffent , & corpus non inueniH'ent,l!;rto fublatum putarent, Ídque non iam data pecunia, fed gratis rati fe vera dicere diuulgarent ; angelos autem füb auroram ve- nifTe ex co manifeftum eft , quód ad eorum aduen- tum motàáfitterra. Terrz autem morus mulieribus ad fepulcrum appropinquantibus, vt ait Marcus,; oriente iam fole fa&us eft. Tüc ergo Chriftus refur- rexitaut non multo certé ante refurrexerat, Sed háe opinionem tantum probabilitatis habere volumus; quantum ea conie&tura, quaà ttobis probata eft;ha- bereiudicabitur. —— ! | 7. Et aitó euntes;) Cito ire iubet, & vt quáprimüm; lqui ob Chrifti morté triftes erant;letiffimo refurre- Ioanne ; Magdalena v(a fucrat. Illa dixerat twlerunz Dominis meum 5 ille dicit, Venite videte locum; vbs pofrtus, rüm fi, cum certa dcfunt argumenta, aliquis conie-] Qua liorá Chriflus refurrexib. * KK 3 TM Vr ia " pusves &ionis" Cur Chri- h . po- flolis fe in Galilea oftendere "voluerit. | N 761 IOAN. MALDONATI COMMEN T. 762 &ionis nücio recreentur,& vt nutás eorü , antequá Petro nominatim diciiubet,ne quiater Chriftü ne- cucrunt. ï taffet , aut quód fciret ceo animo Chriftü fuiffe , cum refürrexit,vt iretin Galilei, & fe illic difcipulis ofté- deret:nifi malimus prefens tempus Heébreorü more pro futuro pofitü effe;quafi dicat, ecce precedet vos in Galilzá, quátumcumque feftinetis ; Íciebat enim Chriftá mométo temporis huc illuc volitare. Igno- erat , Chriftü fe mulieribus in vrbé redeütibus ofté- furü etfe.Facit etiá hoc adaccendendii difcipulorum ftudiü,vt cü audierint Chriftü iá,vt in calilzá prece- dat;diíceffite,magis eó feftinarét,& fequi non pige- ret)fi preire pigebat.uira humana infirmitas eft, mi- ra inconftantia; multo erat facilius Chriftü in Gali- leam eunté ,& quidé iam fufcitatü,atque gloriofum, liramentie verba illa, vt c. 24. 11. Luc.fcribit. Duplex in hüc locü incidit queftio.Altera, cur in Galilza poti- luerit. Altera,cur cótra quàm decreuerat,ac dixerat, ideo in Galilza diícipulis apparere voluitfe, vt libe- riüs cum illis agere , eófque docere poffet : In Iudza enim facerdotü , & Pharifzorá metus impedire di cipulos poterat, vt Chryfoft. homil. 90. & Euthym. exponunt,idemque in comment.in c.24.Lucz indi- cat Ambros. Alij proptereain Galileaapparere vo- luiffe,quód càm diutiüs ibi zuangelium predicaffet, men fuum omnium vitiorum volutabrü fignificare, cap.9.1. 2. quod fupra c. 4. 15. Matthzus ad Chrifti etiam predicationem accommodauit,longé ante di- xerat; Zerr4 Zabulon /,"(y-' terra N eplnbali VIA máris trans Iordane, Galilee gentiv, populus qui ambulabat s tenebrss vidi lucem magnam, At cur non ftatim eó contendit? huc, & dubitátes AFoüolos,ncc ituros fuiffe in Ga- lileam;nifi priüs fe illis, vt eorum corroboraret fidé, jHierofolyma demonftraflet , vt indicat Ambrofius: non ergo fefellit fidem fuam,fed fuperauit,quia plus przftitit ; quàm pollicitus erat. Prómiferat fe in Ga- lilza difcipulis appariturum,agpara etiam Hierofo- lymz, vt Gregor. Nytfen. fcribir. Ecce prédixa vobss.) Hec verba eó pertinent;vt,cm in Galilea Chriftü difc?auli viderint , credát nó phá. taíma , non f[ä:iritum ; fed ipfiffimum effe Chriftum, cüm experti fuerint angelü vera predixiffe , ideóque non potuiffc, nifi diuinitus locutum efse. Quare & Chriftum efse, quem vide&t, credere oportere;cüm penitus cadat,fides füftineatur. Marcus cap.r6. 7.an-|. — gelum fic dixife ait , Ite, dzcite difciptlss eims , €7* Petros] . gando peccauerat ; exclufus effe ab eo beneficio vi-]- deretur, vt Greg. hom. 21. in Euang. & Euthym. do-|- Quta /i:-rrexit.) Eum furrexiffe; SæPe eum Hebraif.| jmum explicauimus. : pour Et ecce pracedet os in -Galzl.eam.*) - Indicat an.ge"lus | Chriftü iam in Galilgam difceffitle, aut quód ita pu-] rabat,vt videtur;angelus, quod paullo. poft futurum|.- quàm in crucem infirmum, & ignominiz plenü fe-| qui. Atqui illud omnes polliciti erant cap. 26. 55. ne| hoc quidem przftiterunt.Nam cum hzcà mulieri- bus difcipulis narrata effent, vifa funt ante illos ficut de- üs,quá in Iudza Chriftus fe Apoftolis oftendere vo-| in Iudzafe priüs,quàm in Galilzam iret, oftenderit. Prioré queftioné plerique ad hác modum explicát, pluresibi difcipulos haberet, quos vellet omnes ea-| |dem opera confirmare. Hieronym. & Beda aliá , fed allegoricam rationem reddunt, Galilzam iuxta no- ideóque oportuiffe Chrifti prefentia illuftrari,vt Ifai. qua fecüda quaftio erat. Quoniá vidit cun&átes ad- K B C F GPURb fls eum, e7* ego eum tollam. Dicit &i lefus , Maria. Connevfa| illa dicit t , Rabboni , quod dicitur M Zgg/fer , diat ei lefus , ab eodem angelo fore,vt eum viderent , przdictum fuifset.Sic Samucl,vt Sauli perfüadeat ea, que illi pre- dixerat , futura efse , quedam alia pradixit , qua co- dem die Saul experturus erat , vt ea ceteris fidem fa. cerent. Cum abieris , inquit, bodie à me, inuenies duos vi- 05 tWicta [epulcrum. Rachel in fenibus Beniamin in meridie, diténtque tibi , imuenta funt afima , ad quas teras perquiren- d. 1. reg. 10. 2. Eodem modo Chriftus Ioann. 14. 29. C2* nunc , inquit , dixt vobss, Priuüuäm fi4ts wt, cum fatlum fuerit, credatir. Marcus 16. 7. paullo aliter dicit nauoc eirey üpiv , ficut dixit vobss , vt angelus non fe, fed Chriftum hoc predixifse dicat, alludens ad verba 26.32. fortafse hocloco pro &rey dixi, szrev dixit le- gendum efl; facilis enim & Gracé vnius litterz mu- tatione, & Latiné vnius detractione lapfus efse po- tuit;& f1ita legatur, nulla inter Matthzum , &zMar- cum diícordia erit ; fed facile cortigere non audeo. 9. Et exierunt citó de monumento cum . timore , e7 gan- dio magno.) Quod citóexierint, & Angelorum iufsu, qui verfu precedenti illis dixerant, eito euntes dicited;- [eipulis eius , Gctimore fimul , gaudióque fecerunt. Vtrumque enim feftinare homines cogit. Cur fi- mul timuetint , fimul gauifze (int , facilius eft , vt fa- &a ex fe quifque, fi eoï dicet , quàm vt nos verbis explicemus. Timebant, Chrifti, qua paullo ante mortem difcipulis dixerat,| I poftquam re[arrexero , praceda vos im Galileam Matth. oco fuiíset , coniectura diju-] conípectá,quia ferre non poteft,humana natura rc- formidat.Gaudcbät,quia audiuerát Chriftü refurre- xifse.Marcus ait 16.8.ar ilLe exeistei fugeriit de monuméto; inua '(Erqt eTm eas tremor ,e7* pauor, e7* nemini quicqua di- xerit; timebat entm. Quódauté dicit,nemini quicquät pre timore dixifse mulieres , non ita intelligendum eft,quafi nemini prorfus,ne ipfis quidem A poftolis, [que viderant,dixerint; nam ex Luca c.24.11.22.mani- feftum eft, eas difcipulis dixifse fe in monumento vi- difse angelos: fedfignificat Marcus eas in via adeo mutas fuifse,vt neque ijs,qui occurrebát,neque ipfe inter fe aliealijs quidquam dicerét,ficut timore cor- repti homines facere folent. 9. Et ecce lefus occurrit illis.) NO latis cum his verbis conuenire videntur,que Marcus,& Ioannes fcribüt. Marcus 16.9.ait, [wrges autem Iefus maueprima [abbatbi apparuit primo. Marie Magdalena , de qua. eiecerat feptem damonia,quaíi Chriftus nec alijs tunc mulieribusap- paruerit , nec Magdalenz ipfi ad difcipulos cunti, fedaliàs. Ioannes veró cap. 20. 13. 14. 1j. 16. 17. cum dixifset Magdalenam ftetifse extra monumen- tum plorantem , cámque fe in monumentum in- clinafset; vidifse angelos , qui eam interrogauerint, Mulitr , quid ploras ? dicit, inquit , es , quia tulerunt Do- Iminum mewnm , €7* ne(cio , vbi pofuerunt eum.. Hac cum z non [cebat , quia lefm est, Dicit i lefus , Multer, quid loras? quem queri ? illa exiflimans , quia bortulanws effet, dicit ei , Domime , fi tu faflulifls eum , dicito mibi , vbi pofui- noli me tangere , nondum enim a[cenás ad patrem meum. Vade autem ad.fratres meos , e7* dic es , AA fcende ad. Pa- trem meum,c7* Patrem veffrum. Quódattnet ad Mar- cum , minor eft difficultas , càm enim illi propofi- tum efset dicere Chriftum mulieribus apparuifse, prgtermiiïïs omnibus circunftantis dixit eadem quia angelos viderant , & celeftis , diuineque naturg! dixifet , conuerfa eff. retror[nm , e27 vidit Lefum flantem,i die furrexifse Chriftum , non de refurrectione;] : Íed " & ä)f i i (ediifi'þ : i chtaW .;Wdo tüf ; C[la! " fr. at g i exiltll u?t!)f p m Magdaïcn fnüleun brdicD Venerus: QO. [ius eni rtnife at tes, v imulier Futis l [ Ia —3 Vatcusa O REO n od c MR EE ER ; 763 IN MATTH. CAP. XXVIIL — 64 . Chriftus mulieribus apparuiffet. Quód autem folàj D |quód hortulanum Chriftü efse putauerit,quod non| ial nominet Magdalenájautideo fecit, quód loliprius| |putafset, nifi in horto, vbifepulcrum erat,vidifset, fïhs p |Magdalenz apparuerit , vt paullo infradifputaturi| — |id ipfum ita intelligi poteft, vt dicamus Chriftü re- t Many (umus , aut quód cum omnibus fimul mulieribus| |juertentibus quidem iam mulieribus , fed nondum i dnj apparuerit, tamen cum fola priüs Magdalena locu-|. |hortum egrelfis , aut egreffis quidem , fed quafi ad Atremy, tus fuerit. Verba Ioannis plus habent difficultatis. — hortum euntem Chriftum apparuifse , aut ca appa- Es tit p Sunt igitur,qui exiftimentbis fe Chriftum mulieri-j |]ruifse forma, vtfacilé hortulanus efse credi pofset; a Mi | bus demonftraffe. Primümfoli Magdalenz adhuc| |ideo hortulanum exiftimafse. Quódauté Chriftum TE000 atl iuxta fepulcrum hzerenti , & retro refpicienti, vt| lillam interrogafse dicit , qwid ploras ? credendum eft, »t, C* t Ioánes dicere videtur.Deinde omnibusmuiieribx..ts j . |etiam,cum reuerterétur,omnes , maximéque Mag- LORUX j quz ad fepulchrum venerant , vt difcipulis nuncia-| |dalenam plorauifse,quia,vt GregoriusNyfsenus ait, tll Irentredeuntibus.Nam cum omnes in monumento|Q |& ex hoc ipfo Io&nisloco perípicuum eft, Magdale- tf |effent,digreffis,vt abirent,alijs Magdalenamadhuc| — |na ctiam affirmanti angelo refürrexifse Chriftum, vt Q plorantem iuxta fepulchrum reftitiile ; càmque re| |nonfàtiscredidit. Nam poftquàm id angelus affir- lnse wf « Pexiifet retro , vidiffe Chriftü, ab eo interrogatam,| mauit,adhu; plorat, quafi non r efüzrexifse,fed furto nietr d |quid ploraret,au; quid quqre're.t,hoüflï.anu'm- ratam fgþlafü fu.lüe crederet;adhuc dicit, Domimeyfi tu faflw- MT | refpondiife,Daæme,jï 77 jfæ/ful.zjh eum,d.zczto mibie el?a lifls eit dicito mibi;adhuc d'icitAPo'&olis,Tuleriit Domi-] . —— eum tollam, Chriftum refpódilfe nomine eamappel-| — mem demouumento,e nefcimus vbi pofuerant eum.Yoan.| uml lantem , Mari4 , & cetera , quz Ioannes narrat tunc 20.2.cum enim hzc dicit,iam angelum vidiíse ver.5. ,f,;j,-g;gj;;;g,[ accidiffejmox Magdalenam profectam,indecateras| — |copiosé probauimus. Quódautem folam Ioannes lm quz Prqibantfn.mhercs curncul.,o con;fegvïutam,cu— . |Reminat Magdalenam,minüs etiam mirü eft,quàm Bol que vná cum illis Pergeret,c hriftum illis iterum fi.- quód eam Marcus folam nominauerit , càm Marcus cuuw || mul euntibus apparuiffe,vt hoc loco Matthaeus Ícri-| D |non eá folam,fed ci eaalias mulieres ad monumen- a |E bit.Sic D.Auguft.lib.;.de confenfu Euang.cap.24.&| — |rum venifse dixifset. Ioannes autem folam venifse m i ] Seuerusapud D. T homamin gqmme?t:EA ij duas docuit. Nonauderem dgfsenm;nmbus totinterpre- unum) quidem, fedaliter factas apparitionesfuiffe putant| — tibus hancfequi fententiam , nifi preclarum haberé —— priüs enim Magdalenam folam ad monumentum| ]jauctorem D. Athanaf.in oratione de Chriftiincar- m""'ffjw veniffe,atque tunc illi , quemadmodum fcribitIoá-| — |nat. : | H C(O( nes , vifum fuifle Chriftum;deinde vnà cum czteris Ifpete.) (.:J-S oUv Pax vobis,fic enim Hebreifaluta-| - ;;..-z;qu.ä mulieribus ad monumentum redijfse , & cum inde . |re folät,quäuis Greciinterpretes vertát Apeypere Auete. | z Qm-w rurfas ad Apoftolos reuerterentur,Chriftum ilisin| — |Vtunturautem Hebrzi ea falutationis forma, cum li via,vt ait Matth.occurri.iï'?. His Greg. Nyfsenusau-| aliàs,tum maximé,cum eos;quos falutát , non time- u ei,b &oreft. Vtramque opinionem , quiabonoshabet| |re;fed bonoanimo efseiubent,vt Gen. 45. 25. & Iu- um auctores,non tam probare cogor,quàm non refuta-| E |dic.6.23.& 19. 20. quod in hunc locum apté conue- n t re.Sed nefcio,quomodo mihiinfeditanimo , vtvix| — |nit;quia enim timoris plenas mulieres videbat , hac ua;:f!"»',f?*'mx mihi perfuadere poffim,aut Magdalenábis ad mo-| |rationefalutat , Pax vobis, quafidicat, bono eftote mult numentum vcnige,aut bis illiapparuifse Chriftum.| . janimo,nóaduerfarius, fed amicus vobis venio,qué- 5;05105 a Quid enim cogit nos ita fentire, cá Mattheus aper-| [|admodum verfu fequenti illis dicit,zolite timere. 712 té fignificare videatur , & omnes fimul mulieres ad Ia autem acce[forunt,eg" tenuerunt pedes eius.) Ioan- nonumt fepulchrum venifse,& omnes fimul redijíse, &com-| — |nes20. 17. indicat magdalenam pedes Chrifti no te-|. exun D Tnibus redeuntibus occurrifse ChriftumzNam quód| | |tigifse ; prohibitam enimà Chrifto dicente,nol; "me gt Marcus ait vifum fuifse primum Magdalene,facilli»| — |taugeresmondum emm afcendi ad patrem meum. Si eadem, j D mé interpretari pofsumus,vt Magdalenam noncz-| |vtego exiftimo,hec fuit vifio,de qua Matthaus, & il- ET. Iteris mulgeribus,&dApo&olis opponat;vtfenfusfit|. |la,de qualIoannes fcribit,non difficile poteft ea,que , jutm - [non quidem priüs Magdalenz,quàm ceteris mulie-| r inter Euangeliflas videtur efse, repugnantia conci- Ju!:!f,qwj ribus,fed priüs illi,quam Apoftolis apparuifse. Ná,| |liari.loannes enim non dicit Magdalená pedes Chri- on d vt verfu 16.di&uri fumus,meritó à Catholicis credi-| |ftinon tetigifsejfed Chriftum dixifse , nol; metangere, j.dipl tur,quamuis fcriptum non fit, Chriftum primí om-| — |Atquifortafse, cum hoc Chriftus diceret ; iam teti- NT . — [nium matrifuzapparuifse. Quare non poteft efsc! — |gerat,vt nonnulli etiam interpretes exiftimant; for- "T IffM fenfüs primüm apparuifse Magdglf:næ à .id eft inter taíse Chr1&9 etiam prohibente tetigit,vt res impor- j r omnes mulieres primürn ab ca vifum fuifse. Quód| — [tuna,& pertinax eftamor.Simile enim füpra cap. 9. »n autem Marcus folam nominet Magdalená , nec mi- 3o31le imus exemplum , cum Chriftus czcos cu- WM? , rum eft,cüm Ioánes nullam aliam nec ad fepu.lchru rgfset,l.l ifque precepiíset dicäg videte ne quis fciat , il j " venientem,ncque reuertentem, neque Chnfcutjn lz,lnqult' Euadgellüa,eæenntes diflamauerunt eum. in tota ""; |videntem nominauerit, & conftet ex alijs Euangeli-| terra illa.Obedientie enim,& pietatis genus efse pu- T ftis,& alias cum eaad fepulchrum venifse, & reuer—i tauerunt Chrifto in hac re non obedire. At fogm | | L. D o R 4 VANERUA x exiftent , aut le demonftrare incipient , & veríu 24. voluit,qua hora Chriftus refurrexiflet;quod, vt ver. G.docuimus , incertum omnino eft , ed qua hora fin;?mt enim Pfeudochrifti, Non enim. Marcus docere fed vt ita dicam,de furrectioneloquens, quafiprius, — |tentes vidifse Chriftum. Et curfolam nominauerit| $wyere i»|lediffet, & Magdalenzapparuilet. Surgereenim| — |Marcus;paullo ante rationem expofuimus, quód cü : fmftuï |[Hebraica phrafi dicitur, qui aliquigl operisaggredi-| |ea primum loqui coperit, & fortafse inter omnes, Zïnr:iou; tur, etiamfi veré non furgat,vt Capit Pogulm mánde-| — quefimulibát, prima Cühr-iPcum vigle'm.s Magglalcnæ acipitur, |care eo* bibere, g" farrexerunt Indereyid e&,lncæpeg unt| |Quodautem Ioánes fcribit, etfi difficilius v1d;t115, |Ex0o.32. 6.| & fuprafCap.zdr.II. multi P/Eudoprophetd fargent , ideft| — 'haud multo difficiliàs explicare Pofsumus. Primü, quód dicit Magdalenamad fepulchrum ftantem, at- que plorantem conuerfíam vidifse Chriftum , fic in- fed redeuntem. Nam etfi contrarium videri Poteü, telligi poteft,vt conuerfam dicat;non refpicientem,| loannes RERRCRS GU G w N ontof - i Genus "ve- nerattonis pedes tan. gere, Flomer. I lmd. & 763 IOAN. MALDONATI COMMEN T. 766 Ioannes Magdalenam prohibitam fuiffe fiigit, ne tangeret Chriftum.. Quidfi omnes prohibitz fint, fed Ioannes , quia de fola Magdalena loquebatur, ficut folam ad fepulcrum venitfe dixerat, folam vi- diffe Chriftum, ita folá prohibitam tangere fuiffe di- cit? At cateri Euangeliftz, qui de alijs loquuntur non dicunt eas fuiffe prohibitas: nec Magdalenam prohibitam dicunt: quemadmodum ergo id, quod in Magdalena factum fuiffe conftat; pretermiferunt, itaid ipfu m; quod in alijs mulieribus eadem rationc fa&um elle probabile eft, prtermittere potuerunt. Quia non quid Chriftus fieri vetuiffet, (ed quid fa- é&tum elffet; non Chrifti voluntatem, fed mulierum in Chriftum amorem declarare voluerunt. Quód fi, vt plerique putant, hzcabilla, de qua Ioannes fcri- bit; diuería fuit vifio; non quidem eadem,fed fimilis tamen oritur quafítio, cur illic Magdalenam Chri- (tus fe tangere prohibuerit: hic cádem Magdalenam, & czteras mulieres non prohibuerit, Quid fi & hic prohibuit, fed id Euangelifte pretermiferuno Ioan- nes, quia hanc vifionem, fi diuería fuitnon narra- do diximus, non quid Chriftus vetuiffet , fed quid mulieres fecitfent, declarare voluerunt. Itaque & omnes prohiberi, & omnes tangere, licetneutrum cxpreffum fit; tamen potuerunt; hinc fiue omnes, fiue aliqua tetigerint; fiue omnes, fiuealiquz pro- hibitz füerint, duz tamen adhucquazftiones ma- nent, cur automnes, aut aliquz tetigerint ; omnes certé tangere voluerunt; & cur Chriftusaut omnes, aut folam certé Magdalenam prohibuetit, aut vo- luerit faltem prohibere. Ad priorem quaeftionem natura ipfa refpondet. Quisenim Chriftianus fufci- tatum ante fe videns Chriftum, non fubito perfufus gaudioin eiusamplexum corruitfet? Muliebris au- tem modeftiz , & verecundiz fuit non.corpus am- in fcriptwra vationis genus , prefertim mulierum erga viros, pe- plexari, fed pedes , vt Theophylact. & Euthym. do- icuerunt. Erat porrö inter Iudxzosreuerentiz, & ado- des tangere: ficut Exodi 4. 25. Sephora mariti pedes tetigit, quafi deprecabunda, & 4. Reg. 4.27. mulier illa Sunamitis, cum ad Elifzum veniffet, eius pedes tetigit; orans, vt veniret, & filium fuum mortuum fufcitaret.. Quemadmodum apud Grzcos adorauri genua tangebant; 4g) Q vreporS" auoio xaÓs C«(o, 0 AL Ge youds inquit Grzcus ille Poéta : de qua confuetudine, & cius origine multa Plinius libro rr. cap. 4$.. nefcio quàm veré, philofophatur. Eum certé morem din in Ecclefia viguiffe, vt qui Epiícopos falutabant,eo- rum genua manu tangerent, ex nonnullis veterum Conciliorum decretis intellisimus. Sic ergo Mag- dalena reuerentiz caufa Luc. 7. 38. Chrifti pedes te- nuit; fic omnes hocloco mulieres pedes eius adora- türz tenuerunt, quod explicans Euangelifta addidit (tatim, e7" aderauerunt ewum : propterea ergo tctigc- runt, vt adorarent. Altera tangendi caufa cffe potuit, vt experirentur, num verus eífet Chriítus, an (pmiri— tus aliquis,qui falfa ipfas Chrifti fpecie deluderet, vt Theophyl. multos auc&tores exittimaltfe dicit. Potue- runt idfacere mulieres non fine exemplo; nam & Apoftoli, vt ait Lucas cap. 24.57. cum primüm vi- ditent Chriftum , putauerunt fe sPurirum videre, Cur ergo Chriftus, aut omnes , aut folá faltem prohibuit Magdalenam,ne fe tangeret?. Ab ipfo Chrifto ratio ! [ uit; czeteri,quia quamuis narrauerint, tamen vt mo- cius rei addita eft : »ondum enim, inquit, a/cendi ad pa- A B D enim afcends. ad patrem meumn $. quafi poftquàm ad pa- [indigna erat, vt Chriftum tangeret, qua de cius re- trem mewm; Íed ea ipfa ratio difficiliorem queftionem reddit. Quid enim fibi vult, zol me t4ngere nondum trem afcendiffet, eum tactura cífet, quemadmodum ízpe D. Auguft. argumentatur. Atqui propterea tangere eum pofle , ac debere videbatur ; quia non- dum afícenderat ad patrem : fi enim afcendiffet, nec deberet, nec pollet tangere.. Quidam non omnino Íc tangi Chriftum prohibuilfe exiftimát, fed eo mo- do, quo Magdalena tangere videbatur, quafi homi- nem,qui eodeni modo, quo ante morté familiariter effet inter homines verfaturus, & fefe omnibus tan- gendü przbiturus; cüin nó ita cü illis,ficut ante, ver- tángitur, fedaliquando apparet, aliquando abit. Sic Iuftinus martyr quzft. ad Orthodox. 48. & Cyrillus lib. 12 in Ioannem cap. 5o. vnde dicit eam ii Eccle- fham manaffe difciplinam , vt fpiritu fan&ificatis myfterijs clamare folitum effet, San&ta San&tis; - cut Chriftus antequàm afcenderet , & Spiritum fan- &um in Apottolos mitteret , non cft paífus feà mu- lieribus tangi. Nam fi Apoftolis fe tangendum prz- buit, P«lpate, inquit, «7* videte, fi Thomam iufg tin latus fuum, & in locum clauorum digitum inferre, fecit neceffarib, vt eorum iuacredulitati tactu mede- rctur, ficutante mortem fuam egrotos ta&tu curarc confueuerat. Ingeniofa intetpretatio,fed quomodo hzerebit ratio, sondum enim 4fcendi ad patrem meum ? ä i — i pb ia i jg [cann g edligio? « nulla ml laturus effet, fed more fpiritus, qui nec videtur, necl Alij propterca prohibitam Magdalená tangcre,quia (urre&ione ctiam teftificante angelo dubitabat, & viuentem cum mortuis adhuc quarcbat Chryfott. quzft.;. ad Hedibiam, & in epiftola ad Paulam dc homilia de Ioanne Baptifta, Ambrof. ferm. $8. & in| . |Pfal. 46. & libro cóment. in Lucam to. Hieronym. obitu Blefille, Auguft. epiftola;8. Alij myfterio fa- &um putanc: per Magdalenam enim gentium Ec- clefiam fignificari, quz non ante credidit, quod eft Chriftum tangere, quàm ad Patrem afcendiffet, vt D. Áuguft. tra&t. in Ioann. 26. & 121. interpretatur. Mylterium aliquodelfe vt concedamus, tamen fo- lum effe myfterium, necaliam fubeffe caufam, con- cedere non poffüumus. Aliam idem D. Auguftinus ijídem duobus locis,& epiftola 222. & lib.4. de Tri- eft.. fic fe fbiritualiter tangi , 7uöd ipfes 77 Pater vnum fint,| Ejus quippeintimi fenfibus quodammodo afcendir ad Pa- trem, qui fic m eo profecit, vt patri agno[cat equalem; aliter non retde tangitur ooc efl , non velTé sn eum crediturynondum entm afcendo ad patrermn meums ;ibi me tangcs,quando meere- dideris patri non imparem Deum.. Sequitur Fuleentius| Auguftinum difcipulus preceptorem lib.z.ad Thra- íymundum. Adeundem fere modum Chryfoftom. homil.;. de refurrectione interpretatur, No/,inquit, me tangeres non debes tangere, féed eredere, . Caluinus fin e vlla coniecura dicit Chriftum hzc verba non dixif- e, nifi poftquàm Magdalena non folàm eius pedes tetigerat, fed nimiüm ctiam tetigerat, & contrec&ra- uerat: quafi Chriftus non ta&tum; fed nimiüm, & importunü tactum prohibeat. Atquid cum nimio dalenz pietatem , & religionem (uperftitionem ap- pellat, & ftudium erga Chriftum ftultum feruorem nit. cap. 3. interpretationetn affert, quam ipfius ver-[Ex tradl. | bis hicrecitabo. 5;c, inquit, /» fe velwit creds Hefus , boc I/?-l jn Iod, umpm fuont. — tactu quod fequitur, mendum emm afcendi ad patrem|caluimi meum ? Nectacitus præteribo, quod Caluinus Mag- fanu;c/;um 5 n dgo dalenam. vocat: quod vel fcribere horruiffem , nifiiudicaffem Ecdefiz - qod o conuenit ? fugi i od ficerarorem qeariloleos V t ,quaü.wm v nenma caflOnä eum 41 Mfer, Adhun Wi Mgfff; nhá 1 ^ icifatsabe nm4d Patm1 alpeds m«os & d vteant imeïprctmon db ha N gt N i d —— ii o utim, d hicnt. o dun d. Purem meut j n pt tlam M hcmoll X?uüs Ungin R MUTULT ho (l Bithne, l rprls ( LE N lz E ï:ä;non (utron & QU ! 4ccdccarum di ïdc tttrtedi *| irdsj ls i RRM | E Vilttgt g, WW Àe Qu TM Oïommi dv d Filiim quod pli )to lüdi t lh. müll.f?f &( hg i h CM Q ln "ümilirie, tibists. CTEM :tm&aw,nec ;;aam& T CW'H»J g. endum (?ræ- Ym lts tv ml UN-K*?WI:!I l', N as»hCUüi./ "Faneg I^ laA a il t LUmAdA dniï.&yw(jucw i b d r :f:iü;;*ge::,egi Que de st dübrtabay, d at Chrrloll k n 16 Pieconvm, T:4 l las Dahm d Apmvinol immum £t " t reidentd i P Lagnadop V n alees V li Siy V w TDterorttnt. Ts i ^i ie canam d : D. ag t v' , PT ditg bv 4 -7 3 "Vi 4| ,NMM rdæ'i'mj Vcr ;[ J þ;' j ;,,[s::mm. (mi :'-;"M,f " 4 vm;w!, f d /miti l MJW' .i?-'lffï .23;;-,y-gr,;n&um T LA i 1 , s Fs 1 n V lv (ont us ?1'*"& !'LO'l 1 l —— À Em USSUHESUROMEUUD ss ——À simium m 'uï l MIN,W Vi " n 11975 , M j T' d 7—3 f n m ^ NT :'JUJ""[&E // WU r z "ER Chriftus apparit. Cwr priw mulieribus Íolet. Eiusrei vnaftatim ratiolectoris animo etiam |q"& 4po-non ]?alu poftre äfnmc'?io ne . |de refurrectione, prima viderunt, 47* cognouerunt ,qua 767 CCINOMATTH.CGAPD . XXVIll: -768" Ecclefix publicé interelfe vc quemadmodu heretici de fan&is viris, ac mulieribus loqui foleant, uatþo- lici fciant, & ex ipforum verbis de corum do&rina, rcà nulla mihi ex fuperioribus placet interpretatio, quó4 cum nulla earum ratio, quam Chriftus reddit, conuenire polffit, nondum enim a[cendi d patrem meum. tio re&té conueniat. Ego quidem Gmpliciüs,nullum licet auctorem habens, & minus ingeniose intcer- pretari foleo, voluiffe Magdalená ita Chriftum tan- ecre,quafi eum ampliüs non vifuram,& quafi time- ret,ne ftatim abiret, autad Patrem afcenderet, & oc- cafioné eum ample&endi, & adorandi habitura non effet. Ad hunceius fenfüm Chriftus reípondet, nolil me tangerey nondum enim a fcendi ad. Patreim meum , quafi dicat,latis habebis temporis, vt me fepe tangas,ante- quàm ad Patrem aícenda, nunc noli me tágere,; noli ad pedes meos hzrere , fcd cito abiadfratres meos, & dic, vt eant in Galilzam, vbi me videbunt. Huic interpretationi nihil aliud videtur obftare, quàm| quód Chriftus non dica;nondü aícendam,aut non- dum aícendo , fed »ondum 4Fendz 4d Patrem meum., In promptu refponfio eft, ita vulgo loqui folemus, n6- dum di(ceffi,.cum fignificare volumus nos non tam cito diíceffuros,fed fatis adhuc effe temporis,vt cum amico, qui nos interpellare vult;colloqui poffimus. Docuimus ctiam alijs in locis fepe verba non natu- ralem, & proprium actum, fedagendi volütatem,& decretum fignificare; vade pifcariinquit Petrus Ioan. 21.3. id eft, decreui ire ad pifcandum; cum enim hoc dicebat, nondum ibat.. Refpondent alij; veumas e7 not tecum , idelt venire volumus, nondum enim ve- niebant. Eodem modo à Chrifto dicum eft , zoz- dum a[cendi , id cft, nondum. aícendere decreui ad Patrem meum.. Siereo Chriftus omnes mulieres fc tangere prohibuir, hoc fenfu prohibuit : fi fo- lam Magdalenam , ideo folam .prohibuit , quia fola hoc modo, & hoc animo tangebat;. ideo íe à diíci- pulis tangi non prohibets fed cos potiüis ad tangen- dum inuitat, Palpate;inquit, c7* vidcte,qma [piritws car- nem, c7" offa not habet Luc. 24.39. & infer dugitum tuum buc, g" videmanus meas: Q2* ajffer manum tuam, Q9* mitte in latus meis,eg" nolieffe incredulus,(ed fidelis , Yoan.20.27. Cur priàs Chriftasà mulieribus, quá à viris, & qui- dem Apoftolis.vifus fuerit; qnari inter interpretes querentisoccurtrit , priores Chriftü videre mu-| licres, quia priores quaefinerunt: digna fuit ea mer- cedc earum diligentia. 1Jeinquit, Cyprianus in fer. ardentius dilexernnt, que deuotius quafierunt , & Hiero- nymus , Que [ic qu&rebant, qua ita mrrebam'., merebantur obuium. babere Domimum ve[urgentem, q2' primum audire, Iueteyot maleditlum Eus mulieris t mulieribus fabuerte- retur. Av cur mulieres potiüs,quàm viri priores que- fiueran? Mulierum ftudium;& pietatem cum Apo- ftolorum ftudio, & pietate compararcnoftrum non cft, vt dicamus propterea mulieres, ton .Apoftolos Chriftum ad monumentum venientes quzfiuille , quód plus in eum ftudij, & pietatis haberent; . hoc Deo iudicium relinquamus ; aliam nos rationem, |quz in mánifcfto eft,afferre poffumus; propterea [mulieres.Chriftum quzfiuerunt;, quia eius corpus vngere volebant. Vngereanté mortuos;ficurlauare, & religionc iudicent. Ádrem vtredeam, propte- Itaque querenda lia explicatio cft, cum qua hzc ra-| A ^ . A& inuoluerenó tam virorum, quàm mulierum erat! [que ad Chrifti mortem, fed etiam víque ad finem fe-| pulturz Lüuc.25.55. Itaq; mulieres refurre&tionis eius| officium. Nonergo mulieres Chriftum, (ed corpus| Chrifti quzrebant, propterea ab angclis reprelien- duntur, Qwuid quarus viuentem cum mortuis? Luc. 24. 5. Tamen quia hoc ipfum pium officium fuit, remu- nerationc non caruit, vt primz Chriftum viderent. bus priufquam viris voluerit apparere. Períeuerant mulieres digreffis hac illac difcipulis non folüm ví- teftes efle poteranc, que & mortis; & fejpulturæ cius res, quàm Apoftolos vifo fe credituras effe, vt eft in- & facile, quàm virorü.Euentus id docuit, Apoftolos enim etiam vifo Chrifto dubitaflelegimus infra ver. (to dubitatfe nullo ex Euágelifta colligimus. Voluit F períuaías Apoitolos ad credendü paulatim prapara- nes afferüt. Quaruntalij,cur nó ipfe Chriftus priüs, z fuilfent. iieres ad pedes Chrifti quamuis vna ex parte repen- iamen ex parte tremebüdas acceffiffe; & num phan- cerent, & loquentem audirent, nelite tunere, | vtangelorum vifionem veram fuiffe confirmet; ita Chrifto angeli, angelis Chriftus mutuam operam praftiterunt, — : | Fratribus meit.) Quidam fratresà Chrifto eius co- omnes difcipulos intelligemus , vtdixcrat angelus 1o. & Ioan.20,8. vocatautem omnces difcipulos fra- tres, quód, ficut ipfe; quáuis alio genere,quàm ?pfc, Deifilij cffent;quia cius faciebant voluntatem, ficut tres mei ? €g* extendens manman difcipalos [nos dicit, Ecce máter ineasQg7 fratres meis quicunque enim fecerit voluntaté patri mei, quiin calis efl, ipfe mens frater, c7' foror,e7* ma- tereff. Narr 4,€'Oailïqï1itsmm;m tunm f'dtr:lms mets P(al.at. 33. vtad Hebrgos 2.12. exponit D. Paulüs. Hocloco Chriftum effe oftenderet, qui cos iam,cum in media concionc effet, digito demonftratos fratres fuos cífe dixerat, & vt blanda fratrum appellatione deiectos metu eorum animos alleuaret, & adíe vifendum in- uitaret, Alia quoque potuit effe caufa; cur Chriftus mulieri-| teftes fuerant.Sciebat etiam Chriftus faciliàs mulie-| ecnium mulierüad credendum magis propeníum;| :7.& Luce24.38.39. mulieres vifo quidem,& audito| angelo dubitaffe ex Io&ne colligimus;vifo autéChri-| cergo Chriftus per mulieres de fua 1am rcfurrcétione| te. Alias Hilarius, & Ambrof. fed allegoricasratio-[ quàm angeli mulicribus apparuerit ? In promptu "|ratio eft, quia minim? eum Chriftum effe credidit- (ent, nifi priàs ab angelo decius refurrectione edo-| 1o.Zwnc at illis lefue nolite timere.)Vcxo fimile eftimu-| - tino perfufas gaudio,quód eum ante fe viderent; alia]- taíma effet dubitantes,antequàm propiüs recognof-| propterca dicit illis;| Iterenunciate.) Idem eas facere; quodangeli,iubet;] gnatos vocatos putant, vtfupra c. 1. 46. 47. meliüs| Ver. 7. Cutó euntes dicitedi[cipalas eiis , quemadmodum| effe&us etiam declarauit; mulieres enim non folis| IChrifti cognatis, fed omnibus etiam Apoftolis eius| E [nunciauerunt refurrectione infra ver. 16. & Luc.24.] dixerat c. 12.49. 50« Qw« eff mater mea, eg- qu fomt fra-| peropportuné Apoftolos fratres appellauit, & vtfe]. 1 Cur dä[::i& i ;(mli frczltres ; a Chriflo apj)ellati. Vteantin Galileam.) Videkquæ verfa J. dicta funt; Íciebat Chriftus Apoftolosfolo mulicrü teftimonio & quia expediebat, vt eó irentféque ibi primüm vi- iderent, ire nihilominus iubet; multa iam eiufmodi obferuauimus exempla, vbi Chriftus non id, quod. faciendum — in Galilzam ituros non effe, fed facit; quod in fe eft, | u- * preqpn o t ii w m 4 769 IOAN. MALDONATI COMMENT. | 770 l x m faciendu,fed quod fieri oportere Íciebat , fieri iuber.| A Solnere contelium, quam deuetlare ligatum? | . | L,i(:ïsc II Que cum abijffent.) Vt Apoftolis, quemadmodá| ||: — Ciom mora [rt furtis contrariafcautius ergo ? dH Chriftus, & angeli iufferantrenunciarent. : —— Cwm Domino potuere magis fia limtea tolli, T ci'guuse Ecce quidam de cisftodibus.) Yidicat non omnes cu- Mentita eff vox vana fibiytamen ifía fg»mm T ERN ij ftodes veniffe ad principes facerdotum. Curautem LT RE lmb!:t egregiam,ndeis co flat ademptum, E. A nonomnes vencrint ; diuerfz coniecture fuatsaut| — | Quem nos demto portamus pectore Chriflum., (QuV[LUf quód c«tcri animo perterriti nihil aliad haberent 1$. Et diuu(lgdtu'm eff verbum iftud apud Iudaos w(aue 1;; " curz , quàm vt fugerent , & quafi m:ïl'& fun&i offi-| — |/» bodiernum diem.)Nempe Chriftum à difcipulis fur- f cij peenas daturi delitefcerentàut quódaufinon fa-| — |to fuiffe fublatam;vt Chryfoft, homil, 91. in Martth. .ämn:sco erintid nunciare facerdotibus non creditüris, fed in Euthym.in comment.Seuerus, & Rabanus apud D.| ipfos potius culpam , calumniáàmque coniecuris;,| B /Thomam exponunt,. Neque qui aliter interprete-|. quafi przuaricati effent; pecuniáque Chrifti corpus| . [tur inuenio,etfi nihilabfurdi cffe video, fi hoc ad id, | diícipulis vendidiffent.,-&c miraculifigmento fcelus| — |quod Euanyclifta dixerat , rcferatur , hoc ipfum vcl ss velare conarentur: aut quód quiadíacerdotes vene-| — linter ipfos Iudxos diuulgatum fuiffe ; milites dataà rant, omnium nomine vencrint, vt poctaIuuécus| lfacerdotibus pecunia corruptos dixifle;atque diuul- interpretatur , idque ex ver.12.colligitur ; non enim| galfe difcipulos (e dormientibus furatos fuiffe cor-|- illis tantüm , qui venerunt, fed illisetiam , qui non|. pus; neque huic interpretationi quidquam ad pro- venerunt, vt mentirentur, pecuniadata eft. Sunt,| — |babilitatem deeffe przter bonum au&orem video. qui putent fpe eliciendz à facerdotibus pecunie mi-| |Caterum co per fe probabilior, quód , vt hoc dice- gt Lib.4.bifl. Euangel. lites;illis,quz viderant, renunciaffe;fcientesquam-| — |re; quàm , vt illud ; quod omnes interpretes dixitfe| P l uis auariffimi effent , tamen víque adeo effe aduer-| — |putant;plus caufz Euangcelifta videtur habuiffe. Ma- Pi-f;ïwj!'u'fï.;ii' fus Chriftum animatos, & tantopere timere , ncrc-| C |gis enim conueniebat hiftoriz, vt diceret facerdotü ! | | Jwï furrexiffe crederetur, vt facilà diuinarent fore, vt| — |fraudem neapud ipfos quidem Iudzos latuiffe;ne| — | g pecuniam fibi ad celandam eius refurrectionem da-| — |quisexiftimaretfe illis falfum obieciffe crimen; quá [ um rent. Non facilé hoc credo; necenim fe capitis pe-| — |vt diceret Iudeos credidiffe Chriftü à diícipulis fur- W.W riculo expofuitfent Ípetam incerta; veneruntergo,| |to fablatum ; quod vt exponeret, hiftoria minimé ucïþxxm non vtpecuniam emungerent, fed vt officijfuira-| — |poftulabat. 5 : d tionem redderent, nefortaífis apud Przfidem tan- -16. Fndecim «utem diferpuli-Tudas enim attiam fcfe p quam defertiofficij rciagerentur. —^ —— - | dJaqaeo prafocauerat , vtomnium fere auctorá fert| | n 12. Et congregati eum feniovibus.) Scribas etiam in-| lopinio, autcerté fpe omni falutis abiecta laqueum b ii telligit; his enim perfonarum gencribus Iudeorum cogitabat , neque aufüs fuerat , poftquàm Chriftum| | p concilium conftabat , vt cap.2.4. docuimus. Dete-| |vendiditfet, ad Apoftolorü redire cófortium.Opor-| | p du ftanda facerdotum contra cognitam veritatem in- p [tebat enim Dauidis impleri prophetiam, fatbabua-] — 1] qui durata malitia ; càm auari(Timi (int, mendacium ta-| ^ |rieems deferta , epifcopatwm eius acerptat alter P(al. 68.| !L , s men, & damnationem füam emunt. Sed non po-| . *6. vt Petrus Act.120.interpretatur. Videat, fi volet| J — p : ! teft pecunia veritas vinci. Nam illos ipfos,quiad| |le&or, quzànobis €ap.27.5.dicta funt. . Mi | menurendam empti fuerant, milites credendum eft|— |-^ Lbierwtitin Galileam. ) Non ftatim,fed poft octo,] | um & gloriofam Chrifti refurre&ioné, & facerdotum;| — |vtminimüm, dies; vt D Auguft.lib. . de confenfu ' il qui , vteam óbícurarent, pecuniam dederuntfaci- Euang. c. 25.ex Euangcliftarü hiftoria probat.Multa| | ais nusinterfamiliaresfuoseuulga(fe, —— ^ —— 7- enim Matth.pratermittit quz vt alij teftantur Euá- SNT 14: Et fi boc auditum fuerit À Prafrde. ) V9 vo0 Vyepdvot| ocliftz, per o&o dies Apoftolis adhuc Hierofolyme Ro apud Przfidem , aut coram Prafide , id éftfifamaad| — lconuenientibus facta funt. Quz , vt, quo ordine i Profidem peruenerit;hoc enimfignificat; vtr.ad| — laccidcrint, intelligantur, alienum non erit ab hoc j Alim Timotheum 6. f3. Vi vrovrie ia apud Poritium| E [loco quibus ; & quo tempore Chriftus poft refurre-| Chrisiudl þ??äuchac |Pilatum , aut/&b Pontro Pilato , vtnofter vertitinter-| | |Ctionem apparuerit;obiter explicare. Primüm qui- pj p| — — M pres, quaftlegerit i. Fortaffe & hocloco proYai — |dem matri fuz apparuiffe, non qubd Euangelifte /»p» | — us legit ?i5 , quod aliquando , vtalijs locis obferuaui-| |fa&ctum dicant; fed; qubd fieri decuerit, credendum PU Iu E ; mus , cum períonaagente in verbis paffiuiscopula-| |eft. Neceorum mihi placet diligentia; qui in hacjzea':;ï.?j iibol tur; Ideóque vertit 4 Prefide.Poterantimilites meri-| lopinionein animisfeteomnium Catholicorü iam & i pana toà Prxfide timere; neab illo tàanquam: negligétes,| |inharente refutanda multum operz confumunt. | 'Jf"fï d .aut preuaricatórés punirentur. Contra hoc peri-| — |Secundó eodem die; quo refürrexit; apparuit Mag- ,E 2 !jcelao calum fuam illis facerdotes vicifsim" métiendi ope-| jdalenz,autfoli, vt D. Auguft.& plerique interpre- L us,. ram pollicentur : fütürum , vt ipforum mendacium, — |tes putant , att , vtnos fumus interpretati, vnà cum m m*fg ! fuo etià fugaeraddito niendacio Pr'c;Gd?ïïpeffü*aääant,-g aI'ijf*smulieribt;lS » que ad fepulcrum fimul venerant OCf atque confirment: Prefidein fibi imilites defenden-. p Ioan.20.12. Tertió vt maior pars fentitauctorum,| : d | tibus; qui.eos maximeaccufare deberé videbantur, ^ omnibus mulicribus, que ad monuniéntiim venc- | [ Can. 3. in facilé crediturum. Emitur , inquit Hilarius ;2 &uflodi-| — ránt; fimul redeuntibusapparuit,quod eodem etiam ?W qMattb,— bus , quiomtia bec videranit argentor efarretionis filetiud,| — |die fa&tüm eft. Quartó eodem quoq; die Petro cre-| . | W : eg^mendacium farii,Militum autem mendaciümfüb-, — ditar apparuiffe; autfoli , vtputat Leo nonus in lib. h. J L5 f.car. tiliter & eleganter his verfibusSedulius coarguit, | |contra Michaelem Conftanr. cap. 1. aut, vt vero fi-| | | u : ub Farewmprobecu(hos, ^. 5 [ |milecltetiamIoanni;cumà fepulcro redijffent, vt w Refponde [celerata cobovs , [8 Chriflus , vt audes —— ,coflliäifa»ï*exl.uca 214.34-furrexit Dommus veré,e7 ap* | Í | n6 Dicere , eonclofo furtim produélus ab antro-— . ]. paruit Simoni , & ex D.Paulo 1. Cor. 15. 3. 4« $ fr4didi BU Sopitos latwitycurms t4ter intus amitfas? — — CM enim vobis n prims ; *7uod €9* accepi 5 quomam Chrifiw B- Cuttss ad exuwas fedet angelusfanne beati ^.52 | — omovtunseft feeundum féripturas pro peccatis noffris, c7- quia | ] j Corporis ablator velocttms effeputaut. 5000 : 2 fepultws efo, «o* quia re[uvrexit tertua die Jecundism [eriptu- | T aj | : L hf hi od lii —— M | TE Ut Man Nüapud D " "üttpfete. ROl i , ld gt iphmql | milim ', Tits t satQue d 105 fuiftoy. H"n 4 p Vr v G trclis. QTFs ii uf Pabf 1 .'SJDUJ':/A'C'.MQ' cefet a ss lo t atufe ne ii;:y;.w D " iCv d as . g. £ —— Lf ff « ^m n '-«';,...'!;2; Bu L *:" CLrlun iO TUN PU M diie putin (95.5 Videa ho n Ágolodo, ecnfenh prob Ml ln Hietoloma t; o t* L od 4 ! Jrsin at l W;mgthüäf , 1 Nj!ï!W'l r ereqemallt : b ID ag olicon r «l opawi:M:g--g wcmz;rprc-/, j a j t zuthum,ï tum *äCïlïC- y! : od cm.m; | jeouro j | u^ 108 l — — — - - a REET c "— s —R RTE E | l L | | | E IÉ i E. )(. | i E l I | ! E n » u./xærdoaï/' | bl u) - E a r r E l! l L | E E i p'PRPDP M PPSRUPV "TP WE WE [ Cor-15-|racebe. Quibusfi eam etiam addamus, qua D. Pau- 8. M 3 * N *N A ic iutelligendum eft, quafi ter tantum prius vifus Mexiesapparuerat. Octo poft diebus iterum , nunc lfcenfionem apparitio ;cui Auguftinus decimá ad- Vi GN MATTH. CAP. XXVI RE las C quia vifus ef? Cephe. Quintó eodem rurfus die vifus eft duobus illis difcipulis euntibus Emauntem| Luc. 24. 1. Sexto eodem die fub vefperü decem dif- gatis apparuit Ioan.20.19. Vr de 17e.quitkur codem veí- ere,& cum duobus illis difcipulis Emaunt coenaí- ([o», vt Lucas fcribit ; & Hierofolymz decem diícipu- lisapparuiffe. Moreenim fpiritus magna locorum citiones codem die , quo Chriftus refurrexit, acci- derunt.. Septimó octo poft dies vndecim fimul A- poftolis prefente iam Thoma in eadem V"Fbc Hiero- folymorum apparuit Ioann. 20.26.etfi Hieronymus in monte illo Galilzz ; de quo Matthzus loquitur, hanc apparitionem fa&am putat; minüs , Vt.,znihi videtut, probabllitet. O&anuó feptem difapuhs,?ee tro , Thomz, duobus filijs Zebedzi, Nachanaeli, & alijs duobus; quos Euangeliftz non nominant,pií- cantibus in mari Galilzz vifus eft Loan. 21. 1. Quare; quod ibidem Ioan.dicit ver. 14. boc ia fertio map.:fc»: Batus eft Tefins difenpulis [uisycum re[urrexilfet à mortuis,nó faiffec, cam fzpius iam apparuille , vt probauimus, manifeftum fit: fed aut, vc D. Auguflinus interpre- tratur libro 3. de coufenütEuang. Cap. 25. Vt illud ad- uerbium ftertio non ad numerum apparitionü , quafi tcrtio tunc apparuerit ; fedad numerum flierü : qu.ix- bus apparuit ; referatur. Hac enim ratione tertió tuncapparuit. Primo enim die, quo refurrexerat, pifcantibus difcipulis tertib apparuit, Aut, vt ego intelligi poffe puto, vt Ioannes non de quauis ap- patitione , fed de publica, & generali loquatur,qua Chriftus automnibus fimul difcipulis , aut pleriíq; omnibus vifus eft. Nam etfi priuatim matri fuz, Magdalenz , Petto duobus difcipulis euntibus E- [mauntem apparuerat, tamen omnibus aut plerifq; [imul difcipulis non nifi bis ante apparuerat: pri- Imüm eodem die ; quo refurrexerat abfente Thoma: (ecundo octo diebus poft Thoma iam prafente:ter-| tio hocloco, cum feptem difcipuli in mari Tiberia- dis pifcarentur. Nonó apparuit omnibus fimul di.f- cipulis in monte Galilez; vt hocloco Mattheus ait. Átque hzc, vt Chryfoft.exiftimat, vltima fuit ante dit eam, qua diícipulis in celum afcendens vifus eft. Ex D. Paulo 1.Cor.16. 6.7.ali& duz apparitiones col- ligi poffe mihi videntur. Demde, inguit,viþf efl.plus quam quingentis fratrilms fimul , ex quibus .m.wltz manent v[que adbuc , quidam antem dormierunt, Demde vifns eit lus poft aícenfionem in. czlum fibi $ey«rov. vlti-| mo ftanquam Abertiuo vifum effe dicit,tredecim omni- no Chrifti ap Paritiones reperiemus. b ju montem , wbi comflituerat lii Dominus.) Nihil de monte Chriftum mulieribus dixiffe tradunt Euage- lliftx,neque conftatan id mulieribus, an Apoftolis dixeritdixiffe tamen aliquando ex hoc loco perfpi- cuum eft,aut ante morté , cum illis dixit, poftquàm |autem refurrexero , przcedam vos in Galilzam ; fu- pra cap. 26.31. vt putat Euthym. aut poft refurrc- qnidam exiftimant. Curin montem difcipulos ire iufferit, non difficilé fufpicari poffumus, volebat cum illis liberé,& fine arbitris loqui; quod quoties cipulisabíente Thoma Hierofolymz domi congre-| (patia momento temporis perm cabat. Hz fex appa-| é&tionem , cum Hierofolymz diícipulisapparuit, vt|- À B C D etiam interpretationé refert, & approbar Theophy- lactus.Sed dubium non ett ; quin Euágelifta non fo- b |vidiffent; in qua fententia Theophyla&us eft.. Alij ret füpta c. 14.23.& 15.29.& 17. 1. vt Euthym. admo] nuit. Quis ille fuerit mons,certum non eft.Hoc tan- tüm cóftat fuiffe iuxta mare Tiberiadis , qui & lacus Genefareth,& mare Galilez appellabatur cap.14-25. & 15.19.Nam ex monte,vbi diícipuli erant , ad mare illud quafi propinquum pifcatum ibant, vt conftat ex loann.cap.z1. 2. Quaproprer eorum opinio , qui putant eum fuiffe montem,vnde poftea Chriftus in czlum euectus cft,vera effe non poteft ; quia hic; vt Mattheus fcribiin Galilza eratille autem,vnde in czlum aícendit , mille , aut , vcalij volunt, bis mil- in quo Chriftus transfiguratus fucrat, quem pleriq; Taborium appellant, qua de re diximus fupra cap. P. 17. Etvidentes eum adoraueramt.)1d cft adhibita ex- trinfecus adoratione crediderunt, confefsíque funt non folàm Chriftum , fed verum etiam cffe Deum, cüm de eius iam refurre&tione dubitare nó polfent. Dubitationi enim adorationem opponit, cüm fta- tim addat,quidam autem dubitauerunt, Cy'aibus in ver- bis quzri folet, quomodo difcipuli poft tot tàmque decim difcipulis, fed ex aliorum numero , qui difci- puli etiam appellabantur,eos,qui dubitauerüt,fuifle putant; cümeum poft refurrectionem nunquam de illisipfis Apoftolis, qui Chriftum adoraucrunt, dictum exiftimant; quidam autem dubitaucrunt,nó quod eodem loco ac tempore, & adorauerint, & du- bitaucrint,fed quódiilli ipfi , qui nunc in móte ado- rauerunt ; priàs Hierofolymz dubitaflent. Quam ]àm tempus à tempore , locum àloco , fed perfonas crediderunt & adoraueruntlios,qui dubitauerunt. Manifeítum enim eft non omnes dubitaffe.Non er- 2ocofdem & dabitaTe , & adorafle intclligit. Alij| interpretantur nonnullos ex Apoftolis fimul atque in móte viderunt Chriftum;adorabundos procidit- fe;alios cunctatos effe;ac fubftitiffe, non quidem de Chrifti refurre&tione, & diuinitate dubitátes, fedan illequem videbant,quémquealiás poft refurrectio- rius Nyffenus orat. 2. de refurrectione, & Iuuencus, & Euthym.in comment. Alij, quod Matthzus dicit, quidam autem dabitauerunt non ad hanc vifionem,que in monte Galilez accidit;fed ad eam, quz Hierofo- difcipuli fpiritum fe videre putauerunt Luc. 24. 57. & Ioannis 20.25.27.teferendum exiftimant, voluitfe enim ftudentem breuitati Matthzum omnes vifio- nes, quibus Chriftus difcipulis apparnerat , vnà có- ple&ti, & quidquidin illis notatu dignum acciderat, tindicare .Acciderat auté, vt nónulli difcipuli , maxi- méq; Thomas dubitaret, ideo ergo dixitquida autem dubitaueriitnó quidé tunc in móte Galilez, fed priüs Hierofolymz.Dicet aliquis Hierofolymz n6 folüm IThomá&,& nónullos alios,fed omnes omnino difci- pulos dubitauiffe;putaíséq; fpiritü fc videreLuc.24. 7. Refpódent qui hanc fequuntur interpretationé, Ivalde,vt mihi videtur probabiliter Lucà cómuniter le paffus ab vrbe Hicrofolyma diftabat, vt ex Actis|: c. . 12.probatur. Alij eam montem fuille exiftimát;| apertas vifiones dubirauerint. Nonnulli non ex vn-] : ctiá à perfonis diftinguere voluerit ; alios fuiffe, qui] |nemÍzpe viderant, Chriftus effet. In hac fentétia vi-| dentur effe Chryfoft.homil.in Matth. 91. & Grego- lymz acciderat,cum Thomas dubitauit, & cum alijj ivolebat facere , in montem eos feducebat , vt appa- |dixiffe difcipulos exiftimaffe fe fpiritum videre, non | quód r y E ., Iquód omnes exiftimauerint, fed quód aliqui, ficut - |bat. Sic Gregorius Nyffenus , & Cyrillus Alexan- IOAN. MALDONATI COMMENT. D. dixitfüpra Matthzus cap. 27. 44. latrones in Chri- [tum crucifizum ieciffe conuicia, quia vnus latro iecerat. Hac mihi placet fententia, vt Bedz etiam,&| Theophyla&o placuiffe video. : 18, Er accedens lefus.) Sunt qui putant, hec non tunc, fed poftea in vltima demonftratione, qua fc Chriftus di(cipulis oftendit; cum velletin celum af cendere, accidifIz, quod valde mihi probabile vide- tur. Multaenim cap.2r. à verfu rs. vfquead finem narrat Ioannes à cztceris Euangeliftis prztermiffa, quz poft mótis Galilee apparitionem, & antequàm hzc fierent, quz nunc Matthzus fcribit, contige- runt. QuódPetrá Chriftus ter interrogauerit, $zmon diligis meplas bist quodilli pafcendatum ouium fua- rum curà dederit; quód qua morte moriturus effet, fignificauetit, quod Petrus de Ioanne dixerit , brc av« tem 4ud? Chriftus rcfþon lerit, Jrcemm volo manere,do- nec ventam; quid ad te ? ta me fequeres quod cxierit fermo mter fratres , quod difiipuslue ille non moritur quz omnia in comment. inIoannem Deo adiuuante explica- turi fumus. | r Data efl mibi smnis potefLa in celo,e* in terra.)) Quod antequàm Apoftolis potcftaté Euangelij predicandi tradat, datam fibi in cxlo, & iu terraomnem pote-, [tatem dicit,eó iþc&at, vt doceatíe nihil fibi temere | arrogare , nihil illis dare, quod non habeat , &, vt tentes oltendit, quibus conítet, qua cosauctoritate Apoftolos creet,&tantam illis concedat potcftatem. Illud durius videri poteft, quód fibi datam omnem poteftatem dicat, cüàm eam ipfe per fehabeat. Non o o ddiuinitate Chrifti diuinitatem inter alia (cripturägc&imoni:i Jj ct'^ hoc etiam Catholicis obijciebant, quafi Deus effe cIA:rianos | explicatus. non polfet, cui poteftas non innata, fed data effet, vt Athanaf. in orat. contra Arrían. quód Deus ex Deo fit verbum, & Cyrilluslibro . in l1oannem cap. 75. auctores funt. Duobus modis veteres illi patres ref- pondebant. Primüm datam fibi omnem potefta- tem dixilfe Chriftum, quia, cum homo fa&us eft, cam cum natura humanaaccepitfet, vt nobifcum communicatet. Itaque non tam fibi, quam nobis datam effe fignificare. Sic Athanafius. Deinde erat , quam, quatenus erat Deus , naturaliter habe- drinus. Poterant fine vlla abfurditate concedere etiam,quatenus Deus erat;poteítatem omnem,ficut & naturam ipfam diuinam à Patre per zternam ge- ncrationem accepiffe, vt ijdem auctores illud inter- pretarifolent. Omnia mibi tradita fant à Patremeo Luc. 10.22. Hzcomnia veré quidem dicuntur, fed non fatis mco quidem iudicio ad huius rei explicatione accommodate.. Loquitur enim hic non de qualibet poteftate, fed de ea, quam Apoftolis dabat, id eft, de poteftate regni fui fpiritualis acquirendi , colligen- díque, quam ad rem Apoftolos mittebat. Etitalo-| quitur; quaft cam poteftatem ante refürrectionem non habuerit; vtalio loco idem Athanaf annotauit. Nam tanquam de re noua dicit, data eff mibi omnis po- teflas , ewntes ergo decete e2:c.. Non ergo de ealoquitur poteftate, quam vt Deus, nec de ea, quam vt homo, led de ea, quam vt redemptor hominum I*IabeaXt, quàmque pcr mortem, & rcfurrectionem fuam fibi vulgo loquuntur, fuasillis quodimodo litteras pa- accepiffe quidem poteftatem , quatenus homo|. A. C congregadi, & vceluti fübditos fuos efficiendi. Deca |ftonem tnam terminos terre, & de qua P(al. 109. z.. 5edea D Locs pro prateribant hoc negligenter Arriani ,. fed contra|. guine redemerat , ius habebat eos in feguutn fïm-mr ergo loquitur poteítate, de qua illi Pfal. 3. 8. 3Patre dictum eft, Dabo tibi gentes bareditatem tuam, c7* pje- dextris meis,donec ponam inimitos tuos [cabellum pedum tue- rum, & de qua per Efaiam cap. 49.6.8.9. Erce dedi teim lwcm gentium, vt fis .Qlw "eA wj&»e Ad extremum terre, Fác dicit Deminus in tempore placite ex áudimi te, e9* in die adzm.f Auxiliatus [um tur, eo7 feruaus te, eo* dedi tein fedus populi, vt fa[citaves terram, ev poffideres bereditates difi- nebris renelammi. De ea. loquitur poteftate,de qua Da- nicl cap.7.13.14. "t fpitebam in vifrone notlis ez7 ecceeum iue Mg[[llS ( patas, vt diceres bis, qu vintli fant, extte, ev* bis, qui m te-| nubibus cali, quafi filnes hommis veniebat, ez7 v[que 4d an- | tiquum dieris perueuit, e27 in con[Petlu eius obtulerunt eum; : Idedit ei poteflate, eo* bonore, eg* regnis,eg* omnes populi,tri-| bus,eg" ligue feruiet ei:potefhas eius. potefls eterna,que oo| auferetur C regnum eims,quod non corrumpetur.De ea de-| per morté, & refurrectionem fuam datam efle dicit, quia eam meruit, propter quod, inquit, exaltauit ilum, Q dedit li nomen ,quod eft feperemne nomen, vt in nomine lefo ewne genn flettatur celeflum,terrefivit emmfernerum, hoc eft, Dataefl mibtomnis peteflas in celo, z* im terra, qua poteftate ad propagandos regni fui fincs Apo- ftolos mittit, vt re&iifimé mihi videtur libro . ad- uerfus Eutychet. Vigilius interpretari. Quódautem dicit i celo eg- m terra, ä)r-optcrca dicit, vt vbiquefe, quemadmodum fignificat D. Paulus, regnandi po- teftatem habere dicat, fed cx hoc eius rcgno quedam & pacata erat ;altera, quz in terris, [pirituali bcllo acquirenda, quam ad rem Apoftolos mittebat. - enim in czlum, ideft in vnam partem regni füi que iam pacata cerat; vt in Íolio fuo ad dexteram patris fe- inquit, ;» mundum vnuer[am. Opponitautem vni- uerfam terram Iudegorum terminis,quibus ante cap. 10. g. Apoftolorum legationem definiuerat, I» viam| inquit, gem tum ne d&zerztzs, Q9 In cIuttAtes Samaritanerum ne intraueritis, Tuncenim quaft hereditario iureIu- deorüm rex effet, ad folos Iudcos Apoftolos mitte- omnes homines regnandi acquifito iurein totum orbem terrarum mittit,declarans nunc per mortem fuam difruptam fuiffe maccriam, qua regnum fuum intra Iudcorü fines feptü continebatur,vt aít D.Pan-| lus ad Ephef. 2.14. ideóque longiàs nunc cffe regni füi limites proferendos amari v[que ad mare, C77 4 fln- mine v[que ad terminos orbis terrarum Pfal. 71.8.ncc alios regni, id eft Ecclefiz fuze, quàm orbis terre fines fu-| turos effe:prius in Iudea tantum notum fuiffe Deum Píal.7 .2. nunc vbique cognofcendi;/pepulus, inquit, quem nen cognous , feraiuit mili , m audit auvis obaudiuit mibi Pfal. 17. 44. 4$.. Quefrernnt me,qui antenon interro- galm'nt, tnenerunt, quinon qua[ierunt me laiz 65.1. €77 cui data eff omnis potefLas in calo, «" im terra, & à mc vo- nique loquitur poteftate, de qua apud Ioanné c. 16.] 33. dicit Confdite,ega vicimundas. Hanc fibi poteftatem| pats,id eft ea que in celo erat, iam penitusacquifita,| .. 19. Euntes,) Intelligitin vniueríam terram, ficut] dixerat,data eff mibiomnis poteflas in calo,eo in terra;i píe| deret; afcendebat; Apoftolos in alterá partem; id eft] in omné terram mittebat, vtad íc omnes homines| reuocarent. Id Marcus c. 16. vg. apertiüs dixit, Ewntes bat; nunc per mortem; & refurre&ionem fuam in| - ! *wcuabo-non plebem meam Pleäem meam. Ofce a. 23. ad Ro-]. [manos 9.25. Ergo quandoquidem à me miffi cftis. comparauerat. Quia enim omnes homines fuo fan- bifcum communicata (hanc enim emphafim habet P EEE À gt hoc J;yir:m n v Cah 4 a, m ii BLL - Dinh 004 hi u o al doliaddo 3^ Cl IN /ææprcäa: W!Lfd-üd dCl ET dttn C huN —— IN MATTH. CAP. XXVIL: 776 ym : m»mf 11 UPE - - á - —— z — — : : : -- — : g i ' WM — N |hoc loco particula erge. Decete; no humanam fapien-, À |rit ex 4494; €7* Spit t þn&o*CQn&at ctiam Apoftolos | Ms : '|riam,quia nihil eftregno meo m agxs::aduerüxm;:/iule nunquaalitér,qua aqua þaptlza[ï'c j propterea enim B lttia enim eff apud Deum 1.Cor.3. 19. fed diuinam , quie| |inter Chrifti; & Ioànis difcipulos., czmulago nata eít, 99 r, SQ&Q * | apud.;ho-mines ftultitia eft; docete cruce mea; Indes| |quod Chgi&i,difcipuli, ficat loannes faciebat ;aqua Wt v i Wi : | e;mdemfädalumgïtibw «ute [Inltitiams ipfis amte vocatis baptizarét Ioan;5. 26. Philippus etià Eunuchà illum| ludas,ac Greco Der virtute,e7 Dei Fæpzmhä I.Cor.1. 25. Eite ol Candacis rcgins 1ta proculdubiokinüituerat debe- H | Marcus c 16.16.quid do&uri effent cxpoülit,præilica- ire cos,qui in Chri ijulm credidi (f ntaqua baptizari. TA ||Letis. €* |re j quit Ewangelmm omm creatura. Hoc..vcrþon? fo-.-. Cum enim ad:g.q;ua:quanoda pcruciïl.ü'eqt,ecce, inquit| e!f:::i,-;!&jg; 2j f;ïcï;"ï om- lum nunc Anabaptiftz , eo iufanius: hæ.retlco?x g Eunuchus,xquæqi&g prolibet me bagz;zþtrfA&.S.;G.- &| "ittdjp. ,gg,, Asa-Anüs,quo mag/;i*s*flbi fapere videtur,fed etiam nc.)nu;h— | 9.10.46. 47 rq&amjzt Petrus, fmrfq.uizl;aqui qui probibere .'»,is,quggnim | * |baptisbos. |antiqui,boniqs au&tores abgü f.du.n-t,vt Tertulhan.m * poteft,vt no bæükmr.hl? qui s;/zr.:m/anfäwc.æperun; f- TM ! E ii"b.de.baPtlül'l.Os&-Nl-CCtaS in cóment. in orat. Grc;- p [* c7 mfsf,lid:.ex ggums.q;.am per Apo&olos declara- hC ts Igorij Nazian.in fanétü baptiíma; vt probarent þ.aP,' |tis mgmfe&um eft. $cr1b1t. Paulus 1. Cor. 10.2. Patres - UET jtifmum ijafantlbttg,nlfj mortis pc-:-rxlwculun;x immine- |veteris tc&gmenu. in mati þ;pþxz,af:os; effe. S'cnblg r . Irer,dan sz non clï?e?quod Chx..*li'cus cgs-yqux:*þap;tlzadg |D.Petrus I.FP;&..C.«;;Z 1-.»(ïcut in ?llu.lïplo (P-C;aqï oö.t? " hp j&nt; prius dpænimbeat,-& infantes.doceri .no-pof- janimze liberatz funtiita nunc imilis Qrmæl-l.agtz : mz-.maq;m?;- .Jint. Non anlmadusr,t;elrunt Chflfhïl hoclocon Over, [mum multos homines llbgra.x?, 'Vnde colligitur, TAR -.|tare baptizarieos,qui doceri non poffunufedrátim| — quemadmodum mare; & diluuium aqua conftabat, Xdlomne cx) "J EATY '*-'*,'ngeïmmm,?ü' ^ a C n l * " / - x,e.genemti()ne.intelligädum effecontendunt, nullo, jrarss eff,fortior me efl., cuius no j;,m.dgnw calceameta per- UL t ] -fg:xjfiptu'rcz teftimonio fatis efficaci ptebare þofsüt-«inf—; ^Arestp fe ves kaþnüäit m Spirzm [Zm&a,qyf' :gm Matth.5. * | ! qdemr hw ^ Idefat 1. 1. Quoda l vtroigud Vs :'-gä.;äïa:aïï ln Smitted oaramylctt f:,m:m;ipfff m L ^ FatAm MY æ. Ku*b i ihi .Vaunü i i pj tici, Apoftolis cótraria docét. Ceteràm,vt de do&ri| — |cizaturums vt Ioannes baptizabat;fed preter aquam, at : nz generenihil dicam?,quodnoftrütomniantiqui-| |queextrinfecus adhibetur , Spiritü fan&tum intrin- cissdiy lt tate probatum, ipforum omniantiquitate damnatü| — fecus effufurum effe, qui immiffo fpecie linguarum| at ^ eft,de hoc folàm difputem" loco. Obijciunt illino-| jignefignificetur,vt die Pentecoftes fatü eft;quem- Mfäp þiäxqtïöd«Egifcggi,nq (tri non, dQ*CE*-;?D;C-. le, cramus ;,admOdum fD'a,-m'afc:cn9 l..ib.4.£gl€gg dxe;o:thod.;c. m..»inf r gt r illis nos, -qmö:dxll.l quidém de)geam.g:,fc»dfgd docédum E (terpretatur. Ql-arc ex his locistatüm .ab.e;[t , vtcolli- | m miffi nó fuer int, ,quemadvingäï'f:.;Amfkqlianifï jfunt| |gatur bap tifmü aqua conf'c.axc*-nqn oportere,vt alter | urioitll data eft mibi jinquit , omns. poteygæszümlo GQ interras — p ptmïs;Calu.,lmüaxru error inde m.an.xfeihfï.imä ;ï'e.fu-—. hsnit- | Euntes ergo docete, Multo faciliàs nos probare poffu-| — tetur,quod inter Toannis, & Chrifti baptifmü nihil yn lum n rein totum ! » Dipofaem| — 4 tmeledei t p;jf N E ' J dBv accciptoe ,ä eni -0 t us Éxa.s as prébi Rn od | € atm. -Miquos veró, qui nondá doctring capaces funt,fi fal- - loco docuit Ioan.3.s.nifi quis renatuo f'aerit ex aqua ; C7 : jpiritts fanBo;non pote[f introirem regóum Dei CQuaprop-. iter Caluinus, & eius herefis (e&atores,qui eum. Ioa.:ï - lfantes baptizarioportere. Etquidécum Caluini de |pedobaptifmo aduerfus Anabaptiftas librü lego;ri- |cumsdum fuis, 116 Ecclefiz armisaduerfus alios he- ]reticos pugnare vult, turpiter ia pugna fuccübenté. Loc? cótw Caluim(las. 1 de mifsione À , . : Do&ä;: .;'-cem, neqs vllum alium Ecclefiz Catholice Epifco- t ey Palo. iubere omnes,qui priüs doti füerintbaptizari. Re- luos effe velimus.baptizati oportere nó hic ; fedalio annislocá non de baptifmi facramento, fed de fidei dere foleo,videréque mihi videor hominem hereti- Etabíurdids, & infolentiàs eodé verbo Caluinifta-: rum interpretes abutuntur , neqs Roman üPontifi- C Hermiz here(is refatatur,qui,vt lib. de herefibus ad QuodaultDeum c. $9. auctor eft Auguft. fine aqua baptizandum putabát, quód vbiq: cum Ioánis bap- dicatur.Sicifti boni do&ores fcriptura interpretan- tur.Cum ergo Chrifti baptifmus baptifmo Ioannis opponitur,& Ioannesaqua,C hriftus igne, & Spiri- t fan&o baptizare dicituron eftfenfus Chriftum aqua baptizaturum non effe, fed non fola aqua bap- 'difcriminis effe dicant;fed :ceniïagjhu:nc crrorem €. 3. |n.copiosédifpurauim". Forma quoq; baptifmi pra- ä ïfgribimrshis:v-cr:bis..Niliceäääghocf loco;fi quisfub- |tiliter, & pertinaciter tergiuerfari velit, fatisaperté —— ÁÁ Spiritws fantli: tame Ecclefiz traditione vesborá fen- |futm interpretáte probatur. Sic enim femper Eccle- |teri, quialiter;quá in nomine Patris, & Filij ; & Spi- cíIe oportere,Ecere baptito tn momrne Patris e Fily ez* ]. Baprrtantes eop m nomme Patri , c7: Fibj , €z' Spiritw| — &am baptizaffeinde perfpicuum eft;quàd quicque ] (an&h.)Do&zinz baptifmi coniungitfacramentum, — aliavfi funtformas;ab Ecclefia dánarifünr.Excómu-| — |[non»vt Caluinus delirat.tanquam accept.iam gra-| ||nicantur Can, Ápolt.49.omiics Epifcopi, & prefby-.—— ita baptifmum aqua perfici debere.Hinc Seleuci , &l tiímus cum baptifmo Chrifti comparatur,ille aquaj| PücSpiritu;fa& &o,&igne perfici dicatur,Ego,inquit;| bapti(o vos i adua in parmitentiam qui autem of me ven-| a. Marci r. 8.Luc.5. 16.10an.1.26.33. A & 1. 16. Audiui ego meisauribus Caluinianü Miniftrum fimilia di-| centem,noftràmq; ridentem, vt ille vocat , fimplici-| [tatem,& ignorátiam, quód crederemus baptifmum| ^neceffario debere aqua conftare.Non enim, inquie- |bat, magisaqua, quàm igne cóftare debet , càm plu-| tibis locis Chtiftus igne , quàm aqua baptizatutus| . De 'fbrmmf ( verbis ; l)rz.bt.zjini. I ! lum atque profeffionem.ges/l/ce» Grecisaquamer-| — |ritusfan&ti baptizaucrint.Iudicati funt Marcionifte - —— ifgerejlauare;abluere,& ,vt Tertullianusfolet vertere,| — |verum non darebaptifmum ,quód hac forma non!' ^ «Aqia tinguere fignificat. Itaque ipía vcrbi proprietatefa-| —|vter enturapud Irenzum lib c.15. & apud Epipha- bati" cramenti matería declaratur, aqua baptilmum con-| — |nium herefaa:Proprercà Paulianiftarum baptilmis| necefa- fici debere;. quéadmodum Chriftus ipfeapudloan-| |in Concilio Niceno can. 19. damnatus eít , qpia;,hac[ ria. f[nem c. 3.5.magis expreffitniinquitqus renatusfue- — Iverboram -fornia non vtebantur ; vt ex Concilio m - RA CH TM RAf i Csl i 6ul 77 — lOANZMALDONATI COMMENT. « — W 7 . : FH EEE Y UI Mp À — - . * — l : iegs CX O 6. Carthag. can. 19. & ex Innocentio primo epr-| À. illis Sabelliani refutati ; qui ex hoc etiam loco fuum * eodum ftola22. cap. s. colligitur. Facergo rationc omnes| — 'errorem confitmare conabantur;Patrem, & Filium, od n:;imo i ,. | a argutie , quibus horum verborum fíenfus deludi| — |& Spiritum fanctü vnam tantüm etfe períoná, quod O f ? L r : | ARPIEDUS n " . L L» , * e : poteft , refellendz (unt; vt (i quis dicacfenfum non! — |Chriftus non dixerit baptizantes eosin nominibus, effe /):tpt:"Qm"tes e» Im nomine Patvie , eg" Ftly ,€* 5pi2|. |fedin nomine Patris, & Filij, & Spiritus fan&ti. Re- * vobirCüï ; ugnmi vitus fancli, id eft inuocato;autappellato nominePa-| — |felliteos D. Bafilius epiftola 64. hinc potiüs colligi : " tris,& Filij, & Spititus fanGis ted baprizäacsæds aü-| |tres effe parfmnas, vnam naturá, quiacum Pater, Fi- e g! &oritate Patris, & Filij; & Spiritusfancti: quem:4-| — |lius,& Spiritus fan&us, vt tres diltin&te perfone no-|. u modum multislocis baptifmum in.nomine Chrifti| — | minentur, vnum tamen illis diuinitatisnomen, vna | um datam legimus; non quód, qui baptizabat, diceret;| — |auétoriras fit. Hinc alijaduerfus Arrianos Patris,Fi-] —— | ficp. Ego tc baptizo in nomine Chrifti, fcd quod Chrifti] |lij, & Spiritusfancti diuinitatem , æqualiltatämquc eo d I - auctoritate baptizatet; vt alio loco dióturi fumus:| B |probauerüt; nec enim nos in nomine vllius crcatu- L ;humanalf* praterea fi quis dicat, nonfequiexhoclocodebere| — |ra baptizari.: Sic Athanaf. ferm. 3. contra Arrianos, '*Huc?fæ.&n eam, qui baptizat;dicere, Ego te baptizo inino mine| j|&inorat. dezternafubftantiaFili j » & Spiritus fan-| Fs Patris, & Filij,/& Spiritus fan&i; idenim'Chriftüs /&ti contra Sabellij gregales, & in orat. in hoc dicti, Ingma non dicit fed (stisefle,fraquá fundat,& dicat,in no-| — |Ommia mibi tradita funt à Patremeo Luc.10.22. & in dif- | B u mine Patris,& Filij;& Spiritusfancti;denique fiquis| |putat. contra Arrium in Concilio Nicnoe habita, x prontt argum eüf*'—fïUïPQaC' hzec verba perdifiücionemin-| |&in epittola ad Serapionem contracos , qui dice-] a Ed telligi, vcfeníus fit; baptizates eos in nominePatris, — |bant Spiritum fan&um effe crcaturam , & in pro- | ) aitibuslt velFilij, vcl Spiritus fan&i, quàm interpretationem, — |feffione regule Catholicz & Hilarius libro 2.. de j E a videtur euétas probare poffcs fepeenirh innomine| |Trinitate, & Gregorius Nazian. inoratione babita E L00 um folius Chritti datum ab Apoftolis faitfe baptifmum,! |coram centum quinquaginta Epifcopis, & eratione i putis q mülti graues aüctores funt; 1ftas; inquiá; omnes fub- C |s. de Théolog.& Ambrof.lib.r. deS piritu fancto, ca. i a tilitates vna Ecclefie traditio;optima facrarülittera- — |14. & Didymus lib.2.de Spiritu fan&o, & Theodorit. rü interpres omnino diflipat.Necenim difputamus,| — |lib.s. hereticarum fabulatum c. de Spiritufan&o,& E quomodo hec verba intelligi poffint; fed quomodo|. — |Fulgenc. inlib. contra obiectiones Arrianorüm; &]| | debeant. Debétautem eo intelligi fenfü;quo à Chri-| |lib. de &ide orthodoxa adDonatü , & libro de incar- Ito di&afunt, nó quemfibi quifqueanimo finxerit.| — | carnatione;& gratiaDomininoftrile(u Chriftic. 9. Hocauten à Chritto fenfu dicta fuitfe, vt .A poftoli! |Marcusadditad hzc verba Cap-16.16.17. Qui crediderit,| |cü baptizatent;dicerent, FgorebapriToin nomine Patrás)| — Ves baptiTatus fuerit,faluen erit,quii vero ton crediderit,con-| - 1 eg Filj,eo" Spiritus anfli viu, & traditione cóftat Ec- 1demnabitur. 41gna ateteg eossqu crediderint,bec féquentur: | | [clefiz,que his femper,autidem fignificátibus verbis| — Ioitotmneqes demonia étjcient ,& c. vtraque re baptifmi 1 baptizauit.Quomodoautem' Apoftolialiquandoin| [effe&um fignificans. Saluosenitinosfacirnonífola| —^ 1 Cu h;; [omine Ghrftibaptizaffe dicantur At 2. 58.. loco D -fidþs;fediesiamïfbaptifmus, vt D.Petrus fcribit I.-fpiff.' E flus baptif- magis idoneo-difputabimius.Poteft meritó queri;gur| |s:ar. "Quod aütem dicit; figna autem esqui credidermt,| -- ]. | As Fat df li mun d«ri Chrittus voluerit hacforma dari baptifinum.Mulee| — [bacfequentur , non fäïüm,quivGrödi'äet-int,-in-tf-ïlfgift, s volutrit !^ vt ones ciusreiafferri polfunt;Prima,vt declararet| — |fed etiam, qui baptizati fuerint. IN am qui credebant; nommePaj — q — - . [ dTexbetbr vilmi SE o u i^ lantee äb VEU atl BRRU ul PO6N vnde vim baptifmashabereonimirü ex Patre,quifi^| — [antequàm baptizarétur, huiufinodi mitacula facete dme iE E a U X r wiadiee du | L lj &v Spi- lium füi mifit; vt'proihominibus moreretur jex Fi. |nófolebangcuius rei in A&tis Apoft.c.19.6. illuftrit-| il n f(4di. lio, qui baptifmüinttituit Scfuo:«quodimodo fan- — |fimum exemplü eft. Nec ita intelligédum,quafi om- äi lts ^. |guine irrigauit, & fertilem; vber&cfficacem effecis| — |nes; qui baptizarentur, hec miracula fa&üri effcnit; j Üpini ex Spiritufactoy quificutaquaextrinfecuscorpora, — fed'quia mülti fa&uri érant , & ij non folüm füo, fed| | iil 'i*ta'ipfc ihtri"nfe-Cü"S*-ääüii'mbs; 3(an?&i!ficand"eïlauat. Se- aliorum etiam nomine ,'& commod-o«ïa&uri,:v:&* gcnn'un'a cunda;ne;qui baptizabütur,humanütántümaliquid| füa;& ipforum fides cotroboraretür;eeneraliter Io- fl ttpofaif Íc recipere putarent, & nó folàmhomines dicendo,|E 'quitur ; Sigga awtem-ers , qui erediderint ) bac: fequéntur. u ERN Ego frm Patisego ./»ïpfa"llq L. Cor. 1. 1. fed Déum ipfüm| - iNeque: f'emp erea figna fequutura effe iütelligit, fed N M quodamodo diuiderent dicétes,Ego fu mbPatüsEgo| |cümad fidei cófirmationem erit tieceffarium, quafi]- | j fpralon 'f( fumFilij,Egofüm Spiritus fancti,fi i-q:ïmii*u's;tabïtürhf dicat;corum, qui crediderint,fides miraculis confir- | / li 5'/.1[; .. |petfonz nomine baptizarentur. Tertiamrationem| |miabitur. Sed-f nem illum Euarigelij Marci copio- ! m T , |Fulgentius adducitin lib. de fideorthodoxaadDo-| jfiüsinciuscomment. explicabimus; ^^ ^ ^" | | IDis I'W . [natum;vthoimihes eundéregenerationisfüz ducto-| — | -^ $30.Docentes aasWuw&mnid,qaæfügæhäzjäqui vabis.) s " nfng |rem elfe intelligerét, qüi generationis au&tor.fuerat, [Poft fidem, & bapti(mum pteceptorim obferuatio- [ Mi |Patrem,Filium & Spiritum fan&d. Seifüsergo ver-| |nerh adiungityindicans; neque fidem; néque bapuf-| : 5;3,lolïiä-cpäfmml |borü eft;/baptizantes eos non veftro nominejednos| |raumvad falutem fatiseffe , nifi Dei etiam pracepta| IN [mine Pat'fis,&"-'*-Fi*läiï'jä;»&'?Sþäiiräïtïusfä*nü»i:, *iäfä&;dedäfä-f- 2 fäftremus,vrhbc40€oïïleophyïa&usdbfcruamt. M 'ïmd"'fl'ïmf; tes, atque teftatesid quodfacitis non veftra; fed-Deiip|.. Ef ccce ego vébyfosm fum ) Mittebat ad docendá, quafi | 'ï""'""fmn IPatris, &F ilij;&Spiritusfané&ti perfonafacere;nee.| ||ád þüäxïä cüm v iietfo rerrarü þrbcï*fg[cïþimgm, ï B »n, EUR HSSNINSNR DN GOEUR ha, , , fletsfed Deibaptlmus ellecredorur;ficardebapf| (Apoflelos;veréndáératnetmtopessmole&fe — | : | Bapt. con- | n Ioanis m*f?üfï*lïäïsflüms 'fC-nb—rfï Augthflinusprfo-| turotüpericulorü prauifione defponderét animos. M (tra Dona |ptercà Ioannis baptiftmum vocatumvfuiffesqubdfuo| — Iibeteosforti ànimó effe,& contra o mhiía pericula| | IT |Ufi^s c. 9-|nomine, ;äfqü*e'pef-&äi—i;in.;;ïl»-i"c—'eætfaüf'vijgffu;ïäüïin&ïü&ü &öä*ïïääüteif*dbfiücrä,feir*l(lis"ä&ïimflï'Hüï'æ-'q.üiääïü ü Pq(cqum 172 €* |Dei,nó autem Dei períóna baptizaret/l tqjhecver-| (nonfero, fedopportune. Hanc vim habenit duz ille | Vi . [ba; im pommine Patrii " Fiby je7 Spiirub[anfijmontan-| (di&tiones Fete, C ego. -Mtia:ecaäpïeïää'&?&, ópportü: i EL i .[tüm ad verbü baptizantes.fed eriam adeos;quibap-| "fiümfignificattem püs; quafi dicafiniulatque öäug r StfPh&nus; | qizannreferédafuftit. Porró ehocloco re&é veccres Térit; vobis áadero' improuifus/& &vfi,'iä'ïþföä&'i?bïd tbl i fffmiæpm ! Aucores Triniratismyfterium probauerüt;hincab — "Dégseé machina, IDi&tioautéegéfignificateum,qui ^^ tiþ | e d i Y , X 5 K ? j COS ;j — od x * à TU SEETUUP WR MP — ia i ERE t af I | 2 ii EOR r . . V 1798 0 515 58 M R A o od al r at a x 9 ao M ngibdans ol o Ml RGq2 , Lt ÀN BM . It a p gt p " * M st a i w NUA HINEYHE A CH t m D r i s » vandíud 1 —— iccend AT Á " i P l " - 4 - fb€- h. P "s m ss & facie eorum,quia tecum ego [umyvt eruam te dicit Dominus Ieremiz 1.8. & vt Ezechieli dicit c.3..9. Ecce dedi facié : tnam valentierem faciebus eorum, 77 fronté tuam durirem : y;-mtibuu eorum , vt «damantem , 9* vt .filicem dedi faciem tuam ne timeas e05, neque metuas à facie eorum; id eft, fo t- 779 JIN MATTH. CAP. XXVIII. |eos exomnibus periculis liberare poffit: quemad-[ A imodam f pugnanti militi dux dicat, bono, fortíque| lanimo efto, ecce cgo tibi opem fcro, vt loann.16. 55.| |difcipulis dicit , confidste ego vici mundam. Ego igitur| |vobifcum fum; qui mundum vici, contra quem vos| ais |ret omnes inixpicos mceos fcabellum pedum .mcorq L .ro(þcr, cum ./ïmt'oues mtrgim'tia in medium luporum,no« Lïc ; de TM Plal.109.1. Variant veterum auctorum de huius loci ?-zfe de veftra infirmitate trcp:d«re,fef de mea poteflate ""f'f ais mmïu. | linterpretatione (:cr?tcnuc;', qmdam.Chn&um no ane 3 gl;te?nzlpo: vfguf- 4d con&mm«hmz [th inomi h;c aper; ii lt -þhumana.,(cd de diuina naturä loqtä p.utï.nt, quzv ä B jmn[ erelinquam ; non ad tr, vtrz il patiamimit, fäd, ,quo j, Matih.tà 'SPifitusfan It que præ.feus.eü:, vt D. Augutt. tract. in oann.6o. : ï?;;zu f0 WHAIMS ejl,;:m./l::qrm,wnu 4 '/.ï::gngu-y;; erndeliatéelis. hg DF [Fulgencius lib. 3.contra Thraijxpundmp, & hbro.dc.- ( [feperemimi. 1 mea euim poteflate pradicabitis , «s* per me d 432" IIncarnatione, & gratia Domini noftri Iefu Chriftij — |ffer, vr inter contraduetes, mter furentes tbraba filg dela- D0e labjn, S'ïï?ldm' quàm cum csteris rebus, quàmque cum czteris ho-| |dum Iudzis Euágelium Apottolos mitteret, przfen- lä&:ïï h minibus fe futurü fignificat. Alij ergo de diuinapro-| |tiam illis &auxilium Spiritus fan&i promifit cap.1o.: lu l : t 1t0ne Ll at SRENM ïï?mm*& | ret, ac gabernaret, quemádmodd Ioannis 14. 18. di-| folis Apoftolis,fed cum omnibus, quiineorum lo-. lod i xerat, von relinquam vos orpbanos, Adhunc modá Cy-| — |cum fucceffuri erant, loqui, quos etiam Apoftolos Áa hi rillus Alexandrinus lib.7. de Trinitate, & Saluianus| |futuros efle fignificat. Nec enim vndecim illi , qui- ia | lib.z.de vero iudicio, & prouidétia Dei,&Leo epift.|. buscum loquebatur , vfq; ad confummationem fe- mf | 3. & 9gi.interpretantur, Quez omnia veraquidem| þtlli vi&uri erát, vt D. Auguft.lib.6. de Genefi ad lit-| íme] | |funt; ceterum non tantum, quid verum fit, fed quid| — [teram cap.8.8z Theophyla&t.in huius loci commét. « ad fenfüm huius loci maximé accommodatum,que.| | Jannotaucrunt.Mcliüs , quàm Hicronymus , qui his ma |rimus.Fateor Chriftum,quatenus Deuseft, vbique| |verbis fignificari putat Apoftolos ví4;ad confum- neer | effe, fedaliam hic prafentiam fuam Apotftolis polli-| |mationem fcculi vi&uros effe,quia etiamfi corpore i . Icetur; fateor Chriftum m-lfi"o Syiritu i.'an«&o Eccle-| mortqi funt, f.'cmper.an.ilpo viuunt. Czterüm non um fiam v(que ad confummationem feculi gabernatu-|'^ |promittit Chriftasfc illis in czlo, vbi opus non eft, weun) E Irumsidque ex hoc loc? colhgn non nego, quemad-|. fed in terra , in puluere; in arena;in certamine affu- m d [modum illi,quos modó nominauimus,au&oresre-| |turum. Illad D. Hieronymus aduerfus Hcluidium, a [l é&é collcgqqnt;fed non quztimus,quid ex eo, quod| |&Grcgorius Nazianz. orat. 4. de Theologia recté !L;I;],W Chn.&uxs dixit, colllgatut ; fcq quid dicere volu.crxt. , |monuerunt, prepofitionem illam 'fljäue non excb:lu..-jv | &tsdia B Optimé mihi Chryfoft. hom.m Matth.9x. D.Hiero. : dere tépus , quod [Poi.ï: confum.manoncm fecph fu-| D dlinísfl ( in Cp.lit. ad Damafum, Profper libro z. de vocatione| jturum cifc » quafi 1gmfi.ce.tVChn&us poft Íeculi con- f»g"W"j: hf vt gentium cap.2. Beda, & Euthytïxx, hoc lo.co. videntur : fummationem fc cum illis futurum non eH*e.. QJ/:: ï:lmf;:;': li expofuiffe , vt Chtxftus: non folüm de dxmxna, fedde| |dere cap.l.zs.dlqmtauxmus.Atq; hacr atione Inepte Bu óy du - humana ctiam prefentia loquatur; non quód,quate-| E |quedam recentiorum Hebreorum argutiz refellá- ,,, fari- M m E nus homo cft; corpore cum Apoftolis futuruseffet; — |tur.Non enim dicitur, nifi quod dubium effe pote-: ptura. &;:r'dhg!ff;d ] prafens: fed quód fauorem, & auxilià füuum prafen-| — |rat.Dubium non erat, quin poft confummationem :(&HW l. tiam appcllet, quod non folàm, quatenusDeus,fed| — |feculi Chriftus cum Apoftolis fuis in regno fuo fu- rïïu'äfwüfff' | etiam, quatenus homo, Apoftolis preftituruserat.| — [turuseffet ; anautem in certamine cum illis futurus m . Dicitur enim cum illisfuturus effe, quiaauxilioillis| |cífet.de eo poterat dubitari;ficut Pfal.109.1. Pater di- WE omnibus in rebus futurus erat; ficutDeus diciturcü| — |cit filio,ede 4 dextris me, Denec ponam tpimicos twos fia- mla'fwæ?') Iofcph fuiffe, & cum eo in foucam defcendiffe, quia| . |bedwm pedum tuerwm,non enim fignificat , poftquàm st 545.10.5j. illi etiá in carcere opem tulitvendism,inquitysffwm| — |cius inimici fübic&ti fucrintad dexteram Patris fcf- ,mqum?uï- : non dereliquit, [ed à peccatoribus liberamt eum,de[cenditque| — furum non effe: quin tunc magis quodammodo Íe-| p cum eo in foueam , & AGt. . 9.. Et Patriarcbe emulantes| — |debit, quia magis cius gloria, maictt$fque demon- ia ! lofiph. vendderunt in , /£gyptwum, «* erat Deue cum eo, & | F ftrabitur. Quanquam f? ca Interpretatio, quam mo- ag vt Pfal. 3. 20. dicitur, Mwlte tribulationes iuflorum,e7 | — |do adhibuimus,vera cft;nihil abfurdi fequitur,fi di- jian de omnibus his libevabut eos Deminms; & vt a, epift.ad Ti-| — |camus ea diCtione v/que fequens tépusexcludi Nam mok,?ïf"' moth. ». 1.. fcribicD. Paulus Deumfeex omnibus| |eo modo, quo fe Chriftus cum Apoftolis víque ad| . Ic. 9. Ataliquid minüsgenerale Apottolis Chriftum promittere manifcítum eft. Aliter enim cum illis,]. perfequentibus eripuiffe;& vt Chriftus cü Stephano o Ieremiz prophetz officium reculanti dicit, Ne rmeas uidentia interpretati fant, per quam Deus,homini-|. bus magis, quà rebus mutis, & inter homincs iuttis|: potiüs, quàm iniuftis adeffe dicitur. Itaque fignifi-| care Chriftà fe, etiam fi difcedat;tamen cum illis fa-| |tarum effe, quiaSpiritam fan&à fuoloco mitlurus erat; vt cos omné veritatem doceret; vteos dirigce-| Stephanus vidit A&. 7. $6. & quemadmodum Deus |pugnatuti cftissego vobifcà fum,contra quem prin-| ceps huius mundi non habet quicquam Ioan. 14. 3o.| - lego vobifcum fum, cui pater promifitfore, vt pone-| H 1 i fuit, cum lapidaretur, quia eum in czlo ftantem; &| quafi manum porrigentem, auxiliüámque ferentem| | Jaut qwid loquamim , non enim. vos efflis , qui loquimini , tes quidem illi (unt,fed ego te fortiorem faciam,hoc pidibus fa[citentursego infinuabo,quod decuisego faciam,quod promifi.. Denique quemadmodü, cum ad predican- I9. 20. Cum autem tradent vos, nolite cogitare, quomodo, fed fþiritmf patri ve[fri, qui loquitur in vobz ; ita nunc ad| doccndas omnes gentes milfis fuam c, auxilium pollicctur. . F(quead con[ummationem fecul )Indicat fe non cum! confummationem feculi futurum dicit, id cft pu- gnantes adiuuando , poft feculi confummationem, quia non pugnabunt, fed regnabunt , cum illis non erit.Eritautem alio modo;quia edent;& bibent fu- per meníamceiusinregnoipfiusLuc.22.30. —— eft, Ecce ego vobi[eum [wm v[que ad con[wmmationem fecula,| .gxiüïs enim ad pugnam auxilium promittit, & vt ait| przfentiam , ac] LL 2 — SANCIYM ) d. ^ BEU« UT m iL $ ?ï E. w : : : .— 0 /0[ ! : um : T . A rYy "v ACS s r ..... 1 n v TO T CLE T . APULU urSa o UuR CQRIS PTR N qdet a gxepemm NiTivM Euangelijleíu Chrifti, Filij Dei. 2. Sicut fcriptum B EW M eftin Ifaia pro Pheta.:--*:»Ecce- ego mitto angelü meum ante faciem " tuam ; qui præparabit:viam tuam antete. 3. Vox clamantis in $& Wi deferto : Parate viam Domini , rectas facite femitas eius. 4. Fuit m peccatorum. ;. Et egrediebaturad eum omnis Iudzz regio,& lIerofolymitz vniuerft , & baptizabantur ab illo in Iordanis flumine , confitentes| peccatafua. &. EteratIoannes veftitus pilis cameli, & zona pellicea circa lumbos icius,& locuftas,& mel filueftre edebat.Et Prædi&abat dicens: 7.' Venitfortior me poft me: cuius non fum dignus procumbens foluere corrigiam calceamentorum .. |eius. 8. Ego baptizaui vosaqua, ille vero baptizabit vos Spiritufan&o. 9. Etfa- &um eft : in diebus illis venit Iefus à Nazareth Galilez: & baptizatus eft à Ioanne inlordane. xo. Etítatim afcendens de aqua, vidit celos apertos, & Spiritum tan- quam columbam defcendentem , & manentemin ipfo. m. Et vox facta eft de czelis:Tu es filius meus dile&us, in te complacui. r. Et ftatim Spiritus expulit eum in defertum. 1. Et erat in deferto quadraginta diebus, & quadraginta noctibus: & Jtentabaturà Satana: eratque cum beftijs,& angeli miniftrabant illi. 14. Poftquam autem traditus eft Ioannes , venit Iefus in Galilzam , przedicans Euangelium regni Dei, 1. & dicens: Quoniam impletum eft tempus, öc.aPPropinquauit regnum IDei : paenitemini, & credite Euangelio. 16. Et prateriens fecus Mare Galilez , oO i P ii : : vidit Simonem , & Andream fratrem eius , mittentes retia in mare , ( erant enim pifcatores) 17. & dixit eis Iefus:Venite poft me , & faciam vos fieri pifcatores ho- pufillum , viditlacobum Zebedzi,& Ioannem fratrem eius , & ipfos componen- tes retia in naui : 2o. & ftatim vocauitillos. Et relicto patre fuo Zebedzxo in naui fabbatisingreffusin fynagogam , docebateos. 22. Et ftupebant fuper do&trina eratin fynagoga eorum homo in fpiritu immmundo: & exclamauit, 24. dicens: -9 Ioarinesin deferto baptizans, & pradicas -baptifïnum peeniten.| minum. 18. Et protinus reli&tis retibus , fecutifunteum. 1:9. Et progreffus inde|- cum mercenarijs , fecuti funteum. 21. Et ingrediuntur Capharnaum: & ftatim; leius : erat enim' docens eos , quaf poteftatem habens , & non ficutScribz. 25. Et|: Matto 3.80*' Malac.3. E lfa. 40.2. $. Ioan.1.c.1$ l- Luc. 3. a.4 Mattcs ai-fü 3 Leit.it.c.ài Matt.3.c.13 Luc. 3.c.16, IO&.I&d.Z?'- A&G. "m f& & 2.23.4. & . H.c. 16. & 19.3.4. Luc.j.€.22. Ioan.z,d.5$ Matt04ca-!0 Lu€.4-, 3. f Matt.4.b, 12 Luc.4. c.t4 Matto*- c. 18. . Luc.j. a. 2. 15.. LUC.4. C.be M ttö 7- do Luc.4.c.34. Ro ln - m a. Lhi um nf ProRE IOAN. MALDONATI COMMENT. . uim L Bw Quid nobis, & tibilefu Nazarene:veniftiperderenos?fcio quifis, SanctusDei] — | — | ]25- Et comminatus elt et Iefus,dicens:Obtnutefce,& exi de homine. z. Et difcer- | M |pens eum fþiritus lmmunduis';&- c—xclamäfis voce "ma'gmi eXIJt ab eo. 27. "Etinirati l ; Wumïa funtomnesjta vt conquirerent inter fe dicentes : Quidnam efthoc: quznam do- E I fllïfïïæe . ub Ed AU I : M. 7. ; ] ; ) &rina hzec noua ? quia in poteftate etiam Ípiritibus immüdisimperat& obediunà — | —— ï'enïman 41 lei.28. Et proceffit rumor eius flatim in ombem régionem Galilzz 9. Ét protintis $ B "Plegredientes de ymagoga, veneruntiadomum Simonis, & Andrercumliobo] — | | Z & Ioanne. 3o. Decumbebat aütem focrus Simonis febticitans: & ftatim dicunt ei — glnt |de illa. 31. Et accedens eleuauit eam , apprehenfa manu eius: & continuo dimifit] - | xä;aäïnc cam febris , & miniftrabateis. 32. Vefþ*ere;äuæm facto cum occidiffet fol , affere- E . w |bant ad eum omnes male habentes , & damonia habentes : 33.. & eratomnis ci- : " iinet | 3 n |uitas congregata ad ianuam. 54. Et curauit multos, qui vexabantur varijs languo-| i £ ribus,& demonia multa eijciebat,& non fitiebat ea lo qui,quoniam fciebant eum [5;s. Et diluculo valde furgens,egreffus abijt in defertum locii, ibique orabar. 36. Et profecutuseff eum Simon , & qui cum illo erant. 37: Etcuim inueniffent eum , di- : xerunt ei:Quia omnes quazrunt te. 38.Et ait iHis;Eam-us in proximos vicos,& ciui- d / ia [tates, vt & ibi predicem : ad hoc enim veni. 39. Et erat przedicans in [ynagogis co-] | u Wu tsss rum,& in omni Galilza,& damonia eijciens.40.Et venitad eum leprofus depre-| 4 us . |canseum:& genu flexo dixit ei:S1 vis, potes-meïmundafö; 41. Iefus autem mifertus| *" etus,extendit manum fuam:& tangens eumyaitilliiVolo:Mundare.42. Etcum di- — | — . i« xiflet,ftatim difceffitab eo lepra , & mundatus eft.. 45. -Et comminatus bei, f — p g o iimque eiecitillum: 44. & dicit ei:Videnemini dixeris:fed vade , oftende te Prin-—/—- 721 X [?M 14 Buv E s Ll - qudeu 1c444,.| cip.facerdotum, &.offer pro emundationetua, quz przcepit Moyfes in teftimo- (. |nium illis. 45. At ille eereffüs Coepit przdicare, & diffamarefermonem , ita vtiam non poflet manifefte introire in aiuitatem , fed foris in defertis locis effet , & con- | ueniebantadeum vndique. ^. — * ii CTH N EOS J * u3 5 d DEU i. | 2 B] É : v m ä )mïi:xï.ï: * (uone PERO] DNUOOGNPUL j d : ?Uï Petr — QES VL T A : funt neceffarió à quattuor, A Iprudésle&or in lucro verborum breuitatem pone- dïmä?üf $ Euangeliftis eandem fcribentibus hi-| ^ (re, modó nihililli pereat de lucro fententie. Nos| Vuittm 777 [a ftoriam communiter didta, & ànobis — |quidem certé in maximo ponimus, ne tempus re- ;U".nuüäp A5 VJ in commentarijs in Mattheum expli-| — »bus impendendum neceffarijs , in non neceffarijs ?lcaa"ïu. | —* catas quz fiin fingulis repetere velle-| — |confümamus, prope finem vitz , longé finem ope- k?nïzczïï;,f mus, laborem nobis accumularemus non neceffa-| — ris intuentes. n s : Mb rium,le&tori veró doc&to przfertim, & dclicato fafti- Euangelium [ecundum Marcum.) Qua fit horum ver- | M . dium pareremus intolerabile. Quod fi vt fierià| — borum vis, & cuius fint au&oris, ipfiüíne Euangeli-| 2 Rl nonnullis folet, quoties commune aliquid, & iamà| — Iftz, an alterius cuiufpiam , qui fuum cuique Euan-| Bs /me: l me expofitum occurreret, eó , vbi expofuiffem, le- B -'geli&c; titulum adiecerit;in Matthei titulo difputaui-| | : ä Valb Corem mitterems minus mihi laboris,minus illi fa-| ^. |mus. De Marco, quia minüs, quàm ceteri Euangeli.| ] Cs ftidij effe5non effet tamen nihil. Vtrumque fere de- ftz,notus fuit, nonnihil dicendum. Et quidem,quz| : Fs uitabimus, fi mecum ille conueniat, vtquotiesin| ^ jadEuangelij fcriptionem pertinebant, in communi |— Rs pofteriore aliquo Euangelifta aliquem priorislocü| . gadquattuor Euágeliftas prefatione ante Mattheum 1 |.— ltl idem dicentis ad marginem notatum viderit, ebfe|. — pofita à nobis di&tafunt.De homine nunc agimus,| De Mar-| La fponte fua conferat, etiam à me non miffus,fi co-| - quis, cuiáfque fuerit, &lquid egerit in vita memora- * Euáge- | | al piofiorem fortaffe defiderabitexplicationem. Idin| ^ |bile. Filium fuiffe Mariz ciuis Ierofolymitanz eiusïc;ijïïfqï"l ï ln - |Marco potiílimum accidet; qui Matthzi Euangc— lad cuius domum Petrü vinculis ab angelo folutum fuem. x Fuir, h lium ij(gem Plcrümquc fententijs, ijfdem fæpe ver- C Lucas A &or. 12. 12. de nocte vcpifäc tradit , Grzcus| 1 ul bis,paucis additis, paucis detractis in compendium, . . |Scholiaftes A& 12. 1. & Dorotheusin Synopfi, & B * . Jvidetur redegiffe; vt nemo mirari debeat, fi multo| — |Théophylad.& Euthym.in commét. huius loci au- ET ^"in Marco,quàm in czteris breuiores erimus. Debet| — '&oresfünt; & opinionem ipfa nominis fimilitudo i Hs nullo | | s s gaüi, Vi pempui rc-) ydris Durm oyf-, que Tuu- U dfpruir Md ] w&*«i'ïm)q;w : l;;-,r?[;'(,' ; m SWJ,?""* us a p u atf UI gl HEPTMQSIUN TOE N s [eredendum eft. Hzc miht magis placetopinio , & ! lh's eíse, vtex co mater cognofceretur;*iicut Alexan- [ epift. c. s. 13. fcribitfilium eum fuum vocans ; aut - |quód eum paterno, fingularique amore profeque- |retur; aut quód eum in Chrifto genuifset. Difcipu-| 794 - SIN MARCI CAP. I : 785' nullo etiam au&tore probabilem facit. Cewfiderans, inquit Lucas , vezit d domum Maria matris Ioannis,qui 'cogmminamäq?Mdrcw , vbi erant m.ultt congregati , «v orantes, Quód etiam matrem ex filio deícribit, indi- cat eum & Chriftianum,& matre nobiliorem fuiffe, qualem Marcá cüm fanctitatis opinione,tüm Euan- lentit tamen , vt videtur Eufeb. lib. hiftoriz Eccles. 7. cap. 20. Ioannem hunc cognomento Marcum alium ,. quàm Euangeliftam fuifse fignificans. Cui quid1n eo fuifse indicet culpa , quam ob rem 1n co- (ortium.admittendus non efset ; quod de Euangeli- (ta fine certis credere.conie&uris haud ício , an fa- tis propenfi ad pietatem fit ingenij. Ác mirum pro- fecto eft , fi proprium illi Ioannes nomen erat, à nc- mine auctore vetere Ioannemappellatum. Cüm er- go fcriptura priorem illum , quaft proprio , & vfita- to nomine loannem, pofteriorem hunc & eadem lícriptura; cum de eo certéloquitur, & omnesau- |&ores antiqui Marcum appellent , diuerfos fuifse auctorem. srauiorem Eufcbium ; & probabiliores |conie&uras habens. Nam nominum quidem fi- |militudo illa, quam alij au&ores fecuti in contra-| - riam fententiam abierunt , nihilo maior , quàm dif-] fimilitudo eft. Etenim , vtambo Marci fimiles ; ita Ioannis nomine diffimilesfunt. Et potuit Marcus ille alter , cui Ioanni nomen erat , alia ratione nobi- derille, & Ruffus Simonis Cyrenenfis filij , ex qui- bus Marcus cap. 1. 21. defcribit patrem. Conftan- tior , veróque fimilior omnium fere auctorum fen- tentia eft hunc eum fuiíse Marcum , de quo Petrus lum enim fuifse Petri Iren.lib. 5. cap. 1. Eufeb. lib. z. hift. Eccles. cap. 14. Epiph. hzrefi sr.Chryfoftom. Marcitradunt, atque comitem in Euangelij predi- catione fuifse eius omnes affirmát. Ab eo etiam bap- tizatum fuifsein lermone de Marco Euangelifta a- pud Petrum Damianum lego. Mereturaliquam fi- dem non malus auctor , & id confirmat , quód Pe- trus filium appellet fuum, vt folemus, quos baptiza- uimus , appellare ; quemadmodum & baptuímus ipfe ad Tit. 3. ;. regeneratio vocatur. Ceterum non conuenit , quod Orig. inlibro dere&tain Deum fi- |de, & Epiphan. herefi 1. & Doroth. in Synopfi fcri- gelij predicatione, fcriptionéquefuifse conftat.Di(-] fententiz illud fauet, quód Paulus Actor. rg. 7- ali-|y homilia $9. in Mattheum , & Hieronymus in vita| - |bunt eum vnum ex feptuaginta duobus fuiffe/difci- pulis. Addit Epiph. vnum ex illis fuiffe , qui audito. ermone de edenda carne, bibendóque fanguincä Chriftiab eo offenfi difceffiffent, à Petro veró ad. Chriftum reuocatum. Verum ex ijs au&oribus, qui Petrum de Marco hoc Euangelifta loqui putant , ij; qui eum Mariz Ierofolymitane filium fuiffe dicunt, $. 37. 29. & Paulus ad Colos. 4.10. & . ad Timoth. fuit, Barnabe confobrinus erat, vt ad Colos. 4. 10. (cribit Paulus : alij negant, aut certé non affirmant. ltribuuntur » Leuitici fuiffe generis tradit. Vellem eundem effe , de quo Lucas Actorum 1. 12. r 41 Loquitur, arbitrantur; confobrinümque fuitfe|- Barnabz. Nam Ioannes ille, cai Marcus cognomen| teftimonio, autargumento aliquo probaffet: nunc À autem cx fola cius auctoritate fides pendets quz co [Icripferit,. vt mirabiliter genus illud laudaret vite C F Auctor Comment. in Matcum , quíi Hieronymo| -Jau&ores (unt.Octauo weronisanno Alexádrie mor- |perio Traiani Aprili menfe rudente collo iniectaà - [Epifcopatum vocaretur, quomodo potuit ab co- & Theophyla&us & Euthymtus in commentarijs. Vera quidem fententia,fed quód ad loci interpreta- donem attinet,non id vt opinor, Marcus agebat, vt minor eft, quód ignotus eftauctor, & ; vtapparer, non vetuftiffimus. À Petro in gyptum predicandi Euangelij caufa miffüm fuiffe, & Alexandrinum có. vcró honoris declinandi caufa pollicem fibi praci- grauem ego, & antiquum eius hiftoriz auctorem ni, & alijs quibufdam fc ipfos religionis etiam caufa minuentibus vitio datur , Euangceliftz fine certis te- id eum diuino ta&um fpiritufecille, quod de Sam- lone , & Raziacredit Auguttinus , in Marco credi- bile non eft. Cüm enimab ipfo Spiritu fan&o ad dem fpiritu , vtEpifcopatum fugeret , ad inferendas tis, id eft fupplicibus, aut contemplatoribus libram Eufeb. lib. z. hift. Eccles. c. 1. & 16. & Hieronymus in vita Marci,Doroth.in Synopfi,& Theophyla&us tuum fcribit Hieronymus. Dorotheus veró füb im- ioco , cut Bucolus nomen eft, ví(quead locum, qui angelorum dicitur, tra&um, igne crematum , & in Bucolo fepultum. Quod tota Ecclefiaftica rcfellitur Ioannem Apoftolum , aut Euágeliftam Traiani im- perium attigile. | | 1. Initium Euangelij) Euangelij nomen,quot mo- lis dicerctur, in communi ad quattuor Euangeliftas prefatione diximus.Hoc loco quidam Euangelicam hiltoriam interpretantur, eiüfque exordium dpasiv initim à Marco vocari putant, quafi dicat, Exor- dium Euangelij , id eft hiftoriz Euangelicz, quam cut de illo in Ifaia Propheta cap. 40. 3. fcriptum eft, Vox clan?ami»: n dej'erto , parate vias Domini. Alij pro lege Euangelica, nouóque Teftamento, quod Chri- ftus fanciebat atque predicabat fumi . exiftimant; quafi indicare Marcus voluerit eundem Ioannem viam tnam ante te.. Sic Chryfoft.hom.r.in Marcum, doceret vnde lex Euangelica;fed vnde Chrifti predi- catio initium habuitffet. Nam fiid egiffet, non Ifaize nium c.31.31.32. Ecce dies venient,dicit Domimws , e7' feria tiores fere omnes interpretes hunc libri titulum ef- Íe docent abfoluté pofitum,& ex fequentibus mini- mé pendentem,quafi diceret Marcus,Sequitur , aut incipit Euangclium filij Dei,ficut rtldiqrib,us, & mi- nüs litteratis fzeculis mos fuitlibrosinícribere , & ftitutum Epifcopum nemo nó dicitauctorum. Eiu: diffe apud multos vulgó circumfertur auctores; Íed quarens nullum inuenio. Etnon eft, quod Orige- (tibus tribuendum. Nam quod Lyranus refpondet übi manusimpclli? Alexandriz ita Chriftianorum .|formaffe mores, vt eos indicans Philo de Therapeu- pore Mare hiftoria, qua pro comperto tradit, nullum prater| Icribo , àIoannis Baptiftx predicatione fumam ; fi-| finem veteris , initium vero fuiffe noui Teftamenti,| icut in Malachia Propheta c. 5. 1. fcriptum eft, Ecce ego nmutto angelum menum ante faciem tuam , qui pmparabit & Malachiz;fed Ieremie potiüs protuliffet teftimo-|. domui IH(rael , e7* domui Inda fedus nonum ; non fecundim| . pattum quod pepigi ewm patribus eorum in die,qua apprebe-| dj manium eorum,vt educerem eos de terra , /Egypti. Kecé-|- quemadmodum Mattheus fimili ratione Euangeliá] M arcoes |Alexane drinus £« ps'jcopme Fabula de) ^£ arco fibi pollicem . j?þ'ndente '/'Ef&[lit BY. L g&g teme cuá imnortu i It5. (uum infcripfit, Liber generatins Ief ChrifiiMlam cgo k interpretationem magis probo, vt non libri titulus, IUa3 hd | | [nitatis eternitate , Marcus breuius fumpfit exordiü. 756 IOAN. MALDONATI COMMENT. 287 íed przdicationis Chrifti principium flgnificcmt.*,ï quaíi dicat Euágelitta, Chrifti przdicatio tale habuit initium,quale pro 'hcræ venturi Meffie prgdxca:tlo-: nem habituram eíle predixerant. Primüm , quia, fi hic titulus elfet librijnon bene verba , que fequun- tur,cohererent. Quis enim fenfus,Ipitiem Enangely tefa Chriftiid eftincipit liber Euangelij Iefu (;hrif*ci, ficut firipris efi ? Nec enim prophete Marcum fcriptu- cum Euangelium, atque hunc illi titulüm daturum, (ed Chriftum venturum,& Euangelium przdicatu- rum przdixerant, Neque veró dici poteft illud ver- bum,ffcat (criptwm effjnon adinitij , fed ad Euangelij zelij;fed etiam ad initij nomem referri oportere.Idé cx principio libri titulum toti libro dare folent;vt ex Genefi p'erfFicuum eft5tamen ad hunc modü libros Exodi. Dixiffet ereo Marcus , libcr,Euar;gelij Ieful Chrifti,fi eam coníuetudinem fequi voluiffet , qu&. idmodum Mattheas,dixit, Liber genevationis lefrs Chri- * b . e r bum,aut aliquod fimile mtelhgcndum eft. uü exorfi funt Euágeliü Ioánes multo altisà diui- Nam omiffa eternitate , omiffa humanz naturz, & Ioannis,& Chrifti generatione , omiffa adoratione Magorum , omiffa fugain gyptum , omilfo redi- cuomiflis denique omnibus,que Chriftus víque ad annum Tiberij rj.ztatis veró fue tricefimum, vt au- &or eft Lucas c.5.1.25,aut fecit , aut pafsus eft , à fola orfus eft przdicatione,quafi fibi propoluiffet folam Chrifti do&trinam, & miracula do&riná confirman- ta explicare; Itaque trium tan tüm annorum Chri- fti texit hi&oriam.QxBæritur à multis eius confilij ra- tio.Credo ego probabiliffimam hanc efse;Mattthz- um,quia promiffionesAbrahamo de femine,in quo completas fuifse oftendere volebat , vt eum omnes elsent omnes gentes benedicendz , & de futuro rc- gno Chrifti ex Dauidis familia nafcituri in Chrifto promifsum efse Meffiam intelligerent ,ab Abraha- mo,& Dauide exordium petiuiíse,vt matthzi.r. 1.17. ex Hieronymo, & alijs docuimus auctoribus.warcü veró lectantem breuitatem alia idem ratione affice- re voluifse, docendo rale fuifse Chrifti pradicatio- nis initium, quale propheta predixiísét futurum ef- fe Meffie,vt eum Meffiam efse conftaret , quàm ra- donem Dedain commentarijs reddit. Caepitautem a przdicatione,& brcuitatis,vt opinor,caufa, & quia non tam hiftoriam de tota vita Chrifti quàm com- pendium de eius do&trina , atque miraculis quibus cófirmata do&rina effet,fcribere volebat. Ab anno autem Chrifti tricefimo coepit, quia tunc Chriftus proprié co»pit facere;atque docere. Nam quódan- nos natus duodecim fedens inter doGtores difputa- nomen effe referendü;atque ita verba , fententiám-.| que cohzrere; quafi fenfus fit,Imrium Enangelij id eft przdicationis Chrifti,de qua predicatione Icriptum| eft, Ecce ego mitto angelum meum antete, 1d. enim quod| íequitur;nte teindicat hec verba non folá ad Euan- enim eft mitium, & ante te.Przterea,quia, etfi Hebreil ordiri non lolent;Initium libri Genefis,aut Initium| fhi:aut fhimpliciüs,Euangcelium Iefu Chrifti , ficut di-] xit Ifaias ,Fifro Ifase fily. £ mos , & Yeremias , Verba Ie-| remi& propbete , & loannes in Apocalypíi, zpocalypfrs| lefo Chrifls.Sé(us ergo eft,Initium Euangeli, id eft pre-| dicationis Euangelice lefo Cbrifli fuit.Hoc enim ver- Sicut (criptie eff ia I(aia Propbeta.) Mattheus à Chrifü| ?cnerationc ,Lucasà ?cncmtionc Ioannis Baptiftæ : C A Gum fuit,quafi futuri Euangelij preludium ; neque| l ipuer , vtfcientie fuz exhibito documento audito- jtemplo,& quafi vnus de magiftris in Synagogis do-[ (&torem fe ferebat.Egeinquit;palam lecutus fom, loan- . |Bis 19.20.&t Quotidie, inquit, «pud vos fedebam docens:n| du templo , quo omnes Indei connepiunt loannis 18. |fuperius exIreneo lib 5.c.18.8c ex Bede in hunclocü Ilj Tefa. Chrifs fily Dei pun&tum index finitz pe- enimidaperté , & paffim faciebat , quaft doGori; profefsus officium ; fed quafi vnus aliquis de plebe rumin Íe animos excitaret , & erigeret in expecta- tionem (ui:Baptizatus veró non ita, fed publice , in templo«atthaei 26.55.8c Ego femper docui in Synagoga, e7- AKUII ; 2 - defa Chrifii. ) Dehis duobus Chrifti iominibus diximus apud Matthaeum cap. 1. 1.neque his duobus| verbis,vt multi exiftimant,materia ; fed auctor Euá] Felij notatur.Non enimfenfus cft, Initium Euange- | ij;in quo de Chrifto agitur;fed quod Chriftus attu- lit;docuit, predicauit. | : ' . Filij Da..) Cur potius fili Dei,quá filium Dauidis,| quemadmodum Mattheus,appellauerit,vulgaris eft| mur;,dü ex Mattheo Chriftü hominis,ex Marco Dei omnibus Euangeliftis propofitum fuitfe , vt Chriti docerent diuinitatem;fed cum ad eandem intende-| rent metam , diuerfis carceribus egreffi fant.. Mat- nitatem humili fumpto principio paulatim , & ac- comodatead Iudeorü ingenium infinuarüt, dum ex natalibus;modóque mirabili nafcendi Chriftum eü efse probauerüt,qui per prophetas promifsus à Iu- deis expectandus erat populi Redemptor.Idem Ioá- nes facit , dum de zternitate difserit. warcus , dum oftendit efse eum,ante quem Paterangelum fe , qui eius pararet viam,mifsurum promiferat. Srcut (criptum efl.)Sunt qui hec verba non cü pre- cedentibus,fed cum fequentibus iungant; Quod fe- re omnes faciunt , aut facere certé debent , qui pri- ma illa verba,Ipitium Euangeli Tefwo Cbrifli,libri tivulü eíse putant,vt fit oratio prepoftera hunc habés fen- fum;fuit Ioannes in deferto przdicans, ficut fcripri ] eftinIfaia propheta Pox clamantz in deferte, Sed non dubito cum verbis precedentibus císe copulanda, | quemadmodum paullo ante demonftranimus , & nunc cx alteriusinterpretationis abfurditate magis affirmatur.Nam fi ad fequétia referatur, oratio prz- poftera;infolens,& durifTima erit ; qua nec Euange-| lifta vtifolet, neque quifquam homo non omnino barbarus vteretur: preter quàm quód non erat Euá- re,eiülque,vt diximus;probare diuinitatem. ltaque credendum non eft propter Ioannem , fed propter Chriftum prophetarum teftimonium attulifse , vt oftenderet Chriftum efse eum , ante cuius faciem Deus fe angelum fuum mifsurum dixerit , vt paulo commentarijs adnotauimus.Seníus ergo eft, Imitrum Epangelij,id eft Euangelicze przdicationis Iefo Chrift fuit,aut ita fe habuit,frewe fereptum eff im. 1faia propheta. Extitit enim Ioannes in deferto baptizans , & predi- cans baptifmum poenitentig, vt hocloco Euthym. indicauit. Quare poftillaverba , Iwitium Ewange- riodi effe non debet, quemadmodumab ijs ponitur, Í l | | E queftio.Ad qu&in cómentarijs Beda refpondet , vo-| lluile Euágeliftá ; vtà minoribus ad maiora erigerc-| filiá difceremus. Ratio probabilis , fed exiftimo ego|. thzeus,& Lucas ab humana exorfi generatione diui-] - gelifte confilium inIoanne , fedin Chrifto confifte-| - X— uerit Luce 2. 47. fingulare , & extraordinarium fa- qui hunc libri titulum effe putant; fed virgula , que | oftendat V ulgdtüi müm,quh lide* Iqgignant w MT k o dmodum gt chmbft-*'," g:/ummwmq* fbf[l![ "m gt HWMM Wg?a f q lquö&num ! j | j d [ 'rumproä hinm al MW E prophe (aturc hift Q ls. tthond: tima o A[I] Augz Milclhias tüminis,a Mie , cü m imc;pretan] m Rl L uml E-——1 p c Em Mu .. [ — —— SE r I -- z L L- d JUUNMUENeENe OR Dd *S:ï)"'ïïjgäl'is d Dondet, v lor mgcrc. a E T " wj 1 | H ? X : m FH d d M "0n6 C 4 um que At n T^ i ULAUD (d iil 1 à 4 ts ! Iarcs, n "i etlmie i iübctmà s t T , ; m futa j h ! Jf ..... E w - leditio de- lfenditur. l '7188 CIAINO MARGI /CAPC I 789 oftendat ex coníequentibus pendere fententiam. n ifaia Propheta. ) In plerifque nunc Grzcis codi- cibus legitur 4v Gs mrpogit (&15,. in prophetis , atque ad hünc modum Irenzus lib. 3. c. & 18. & T heo- iphyla&. & Euthym. hocloco legünt. Multo melio- müm;quia omnes Latini codices ita habent: deinde rem lectionem e(fe atbitror, quam in. vulgata habc-|. Imuseditione 5 Siewt feriptum-eff im Ifata propheta. Pri- quianon omnes Greci aliter habent : quin ex Hie- ronymo conftatlib.de optimo genere interpretandi: €a ctàte omnes etiam codices Grecos ita legiffe,que:! quzítionem propofuiffct, quomodo hoc loco lege-. xctur, f/cnt feriptum ef m 1[/21a prophetaEcceego mitto an-. gelum meum, quod non in Ifaia , fed in; Malachia fcri- bitur nouiffimo duüodecim prophetarum , non tef- pondit Grzcé legi ; ficut fcriptum elt in prophetis; fed feluat, inquit,anc quastmncalam maperita pro[amp- £0 , €7" ego erroris ventam depretabor , quafi folis non poüit: Preterea quia & Syriacus interpres ita Íegit.Deinde, quódnulli proríüs-auctores Latini legát in prophe- tis. Nam Irenzus Latinus;qui lib. 3. c. i. femel tan- cüm ita legit,codem capite, & c. 18. legit ; lfaia pro- pheta, vt facile intelligi poflit, cum ;s prophetis lcgit, autlapfum fuiffe memoria;aut fentétiam,non verba recitare voluiffe.Cótra veró auctores antiqui Greci ita étiam legunt, vt Chryfoft.aut quifquis au&or cft hom. 1. in Marcum ; & alij eo vetuftiores, vt alicubi tellatur Epiphanius: Denique credibilius eft aliqué, cum vidcret duorum prophetarum teftimonia cita« ri,vt Porphyrij obiectioni refpódéret, qui; vt Chry- (oft.& Hieronym. tradunt, huic Chriftianis locum obie&tabat; vt Euangeliftarum argueretignorátiam; phetu Ícripfiffe aliquem i» ?feia. Matthzus quidem,| & Lucas de eadem re loquentesnon dicunt i pro- rum prophetarum ; fed vnius tantüm Ifaje teftimo- nium affgrebant ; itaque nolumusargumentum ex illis famere- Tantàm obftat, quódcüm duorum hic prophetarum teftimonium Marcus inducar , nó vi- deatur effe credibilealterum tantàm eorum no mi- naffe. Qujdam; quibus au&or Lyranus eft,(ané non malus,nimis meo iudicio fubtiliter, & philofophice reípondent,folum nominatum Ifaiam, quia eius v]. tima funt verba, & folét res ex finenomen accipere. Alij Auguftinum fecuti quia & per Ifaiam, & per Malachiam idem loquebatur Deus, nihil fuife dif- criminis , aut vtrumque autalterum tantüm nomi- Bare , cüm idem femper Deus citetur au&or. Hanc interpretationem cur fequi non foleamus, in com- mentariis in Mattheum c.27.9.diximus. Mea igitut, fiquid valet;/hzc eft fententia,Marcum folum Ifaiam Vox enim illa i2 deferto clamatis initium fuit Euange- lij , fed quia intelligi non poteravidà propheta de| Ioanne di&ü fuiffe, nifi ex Malachia; adiunxit quafi que contexens , & folum Iíaiam au&torem faciens quia pars przcipua,& in qua tota cófiftebat vis pro- bationis, quamque potiffimum Euangelifta produ- cere volebat, Líaiz erat. i | $. Ecte ego mitto. ) Malachiz teftimonium Matthzi pro [fata fcripfiffe im propbetz ; quàm contra pro pro-|D phetis , fedun Ifaias ed in promptu ratio eft;non duo-|. citare voluiffe ; Uox clamant» m deferto , vt probatet;| |quod paulo ante dixerat, Imitium Esangely lefa Chrifii. explicationem Malachiz teftimonium vnü ex vtro-| X admodum nunc Latini omnes legunt. Cum enim B- E hi 111. 1o, Ifaiz verb Matthei 3. 3. expofuimus. | |etatis fue circiter tricefimum nutritus fuerat; vt col- |tra Galilaam erat. Magis Marcus , quàm Matthaus |Chriftumà Galilza , Marcus ipfum Galilez oppi- jes fiüus mens diletlsa, codewma modo dicit hic , ev coj. v- Jbenecomplacus; alij dixiffe, Tw es filins mews dilefius , im 'ter complacu: , altera càóm vtroque modo vox illa celeftis| dicere non potucrit, vtronam modo dixerit. Priori| - & Ízpeiam refpondimus , & nunc breuiter ref'gon—x |Chrifti verba , fed (enfum recitare ; fenfus autem idé eft; fiue dicas, T« es frlius meus dile(due m te mibi compla-| |boniagit,nec moras patitur,ficut A &orüz.4.in mif- |tade Chrifti diligentiam in exequendis mandatisr Patris, quód fimul vtà Patre miffa de czlo voce, &l. o ligitur ex Mattheo c.2.23.& ex Luca c.3.25. & c.4.16. Addit G4lilze , non diftinctionis ; fed defcriptionis, & declarationis caufa. Nec enim alia Nazareth ex- locum expreífit. Matthzeus enim tátüm dixit veniíle dum, vnde venerat, indicauit, Euthymius. - TI. In tecomplacur.) « o süd'ox»a, in quo mihi com- placui,vt Chtyfoftomus hom. 3. & Euthym. legunt. Intextu quoque Greco Romani Theophylaái co- Chriftus poft reditum ab /gypto víque ad annum| dem modo legitur,quamuis in commentarijs, quo-, modo ipfe legerit;non apparet. Latini codices fere noftrum Icgiffe interpretem , multóque meliorem. effc lectionem. Primo;quia non dixerat , Hiceff filiwe meus dileflus , vt Mattheus. (&öd f1 dixiffet , confc-i led dixit , Zw es folins meus dilectus. IYtaque magis con- lentaneum rationi eft, vtcandem fecundam perío- nam alloquens dicat i» te complacut. Deinde quia Lu- Cas C.3.22. qui eodem modo, quo Marcus dixerat , 7w Jikuea, In te complatwi. Demum facilis fcriptoris lap- fus fuit; vt pro eol fcripferit o. Sed duplex hinc ori- tur queftio.altera quomodo difcrepent Euangcliftze Patris verba recitantes,dum alius fcribit dixiffe voce illa de calo mitfa, Ericeff filius sseus dilettus , in que mibi, demus, noníemper Euangclittis propofitum fuiffe eut, (iue codem demonitrato Chrifto, Hriceff filiw di- le£hus m quo vnil berie romplaciui N crobique enim fïgni- ficatur Chriftum filium effedile&um Dei,quod ma- ximé dócere Euangclifte volebant. De pofteriore veró queftione Matthei; 17.copiosédiximus. — | — x2 Et flatim.) Quod Marcus dicit /atrm, Matth. c.| 4.1. dicit Terie, Tunc, inquit , lefus duéens eff in defertum, id eft (imulatque baptizatus fuit, & fpiritus fanctus defcendit (uper cum. Expreffhiàs locutus eft Marcus.] Videntur Euangeliftz aliquid myfterij indicare vo- luiffe; quód tauto ftudio declaraucrint ftatim poit baptifmum Chriftum in dcfertum feceffiffe.Fortaffe Spiritus fancti, qui (uper eum defcenderat, cfficaci- tatem oftendere volueruntqui vbicüque cftaliquid fione Spiritus sácti manifeftiüs apparuit; Repleti funt, quens effe videretur , vt diceret, m quo mibicomplacui; inquit, omnes Spiritu (anto , e2* ceperunt l.qui. Autfor- à Ioanne intento digito Euangelijau&tor, do&ór- collegerit, ac receperit in folitudinem , vt cum dia- gnatet , eóque victo mundusà fe totus facilé vince-| eius. Nunc, inquit, indicmm eff mundi, numc princeps bu- ius munds eycietur foras , Ioannis 12. 31. & 14. 30. Veuit princeps buité mundi,ez: in menon babet quitqua, & que eft declaratus , fefe ad pugnam accinxerit, fefe| bolo principe mundi huius fingulari certamine pu-| returponerentürque inimici cius fcabellum pedum| pollet fecurus dicere, Confiditesege vici mundum , Yoan-| nis16. 33. Fottaffe etiam diaboli diligentia notatur, — 9. Fenit lefus 4 Naaretb Galilee.) Oppido, vbi * PAORVU UÉR - M La r t - n —— Ó Q—À—MÀMÀ A n TODPSPREINUP : i ts u AEMME Editio ; : : ulpata omnes habent;» recomplacmi , atque ita Grecé credo defenditur.] l W , A l / ftat. Duobus modis hic nodus folui poteft , aut abu- fum fuiffe Ioánem proprietate verbi b éravpiov, & poftridie dixitle pro altera die,vt nofter vertit interpres intelligés fortalfe non effe fenfüm ad. proximé infe- quentem , fed ad alteram quampiam diem referen- Reagubili dum : aut aduerbium flatim hocloco non momen-] . ayny-On ao 73 oryveuuaoc duttus ejd ab fpiritos Lucas ca.|- [pyritwim de[ertum. Eodé fenfu tres Euangeliftz loqu- untur;fed Marcus aliquanto efficaciüs , & quia plus|. eft G aAMv , quam Zyer ', & quia prefens tempu ponit. continuationem fignificat ; oftendit enim totos dies| vtab co non difcefferit,quod nullus alius tam aper- t expreffit Euangelifta,nam Mattheus, & Lucas tá- tàm dicunt quadraginta diebus ieiunaffe; fic enim| apud Lucam diftinguenda funt verba, Ef Agebatur in j::'r';m ip de[erto diebus quadraginta , id cít vt illic effet quadraginta dies,zerm adduSppoc,tentatus & dinboloyid eft;| ) : » f , j . ; 4«1-494 W(o v T zrvevjuetla eic ml tpnjsov, Cz*. «gebatur in maiorem habet vim , rémque magis ante oculos| ffo., .^5 ^6* 1 L v * Eterat in defi*rto)ij nv exet ey ]g epn'p(p ; & erat ibiinl. deferto.Quàd Marcus imperfeo vtitur, temporis|. quadraginta Chriftum in delerto verfatum fuiffe,ita| . 90 5 fd miniflerio vtitur 4ngelita,v: Deus, Caterum ex 6128 9.28.perfpicuüi eft.Itaq, nofin gulare facti,fed| confüetudo fuit. Erarjinquit Lucas c.2r, 37. diebus do-| ceniim temploynoflibus veró exiens smorabatur immontequi vocatur Olueti.Non exgo femelin vita,fed fingulis fc-] re no&ibus,id eft dimidia temporis parte. Chriftus;| vtitadicam,monachus erat.Ruríus idem Lucas caj nificat.. Quibus verbis tantüm voluit. Euangeliftaj: fummam declaraté folitudinem;vbi fole ferg beftiz]|. verfarentur, quóque nemo mortalium penctraret;|- vt Theophylact.& Euthym.indicauerunt. j .- Et angeli miniflfrabat ili.)Bedaita exponit,quafi an-|- cli toto illo tépore,quo Chriftus in deferto fuit,il- i miniftrauerint.Ipter l:gþm,inquic,:?om[iamr ,vtbe] Mattheo c.4.11.manifeftum eft , non nifi peractaiam| omni tentatione , partáque victoria angelos accef- fiffe.Nam priàs quidem,vt illo loco differuimus,pa- ratos ad minifterium angelos Chriftus prohibuerat;| & nceà diabolo ex angelorum famulatu, ficut prin- ceps ex comitatu miniftrorum , dux ex militibus fe-| quentibus,atque parentibus cognofceretur ; & vt diabolus aggredi folum auderet , quem angelis cin-j- gnar ct &um,vel (pe&are timuiffet;& vt folus eum folo pu-^.— — Ó | 790 IOAN. MALDONATI' COMMENT. : 791 r v - Jquiimalvcin Chzidto 5piricum lanctum deicendé-| A . vt à diabolo tentaretur , aut , vt dicit Marcus inter- | chta' : |tem vidit,qua folet; inuidiain eum lmPCmmfaCCïc — |ptestentabatura:diabelo. Eodem hoc ipfum pertinet ( d |conatus eft,explorareque ? l?äm;VOX älaäQUæ coclo [quod ait , quadraginta.diebus , €7' quadragitsta neibus] - | sl Imiffà erat,vera effer, Cui Chriftus,ne holtem time-] — |Ouanquam hxc vltimaverba,Et 2uadraginta nedlibws | j ' in folitadiné obuiam procefTi d Londatheler s yni w re videretur,in loticudine obulam, procelitt. Quod neque hoc l'o"co-"G'l:gæc&vfleguntur., nec apud Lucam | WW'; autecim Ioannes dICIE C&Po I. 29. dlterd dle, vldlt ïad!mfs / -'C'.4.».-z.& Vidcnmïab aüquo ex Matthæo CaP.4.2.huc | 2304 Jefam venientem 4d fe,jnemo putet huicloco effe con-| — |fuitfe tranflata; Notanthocloco diligenter hzreti-[De Chrj)] Ut : f ftatii Ch j j o r T Md u ; g J : mdj(jö[][ä trarium,quali non 1tatim riftusvtait Marcus,in| |corum interpretes hanc: Chrifti in defertum fecef| ? 4dera]- li defertum fecefferit;cum eumalteradieloannes ve-| |fionem exempli fuiffe fingularis:femel enim tantüm] ^ * c d;;zcäae ( nientem ad fc; viderit. Lo?ultur enimloannesde| |íeceffiffe, ficut & Eliam.5. Regum i9. 2. 4. veriti , ne i»:-weu- ,5 wxonotg Chrifto noniam baptizato,fed ad baptifmum: veni-| |Chrifti fa&um ad: probandum monachorwm infüi-| - [OIUMQ ente. Maiorem repugnantia habet fpeciem , quod| B tucum afferamus.Primüm quidem errant;quód pu- w-wsd COde,lOCO v€r.3j.& 36.idem Ioannes dicit,slreradie| — |tét Chriftü femel tantá folitudiné petinifse. pcr-miä k?ïöïä,h TU a7rAUpIOV ; P.'th[ldlc, iferum flabat , Toamnes ; C ex d:jï..- cmm quoties aut ab Euägelij predicatióe vacauerat;] i Jeipalis emms 4uo , G refpiaiens le(am ambulantein dicit jecce| — |aut. aliquid rnágni aggredi volebat ; vx Mat. $-1.& 14 | lo EW "tgnus Dei; hoc enim poft baptifmum acciditfe con- 23.& 15.29.8c 17.1.&€ Marcis.13.866:46.& 9.2.& Luce wæä " —— um ho um ZA iA tum,fed breue tem poris interuallum fignificat,vcil- C 229.C€7 Egrfjfm,itiqait',iäatfä*cundum-canfuemätmm inl u lud;tusc;apud Matthaum c.4.1. quod multis iam lo-| |Mentem elimarum. . EÉtwt fingamus femel tantüm Pefi N eisadnotauimus.Hoc enim tantàm Euangeliftz do-| | |quadraginta illos diesin folitudin'eïnï'abijis e,curne-| [ cere voluerunt;Chriftum ftatim poft baptifmum;id| |minem vnquam iftorum Eusgelicorüm hominum,| n eft a—nthuäm Prædicare, aut miracula facere caepif- vel femel tan;ümzngn.dico per q.uadraginta; fed Per;j p Íet,ali&mue actionem publicam aggrederetur, fein| —|vnum tátüm diem ( nifi fortaffe voluptatis,non ora-| pradi folitudinem recepiffe: non quód é veftigioferece-| |tionis caufa) in folitudinem fecedere: videmus ? fedl luin perit.Quin verifimile cft , per aliquem faltem diem! — |huiufmodi hereticoruminterpretaménta , qua illij ürín Chriftum iam baptizatü apud Ioannem manfiffe,vt| |nenobis Chrifti;& Ioannis folitudo,habitus , ieiu- libonc) pluribus de fehominibus diuerfis diebusad bapti£! — |nium,ciborámque dele&tus ad virtutis cülturá fer-| a mum ventitantibus teftimonium perhiberet. .. | juirepoffin;comminifcuntur,;.& 4.c.Matthei mul-| —— Himif syirim;()San&us,?ui defcenderat fuper eum , & D) 'tisargumentis refutauimus. g id )gaui::aum: vtait Ioannes c.1.33. íuper eum manferat , quemad-| — | |» Ettentabatur à Satana. ) Quod Hieronymus, autj : ; quia'isfï:sïü modum Chryfoftom. hocloco Euthym. & Theo-| |quifquis auctor eft commentariorum in Marcum,| ! il phyla&t.in commentarijs in c.4. Matthziadnotauc-| |& Bedacx hocverbo colligunt Chriftum non terj - quisda runt.Hoc enim fpiritu plenus Chriftus vtait Lucas| — tantüm,vtfcribit Mattheus cáp. 4. 2.Íed frequenter, f !incoreä:u,d cap.4-Lagebatur,quemadmodum deijs , quinó na-| — aut continenter potiàs per totos quadraginta dies| — Mu tura, vt Chriftus, fed adoptione filij Dei funt;dicit| — ffuiffe tentatum; robabiïc natura fua eft ; fed certó,] ; Wm D.Paulus, quicumque. [iritw Dei aguntur i funt fily De,— lexhocloco colligi non poteft. Nec enim neceffel jmgg;&m ad Romanos 8. 14. Indicant ergo Euangeliftz Spiri-] — |eft,vt feníus fit, perpetuó per quadraginta illos dies | ugndumäl |tum fan&um non ita in Chriftum deícendiffe,vt eü|| — itentatü fuilfe , fed in illis aïiquotics, fuiffe tentatum:] tllos tantüm oftenderit,ftatimque dicefferitfed itaineo| — |prefertim fiGreca fequamur verba;atque diftin&io-| É hus manfifle , vt ftatim coeperit eum agere , &t omnibus| E /nem , gj fué tl iprpuo vj tpas Thorapditov (s rerpa- Ü . ; deinceps rebus gubernare.Si quis lógiorem dehoc| — '&gusvoc G9 ? eaaya, Erat ibiin deferto quadraginta| | fuf;it l lpiritu difputationem defiderat, legat, quzefcripfi-| |diesetentatusáSatan. — — . — 1 [ qüäm)mc mus Matthzi4.r —— 00 ] p Erétquecum bef gs.)Inter beftias , & quidem feras,] d i i Expulit.)exGzAAei, expellit, auteiicit Matthzi4. 1] — |& venenatas , hoc enim Grecum verbum 6npían fig-| 1 à CU 793 IN MARCLE G I — 792 p n bl u men om- tamen . ndum i eonhs.. i (ol quidam,nor crdaciitoit g BO ium,; quali tol q áne mortuo, üàm Chri- ! ! 'fc»ll'u'm'q 'tü eftiioáne t 'Po&qu, n TTE T - Qirct-ac'ï N irio ortü er ,,[' lis luce di s id eft fami lax s AAE E E nfibi, ferri po nis| |nir C ori&tis iois; regauit, id eft- rimum pu- — Mn;l— , dum Ioan W üte, C o fbxaa-g Q i li ;tuc pr: /DLO- 1 AGGAN "o d jw| l Apoftolos fi cauit Eudgelij; & Lucas pr xiétor1a a4 s; u bws non ef ftus Apolt óíque creauit] ;; Marcus, & Lu iam : ^ne'vi : dicerct, de ventibus i 'niftró q itch us,; Ma 1là non 14 d anäïc*t'-,A e vere . T d g* Cg — , mini » Matthz CUR re, qu : 3uafi! "t ts ceptaffoláfque v ii du : »w»| witominit elift Mat predica fe ipfe,quaf | lt ta,io1uie calcAnt Rs ! £ lefm im Euang igelium p - eríeip mm?ïï(m ltó. 33. & torc Esb : To4pnes , & ie caepifle: iuatus; jaeifter ; " y | hd rR m o MR r ts cop RR u i quái —— ; I16. 3 ] TOE E d;m;q./ï' L SC. A 4priéc hOmOP atque m at ; duafi !dem | mifal. M etev trA z Matt e . tüf, vt M &ql : lorum du , rzedica u- od M ewess n Am 4n loco ,& loquuntur, folus,& oftolorum . miffos prz is Chriftüim hw x 14. Poffque hocloc ifti fuga loqut dolitu-] .. licus Apofto faloca miffos pi bis Chr ais dub srau ifta Chrif r a - n . |publi o$.1n diuerf: incintellieitur eiffe. Pri- Dd L. hia darcon de ifta. Bpnneeisonm . ita itolasan diner Hinc incelligi profugitfe. .A GA I2 1tà lod uadfao rerbi T E ÁAn»Oo. 'o(;ll]-" - Galileam pro:u h ü5; . il C M SUAT. innes verb c.4- 44 dR mam. Euág in Galilza Matthe )Lapi4ulohu€ Lucasle' 4 ttat;llnPo q nnfs VC Heveeem r' I]o151 lls Pa 1 : I ldæaln b - CIn, Vt d s ! icent eatu f igiffe. Ioa: | Videatuür; non D ivc i de caufa ex Iuc inculaloàn eIoannis CT lerei n indicenteam ! ntigifie. ificare vid aptiímü nili dec itum in vincu icas nulla de , : |in : dlestO;, fieni &bap in-l- Ifimi Aditum ià i Lücas n ] am : F. CtOos. ííe o tolos disun w . i:b tradi ; NamEu iítiin Galile ! : um (ecdf ldine.a&o . fa&tam elle Apoftolos; & fuitiu m ob: nt. Nà Chrifti in ] m tantis Ivtlonge P rius vo z.caufa PL om anuidiam l& Marcus mentione ide,cüm ex Ga i * Id Imquiaprius c ?quia.c Xabs m manu : od is faécta;tnen it. D'einde.cu : tum K'ttij s lestézn qt*ä; lïn:þfïfawïägaünadame.ofæ EX Chri- |vinculis f&&ïxp licanit; Djl';g-. ï.euernlfeïi , taäap EM : T us ad ; ad dec téxnein. Ms n Ti nem. is in Iudea icando, m inft R m ETU —— I dicatum i apcienit fcceffto ftolis in im predic uà I :--lhmüæ f dbäPEæ AaClllaJH ] 28 RPÜ qiec J APO " 'erllmP ^ *beo,qn* E "N 6 Glalstacun s fa&ta fori a intelligi po! li-| — 4ecus i difcipulor Phariíei m: teorum v s. ln in Galilz 1um, & tactadc -i&a inteliig : 1in Gali que ibi. allet,vcP h enim,vt: 1- à e a TY RO $1431 ; UE ii d i l i '.. " I s : e an — fto Euangelium;? : docsrlirtibara m E. idbbus TOBg s erenttunc Pibpits od MU T fto ia per anticipa! docet;/Chrifti omitatüm.:E | lzandóq PGESRAS lncleinGahlcgamd, nt Pbari[zi, üM&t.»'.f.&'u oninia- pet:a iperte dox is fuiffe co 'lone:pen- làloanne | '[us fe "irp RR 4ndieri * 04 i iam quiaaperte d beastara ftionep —Ó n HU DDHS AE y qtiia nit Iu.- TM ifed etiam tqem difcipulis rïm" Pafïemhqgäi de quo Iï)'. taret mmdla:,äo cognouit ;ef p-ï ;Zam [ M""ä* "ZEZ rtaífis jec ss asb n Chrifti, 'tresalj| a o lao slos factt Rucmuesdecdi Ea!xks;atfurfd lzam eu valtera max alilisam: à (qüotresa aL 1S 4.1. 5 leæPWa, ; Atque b H"c- FUR Lioexal Ó in:Gali iE ss qu Pa n n sdtefon pluker in Galileam. iAlileatn a IJL 1 LU B. Iquzftio 'reditus ille m ;u;öfh"lc? | dubium;] wod lefus p jtiterumin C iterum in Galile deénoro am. B J 1 -numfïefilt.- idem fita?*tq;j c»fïgähaudd... "poft| |4 ag «4byf-f?f : i.t,l.cerïllmgm uam non inó 1fmmamz,ïm idet; -Ll quitur , 1 Nam ft idem néc ftatim P( * dædms C d Iloannes dic " (äamquaml'kga Chrifti! ^x^ UM B d ; O 5 E N à 3 P . .f:x; * ' E : '. ».' e-— d : i e..' l 4 ' Ga 1 PA &dlneils) | $ fnnesanque clifte ie$ traditus , riftus:difec Ít, qui rum ij ! ex G jrilsin TU | W EOE QR 2uag - innes tr « riftus: E et, : anteaite tum : : rnis in ? :] 1ibuntE tüm lIoanne ilsam Chri au- icansant aduen | rum p u u — cribu n ftatim Ioar :Galilzam Chr itur. Sin indican ferum ad quidem ite ite vé- ! ss nolï'"-i; ine in: --*-,.co'lhgl átotem-| — "illud zre [ fit non quic .vndearnt i. Ml [ A ii folitudin yerti(fime aliquáto tet Ipotfe-i Mi fenfus fit, in Galileam, fuimus.| : : ; À 4* tulna anne aPc ' j[(.an 4 q h IRUS P .-Ai*' uaH : á dfr.e 1n. , 14 CXPO : WMuiwen) — | jreditum idexIoa IC manet, dea Chriftu: rcferri;q ij iTe;fed redij iímum aliàs itatus le- i dm 4 . uià1 biumadhu *olis in Íu : /an rj mnife, : -btälünu g ercitatu 2 wumy) l | UY T lubiumad ftolisin lu ilzam, a IGalilea nc enim Hebraifmu inus exe Phari- N *n;xne.; . jtem non eïjäï 'vocaushAääerïEfït"läärum(indl* Scrat.Hunlï-en;crbis ah'qulsfl-mqu;,,4udzemnt€w,0-, ] '!l »P' l. 1 : ; L : $ A u p d j ; . A : 4— à : y j u m W LE i 3n0fl. : àm anegeli u T2 ; 31111S it Tle $, f.904 A x 2 nE | Poräi'caüfcrib T tc[q clïlc trium. Eä a"(1:1c;gnl*"c—rnf-u E.uaügä : H*äïcrelnxit F'tergo qognaf;os faaitseo" bap "Kïe,(:m plu- n*:*"'*'!;:' *.' ; æ à . . Id d. -'t' l ' » 42 'x e ' £ z.eu « | : Ote ; '?— dt/(-th | E rant : — | "P T l " ; - tinus. ; attna : i Em J WJP - dicere QIOq "omww [ tat.lln u uf.ïm Ooco.& M. : &um n P uodlef ss odo . fidee | ! ;'353;;),505'»1**? ä Í ics.D. À g hot I'OCOD -NsCthl r Pl:q loenim m : 1 S Taccre, ; ;Namv | EL ! [fcrlC--ä Beda 4AATD 'dæpl':lu : ogre*-D ! nge x dif'clpu o s magtuus-- p d "W o Gu C.17. & 26 (e-d«-Be, 0. 41031.65130. t' jannes. aloannem ies iam erat IGREmn o Z l à : » . : i : : : N " 3 -a i j [ : Ial'n l]cln " hfïafum.' n effe patát, -s -.«-Apüüo, iferint, ,quàm To Ioanttes ia rofectione " ;7;3,902 !B 'ditum icit; cum 1-,,. : ratermit di ICcs,q i5 orc,qu() . hlæamp ' ) [TLIS fuxe"'-. DDUEUS , Ll od FRIEEI BN 1]1 e b gsia :.«iEga;ng- liaua ratio. : hal'l.z WR a Ghrif ; -&fecur P interpteti- íód r ^. [Gaüigam reditum i iftoriaaliq is affenti- ite primar niectus ; uonnullis int P incl ia ! Ieault: q x ] n.erlamA xttam i perf: 1ClO esin Vll.. oétis ial efum piur E : du D ww a ceórun m iim né perípic annes iodà do Iefu re ; fed "— iuisexe ;ateretur ratio, | & plané peri | lacirziduls cíle, : ore ; | I (quaii em patere iduerto, & p iam Apofto- ,p[aceï:q ft,fenfüum p temp rl | B ig ,.Vellemp imadu oquitur, iam /Apoft rat. cuatum eit,tenl àm codem it, Curautéin k ligatur.Vel üs. Sed animadi doquitur, tEuan- obferuatut ,non quà: ifécerit, Cur PIODYTUU, 4 l : o &oribüs. B Toannes: EM resagum bus BR ulos,n Ioannesjfec 13 ;-Ins"l!f?: u ! erau us de quo .- ,vïo;ahjat- r unveum ilfe di Oip l erCCIQ?' PAE *.(Tcr.lfæc P tl E lin eo ss OCAtOS; it.c A T quia 1ta. : fignificent gm.amc» | -*aliuln,*r qu ui'Ioann, 3C d ngn t d r ; ffe;vOCa -- S;fu.ii e Q : l [' ure fign r qü —— 9€ lüSQ qua : ] ,.rz,'vbl,'q . :-fferuim "i j | | .losful"ï L RUR *e'V.O-c'aIO 110110DIiC s eos,cum llæaPoc m T»ävlderem I i .lz.dl : ii ! r ONSD L Wa 'nódum: : t,.vtno aille;fed eos, Gali periculieíle: T,Matthel4 2 fe uun-, igelifta; m defcribunt, os habui(l (s ; qug- I'IP&PJ&EICW inabatuor, ; & qua q * EM eym as ; ; g gr m gngde &Qi*gs s ' tadhucq E Gal t ; ;'do.lnln s I)HQCJ,L p 'hcata? i ?:'.EJM**"W X. : Gah'iæa' : APO : Manc to 4 , '-,rOdeS'* IN niDeti. 2 CXP L du [ - n '"Chriftum nuocafle:Manet ad deferto E | àt;Hero Insm reg thzi 4.17..23. pémus] — | La p : im'Chr iffet;:conuo .hiriftus.in itus| * |derat, | WAUCCHH thzi 4. árpemns. ! us !B nolldum : 'þnfretïcon dum Ghiri M uN ditus dicans E TA Matt ass db a-CafP , ME | ilzam.veniffe im,dum : aditus Pradic üs à nobis ic non dicta« m z DN l. lileam.ve Elmïd*u. to.reuertit, u opiofiüs à itüm illic no ,Chrl.&b.. ; : !"'TA;G*CS | E Ioan;cs uämäïä€ x [CCGPcæufæ m tur , x : ahqua ta. L tembus *)A .t'. ' maxr'* s ., uemm [ ] i ftátim. ; -.hgi&usm. CUT än.c-ä'--m'zä ri-| |(unt: Qeuaniam impletun ^hetis praefc iniele c.] - I pmff--*"z'. Ctat, av m fec , : ma[lC'-IO o adie Isefofi" : -.,æanm - IOP c Q(,äDa Lalb d Buf » : itiin a? " s r 20 : 4598 BH 9078 Pa ipoergd da 4 | anmu If t Ratlan, E ,Iudgaplgd KR Chflmln - bX Iï DT u Iorl.fn] 4 P bGeno491 w F 'lenttü - | j ! " fueri j ciperetinit 1é;tollit, quia clarif & Chri- ; regniicee iatcha Tacob 41 A. vbi veni s ul DEEE n mrincip itationéto Js vtrumqüe, ^xel i& TO APatriarcl ;jalátás 41 4.. ] "?g&um sE o .. [quàm bis dabita á temnpüs. vtru aptizafféque. méqueà Patriar d Galat wm ex muliere;f ! vb | n € nobis , tu tempus.. baptizatfe de| |méq Paulusa u Db ex jgupe | ine no aliquantü temp icalfe,. "m lófaue 9.24.Si6 D;Pas um fntira f kbr Eal Md | qu E . jemne x raliqu : raedicafle, iícipulófqt l- I5 al Cie «lmmF',v s m et, Eut Ti dlet ; | it verbispera :in.fimul prz xepit ,.difcipi iretin| |9.24 synifit Deus ff ntyredimerer, agite,vtfole: | bit verbis anem.iüm deacapit, amiret in aporis mf ut [nb legeerant; mtiàam aeite,v CY E i & loann in TIudeac quamiret1 j terhpo at fab ege T tiam agite AL20. z Jomhet | &109*, icareinTude izarent., qu l Aisd legeyut eos, qui odj're,pceniten TuW & 112 | idnft —Oofum, & "a dicar iptizarent. s; vtloatt-|. legesut ens, qun tayotize paenite 1278 4.17.& 1 | vv i 1m pra 'ne*baP m «ltos,v E o Mub de emimi. ) adlavos háis 2^& 4 agcliftam. i hii Priüs enit i eius nominel itegit multo .0625Et Hemmi. ) 'res Mattháti : iunc Euágelifta, l | wtelld zollegit, qui eit -quideme : doannis 3 FARBN Fps id munterpres'Ma ndem hi : 16.50.& 17. j :Mnï : Lo g &adcg"qu *. : eütur : : A u erdt)twl f tth*e 1 e '9. & a ud eu ; : f*o & 16.7 epgoxt ; c i ; ïCïï.c IGa t hj;nm at 'Mf»'a*w $ ts ..cehiglszï i MC 12. 41., T [.71'. & PIPIAL h CIOCO7 20 IO *ï ï s difcipuli ir ems £77 dixerui ;,'þuy'fhsfï. heas;| a. c«Lucie 1132. icerit ; ear hóc itemin?; al : n hI$ dii « POATnPUL, C77 a cey perbibui Martheus; 6128 jaufe füerit ; lcritipenitem M nt ad lo«n, x ,manmm*f'q,f o iMat 38 C.6.12 |'aàteta cauíce 'ddidcritpe |éfItatis | r LELEYA p mmtlf/z nm- r .;;el—'g itedicátio ; X ndaüæ& dN büfnïred D ?ifatlï tem d n à nm,a: La : dmm.g * 1---«* ïqdlc B 3. ,, x NE .äekmzvcr : anelæj | i :qu,[ | "At ,««0* omnes v T mmaBuïm., nobis,; cum | lA&ot3; it&iae ; quàm : ió fcn(u | qpfi us, & Lucas: fecerunt?-Ratio xteft ; fed«eft ifareri-tief Fusobferuat VETHGE UI : : ) 18, 'fCC€1u OÓn'poté ? $d- Ia ' GN ; 1«&11*50 ' ' hïxtfnägæ* : V: ' E & , arCL : T .:nön " i K '-** 611011 P " 'p-«a-* €o x : , " P o; h a i W R s «r' 1 P I)..æ T LE *a?--!- « [j du ol onta noni 1on diffcil lodammo lautem: :Iiö(ï riua ínesvrat B- » " | "EM veisut 'ritiáta quodammc (atig: itis ; hiíné;tàl s eliei s | lillis exp - d '-*lle&n? 1uáta quodarm Wab p jJànnem j al U peccatis , hi WT -uno.fat»lq;--..: n /| B ltamen Pfüþaþl. Te. aiiia p ,..q eifuitenim te A Igapn.e'ï?ï ;;-Qfä;pec.c?* - non éxifti BL Q us "" | jceam pr& ;& predn ;aclIoánn [2::123 080 ium homrnes: v E . adhuc; & hsR fb »'àis, & diei d | gelium homá d E — Euainp s lllud;quo Chrifta: *e'ii'js'i'*aïe&*'*?ï. aliquomodel j p p is;&'Euág f lacebataliq üCU[P[ nt,quaülggl*, ln3 quoet.)w* ER Nd "" EO : '-:rïlfculum quoddar | —— o : hp* B- Wt r E a firmum, Nam & Ioannis confilium;atque officium Jerat hóminesà lege fenfim auellere , & ad Chriltum : redemp—mt venerat,; à peccatis magis,ï.qüïäxü à legis lobferuatione homines reuocare conabatur. Quo|. dp erfectiffimée feraaui? . |fius naui, fuis quodámodo piícariretibus. Qua hic [cap.4-18.. Lucas veró paullo aliter c. $:2 Pifeatores an- lalios fuilfe quàm hos, qui in mareretia mittebant, |credendum eft. Erant enim multi, quorum alij pit- [candi caufa retia in mare iaciebant, vt Matthaus, & E E-lc.iu;utngal." 62. 7.. In matutinis meditabor in te, idcft * f.l:!lg«ül.l.sz matü tlm.s,..fmgulis diebus man e;aut vt He- "OU m : * - iperfingulas no&tis vigilias, quibus milites:ad agen- ldas excubias folentfurgere , & cgo adimeditandum| jnec loci; nec tïp,ogr.is(occä,üon"cm. pretermififfes ideo . locum, tempüíque notauit.. Locum Capharnaum, I|vrbem maritimá, frequentem, publicanorüm, alio- 724 IOAN. MALDONATI COMMENT. - 795 traducere: & Chriftus quidem certé,qui peccatorum veró.modo doceretalioslegem fpernere;quam ipfe, quamdiu in hoc verfatus eft mundo; vtait Chryfott. . 16.fecus mare Galilee.) Stagnum Gene[aretb Lucz 5.1. Vidit Simenem, «2? /£ndream.) Lucas narrat, cüm multz eífent nauiculz; in eàm Chriftum aícenditle, qu£ Simoniserat.. Volebatenim pifcatorem íua ip- de Apoftolorum vocatione dicuntur;apud:Mattheü |Cap- 4«18. expofuimus. --5 4 Mittentes retia in mare.). Eodemamodo Matthzus tem.de[cenderant,ez* lanabant retia, cd eos, qui lauabát, Marcus affirmantalij lacerata;aut foluta reficiebant, |vtait Marcus infra ver. 19. & Matthzus cap. 4. 2r.|- Jalij,vt dicitLucas, lauabant..— . irr n hg a. EL iïig'redmntur Capbarmmm.) Mattheus cap. 4«15. antequàm difcipulos Chriftus deligeret, fimulatque ibíque cómoratum.. Illaenim quafi Euangelij fedes fuit,quodibi Chriftus frequentiffimé verfaretur, at- [que,prædicaret, vÍqueeó; vt eius. vocarctur ciuitas; IMatthzi 9. t. pofteaafcitisiam Apoftolis (cribit to- Itam docendo, & mizacula faciendo Galileam obijffe, 13-24. Quz omnia Marcus preterijt, & adid quod Iprzcipuum erat , fibique propofittim properauit. (Quod ergo dicit Capharnaü ingretfum effe; poftea [factum fuilfe intelligendum eft; cum ad luftrandam Et flatim.) Id eft primo fabbathi die; fimulatque llicuit, cum primüm congregata Synagoga fuit. In- |dicat Euangelifta in predicande Euangelio.diligen- tiam., & ardorem Chrifti; qui nullam.loci, nullam |temporis occafionem, qua docere poffet; preterlabi |pateretur. : i |- Sabbatbis.) Per fingalos dies Sabbathi, quibusad legendam legem.Mofis Iudei in fynagogam conue- |niebant. Hacenim decaufa pluralinumeroEuan- Jgclifam vfum fuiffe atbitror, vt fingulos fabbarhi dics fignificaret, quemadmodum aliquando Hebrzi ïbïaicäwmïDWJ in -G».LI&QdijS, aut Vi*g»i.lijs,,quafi dicst jin tefurgo. Voluitigitur Euangelifta docere nullam IChriftum, vt paullo ante diximus;iuuandi homines; rü;häuc negotiatorü plenam, eóque magis: corruüp- Quod propter magnitudinem mare vocabatur, vt .|conftat hocloco, & Matthzi 4.18. ..2 - A. [X 1.10. & A&orum n.14.27.42. 44. & 15.21. & 17.2. |& 18.4.8620.7. Hinc etiam apparet verum non effe, |quod à recentioribus quibufdam, do&is licet inter- [pretibus;notatum eft; cum nomen fabbarb: fingulari |humero ab Euangeliftis ponitur,diem fabbathi,qui |hebdomadis vltimus eft dies fignificare; cum autem plut ali (abbatba, omnes:hebdomadis dies compre- |hendere ,. quod multis:alijs cxemplis Matthzi 28. r. ]in Galilzam venit; Caphamaum ingrefïüm Ícribit] . um 1$. 15. 16 Ad quam confuetudinem videtur D. C 'aliud Euaneclifta dixiffet, fatis intelligi poffet Chri- - j& Pharifzi gratiam, opéfqs aucupabantur,ficut illis . iqui deuorant domosvidmrem [relates l ongam erationems "tominino eft; quod plusorationi ponderis, & sucto- ritatisafferat, plusad commouendos animos incita- | mcma Longum(inquit Seneca)ad virtutem per preceptas Epift.6.ad ) j )&,.,,?,,(3; efficax. per.exempla iter eff. . Sic Gregorius lib. z« wg. L eum imperio , inquit Gregorius .decetur quod prits. vt ex hoc ipío loco colligitur,vt ex Luca cap. 4.16.31. drefutauimus.. - Ti fs : - Ingreffna in [yniagugam docebat eos.) Licebat omnibus, qui in.fynagogis erant, furgere, ac dicere fi quid oc- |eurrebas, vt intelligitur ex Luca c. 4.16.17. & A&o- |Paulusx.ad Corinthios 14.50. allufiffe. Matth.c.4.25.| [magis generaliter narrat hiftoriam, Chriftum in Ga-| dileorumíynagogisdocuifle, —— . .. | 21, Et flnapebant fnper doffrina eine.) Yde Lucas nar- [nat.c. 4. 32. Matthzus veró c.7.28. aliás etiam Chri- jto docente populumadmiratum fcribit, vbi qua: ad jhunc pertinent locum;expofuimus. . T . Erat enim docens tanauam poteflatem babens.) Si nihil ftum Sctibis; Pharifzis; ceterí(que Iudzorum Do- &otibus opponere voluiffe : nuncadtemi Matthzus Cap« 7. 29. & Marcus antithefin addiderunr. - . ) t no [icut Scriba;) qubd Sctibas nó abfoluté,fed Scri bas eorü vocat,Matt.7.29:emphafin etiá habet;quafi I! dicat,non ficut Scribz, quos ipfi magnifacere folc- bant; ac libenter audire; Multisautem ib rebus au-| , .. | - - Lebrifi an- &oritasilla,& poteftas,qüz apparcbat in Chrifto,in ;tentur.Hoc indicant modiilli dicendiàChrifto tam. frequenter vfarpatis z/fadifhis, quia dihum eft antiquis, Egéautem dico vetis Matthigi 4.21.22.27.28.32.34.39.44. Ità Chryfoft. hom;g.it-Marcuin, & 26.in Matthzii |& auctor imperfe&i-homilia 2x. & Beda-hocloco, IT heophyl. & Euthym. incap. 7. Matthzi. : Deinde, iquód Chriftus ita loqueretur; vt oftenderet nihil fe, inififalutem hominumsnon gratiam;non bonaque-| irere; vt difcipulus eius; & imitator dicebat.D.Paulus as Cotr, 12.14.. Nen quero, que veflra [unt,fed vos , & ad IGalat.r. 10. »edo enim bominibue [uadeo,an Deo? n quaro | ; þaminibw placeret fi adluc hominibus plazerem, Clvrg'/?i fer- | ïmg non effem. Hoc enim;qui faciunt,liberé; & tan quä Aauctoritatem habentesloqui folent. ContraScribz, robijcit Chriftus infra cap. 12. 40. & Matthzi 25. 14. [ volis Seribe, e7* Phari[as. hypocrite , quia comeditis do- f I;m; vidnarumyeratiney lorgas orantes,.& Lucz 20. 47.] (Eheophyl.hocloco;& Eüthym. Matthzi 7: Poftre- mo, quód faceretipfe', quod-docebat, qua re nihil (25.jin Iob cap. 7. & 8.-& Theophyla&us Matthzi ! agitur, quam dicatur. -Nam deiirine: fabtrabit fiductam, JawaAs pimeientia pnepdittngusms veds epatib de Deemioo p t MA od ; À il 1777 l'tït iScribis defiderabatür ; confiftebat. Primüm, quód 4ocendo ^ |Chriftus, tanquam legiflator; Scribs t&quam legis vude. D interpretes, & non admodum quidemperitiloque-| - lita vt in Syriam víqueeius manaret £ama Matthgi 4:| - p n oritioned )momcmi q !.mdinc ttian deminimio Xinlnug u Vs | grcgat; Yoce d àChri Anteal 107 Itfe ca lrefole Ilcertyr tdibil [b df *uiffc. " *must ln Quie dible LUcæ. Chry( Altem tam moribus, quales plerümque ciufmodi vrbes ad imare fitz efle folent; tempus diem fabbathi, quo (0—1 lebantIudzi in fynagogam ad audiendà legetm, ficut H :lüunc Chriftiani in templa feftis diebus-conuenire, TAT , Ms n 1MAtib. 7. : f&;;gg;umdf-; Emtemm;d&cmsjmrïpotcyïaæm-hbzl'e:xs,'nm;29. - tubi 24 fieu: Seribe,eo7 Phaxg[æz.'ä'zngulqmer?nfamqiue-,ïy* principa- | Mar.t. 32. | Dg Pat iter (olsa ex poteffate bóna loquutws eft quia exnfirmitate Lne-a-32.- W"** ; u"m( 53 : B | smala d H ; ; , : thtinm,; Ut hbbäfhl;qw VOl s s COtprs atthei ii )ïtpmm'bus, J Qudor. 5&7 i Mh. WONdwD — ï-:.&h!thc.4,3;, /I Crferir, w lls ( ïiämwï. 1 vl n fl if C TR l E. ts Mantay / E yeront | E TRIATNEI od ; LeCR 4 puiace l- E morar .. d dl uth) ä : t Cb Toniny, qu*o-läd«cm rüyntti k | r ü&ngiæt?w),f ndound kolna — LLÓM———— MM — ederetni ynonbf IT ; W,,W , ( jf M)Ch"lbfd IDCïEa& mqül cr mmï,ïïmïws Mi W:W ' uczio4" MWWW , lr um | Hebmif- |miut. 796 . CN MARCI CAP. L - $797 ynalanulla commifit. Sunt qui putenteam fignificari poteftatem, qua cum do&rina miracula coniu'ngc— lga.t,quod Scribz, & Phariízi facere non poterát. Et hoc probabile eit,nam & infra ver. 27. hac decaufía Chriíti do&rinam auditores admirati dicuntur; qua nam do&lrina hac noua:quia in poteflate etiam [piritibus im- mundis imperat, «* obediunt ei ? hec enim poteftas fa- ciebat, vt Chriftus confidenter loqueretur , vt in- fra c.2.8. 9. & Matthzi.9.4-5.6.7.& Lucz $.22.23.40d ifla cogitatis m cordibus ueitris $. Quid ei£ facilims dicere pa- ralytico, Dimittuntur tibi peccata tuayan dicere, Surge , tolle|. rabatum tuum,q7 ambulatvt autem fciatisquia )äim bo-| B minis baber poteflatem im terva dimittendi peccata,att para-| — lyticoytibi dico fargey talle letum tuum , e2* vadeim dom;qr:? | tuam,Q [arrexit C ab t imtlomum [nam. i ii Eteratin [ynagoga eerum.) Locum Etlaxïgel;ftaï - defignauit, ficut & Lucas c. 4.33. venon folüm loci noratione,quod ipfam ad faciendam fidem hiftorie momenti quàm plurimum habere folet ; fed multi- tudine ctiam innumerabili teftium , & teftium qui- -|dem inimicorum miraculum comprobarent. Nam| & in fynagoga acum cít;quó Iudzi omnes folebant| Iconuenire Ioannis 19.20. & prafentibus Scribis, &| C Phari(zis Chrifti hoftibus, qui quafi fynagoge du-| 'ces erant,factum elt. COWEES N C a |-— Hoinoin [Birituimmundo.)Id eít (piritum immundü habeus. Phrafis Hebraica, Latinis etiam nonnun-| quam vfurpata; nam & illi dicunt, effe inatmis, id| eft armatum.Cur autem dzmon [þi.ritus immundus l appelletur, diximus Matthei 1o. 1. & r. 45. S..cribit ! WMatthæus Cap. 4. 24.cum totam Chriftus Galilzam predicans obijffet, S miraculorum eius increbruif- (et fama,oblatos illi fuilfc,quacunqgle iret, egrotos| omnes, & qui à demonibus vexabantur, vtab eo| D curarentur. Itaque funt qui dicant hunc, de quo Marcus loquitur , demoniacum vnum cx illis fuit- (e, quos Matthzus dicitad Chriftum addu&tos , qui non forte in (ynagogam venerit , fed à parentibus, autamicisadductus fit, Probabile,)non certum.. . Et clamauit dicins.)Ideta Lucas narrat c.4.33. quod]|- ideo, vt opinor , przterire noluerunt, vt indicarent|. ldzmonis de Chrifto teftimonium non obícurü , fed vÍq;adeo clarü fuiffe, vt neminéex omni , quz con- eregata tunc erat, [ynagoga latere poffet clara enim voce clamaffe. Vtrüm autem clamauerit, ante quàm à Chrifto exire iuberetur, vel quia maiorem , quàm ante ab eius przíentia dolorem fenfit, vt Chryfott. hom. ;. videtur dicere ; vel quia cognito Chrifto ti- mere coepitne fc pelleret, ficut alios demones pel- lere folebat ; an potius iuffusiam , & coa&tus exire, incertum;fed hoc tamen fecüdum probabilius, quia credibile valde eft eum dolore quodam motü , quód : |fibi difcedendum effe videret, quzrentem clama- uiffc.. : vnus pro omnibus demonibus,quafi indicans Chri- ftam omnibus bellum indixiffe; aut pro omnibus, quiin eo homine erant; plures enim in eo fuiffe cre- dibile eft demones,ficucin illo altero infrac.5. 9. &| Lucz. 8. 50. & in Magdalena Lucz8. 2. vt videntur Chryfoftomus, & Euthymius interpretari. Quod, autem: dicit Qwud nebis , c7 tibi ? non cíft (enfus , quid nobis tecum commune? quid (imile eft? ficut. dixit D. Paulus z. Corint. 6. 14. 15. Que emm partiipatio - Fitiæ cum iniquitate, aut qua focietos luci d. tenebrast Que lautem conuentto Chrifls ad Belial ? Hoc enim fi dixiffet,| A magisculpam fuam aggraualfet ; quàm cruciatum uenit, vtillum fuccübentem defendat.Quid mihi,&| ipretationem confirmat verbum illud , quod fequi-| 24. Quid nobis , « tibi lefo NaXarene?) Loquitur| F |lis locis vitium eft ; facile enim littera vna.5. fequéti|. deprecatus effct , càm nihil fe boni commune ha- bere cum Chrifto confiteretur, Neque ille; nifi fal- lor, quem omnces fere interpretes fequi video , ve- rus fenfus eft. quid nobis tecum rei efaliquid enim illis curn illo erat, càm eius effent creaturz ; ídque ipfi & certo fcirent ; & haud obícuré confiterentur San&um Dci, id eft verum Deum appellantes.Et vt non effet;aut id'ipfi non cognofcerent, ramen plus quiddá mihi hocloco ca videtur phrafi fignificari. Quid nobis , 7* tibifid cft, quid nos tibi mali facimus? quód bellum contra nos geris? quód nos torques: non te qui San&us es Dci, fed peccatores vexamus, & quafi noltri fint iuris ; ad interitum trahere cona- mur.Sic vulgó folemus loqui , cum pugnátibus no- bis cum aliquo aliquis nobisnon inimicus:fuper- tibi eft? id eft quid tibi ego mali facio ? faceffe hinc; | finéque me cum aduerfario meo pugnare. Hoc eo-] dem feníu dixit Dauid filijs Saruiz,Quid mibi , ez? vo-|.— b il Sarniafid eft, Quid vobis mali fecí , qubd mea Íemper confilia turbatis?2. Regum 16. 10. Hác inter-| - tur,/cio,quod fis Santlus Dei , quafi dicat nihil contra te|. molimur , fÍcimus te extra peccatorum hominum|. aleam pofitum effe , (cimus nos in folos peccatores ius habere. Qnód autem proprio nomine, & co-| enomineIefum Nazarenum Chriftum appellat, eój pertinet,vt probet, quod ftatim dicit, (e eum probé| cogno(cere.Obferuauit Ambrofius lib. commenta-| riorum in Lucam j.primàm omnium demoné Na- zareni cognomentum Chrifto tribuiffe,vt oftende- tetfe meliàs eum cognofcere,quàm homines,vt eft 2loriz cupidus,& amator; inuentórque nouitatum. Sedfimilius videtur vero ita fuiffe priàs vocatum| vulgó;demonémque vfitatum illi nomen tribuitfe.]. Fenifts. ) Yn quibuídam Latinis exemplaribus ad. ditur y4nte temput ; quod aut ab fcriptore aliquo ex Matthzo c. 8. 29. huc tranflatum ; aut ab interprete potius aliquo expofitionis caufaad marginem pofi- tum , deinde ab alio quopiam exiftimante non ex-| pofitionem, fed correctionem effe, iu textüm indu- &um credibile eft , fi meliora confulamus exem- platia. : : hs | : Perderenos.) Quidam perdere interpietaritut áufer- re nobis, quam habemus in homines poteftatem,vt Euthymius,& Theophyla&. alij torquere , & in in- fernum mittere. Hoc magis placet , vt Matthzi8. 29.expofuimus , quia quod hocloco Marcus & Lu-| CaS C. 4. 34« dicunt $uroA «raj perdere , dicit Matthzus Bacavisa| torquere, &t quia Lucz 8. 31. rogant demo- nes Chriftum,ne fein abyffum ire iabeat.fed in por- cos ingredi permittat, . $ $cro quis fss.) G.oid u ae ls & oui te,quis fis. Tertul- lianus lib. 4. contra Marcionem, & libro adueríus Praxcam legit , (cio , qui fis , nullo difcrimine fenten- tiz, verborum admodum exiguo. Nifi fortaffe in il- prafertim fimili potuitinter tranfcribendum exci- dere. Quatenus demones Chriftum cognouerint apud Mattheum c. 4. difputauimus. Itaque corum non probo fententiam ; qui exiftimant demones Chriftum non cognouiffe , fed adulantes , & quan- tum in fe erat, mentientes hoc dixiffe Chrifto, ne fe torqueret.Non enim dzmoncs foli,quos facilé pof- (emus credere fuiffe mentitos ; affirmátíe Chriftum| MM cognofcere, UT €TPOPA r a ck :coat ha, : i Demnonum 3 : .O fefsio a X |certé Spiritu fancto móuente non potuerunt, do-| I reiuffit; ad confitendd au&tis cruciatibus impuliffc. [nem confiterétur.Meliàs Euthym. & Theophyl.ad- . 2$ Eteomminátus e[) & ) 2j ezreriusotyadiunctis mi- nis, & increpationibus precepit, vt Tertullisnus|. obftruxit , vtait Euthym.quemadmodum infra c. 5.| 127 4.39. 868. 50,33. & 9. 25. Videtur Marcus hod Matthzum c. 16. 22. & 17. 18. & 19. 13. & 20. 31. cx 7535 — 1OAN.MALDONATI'COMMENT. . 75 i * cognofcere,fed ipfi eiám Euangeliftz, qui mentiri] centeos veté cognouifles Marcus infra ver.34. & (non fenebat ea loqui, quoniam Ftt:ibdüt enm , & Lgcas cap. 4. AL Exibant antém & iBultis damensa clamantia , €7' ?äicgntü,quü t es folus Deiyec 'W'*'PF"W"*" ffn'elfd ? éd lyÀ quiyquia [ciebant ipfum effe Ch'rt/?um.. Habeo etiam hà- iusíentétiz auctores mültos,quos apud Matthzum c. 4.nominauimüs.De cognitione ergo demonis n6 dubito; de confefhone dubitati poteít , num coacta| nouis crüciatibus expreffa fuerit;an volütaria. Beda| coactam putat.No7; inquit , wïunt&:ifïi/ü confe $ia eff . qie cagit initos confitert, In re. dübia magis in alteram| men ex charitate , fed ex proprio amore, & metu| f;p cenz profectás nec enim fimile veri eft Chriftum;. quiconfitentem demoneém, veráque dicentem file- Sancius Dei.) Putat Chryfoftomus, aut qui cius nomen przfert hom. in hunc locü s. demonces hoc loco:maligné Chtiftam non fan&um Deum, fed fanétum Dei appellauiffe,vt non Deum , fed homi- norauerüt non dixiffe & Sanclus;fed 6 $5:0c 3ddito! eo fenfu fanctü cum appellare, quo prophetz fan- &i vocabantur;fed quo Deus ipfe;quafi proprio tio- Deum vapSan&um abfoluté , & fine: vlla adiectio- nielis 4. 10. 10. Quódautem non dicunt fan&um Deum; fedSan&um Dei;perinde cftjac fi dicát, fan- &um Deifilium , qui vnicé fan&us cft ; ficut apud Lucam c. 1. 3s. Qd na[cetur ex te fantlum , vecabitur f- lino Dei,8z infta c.3.12. quodifti dicunt Sanctum Dei, alij demones dicunt;Filium Dei. x : lib. 4. contra Marcionem interpretatur , aut os illi verbo dele&atus; Qüíd proprié fignificet , apud Euthym. docuimus. Vérum quid fit caufz, nefcio, quà ob rem nofter interprcs apud Mattheum fem per increpare , apud Marcü fere femper commina- r verterit, nifi quia non idé fortaffe fuit interpres, vtin Idiomatis cx nónullis cóiecturis indicauimus. - Obmnutefce.) Cur tacere iubeat,cum loquendo eius magis gloriam illuftrare videatur , dubitare aliquis poteft. Tertul. propterea id feciffe putat in lib.con-| tra Marcionem 4. vt oftenderet fe cius inimicü effe, lingua fua fefellerat , lingua punitum effe;ne loque- retur;ita Deda. Suntetidm , quiad declinandasà fe Pharifeorüm calumnias id feciife putant, ne dicc- rentfifibià diabolo teftimonium perhiberi patere-[ tur,illum cum demonibus confuüctudinem habere;| quemadmodum Matthzi 12.2 4.illi obiecerum.Tet— rullianusaliam rationem affert; quam & Chryfoft, & Euthym. hocloco probant, noluitfe Chrittum à patre mendacij veritatis accipere teftimonium., Vi- detur mihi voluiffe Chriftus non intépeftiue,& tc- À. äniüi*fi;fiä—e'wfquc pa-tib'äätuf;lta videnius nó folüm dcg'"-— | .B. |e2" dicet Ioannis 8.50.fed vt hominesà tua tyranni- quam pramium fequitur tonfitendi s [ed neceffitatis extorfro, E partemanimus inclinat;füilfe voluntariaitnon tá-| articulo emphatico , Sá&tus ille, vt oftenderét fe nó| mine,nominabatur Sanctus. Sic enim folét Hebrzi| ne vocare,lfaiz r.4. & tr. 1. & 37.23. & 40. 2$« Da-| qui nollet cum co verba mifcere. Alij ; quia Euam| monibius , fed Apoftolis etiam fuis , & quidem om- nium Apoftolorum familiariffimis przcepitle, ne diuinitatem fuam,;caius fpeciem perfpexerant, cui-| quam declararent Matthzi 17. 9. Volebat enim fa- |gere hominum inuidiam. Quod ergo ab Apoftolis dici noluit;multo minüs conueniebat; vt à de moni-| Dbus dici vellet, : DBeEIT. P. Et exi de bomine.) Quafidicat, non quzro iftam| : glOl'lfæm » quam mihi tribuis , (ed hoc quzro , vtab hemine exeas. Noz qmerogloriam meam ; e/f":ïmf querat, de liberem ; captiuam dücam captiuitatem Pfal. 67. | 26. Etdiféerpeuseum.) (äarc tunc potiüis,, quàim ante hominem difcerpferit, quem poftidebat, non immetitó quari poteft. Refpondet Theophyla&us; | vraftantes intelligerent, quanto homo ille malo li- beratus effer.Sed hzc ratio ad Chriftá potiàs , quàm] ad de&moné pertinet.Non enim demonis,fed Chri- : fti id erat confilium, vt collati in eam hominem abl . [ipfo beieficij magnitudo cóttaret. Chryfoft. hom.s.] C |veram reddit caufam , quia videbat dzzmon fibi dif- iCcedendüm efle,voluit dolore quodam,& rabie; quo| temporelicebat, quantum poterat homini nocere;| idem nunc,vtait Gregorius hom.r;.in Ezechielem, folet facere.M oxinquit,vt ADUmMS QUi YIMS terteta fa- ngfd,fganiare cælefiai;æfer.it » 4ntiquus aduer[ariws acrioves | enquam cot[aeuerat fentationes admaucet ,1ta vt plerumque| Lcrefrffentem animam tentet, ficist ante DWnquAm tentaue- | uerat,quado pofsidebat.Fude «2* damoniacus , qui 4 Domino| fanatursab exeunte demóne difterpitur. C'ubdautem di-| cit hominem difcerpfiffe , non fignificat vllà illi ab- | 1 | D |ftuliffe membrum;fed torfiffe;atque cruciaffe vehe-] mentiüs. Grzcum verbum azapdlew proprié figni- ficat lacerare;aut laniare;quod D.Auguft;ïibm 4.de confenfu Euangcliftarum c. 2. & Beda hocloco ver-] tunt conuexans eum;id eft contorqués, & crucians.[ Itaque non cft huic loce contrarium,; quod fcribic Lucas c.4.55.nihil illi nocuiffe , id cft nullam corpo- ris cius partem debilitaffc;fed in medium proieciffe, vtidem Auguftinus , & Beda, tum etiam Euthym.] monuctunt. Es : : Et clamans vece magna.) Pyze dolore, vel coa&us à| E 'Chrifto, vtomnes intelligerenteum non cafu , aut| |fponte fira.fed inuitü,& à maiore coactum exire po-| teflate.Quid illa voce demon dixerit, & fciri nó po-| tcft; & otioíz curiofitatis eft querere.Euthym.voces| nihilnifi dolorem fignificantcs, fuiffe dicit, quales| apud nos funt iriterie&iones quedam,ideóque Euá-] geliftam non exprefliffe,quid clamans, & exiens dz-] mon ille dixerit. | 27.Et mirati font omnes.)) 6a C2v prz timore ob- ftupcfa&i funt;fimili verbo Lucas víus eft c.4.56. e7 fatius,inquit;eff pawer im omnibus $d Goc ftupor, Grz-| p |cum verbü non qualécunque fed religiofum merü cü admiratione cóiun&um proprié fignificat, vt cx qpp oc "ret al etopes -a Goe $poyate): timuerüt ergo illi, & f'ï'm' admirati funt Chriftum, aliquid in illo diuinitatis| - cognofcentes. . | WipT - Quenam dotirma.) DoGrinà vocant;non id folüm, quod Chrift" doccbat,fed potcflaté eijciendi demo-] nes cü. doctrina cóiunctam , quia doctrina ca cófir- mere obtrüdere diuinitaté ftam,fed fenfim , ac pau- latim eam hoiminibus itfinvuare, prout corum in ge- letam [Daritibus immunds imperat , e7* obediunt i. Lucas] - mabatur potcftate, vt fatim declarat, Qu im poteffate inpen U Q 4 ii gt T 4 illa Plutarchi fen tentia intelligi poteft, d'ezidappovía Lib. de f- | EE us x j —— T 4' 56'P2 vt iïl'fibwn nufió Qu (17.19-10- p n p m ( od not ilïo,qu nonfioxE 54l p i Mebcia ineryró ol 3ï£" Lf L t Dd ( quodi Ttitdictr u n ummim d gt lis exci Vo!Ui[) ilique a LU . Rorotos Jprobare titüdiner QU5 101 H ægrou's,*]' Omnts enj RECID LL Ub ao Ü cllam n lts r SINTIM POR ts QUie lo Ittd OCO (os Omniae tdc4 0s j v EE -u CH AT ro RUR OLU$ Qu B i fed hr ul Á lon.r on b - Yi la . ATW m j ;f/./.-r:;mw DO $ 5 " V um d. UCX - decas (8 0* od CY .:mmw-x i mptot Qu m :'JWI m u""':'"'l l | | | ) l hr L dU l , , ! RE ^ A P f0i u-'-)'-&**! H l n lm t ] x - fetrópe ï AT at qult ; r I- X | aesi — o o- :z C'.*156'U :z'.g()[,()ïæ' " , gun m , | B gfh,üï.)u o u E a j alïï E : 3«4159.?9""1 E ; 'rv..': "t CfUO | h7 &Jl ) dmm.fu!ift Idl [ ï R Ed » ; & j Ifed dcle&atur, vt fx - diximus, varietate nofter in- dN MARCI CAP I 801 C. 4« 36.paruo difcrimine rem natrat. Qd ef,inquit, boc verbum,quid t poteflate, cy* virtute imperat immunds iritibus, eg"exeunt ? Verbum doctrinam vocart, ficut nunc, quidquid Deus docuit, Dci verbum appella-| mus ; fenfüs ergo eít, quz eít ifta doGrina tam cffi- cax,vt eam;qui tradit,folo verbo demonces eijciae Noua.) Nouam appellant, quia non erant foliti in fais Scribis, & Pharifzis fimilem doc&trinz coniun-| &am videre poteftatem. Nec interrogant dubitan-| tes, aut improbantes, ficut ArgoPagitæ illi Actorum 17.19.20. Qu& efl hac noua, qua à te diitur, doirinaf noua enim quadam infers auribus noflris : (ed interrogantad- mirantes, collaudanté(que. Solebant, inquit Chry- (ott. & Iudzorum Exorcifte demones eijcere , fed nonillo,quo Chriftus, imperio, Exi 4b bomine, Idco non fuos Exorciftas,fed Chriftum admirabantur, 38. Et proce[sit.) «EnSv, exijt, cuafit. — Rumor eu.) «xo» ávrd, auditus cius, id eft fama, Hebrai(mus 10v5 ficut apud Lucam c.4.37. vertit interpres, quod Euanoclifta dixerat jnyoc. 29.Et protitis.) suS-oc, ftatim, vt fupra ver.ro.12.18. Iterpres : hocautem loco hanc habet vim, vcindicet Mis excitatum declararet. Fortaíle etiam fignificare " ititudinem zgrotorum credendü eft, vt vnaeos do- miraculis nullo temporis fpatio interiecto miracula 35 apud Mattheum cap. 8. 14. expofuimus. | 32. Ve[pere autem fatis, cum eccidi[fet p[,:) Cur pOtius poft folis occafum, quàm ante egroti ad Chriftum geftati fuerint, non obfcura conie&ura eft, cämguc. Theophyl. & Euchymius indicaucrunt; nempe fab- bathi dies erat, vc conftat ex fuperiori ver.z1. quo die non licebatante folis occafüm laborare, GVEF 6rat omnis cinitas) Ciues omnes Capernaitz. Congregata ad ianuam.) Domus Petri; vbi Chriftus erat. Duabus de caufis hoc videtur exprefliffe Mar- cus, quod alij Euangcliftz prtermiferunt.. Altera, vt indicaret eius miraculi,quod narrauerat, & eorü, qua narraturus erat, multos fuiffe teftes.. Altera, vt fummum audiendi Chrifti, eiü(que miracula viden- di Capernaitarum ftudium prioribus iam miracu- voluit, quanta effet hominüm multitudo fuos cu-| iü(que zgrotosofferentium. Sequitur enim, «* cu- raut mulros. Eorum opinionem, qui putant folos agrotos per fynecdochen totam ciuitaté appellari, probare non poffum. Non enim tantam fuiffe mul- mus non caperet,& ad ianuam elfe cogerentur, /34. Et curauit multos.) INon fignificat multos ex omnes enim curauit,vt ait Mattheus cap.8.16. & Lu- funt, magno fuiffe numero, quó illuftrius fuiffe mi- raculum intelligamus , maiorémqy; vim habet,quod fnultos curatos dicit quàm fi certum, quamuis ma- gnum uumerum, defignallet. Dum enim incertum ponit numerum, eümque magnü fuiffe dicit, fuiffc do intelligendus Lucas eft cap. 4. 41.. quódque hoc loco continuo fuübijcitur , ez: demenia multa eigaicbat. Omnia enim eijciebat ex ijs, qui ad fe adducebantur; cd caomniaerant multa. Sic Euthymius, & Theo- maiora fucceffiffe. Que fequuntur víquead verfam| zgrotis, quiafferebantur, curaffe, alios non curafle:| cas cap. 4. 40. Sedfignificat illos omnes, qui curati| quodammodo indicat innumerabilem. Eodem mo-| phyl. Aliam Theophyl. interpretationem affert, fed minus, vt mihi videtur,propriam ; Non omnes,qui adduccbantur, fed corum multos curatos fuiffe, quia Á n E F nonomnes credebant, & nolebat Chriftus non cre- .Jelt, vcexemplum illuddocet Malchi ferui Pontifi- - |culpa;fed eius infirmitate fieri,.Et non legimus Chrí- dentes in fe curarc.. Caterum vt hoc vetum cffe concedatur, quod in vniuerfüm tamen verum non cis, cui non credenti Chriftus abíci(fam reftituitau- riculam Lucz22. $1. tamenad Chriftigloriam per- tinebat neminem cx ijs, qui fibi offerebantur, egro-| tis incuratum relinquere,; ne quis maligne interpre- taretur , quód quofdam non curaret, non ipforum ftum vllum fibi ad curandum oblatum zgrotum noncurauiffe. — . i Et non finebat ea loqui ) Cux tacere demonia iuflerit Chriftus , Marcus hocloco, & Lucas Cap. 4. 47. Fà- tionem reddunt, quoniam fciebant eum effe Chri- ftum ; fed hic ipfa ratio difficiliorem, quàm finullal reddita fuiflet, quxftionem facit. Propterea enim, vt prima quidem fpecie videtur , oportebar finere loqui ea, quia eum cognoíccbant, & veritatem,qui Íciebant, (uo teftimonio confirmabant. At propte- rea ea loqui nolebat, quia fuam diuinitatem nolebat tam aperté, & tam citó declarari, vt Phariízorum| fageret inuidiam. Itaque eoruminterpretationem, quiexiftimant propterea Chriftum ea loqui'prohi- 5 o . [aliàs poft magna miracula legimus Matthei 14. 23. buiffe, quia noluit veritati à mendacio teftímonium perhiberi, ficut Pfal. 49. 16.. Dem percatort dicit, quare t enarras inflitias meas, * a[famis tellamentum meum per ;5 tutbonos licet,& graues auctores habeat Chryfo. Bedam, Theophyl. Euthym. minüs tamen probo,vt|. (uprà vet.25.docuim", Quo enim modo ratio,queab|: Euágeliftis redditur,cóueniret? Quoniam fciebant ewm.| 3$. Et diluculo valde.) 2, apwi évvvsyov Ajay , & mane, cum multa adhuc effet nox. Quibus verbis videntur efTe contraria, que apud Lucam legimus cap. 4. 42. Fatla autem dieegre[fms ibat stídefertum lorum.. Quodita uoanulli interpretantur, vt Chriftus, quemadmodü Marcusait, mane diícefferit, càm multa adhuc effetl. nox: orto veróiam die, vtait Lucas , in defertum peruenerit locum , quemadmodum fimilem apud Mattheum cap. 28.1. queftionem à quibu(dam illic explicari diximus : non placet interpretatio, non enim dicit Lucas orto iam diein defertum veniffe, fed orto iam die egreffum domo. Mcliàs,vt mihi vi- detur, Euthymius Lucam auroram diem appcllaffe, quia diciinitium eft; quam eandem Marcus multam vocauit noCtem, quia obícurz adhuc tenebra erant.| Ratio vetó ipfa difceffus Chrifti docet eum ante lu- cem diíceffiffe. Diíceffit enim , quantum quidem cóic&uris confequi poffumus, vt multitudinem fu-|. geret, & in deferto latitaret; oportebatergo ante lu-. |cem , ne videretur, aut cognofceretur, difcederc, vt cum adhuc infans fugit in Zgyptum Matthei . 14. deno&tefugit. — | . Egreffea abijtin defértum locum.). Subit (tatim ani- mum dubitatio, quam ob rem Chriftus continuo poft tot miracula in folitudinem abierit.Et vna qui- dem huius rei caufa ab Euangelifta videtur indicari; Ibique orabat , inquit, quafi infinuans propterca dif- ceffiffe , vt oraret . fedaltera fuiffe caufa vero fimil- lima videtur,quam Euthym. & Theophyl, hocloco reddunt,vt fugeret humaná laudem,nófque,vtidem Faceremus,cxemplo,döccrEt. Idem enim eum feciffe Ibique orabat.) Hzc, vt diximus, altera in folitudi-] - . nem diícedédi caufa fuit, vt femotus à turba hominü oraret, vt Matthei 14. 23. & 26.56. & infraapad hunc Euangeliftam c. 6. 45. & Lucz 5. 16. & 6.12. & 9.28. as MM2 Non FR W APE - FRESCRUNE AE pE E UR R EEE ; J 303 IOAN. MALDONATI COMMENT. a. Nó quód ipfe orationc indigerct, fed vt doccret rios| A iülpm Vcr.21, di&tum eft. Matthaus cap. 4.23. prater-| |poft res profperé à nobis geftas, poft 1mrac.'ula,;£i id| [milfis alijs, qua Marcus narrauit facta in Caphar-| - | nobis concedatur, fa&a, non debere efferri animo, . [naum, autcerté nonnullis hoc tantim dixit, Chri- (ed otare, & Deo,fi quid egimus boni, acceptum re-| |ftum in Galilzorum fynagogis predicalfe, - Iferre, vt Euthymius in commentarijs, & Ambrofius|. | 40. Et venit ad eum leprofus.) Non quidem ftatim,. in lib. in Lucam . docuerunt. Deminus,inquit Am-, — fed poft multa, qux Marcus pretermittit, Matthaeus | brofius, eraffe Pnemtttitqr,'mp 'Uf'iqüe propter .fgff;'agium,. narrat tribus fere capitibus $. 6. 7. Huius autem mi- [ | [ed propter exemg(un;. Imtitandi enum [peciem d:dz-gnþoz-z fre| paculi explicationem quarcin cómentarijs in Mat- ' candi ambitum requifíuit. thaum cap. 8. 2. 3. 4. r MM : | 36.Et profequutus eft ium Simon,es" qui cum ioerant.) — | — 4g. £t ille egre[fus ) Inde difcedens,vbi curatus fuc-l Petrus, & cateri Ápoftoli, ac difcipuli, quorum ille — |rat, Capir predicare, pE a( wnpdosem "oA Ad, carpit pra- [princeps,& quafi dux omnibus in rebus erat, ideóq; B |dicare multa, idett multain laudem Chrifti dicere, M Hebraif- 1t$« [intelle&o antecedente pofitum eft.. Przdicabat au- tem in fynagogis, quiaibi Iudeorum fchola erat, | |quó omnes 1üdzi do&trinz caufa conueniebanrt, vt folus nominatur. Lucas c. 4.42. non Apoftolos, fed j l die eius diei concionáte Chrifto ad iannam erat, fu- turbam hominum fuiffe dicit;illam fcilicet, qu.gprif', aut ad querendam gloriam;captandámq; hominum tri me fantyoportet me effc? & Ioannis 4.32.34. Ego cibum babeo manducare, quem. vos nefcitie,. Meus cibus efh, vt fa- CiAm voluntatem eius quimifit me, u . 39 Et erat pradicans,) d iv nupdarov,verbum imper- fe&um continuationem,& confüctudinem indicar, vtcum fupra ver.13.dixit, 7 erat i deferto quadragimta diebus C quadraginta motlibus. NÓ enim femcel, neque vno loco,fed fzpius, a& pluribus in locis predicauit. Inp fynagogis eorum.) Per fingulas Íynagogas, quem|. - Hebraitmum fupra declarauimus ver.21. Alius ctiam hiceft Hebraifmus, quo relatiuum non expreffo, fed| plaufum, fedad predicandü Euangelium, ad omnes| docendos, ac feruandos homines veniffe,(icut Lucal. a. 49. matri refpondit, Nefciebatz, quiA a bis, que Pa-| |do ingreffum fuilfe, vt colligitur ex initio capitis| äqgo- fanatuserat. Eandem vim Grecum verbum aupuarety habet , quam Latinum przdicare.. Vtrum que enim fignificat laudes publicé dicere. -l E |do in fcriptura poffe, pro velle, non poffe, pro nolle|e?te« ponitur, quod Gregor. Nazian. orat. 4. de Theolo- gia multis docet exemplis. Dixitautem marfefté, vt [indicaret eum occulté, & de improuifo, cam mi-] nimé eius aduentus expe&arætur,in vrbem ali quan-] fequentis. Chriftum audiendi populi ftudium, qui vt eum au- diret, in deferta, & remotaab vrbe loca procedebat. fe, que à Mattheo cap. 14. 13. & 15.50. & à Luca cap.| 9. r. & à Ioanne cap. 6. narrantur, vbi multa homi- num millia, quz Cgri&um in folitudinem feceden- tem confequuta fuerant; bis paucis panibus dicun- tur faturata. a TM - Sed foris in deferti locis effet, e7* comueniebant ad eur| vudique) Declarat fimul & Chrifti moderationem[ hominum multitudinem aueríantis ,. & fingulare| Videtur Euangclifta ad illa exempla alludere voluit-] pra ver.33. Vtrumque vtait Euthym. fatum fuiffe Et diffamare.) dfeonpitem, Nofker in terpres, vt ver-|P/fomadA credendum eft, & Apoftolos veniffe, quemadmodá — |bum verbo redderet , minus Latiné lequutus eft. Z:;?m ü ait Marcus, vt magiftrárequiterent; & turbam mi-| — [Nam, vt apud Matthzum cap. 9. zt. adnotauimus, ;; U raculorum magnuitudine commotám , vt eum reti-- jpunquam apud Latinos diffamandi verbum in bo- ncrent, ne alio. abiret; vt Lucas declarat, & ver. fe-|.— |[nam füumitur partem. | | ! quenti indicat Marcus, aut auiditate pluramiracula — , Sermonem.)Ld eft id, quod acciderat Hebraica phra.|/ e4 p | vwdendie — 5 | j - ffi, vt apud Lucam cap.a.1$. Zranfeamus v[aue Betble.|*€ . 4pud 37. Otimes querunt te)) "Tutbz ille Capernaitarum,| C |»em,c videamws boc verbum quod fatium eff , id eftrem Heiein quas ícribit Lucas cap. 4- 42. ad eum veniffe, vt ip- hanc. Notum enim cft apud Hebrzos omnem rem, fum rctinetent. : omne factum, omne euentum m verbum appellari; 38. Eatnus in proximos vicos, €7" cinitates.) Refpondit| — fedapud Lucam nofter interpres verbum, hic fermone| tacité ad id, quod Apoftoli,nó quidé dixerunt,fed vt|. |vertit; quo confilio cenijcere non poffum, nifi for-| credibile eft; optarüt,&infinuarüt,debere cü reuerti| |taffe, quia apud Lucam 6 $zua, hic róy A dyov legit,&| Capernaü, quia oés Capernaitz querebanteü,S& nó| |putauit aliquidintereffe, An c&lpa in hoc leprofo| cfle contemnéda eorum ftudia, fcd morem gerendd| haliqua fuerit, quód prehibente Chrifto miraculum| ; eorü pietati : dcle&ari frequentia, & applaufuaudi-| |cuulgauerit, Matthzi 9. in fimili cecorum illerum ; torüm oportere. Quibus ille non tam frequentiam, |caufadifputauimus , vnde & de hoc lep:rofopetcn-ï P & celebritatem , quàm neceffitatem fpectandam| — |dum iudicium cft. Hoctantàm dicimus,fi culpa fuii E cífe: Capernattis, fi velint credere, fatis predicatum,| D (aliqua, dignam fuiffe venia, fi minüs obediente, aut| fatis miraculorum factum elffc; alias etiam ciuitates| — |prudenti potiüs, grato tamen , & amante animo| qua &ondum Euágelium audiuiffent, docendas effe. Icontractam. | j Conciona-| Ncmpe non debent concionatores plaufum ; feda-|. Ht vt am nvn po[Jet mamifefle.) Cruia concitata iani] tribisfrs- nimarum falutem quzrere: & ibi;jnon vbi maiorem| — anditione tanti miraculi multitudo, eum audiendi u 1£hus , non ffcquentiam;,fed vbi maiorem vident &u&um,'(;();n- : videndique auida obruebat, & volebat, vt diximusi |P^f^ — cionari malle. | h ii o 0 6] - [ver. aj. applaudentem fugere multitudinem. Non| querédus. [ rE cenim vent.) Lucas cap. 4.43. exiguo difcri-| |fignificatur hocloco, non potuiffe omnino mani-| mine , quiaideo miífus um , quemadmodum dici] — |fcfté in vrbem ingredi ; poterat enim profecto, quii i apudloannem cap.20.21. S/eut mifit me Pater, eep| |multo maiora poterat; fed noluiffe, vt hominü frc- ; mitto vos Sienificat ergo his verbis, fenonadotium; — |quentiam dcuitaret. Nam vtalibi diximus,aliquan-|Poff. is interdum Pro "yelle, | CAPVT L ^leter. | Qyïh 1 lxu)(jm.l Maï!hæu? tem miï r ïnM:zïl Tatts fre PL n Qte AO t ) j ^ M ia 1 ^ M^l ! "n »ä»n;/r,e( | j A. hül | Dedente a || ommommb - ytokin d x j D — E : m . " " vt JUTd f »/7/7 A ;JQQLA*?J? 127 : ) ; i!wä G a Rl ER £5. I & :5 |. | E | o n j k j | Qu B IErantautem illic quidà deScribis fedétes,& cogitátesin cordibus Íuis:7. Quid hic Mficloquitueblafphemat.Quis poteft dimittere peccata;nififolus Deus?8.Quo fta-| |tim cognito Iefus fpiritu fuo,quia fic cogitarét intra fe , dicit ilhs:mid ifta cogita-| |tisin cordibus veftris 9. Quid eft facilius dicere paralytico:Dimittuntur tibi pec- ^ L uU | j mitenm 9 AAUAUIII .! : j m LUW x : N NANePA | MAU y*-'»&h / * L : * K *.4 d "TT | EEE APU l He difcumbebant cum Iefu , & difcipulis eius:erant enim muld ; qui & fequebantur leum. 16. EtScribz,& Pharifzi videntes,quia manducaret cum Pubgl.,ica-nis , & pec- Wab —— VH 0 a, — vün |D em. N /" a N fillis eftjieiunare?Quanto tempore habent fecum fpofum,non poffunt ieiunare.2o. |Venientautem diescum auferetur ab eisfpofus:& tünc ieiunabuntin illis diebus. 21. Nemo affümentum panni rudis affuit veftiméto veteri: alioquin aufert fupple- |mentum nouum à veteri,& maior fciffura fit. 22:Etcnemo mittit vinum nouum in CIINOMARCL .CAR ILU . 4j 894 ..... I EMLLDVIERS. OE ! o . : h : .x ó " s | 6 s .* » 3 : B - j ANCUA IN R ECICEA N p a O . a B:ci 3 Edb , 9? 4 C»- URAPVT E..2 008 VT iterum intrauit Capharnaum poft dies, z.. & auditü eft quód AL2 Y gg in domo effet, & couenerunt multijita vtnon caperet neque ad J* ianuam,, & loquebatur cis verbü. 3. Et venerütad eum ferentes . '.*Zf"; ; kgaralyticä, quia quattuor Portaäatur. 4. Et cum nó p*ofläntof-: : mo!,!) ferre eum illi prz turba,nudauerüt te&um vbi erat: & patefaci- z $57 entesfubmiferunt grabatü , in quo paralyticus jacebat. $. Cum autem vidiffet Iefus fidem illorü;ait -pa.,ralytico:Fih",dimi*ttütur tibi peccata tua. 6. El * Y - z K ZX N Ào Ed cata:an dicere:Surge;tolle grabatü tuum, & ambula ? 10. Vt auté Íciatis quia Filius lhominis habet poteftatem in terra dimittedi peccata,(ait paralytico ) n. tibi dico: |blato grabato ,abijtcoram omnibus , ita vt mirarentur omhes , & honorificarent [Deum,dicétes:Quia nunquam fic vidimus. 1. Et cgreffus eft rurfus ad mare: omi- nifque turba veniebat ad eum,& docebat eos:14. Etcam preteriret,vidit Leui Al- |phbzi fcdentem ad telonium,& ait illi:Secïuere mc.Etfurgens fecutus eft eum.iy. Et lfactum eft, cum accumbercet in domo illius,multi publicani , & peccatores fimul catoribus ,dicebant difcipulis eius : Quare cum publicanis ; & peccatoribus man- ducat & bibit Magifter vefter? 17. Hocaudito Iefusait illis: Non neceffe habent íani medico , fed qui male habent: non enim veni vocare iuftos , fed peccato- res. 18. Et erant difcipuli Ioannis , & Pharifei ieiunantes: & veniunt, & di- reiunarit? ro. Et ait illis Iefus:Nüquid poffunt filij nuptiarum, quamdiu fpofus cum vtres veteres:alioquin dirumpet vinü vtres, & vinum effundetur , & vtres peribüt: Ifed vinü nouum in vtres nouos mitti debet. 25. Et fatü eft iterum cum Dominus fabbatis amb ularetperfïm ,&difaPuh elus CæþeruntProgrcdl, & vellere fpicas. ? 4. Pharifei autem dicebát ei:Ecce,quid faciuntfabbatis quod non lice? 25. Et ait illissNüquam legiftis quid fecerit Dauid,quadó neceffitatern habuit , & efurijt ip- ((e;& qui cum eo erant? 26. quomodo introiuitin domü Dei fub Abiathar princi- pe facerdotum, & panes propofitionis maducauit,quosno licebat manducare;nifi facerdotibus,, & dediteis,qui cum eó erant?. 27. Et dicebat ei : Sabbatum propter lhominem fa&um eft, & non homo propter fabbatum. 28. Itaque Dominus eft Surge,tollegmbatü tuum,& vade in domum tuam.r.Et ftatim furrexit ille: &,fu-| cunt illizQuare difcipuli loannis;& Pharifgorum ieiunant;tui autem difcipuli non| . Matt.9.2.£. Luc.5.d.18. Iob.t4. a.4 131453.d. 25|. - Matt. 9.3.9 Lüs.j.£.37. I Tím. :.| Cl Matt. 9. b, Ij. ; Luc. .£.5f. l Matt.12.2.2] Laüc.6. a. 1. !- RC:. 3!0 6. 1.c'uï£z4. b.9. ODOUEUESU TRUE i E MM 3 IN CAP. - 86 IOAN. MALDONATI COMMENT. 806 | d d | UT TAT DT Es AOW qgeur- C P | gation r o 4NOAGE P . ^ d " : ,-v . Md . o . E. ul .,,.. . j ^ N ; 4 T ".'.; s ia M E w' o AR 0 u i st u * ; ls i. j run[m VE Capl. Den Á : : - . A AE p T tterum intraut Capharnaum. ) De no-| À extradomum erat,capere non potuiffe. Sát qui pu- ] gum j 755£ &c occultü intraffe, vt vitaretpopuli| : 'tentnoftrum etiam interpreter ita vertiffe , vtnon TET | Fä(fï? concnríum,ex verbis (equétibus col- caperent, nec quz ad ianuam ; id cft ea loca, qua ad | g ETA Z gi poteít;cz* audium efl; quod in domo| - |iandam funt; fed olim, càóm diphthonginon fcribe- folidi | , CSSVREP Ài quafi dicaquia clam vrbemin-! — rentursaliqué expvecque ad iammam, fecilfe peque ad - ia greffus faerat , nemo fciebatibi elfe przter difcipu-] - |msam; vt nunc in omnib? Latinis codicibus legitur.| riumpr ; los,qui eum fequnti faerant, fed manauitin ciuita-| ;; |ZEftimentalij conie&uram,cgo neque refutare, ne- caf i tem fama.Capite ctiam füperiore ver, 45. Euangeli-|..|que probare audeo. Aliqui Latini codices pro cape- äl?m jl ffta dixerat Chriftam nó potuiffe manifefté in vrbes| — |rent,legit, caperet , fed hoc vitium ex Greco atticulo,| ü;cim,add [ingredi. Credibile autem eft ideo redijffe Chriftum|. . |qui pluralis eft nüinieri , facilé corrigitur. Quod tà-] |Capharnaum, vt íequentis occafione miraculi Eua- tam hominum multitudinem cóueniffe dicit , cau(al - .Jgclio iam imbutos ciuium illorum animos confit-| B. noncaret. Voluit hac plr/æfa-tion& infiugare miracu-! maret.Quos, quia precipuaeratciuitas, magni te-|' |lum,quod narratürus ffatim erat;nó in occulto , fed| , ! Iferebacelleconftantes. — n .| jin oculis totius ciuitatis fa&um fuiffe,vt quam plu- | ] Pefde:.)Multa verera Latinorum, nónullaetiam| — |rimos cius rei feteftes habere indicaret. Eodem fpc; | | z 3&4*4'*Gf€66rüm' exemplaria legunt, pof? dres olo; facilioti; | &at;quodait Lucas c: « 17. nofolàm cines Caphar-| "db xemplai » po[f dies otfo ; facilioti| 5quod ait Lucas c7s. r7. nó folüm ciaes Caphar-] . AMendiwe. — iquidem , vt videtur fenfu , & à multisinterpretibus| ; naitas,fed S cribas etiam,& Pharifzos; g« venerant ex x | compro-bato,fää minüs,vtopinor,vero.Certü enim| |owni caffell, Galilea ,ez* Indae,e7 lern[alem, fuiffe pra- |eft Chriftum poftdiesaliquotredijffe.poft diesaut&! — ! fentessqui cüm inimici effent Chrifti,no folàm pre o Go redijfle certum nó eft, & non debemus infini-| . fentia.fed etiá incredulicate, & repreliefione fua ma-[ |tàm Euangcelittz fententiam fine certis argumentis|. . |gisilluftre miraculü reddiderunt. Cü enim dixifset,| |diffinire. Addo, & minimé dubiusaffirmonon po-| — |qwid hr fic loquituribla]bemat. Qwie peteft dimittere pecca-| tuifle Chriftá ftatim poft dies o&o redire Caphar-, C [taymfi folws Deu?vés.3. Chiiftus Íumpta inde occafio-| [paum.. Nà poftquàm ex ca vrbe difcefferat , in mul-| « [ne;ve,inquit Verao-& 1. featiquia filius bomina babet| | ;tis Galilzorü fynagogis predicauerat, vt c.füperiori| — |poteffarzin rerra dimittend: petcata ;xazifaml)iim, T;bi dic| 09812 £8491. ad mitej Nanedi omusfi qolocht s r ia ququ vl [ver.35. dixit Euágclifta:& non poteratin fynágogis! — lfurge; tolle rabatum tuntmn,e7" vadein j : ! [ntifi dicbus (abbathi przdicare , quibus folisfynago-|:. |...3..Et veniunt «d ewm ferentes paralyticim. ) Quidam, — ! lt -- [ga congregabarur,vr eodem capite ver,2r.docuimus| |qui paralyticum ferebant, aut vt maeis exprimatur| pos| m Multaergofabbatha inter difceffühit Chrilti à'Ca-|. |phrafis, l juidam paralytici. No epim eftpar-|.—— um AMulta ergolabbarha inter diiceflahi Chti a-|. |phralis , latores quidam paralytici. No enim ett par-| | : |pharnaum, & eodemreditum intercefferint neceffe| ( ticipium, fcd nomen patticipiale ; qualia funt; quz| : / Ls —— 2 1 ; ; d 4 . i i j E X 1 d * i ij m ! ! ä&-l!&ææ? nonpotuit 'p,Oil' *Q-ä?co &,a?ümz ,d-l,ï? röcäc&njc. ia :apud:chrc;os parücipia babitus aggellgtp.r co»wwe| £ """'Fi j d ;Grzci etiam auctores Theophylact.& Enthym.non| — |ferentes, id eft latores, qui ferre fOIc'n'tg q;lïä!eiü Hem. I 0. KotioN E legunt oco,& füfïgiäib; imihi non mllää!äiï áliquem! ' |braifmum éffe diximus Matthzi W. 3. Exift 5 qiu femi-| 4 ^ Qumenn ] [exiftimantem alieram Iectionem nullifhabere fen- D inar , féminare [femen faums6 azieipos feminans ; id cft(c-| - ! u fum(vt etiampum aliqui putant interpretes )addito, — |minator. Vocat autéferenres paralytieum , vt ego qui- E ifaümero, vt lecum corrigeret; corrápiffe. Errandi| "|dem arbitror,nócos modoó,qui geftabant, (ed om- x ! ttoq 2 | | a D d r tsr s elplacot .. caufa fuit ; quód phrafis Elebraicanó intelligeretus. | - |nes;qui comitabantur,parentes, cognatos, amicos;| - ullt , Solét autem Hebrzi ita loqui t2»prr m Poft dies,| | quieum ad Chriftumafferebát. Nam geftantes po- t : lid cft multis poft dicbus , qui fenfus huncinlocum| ^ fteadiftinguits Quia quattwr , inquit »poftabatur ; & — m ! [mirificécongruit.;o5060 07 00515 1 000 0s [ jeatura(ua verifimilecft paralyticum fi /alicuius erat — Pa ., Et auditum eff ,quod effet in domo.) Q'uomodo auditü| - |conditionis ron À füis ; fedab inferioribus ,aut fa- —b T H . [fuerit;non eft difficilis coniectura, domefticum ali-| 'äihulï;,;aiitCdndü&*ïsïfi'öïiïiïäi;b'tis'fuiH*E"p;öiigmin- VAIph iquem , vel familiarem eius domus , vbi/Chriftus di-| "]. Qu 4 quattuor pottabatur.) Non temere Euangcli- P o BM - Juerfabatur,foras indicaffe.. Eam autem domum Pe-| . |ftaporrantium numeram defignauit, quamms no-|. N ; |tri fuiffe dubium non cft, quia ibi ,cum Chriftus in| E|bisratio minüs conftet, Beda velad quattuor Euan- T ,QPM , ea erát vrbe;folebat habitare;vt indicauit Euangeli-| ^. |eclia;velad quattuor virttes, quas morales vocát, | drf [(tacapite preccdenti ver.29. Quomodo vérà Petrus| . : |quibusquafr gradibus ad Chriftum venitur, hunc ltcitis domum hgbu—erþiit,apud Matthzum Ca.ä.dr;f' difputaui- " |numerum P(;l'tilï&ïC&Pü:t&t; Vera, fed allc,,go;i.ca fc;æ-ïy ?ah'oi i , |mus.Tanrüm hic obfernandum cft ; óni pofle quo-| |tentia: Voluit; nifi me€ conie&tura fllit ; Marcus ; fdomumil ; jeunque fe abdar, latere virtutem. Noz poteff Jinquit;| - |imotbi grauitatem indicare , vt maius miraculum | nl : E guiterab[tondi fupra montem pofita Matthzig.a. — | — |nppareret; adco fuilfe paralyticum illum omnibus : ! ||. 1. Et comuenerunt.Yeg) suO-émc eveio, urog, & flátim| . « illblütum mémbris, atque totius corporis impo- ' lcongtcgati funt; vt ctiàm Theophylaá. & E üthy m.| ^[téntem , vt non ab viio , autaltero ; fed à quattuor .. . [kgunt-Séfus etiam eft melior, quiamaiorem habez ||hominibusgeflatineceflefuerit. .00 ) Jemp haïïmVolmtcmmEuangehüa&udmmEgpuï dunuo 4 Ét cinm nen polfent offerre &nm il pmmräa ETE . ad conueniendum, diligendámque fignifitare ; qua ! F ibiud)dlvor apere o ivl ; & cütmi non polfent ap-| ,. Jparticula illayfanm, matimé declarazur; diligenti l: - Ipropinquare illi, Nofterinterpres melils mihi vi- ^ jenimfuitftaumconuenire. — . — . —— detur verum reddiditfe fenfum , quàm alij quidam;| zr4r. [ "vt non caperet Wï"""æ januam. ) oc Wä'n kwpe?y K"?*äjfïf?cïäfää'&j*menïdatd*rf*sjþl'*öüräfm*i j?f*ätäkütïmim; mus. 1 andérdapóc 9upav,vt non caperent(eosloca) que ad|; - quodreserat, Euangeliftam verbum ceoeszfícer He- | *X TR |[ianuam(erant)fic Grzcca phraíi veftibulum Euageli-"^ |bfzorum more poíuiffe loco coniugationis byant .mhbc. Mta defcriplit: quod ipfum dicit multitudinem,quaz| |Eodemenim modo Hebraià verbo p quod idem Ms -N N " W;.-.. — :d BM C 1 &llh&w | gj k diXitTV'la* tionis ( Miconi .dPUAh Í. UM dje i u Ate, ne. s ?Wl?g. Wtl "us üct a te muray. tbf £. uf . n t lum tm dl *i.-m:nm;m-/ lil 1777 M Bo hdu ytut, J vt sï':;'-.zsïwx) Ms - | 4 : '.vl.me ! L MAU L1v 7 p u a m 4 TT ;ïlll. i,'ïmb,.-xfx).nk p Y | junt; H mj'; 4t0$; WM; gefæ:?.'fS ,FO', -atdti; Palanntnt zb tl rtitum. | : Bungt as o Lt 3]65 VOCäïa ffüf!hunc yizit . r jrgaatm 3 anïbus grs i j quan | l l i | | W;l' w D ld j & | df Htwf' | F; | ! ! j M 4 , Tf eyi H '1,,2-'. [refpicithocverbum. Quaveró de caufà egretfüs eà |res,qui mercaturz caufà iuxta mare habitátes,& fuo - lexitinere vocalle- Nempe vt intelligeremus illum 907 | TRAINCOMARCICAPRE H H '*"808'? left , quod é2/éjy appropinquare , mutata coniu- gatione dicunt 3prt appropinquare facere , id eft offerre. . *Bool:DbLi Ws Nudauerunt te&um )amig-éyacay ml c*ynv, detexe- runt te&um eft enim elegans profonomia. Que fe- & nexplicauimus. —— : $53 13.Et egrelfus eff rur[us ad mare.) Quà cgrellus fuerit, (olus dicit Marcus,cüàm Mattheus,& Lucas eandem cat iam priüs ad mare fuitle,vt dixerat c.t.16.e0 enim quuntur víquead verfum 13. apud Mattheum c. 9.1.| narrauerint hiftoriam. Quod autem dicit rwrfas indi-| fucrit,non fatis conftat; colligitur tamen exijs , qua (tatim addit Euangelifta, E docebat eos,1dco ergo exijt Nam etfi priüs dixerat omnem ciuitatem ad 1anuam domus fuiffe c.1.53.tamen dubium non eft,quin Sy- necdoche víüs fuerit,qua maior pars pro toto Íüma- Iur, fuifséque multos diuites ; prefertim negotiato-| quifquc intenti lucro ad»audiändum Chriftum non veniilent.Eos nüc Chriftus quarit,vt & eos:doceat. admirabili plané confilio quzrentes fe auditores fu- quefierunt me.Maig.65.1.1dem facere Chrifti concio- lebat Matthzum Pifcari , ideóquead mare tendit. Theophyl.& Euthym.plaufus;laudéfque facti mira- culi eum fugitfe putant;ideóqueà frequentia populi minum multitudinerh negotiationis caüía fuile credendum eft,fefe conculitlet. ! vt videtur,fignificare Chriftum non quafi fulcepto confilio Matthxur quafiuiffe; fed pretereuntem, cüm eum fotte ad meníam fedentem viditlec , quafi non ex longa confuetudine;fed primo: ftatim intui-] tu,coque per trálennam hominem penitus cogno-| €1f€:t. ERN inülta exemplatia pro Lew , legunt Leuin, nullo dif- crimine fententie. De hisautém nominibus Lew,& z ad mare,vtibi doceret,vt Beda etiam animaduertit| git,non quzrentes quizetit,Imuenerunt, inquit , qui non| natores debét; Altera ex effe&u cauía colligitur.Vo-]- feceffiffe.At veró fifugere frequentiam voluiltfet, ad| folitudinem vtique don ad maré, vbi maximam ho-| I4.Et CUfb ptæterifet.)Voluit euangelifta hoc verbo, D uiffe , przuidifséque ; qualis , quantülque futurus tlphai, & de Cognomento Matthzisquo poft voca- " " idit Leni/flpbai.) Greca fere omnia,& Latina etiá|- — tionem Ápoftolus ille,& Euangelifta dictus eff , vi- dendafunt , quz apud eundem Mattheum diximus| ICEIP.Q-Q- u ' TM N . | rg.Et faliium eff cum Accumberet in domo eius ) Endicant d ait Lucasc.4.29. — . Erantenim multiqui d Ws x /^ . 43 XLe:b 4137 DN LC Epg w N tU N AANCISad jquatt dleiï"'Püth&h;OSs*öö pe*ccatores**multos*nc fo- hzcverba Matthzumalibi.domum ; vbi habitaret;| : |dixit Marcus,vteflicacitatem fructümque przdica-| - tionis Chtiti declararet , qua nioti multi eciami pu-l - |blicani & peccatotes eum tanquam. magiftrurh difz|. Icipuli (e&arentur.Hanc vim 'häïqt,þgfticuläi*ll)a,w(g*;, /— ffuiffe;fed Phari : ii ^ |cepiffe calumniandi , quemadmodum calumniari| prius füerant ver.6.cum paralyticus curaretur. Quel| Jlequuntur vfque ad verfum 27. ex commentarijs in| alibi telonium , vbivetigaliacollizeret, habuiff| — domum intra vrbem ; teloniunrad litus maris ; quo|. - vedigales merces apportabantur. Nam ex telonio;|: - vnde vocatus eft,fequutus Chriftumin domum ve4. nitjibique magnuri Chri&ö"i:'oüüiüijüfïh"eXhibülifjïïf .F " Jlum libenter audiuifft Chrifturi, &;quz ab €o dicé| : : : lrentur,credidiffe,ted fequutos etiam fuiffe ed, quo- . Iquo pergcret.Peccatores autem vocat, non co fen4 ^ D s vderr P Bs À jiu quo omnes homines & funt, & vocan folent ; ícd eo,quo Iudei folos Gentiles , aut Gentilium fimiles Mattheum diximus, appellabant; / Hinc colligitur, quamuis folus Mattheus ex publicanis ad Apoftola- rum difcipulorum numerum , ac fortaffe etiam fep- tuagintà duorum ele&tosfuitfe;de quibus mentioné |Euangeliftz non fecerint , ficut qui fuerint feptua- gintailliduo difcipuli;non declararunt. Vide plura apud Mattheum c.9.10. : Bu Lj 17.Non necelfe babent fami medico. ) Aliqüi offenfi, vt vt eo víus effec interpres,locum corrigere voluerdt, pro medico, medicum reponétes.Sed ncício, an lo- cum cotrigentes deprauauerint. Malo credere ma- gis fidelem,quàm elegantem interpretem , vt verbü de verbo redderet,& vt Grecam exprimeret phra- txeci ol iyvoyrec idlps ,non neceffitatem. habent va- lentes rniedici,vt conuertamus ad verbum. Sed quia neceífitatem habere medici Latini non dicüt;opüs autem habere non quidem illi antiquiores , mcFio- dicüt;pro opushabere,dixit necetle habere medico. 18. Et erant difcipuli Ioannis eg* Pbarifeorum seianates.) re ipfa ieiunaffe,quód per eos dies,aut fpóte füa , aut vetere aliqua traditione , quales habebant multas lex non preciperet ; aut traditione , aut voluntatio. confilio folitos ieiunare;vt non a&um , fed conífue- Irudiner verba fignificent,vtapud Mattheum c. 17. probabilis.Si priorem fequamur fenfum , credendü Jerit Phatileos ex prefentis temporis circüftantia ca^ ]lumniz occafionem accepiffe,quód eo tépore , quo| ipfi homines interIudcos reli?io iffimi ieiunabant;| - Chriftus &eius dilcipulisqui n quandam| maiorem profiterentur,non iCiunaEClit.Sl'fPOft€ïin- rem,cx prefentis magnificentia conuiuij. fuit enim;| vtait Lucásmagnum:quafi plus velint dicere,quam J * tCerunt, ,T ádté fignificàtidipfum,quod ftatim fequitur , Apo- ftolos diefabbathi fpicas vellitle , irerum priusfactá Ifuiffe;fed Pharifeos aliam iterum ex fpicis occafioné Matthaum cap.13.1.intelligentur. publicanos , qui negotia Cafaris agebant , vtapud| tum vocatus fitaliquos tamen credibile effe inalio- (im , Latinam etiá Grammaticam neglexitle;d 4ee/2v| réíque;fed pofteriores quidam , vt nunc omnes fere| Duplicem hec verba fenfum habere poffunt,vel cüc| cum hoc accidit Ioannis, & Pharifeorum difcipulos| Pharifii, ieiunium fibi aliquod indixiffent, vel non| quidem tuünc,fed tàmen aliàs frequenter eciam,cum| - 24.adnótauimusin illis verbis Mdgz/fcr veffer rion fol- mit Fidracbina , id eft nonnefoletíoluere ?. Vterque| anctitatem quandamy dicanc;feac difcipulos Ioannis ieiunare folitos,& fa-| me, fitique domare corpora;ChriB;umverö,Ciüfqü& | . |difcipulos non modo non ieiunare , fed dare etiam| ^ loperam opiparis,lautifque conuiuijs,ingurgitare fe-| fe,atque inebriare.Hoc enim indicant , cum dicunt| -|ver6.Quarecum publicani , €" peccatoribus manducat,| - (eu bibit magifler. wflrr?id ett gqmciïätigr,& pottat, vt] - ipud Mattheum cap.9.1r.declatauimus: apud quem| cetera ; que fequuntur víque ad ver. 25. videri po-| ^aEt fatiumeft iterum.) Gtecé non legitur, sterum,| |nieque Theoph.& Euth.legere videntur , certé non| exponunt.Legunt ramen Latini codices,quos vide-| |rim,omnes , & conuenit aptéleGio feütentiz.Non| Y ulgata )'i* e eartio de - larbitror folecifmo, credétéíque fieri non potuiile,|e, du ] MM 4 2.7.54b vécbpapace m UT 809 - IOAN. MALDONATI COMMENT. m | d 27 Sabbathan propter honnen fackam :12,0* non hoz.m Á chrqo-ruxn exercitum circum muros Iexichuntis| " propter [abbatbum.) Cum Mattheus nonaulla dixerit,| . circumduxilfe;Iofue 6.15.16. && Machabeos;ne victo-| E Ptm qua: à Marco pretermifsa (unt , qualeillud,quodefü . riz occafio elaberetur , feque hoftibus inermes , &| — m quofq C. I2. $. at non legifHa in lege , quia Jabbathis (acerdotes; — minime repugnantes. traderent trucidandos , diej | bj j i templo (abbathum violant, &7* [sne crimme fmt,g* &ver| fbbathi przlium commififfe. 1. Machabeorum| . - 4f 7. SE«te [ciretis quid ef?, mzfqrg:grdum velo , €2?* non[a-| — 2.41. um DO E hii MM u elsti C fab- erificium, numquam condemnaljetis smmcentes; hoc camen, 18. [taque Dominus eff filsus honsinis etiar [abbathi.)|- m bubit i* quod Marcus dicitjipfe pretermifi,ficut & Lucas c.| |Hocapud Matthzum c. 12. s. explicatum eft. Tan-| | H |fptemm. | 7- $. Senfusautem eft non fuiffe (abbathum inftitu-| |tàmhocloco exponendum, quomodo Marcus hoc] — PrædlCï [tum , vt homo periret, fed vt & animo , & corpore| dictum à Chrifto referat,cum Pharifzi Apoftolos| | : E " [anus effet : animo quidem , quiainftitutiofabbathi| — |ob vulfas fpicas reprehediffenr: Matthzus veró,cum| . inter alias caufas ad colendam religionem, & profi- B |Chriftusin fynagoga illum,quimanum habebatan.]] —— la tendam fidem factià Deo mundi ficta fuerat Exodi| — |dam;curauiffer. Bis hoc dixiffe Chriftum credédum] drem 20. r. & Deuter.12. 14. qua fi rité fierent;ad falmcm* eft, vt apud Mattheum citatis probauimus auctori- | rcamït animz pertinebát; corpote veró, quiaalterainftitu-| — |bus. Illud difficilius , && magis huiusloci proprium| —— n AIPhæl, 'tionis fabbathi caufa fuit , vt hominum corporaaífi- |eft, quomodo hec fententia ex faperiore colligatur. : didit |duo fex dierum labore fatigata requiefcerent , vt ijf-L Non enim,fi nó homo ptopter fabbathum, fed fab- [ ais dem exlocis manifeftum eft.Itaque non homo pro-| — Ibathum propter hominem factum eft, continuo fe-] — det n« pterfabbathum , fed fabbathum propterhominem! — quitur Dominum effe filinm hominis,, etiam fabba.| | bunten factum fuit. Vnde fequisur ita o"-b(k;mädum fuiffe,vt| thi.Ettamen Marcus,autapud Marcum Chriftus| —— — | M |neque animi, neque corporis faluti noceret , atque| |curm dicit, /t44ue, hoc ex illo co;llïgcre' videtur. Qui-| | hac ratione à viris fanctis obferuatum legimus. Nam| — ldam fic refpondét Chriftum eo ipío, quàd filius ho-| T & lacerdotes in templo propter animaruim falutem| C minis,id et omnium hominum capuct erat, habuiffe| diebus fabbathi victimas facrificandi ceaufa occide-| |omnium rerum,quz ad falutem hominum pertine-] bant,& fabbathum non violabant. Hoc eft, quoda-| irét, poteftatem; quare cum fabbarhum propter ho- f,- FUd Mattheum c.12.5. Chriftus dicit, a» son legiflis smà — minem fg&um effet,etiam fabbathi iure füo Domi-] ege, quia fabbathis (aeedotes i templo (abbatbum vilant,| — mumfuiffe. Non difplicet, fed fimplicius fortaffe , & €7 fneerimine (ani? Quod dicit fabbathum violantxon| — breuiüs dici potcft ï—azticulam illam 82e, itaque , non fignificat facerdotes id faciendo re vera violaffe fab-| — illatiuam,fed cotn pletiuameffe,quati dicat,denique] batha, fed violatfe , ft pzeceptitantàm verbaconfi-| iDominus cft filius hominis,etiam fabbathi. ld eft, fi derentur,quemadmodum Phariízi, quibuícumdiC-| — acerdotes, & ducesbelliin(abbathi obíeruatione gutabar,con&derarev'idcbätur*. Violaban: ergo fab-| þciifpc.mfïs.re potuezunt , multo magis filius hominis athü,& non violabant.V iolabát, fi przcepti vc,rba;i poterit , qui auctor fabbathi fuit ; poteft enim prin- i 3 non violabant, fi fenfum confideres ; & quia feníus, 'D,ïccps, quilegemtulitnon interpretari modó ; fedi — — | UT | non verba confideranda erant , re quidem verami-| |etiam abrogare. Hoc eft , quod apud Matthæu.mx ' " uimé violabant. Hoc eft, quod dicit, Ef fisecrimime| — |cap. 12. 6. Chriftus dicit, Qw remplo maireft bic , AX 3 fent? i enimfabbathum vere violaffent/(ine crimine| — & verfir 42. Erceplmsquam $alomon be.. Voluitetiam| —— ]| —— EM non fuiffent.Corporis veró feruádi;tuendique caufal fortaflis obfcure infinuare fe, vt pofteafecit,Iudzo-| - | hr Iofue virum fanctum legimus die fabbathi armatum| — tum fábbathumabrogaturum. —— fodg | | ERN tucebae, I^ [5 N( £. introiuit iterum in fynagogam : & eratibi homo habens ma- $ Z.9| num aridam. z. Et obferuabant eum;fi fabbatis curaret, vt accu- — P| farent illum, 3. Etait homini habenti manum aridam.Surge in i lttum re u us E m wiiamrh WT E Cs : tiny: £ )| medium. 4. Et diciteis: Licetfabbatis benefacere,an male?ani-| — | &qcïïäïf : — mamfaluam facere,an perdere? At illi tacebant. s. Et circumfpi- ia : ciens eos cum ira,contri &atus"'(uper cxcitate cordis eorum, dicit homini: Extende 1 ]1 äïm,quia M** [manum tuam. Et extendit,& reftituta eft manusilli. . Exeuntes autem Pharifzri,| [ 23 u ä; ftatim cum Herodianis confilium faciebantaduerfus eum;quomodo eum perde-| —— MT Lent. , Iefus autem cumd;fc;guhs fuis ftccffiüadmare:&muka turba a-Gahlqa, d i — ä*äfaquc : Iudza fecuta eft eum, 8.& ab Ierofolynus,& ab Idumaa,& trans Iordanem:& qui » .üpitc,ve;t . . [eirca Tyrum,& Sidonenm,multitudo magna;audientes, qua faciebat, venerunt ad| ERE - MBTH. " Pa uic: Yre i cnigige; ARA r n s E ndisu n x ïgx g —UHNUMAKUCCEIEUNES . du mï — leum.9. Et dixit difcip ulis fuis vt nauicula fibi deferuiret propter tuFbam ,necom- w |P |primerent eum. 10. multos enim fai.mbat, ita vt irruerentin eumvt 1llum'tangelfent ïï; * [quotquot habebant plagas. i. Et fpiritus immundi,cum illum vldebant,Procldc— a bant ei:& clamabant dicentes: 2. Tu es filius Dei. Et vehementer comminabatur Fäht&i;; eis nemanifeftarent illum. 15. thfccnd'ens in montem vocauit ad fe qL»lOSVOIUit Lusedun. :cusT;:c ipfe:& venerunt ad eum.14.Et fec1t vteflent ?d.u.odeciz.n cum 1110i & vt mitteret eos IN pradicare. . Et dedit illis poteftatem curandi infirmitates, & '61)c1end1 damonia. &ïö:&"m : 16. Ecimpofuit Simoni nomen Petrus : 17. & lacobum Zebedzi , & Ioannem fra-— m:t&&än : - |trem Iacobi,& impofuit eis nomina Boanerges,quod eft, Filij tonitrui: 18. & An- | m dream,& Philippumy& Bartholomaum,& Marthgum,& Thomam, & lacobum tl Alphzi, $& Thaddzum, & Simonem Cananzum, :5. & Iudam Ifcariotem, qui & YT . [tradiditillum. 2o.Et veniunt ad domum:& conuenit iterum turbajita vt non pof- "— — Íent neque panem manducare. 21. Et cum audiffent fui,exierunt tenere eum: dice- w 5 j ! ss ! M M R i r i : - ( : BA n P. bant enim:Quoniam in furorem verfus efï:.:z.z..Et Scnb.æ,-qm e.tb IF?IQ(OlymIS -defce- D ïäï'?" 1N |derant, dicebant: Quoniam Beelzebub habet, & quia in principe demoniorum[f** uB leijcit dzmonia.25.Et conuocatis eis in parabolis dicebat illissQuomodo poteft fa- W wmc- | ypoperto: e ln Doni- tanas fatanam eijcere? 24. Etfi regnum in fe-diuiglatur , noh poteft reenum illud ftare. 25. Et fi domus füper femetipfam difpertiatur , non poteft domus illa ftare. d& |o—0] 26.Et fi fatanas confürrexeritin lemetipfum,difpertitus eft,& non poterit ftare;fed 2 ; m L finem habet. 27. Nemo poteft vafa fortis in greffusin domum d-iripc;fe , nifi prius i,;m*? : fortem alliget, & tunc domum cius d-iripiet-. 28. Amen dico Vcbis,quoniam Ol - kum | ] nia dimittentur filijs hominum peccata, & blafphemiz , quibus blafphemauerint: P - — x : 29. qui autem blafphemauerit in S piritum fanctum , non habebit remiffionem in|^* *s*] leny |— : ; Q ORE Nuus uT : N : 3 maï& | eternum,fed reus erit xterni deli&ti. 50. Quoniam dicebant: Spiritum immüdum habet. 31. Et veniunt mater ceius & fratres: & foris ftantes miferuntad eum vocan- a »- tes eum, 32. & fedebat circa eum turba : & dicunt ei : Ecce mater tua, & fratres tui| 9 Ed foris quarunt te. 35. Et -rcfpondc*ns ïcf-ijs,'a.it:(äæ eft mater mea,& fratres mei? 34 Pt - ( T* circumfpiciens eos,qui in circuitu eius fedebátjait:Ecce mater mea,&íratresmei.| —— 2 5j. Qui enim fecerit voluntatem Dei, hic frater meus, & foror mea, & mater cft. s T mtroimt iteru m fjndgrgdm.) Di-|A ffeftum eft. .De faþbatho autem illo fecundopn:mo, ] x cititerum introijífe, quia priàs|. |quodnam id fuerit , apud Mattheum Cap. 12. 1. dif- $fM E j C narrauerat in fynagoga ACaPer- ?eruimus: s : | e * E 7 naitarum docuifle c.1, 21.Poftea| | — Ereratibi bomo babens mauum aridam., ) Autà Phari-] Zf enim dixit ex folitudine , in quá |ícisco inductus,quafi mujcipula ad capiédum Chri-|.- M Íe.receperat c. 1. 55. 'in Capernaü ftam(credi enim poteft , quidquid alienum non eft iterum redijíle c. 2. 1. Nam & hoc nliraculum', quod| jabeorum ingenlo; ) aut qui de more, ficut alij Iudei, fcquitur, in Capernaitarum 'fy'n!ago ga fa&pm fuifse, |opn fjrnagggam vcmfä?t, quia fab bathi dies erat, nihil & ex Mattheo c.12.:9. & ex narrationis Marci con- de curatione fua cogitans: aut,quod fimilius veri cft, fequentia colligitur. Ingrefsusautem eftinfynago-. qui eoanimo,causáque venerat, vt à Chiifto, quem gam,quia fabbathum erat,quo die vt dixilpuxshc;: L23. |pro fua gqnfuctudlnc in fynagogä die &bbathi ven- [ynagoga: congregabatur.Erat autem fäbþathü pro2 - turumrc-redxebat.', fap"aretur. Q NNNNS. ximum poft illudquod fecundoprimum Lucasc.6.| | -Habens manum aridam.)Lucas C. 6. 6. manum dex- I. Vocauit,vt ex codem Luce cap.ver. 6. intelligi po-| ,cemmkfmfgc dicit; quod & ad fidenr hiftorie , dum| teft. Itaque fabbatho fecundoprimo àáccidit , quod|B ivtra fuerit manus exponit, & iï nofmdlmiraguli »ad| de vellentibus fpicas Apoftolis di&ium:eft fupc-rio'rff bfenefi.cij certé accepti magnitudiné pertinet: quod| capite, ver. 25.vt conftat.ex Lucac. 6. ver. . fequenti| j|eo maius fuit;quo magis homini dextera;quàm fini- autem fabbatho , quod nunc dehabéte manum ari- |ftra manus erat necefísaria. Que fequuntur víque ad dam narrat Marcus,vt ex eodem Luca c.6. 6. 1nani-^ lveríum 7. Matthei ra. 9. 10. 12. 13. I4.. 'ex'pofuimus, B » A 8-1 d TOAN. MALDONATI COMMEN T. p — -lefus antem cum difcipulue f[m [ecefstt. ) Cur f&cclï;- tit Mattheus exponit c.12.15. 7«f5 inquic,feiens receffit ibde,id eft, cá Pharifgorá,& Herodianorü de le per- dédo cófilia, de quib? Euágeliíta paullo ante loquu- tus fuerat , cognouiffet. Voluit dare locü irz, vt ad- FW4 PimonerD.Paulusad Ro.12.19.ficut aliás eá feciffe le- perjäw:ia-) W. idiz 1. 1. gimus , ci à Iudeis ad pernicié quereretur Matthei in /Egyptum Matthei 4. 12.cum cognouillet in vin- cula coniectum Ioannem , fugit in Galilcam,Luce. 4.29. 30. cum ciuesipfius Nazareni vellent eum ex monte precipitem agere , per medium eorum tran- fiens euafit,; Ioannis 8.59.cum Iudei , vtin eum con- iicerent,lapides accepitfent;abícondit fefe , & Ioan- nis12. 36. timens iterum Ierofolymitanam turbam iterum fefeabícondit.Quz loca Tertulliano, Atha- tione,copiofam materiam prebuerunt. - Chriftus erat, & à Iudea,vnde eó venerat, & vbi ante iprzdicauerat,audita veró Ioannis comprehenfione ?ugemt c.1.14.Inde ergo aliqui eum diícipuli in Gali- Ilzam venientem fequuti fuerant , ficut paullo ante [& pizalique mulieresfeqnute funt Matthei 27.55.& Luce 235.55. | 8.Et 4b Terofslymar.) Diftineuit Ierofolymam À Iu- dzza quamuis ipfa in Iudza effet, atque adeo eius ca- put:quia magis-mirum erat inde , quàm ex reliquis vtin eaqui effent , non exiftimarentíe Chrifti indi- gere inftitutione;atque diíciplina. Sed nimirum mi- raculorü magnitudo inuitos etiá trahebat inimicos. Et 4b Idumaa. ) Hoc ctiam eadem caufa additum tiles,& perpetuosTudeorum hoftes , quàm Iudzos, atque Galileos ad audiédü veniffe Chrifti.Nota ini- micitiz inter Idumeos & Iudeos caufà eft. Trahebá: effet;Edom cognomento di&tus eft Gen.25.25. Et cü fratre Iacob;ex quo Iudzi prognati erant;ob prarce- ptam fibi ab eo benedicionem geflit inimicitias Gen.27.36.41.Itaque & ob eam caulam hereditariü, & ob negatum Iudeis cx Aigypto reuertentibus trá- Dei etiam precepto perpetuum inter illos erat odiii, Ifaiz 21.11.& 34.5.& leremiz 49.7.& Thren. 4.22. & Ezech.25.13.14.& 32.29.& 36.5. & Amos . u. & Ab- Quibus de caufis , fimülque,quod longiüs |Idumea diftaret(erat enim ad Auftrum verfus Zigy- ptum)mirum videri poterat inde vfque Idumos ad Chriftum audiendum veniífe; fed im pleuerat totam |Syriam fama miraculorum Chrifti, & omnes adíc hominesalliciebat Matthzi 4. 24. & maior gratiz, quàm natureviserat, Nempe hoc eft , quodapud Mattheum c.8.11.12.dicebat Chriftus,smulri ab Oriente Q* Occidente venient, Q9* recumbent cum tbyabam , e2 Ifaac,eg" Lacob in regne calorum:foly avtem regni ecintur m tenebras extertores,. F t trans Tordanem.)ugj arépov vé iopd dve-Intellipitur b *oye P;æpoütio )'æä,& à trás Iordané&jid eft ab ea regione,que trans Iordané d;;cfbatur,ficut Itali om- nem regionem , quz vltra Alpes eft Transmontaná 2.14.cum adhuc infans quzreretur ab Herode, fugit]. nafio,& Auguftino;vt Ícriberent defuga in períecu-| Et uitilta torba à Galilea , 7 Indea. ) à Galilea vbi|- mortem ex Galilza in Iudeam redeuntem religiofe;| . Iudzz partibus venille al(i?uos,, cüm ciuitas ellet| Chrifto omnium inimiciffima , plenáque Do&orti, eft, quia magis mirum erat Idumgos homines Gen-|- Idumzi originem ab E(au , qui, quód rufo colorc| firum Num.20.14.& nouis pofteaauctum iniurijs,&j vt prophetz lepe teftantur, Num.24.18.Pfalm 156.7.] A. C D & Galilzis effet, quemadmodum video Euthysm. & |lia,vel Germania funt,eam ipiäm regionem , quem- TA ^v e * * d e . * j tsj eidavaipíos Tyrios, atque Sidonios figuificaze - |epioy diminutiuo nomine vocauit, quia , cum folus|. vellectraiicere;paruatantüm fcaphaopuserat. — [ multos alios interpretes exiftimare (citra enim erat)| quemadmodum Matthzi 4.15.denionftrauimus, fed quia,vt illic diximus,venientibus ab &gypto Iudeis vh::a lordanem erat,datum tuncà venientibus no- men femper retinuit : ficut Itali etiam cum in Gal- admodum cum in Italiaerant , Tranfmontanam vocant,cum tunc illis non trans,fed citra rmontes fit.] - Et qui circa Dyrum,e7* Sidonem,) Due.nobiles vrbes Tyrus,& Sidon Occidencales fere Indeis,à Genrili-! bas habitatz, vt colligitur ex Matthzo c. i. 218 exl- Luca c.1043.Non dicit Euangelifta Tyrios , &t Sido- nios veniffe, Gentiles enim erant; fed eos, quiiuxta| Tyrum,& Sidonem habitabanr;id eft, Decapolitas, quia & ipfi Galilei erant,fed propter Gentilium vi-| cinitatem minüs religiofi. Erat enim Decapolis in fïnfbus Tyriorum, & Sidoniorum,vt ex c.7.31intel- ligitur.Sunt tamen qui Grecam phrafim o/ « upcv patenr,ficut Theophyl.& Euthym. interpretantur,| nec admodum ego diffentio , quia etfi verba potiüs. vicinos Tyriorum,;atque Sidoniorum,quäm Tyrios ipfos, Sidoniófque fignificant , tamen maior , ple- niórque fentétia cft,fi Tyrij ipfi;atque Sidonij figni- &icentur.Magis enim mirum eft Tyrios, ac Sidonios homines omnino Gentiles , quàm eorum vicinos Galileos ad audiendum Chriftum venilffe. s .yfydient::,qm;fäcizäzr.) Cauísm exponit fa&ti áti| vndique concurfus,veniebant, inquit, omnes mira-| culorum eius commoti fama. ipfe dixit ,e" fatta [umr Pfalm. 148. 5.id eft mandauit,vt|mw. l'equéti repetitione exponitur,jpfe mandauit, ez' crea- | 4 [unt.& Matthei 8. . rantinn dic. verbo , e7* fanalurur puer meis id cftjiube. : | Ft uauicnla fibi deférutret. ) Sibi nimirum foli cam aliquot difcipulis fuis,ne fi omnes;qui vellent, vt il- lum vel tangerent,velauditent, vel etiam viderent in communem cum illo nauem afcenderent , ipfum opprimerent. Loquiturenim quafi purus homo ti- midé, & cauté , càüm Deus effet : eposxadhpe , quo verbo hic Euangelifta vtitur Greco , plus efsc vidc- tur,quàm deferuire,nempe, proprium , atque indi] uiduum efset.Itaque videtur fignificare, venon tan-]. - tum nüc, fed quotieícumque traiicere vellet ftagnü] - propriam haberet nauem. Nauiculam autem so- - 1o.Multos enim fanabat.) Ne videretur Chriftusfinej caufa nimiam hominum multitudinem timuifse, ideóque propriam voluifse habere nauiculam , ra- tionem reddit Euangelifta , cur fierent tanti ad eum] concuríus;quia maltosinquit,(anabar,&lanabat qui-l dem, qui vel tantàm eius veftimenta tetigifsent , vtj clarius exponit infra c.6.56.Cum autem dicit fanafsej multos,non indicat aliquos egrotos,qui fe illi offer- rent,aut non potuifse;aüt noluifse fanare , fed tantó] fignificat eos,quos fanabat,fuifse multos,vtin fimili loco explicauimus füpra c.1.54. | Mil fta vocat omnc genus morbi;quia morbi plerique De1j flagella funt, vt Theophylact. admonuit. Exempla [untinfcriptura huius rei multa Ioannis f. 14. Exodi] - 1.26.Leuit.26.16.21.D eut.7.15.& 28.27.60.& 1. R eg |vocant:nó quóàd veré ea regio trás Iordanem Iudeis, | n 3 Dd hïcs 9.Et dixit difeipulis fuis.)Precepit; Hebraifmus , vt Hiciraif- E Quetquet babebant plagas. )u ag ryac , HaFcHa,plagaS gella Doi, |. 244153.& 4.Reg.5.27.& z. Parali.21.18. : | | i^ 1. Ef / . ,,',)Bcdaï vcxaban qcver mat. N0 lagüS: fi gerpattt! " " [[gqllt Km;m: m ffläm ) quo Am eiïet ; nemo. V dimort d 14 a u at | dignum ja 1 .g;-ijpmg- Qute qu"* . r qua mu'NChri- "8777 | jridi : ponrocati ! kun fenug * fuotidem : Rrep um lus k lh musfedn [unt.Sian ng dere Ailleruim Ratata hu huncloc: Ettia Xecipic Ij Ef iendifee rere lol emunif Tcbat c (C.us)qUOd At ! qu äl Mp TE leung( Matco ho ïmf COHRQ m o M ii | iume&M 1 ia ] Rüenine 1 Rn p ,,.»"; , 'UWW) c L lts vrbcs) T antiü. B .' lts A^ MA À ! * Qu h TO RTT ' 11&"'! v. " Ut À C | ) tht ,. C..».m-,lmp.),, QR LT Dtoolrg " ^. " v-x kl " .:"Eniäþ " f' N AE «QQMQJ?W eitm ) Ut TEU E Á il T Q potlus m ts VERWERAN ia QXQ-X Q 3C QO | 8^ mm .«Luvn A^ ATU D UR N ^ A a yn^ b t,-'b'm[ L , i l , QDD5 mus , vti,y;,i-l( P axty ) 'mm * iA t C Ó G'f;J/i///ll m viett fX yshonte at 0 :C) :j: Mä ; ii i HAH-' | mAU ]^* veler lag AUE i || !3 | T | À !|je E m ! [ j ERN À | ngmodo dMmones lante Chri- flà. contra 2De diuin;- tate |Chri- J verfu feptimo YV 81j 7 UIN M ARCI.CAP. Il t i As u qptai, rP 816 | ei.)Beda hec vérba non folüm ad cos;qui à demonijs vexabantur, fed ad eos etiam ; qui plagas habebant; mat, Non probo Íententiam;nam.illi; qui habebant plagas, füum iam verbum habuerunt;ita , inquit; vf lübiectione corporis deprecaturi ,ïv;ïrc.&ö idé Beda; & Theophyla&.adnotauerunt. .. 7 Teffe, quod illic diximus,idem elffe fanctum Dei,&, h.. | lium Dei. Nam quem illic demonesfan&um Deij| hic filium peiappellauerunt.Ampliticarunt mirifice| hunelocumadueríus Arianos auctores veteres, dz-| mones plus fidei, quàm illos habuitfe; qui, quod illi negarent, confiterentur, Chriftum verum, ac natu- virófque fan&os appellauerinc. Nam virum vllum viros indicaret,feruos pei altiffimi vocauitsfilios pei non vocauit Acor.16.17.contrà veró Chriftum nuf- juam feruum Dei demones vocànt; filium Dei , &, quod idem etfe docuimus,ün&umnci vocant. Non ergo filium Dei adoptiuum, quales non modó Pau- lus, & Silas, veràm nos etiam omnesgratia Deilu-| mus;fed naturalem , ac verum Dei filium effe cófeffi fant.Siautem naturalis Dei filius eft, verus Deus eft. differnimus: fatis nunc eftad Athanafium in lib. de hunclocumlectorem mittere. —— precipiebat, ne le manifeftum faccx:ent , vide c.1. 25. — p. Et afceudens in montem.) Orandi caufa in mótem afcendifle ex ruca c.6.12.manifeftum efb,yvt fepe aliás facere folebat: Apoftolosautem eligendi cauía afcé- diffe manifeftum non eft,quamquam quia fieri con- Tueniebat, conuenit etiam credere factum effe. Mat-| theus,quod de Apoftolorü ele&ione fequitur, priàs ícipulis fpicas die fabbathi vellentibus, -quamuis ex dum eft Mattheum,quod poft faCtum erat;priüs per tamen incognito cófilio, fiue quiaid forte memoriq occurrit priüs, quod geftum erat pofteriüs. : Uocauit ad. fe , quos volmitipfe.) Vocaffe ad fe dicit, — m. E forina wmnsundi, cum illum videkantzprocidebant, vt ver. preéedenti dictura eft, referenda effe exifti-| irraerent in'ezmï,willum fangerent,quotquot babe l* ant PM? ïgdæ. Itaqücincccffe alt. vt þo& verbum g.ra.,c-zdeäan;;:t,* roprium eorum fit , quiimmundos: Ípiritus habe- ä;um Adde quód;fi hoc -vcgbumad...algos .rcfermcun? etíam , quod proximé fequitur ; ad cofglcm rcfcmn'—; : dum etfec ;; Ee clamabant dicentes , tu esfilbue Des : quod Inemo , vtopinor , probabile iudicabit. Hunqeüiæ | clamorem folorüm demonum fuifle.conftar cimen-| cium, ne fe Chriftus expelleret;magifque cruciarer.| uaautem ratione demones Chrifto prociderent;t 'dignum Ícitu c&.Nempe non r...cligio;ncvn.?o Veä Ch?»-* -|ritate , quafi veré Chriftum adorare vellent : igd* Li- more;quafi fupplicium fuum & confeffione oris; &| 1. Twes filius Dei.) Huius veríus explicationé quaé-| Jrefüpra c. 1. 24.25.Ex hocautem loco confta: verum| ralem filium effe Dei. Nec enim dubium efle , quin| alia ratione Chriftum filium Dei , quàm prophetas,] fan&um filium Dei demonem appellaffe non legi-| mus.Pythö ille Paulum, & Silam,vt fanctiffimos etfe D uadere Plura in Theologicis de Trinitate fcholis| natura humana verbi , & ad Bedam in comment. inl Et vebementer comminabatur ei .). Adiun&tis minis| narrat , quàm miraculü fanati hominis , qui manum| habebat aridá , & quàm quod fupra fcripfit Marcus| f?ue ad hunc locum & c.2.25.de di-l Martco hocloco,& ex Luca c. 6.13.poftilla hoc fa&tü| effe conftet.Itaque vt Matthei ro.r.docuimus,credé-| anticipationem narrauifle ; fiue certo aliquo , nobis] A : i H X o 0S ts p v RA —— 4B .:.. ID E 7« Priusigitur ex.turbahominum: magno numero; Idein ex .,di&ipnlisipfüs paruo Apoftolos clegit: ficut |bijt, fed tantàm quos Chriftus voluit electos efe. |fed qui vocatur 4 Deo tanquam "tarin Yleb. $. 4. Hoc [fe&to quifque fecifset, vt,quàm quifque aptus ad id ihic quidam in*terPretes docuerunt,hoc inter nos, & [dico credere me aliquam eum nature cuiuíque ha- gut precibus alterius;nulla coactum lege,fed fola fua |verbis poteftatem, vt confilium;ratio; atque prude- füubduxifse fefe ab illis in aliquem folum locum,vt il- lic folus oraret,quemadmodum eum aliás fcciís gimus Matthei 26. 36. & Luce 9, 18. | inmontem non-afcenderat ; fed in campeftri loco eius reditum:"*expc&abat ; Vt,colli.gitur'cx Luca:c 6. Ecclefia-minc exinnumera plebe prefbyteros mul-| tos, ex prefbyteris Epifcopos paucos afsumit. Dedit enim formam Chriftus eos eligendi , vc Chryfofto- mus; & "Fheophyla&. indicauert. Quod autem di- cit;ques voluit ipfe, &c ambitionem, & meritum Apo- folorum excludit, & Chrifti poteftatem, atque au- &oritatem affirmat. Cum enim dicit, 2ues voluir ipfe, fignihcat; ndàn quiambierunrt; fiquis fortafse aim- Neque quifquam [amit fibi bonorem, inquit D. Paulus, . i modo idem Paulus fe ad Apoftolatum vocatum in- dicat, càm non folum non ambiret , fed odio etiam profequeretur Rom. r. 1. &1. Cora. 1. Hoc eít,quod Chriftus poftea Ápoftolis dixit , Nez wos me elegifuzn, fed ego elegy vos Yoannis 15. 16. Indicatetiam non qui ameruerunt , feïd"quos- Chriftus vocare voluit, eos ad Apoftolatus munus vocatos efse ; nor quod fimue [nf- fictentes (dicebat de fe vltimo loco vocatus Paulus) co- gitare aliquid ex nobis , quafi ex nobis , fed fafficientia noffra «x Des efl 2; Cor.5. $. 6.fic Ephe.1. 1. vocatfe Apo- ftolam per voluntatem Dei , id eft non fuis meritis, fed diuina ele&tum voluntate. Hoc autem cum dicitur, meritum quidem excluditur , naturz veró habilitas non excluditur , quemadmodum & Euthymius , & Theophyla&.in commentarijsadnotarüt.Nec enim dubito fecifse Chriftum , quod prudentiffimus pro- efset muneris, confideraret. Non nego , quod do&ti Chrftum efse dilcriminis,quód nos aptos eligamus, nó faciamus miniftros;ille,vt n.Paulus de fe teftatur, edam ineptos;poftquàm cïegit,aptos faciat; tantim. bere rationem.Nam & nos difcipulosad docendum ineptos eligimus aliquádo,vt eos docendo aptos ef- ficiamus,tamen cüm zqué omnes inepti,indo&iquc fintmagis ingeniofos, & hauriendz,quam tradituri fumus , difciplinz capaciores cligimus : Chrifti verà poteftas afseritur , quia fignificatur eum non iufsu, libera voluntate Apoftolos elegifse; Cateràm,qué- admodum paullo ante dicebamus ita Apoftolorum meritum his verbis excludi , vt naturz habilitas non ! excluderetur; fic credendum eft ita aíseri Chrifti his| da non negctur. Neque enim indicatur ita cum il-] *X ss : . ! : los potius , quàmalios Apoftolos fua voluntate elc- gifse, vt nihil ad eligendum preter voluntatem , ne- quam illo numero fua elegit voluntate; atqui cur duodecim,nó plures,neque pauciores elegerit, om- nes veteres auctores,vt apud Mattheum c.to. 4. do-- cil, cum in montem vnà cum difcipulis afcendif:cr,| ele-i — Quossnluit,) Ex difcipulis nimirum fuis, qui ipfim| in montem fecedentem íequuti fuerant.Nam turba que confilijjneque rationis adhibuerit. Nam quem-[ admodum hos potiüs, quàm illos ; ita hoc potiüs, l cuimus,non folàmaliquam przter voluntatem , fed| - Quem de- lecium in «aecandss . vpofloli Chbriius — ] babuit. — 1 Deus ques ad aliuwod | munts eli- i git, Aptos facit. Colos.1.12.l : 3 ! multas etiam fuifse rationes tradiderunt. quafi cum illo priüs non fuiffent.Ceterum credibile| Ef ve- MUU DN MKU EEE |ptetes notaucrunt: neque enim dixiffer Euangelifta| - lac melior,fecit duodecim(Apoftolos) cur autem fe- [vdoucyquà: ex Gu AAem ( d'ayaouas & habere poteítatem Apoftolatu non.poterant. S-ign.:iü«catur. & libfärum venientium arbitrium , vt multi recentiores inter-| vocatos veniffe,nifi & non vexlirczpotuüïänt. : 14. Et feeityvt effent dmodecim cum illo.) N etba vitio, vt| dum legendum eft, & fecit duodecim,vt effent cüm illo,.quemadmodum & Grzcé legitur ;.& noftrum J'sketfva doi uer. Aurd. SClus autem eft multo facilior;| cerit,duas Euangelifta exponit caufas.. Vnahazc eft vt effent,in quit-,mm-;llo,rd eft vt ip&,tänquam familia- quit,mitteret pradiare.Cuapropter & Apoftolos , vt ait Lucas,nominauit;id eft miffos,non ficut tabella- rijaut nuntij; fed ficut legati mittuntur ; propterea Íed etiam baptizandi ; remittendi peccata , aliáque multa faciendi poteftatem dedit , quod proprium legatorum eft. Dicit autem , vf mitteret eos pradicare, priüs eos inftruxitlongo illo,& diuino fermone;,qué Matthzus toto capite $. & 6. & 7. & Lucas c. 6.20.| narrant. Quare autem duodecim elegerit Matthzi| 19.5.di&umà nobiseft. DI Et dedit ils.) non ftatim , fed poftea, cm eos ad predicandum emifit c.6. 7. & Lucz 9.1. & Matthei ro.r.fed hoc peranticipationem Marcus dixit , quia Apoftolis Eot;&asdata eft. Graca alium. multo cla- tiorem habent fenfum al &lv s£ecius Sepaersem (ac fànandi morbos,& eiiciendi dezmonia;id eft, vt mit-] teret cos predicare habentes hanc poteftatem cur&4 1G.Ef rmpe[uit Simoni nomen Petrus, ) Au cuncimpo- füerit,an potiüs initio,cum ab Andrea fratre fuo ad Chriftum addu&us effet Ioannis r. 41. 42. an poftea cum Apoftolos ad predicandum mifit infra c.6.7.& Matthei 10.1.& Lucz 9.r.an cum fuper illum funda- re vellet Ecclefiam Matthgi 16.18. apud Mattheum c.10.2.difputauimus. n x 17.Et lacobum Zebedei,ez" Toannem fratrem lacobi,ez'| impo[nit eis nomina.)Videtur & Latiné. , & Grece hic| elle folozcifmus , nifi in fuperiori verfu 29m xoms ali-| quid,quod non exprimitur,;intellieatur nempe,feot,| id eft elegit Apoftolum Simonem,ez nmpe[uit Simoni| ple feaitid eft elegit Apoftolum. * , Boanerges.)non dubito verum effe , quod in com-| mentarijs in cap.1.Danielis Hierony.indicat,ignora- défluxámque hoc nomen efle, vt vixin eo primz| originis veftigium vllum appareat. Putat ille pro 33 oy?Bene raam factum elle Zeanerges, Nonvt viri qui-. dam do&i exiftimant tzay? 03 Bene ree filg tonitrui, N] necid Hieronymus dicit ; & haud fcioan veré dici opinor;fcribentium tranfpofita ; ad hunc enim mo-|. | - [altitonátem appellaffe;quia & tonitru fremitus eft.]: - ï |Probarem fi inuenirem vyyapud Hebrzos tumultü|. : vertiffe interpretem credendum eft, qgj eroiucws 4'a—-| B ';fignificarc,quödïnufquam inuenio.Nam erfi v33r4.E res,& domeftici fempéradelffent 5 altera, w eosin-|. non folàm nuntiandi , id eft Euangelij prdicandi;| | C |daturus erat Ecclefiam.Cur autem Iacobum,& Ioá- Cr Iaro| non ftatim,fed cum tempus effet ; neque ftatim mi-| fit,vt conftat ex Marco c.6.7.& ex Luca cap. 9. 1.fed| decorum miffione mentionem fecerat , in qua ea D . [.7 20.Et ventunt ad domum.)Pctri,vt'o-pinor, domumj di morbos,& ciiciendi demonia. Itaque hec verba; ficut duo proximé precedentia , vr effent eum ilo , e71| vt mitteret eos pradicare,referenda funt ad verbum il.| |lud primum,feat duedecim. " -[nondum dixerit. Etfi Euthymius & aliam vrbem , &| nomen Petrus,dcinde [equatur,ez Iacebum Zebedai ,ÍuplE imum venifse dicuntur,non auditores, Íed Chriftus, tione peregrinz lingue adco corruptum à notarijs;| - laudiffent ij,qui ab ipfo erant;id eft , qui ad eum per- à; IOAN. MALDONATI COMMEN T. — 7 — Et venerunt ad eum.) A poitolorum indicatur obe-| A. | |dientia,qui ftatim vocativcncrmF , cum,quam obï " |caufam vocarentur,ignorarent , itaque cogitare de| 4ZMA11 j quó propius ad Zoanerges Ad eft ad vitia-] tü nomen accedete videantur , & Probabil:io-r& Ícri-i ptorum errorem faciant , nomini fimilitudine »33i vanlegendum exiftimant;id eft filij tumultus. Nam[ quamuis 31non tonitru, fed cumultum fignificet;] tamen;quia tonitru tumultus quidam vchemens eft; F'ng.uljmm protonitru poni, idcóque Euangeliftam interpretacum effe filios tonitrui. Nam & Homerü]: Iouem illum fuum ediCjioudlup altifrementem , id eft]: —— — Ms n ga[äh fignificat congregare , conuenire , tumultuari,] tamen vyvregefcb. non tumultum, fed congregatione] lignificat,& fcimusau&tores Grecos Hebraicam lit-f teram y in Grecani & fono,& figurafimilem fole-] ^ * re mutare, cuius rei in Septuaginta interpreti Idio- i matis ex Genefc.25.4.& 56.2.5.10.14. exempla nota-] - uimus;vnde non difficile mutari potuit. Cur Chri-| ^. ] ftus Simonem Cephai, id eft Petrum appellauerit;| in promptu ratio eft,& ab ipfo Chrifto non obícu-| ré fignificatur Matthzi 16.18. quia füper ipfum fun-| — nem filios tonitrui vocari voluerit , ex euentu.con-P/»€ P& ie&ura fümpta eft. Futuri erant fecundüm Petrum ïfï ? d Chrifto familiariffimi,& Euangelij eiusazdentiffimi þgllatii . | precones.Itaque videmusíolitum eos vnáàcamPe-| —— tro ad res fecretiores,maioresque adhibere, ad tráf-] figurationem infra c.9.2.& Matthai 17.1.& Lucz 9.j 28. & ad orationem horti infra c.14. 35. & ad fuícita-]. Iionem mortuz puelle filie Axchifynagoei c. g.47.| | [ Petroigitur,tanquam duci,Iacobo,& Ioanni , tan-[ quam duobus eius figniferis , noua dedit nomina; |quia infigniores Euangelij predicatione futurierát.] - Reliqua,quz ad hunc,& ad fequentem veríum fpe-] &anr,apud Mattheum c. 10.4.expofita à nobis funt. intelligit in Caperpaum , vbi Chriftus cum in eam| veniebat vrbem,folebat diuerfari c.1.28.& c.2.1.nam] : in eadem videturadhuc verfari vrbe,cümingreffum : | l |in eam fuitfe cap. z. 1-Marcus dixerit: egreffum ex eaj aliam fidelis alicuius domum fuitfe putat. | ; Htà vt non po[et , neque pauem manducare,) Nota He-|P 4'2"441'"4 brzorurm phrafis eft, qua panis pro omni ponitur *ï eo;:vïd: cibo,& Eäncm fumere,& cibum fumere. , Quidam / | bo, hzc verbaad folani turbam , que Chriftum audie-] bat, referunt; quafi dicat Euangeliíta adeo fuille au-| diendi Chriftam auidam, adeo in eius predicationel intentam , vt fumendi cibi obliuifceretur. Bedaadi vtrofque , & ad Chriftum , & eius difcipulos , & ad] 5audit0res refert, vt in illis docendi , in gis audiendi commédetur ftudium.Potiüs credo ad folum Chri-i ftum & Apoftolosreferri oportere.Nam relatiuum | illud à/làc, quod Grecé eft , vix poteftadalios quàmt ad eos refpicere,de quibus dixerat ver. 20. a9d tpxor-].- Qu eic ofv C7* veniunt ad demum.1lli autem,qui in do- | & Apoftoli erant.Nam de auditoribus poft diciucz] conuenst fFatim turba, | g — ALEt eum audi[fent,) G.gai axdsavlec ci av duré & cüj tinebant,Graca phrafis. Qui autem ij fuerint,incer-| tum.ÁAu&tor commentariorum,qui Hieronymo 1n- fcribátur , Apoftolos fuiffe arbitratur.Improbabilis opinio.Nam & Apoftoli intus cum Chrifto erant;j| poffit,cüm Hebraicé tonitru non ay"recfed oys raa| - autem () Psurti ytema. ancvte '&OXOS,QU Ganite d! letantt /agpopllfïï ! hocgggfïï ilh'sdfd'" | nonmb'l*'o* fentLic^ ligml.t,V'[EU Bd ucielg düüf:& d f gnificat;gïi lhl — Chilumss - qeumcn | Fuedit ! ligisde | — quemte SSNN N x cted frim: Uet,Y C1 T 07 1 a, rl W*"& ftili ^.— Meuturl ; /pulosobcz ) — Qu | ffo!ummdig Ms focucif manifefar ht folum Chadt 0 inttlipam I65 quidert TUf diceret, A Ptatosdi 'á Pytrytte j &Odi&ttncte : "lin Ihlanis i J n neo al J inltetudin ] t vta ? confulcrcm, * Dichan:m, ;«,:omq-iautctiamm ä m Maren if ?æwgk: Aät;[k& abmm& lm iW ( Qute() | - ichagy R iQMm'm (( M ä lim clïcäl j| | d. " .AIXIH'C,am ] Wion 0 x Rutus f Wi UE fl - lïïï'?ölfxmxy 'X',Q«!:Fxf)nk ) - LS- s D*QQ?SQ )! I TZUPPN i K -&Smm m: i R cmtem lol p AU ippelaue Don obc- tipamfun. bunjx l- t s 9 t iæ' Wi M m Uend s l; *T l mir "ib l.i:;m v,';-.: SRETZ ^ nit T rv il i ' D , 0s ia *;uc-wo*u. * LUDCTO AA dul « Q A HC RT 40 .Jgogl'c,)w. [oanal t RU Q9 & .. 8 í am varin ;1:./ v (h'll&]h?!l I ' f | / PL dd ..'W'.'.)AUH[O n dami WM,WAUJ 1 Af t m lnih*n 13 usl i vl " M' :' » il 'erelomaa U ? &? m r .L.'»:;i Bcöaaä IC*JEOS a M ad ;5 wdimdl du r yreornam [ | Ztïpffïildlb:; P | XïW j joqim E t frequens. Iuslinian. li. ln]?i't. tit. deCu tm:or.var. r& de ve [rufl Lt.e z. 4Cre. 2. de Inuent, Imis, ET IN MARCI CAP. Ill 820 iu tem,qui tenere Chriftum volebác , aliunde veae- rant,vteum quzrerents neque credendum eiï: ABQ- itolosaut dixilfes aut cogitaffc vnquam Chriftü in- lanire,quemadmodum ifti dixerüt. Alij , qui 2b ipfo lerant, interpretantur,qui erant ex eius patria, ciues, lac populares cius , vt Theoplhyla&o placet. Nimis| Ihoc eenerale eft,& neício, an vero fimile fit tantam o lillis de Chrifto fuiffe curá, vt cuftodire vellent, càüm non multo ante ex monte przcipitare eum voluit- Ment Lucz 4. 29. Alij Chrifti dometticos fuiffe intcl- lo gunt, vt Euthymius. Plurimorü opinio cft, quam IBedaiidémque Euthymius,& Theophyladt.fequun- Ttur,intelligendos effe Chrifti cognatos,quod, vt vi- |detur,& ex verborum proprietate,& ex ver. 31. con- Ifirmatur.Nam & Greca phrafis cognatos proprié fi-j enificat, & videtur Euangclifta rem ita natrare, vt - leofdem fuiffe indicet eos, quiad tenendum venerüt| - |Chriftum,& cos,qui ad fores domus ftabant, volen-j. tes cum cóuenire:illi autem,qui ad forces ftabant, vt ]Euangelifta declarat, Chulhcognatl crant , érgo &| ]hi,quiadcum tenédum venerüt. Illad tantàm huic 'interpretationi videtur aduerlari.,.quod i fti, qui-ad|- Itenendum venerunt Chritum , dixitfe dicütur eum lin fatorem conuerfum effe ; illi autem , quiad fores laftabant,eius mater Beata Virgo,& fratres erant , & .. .Icteditu nefas eft Beatà Virginemaut dixiffe , aut exi- Mtimaffe Chriftum fuiffe fux10füum.Hoc non me mo- uet, vtab hacfententia, qux tam multorum auctorü eft, facilé difcedani. Exiftimandum enim eft Enad- Syllepfis in Meriptura IMatthzus c.27.44«Ícribitlatrones,qui vnà cü Chris |fto cracifixi erát;, blafphemaffe;càm ex Luca c.?5. 39. imanifeftum fit non blafphematle;nifi vnum. Itaque /|Chrifti cognatos dixilfe cum in füroré verfum elle, intellizamus id etiam eius dixiffe matré , fed ne plü-| . Ires quidé vno dixiffe, Satisenim eft;vt vnus cogna-| . |tus diceret, vt veré. Euangclifta dicere potucrit id| - |cognatos dixiffe. ! | ! « |ftudio nonnulli relita verborum proprietate alias; geliftam per fyllepfim loquutum fuiffe , figaram in H gnatos marmurauiffe,càm conttet ex loanne 12 4.5. folam indignatum fuiffe,8& murmuraffe In dam.1dé noü folàüm neceffe ion eft, vt quia dixit Euang:liftà Exierunt tenereeum.) Vt vincirent,; & domi in cu- ftodia tenerent. : Eratapud Romanos lex, vt fi quis tur, neq; aliaafficeretur poena.Similem fi non legé, confüctudinem tamen apud [udxos fuiffe putádum eft,qua vfi cognati voluerint Chriftum , vtcius vite confulerent; prxripere Pharifzorum inuidiz. . Dicebant euim.) Autapudíeanirs0,& cogitatione, Helraif- aut etíam verbis. Vtrumq, enim Hebrzorü phrafis,| iquam Marcus imitari folet;fignificarepoteft.*w di- cere apud Hebreos nó folüm dicere verbis,fed etiam liorem pietas facit; quia enim animus horret nó fo- làm credere , fed cogitare etià Chrifti cognatos , aut dixiffe,aut exiftimalfle eum etfe furiofum, pio quodá facris licteris vfitatá , qua quod vnus & mulus fecit;| - dicuntur feciffe multi, Mattheus c.26.8.(cribit difci-|. . pulos ob effufüm in Chrifti caput vnguétum indi-| E in infania incideret, vin&us cognatis fuis tradere-| )animo cogitare eft , vt Pfal. 118. $7. dixz euffodire legem | tuam d c(t,cogitaui,decreui,ftatui apud me.Sed pro-| Ibabilius eft verbisetiam hoc illos dixiffe;càm ratio- Inem ijs,qui aderant, & audiebát, reddere voluerint;|- |quare Chriftum tenere vellent; quiazn farerem , in- Iquiebant, verfus eft. : £5 Quoniam 1 furorem ver(ns ej?. ) Hunclocum difïïci-» Á |didit, furorem ver[us e[! ,vertüt, exceffit, abijt, cuafit; .|füperioresauctorcs,exponuntsid eft abijt, exceffit, , jquafi cü Chrifti cognati audienté turbam rogarent, vti fibilicereceum cóucnire;aut vt eü ad(e vocarét, .|turba refpóderi;abijtnon eft hic.Quod auté Euan- |gelifta plurali vtitur verbo , non diflicile refpondét| . |bum illud pracedens, Exierunt tenere ewm, indicat co- |tis incidiffe,fed veré cffe furiofam. N6 enim , qui in [intelligat; veréne putauerint Chrifti cognati eum |furere s an iddixerintcontra fententiam , vteum ex |periculo, quod illi imminere putabant, hac füroris ! phyla&jus,Euthymius,& omnes, quos me legiffe memini,vetuftiores auctores,nó fimulationem, fed| quz minüsà pictate abhorrere viderentur interpre- tationes quzfiuerunt. Nefcio an; dum pias que- rerent,falías inuenerint.Quidam igitur eorum illud Grecum verbum £££e» , quodnofter interpres red- id iamque aliquando fignificat, quafi dicant , quód tantam hominum turbam cómouceat, fc inuitis fa- ceres infcijs enim fe domo exijffe. Cuius interpreta- Ípeciofus hic erat pratextus,vt probarent velle fe te- nere eum, quód ipfis inuitis domo exceffiffet;ineque enim ante eum domi inuitum cocrcebant. Alij fub- tiliàs , nefcio an meliüs, hzc verba non ad Chrifti cognatos,fcdad turbam referunt, de qua verfu pra- cedenti didtü erat, & verbü s£«e»eodé modo, quo nomen tarba collectiuum effe;pofféq: plurale verbü admittere.Id ego non morors;illud moror , quomo- do potucrit rcfeondere turba;non cft hic;abijt, càm: cognati Chriftum , & turbam audientem viderent, quippe quam alloquerentur, & ipíum predicantem Chriftum,ficutalij, quiad oftium erant;audirét.De- inde cuius rei caufam reddet particula illa;ez/m,cum Euangelifta dicit, Dieebat enim, quoniam im furorem ver- reddatur caufa, Exrersit tenereeem;propterca enim vo- lebanteum tenere;quia, vt dicebát, in fürorem ver- nontàám rationem veram fequuntur, quàm apparé. ceffarium, vtaut Chrifti mater , aut omnes cius fra- tres;fiuc cognati;fed vt vnus tantüm id corum dixe rit.Itaq; recté nofter vertit interpres ; i fnrorem ver- ff* ef .quemadmodü omnes boniauc&tores Hicron. Deda;Euthymius, Theophyla&. interpretantur. Nec quorumdam moderationem probo, qui vt fentétia mitior effe videatur; pro m furorem verfus eft, vertunt, mente alienatus eft , autin mentis exceffüm incidir. Nam prætcrqüäm quódalienatum effe mente haud multo eft mitiusquàm in furorem verfuüm effe,ver-] gnatos noluiffe dicere Chriftum in exceffum men- mentis exceffum incidebát,vt prophctæ ,& virialij íancti diuina pafli,fed infani , & füriofi tencbantur, s E : V d 1 | [ vinciebantürque.Pertinetad hunclocum , vt le&tor fimulatione fübducerent.Hieronymus,Beda; T heo- fententiam fuiffe exiftimant. Quibus libenter equi- concionetur Chriftus, quód demoncs eijciat ; quod] tionis & Euthymius videtur feciffe mentioné. Mihi| neício quid habere videtur infulfi. Minimé enim] f'« efi/Haud dubium, quin illius precedentis verbi| - fus eratjnon ergo turba,quae Chrittum audiebat, fcd iChrifli cognati; qui, vt eum tenerent;veneranthoc |dixerunt.Omnes denique in terpretationcs iftz, que tem abíurditatem fugiunt, hoc vio per fe rcfellen-| " [tur,fi illam, qua his au&oribus effe videtur abfurdi- E Ft*as',non efle demonftretur. Idautem iam demóftra-| uimus, cum docuimus efle. f:vllepfïm ; neque effe nc-] dem corum du&us au&toritate fübfcribo; quáquam| nem, NN nihil abíurdi effe video , fi fuiffe dicamus fimulatio-! |Mat.13.a. 1. Luc.$.a. 4. 14. Ioan. 12.f. I-Timo 6.:. 17. 82I IOAN. MALDONATI COMMENT. 822. nem. Nam nec Euangelifta dicit; putabant ; fed dtce-—* |bant, quoniam im furerem verfw eff5et fi corumvolumus exiftimationi confulere,res eft eiufmodi, vtleuioris fuiffe culpz videatur,id fingere, quàm credere. Alia lad explanationem huius loci perfe&am reliqua eft |quzftio,quam ob rem cognati tenere Chriftü volu- lerins praífertim i non credebant eum infanire, fed Ife credere fimulaban t.In proximo eft ratio, fi crede- bant , vt illi; fi fimulabant, vt fibi paxiter ; atque illi À confulerent.Nam fi veré furiofus fuiffet, aut lege,vt diximus, aut confuetudine à cognatis vinciendus, alendüfq; eraufi furiofus verà nó eratfed effe finge- batur, timebát cognati,ne quid fibi , atq; illi ; autab odio incenfis Pharifzis , autà concitata tumultuof: multitudine periculi crearetur, vt multi reccntiorcs interpretes adnotauerüt. Quz fequuntur víq; ad fi- nem capitis;apud Mattheum, qui eadem capite 9.& E 1 ] F Mp 12.Copicfils narra;expofuimus. : £^ M : r?. 3 ; |&um afcendentem, & crefcentem,& afferebat vnum triginta, vnum fexaginta, & vnum centum. 9. Et dicebat:Qui habetaures audiendijaudiat. 10. Et cum effet f1n-]. gularisinterrogauerunt eum hi,qui cum eo erant duodecim,parabolam.n. Etdi-| — cebat eis: Vobis datum eft noffe myfterium regni Dekiillis autem,qui forisfuntjin| - — : patabolis omnia fiunt: 12. vt videntes videant, & no videant:& audientes audiant) & non intelligant:znequando couertantur,& dimittantur eis peccata. 1. Et ait illis: |Nefcitis parabolam hanc? & quomodo omnes parabolas cognofcetis? 14. Qui fe- |minat,verbum feminat. 1. Hiautem fünt,qui circa viam, vbi feminatur verbum, & cum audierint, confeftim venit fatanas, & aufert verbum, quod feminatü eft in|. cordibus eorum. 16. Et hi funt fimiliter,qui fuper petrofa feminantur:qui cum au- dierint verbum,ftatim cum gaudio accipiunt illud : 17. & non habent radicem in Íc, fed temporales funt: deinde orta tribulatione & perfecutione propter verbum,| confcftim fcandalizantur. 18. Et alij fünt,qui in fpinis feminantur:hi funtqui ver- bum audiunt, 19. öcærumnæfæculi,&dcfc,eþlti;o diuitiarü, & circa reliqua concu- pifcentiz introeuntes fuffocant verbum,& fine fru&tu cfficitur. 2o. Ec hi funt, qui JCAPNCECHU. —7dQ57] T iterum ca»pit doceread mare : & congregata eft ad eum turba 27 -/, 9 multa, ita vt nauim aícendens federetin mari, & omnis turba cir- NS/P| ca marefuperterram erat: 2. & docebateos in parabolis multa)| x/£ ) & dicebat illisin do&rinafua: 3. Audite: ecce exijt feminans ad | 717 (eminandum. 4. Et dum feminat, aliud cecidit circa viam, & ve- nerunt volucres czli, & comederunt illud. $. Aliud vero cecidit fuper petrofa, vbinon habuit terram multam: & ftatim exortum cft,quoniam non habebat alti- tudinem terrz: 6. & quando exortus eft fol, exzeftuauit: & eo quód non habebat radicem,exaruit. 7. Etaliud cecidit in fpinas: & afcenderuntfpinz, & fuffocaue-|. — runt illud,& fructum non dedit. 8. Et aliud ceciditin terram bonam:& dabat fru-]. luper terram bonam feminati funt, qui audiunt verbum, & fufcipiunt, & fructifi- cant, E lisdie Q M*au agl hg:ntiz s ægï a B : A i. 000 CPNENINLCLAN ' :»-mämjm, : ï:c:.ä:g.g:'cant,vmmtriginta,vnuq?fexaginta,* & vnum centü. 1. Et dicebar illis: Nulïgwd iï älfïäk 1 & ir.c. 33 venit :,l,äuc*em;;, v,tfub*,r.HOdl'o Ppngtüf Aut .f.ub 16&02 nonnc*Vt fq pcrcandelabm Pö'*ï 'üunihi h: i. e|natur?22. Non eft e;ïlm-all'qu'ld abfcqultqm,quod non fnanifeftetur:nec factum erec;n'tioü [ ä;ï.s,c:z, eft occultum,fcd vtin pálam .VC.niatL 25. Si quis habet aures audiendijaudiat. 2.4. ];E uïpïïïu ; äïfisï dicebat illis:Videte quid audiaus.In qua megfurg menfi Fueritis,rcnïetieFLgr*V(obls, p r & adijcietur vobis. 25. Qui enim habet,dabitur illi: & qui non habetetiam quod 1842 habet auferetur ab eo. 26. Et dicebat: Sic eft regnum Dei,quemadmodü fi homo iaciatfeméntem in terram, 27. & dormiat, & exurgat nocte & die, & femen ger- Iminet,& increfcat dum nefcitille. 28. Vltro enimterra fru&tificat;primü herbam, deinde fpicam, deinde plenum frumentü in fpica. 25. Et cum produxerit fructus) - ftatim mittit falcem, quoniam adeft meffis. 5o. Etdicebat: Cuiaffimilabimus r LOTSIES gnum Dei?autcui Pambolæcompafabimus illud? 3. Sicut granum finapis, quod cum feminatum fuerit in terraminus eft omnibus feminibus,quæ funt in terra: 32..| |& cum feminatü fuerit,afcendit, & fit maius omnibus oleribus,& facit ramos ma- |gnosjta vt poffint (ub vmbra eius aues celi habitare. 55. Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum, prout poterant audire: 34. fineparabola autem no loque- batur eis feorfum auté difcipulis fuis differebat omnia. 55. Et ait illis inilla diejcum| lusenlfero effet factum:Tranfeamus contra.56. Et dimittentes turbam;affumunt eum ita Dies eterat in naui: & aliz naues erant cum illo. 37. Et fa&ta eft procella magna venti, & flu&tus mittebatin nauim;ita vt impleretur nauis.38. Et erat ipfein puppi fuper |ceruical dormiens:& excitant eum,& dicunt illi: Magifter,non ad te pertinet,quia perimus? 39. Et exurgens comminatus eft vento,& dixit mari: Tace,obmutefce.Et ieamturi ytbiti- "*f*'*'-ïï*mv P ceffauit ventus: & facta eft tranquillitas magna. 4o. Etaitillis: Quid timidi efti ii B l necdum habetis fidem ? Et timuerunt timore magno, & dicebantad alterutrum: m o - Quis, putas, eft ifte, quia & ventus & mare obediunt i? p " . : s " nb L M ff ! / - t du v — d : * o s | ;maüü(mg | Pa * : iiei o "-D r LRES T ireris cepit docere ad mare.) Dicit| A| — Et tongregataefi 4d eum turba multa)) Vtíapracap.] — ) :/&11[1)7 i P MA Mernm , quiaiam ante biseumad| |2.1. & cap. 3. 7. 2o. Quocumque enim ibat, ma- x MU ^N mare ijffe dixerat; haud dubium,| |gnaeum turba fequebatur, ita vt ue fumere quidem ;gudjäm,' 7!quin,vtibi predicaretquód ma-| |cibum poffet cap.s. 20. & nauiganti neà turba com- . | ALSignaineum locum propter mer- rimeretut , feparatam necellc fueritnauiculam ha- - ?Pcaturam hominü multitudo có-| — |bereibidem ver. 9. | | , Chrifi di-| lueret cap. 1. 16. & c. 2. 13. Videmus Chriftum terra, Ita vtnauim afcendens.) Sicut c:?a. 3. 9. ncà turba |üigentia t maríque Euangelium propagare, & ficut mercato-| — |comprimeretur, neceffarium illi fuit propriam ha- : ïel*"l:»"i'*res lucrum,ita animas quzrere ; & poftquam priua- bere nauiculam , ita nunc propter multitudinem Z:f.u 77 itim domi pradicauit , prodire in publicum , vt om- l pra cap. z. Idem fe D. Paulus eius imitator fecifle di- cit A&or.20.20. Quomedo nibil fabtraxerum vobs vti- lium , quominus annuntiarem vobis , g* docerem vos pu- Icionatus fuerat , quemadmodum adnotauit Beda,& ex Matthzo cap. 13. 1. poteft facile probari, que res magis ctiam Chrifti in queréda falute hominum di- ligentiamcommeudat. | - nes do&trinz fuz participes faciat, Idem fecerat fu- blice, * perdomos.Fa&tum enim hoc eft eodem prot- . fus die , quo domi tantaaudiente multitudine con-, |hominum confluentium aliorum fufcr alios, & a- iliorumalios proculcantium neceffe fuit, vt relictis ad litus illis in nauim afcenderet, vt inde liberiore| loco non oppreffus, non obculcatus doceret. Hoc enim fignificat , quodait Euangclifta, vt sauim a[- cendens, [ederet i& mari,. Itaque ratio, quam Thcophya : lactus, & Euthymius adferunt , quamobrem in na- uim afcenderit; nempe, inquiunt, vt omnes audito- res ante confpectum haberet, neminem pone, mihi non placct;quia nec id Euangelifta fignificatnc que, vtopinor, Chriftus curabat. NN z jb ET IOAN. MALDONATI COMMENT. 926 ls lïïäragï fectam pro perfe&to Grzca phrafi. IEodem modo Grzcé ér aeiuacv (s , :Q';v ee nmov(a. » 2 güht xajeraj accéditur ; plures tamen ?py«?) vt T heo- iphyla&us , & Éuthym. legunt, & Latini,quos leei, omnes.Sufpicor aliquem Graciü explicationis caufa ad marginem pofuifle x2 accenditur, quafi veni-| ire lucernam etfet accendi;alium veró quem piam nó explicationem, fed corre&ionem effe exiftimátem, [quoderatin textu deleuitfe,quod erat in margine,in textum intrufiffe;aut quod eft probabilius, aliquem cx Matthzo c.5.15. vbi hec ipfafimilitudo proponi- tür,& legitur xafseshuc tranftuliffe. Inuit errorem, quód lucernz magis accédi quam venire proprium| cíIe videretur.Sed venire , vt Euthymius interpreta- tur,pofitum eft pro inferri,ficutfolét ingruerte no- &e in cubiculü inferrilucernz. Et habet etiam ma- lorem vim venire, autinferri , quàm accendi: nam| accendi quidem alia etiam de caufa lucerna poteft, inferri autem in cubiculum,;aut in aulam non folet, nifi vt ijs, qui vbi funt,lumen prebcat; non autem, vt fub le&o, aut füb modio ponatur.' Putat quidam noftrum interpretem pro xajda legiffe nxlaj , venit. Probabilis conie&ura,fi in quibus Grecis codicibus|. non eft of cflet xa]e7):nunc autem in quibus nó eft Jzera| in ijs orunibus cft $»yeraj. Maior eft quzftio, quomodo Marcus,& Lucas c.8.16.hoc loco Chrifta hac fimilitudine vfum fuife narren t;cum Mattheus c.$.15.alio loco cum hzc dixiffe fcribat, in illo nimi-l- rum tam celebri fermone,eati pauperes [piritu.Facilis folutio.Credibile eflvt illic diximus, Chriftum hac imilitudine,quafi proucrbio vulgo trito , nó fem el, & vnoloco, fed fzpe;ac pluribus vfum faitfe.: Illud magis ad ré pertinet, vt exponamus,quorfum Chri- ftus hocloco eam pofuerit;cum defemine ageretur, cum quo non videtur lucerna quicquam habere co. mune.Hicronym? , aut quifquis eorü commétario- Sederet 12 inart.)1 n naui erat,quaífi pro ro(tris dictu., A rum auctor eft, quibus Hieronymi nomen inícribi-: jUur, & Bedain huius loci cómentarijs in eandé (en-| ,jtentiam hic, atque apud Matthzum proponi cxifti- jmanbvt moneat Apoftolos Chriftus ; ne verbü Deil- rus effec. Que fequuntur víque ad verfum 21 apud|. Matthzum c.1;.explicata funt. 51 quid le&or diícri - |minis , aucin verbis, aucin ordine narrationis de- [prehenderit,recordetur, quod fzpe diximus Euáge-| . liftas non verba , (ed (éntentias diuerfo fiepe ordine recitare. | ii : 8. feendentem,ez* grefFentem;)aivaCa:'vov'&,:ä duEay- oy(. AÍcendentem vocat Iztam, & luxuriantem fe-]- gete m- c"ieverII A Punco aM i Et dabat) 2 éPid u e" dabar,pro iwx« dedit, im per- Fnwn tri(g'mm,(y'- Unum Exdginm , C* Vnwum centup) exlóv, pro, Alia fingula tricena , alia fingula Íexagc- na;alia fingula centena.Hebraifmus.Nam Grecé di-| cedum fuit,'rg'ö pgz)mgtd.;covrlavrhæ'mov , 'rä"roö äänxovfla- |erA«tetov & l&(o exa(ovymAao1ov. Mattheus contrario hec narrat ordine;fed, vt paullo ante diximus,Euan- Igeliftz fententiz veritatem, non ordinis feriem fer-| uare ftuduerunt.Si quis rogct vtro modo putandum| hit dixiffe Chriftam veum rrigmta , ez7 vnom féxaginta, Q* vnum centum, vt at Marcus;an aliud centefimüsaliud fexagefimis « lind triccfimum ,v v ait Matthg:us numeradi ordine cómutato:refpondcbo nihil effe certi , fed , fs quis coniccturz locuseft, exittimare me hoc potiüs moado;quo Marcus narrat,eum dixiffe , quia cft om- nibus hominib? naturale,vt rem, de qua loquuntur, cxaggerantes,crefcente vtantur oratione; exaggera- batauté rem Chriftus, & creícit apud Marcum ora- tio, decreícitapud Matthzum. - | 21. Nutiquid venit lncerna ) Aliqui Greci codiccs le- C D . illis velit parabolam exponere;quia non venit lncernay E .Nerbum Dei;ad illud fide excipiendü, condendü ani- Ifexagenü;aliud centenü.Alij,quia de femine, & eius |net, & bonorum operum fructus ferat. preratio co videtur probabilior, quód cum precedé-| |mas,Chryfoft. cribuere. Quanquam idem Chryfoft. Jpibnssqui i domo [nnt; quafi dicat fe non ideo parabo- |lam propofuiffe,vt non intclliseretur,fed vt intelli- Ietur,nec fa'tum efl occultum , quod non veniat in palam.) Jenim id Chriftum v(urpaffe conftat. Et quidé quor- - Imodó diximus intelligitur; quorfum hoc loco apud Ine intclligunt , hoc modo hanc cum illa conne- occultentfed palam przdicent. Quia enim dixerat n4, vt ab modie ponatur , aut (ub letlo ? Probabilis opi- nio;fed non videtur Chriftus id agere, vt Apoüolos? ad predicandü exhortetur,fed vt omnces , qui audiüt mo,meditandum, vt fructü ferat;aliud tricentüaliud: Ver. rr. P'obis datis ff nofe my[ferium regns Dei,illis autem,| . Aquifora [unt,im parabolzs omoia fiant,docet nuic debere|. — u CQS.gglgtabplam » cuiusàfe explicationé audiuiffent,| — . Jcateris etíam explicare; necenim fibitantàm, (ed. — [alijs etiam doctos à fe fuiffe,nunquid enim venitlocer-|. — frué&tu,de bona, & mala terra Chriftus loquutus fa- crat,exhortari nuncauditores putant, vtbona terra que infru&uofüm apug fe retineat , fed laté germi- .tnet,fru&ümque reddat, aliud tricefimum , aliud fc- xagefimumsaliud centefitmá. Nunquid enim venit In- cernayvt (ab modio ponaturjid eft n6 feminatur per prz- dicationem Euangelij verbum Dcei,vt mortuum, & inutile maneat in auditorum animis , fed vt germi- uax intcr- ti parabola magis conuenit, càmq; videtur D. Tho- apud eundem D. Thomá;& Thcophyladt, & , vt vi- detur, Euthym.in commentarijs putant Chriftü ad verbü illudrefpicere ver.10. Fobas data eff no[fe myfte- iium rerm Dercdalio fenfu,quàm Hierony. & Beda; exiltimantenim reddere rationé Chrittá quamobré WZO"*'""' f&b modies fed fuper candelabrum, vt luceat om- geretur potiüs ab omnibus; quódautéab alijs nó fit intelle&a,neque eam ipfis explicare velit, corü effe culpá;qui nolint credere, & non vult eam ex plicare nifi credituris,quales erát Apoftoli. Hác ego cxifti- mo verá effe interpretationé,vt ver. »5.clariüs appa- rebit. Cur aute dicat, v: [nb modio ponatur, aut feb letto potiüs,quàm fub alia aliqua rejapud Matthzü c.5: 15. 16.declarauimus;catera veró,que híc defiderari pof- (unt,apud eundem Matthzum c.1.15.differuimus. 22. Non eff enim Aliquid ab[cenditum, quod non manife- Eandem fententiam Ícribit Lucas c. 8.17. Chriftum poft illam fuperiorem dc lucerna pronütiaffe. Mat- thzus vero c.10.26.alio etiam loco eum dixiffe nar. ra;cum difcipulos 'ad patientiam cohortaretur , vt véturam diem,qua , qualis quifque faerit, apparcat; inter Iud«os vfitatü fuiffe , vtapud Matthzum dixi- mus , ex repetitione frequenti manifeftum ett ; fæpc fum apud Mattheum vfurpaucrit, fatis ex his , qua Marcum, & illo apud Lucam vfurpet, non fatis ap- (ub modio non ponitur, de verbi Dei przdicatio- ? VN ánt,quz acceptü verbi Dei femen, nó mortuum,art-| zquo ferrent animo;fi malé in hoc mundo sudirét;| nihil enim occultü;quod nó reucletur. Prouerbium paret. Quifuperiorem fententiam de lucerna, que| &unt, vt iubeat Chriftus Apoftolos parabolz,quam! v 4 lC 3 — pofiolspi cUe UNRISAHATS GOEHDPDUU r EE aaDEE s R. i z a[quc 0 ( geoum — jdumm ' Poflïion k'm; [fdf tincrffï" "r f)?jfüä CH( 35301 paiua iil nondCbCIAL iboeqoa reispuan nbolikmïï C / ! - m ^| ii nide | TE s tiiodae lisatc T dit;tqu fj d timyquod ACODus d dmiewih í exoger'w L10nem,, 4 P ttetiam,. (s Eurh (iïldixit,f/ä | Mu d BL EM CUT ( D. RY Wm& dïükmm RI i hi Tüim , q Chfiüu iPtteed Cid?lltis difficit t DN n.&nüm Atl 11 ii ?uamäl. X0n4 ferta TOR at- t &t »üidf- i. IN We- N .:*iwxgexmi-ï Qrr. I p uD T n hi T [ j IJ . s " Y r igeni 177777727) ROE E!»* [: m expucá i ] AN"'AI l': QEUMJJ j V ] eunm n candut 1 , f;:;»iä r fügz p AUl gnti* j ?1./4771.) "aftum fs. Mat yife - vuretir, fo gudi[ ftfi', 1 Päl'fm yutf biuto "Uf d- el &P 5/ i qu hiS: W o TA i QM :J;'czIIO' (a[]!lC' U -þ.x'A Ü Ipoftolis parabolam explicare vellet, eiuídé rci cau- 32.7' : CTTLCIM MARULCAD BMb - à (e audiuerant, explicationem apud fe nó premere, atque occultare;(ed edere in vulgus,& communica- re cum alijs;nihil enim effe occultum; quod reuclá- dum non fit.Ita Hieronym.& Beda. Iuuant hanc ex- poütiöncxn"GræCa verba,qu& non videntur geneta lem, fed fpecialem de folaparabola feminantis con- tinere fentériam,s ydpésl Ti kpuri 10y,8 $lY u parepto i, ed'e v)zu'c'ö si&rä;cpusþov,oähhæ iva eic ayepov E'A.Bp, 1.16 enim eft(parabola, quam Propoüxi)Occulcü ahqu;d, quod | manifeítum fieri non poffit,nec fa&um eft(quafi dc induftria ) abí(conditum , adeo vt in apertum venire rabolà feminis rC&ringüt,Vt Chryfo&,Theophyla&. & Euthym.ita vt in illarationem reddiderit, cur A- fam his vetbís reddi putaut, quafi dicat , quod vobis dixi, nihileft occultam , quod reuelari non debeat. Placet hecinterpretatio. Quaz (i vera eft,oportet vt| di&tio illa àAaZ fedaccipiatur pto siff , ficut alijs in tur i ficut alio loco dixit ex fructibus Euangelij pra-[. dicatores effe cognoícendos ; neque enim colligi dc] [pinis vuas,aut de tribulis ficus Matthei 7.16. itaque| perinde eft, quod hoc loco Chriftus dicit ; ac fi dice-| ret,fi vultis (an&ti haberi,operibus (an&titaté olten-| dite; neque enim poteritis , nifi opera veítra bona fuerint diu fan&itatem fimulare; nihil cnim occul- aut cótrario , aut diuerfo hoc prouerbium à Chrifto ihic;& apud Matthzum víurparijillic, vt Apottolos lis redderet , cut parabolam illis exponere volucrit, vcl vtomnem illisfi vltimam fequamur interpreta- Itionem,fpem adimeret fimulationis, - Ite etiam , atq; etiam ; quodà me auditis, audituríue thzi r declarauimus. non debeat.Quafi dicat hoc,quod vobis expolui;no; B . lideo expofui, vt occultum teneretis , fed vt przdica-| |retis palam. Qui verà fuperiorem fententiam ad pa- locisaccipi docaimus. Qui fuperiorem fententiam lad moresreferunt, codem ctiam hanc exiftimàt elfe tum,quod nó manifeftetur, quemadmodum de fidc| Jacobus dicit c.2. 18.7» fidem babes , e7 ego opera babes;|. eflende mibi fidem tuam [ine eperibus , «g* (ga o'(?eridobn; tibi|. lex operrbus dem meam.,Speciola iuterpretatio, & nori|. prorfus probabilitate carens ; fed fuperiorem magis| - probo.lllud certum,codem quidé fenfu , vfu. tamen] lanimaretad perpetiendas inturias,hic, vt caufam il-| 24.. Fideté quid audiatu.)1d eft attendite,copfidera-| e(tis. Euthym.Idé hoc eft, atque quod fuperiore ver-| fa dixit, st quia babet aures audiendi, audiat , quod Mat-| In qua men[ura meu(ff fueritis,remetietur vobic.)Et hzc fententia apud Matthzum cap. 7. 2. explicata clt.| Duo tantàm hocloco exponéda funt;alterum, .quo| modo Marcus hocloco hanc à Chritto fententiam| C D babile)non fuit neceffarium , vt omnes Euangelifta| leo loco recitarent, quo à Chrifto di&a fuit; neque fortaíTis le&oris fatietate (qpe monemus.Mihi tamé tuetrbium(nam,vt apud Mattheum diximus; vulgare inter Iudzos prouetbium erat ) à Chrifto, tieque inj quo enim indicio nedicaneritit 'udicabimimi, 77 in qua men- qua men[ura menfi fuerites , rc'meticmrva'bia'. Quorfum]| |vero hocloco idem prouerbium víurpaucric , facile non eft di&u. Fortaíle requirendum non eft, vt hzc| fuit; potuit Chriftus eandem fzpe repetere fenten-| tiam.Quod fi femel tantim dixit(quod, cüm finguli Euangeliite (emel cantàm referant, vfdetur effe pro- enim fao quzque referuntloco, vt non fine aliqua multo videtur efTe probabilius bis faltem hoc pro- candem femper Íentétiam víurpatum fuifle, Quor- fum apud Matthzum eo Chriftus víus fuerit ; illicj - jexpofuimus, & ex Prqccdcntibus non eft difficile conijcere. Dixerat , nolite mdicareyvt non iudicemimi ; im fara menfi fueritis , remetietur vobi; quam dübium non] et przcedeniis fententiz effe repetitionem, Itaque idem eft m quo indicio indicaueritis , iudicabimini , «* im| fententia cum fuperiore parabola cohzreat, quia, vt diximus,fieri poteft,vt Marcus alio loco;quàm quo| referendam, vt dicat Chriltus, date operam , vttan-| « 'eftà Chrifto di&a,recitauerit; neque enim illi curz| Iquam lucerna fupra candelabrum pofita bonorum| operum exemplo omnibus hominibus praluceatis;| nilil enim occultum,quod non manifeftetur, id eft] quantumcumque vitia veftra celauerítis, cognoícé-|. fuit, vt Chrifti fa&a, di&áque codem ordine, quo ab jllo fa&a,di&áque fuerunt,recenferetfed vt füumma ii iveram effe fententiam , neq; omnino malé videtur| |cum fuperioribus conuenire. Agebatur enim de fe«|. mine,& de terta fru&tü proferente;qui fru&us haud] quandam fa&orum , dictorümque Chrifti comme- moraretaut fi codé loco pofuit, quoà Chrifto pro-| nuntiata fuerat , fortafIe non femper Chriftus ipfe| certum in concionando, riectendi(que fcntärijs ller- : uauitordinem ; fcd multas fzpe parabolas res diuer-| cumulabat, vt ex Matthzo c.15. manifeftum eft.Non| crgo debet prudens le&or anxio laborare ftudio , vt| hzc cum prgcedentibus apté coniungat,ne dum , vt accommodet,;nimis fle&titfortatfe frágac. Potelt ta-| men cum preceden tibus hqrere,quamuis nó codem modoomncesinterpretes accómodauerint, Omnis| in eo verfatur queftio;quid hocloco Chiriftus.voca- ucrit menfurá eam,qua nos metimur;quid cam, qua remetietur nobis, Multi generaliter hoc intelligunt pro meníura mcritorü huius vite premiorum , vcl Ifuppliciorum in altera vita reddendá effe m&furam,| vtOrigenes tractatu in Martheum 2s. Nec dubito] dubie bona funt opera; & fequitur, qua menfnra menfi| l ueritis,remetietur vobis tanquam dicat , quátuim attu leritis fru&us bonorum operü,tantum vobis mer-| cedis dabitar;eodem proríus modo, codémq; fenfu,| quo ad Galat.6. 7.dixit D. Paulus , qwe feminanerit bo- mo,bec e7* metet. Alij hoc non de Deo,fed de alijs ho- minibus interpretantur , vt nihilaliud (it , qu4 mez- [ura mefi fueritis remetietur vobis,quàm fi diceret,0mnza| Iquecunque vtiltis , vt faciant vobis bomines , «* vos facite| iIIis vt dixit Chriftus Matthzi 7. 12. Ita Cyprian" lib. ide Oratione Dominica & lib. 3. ad Quirin.Beda, fi- cut fuperiora, ita etiam hancfíentétiam ad Euangelij pradicationem pertinere putar, quafi dicat Chrift*, fi diligenter hec, que à me audiris, alijs predica- | Icedem vitz eternz ,& preterca adijcict aliorum in hac vitamyfteriorum intelligentiam : ficut dixit D, Paulusi, Cor. 3. 8.. Unwfquifque antem propriam mer- as fignificátes nullo fere ordine alias fuper alias ac-|- ueritis , dabit vobis Deus eandem menfuram mer-| cedem ,am.'figt: jimndz'tm fenm laborem ; & Chriftus inz LL'NN 1 s $ H ebréaró pronerbis. |- )j m * ii i msen Rnv ii 819 1OAN. MALDONATI COMMENT. 030 reliquerit domum ,aut (ratres , aut foroves, aut patreim,aut matrem ,aut filos , aut agrós propter me , e7" propter Eua- ä'eliu'm,fl"i non Acciptet cénties LAWIHSO munc ia tetmpore /m, domos, c7* fratres,e7 foroves, (* matres Q9 f!za-s, G agros cum perecutionibus , (7* va [4culo faturo vitám etethaim, Alij , vt Chryfoftomus apud Diuum Thomam; [heophyl us , & Euthym. menfüram , quam nos damus , attentionem , quam in audiendo verbo Dei adhibemus; effe dicunt: menfüra veró, qua nobis gcmetitur; vtilitatem,quam exverboDei percipimus attentioni noftrz refpondentem , quafi dicat Chriftusquantum adhibueritis adaudiendum Deiverbumattentionis,tàntum inde vtilitatis refe- retis.Si de audiendaPhilofophia;aliáue naturali age- retur difciplina,vera mihi hzc interpretatio videre- tur.In illis enim do&trinis attentioni, atque diligen- tic vtilitasrefpondet. At in diuinis audiendis myftc- |fijs; in quibus gratia plüs quàm natura valet , iïæPc fit,vt qui plus attentionis adhibuerunt, minus refe- defiderio, fed ex intelligendi curiofitate nafcebatur. Hieronymi mihi fententia magis placet;menfuram, qua nos metimu 1',H*d*c?m clïe x?oih'am. m 6fi*sram,. qua |remetitut nobis , effe myfteriorum intelligentiam, [qua& nobis preter fidem adiicitur, tanquam corolla- rium,& méíura bona coagitara, & fu percffluens, fi- cut de eadem re loquens Lucas dixit c.6.58. Nzff enits B fuperioribus fententianectenda eft.' Hortatus crederent,& vt viderent;quid audirent ver.24. id eft o fidem, dabitur intelligentia myfteriorum füperna- ]turalis;jnon habétiautem fidem , naturalis etiatn au- férétur intelligentia,quaim habebat ; qiíia aut excoe- cabitur , ità vt vidéns nón videat , & aiudiens non poffi: Huncverum effe huius loci Tenfuüm ex Mat- theo c. 1. 1. perfpicuum eft; vbi hac ipfà de re Mat- thazus fcribens ait dixitfe Apoltolis Chriftum, v. r. 12.13.F'obis datum eff noffe yfleria vegni celorum ; iUlis aut£ phn eff datum.Qui emm babet daliter ei, e7* abundalitjqwi 4ute non baber yeo gqnod lml:ä,auf?rrmrkdbf eo: tdea in para- neep intellsit, Quid habebár Apoftoli, nifi idé? quid Ino habebát alij auditotes , nifi fidéFides ergo eft ea mentüra,qua Apoftoli mení fünt, ihtälig*encia pa- rabolátum, atque myfteriorum eft eà menfüra , qua Chriftus illis remenfus eft.Id etiarà ic'fthdcipfo loco M arcirconfirmati poteft. Sic eniin has düas fenten-- tiás ifiterfe copulat,vt obfcürim non fit fequentem, precedentis etle repétitionem. Ideniereo eft , qæä nien hu menfi fueritis ytimetietur Vo b & quibaber dabi- Fur lls , quiion baber y etiamn quod babet , anferetü ab os, uare cum id,quod quífque habét,vt próbábimus, fra Cap. Io. 29. 30. vfmen d.co vobss , nemo ef , qui & . precedenti intelligendum eft.. Càm enim hec fen. jtétia 1llius fit,vt dixirhus,repetitio , quemádmodum| illajita etiam hoc cii patabola füperiore heret. Quol rant fructus,quia attentio non ex fide, credendtque] . eredideritis mon intcllgetzf ,quemadmodum ex Ifaia ci-] tare folebát au&tores veteres. Atque hocmodo hzc|. - | | «enc V w eft. Itaque, quidfin gula fignificent, éxplicandum.| " Jfuerat À poftolos fuos Chri[h;s; vtaudiédiautesha-| - | berent,ver.23. id eft, vtita verbum Deiaudirent, vt| . ne finerent effluere verbum Dei , fed auditum fide| conciperent,conceptum fouerent: Addit fore, vtin| quà meníura quifque menfus fuerít , reiáetiatut ci;| hoc eft,vt quantura habuerit fidei ; ttirm illi fu per - addatur intelligentig.Qui enim babet dabitnr ii t77 q0i|. Inen haäct,etmm;quod babetauferetur 4b to, id eft habenti[ intelligat , aut tam obícure myfteria illi diuina pro-suc ponentur , vt etiam fi maximé velit , intelligere nonj: |Bélis loquor eis quia vidétes nóvide: ,eo" andiétes 9 aud; 7A ; |Giaritem,& ad diem ; ficut verbum Derpiisr ad eundé] [feminantem,& ád noctem, quemadmodum Chry-]. [(oftom.apud D. "Thom. Euthym. & Theophylact.] [ commentarijs referünt; nifi quod eorum , vt po-] fides fit,quod illi datur;intelligentis; fequitir in &(u.. . iDeínde ftaum fequitur , e» femen genminer , €7 propter fidém datur;intelligentiam. : : ( 0250 enim babet,dabitur illi,eg7 qmition baber , etiag; quod babet,auferetur ab e$, Echoc prouerbium apud Iudéos videtut fuilfe ; ham fcpe etiam à Chrifto eft vfurpatii non folá hocloco,fed etiá Matthzi 14.12.& 25.29.&c Luc.8.18.8 19.26. 1 qua 'rem'*edtur*xiobis',myiïeriorum elie ,. qua nobis fitad huius loci Íententiam applicand'um. Id ex verf, autem . modo illa denti. | 26.Et dicebat jfic eff vegnut Dei.) Á liaza proponit pa hareat , docuimus vet. prace- |rabolar,queà Mattheo pratermiffa eft. An eoden:] Jloco,eodémquetempore propofira fuerit , non'fa.] tis conftat; quod enim Euangclifta eodem loco tc. cenfeat;non latis,vt fcgpe diximus,arguméti eft, qüiz : potüit, vt facitaliquando , que diuerfis locis,atqu: | temporibus à Chrifto di&a fuerant, eodem loco, &T iqualt eodem di&a tempore recitaré. Sed tamé pro-| pábilius eft hoc eodem loco, ac tembporé , quo pre- Aperi ob ex Mattheo c. 15. perfpicuum eft. Quoód adféenfun: |parabole attinet , ex firigulis partibus colligendus|. Regnum Dei Ecclefiam vocari manifeftum eft , vtl 19.6 Quuis fit eius fenfus, duo-] - bus illisapud Mattheum locis explicauimus. Híd illad tantàm defideratur,vt intelligamus,qtiom odol cedens ia&ti in tesràm feminis,propofità fuilfe; pre-[ lertim cum vtraque aflinis fit, vtraque defemenic] agat ; & Íciamus Chriftum eandem reim diuerfis fe.| pe parabolis eodem tempore inuoluere folere, v apud Mattheum c5.47.52. & Chryfo. Hier.& Bedz]: Ls E * , j T LAP TL " P rI « x " "Dd ; 4 , T n Es .' tadiderunt. Semétem predication£ effe verbi Dei|. la terra bona;aut rala vocati fanz?etfi Eu thy. agrü Chriftum interpretatur.Homo qui fementém fecic| Qb&m' um nó eft, & ijdem docent auctorés. Agrum quis dubitet auditores effe,qui in fuperiore patabo-1 Chriftus eft;aut quifquis eius nomine predicat Euá- $ cuiufque.Meffor eft Deus , falx verbur Dei, óüb tam,quemadmodum füperiore parabola docuetat, ctiamfi is,qui iecit,nihil aluid agat;per fe ipfuni ger-] minet;crelcat,& fructum ferat^ ^ . d — a.Et dormiat , €7 exuvgat note,ev die.) Id ét quic£] non iam dies,ac noctes vigilans.vt folebat, tempore] fementis,fed die furgens,& nocte dormiens;tanquá] homo iam folutus cutis;& otiofus. Sic ego quidem] interpretor rcfetens verbum illud Exerear ad femi- ftea dicam,parabole ad fem fignificat4 applicationé aon probo.[taque Hieronymi,Beds , & Strabi fen-] tehda minime mihi -;ä!*äcct; » quihoc verbutm ad fe-] men referunt,quaáfr femen dicatur nocte, ac die fur-] gete, id eft CTC&&fC-Si.ähim id dicére voluitfet , nont dixiffet eyerpem , fed dyaCalvem , vt fupra ver. 8.] rim,qua metimut,fidem etfe noftram ; menfuram, m erefcat, gelium.Meffis eft mors;aüt generalis oómnium, qua| appropinquante fine muhdi futüra eft , aut priuata Deus iubet hunc , vel illum hominem demeti , hoc|. eft mori,vt Theophyla&. interpretatur. Totius pa--1 rabole finis eft, vt dóceat Chriftus tantam etfe vis,|. & cflicacitatem verbi Dei, vcfiin ben£incidat ter-] cat;poftquàm fementem fecit , fun&us iam officio;! p- F — " * * Efebreori Prouerbin 1 J me ,qi q'uäm quo eyiciert d ioe pl gfqielt Qorbui^ onidtt [etni Vfl quïr " D 1 1 Jl dormrt: raiffedcatt [hymiüs dOf f eturgt d Moriiente o infa r yex frequeté | | | | | Dus perik Dsmim, falnum! IT ET n t NUgropt C d lioc lodl ittrdd i fifcatu; ls ftinta quibi o onns ï&»'&'QUa(x' äl'm&am, : Piificatiof fon hibon dicitir Il (f Vigif&rt, ,(feötcm "m "Rtcftitc d diCCff, n Iium)v Y (Illl' gfïurgamt V übtende ? Wi N thly lequi) du ! Cxürgat, il d qufno j 'ffdom]w mm.in'ccmm * m VCnecd Es " xl':lzmï-» P. LL RTT i 1 d JOnit n ? COJCIT; h01 . OCO [e- t qui; i;l[q*.h X6,d o Qu A li X ?ï'zm , j Dö,'ö' í bl e 1 [j Wq ; * TU AUN ii t VU fd- m 3 v P » SPRUSICRS Ajaiget AUs G o sl r RR u t m as r M RNISEQY ï [ponendum ett, deindé verfüs 27. inchoandus. Sed| crefcat , quafi lemen getminare , & crefcere aliud fic; | quim quod dietcrát sls &* dv Denique exürgere die ac nocte femen"fri*inüä proprié diciur;] - quàm homin& no&e dormire,die furgerc. Iraque nó] . 831 s Md — IN MARCICKE WL- PUR * cEIT debet P'o& verbum illud dermiat ; punctum effe; fi-| hífque fententiz , quémadmodü ab his ponitur au- | &oribus; fed poft hzc verba, moe, " die pun&um| |eam per femitiantem, vt diximus; Chriftus intelli-| Idormiente ortà tempeftas eft, co vigilante fedara; - [mínatam agrum Chriftusagit; cum nobis opitula- |mandatü terra femen fponte fua germinare , & fru- |j&um ferre.. Quodfi exátgereiniterpretemur opem. Wferre;fenfus vnius partis fenfui totius parabola con- gatür, quérunt türfüm interpretes, quomodo Chri-| itüs dormire dicatur, quomodo furgere.. Quidam pcr mortem dormiuille , per refurre&ionem exfur- rexiffe dicunt. Alij;in quibus Theophyla&us; & Eu-| thymius dormire Chriftum , cumnos tentari finit; cxurgere cüm tentatione liberat ; ficuc in naui eo infra ver. 38. & Matthei 8. »5. & Lucz 8. 24. Et qui-| deui frequüens ii fcriptura metaphora cft, vt cum| Deus opem fert, exurgere dicatur Pal 3. 8.. Exwrge| Domne, [aluum me fzä, & Pfal. 43. 24. 27. Exurge,quare obdormi Déóminé ? exurge ,C7' ne rcj:e!læs" 2 finem. Exwrge Deomine, adistia hos, e9" lübera nos propter nomen tuum - Iu- tatió; quianon dubiümi, quin febfus generalis para-| bol& fic; nihiliam ágeate €o; qui fementem fecerit,| wariuserit. Non enim nihilerga nos, id eft erga (e«| tür, rie nobis conceptá Dei femen diabolas eripiat.' Quapropter; quod»apüä««Mattïhc;gm Cap. 1. & 25. ex. hoc loco eft, non fciiper effe finigalas parabolarum. ]partes ad reni, de qua agitur : ququzc per par abOl?—'lïï | fignificatur, accommodandas. Nam alia in patabo-- quibas patabola fententia confiftit: alia tanquàm. ta; & quàfi émblémata parabolz, quz partim ad ex- gl'c*ndaml, pártim ad ornandam nárrationem adhi- [pe&ari debet, & adeum fingule parabolz partes; die vigilare, non eft necellatia parabolz , fifingula loqui, quafi dicat, ctiam fi qui femxéfl iecitS dorhiat; d& cixïgrgat;iag&f'niihil""ziga"tj;'f?ïi*ïkäiïfä'gþc*1x",görtïïifnäf . [giti Itáque non dicitur dotmite;& exurgere;qui ve-|. .. .]té dormit; & füreit; fed qui nihil agit citca fetnen]| iam in teftam ià&tum. Quarefi qui femeniternr fccïf, B . nauit, nihil agat, femen tamen crefcet. Nec ita in-] numera furit hiiufmodi:Nó placet tamen intetpre-|. (pe&temus verba; neceffariaautem cít, fi eeneralem,. (,le:nrcnti ii cohüideremus.Neque enim voluit Chri-|. ftus dicere, neqüc ita (emper res eueniit, effe neceffa-|. lrium , vt quifemen in terramiiecit; poftea dormit " & exurgat, vt femen germinet: Quare nor : cité qucrendamy, quando Chriftus dotmierit, quan - sföo; vigilatit, Sed voluit hac' periphrafi otium à la- iF1 bore; 3&c animi fecuritaté declarare'; & ex hypothiefi : üuatenon eftfoli-;: ftàtim moriatur, etiam fi nec dbfm*fatþrbpllä, ne- que exurgat die; 4c no&te, tatmén dormire dicitut, & ]. extirgcre;qiria nihiliám idfcm en dgit. Atq; hocï&h J fu hzc neceffaria parabola pars eft. Voluit ebim do ] ! l m cere Chtiftus verbü Dei femel pradicatü etiam nih A C Chryfoíto. & Daámáaícenodocuimtüs , obferuandum D lis þoïmntar"ta(nquäm-nec'elï'arfiæ earum partes, in — lacceffiones, tanquam accidentiajtanqui ornamén-| |dem poteft; fed excluditur fequens eius, qui femina-] ehtür. Que vtdifcernantur, parabolefemperfinis — fetre non potelt, nifi celcífti rigetur pluuia; pluuia, léxaminandz ; quz ad eum finem aliquid habentfi- E. ratione exittimandum cft verbum Dci fide concep-| gnificatiohis, neceffarie parabolz partesfunt; que — tum, eius, qui audiuit; conatum, & operam non ex-| non habent,non neceffarie. Hec igitur pars, quà — |cludere. Nam nifi ille conceptum verbum retinere;| dicitur ille; qui fementetm fecerat, no&te dotmire, — |&,quahtum ín ipfo cft, excolere conctur , nullum| — d lexhortandi etiá, atque etiam,animandi,cófirmandi, - Kfumpta eft, in fterilem, & aridam terrá iactum; fxpe| .|concionatore in aridos, aut infirmos auditorum a-] .|nimos infufum , nifiaffidua eiufdem concionatoris| Jrisanimum, quafi agrum non irriger, non dicoali- co, qui przdicanit, agente praterca, per le crefcere, fructüfque proferre.Quid ergoidicet aliquis, voluits ne docere Chriftus Euangelij przdicatores; vt iacto verbi Dei femine nihil agerent? minimé veró; nàm qui verbum Deiaudiuerunt, fünt, vt teneant; quod habent, ne alius corum coronam accipiat, néue dia- bolus femen eri piat, quemadmodum f:ciffe legimus| D. Paulum A. 15. 41. & 18.23.. Sed, vt diximus, lo-| quitur ex hypothefi, quafi dicat, etiam fi; qui femi-] telligenda generalis fententia eft, quafi nunquam| aliter fiat; nam & frumenti femen, vnde parabola| - non naícitur, niltagricole rigctür diligentia. Idem omnino in fpirituali verbi Dei accidit femine, vtà| opera 1'igetm',. atque excolatur, minimé crefcat. Sed nimirum parábola fumitur ex eo, quod non femper| fit, fed plerumque fierifolet, De Chriíto dubitare| le&or poteft; quomodo in eum parabola cóueniat;| cüm ille przcipuus verbi Dei feminator fit, qui fij| poftquàm feminauit, nihilagat, fi gratia fua audito-| quando, fed dico nunquam verbum Dei germina-| bit, nunquam fru&u n*geretg Accidit quodáimodo;| vtidem Chriftus & homo feminans, & Deus incre-| mentum dans vnus fimulelfet. Quà homo eft, fe- minat, ficüt & Apoftoli feminaucrunt; quà Deus eft; dat incremeritum gratia fua, quafi perpetua plu- uiaanimum irrigans. Fingamus (fitamen vel finge-| tc fas eft). Chriltum non effe Deum, cetiamfi poft- quam Dei verbum feminaffet, nihil circa illud age- ret; ipfum perfe crefceret.. Cum enim dicitur vcer- bum Dei vi fuaatque natura per fc crefcere;non cx- cluditur diuina gratia, fine qua non dico fru&um| fcrre, non crefcere, non nafci, fed ne feminari qui-| uit; labor atque diligentia. Nam & triticum, quod| parabolz materiam fuppeditauit, nafci,aut fru&tum| qua vetbü Dei rigari oportet, Dci gratiaclt. Eadem in eo proferet fruétü : haud certe aliter, quàm fiter-| ta, quz femen accipit, nihilagat, non femen conte- gat, non foueat,non calcfaciat, Videtur Chriftus in| proponendaliac parabola non có (pe&atfe tantüm, vt docerct tantam vim elle verbiDei, vt per fe naí- ccretur, vetum etiam, vt Apoftolis omnem glorian- di occafionem tollerct, dum alijs verbis dicit, quod| clariüs dixitpoftea D. Paulus; Neque qwi pl«ntat g/?( 4liquid. , neque. qmngat, [ed qui imerementum dat Dem ,. A8. Fltro enim terra frutlificat primum berbam, dende, ffitam , deinde plepum frumentum i. fpica.). Per cata-| chrefim dixit fructificare herbam , & fpicam ; nam| hec hetba, neque Ípica pro prié funt fru&us, fed fru-| &us appellántur, quia ex ia&o in terram femine ge- hcrantur, ficut ex arboribus veri folent fru&us ge-| ncrati. Solum plenum, vt vocat, frumentum verus| ett fructus, quod propterea plenum frumentum ap- ipellat, quáfi perfectum, atque formatum, fimiléque NN 4 illi -:-—-—---M 2 Hiebraif- imuss | '[cabo, Bedam in huius loci commenzarijs, & Grego- 933 IOAN. MALD OLNA-'fI; COMMENT. 914 illi, quod feminatum fucrat.. Hanc etiam exiftimo parabolz acceífionem effe , neque eífe neceffarió ad] verbi Dei przdicationem, & incrementam accom- rhodandám, quati verbum Deti p-ri-üshcrbam,i deinde Ípicam , ad exiremum fructum in nobis perfe&um ferat,quanquam fiquis accommodare volet,non re- prehendam, quin auctores , quos fequi poffit , indi- rium magnum lib. 22 moralium c. 14. & homilia. in Ezechiel tj. Semen gesminat , inquit Greg. c7- cref-. fad ver.3:.apud Mattheü c.13.21. expofita eft. Idem au- eit , dam ne[cit ille , quia dum adbuc metirisncrementa fua' tro terra fratlificat , quia praueniente f2 gratia raens bomina JPontaneé ad prefetium bouzoperie a[farcit. Sed bac eadem erra primim fyeröam,.dcinafe [prcam, deinde pleni frumen- irum produacit in fbica, Herbam quippe producere eff incboa- tionts bona adhuc tenevitudinem babere .. d [picam vero berba peruenit , cum [e virtus. ammo concepta 4djprqfc'&um*, bont operis pertrabit.. Plenum vero frumentum in fpica fra - C'ficat, quando iam m tantum virtus proficityut effe vobufli, C perfetaoperispofit, —— D u 19. Etcum produxerit fru£ius)) Quidam Latini co-, dices legunt, eum fe prodwxerit frufius , Plüres vero, cum ex fe produxerit frncius , quemadmodum Hieron.| Gregorius,& Beda legunt. Grecé legitur 2(av « pad , 0 xap7rec, cum produxerit,aut reddiderit fructus. Eft ? [luetudinem paffiue interpretemur, cum Pmd?.u&usi fuerit fructus, quamuis actiuum verbum fit, quem- la&. veró ita interpretatur , quafi verbum ««padd Á B ipom valet, [emel concepta wirtu ad profetTuen ducitur. Et vl-. autem fruc&tus nominatiaus fingularis, quz res &| Grzce, & Latiné fenfum obícuriorem facit, & non| fatis, vt videtur, congruentem, nifi verbum eapadg| - [preter Grammaticas leges, & Grecz linguz con- admodum & Euthym.exponere videtur. Theophy-| (ignificet, cum redierit ; & »apr?s frafiw pro melle| (umatur, fenfü(que fit, cüm tempus meffis redieriz.| Sic enim Grzcé exponit 2&v a d75 S-dpoc. Quz| interpretatio magis etiam mihi,quàm altera illa Eu thym. probatur, Nam aliud cít fruétum productum| effe, aliud effe ad meffem maturum:productum e(fe iam páullo ante dixerat. Itaque credendum cft nunc ruim. dicio melioré, cum fru&tus maturucrit.Ego ad hunc cx fealium ptoducit.. minarit, ex fuperioribusrepcti poteft, vt ille, qui fe- F minauit, deinde dormiuit, & exurrexit, matura iam| (cgete falcem imimittatquemadmodum Gregor Jib.|: 21.in ob c.14. & hómil.in Ezechielem y;. interpre-| tatur, Mefforis hocloco nomine Deum intelliei,|. diximus. r | Og LT EE " ao.Et dicebat,eut afsimilabimm ))Haec patabola vfquc aliquid aliüd maius dicere voluiffe , quódque mcffi] propinquius cffec ; quod cft fumentum cffe matu-] 1 Quare idem Euthym. non contentus cxpofi4 tione illa füperiore aliam adhibet, meo quidem iu-| etiam modum exponi poffe arbitror , cum fru&us| reddiderit (fub.) fructum, vt fru&us accipiatur hon| |pro co, qui natus eft; fed. pro co, qui feminatus fue- rat, qui & fructus. áppellatur ; quiaalterius (eminis| fra&us füerat; & reddere alium dicitur fru&tü, quial Statin mittirfalcem.) Nerbum fin ef'upipofi;o more| Hebrzorum , qui folent nomina verbalia in ipfis|. verbis virtute conrentá fzpe non exprimere, fed in-|- telligenda relinquere: Quanquam hoclo CO, qui fe-| 'F falcis eius verbum fignificari fuprà ex'Theophylaát.] - - C d |garitas ver.45. illam fagenz miffz inmare,S& ex on- JtaSqua$ipfe non commemorauerit, Chriftum pre- - l ..33- Et talibus multis |reri Eu&geliftz parabolas recitauit, omnes recitatis. . HINam quemadmodáü Marcum,& Lucam multas pre-| credibilem vim effe verbi Dci, qua ficut granü fina- pis paruo initio ad magnum perueniat iucrementü. | parabolis loquebatur eis.). Profite- tur Marcus fc non omnes. patabolas., quas Chriftus tunc, alisfque propofuit;recitare. Et vero Matthehs 14.& ülä,fermäti,quæ idem, Marcus.recenfet,, alia fimilitudine fi gnificat Mazthei 33,31.3. Mlam.abíconditi inae 44- illà hominis ncgotiatoris quzrentis bonas mar- ni genere pilcium congregantis ver. 47. Acne illudi quidem fcimus, an Matthzus, qui plures, quàm cz- termififfe manifcftu m eft,ita illum pretermifife ali- quas eft veriimile. Hoc cft,quod Marcus dicit , c- talibus mulgis parabolisloquebatur i , indicás alias mut- pofuitfe, plurcs hocipfoloco.recitat, vtillam zizaniorü c. 134| 4 z : ^ d atque hz duz,quas hic o thefauri ibidem ver.| Prout poterant andire.) Pleriqs hunc putant effe T |fum, vt dicat Euangclifta Chriftum fe adauditerum ämbcci&!i:;ææ m QCCöIDO-däfTC; iäeöquc P»ærabglis, &l fimilitudinibus vfum faiffe;vt hominesingenio tar-| ] * faciliàs,quz dicebantur,inrelli gerent.Ita non folóm. bet, etiam quod þ-g:&äggqlfgeggr 4b eo , idicft volenti in- nomen ipfum parabola confitmat, quodin facris p provt digni erant. , — * |[|.,34« Sine paralolis autem, mon loquebatur eis,) . NihilChrifeers] s effe , vt nefcio quos olim hareticos Tertullian. libro.de Refurrectione dixiffe indicat , nec veri- | ïlmdcc& ; & multis exemplis refutatur. Multa| fc:ifai*Euafngcli&;æ » , vbi nulla parabola eft, ab co| di&ta commemorant ;; multa lc&or apud Mat-| Ihæum caþ*. S; 6.& 7* C'Xempla. fCPCfiCt. Pro.l * $ tem ea Chriftus, quod przcedenti, docere voluit in-l bat etiam cx Luca cap. i8. 1. fübtili fané conie&tura ' Tertul- di, & non fatis diuinis rebus cóprchendendis idoncij maior pass recentiorum interpretü , fed ex illis ma-] gnisatqueantiquis Chryfoft.hom.in Mattheum 45.| & Theophylaa. in huiusloci cómentari is. Sed nonj D dubito graues prqfärtjm-.feqltl'u tus auctores Clemen-| 1 tem ÁAlexandrinum i. Strom.Am brofiuminPía.4:] —— [ Hieronym. aut quiíquis eft, & Bedam (cribentem il ;hunc locum , quibus & Enthym. accedere vidcmr,,jï fenfum effe omnino cótrarium, ideo Chriftum hocl : quidem loco parabolis.vfum faiffe,non vt auditoses| | mcliüs intelligerent, fed vt,qui eredere nolebant di-] ferté; apertéque loquenti,loquentem per parabolos, 2 & obfcuré, ctiam fi maximé vellent, intelligere nomn: j poffent. Nam & Chriftus ipfe fupra ves. 13. & Mat-| | thai . 1. 1. hanc, cur garaï)olis(vseæcwr,.,,mtionem, reddidit, vt videntes non viderent, & audientes nonl audirent,neque intelligerent. In hanc fentétiam te-] ftimonium profert Ifaie c. 6. 9v anditu audietsr,ez" no]| mntelgere v* videntes vidcbitis v* non videlitzs, In hanc] Jfententiam fupra verfu 25. vt Matthzir. 12. prouer- blum :iuud in dLIXlïf ,ï"guifljgþgt dablmgj el, (;r'gm non bá- telligere,& credere fine parabolis perfpicue loquor,| vt maegis ac magis intelligat: nolentibusautem cre-|. 1174 £s : .D dÀ 4 z J ERLAPS : X d dere, & intelligere adeór obfcuré, & pasabolicé 1o-]. quar; vt,ctiam f velint,non intelligant, & boc idem]. quidem litteris idem eft,quod Hebraicé mim, Graci] aulpa, idett obfc"'::uxg, & inuoluta propefitio, qualis illa fuit, quam Samlon Philiftheis propofait Iudicá| 14:;2' ldcm crgfoäc&;[(ïäyf poterant audire, ac fi dicerez ] vnquam Chriftum ludzisfine parabolisloquutum f;ïi;; L logwm. ] : : ä á quz;mm j TT [mcl!igcrcn:, aol D:j?mlu:a pl P-—BÀu gt Gf&:i;m&ä i uglaf.Gt mitt QtsurDar 3 mumdn aM | W hr Al &OUf Ms fratdr frimyr, Q | W Wi t lüSpnä il ah.ï d , 0*? smul- ij if iccd ? t lcn»; zemm; : Rs &;;x* ;üüïää s "s Wi T us RT 73 AW I: M .N D. dU | TM Tïäï.l?ækïix [ miw, D k . AU diorts | jantdr- | dl D ttt Dott ; AX ao | * » a te d N l TE W Nmï&ïäpä | 1uuFU"1/; "a j ( rdi us 'a'b Q Mit- ls "u 2 d - [rum,que exaduerío eft vltra ftaegnum; 4 4 Swpljo eic - [maris faCturus erat;adelle teftes ; vt Theophyl. exi- d U ADOINOMARCÍOGAR Y 836 Íbas fermonem fecerit, fed per folas parabolasTo- |quutus eis fuerit, verüm ita potiüs, quia nullus faci- llé fermo eius inuenitur,in quo non aliquid patabo- larum fit intermixtum. Alij,vt mihi videtur, meliüs : Jaliàs quidem multa;tunc antem nihil fine parabolis |.' lloquutum fuiffe. 2 u | Seer[um antem.)Scorfum,ne alij,qui digni non erát, Jintelligerent,& non habentibus, etiam quodliabe-| * banttolleretur,fupra ver.25. . — aE | . Diferebatomnia.) Etiam hec generalis fententia | i:c&ringenda eft ; non enim omnia omnino difTere-* |bat,fed quz non intelligebant , aut que interroga- bant,vt Theophyl.annotauit,& ex Matthao cap.3. - 36.colligitur. o At ag Et ait illis in illa die.)) Qua die bis iam conciona- Vide verfum primum. reth,quod mare,vt /zpe diximus, propter magnitu- dinem vocabatur,& eamus in regionem Geraleno- 'Gom'pæv,tranfeamus in vlteriorem ripam, aut regio- nem.Quam regionem ex Mattheo c.8. 28. &c ex Lu- Ca cap.3.26 .Gerafenorum fuiffe conftat. A | cft; qti-i*g?yt paullo poft di&uri fümus;alij etiam non- kullian?, quia nó notaretur,cü paraboláloquebatur;| A : ; s ' [nulli,quiin alijs erant nauibus,Chriftámque feque- df ita sépet loquebatur.Exiftimathanc effe vim inilla| - lconiüctione.cz vt fignificet Chriftü,cü multa prius |. — |fine parabolisloquut^fuiffet,& in parabolis cerpitfe|— loqui.Itaque manifeftum eft hanc generalemper fe|^ Ifententiam aliqua elle reftringendam interpretatio- . Ine. Tertullianus illo loco;quem ante defignauimus,|. lia reftringit,vt de Iudzis tantüm intellieatur, quaft! . |Iudcis lemper per pambolas, alijs veró aliquando fi- .ne parabolis loquutus faerit.Beda; & Bedam fequu- tus Strabusad hunc modum fcribunt , non hoc ita - [dictum eft,inquiunt , quafi nullum apertum ad tur-| |fuppofito Hebrzorum more; intelliguntur autem| .€ores , & hofpites peregtinos accipere dicun-| as -|diculé quidam hereticorum- interpres exponit, . |ita; inquit, vt iacebat , capite in ceruical incli- . |nato, vt dicitur. ver. 38. Actunc cum é portu foluit;|- "non lacebat;fed fedebat,quemadmodum conciona- |tus fuerat ; vt dixit Euangelifta ver. r. Iraque meliüs ,| Euthyta vt erat in naw interpretatur , ita vt edebar. ( Veruntamen ne hoc quidem ipfum mihi probatur. iquo Chriftus in naui erat,fignificare, qui nihil ad ré |erat,vt ver.r.dictum fuerat. tus fuerat primüm in domo Pctri ; deinde ad mare.| - Tran[eamus contra. ) T raliciamus ftagnum Genefa-| 36.Et dimittentts turlnï.):ä agevlec Gv GyAov , & relin- quentes turbam fcilicet ad ripam , vbierat, vt con- cionantem de naui Chriftum audiret , fupraver. 1. Voluit Euangelifta fignificare curbam, que in litto- re erat,non fuiffe (cequuram Chriftum , quia naues non habebant ; & voluiffe Chriftutn ea occafione fe ab illis fübducere,vt etiam Genefarenis przdicaret, ac miracula faceret. Volebat etiam folos diícipulos Icius miraculi , quod paullo poft fedanda tempeftate . |Chriftus erat , tempeftate iactari, quemadmodum ftimat. Quanquam hoc poftremum probabile non| RSSSSQRIN ww N bantur; videre miraculuni , admirantéfque dixere;|. quis gutas eft iffequia ventus t5* máre obedinmt eifvez.4 0. - wffamnnt eum it4 , vt erátin nau, ) Verbum fine|: nautz , aut difcipuli , qui affumpfitfe dicuntur eum,|. non quód manibus acceperint , vtillum in nauim|. imponerent ; iam enim in naui erat ; fed quód eum]. tranfuehendum naui fufceperint , ficut naute ve-]: tur, Quod autem dicit , Ir« vt erat. in naui , ri-| Neque enim voluit Euangelifta habitum corporis; prorfus pertineba: ; fed illud fignificare voluit , non fuiffe neceffarium,vt illum naute;aut difcipuliin na7| .. uim inducerent ad traticiendum , quia jam in naui Et alie naues erant cum illo, ) Sequebantur illum na- uiculz alie;que cum ea,in qua ipfe fedebat;ad littus erant ,fiue pifcatoriz , fiuealie. Quod ideo videtur Euangelifta dixiffe,vt indicsret non folos difcipulos fed alios.etiam, multos eius miraculi , quod in mari fecit;fuiffe teftes,quó pl? fidei adhiberetur hiftorie, contraquam Theophyla&um exiftimare diximus. Neque enim illi,qui verfu 40.& apud Mattheum c. 8. 27. dixerunt , que putas efl 1ffe,quia ventus ; €? mare obediunt ei£difcipuli efle potuerunt. Non enim diífci- puli;aut;quis Chriftus effet , aut quanta in faciendis miraculis poteftate polleret;dubitaffent. Aliam Eu- chym.rationem affert ; vtappareret non cafu,natu- taliue caufa,fed Chrifti prouidentia tempeftatem il- lam fuitle ortam,vt Chriftus edendi miraculi mate- riam haberet,cum omnes viderent non alias naues; in quibus alij nauigabant , fed eam folam , in qua Beda,& Strabus factum fuiffe putant. Sed hanc opi-|. nionem apud Mattheum c.8.27.refutauimus, vbi & cetera,que víque ad finem huius capitis fequuntur, explanauimus. | | ) 27 ERY £a 149 — À p p CAPVT - 837 IOAN. MALDONWTIIJCOMMENT. ^ : "$ ä 1 ! , yfgit & w D. E 1 Hj — 1 m us 4 vu EAPV V ] d wesass t CY ages G L. Venerunt trans fretum imaris in regionem Gerafenorum.| — | —— m* ruosd o ä' ;ä 2. Etexeuntiei de naui,flatim occurrit de monumentis homo 'mgïcm UI KC /E'?Pr;»' in fpiritu.immundo, i$;-qui domicilium habebat inmonu 4 . h 4 X ('::3 mentis ,&neqm: catemsnm quifquam poterat eum ligare: n id Oj [5 g) mX TU d compedibus & catenis vinctus, dirupiffet I Püfïüæa Ceme sU catenas, & cómpedes comminuilflet,& nemo poterat eum do- - M | mare. $. & femper die ac no&tein monumentis, & in montibus erat, clamans, & | concidens fe lapidibus. . Videns autem Iefum àlonee cucu rrit, & adorauit eum: | 7. & clamans voce magna dixit: Quid mihi, & tibi, Iefu &li Dei altiffimi? adiuro te per Deum, ne metorqueas. 8. Dicebatenim illi: Exi fpiritusimmunde ab ho- mine. 9. Etinterrogabateum : Quod tibi nomen eft? Et dicit ei: Legio mihi no- men eft, quia multi fumus, 1. Et deprecabatur eum mültum, ne fecxpeneret ex- traregionem. . Eratautem ibi circa montem grex porcorum magnus, paícens. i2. Etdeprecabantur eum fpiritus, dicentes: Mitte nos in porcos vt in eosintroea- : mus. 13. Etconceflit eisïftat*im'fefus*. Etexeuntes fPirimS*immundi Introlerunt in , porcos: & magno impetu grex przcipitatus eft in maread duo millia, & fuffocati du Fïfä'ïä Íuntin mari. r4. Quiautem pafcebant- eos,fu gerunt, & nunciauerunt in Ciuitatem, P u " & inagros. Et cgrefli funt videre quid effet fà&tum: i. & veniuntad Iefum: & 0 d. vident illum, qui à dzmonio vexabatur, fedentem, veflitum , & fanz mentis, & ïä;ïäïä üumuerunt. 16. Etnarrauerunt illis, qui viderant, qualiter factum effet ei, qui dz-| m monium habuerat, & de porcis. 17. Et rogare ceperunt eum vt difcederet de fi- &m.?m : Inibus eorum. 18. Cum que afcenderet nauim, ccepit illum dcprecari,qui à demo- | tä&:; nio vexatus fuerat, vt eflet cumillo, 19.. & nonadmifit eum, fedait illi: Vadein tilin domum tuam ad tuos, & annuncia illis quanta tibi Dominus fecerit, & mifertus ïïfj fittui. 20.-Et abijt, & ceepit przdicare in Decapoli quanta fibi feciffet Iefus: & &ptt omnes mirabantur. 2t. Etcum tranfcendiffet Iefusin naui rurfüm trans fretum, T ao eis|conuenit turba.mul-ts.t ad eum, & erat circa mare. 22. Et Veäit quidamdearchi-| — | - 1 I;lcnïä " ||ynagogis nomine lairus: & videns eum, procidit ad pedes eius, 23. & depreca- i batur eum multüm,dicens: Quoniam filia mea in extremis eft, Veni,impone ma- ï:ium , nüm fuper eam,vt falua fit, & viuat. 24. Etabijt cumillo, & fequebàtu£eumtur| — E ao ba multa, & comprimebanteum. 2;. Etmulier, quzeratin profluuiofanguinis| - | | m annis duodecim , 26. & fuerat multa perpeffa à compluribus medicis: & eroga- m äïä jueratomnia fua, nec quidquam profecerat, fed magis deterius habebat : 27. cum] 00 n Jaudiffet de Iefu, venit in turba retro , & tetigit veflimentü eius: 28. dicebatenim:] — |. — ïffïm Quia fi vel veftimentum eiustetigéro,(alua ero. 29. Et confeftim ficcatus eft fons u | fanguinis eius : & fenfit corpore quia fanata effet ä-plaga. 3o. EtflatimIefusinfe-| —— : .Ef""" (metipfo cognoícens virtutem, quz exierat de illo, conuerfus ad turbam aicbat: älräg IQuistetigit velimenta mea? 3. Et dicebant ei difcipuli fui: Vides turbam com- | |. u | primentem te, & dicis: Quis me tetigi 32. Et circumfþiciebat videre eam,qux d cc?älaï | : : — À d5 i. a - I Ü | VE eün fs &öxm- ', E i B L. u E- 1 i -*!i ^ ! » Pcm&ü::ä - | PIULTORI- — FE o -—À «"* £ L p s r -—À "— -- - , X t £ TM ULE- t " t 1 -—ÁÀ g À5 p — -- TE Lsb |[ I - L ^ » C.) L2 | | M H | B Miilaratae ! BR HEIPM NI -'C.'l*.n*,,,,&'[ / D E | $3 ! | m Bo Luc 7. £.50 r 385 IDOIN MARCI CAR W D O. — . Bo FFilia, fides tuatefaluam fecit: vade in pace, & efto f1na à plaga tua. 5 Adhuceo lz. & confeftim furrexit puella, & ambulabat : erat autem annorum duodecim: hoc fecerat. 33. Mulier vero timens & tremens, fciens quod fadum effetin feve-| - nit & procidit ante eum, & dixit ei omnem veritatem. 34. llle autem dixitei :| loquente, veniunt ab archifynagogo , dicentes: Quia filia tua mortua eft : quid vltra vexas Magiftrum? 36.. Iefus autem audito verbo, quod dicebatur, ait archi- Íynagogo : Noli timere: tantummodo crede. 37. Etnon admifit quemquam fe Íequi nifi Petrum, & Iacobum, & Ioannem fratrem Iacobi. 38. Etveniuntin do- mum archifynagogi, & videt tumultum, & flentes, & eiulantes multumi. 39.. Et ingreffus, ait illis : Quid turbamini, & ploratis? puella non eft mortuafed dormit.| 40. Etirridebant eum. Ipfe vero eiectis omnibus affumit patrem,& matrem puel- l, & quifecum erant, & ingteditur vbipuellaeratiacens. 41. Ettenens manum puellz , ait illi : Talitha cumi, quod eftinterpretatum: Puella (dico tibi) furge. & obftupuerunt ftupore magno. 45. Et przcepit illis vehementer vt nemo id (ciret: & dixit dari illi manducare. i T. | "E [norum.Matth.c. 8. 28.eiclmv xwpay av yspleemy s in| | |Gregorius ctiamaliam lib.6.moralium c.17.& lib.t6.|- |non difcrepent , apud Matthzum diximus, apud tmati ,inquit,adbue dilatio imponitur ,vt ex dilats amo- ladnotamus. : à d monibus liberauerat , etiam abíentem tutari |dere, antequàm afcendiffet , vt in Galileun remea- B| Erannuncia illirquanta tibi Dominws fecerit.) Alijs fo- |ret. Timebat enim;ne beneficij,quod acceperat, au- let Chriftus przcipere,ne miracula , quz in fe fecif- qui fe volentem non admiferit , quàm cur ille fequi| |jeft,seque Dominum appellauit,vt infra cap. rr. 3. & IN CAPDYTO v aRMDemm T venerunt trans [retum mari. ) G.. eic A |Chrifti eius Euangelium predicaret , fa&tóquein fe x ( eipay * SaAdern; , in vlteriorem confirmaret miraculo. Áliam reddit Ambrofius lib. FX (ripam)maris. : in Lucam 8.vt iactantiam Chriftus effugeret;cui tri- m — ]jnregienem Gerafenerum. ) eic xeper| — |buiabaliquo maligné potuiffet,fi hominem à fe cu- ? agv yad'apmavin regionem Gadare-| — ratumjQuafi ceftem facti à fe miraculi , circátuliffet.| - regionem Gergefenorü. Qu& qua ratione inter fe| — |cap. 12. vt magis caratione cius augeretur meritum. quem c.S.ac 9.totum hoc caput explicatum eft; ver-| — r« defiderio meritum. vetributionus augeatur. T heophyl.| ba tamen qu&dam, que Propxia funt Mara, ob;tpr & Euthym.vt oftenderet Chriftus fe , quem Prgfcns 18.Chmque afcenderet in nanim.) Cum vellet afcen-| ^ |poffe. &ore priuaretur.Faciebat id grato animo, vt Euthy.| jfet;euulgarét, Matthei 8.4.& 9.50. & in hoc ipfo ca- exiftimat,quafi Chriftum , velut obfequiofus mini-| |pite ver.43.Scimus,&illislocis,quos modo notaui. fter,fequi vellet:aut,vtidem Euthym. & Theophyl| |mus,copiosé docuimus caufam , cur Chriftus alij: etiam docent, timebat homo fzeuitiam dzmonum| — |prohibuerit,ne quid dicerent , fuiffe , quia noleba: expertus,nc,qui Præfente Chrifto ex fe exierant d- i linuidiam fibi Phariízorum concitari : excontrario mones,abíente reuerterétur.Vtrumque probabile.| |ergo effe&u contraria caufa colligenda eft;non fuif- Simul etiam,quod Gregorius lib.6.moral.ca7.&lib. (ein Decapoli, vbiille; quià demonibus liberatu: 16.c.r2.& Beda hocloco indicat, quanquam morale| Jerat;beneficium predicare iubebatur , eiufmodi pe- potiüs,quàm litterale eft,quia guftauerat,quam fua-| | lriculum;ideóque non Frühibefi;fed incitari , vt pu- uis Dominus effet,videbatárque apud fe dicere;mi-, C |blice diceret,qua fibi fecitfet Chriftus. Aliz veró ex biautem 4dbarere Deo bonum efl.P(1.72.28.1llud,quod| — |parte,cum Decapolitze Tyrijs, Sidonijfque vicini fe- Íciam,nemo notauit , voluiffehominem illumnon| |migentiles effent;preparandi , alliciédíque ad fidem uoquo modo,fed tanquam ex numero difcipulorü| |erant predicatione miraculi. "w vnum fequi Chriftum. Si enim nontanquam difci- Quanta tibi Domimws fecerit.) Quafi dicat , ne fis in pulus , fed quemadmodum tutba Chriftum feque-| gratus , fed. predica acceptum à Deo beneficium. batur,eum fequi voluiffet,eius iniuffu facere potuif-| « JAnimaduertut Theophyla&t.& Euthym.non dixitfc |fet.ficut multi alij faciebant ; difcipulus autem illius Chriftum , quanta tibi ego fecerim , fed quanta tibi effe , nifieo approbante, admittentéque non po-| . |Dommwe fecerit , quae ipfe feciffet , fingulari exemplo tei : | | | ..| |modeftiz in Patrem referentem. Etfi fortatle defe Et non admifit um,)Magis mirum, cur Chriftus fe-| lipfopertertiam , vtízpefolet, períonam loquutus Chriftum voluerit, Huiusreivnam hocloco Chri-| — |Matthzi 21.3.& Luce 19.31.Dicite , quia Dommws id eft ftus ipferationem indicat,quód magis conuenire ad| jego;barepus babet.Et veró filoquendi cófuetudinem Dci gloriam videretur, vt homo ille, qui tantum ac- confideremus Chrifti, Patrem potius Deum, quàimr ceperat beneficium , in patriam fuam reuerteretur;| |Dominumiíe potiàs Dominum,quàm Deum voca &ifquc ciuibus tanquam oculatus teftis virtutum' re folet. | | 10.Et ndtsily Matto I;- gc | EE : 5uC.4.c. 16 ] Y Matt. 15. g. 14. Ioa.4. f.44 Mat.1o.a.1. Sup.3.b.14. Luc.9.a.1. A&.12.b.8 Mat. 10. b. 14. Luc.9. a.5. ACt.13.8-51. & 18.a.b. Iac.$.d.14. feeiffet Tefens eo- omnes mirabantur.) Multa paucis verbis, — Jhominis oftendit;cum concludit; Er omnes mirabatur, obediétiam,cum dicitAZbyr,eg" cepit pradicare ,qua-| — |videtur non admiratio fola,qualis nos rerum etiam,| Jagnofcens, fed etiam nominans, atque laudansau- |ioa.4. £. 44].- Ioa.6,c.42. : |ter Iacobi,& Iofeph,& Iude, & Simonis»nonne & fororcs eius hic nobifcum funel - |nore nif1in patria fua, & in domo fua ,«&In cognatione fua.. j. Ecnon poterat ibi [immundorum.8.Ft precepiteis ne quid tollerent in via;nifi virgà tantü:non perá, $40 — IOAN. MALDONATI COMMEN/T. - $41 20.Et abst,e7" cepit pradicare s. Decapoli , quanta [iby, À s. Fructum etiam Euangeliita predicationis eius indicat Marcus. Primüm eius qui curatus fuerat;| — [iftaenim admiratio fidei fructus,aut initium erat: & i dicat feciffe,quod Chriftus illi mandauerar. Dein- quas non probamus, tenere folet , fed admirationi de Decapolitam fuiffe illü , de quaregione diximus coiuncta laudatio fignificari, quemadmodum quos apud Matthat c.4.25. Tertio loco äratum eiuserga| "immodicis efferimus laudibus;admirari dicimur. Chriftü animü meritá illi laudé tribuétis. C enim 21 Et cum tran [cendiffet Iefeia in nawi vuríam. ) Rwr[um Chriftus illi dixiffet, /£nguntia quanta tibi Dominwe fe- ü dicitjnon quód ante iterum tranfcendiffet,fed quód ceritille non dicit,quanta fibi Dominus , fed quanta| " inde veniflet,quafi dicat , cü redijffetvnde venerat, fibi feciffet Iefus ; acceptiàfe beneficijnon folum| — lid eftin Galileam,& in vrbem Capernaum. Hoc eft, quod dicit trans fretum etc 9 arspav, Tam enim Ízpc &orem,vt Theophylact.& Euthym.obíeriauerunt] — diximus inter Galileam,& Gadarenorum;aut Gera- Quanquam hec verbafortatle nonillius , quicura-| fenorum rcgionem ftagnü illud, quod Genezareth] cus fuerat , fed Euangeliftz funt , quidalter dixifset,| — vocabatur interiedtü fuiffe.Cetera, quz víque ad fi- quídque fecilTet, non eifdem verbis commemoran- ïnä capitis fcribit Marcus, Matthei c. 9. expofuimus.| | nencstdbemnenn d d m n Assccidn 4 H f e xf 2 8v CB 23 h Qäüä Lx ïä( OA , VE (£ T egreffus indegabijtin patriam fuam : & Íequebantur eum dif- x cipulifui:2.& facto fabbato Ccepitin fynagoga docere : & multi audientes admirabantur in doctrina eius,dicentes: V nde huic hec omnia2& qug eft fapientia,quz data eft illi : & virtutes talesqua er manus eius efhiciuntur.5.Nonne hic eft faber filius Mariz,fra- Etícandalizabantur in illo.4.Et dicebat illisIefus:Quia non eft propheta fine ho- virtutem vllam facere;nift paucos infirmosimpofitis manibus curauit:e. & mira- batur propter incredulitatem eorum;& circuibat caftella in circuitu docens.7. Et vocauit duodecim:& cocpit eos mittere binos,& dabat illis poteflatem fpirituum 10 panéneque in zona cs9.fed calceatos fandalijs,et ne induerentur duabus tuni- cIs.1o. Et dicebat eis: Quocumque introieritis in domum:illic manete donec exea- ds inde:ir. quicunque non receperint vos,nec audierint vos,exeuntes inde;excuti- te puluerem de pedibus veftris in teftimonium: illis.i2. Et exeuntes predicabant vt poenitentiam agerent:is. & daemonia multa eiicicbant, & vngebant oleo multos Mat 14.2 1. L. : Luc.9.a. 7. Luc.5.d.19. loperantur in illo.5. Alij autem dicebant:Quia Elias eft. Alij vero dicebant: Quia Ipropheta eftjquafi vnus ex prophetis. 16. Quo audito Herodes ait:Quem cgo de- 3gros,& fanabant.14.Et audiuit rexHerodes,(manifeftum enim factum eft nomé eius) & dicebat: Quia Ioannes Baptifta refürrexita mortuis:& propterea virtutes Leu' 180 c. 16. collaui Ioannem , hic a mortuis refürrexit. 17. Ipfe enim Herodes mifit , ac tenuit Ioannem , & vinxiteum in carcere propter Herodiadem vxorem Dhili ppi fratris fui, quia duxerat eam. 18. Dicebat enim Ioannes Herodi: Non licettibi habere vxorem fratris tui. 19. Herodiasautem infidiabatur illi:& volebat occidere eum, * nec Yi PRINN WE du Y polmg | & ml W ':eïon "f/i P (oxt tll xutt nultOS .r-omä que zcgodfu |cumbentes noluit eam contriftare: 27. fed miffo fpiculät.orc pracepit afferri ca-] EEE Eu |vt precederent eum trans fretum ad Bethfaidam, dumipfe dimitteret populum. jries enim *Vid'&:runt cum, -ög'g.—cggturb:itif;.;nt;. Et ftatim locutus eft cum eis, & dixit| : eis: Confidite, ego fum, nolite timere. $1. :Etáfcenditad illos in nauim, & ceffa-] . uN E odieecu LW UMARCEVIATI MM LUA [nec poterat. 2o. Herodes enim metuebat Ioannem, fciens eum virum iuftum & (anétum: & cuftodiebat eum, & audito eo multa faciebat, & libenter eum audie- bat. 21 Etcum dies opportunus accidiffet, Herodes natalis fui coenam fecit prin-| cipibus, & tribunis, & primis Galilez. 22. cumque introiffet filia ipfius Herodia- dis, & faltaffet, & placuiffet Herodi, fimülque recumbentibus rex ait puella : Pete| ame quod vis, & dabo tibi: 25. & iurauit illi: Quia quidquid petieris dabo tibi,l licet dimidium regnimel 24. Quz cumexiffet, dixit matri fuz : Quid petam?| Acilla dixit: Caput Ioannis Baptiftz. 2;5. Cumqueintroiffet ftatim cum feftina- tione ad regem, petiuit dicens:, Volo vt protinus des mihi in difco caput Ioannis| Baptiftz.:26. Et contriftatus eft rex : propter iufiurandum, & propter fimul dif-| gPut eius in difCo-. : E;-decoH&uit eum in carcere , 28. & attulit caput cius ln difco:» & dedit illud puellz, & puclla dedit matri fuz. 29. Quo audito, difcipuli eius ve- nerunt, & tulerunt corpus eius: & pofuerunt illud in monurhento. 3o.. Et conue- nientes Apoftoli àd Iefum, renunciauetunt ei omnia , quz egerant, & docuerant.| 3. Etaitillis: Venite feorfum in defertum locum, & requiefcite pufillum. Erant enim qui veniebant & redibant multi : & nec fpatium manducandi habebant. 52. Et afcendentesin nauim, abierunt in defertum locum feorfum. . 35.. Et viderunt| eos ,abeïmt"cs,'iäc..cognoaefunt multi:'&'L-;Pedc&rcsdeomnibu-s ciuitatibus concur-| reruntilluc, & przuenerunt eos. 34. Et exiens viditturbam mulam Iefus: & mi- fertus efL fuper cos, quia erant ficut ouesnon. habentespaftorem , & ccepit illos docerefriulta;3s. Et cum iam hora multa fierct, accefferunt difcipuli eius, dicen-| tes : Defertus eft locus hic,& iam hora praterijt: 36 dimitte illos,vt euntes in Pra—? ' ximas villas, & vicos, emant fibi cibos; quos manducent. 37. Et refpondens ait illis : Date illis vos manducare.. Et dixeruntei: Euntes emamus ducentis denarijs| panes, & dabimus illis manducare. 58:. Et dicit eis:: Quot panes habetis? ite; &| videte. Etcum cognouiffent, dicunt: Quinque, & duos pifces. 39.. Et precepit illis vtaccumbere facerent omnes fecundü contubernia fuper viride faenum. :4o.| Et difcubuerunt in partes per centenos,& quinquagerios. 41. Etacceptis quinque| panibus & duobus pifcibus, intuens in celum, benedixit, & fregit panes , & dedit| difcipulis fuis, vt ponerentante eos: & duos pifces diuifitomnibus. 42. Etman- duodecim cophinos plenos,& de pifcibus. 44.- Erantautem qui manducauerunt quinque millia virorum. . 45. Etftatim coegit difcipulos fuosafcendere nauim, 46. Etcum dimifife eos,abijtin montem orare..47. Étcum fero effet, crat na- uisin medio mari, & ipfe folus in terra.. 48. Et videns eos laborantesin remig do, (eraterim ventuscontrarius eis) & circa quartam vigiliam nodtis venitad| ambulantem fupra mare, putauerunt Phantafina effej& exclamauerunt. $o. Om-| - uitventus. Er plus niagis intra fe ftu Pebant $2. nonenim intellexerunt de pani-| X V. xgrabatïs i ducauerunt omnes, & faturari funt. 45.. Etfuftuleruntreliquias fragmentorum| .. | C'AD - Matt. 14.c. H eos ambulansfupra mare: & volebat przterirecos. 49. Atilli vtviderunteum| — ( |bus:eratenim coreorum obcecatum. $3. Etcum transfretaffent,venerunt in ter-l...,, a |. | « 4ram Genefareth, & applicuerunt. 54. Cumque egreffreffent de naui , continuoj^ : - |tognouerunteum : s. & percurrentes vniuerfam regionem illam, ceeperunt inj - 843 — IOAN.. MALDONATI COMMEN T. 844 graba,tis €os, qui íe mal quocumque introibat, in vicos, velin villas, aut ciuitates,ih plateis ponebant in-| firmos, & deprecabantur eum, vt vel fimbriam quot tangebant eum, falui fiebant. - e habebant, circumferre, vbiaudiebant cum effe.. $6.. Er| veítimenti eius tágerent, & quot-| IN CAF W. &3ei, vbiciusfiliam fufcitauerat c. $. 41. 33 pxscaut ex Capernaum, vbi Archifynago-|. d : 7 exrezai domum fuiffe credibile eft, & ex Wi d ' "Md "^" 9Matthzo c. 9. 25. colligitur. ( Tnplex tChrifh p^ | Itvid, L Hebraif- m INon po]]ä m feriptu 24 "um*lj.ï' lonodis acci- pitm*. ( wfbijtinpatriam fuam.)In Nazattth; vbi educatus| ^ fuerat. Diximus Matthzi 9. ex íctipture , & bo-| norum auctorum obferuatione triplicem Chritto| . fuiffe patriam,Bethlehem natiuitatis, Nazareth edu- cationis , Capernaum commorátionis , & predica- tionis. Hocloco neque Bethlehem , quz nufquam, frattes,& forores erant, vt dicitur infra ver.3.8&: Mat- ludeam Chrifti patriam hoc loco vocari putant. — £t fequebantur ewmn difcipuli [ni, ) Hoc propterca vi- rum fequüti eum fueránt in patriam euhtem. pra c. 1. 21. Quariturà quibufdam;quamobrem vo- que miraculaibi recipienda, vr infra dicit Bnágelift ver.3. 4. t Refpódent Theophyl.& Euthy.ne vllà gé- veniffet , futurum fuitle, vtf veniflet, crederent.. v"Admiabantur in.dofirina eius. ) Id eft , adàmiraban- cufatiao ablatiuo cum prepofitione 345 vti folent;) thzeum c. 9. $4. 55 $6. expofitafünt. |// potuiffe Chriftü in patria fua miraculum vllum fa-| ló gia öp-tïmä intelligitut. Inter alios modos, quibus | thei c. 1. 55. Ita Iuuencus, & Beda intelligunt me-] liàs, vt mihi. videtur, quàm Origenes in caput 1. : geánt, vt ieiunent. Hoc etiam modo hic locus po- Matthzi, & Hilarius can. in Matth, 14. qui totam|. . z. Et fatlo fabbate.) Cum dies fabbati veniffet , quo| - folebantIudeiin fynagogam congregari, videfu-| ^ tilibus , ac populatib* fuis excufationis relinqueret|. óécafionem , di&ütis fortalfe,fi ad eos Chriftusnon| - D. he forte conculeent eas pedibws [nie , ey* conuerfi difrwmpant| . | . [vos.Notauit Origenes in caput Matthzi xgz.Ma.tth(ffüg i tur cius do&rinam;Hebreorum phrafis, qui pro ac4 vt Píal. 36. 1. Noli emulari in malignantibus ,id cft maïi-l | gnantes. Quz fequuntur vfque ad ver.: $. apud Mat-| docccnon polfe; autimpoffibileefciri acrisliteris. dicifolere, vnus cft, cum id facerenó poffe dicimur,|. quód facere nolumus,quemadmodutm Genes. 57. d ifratres Iofeph dicuntür non potuiffe fratri fiio vl-| . w ggre[ï'kc«.inde.)Ex d,01i;o.A;chifynagö--ï A ; . * * L) . z [ ' à d s 5 : " i od w* u ob D ho k AA vt opinor,in fcnptun;cms vocatur patria, neque B poffc,vt ex codé Gregorio Thcophyla;kus.,& Euthy-|: . [Capernaum,quia ibi erat, cum dicitur in patriá abi- | . |iffe, fed folà Nazateth intelligere debemus , vbi eius detur Euangelifta dicere , vt rationem.reddat, quo-|. . modo potuerit Chriftus Apoftolos inde ad przdi- caiüdüm Euangelium in Iudeam mittere,quis nimi-|C luerit Chriftus in patriam fuam ire, & in fynago gi;s( ibi docere, cüm fciret , neque dó&trinam fuam , ne-] - ]. $; Et non poterat ibi virtutem vllam f«cere.) Miracula| - virtutes appellari;qüód ijs faciedis maximé Dei vir-|: |tus , & potcitásoftendàtur uemo nefcit, & Matthzi| ^. 22. docuimus, Quód autem dicit Euangelifta non| * noluiffe, & vt Chriftus ait [oannis 7.7.5on potefl mun-| - lum verbum pacificélo qui,quia oderant illum,id c&/, " diá sdiffe vás , id eft non vult; cum vos mündani fitis.I ^ |fua miracula facere, id eft noluiffe propter corum!. ,)gclgiüa, maluit dicete non potuiffe,quàm noluiffe, vtl zjracula, nec per illum;fed per anditotes ftetiffe , quo| . "Iquirantur,;porétia infaciente, fides'in pátiente, cum|: 'cetfieri non poffe, quod fieri non expedit, vt Mat- allis eft fon[us 1 id cft non conuenit;non décet , vt lu- - jeafaceret; vt Theophyl. interpretatur. Voluit enim IChriftus eam tenere regulam, quam difcipulis fuis| ";|Matthzi 7. 6. ipfe tradiderat, Nelieinquit fanclum|. ftia facere miracula,vt fimul tamen docuerint (aliqua, dum ille ait; Ez non feeit ibi virtutes multas ,in-. - :dicans paucas quidem feciffe, (cd'tamen aliquas; hic - . jautenr, nf paucos iafivmus: mpofitse nanibus curuit: ni-| "cula;plura facere potuiffe, fi eius regionis homines| | - méruiffent. Exiftimant Beda, && Théophyla&t. ideo]|: . |Chriftum. apud incredulos plura :miracula fazere]|. EÉ noluiffe, vt illis parceret; ne Iï plura feciffet, nó cre-] : cere , id videntur hortereaures, quafi non potuerit| - Chriftus omnia, qua vellet;& vbi vellet;facere.Hic]- locus ex Gregorio Nazianzeno oratione 4.de rheo-| - M . ] ) : : LATS. T .E 1 ! [ * hd * : : . 1 : Hoc modo Chriftus diciturnon potuiffé in parrial hominum incredulitaté quam vt exageeraret Euan-|. indicaret Chriftá impeditum quodammodo fuiffz! incredulitate hominü, quo minus poffet facere mi-]. minus ea faceret. Nam cüm duo ad miracula faciéda, . non quidem necelffario;fed tamen conucnienter re-]. alterutrum eorum deeft, dicuntur miracula fieri 6] nius adnotauetüc. Dicitur etis,vt Idé Grégorius do-]- thzi 9. 15. Nwnquid pojJant filyj ffonfi Iugeresquaindin cum AR ts t aR o EEE WUM teft intelligi , vt dicatur Chriftus non poffe facerc mirácula , quia non expediebat,non trat juftum, vrl. faceret ,.quémádmodum fi equus iüdex homini ali-|: Iquidà fe iniuftü poftulanti refpondeat, non poffuri ^ lloco fignificat non poffe fe filijs Ze um dare vobis infra c; 10. 40. & Matthzi 20.23. Sic]. hoc loco dicitur miracula facere non potuiffe , quia|' zquum non érat, vt ingratis;& indignis hominibus| . agn D Y dare canibus , neque miittatz margavitas velffras Ante porcos,| - |& Marcum ita dixilfe,non poffe Chriffum in p eciffe] — Fs Mb i dub mirum, vtintelligeremus, ?ui aliqua ibi fccit mira- identes inexcufabiles omnino effent; quód tam mul-]. -|tis, táque magnis vifis miraculis credere noluiffent.] . - |Malto mihi vidctu?p;obabilïus iuftitia id potiüs;| : |quàm mifericordia feciffe Chriftá ; vt iniraculisin-| idignos miraculorum puniret priratione :: ficut n0h| credétibus aperté, & fine vlla parabola loquenti loco] - |peina in parabolis loquebatur , vt videntesnon vi-| - erent, &caudientesmon audirent ; néque intelli- uencus. oYalibus md.rgucn:;rref?:r fua munera ?Gkrïr'nf. 4| - Nif; tibi concedere. Hoc enim modo ipfe Chriftus alio|: : geääi""cbn cedere;] : -; |vtalter ad dexteram, alter ad finiftram füam federet;|. |quia iuftum non erat, quo temporc id poftulabang|. [federe , inquit , «d dexteram meam , vel fémifiram, ton effj. ; erent Matthzi 155 , 35.. Hanc rationem aeddit Iu- Libj. bif " : Énang. Thuegtibasdiee ts M -— "— "!0 | Ms l ) ' || tb munn | B. pam))?. ( | r ï lia qu tdden .af ! Mieden. | r wddiang | iüxï(ïetNam | gdditcriam Woteretn hbt ttdm/ Áttigii WIMM hi A/htdj, 7 J [min j [ KEl BI | PIO(OS iü[(f; tionator MU UUR T ^ xuria BEU Itun) QOIUiük,v:x, l] o ff ZCEIcmj./ u&) QUO ! mdää,;- ts ts um T .*(Euthy-f Qs d- I ww T dl i l agj po-/! i* | lomii, | apolia | tsaio) V erds um ïcdcrfr,/ li, ^ :// ii lt * WA j Va w ,,-;'äsiwfln! 5:.3;2353,&» d m 771 I qts D al t j É wl ?.Qï.fx?kb P02 1 !t MM zqm.ymr? 1 la ä ! i 'i É | fgB r Japud Mattheum c. 1.58. verba iunguntur, €2* nen fe- cit ibi virtutes multa« propter incredulitatem eorum,. Ex fi. -qeedinimus fatla im Capharnaum , fat ( biem patria.tua; |/4: & Eliam non fuiffe miffunrin patrid fuam, fed $845 IN MARCI CAPE. Vl $46 pofait nofter interpres , pro tantüm, ficut ctiam Grzcé elt & u pro uóvev.. Correctio hacc eft tupe- lrioris fententiz, ne quis exiftimaret Impotentem| tuiffe Chriftum , acne volentem quidem miracula facere potuiifc , vt paullo anteex Origene monui- mus. Videtur Euangelifta fingulis verbis mira.cula' ibi fa&a extenuare voluiffe, & cum zgrotos,qui cu- rati funt, paucos; & cum non (olo verbo, fedimpo- fitis manibus , quafi vi curatos fuitfe dicit. Neque enim dubium eft, quin magis virtutem (uam Chri- (tus oftenderet; cum folo verbo; quàm, cum ma- nuum impofitione fanabat, vt ex illo vno Centurio- nis exemplo perípicitur Matthzi 8.8.. igpis Et mirabatur propter incredalitatem eorum.) Sufpicor hzc verba, Propter incredulitatem eerum , non efle con- iungenda cum proximo verbo , ngiraäatut , fed cum præcedentibus, C nun poterxt*ibi wrtuæm*vllamfdcere, vt verbum, mirabater parenthefilegatur ; fenfü(que fit,& non poteratibi virtutem vllam facere propter lincredulitatem eorü, ideóque mirabatur. Sic enim Euang:lifta dicere voluiffet Chriftum eorum incre- dulitatem miratum fuiffenon dixiífet i8uupacs 4f T avriglay, fed e9uspa C Tl amie la aoTày. Quo autem modo Chriftus, Deus cü effet, mirari potuerit Mat- thei 8.10. docuim?. Videtur Lucas c.4.22. quiddà di- cere huic loco contrariü, «2 emnes, inquitsteffimonus ulidabant,ey" mirabantur in verbis qratiayqua procedeban: deoreipfius,quo4 videtur,nifi à credentibusfieri non lootuiffz. Czterüm admiratio illa, & teftimonium non erat fidei, fed (cientiz, nequeenim teftimoniü illi dabant, quód promilffus effet Chriftus, fed quod bene, doctéque; & eloquenter in fynagoga doceret;| quod eó magis admirabantur; quód putarent eum filium effe fabri, & (cirentlitteras non didicitfe,ficut Iudsieadem de cau(a mirati dicuntur Ioannis 7. r;. Et mirabantur Indai dicentes, Quomodo bic litteras féitcium |. »oh didicerit? Hoc ipfum colligitur ex Lucajnam cum dixiffet Nazarenos Chrifti do&rin& miratos fuiffe, propterca mirarentut,quod quem filium Iofeph effc arbitrabantur, tam. do&té, tàmque dilerté loqui vi- |derent,cüm fcirent nunquam litteris ftudui(fe. Alia quzdam à Marco, & Matthzo prztermilfa fcribit L ucas verf. 23. 24. vt quód Chriftus dixerit, Ftique dicetis milby banc fmslitudine ; Medicecura tep[um, quanta ] Atimen dieo wobis , quia nemo Propheta acceptus eft in patria lin Sareptà ad mulierem viduam. Et multos fuitfele- lprofos inTfráel füb Elifiéo Propheta, neminémque| leorum, nifi Naaman Syrum mundatü fuiffe: omnes !in fynagoga ira impletosfüiffe, furrexifféque, & ex- Itra ciaitatem illum eieciffe; atque in monté duxiffe, |vt inde precipitarent, qüe, cum ad eum peruenie- Imus locum, fi Deus iuuerit; explicabimus. : : Et circuibat caftellain circitwdocens.) Reli&a ciuitate patria ingrata fua concionabundus omnes circum pagos obijt non loci, fed vtilitatis hominum ratio- nem habens. Vtile,vt T he(i)phyla&.ladmonui*t,cmi— cionatoribus documentá , vt non tam frequentiam additetiam dixifTe eos; senne biceft filius lofepb ? quafi| - D C D E |gnauerat cap.5.13. illic vocauit,vt Apoftolos faceret; F |ciuitarum.quàm indieenriur verbi Dei predicatio- |ne , illádque aaidé recipientium falutem quarapt; "Aquales plerámq; ruftici; & fimplices homincesfunt. i i ) - lillos paullo vetüftiores , duos prohibet reuerentia Miets Nifi pwamfms'mpopm mauibus carawt ) Nifi À ;Fle—&it*(ïhrï&us, quod iþfc,difcipulis fuis faciendum: preceperat Matth.io.14. Quennque non receperit vossne- que audierit [ermones ve[fros,exenntes foras de domo,vel ciai- fate excutite puluerem depedibus veflris, & verí.23.. Cum Mutem per(equentur vos in cutate ifla fugite n aliam. l 7. Et vecauit duodecim.) Quosiam Apoftolos dcfi- *; hic,vtad prazdicandá mitteret. Vocauit autem nunc ad(e, vt eos inftrueretin viam , illí(que poteftatem :daret eijciendi demones, ali&que miracula faciendi. .Nec enim ante hanc illis dedcrat poteftatem, vt c. 3. 15 docuimus. Adhoc v(que tempus Chriftus folus predicauerat, & quafi Euangelij campii profciderat; inunc matura jam meffe meffores mittit; vt aic illlis Ioannis 4. 38. Egemfr wos metere, quod vosnin labo- rafln, ln laboragerunt, €2* vos ia labores eoerum introiflis. Catera, quz fequuntur víque ad verfum z. apud Matthzum cap.1o. explicauimus. : D.Et exeuntes præd:mg:mt,w pænit?tiæm agerent,) Ver- bum fine fuppofito ex Hebreorum idiomate, vt (epe monuimus ; intelliguntur auté illi, quibus Apoftoli pradicabant, illis enim dicebant, vt agerent poeni- i tentiam.. Docethis verbis Euangelifta fecitfe Apo- qua predicationis materia fueriG exponit.Hec enim vbique fiue Ioannes primüm, fiue Chriftus poft, fi- ue poftremó Ápoftoli predicát.Prima vox eít Euan- eclij,vt homines peenitentiam agant; regnum enim celorum appropinquare Matthei 32.& 4.17.& fupra cap.r. 4. Neque materiam;forniamque przdicandi à Chrifto preícriptam Apoftoli mutauerunt , quód Chriftusapud.Matthzum c. 10. 7. eos miíttens dicat, Enntes pngm:e dicentes , quia appropinquanit vegnum ca- lorum, & Lucz 9.2.. Etmifit illos predicareregnum Dei, bant, ez* pententia agite, e7* appropinquauit regnnm Dei, ficut dicebat Ioannes Matthzi 3. 2.. Sed vnus Euan- gclifta partem vnam;alij aliam recitauerunt. Voluit Chriftus & ipíe vti; & vt Apoltoli ac difcipuli fui eodem: exordio, formaque eadem Euangelij predi- candi;qua Ioannes vfus faerat, vterentur,vt confir- maret fe effe eum, cuius przcutíor ille fuitfet. Nam & apudLucam cap. 1o. 9. cum Septuaginta duos ad cationis praícribit forþmam » dicite , inquit, «ppropin- quautim vesregum De, 5 5000 0 1. Et vugebant cleomultos egros, e7* fanabaut.) Multi Latini codices corrupté legunt/anabantur,nonnulli corruptius; [ämlväf, vt oleum fanaffe zerotos intel- hgatut',quoxcdf e;-iï verum eft.hoc tamen loco non di- citar.Grace eft sBepizrwov , fanabant, xtad Apoftolos referatur,quanquam fieri poteft, vt nofter in terpres legerit; éSepereUovQo , Janabantar. Quodautem Apo- ftoli dicuntür vnxiffe,& fa:affe multos, non fic in- telligendum eft quafi aliquos. vnxerint , & fanare tentauerintquos non fanauerint; fed tantüm figni- ficatur €os,quos vnxerunt;atque fanarüt,fuiffe mul- tos,vt fupra ci34.& c.5.10. fimilem loquendi modü |expofuimus. Vellem hoc loco foli mihi effenthzre- |tici refellendi;liberiüs in folos incurrerem.Nüc au- ]tem nonnullosex noftris auctoribus in hzreticorü caftris recognófcés timco; ne dum in hzreticos tela Jconijcio ; aliquem forte Carholicum feriam. Mitto ftolos,quódà Chrifto facere iuffi fuerant, fimul etiá;| pradica- c7* (anare mfirmes. Vttumque enim predicantes dice-|. predicandum difcipulos mittit, candem illis predi-| '(nomipare, quóf; zetras.nondum:nouas experta h- "—— — iiv refes excufat.Quid attinebat vigente iam Luthera- OO 2 norum, PenitétiA "mnateriA Lio nis. ildien p Prolixa di[þut;ztia " de I;xtre- i ma vnélio- ne. 947 — CdIOAN MALDONATI COMMENT. 848 norum, & Caluini—a—xïorurln hæïe(ïCatholicos 3 do- Gófq viros dicere ; fcriptí(que mádare oleum iftud ab Apoftolis non tanquam fagramcntum adfanan- dosanimos,fed tanquam medicamentum ad curan- da corpora adhibiturm fuiffe ; neque hic de facrame- to, quodnüc Catholica vtitur Eccle.fïa cxtrema vn- &ionis agi? Quod idem Lutherani, & Caluiniani docent. At non negamus (inquiunt) nos effe facra- menti, Vbi ergo facramentü eft,fi hic nó eft? aut cur híic nó fit, fialibi eft? Enimueró qui hic de facramé- to extremz vnótionis agi negat ;ad tollendum hoc omnino facramentum;aurt maligné,fi hereticus;aut imprudenter , fi Catholicus cft;gradum facit. Quid enim aliud cft íacramentü concedentibus etiam h- reticis, nifi externa ceremonia à Chrifto inftituta, tanquá ordinariü remedium falutis animz? Hec ni- mirü externa crat ceremonia, quz extrinfecus adhi- Ibebatur.Ná ficut vifibilisaqua ijs,qui baptizátursita l(e ccremoniam , quamuis res fuerit vifibilis , & ex- terna,quód folum medicamentum elle putent, me- .|non fit.Hoc primo loco refutandum. Quaro igitur, (i medicamétum t&ntüm erat , cur ad omne morbo- rum genus adhibebatur? necenim eadem omnibus |curandis morbis medicina opportuna eft, fed ple- rüque , quz vni prodeft;alteri nocet, & vt ipfiinter (e morbi contrarij funt;ita oportetremedia morbo- dicamentis vfi fuiffent?nec enim medicinam, fed E- uangclium profitebantur ; mifsíqueà Chrifto erant poteftate donati miracula faciendi , quibus, quam |przdicabant,do&trinam confirmarent. Àn miracula lita facere conueniebat, vt quàm maxima, & quàm - illufttiffima;an ita vt ne miracula quidem etle vide- |rentur? Si oleoad curandosegrotos vtebantur, vi* |deri profeéo poterant;aut nullo miraculo , Ícd me- |dicinz arte; aut multo certé minore miraculo cura- re.Non ergo ad fananda folüm corpora, fed ad cura- Idos facramento potiffimàm animoszgrotos vnge- Ibant.Aiunt fuifïg quidem medicamentum; non na- Chrifto virtute morbos curaret; ideóque miraculi fpeciem non minuiffe; adhibitum enim fQiifc » tàn» |quam fignum fanitatis corporis; vt fignificaretur, quemadmodum folent à medicis corpora oleo re- creari,itaab Apoftolisà morbis curata fuitfe virtu- te; &ratiaque diuina ; quz folet in facris (epe litteris olei nomine declarari. Quid eiufmodi opus erat fi- |poterat quidem oleum nó augere,fedabrogare ; exi- |ftimantibus hominibus; qui oleo adhibito &grotos fanari viderent,nion virtute vlla diuina; fed naturali linquiunt; Apoftoli, vt (anitatem miraculo conferri Ifignificarent, fed vt declararent non fua, fed Chrifti virtute fanare morbos.Ifthuc ctiam dicitur'abfurdé; |nam nequc oleum id poteft fignificaré,alieria virtu- tecutationem fieri) & poteft ignificare cótrarium, neque propria, neque alicna, (cd naturalipfius olei| virtute fieri. Deinde ficade caufaoleo Apottoli vfi Ifuilfent, non folüm in curandis morbis ; íed in om- nibus prorfus perficiendis miraculis vfiKfuifset. Nec enim minüs conueniebat, vtalia miracula, quàm vifibile oleü zerotis infüdebatur. Negátaliqui fuif- ; à . 2 / LR dicamentum autem,quamuis vifibile fit;ceremonia rum eífe contraria. Deinde quorfum Apoftoli me-| [turale tamen,fed diuinum; quod impreffa quadam à|. gno,cum fequuta ftatim fanitas fidem facere?quam| lolei proprietate curari?Non folemus adfignificáda;| - qu& oculis cernimus,vti fignis. Nor vtebatur olco;| A B E F L 3* Ifuerità Chrifto vt eifet ordinaria animz medicina. |Minime,;inquit Caluinus, fed vt quaimdiu in Eccle-] 'Imanüs;olco eos non vnxerat;iubet lacobus prefby- 'iteros $grotos vngere ; manus imponcre non iu bet, 4Cur quafo;nifi quia manuüm impofittio facramen- jtum non crat;fed externa quedam ceremonia ad r&- ck jpus vfurpata; vné&tio vero facramentum erat,quod à| Chrifti virtute facere.. Et fi vtrüque oftendere con- aeniebat , meliàs id poterant verbis oftendere , dc- clararéque;quàm oleo, quemadmodum feciffe legi- [musPetrum A&or.5. 6. ./trämmm , C aurum non efi n [urges C7- ambula , & Paulüm Acorü 16. 18. Pracipi tibi i nomine Le[us Chrifli exire ab a, Praterea fi hanc ob caufam Apoftoli oleum adhibcebant; cur alij Chri ftiani;atq; difcipuli , qui Chrifti etiam virtute mor- Ipoftoli,vt & Ícripturar. ad Cor. 12. 9. & expetientia docet;curationis donum habueruntsat qui folos A- |poftolos oleo víos fuitfe legimus.Cur ergo ; rogabit| laliquis , nullum Chriftum egrotum adhibito olco' curaffelegimus , Apoftolos legimus; nifi quia ideo led Chrifti poteftate curare morbosiIfta quidem ra- tione , nc baptifmus qtidem (acramentum erit, fed alienz fymbolum potcftatis. Nam neque Chriftum quemquam aqualcgimus baptizaffe ; quin legimus non eum;fed Apoftolos baptizaffe Ioannis 4.2.Non .|ergo medicamentum erat,(ed ceremonia. Videamus&' nuncanà Chrifto inftituta fuerit.Primum quis cre- mihbisquod autem babeo,boc tibi do.In. nonune Iefu NaTare-] bos curabant,non adhibebant? Neque enim foli A.] . Apoftoli olco vtebantur,vt fignificarentfe non fua;|- dat Apoftolos non iuflosà Chrifto ceremoniam vl-| lam in faciendis praíertim miraculis vfurpaffe ;vbii poterat corum temeritatem non fequutus cffe&us arguere? Deinde quisnon videt voluiffe hoe loco idocere Marcum feciffe Ápoftolos in illa fua legatio- jne quodà Chrifto iuffi fucrant?éInter aliaautem quc cos feciffe (cribitait egrotos vnxiffe oleo;id ergo vt Ifacerentà Chrifto illis prefcriptum fuerat.Denique fi Chrifti inftitutio non fuiffetjnunquam Iacobus c. j.tam affeueranter precepillet, vt id à prefbyteris A- ;poftolorum in hoc ofiicium fuccefforibus obferua- retur,sfirmatur(inquit ) verfu14. quis i vobssfimducat ipresbyteros Ecclefre, e* orent faper enm vngentes eum oleo in nomme Domini.Non negant hoc heretici ; neque Ca- |tum »nam & manus zgrotis iu(fitimponi Marci 16. 18. & ipfe imponerc folebat, vt füpra ver.5. & c.5. 23. lar. & infra cap. 8.25.23.& Matthzi 9.18. »«.. Hocad |tertiam parté diffinitionis pertinet, an ita inftitut |fia duraret curationis donum,eius fymbolum & co- mesefTet.Cur ergo;vtante diximus,non omnes qui |donum habebant curationis, ea vtebantur ceremo- [niax::ur Apoftoli ipfi nó in omnibus curádis agro- |tis vfi fune«Nam claudum quidem illum quem Pe- |trus ad portá templi fanaui; oleo non vnxit AGorü 3. . Cür mortuos quos fufcitabant , non vngcbant? iNam nec Pettus puellamillam ; quam A&orum 9.| I40.nec Paulus illum adolcícentem quem cxanima- itum fufcitauit A Gorum 20.10. vnxifle dicirur.. Cur déniqüelacobusea.ceremonia non omnces, Ícd Ec- elefiz prefbyteros vti iubet; fà Chrifto noideo in- flitutaerat, vt verum facramentum, & ordinarium eanimeremedium effetelumpofuerat Chriftus ægrotisl itholicorum;quod Íciam,quifquam; fed negantideo| - - ]hanc vn&ionem inftitutam fuiffe , vt effet acrame- fïfo«lj?s,oportcbat pr;*fbyteris adminiftrarizNam quod !hercrici folent dicere prefbyteros apud Iacobum nó —— morborum curationes oftenderent'fe non4ua , fcd ; d facerdotes, | F | H - s cerdott « m ficobio Cut Clll!l?, crisht Ininodl! prcfb)/fffos periraa ia 'Umeäm alqï r yra 7 etlouod' ftem fïf 1 ulluniit p Chry(biïoml s E VUP inc lst NU ERE LL pontt ! tiiege" alidnece] folsiufit D budusad QTT a Apol Vptzlel ienm wl pobuttm Sciovuïgar ïfïïf-(äazx AT ii /fte potm itrarium xi, Quem P —— ! Quà i 'tDot g Quidenn. SChIiRUmï t erimus J*2 M ( Oltoqs | ?;fj u'fgo j i -W«'MAO H .,;uuhü "N ' M""*,",-k Cs dulu ,XIQCIQI(R O:; .hiim"»)?t | , kr! Mu æ&ww l | s« Hoct ; ldu medicina. n Ede E aT IIacobi loco,vclongiüs non abeamus, refelli poteft. DAT ) g VR d o WO. i um 849 (acerdotes fed feniores populi vocari,& fucile per fe e(t, & multisà nobislocis refütatum , & exillo ipfo Cur eniin,cum dc vn&ione loquitur à folis prefby- Iteris fieri iubet; cum veró de oratione, omnes om- . . j & 19 H prefbyteros (acerdotes inrelligebat; à qulb. folis po- terat vnctionis facramentum adminiftrarHabet & (piritualem promiffioné, id eft anima curationem annexam , quod maximé folentin facramentis h- ver.i.remittentur ei, Itaque tecté Chryfoft.lib.;.de fa-l cetdotio ex eo loco probat habere facerdotes potc-. vllum fuit vnquam ab Apoftolis feculum , quo non ro vero facramento habitum fuerit, vt ex eodem Chryfoftomi loco, & exIn nocétio t. epiftola ad De-. loco , & in commentarijs c. j. Iacobi, tum ctiam ex multis veterum Conciliorum decretis perfpx.cuum cit. Attunc , inquiunt nonnulli; nondum Apoltoli tcantim, nec folàm moribundos zgrotos , (ed ane* egrotorum gcnus*cgcos,mutos,deþlles. , & claudos vngebát; facraumentum autem yn&lgms p.cc,ljiondu baptizatis,nec alijs.quàm moribundis dari poterat. Miror Catholicos , & doctosauctores tam lecul ra- (acerdotes erant,& non poterat facramétum ab alijs| dari ; quàm faccrdotibus , & illi ipfi non baptizatos| A. rctici requirere, Et/pim peccatos fuerit ( inquit Iacobus) B. ditlipatos. | - i Epicopü c.8. & ex Beda hoc ^ Luce 9. 2. vtriufque rei reuettentes rátióriern illi ceatium Eugubinum Ep.lfcopuc 8.& cd pX 9 q tes ràtioriem illi C .men ideo fa&tum putant;quódzquum fuerit, vt illi; T ä * Y sad X . u , 7 tione in ré ranti momentià vera,communique fen- tentia diffidere, & Chrifto legl's aüctori legem xm'-1 ponere. Potuitenim,qui legem tulit; pro fuo arbi- trio lege vti. Nam & vt Íoli (aCerdotcsbaPnzent,mfx aliud nece(fitas þoüulet,præceptum eft Chrifti ; qui D.Paulusaffirmat fe non ad baptizandum , í«d ad cuaungelizandum miffum efle1. Cor. r. 17.& legimus| tamen Apoftolos, antequam facerdotes fa&i effent, |baptizalfe Ioann is 4. z. Hzc dicimus nó n ecellariós| - fi enim velimus (ummo vti inte , vnde ilti auctores Scio vulgatem effe fententiam , (ed incertam tamen effe.Qua ratione docent Apoltolos,aut nondü bap- tizatos,aut omnis generis egrotos 1vn.xu1£ï'e fine vllo difcrimine, cüm nullo id fecipturz exémplo proba- xit, quem ad portam templi fedentem curauit A. probant nondüm tunc Apoftolos fuitle facerdotes2|- re po('fmt, & nos excm'plisj P?mmf?? -proubarc' con- trarium ? Nam certé Petrus claudum illum non vn-|. - N . ; É *s . E : " : : , bant à legatione füa gaudij , animíque plcni ; qued res ex voto fucceffiffet; itáquein Domino quidem| - Jeloriautes, fed gloriantes tameti videntur quzque| p s a. : * a* -idocuiffent, quaque fecilfent miracula Clirifto re- Íolos iuHïtApoPcolos baptizare;& ex illis ip(is vnus| ^ E 1 4. Et audnet rex Heioda.g.) Noiheü, & famam Icfü; vt ftatim exPliGat Euangcliüa, manffa/lym enim fatlum eff nomen eius , & Mattheus cap.t4.i. & Lucás cap.9.7. apud Mactheum expofitaeft.—— 7- .. 30. Et cenuenitentes.) itdl cuval: OVD) & congreBantur itetum ad Chriftum, ficut erant, antequam ad prz- hac illuc in. varias Iüdez partes ad pradicandam * RenuntiAwerunt et rat illis Chrittus, vt docerét;& do&trinam miraculis confirmarent füpra vet. 7. & Matthzi 10 7.8. & teddunt. Quam ob caufam incertum.. Plerique ta- quo miffi fuerant, rátionem fuz redderent lcga- ;donis. Datum etiam concionatoribus exemplum; vt f quid concionando boni egerint ; idacceprum| xeferant Chritto. Hieronym; Strabus; Theophyla&. ld quidem certe, & vt illi facerenc, zquurn fuit; & vt ,nos eos fecilfe credamus;quia facere debuerunr,ma- Sgis zquumett. Scdaliam etiam (ufþiödr fuiffe can- . fam, filicet ex exemplo coniecturam facere. Redi- — — tecitp. m aF nuntiáre, quemadmodü & fcptuaginta illi duo apud Lucam cáap. io.i7. Exiftimat Beda Apoftolos non fo- làm;qua ip G'fcciifcüt,docui-[ïän tque, verüm etiam; renuntiaffe, deceptus, vt opihior, verbis Matthegi cap. 14 T2. -Bt accedentes dofcipuluesue tulerunt corpua eims ; es fepelierunt ilud z* venientes nunttauerit le[^, Non enim tb nifcftum eft : preterquàm quód Ioanncs inulto ante ' faerat occifus, quàm ad predicaudum Apoftoli mit-|. jterentur, vtapud Matthzeum cap. 14. 1. difputaui-|- mus. Itaque non poterantà przdicatione reuerten- ] pitis, apud Matthzum declarauimus. Tota hzc hiftoria,que víque ad verfum 3o.narratur,| AMerIT omniá, qu& egerant, eg* (jocue'rihfs) i - |Narraueruntei, & qua docuiffent, & qua miracula| (tatem per facramenta peccata remitten di.Nec veró äfcciiï'cnt.Vci*bu m c-n'im Troisiy fAcere abfolu c pofuic;| | pro facere miracula, vt Luce 9.7. & AGt.r.i.Precepe-| quz Ioannes palfus fuiffet, quafi ignoranti Chrifto| te$, quafirem nouam mortem Ioannis Chrifto re-]. nuntiare. (äqïreliqua funt quüc ad finem huius ca- J Xsïö' | dicandum mittetenitur. Proptereá enimi dicit con-|. igregatos fuille, quia prius ver.7; dierat binos fuiffe, dicit Matthixus Chrifti difcipulos, fcd Ioannis dc]. . eius illi mortz renantiafle; quod idem ex Luca ma- Matt,1f.222 AN.. MA D 6 LDONATI COMMENT D &A , : T. j ) , : e*/ ; : . a M. ho z h 2 - P J u "1 x* " H r fu. ^ P j & | "Id 34 f -.( P. U H | L] ))y eius communibus manibus, ideft non lotis, manducare panes, | j 16.19.d.1. | h Exo. 0. c. a. Deu.f.b.t6 Eph.6. 2.2. Exo.21.c.16 - |Leui:. 20. b. 5. Prou. 20.c. $s Mat. tf. b. t9. poromimicant honinem 4j Et inde furgensabijt in fines Tyri, & Sidonis: & in-| tim vt audiuit de eo,cuius filia b AR Ü cüm vt demonium eijceret de filia clussa7 non eft enim bonum fumere panem filioxis Fäemrum. 29. Etaitilli: Propter hunc fermonem vade, exijt damonium à filiaj iua. 3o. Etcum abijffet domum fuam, & inuenit puellam iacentem füpra le&um,| ceorum,& calicum:& alia fimilia his facitis multa. s. Et dicebat illis:Bene irritum[ 20.Dicebatauté;quoniam que de homine exeunt, illa cómunicant hominem. EM Abintus enim de corde hominum malz cogitationes procedunt, adulteria, for- nicauiones , homicidia ,22. furta , auaritiz , nequitiz, dolus, impudicitiz, oculus| malus, blafphemia, fuperbia;ftultitia. 33. Omnia hzc mala abintus procedunt, & e,& non pmuxt lätcre. 25. Mulier enim fta-] habebatfpiritum immundum, intrauit, & procidit] Ppedeseius. 26. Eratenim mulier Gentilis Syrophoeniffa genere.. Et rogabat ". Qui dixit illi:Sine prius faturari filios: i- g« n-*w--: us o sH o - -( * E » T* P. ; u o I U CH URRU RUA G. - 5 kf * quoídam ex difcipulis * N : lioyum, & mittere canibus. 28. Arillare£] - pondit,& dixit illi: Viique Domine, nant & catelli comedunt fub menfa de micis! - TOWUENES Ls db dititq dtepofen ht t J Pünis t redder ii LCOPI'OHI ( Vg 77 Ofmes j« 3 jomusj 1| ftintog J Rlnona j d ( Mp QU Vi m v ä; » Ommibus - (Wn ij xïïum t d um f 8j 207 INOMEROGI COARO MP Z LL N ! | j&dzmonium exijffe. 31. Eciterum exiens de finibus Tyri, venit per Sidonem ad m" ( JMesàsimare Gal.i/lgæi/ntcrmediols fines Dc;;zpd.cqsf 32. Etadducuntei Íurdurm, & mu- "IT —num& deprecabantur eum, vt imponat illi manüm. 33. Ét apprehendens eum de| b turba feorfum,mifit digitos-fuos in auri—;culas eiust & expuens,tetigit linguam clusi —O]— pas &fufpiciens in celum, ingemuit, & ait illi : Ephphetha, quod eft adaperire. E 5;. Etflatim apertz funt aures eius,& folutum eft vinculum lingus eius,& loque-| batur recte. 36.' Et przcepit illis ne cui dicerent.: Quanto autem eis przcipiebat;| tanto magis plus predicabant: 37.. & eo amplius admirabantur, dicentes:Bene| —— | i:(ï*e 'en im.n ?W&( l | !mem. lupt iIGIum, L fn ADLD4- [ ectms& uli lQb Ti | ) 3hx ul | E lleius QO 10 » Fitiperauernnt.) sueucles(G ; incufauerunt. PotefH- "H omncs id f&cicntes—yidiiknt?;þïg&d,ebuemjm,,gm)d ;C hoc v;i ad difc.ipulos rc-ferrjäv.t.T;hcophyla&. refert]- l j omntes diícipuli faciebant, -vitio vertere magiftro,| . |quafinon Chriftü Pharifzi,fed cius diícipulos-ac-| . st quanto minus , quodnó omnces, fedaliquifaciebá]: - |cufauerint; velad Chriftum; Mihi & Chriftum , &l ;Gbännmne g'n feripin- f4, omnia fecit: & furdos fecit audire, & mutoslo quii -- C Pa E 5 UE ES. as ','.,,'- « E EX -3 lillum circundant. u EM - Haqeod s Venientes ab lerofolymis.)H oc aut alterutra,aut vtra- que forta(Íc de caufa videtur Euangelifta notauiffe, EOE durór, & congreganturad eum. Non| .. :co modo; quo Apoftolos congrega-| - "A *tificabundisd .Chriftá conuenerantj| - ifti calumniabundi, quafi manu facta confpirantés| aut vt Pharifzorum , & Scribarum in calumnianda| . |do&ttinà,vitàq; Chrifti ftudium , diligétiàmque de-| .. jclararet ; qui vt e captataalicunde occafione accu-; - Mare poffent,à Hicrofolymis ví(que in Galilaam ve- nerant, (fi catamen de caufa venerunt; neque enim : 1 : ! Bl "IN CAP- VIL j 5 T conueniutit ad ewm. ) X euudyov?) apoc, A 75 tos fuille dixeratc. 6.30. Namilligra-| |ne manuum nó folüm corporis mundiciem, verüm ca vero prorfus prxtermittitur, .. : — Pharifzis vifos fuitTe ita vefcentes; idque fatis fuilfe poffumus de corü animis iudicare)aut vt rationé ta-- cité redderet;cur illi potiüs Phari(gi ; & Scribae;quá| qui in Galilza erant;aufi fuerint Chriftum reprehé-| - idere:quia cum Hierofolymitani effent, vnde omnis| legis , & traditionü fcientia petebatur ; plus ïjibi,;m,ä &oritatislibertatí(que prefumebant. . Hac.hiftoria| copiofiüs à Marco,quàmà Matthzo narratur; à Lu-|- etfs non arbitror ideo Euágeliftam. dixiffe qué/dam;]. vt indicaret non omnes; fédaliquos tantàm Chrifti| - |difcipulos folitos faiffe illotis.vefci manib* ,fed po-|: tius vtinnueret non omnes;fed.aliquos tantm à| basnés . |hominibus ad calumniandum paratis, vtinde-occa-|. - (ionem arriperent non folüm diícipulos omntes;fed: - tc , cum diu iam verfaticum; Chrifto ignorare non P'Oühcnt,qu:ä&m eflerinanig., 00552 pE inefs Communibus seamibus , id eff non lotis. ) ,(äægiatäpl*r:ïa.zfis2 ( erat Hebraica, & Gtacis auribus petregrina; timezns. Gracé Ícribens Euangelifta ;ne nó farisintelligere-) : - tur;ex pofuit. Communia vocanr Hebrei;que fán-4. — &a, & munda non funt, qnód liceat. ea ab omnibus .. communiter & Iudzis,& Genctilibus,8& mtindis;óc|. imm.ugdgis cótrectari, Etfi mirum videri poteít ma-| - o m ?fum etiam Chriftum accufandi;; Nec eninscredé-|. lum eft alios Chrifti difcipulosillam Phezifzorum: de lauan»dasäm anibus traditio nem.co nfum&&-feruaï . * gv » : H í ; v D 44 f n " Hgülfiï!ïön CL DeDIUtU du ht . /Nifi crebrà lanerint minus, sowmanducát.) Quidinon-|' ne fatiserat femel initio prandij lanarcterat confue-| |tudo füperftitione Pharifeorum inducta,fepe etiam| . inter prandendum lauate manus; ne quem forteci-|. — Gracé,quàm Hebraice, aut Syriace loquétes aucto- |res facros ea vti phrafi. Quiaergo Phariíxi in lotio- effent nó folàm à fordibus , fed ab omni etiam con- |tactu prophanarum rerum; quales erant multz ex|. lege Mofis, & Pharifzorum traditionibus innume-| rabiles. Ritusauté erat; vt'Lheophyla&t. adnotauit,] - vtadcubitum víquelauatefitur, —— -« difcipulos vidétur accufaffe;niam etfi nó dicüt,quare| ftim odium ipfos,& inuidia ftimulabat. - gisin nouo, quàm in veteri Teftamernto , & magis| Manducare pamcs.) Notum omnem apud chræosï - [cibum n* panem appellari. Plurali autem , vt mihi |videtur, vfifunt numero , vtnon actum vnumsfed|- quotidianam confuetudinem fignificarét, quafi di-| . [eerent, non femcel tantàm necetfitate aliqua com-| - |pulfos; fed (emper cos illotis manibus vefci folere.. |- 1. Et cum vidifent quofdam Exdï.(iipul,x': mu.)Eäxdü E 008« Pharifas emm , e» omneiIndái.) Redditcanfam] . reprehenfionis; & Pharifei Iudzi erant;itaquefatis| - efle potuit Iudzos dicere; vtetiam Pharifzi intelli-| | gerenturjfedidco,vt opinoridiftinxit, vt Pharifzeos,|: |quibus primum locum dedit;'primos eius traditio- jnisauctores, suteius przcipuosobferuarores fuiffe| - animi etiam fan&itatem confiftere putabant,illotas|. . |manus communtes, id eft pollutas, prophanas , mi-| |niméque fauc&tas appellabant. Hllotas auté non quo-. . |cunq; modo manus reprchendüt; neque enim vero| |ftmile eft Apottolos tam rufticis faiffe motibus, vt| fordidis omnino manibus cibum fumerent, fed cas| tantüm;qua nó ex maiorum ritu;religionéquelorz| - cotpm |tu communibus manibus panem : máducas:fed quaré| - Vfepuls tuiitamen Chriftiin difcipulis potiüs,quàm] [difcipulos ipfos accufare voluerunt, quafi ab co/do- &i effent maiorum füorum cótemnere traditiones.| . Nequeenim adueríus difcipulos,fed aduerfus Chrj-|- Vomugnoi od Rav As : D ; ; : Abum , rémuealiam preícripto legis inumundam te- O0,4 - .tigifï?:iit;wf E? IOAN. MALDON, DT t TTI COMMENT. $5 tigillent, vt nonnulli traduntauctores ; & ex hydri)ïþ'-' À. [nia, dum bä&izat,xv:"ituï*"ECccha, quafi exiftimer cal. Jin nuptiali illo conuiuio ad eum paratis víum colli-| — |C þri&qm ceremonia daémonem cieciffe , auc ipfa ea l .5 . [gipoteftIoannis z. 6..- | PA nb "fr?m?ucvdin eijcere; fed vt doceat nondum baptiza.| : - Judeomm | — T'enentes traditiones feniorum.) Caas Hebrei nv3yux — |(tum hominem ad verbum peifürdum,ac mutü effe, ; *;d""'".". Greci Z'e/ipgzeis vocan t;quifque Scribze, & Pharifei, - | dcberäquc& eius ad audiendur aures aperiri, & ad. : compofucrát, quarum cxcacmccrl;n.dæos .hbcrggræ- £ ,,pm?fitän:.:lam fhidem linguam eius folui;at que ita €os, Iceptümque, vt lumma feruentur diligentia. . ul hu qui baptizantur, Ecclefigà fufceptoribus offerri, fi- Et 4 fro,tifi baptigenturnon comedunt.) 9, r qyopae| |cut h,m., mutus,ac furdus.Chrifto à cögnatis,au: ami-| ez* à firo,intelligitur participiara eA$ó/le venientes;| ^ |cis oblatus eft;preferzim infantes , qui neque per Íe Idco autem ex foro potius, quàm aliunde rcdcugt(—gst PA iulgqüuïi;,;ncque ad Chriftum, nifi ab alijs affesantur,ve- lauabant, quia in foro omae genus hominmes vería-| —;mire pgiifïmt- Nam & hicideo ab aliis; ad Chrftum bantur, Iudei, Gentiles;mundi,immundíque. Qui-! g- adductus dicitur, quia nec venire per (e ad euim, quä?f dam adnotauerunt ideo Euangeliftam víum fuitlej; | jignórabat , nequeloqui pro fe poterat, & quo ma- |Gracé verbo &azliCe&e, non vizl«Su vtfignificaret| — |xime indigebat;fanitatis beneficium poftulare.Vide-i itotos fe cófueuiffe, cum ex fororedibant, inaquam| |turnop omnino fuiffe mutus , fed impeditz ad lo- : immergere, ne quidin corporeimmunditizrema-| — |quendum linguze, quia Grecé uoyiAdAoc, id eft agre, | | ncret; id enim Graco baptizandiverbo declarari| — |ac difficilé loquens appellatur.Et aliquando & audi-| : Magisnonimprobo,quàmprobo. ^ ^ " | jueratmelius, & liberius loquutus fuerat ; Íiquidem | Baptifmam calicum , 9^ vrccorum , ( eramestorum, linguam dedidicer at, qua fimul vt fanatus eft ; loqui*. C? leilram.)Omnia nimirum,que cótre&aturi pran-| .. |corpit: nifi credere velimus, & eam partem vnam] - dentes erant,ne eorü attrectatione,fi forteimmüda| — |fuiffe miraculi,vt nó modo impedita folueretur lin- effent, contaminarentur , priüseluebant.Itaquele-| — |guajfed fermonis etiam cognitio conferretur.Id etix|- &os xAirachoc locó non eos in quibusdormiebant,| C |videtür Marcus verfa 25. fabindicare , cum dicitlo-] - d Íed eos , in quibusad menífam accumbebant,intel.] — |quutum fuiffe re&é, veluti infinmans loqui quidem. Citatocap. li?o, quos Latini thoros appellabant. Reliqua, que| — [ante; fed non recteloqui potuifse.. iM 1. j|víquead veríum 31. Ícribit Marcus,; apud Matthqum EC dep*ïïetabantw e»m. ) Sicetiam G regor. Iegit.ho—- | explicata funt. Verdes d 5007 [miliain Ezéchielem r0.Grecé tamen eft a baxaMisi — 31. Et sterum exient de finibus Tyri,) Dixerat fupra| . avroysdeprecantur eum ; atque ita etiam legendum veríu. 24. Chriftum fe in fines Tyri, & Sidoniscon-| leíse Latiné docet ea, quam tempm'um confequen-| culiffe , ideo dicitirerwm ,'non quód iterum eó ijffen| — |ciàm Grammatici vocanr. Alioqui dicendum fuit, iterum redij (Tet,fed quód;ferum,vt fæpc diximus pro| c;'«y*?db;ir"ec-abamur eum, vt impeneret ilimansm. — ? rurfus accipiarur, neque refertur ad verbum exiess,| .. |: uæimgi:u l manuwm:)Manus illi à Chrifto imponi|.,,.,.. ul fedad nomen 7yrr,tanquam fi Latiné dicas,& exiens| — |poftulabant ; aut quód fcitent eum manuum impo- g,.o,:,:; i':" ; ab ijídem finibus Tyri.. (5 00 55175 [py [fitionealios multos e«rotos curauifse fupra c. 1.31.& m opn'onä — fUenit per od n ) SIC ovmncsfcre Ladni S;-odicgs, | 5.4!&6. $ .& inffa c. 8.23.23'. & Matthg 8. 3;"1; o ia 9, |manuun. 5 ! & interpretes legunt vt Hieronymus: Gracifere| 0B& 19ag.& Lucæïä-.x;uäutjüia vettrs erat þfophc- : a o&s,& Syriacus ad hunc modii, Es iter exiensis à fimibws| — tarum,& fan&orum viroruni coníuetudo, vt impo-| Tyri,Cg* Sidoni venit ad mare Galilee, Q uamlectionem| — |fitis fmarét manibus, quod ne Gentiles quidé igu o-| ,k lid circo magis probo; quia fenfüm meliorem haber. :räb*"änï,fyitZ-Na*ämänï-*ine?'Syär'u*sï indicio eft 4. Regum j.|.- Primum quidem credéhdum non eftChriftdin vr- — [rr. Iratue Naamuan recedébat dicens, Putabam, quód egrede- bes Gentilium ingrelfam fuiffe , qui nó nifiad oues, ; ?'etün.ftäa'äpüe; « flans inuicaref nomen Domimi Dei [ä wb qua perierant dormuslírael ; fe miifum»djxcrgt Mat- fmnäewmnufw lmipr lepra y 7* curaret me. Hac ducti thei1;.24. quique Ápoftolis preceperat, m viam ges-| — |co: ÍGaetudine alij etiam idem , vt faceret , Chriftum 1 tiam ne abierita Matthgio; g. & Ræpræmr;zæ;iwn di- qfärogæt;rgntfupra C. $£/23.- & Matthei 9. 18. & 19. 1. | xir Márcus in Tyrum;& Sidonem, fedinfines Tyri,|p |&ünfí20,8.22. ^55 - d 1AN : | | & Sidonis abij(le. Nec nunc.diciteum à Tyro , &| — '| - 33 Etapprebenderit eum dé türba fcorfum ) Nemini, vt| - ! |Sidone. Sed de finibus Eyri; & Sidonisredijffe. Ecfi — grbltmr,h unclocumlégenti no ftatim occurrit du-] b | nonignoro rheophylEuchym. Gnonnallosaudto-] . bwammquamïeb rcm?mgumzlluü Chriftus curádi| * Indeferipi. | ts alios contra fentdire;& Brocaxdü Íctiprorem non|. g:fmä;äïtgi tþ*?a femö&æäht,dtüm €ius potius gföda' ?0— : locoriz ter- indiligétem italocaquedamad Tyri;&'Sidonispor-[ . |ftulare videretur, vt cotá quamplutimis teftibus mi- - Ü ! obfcuré fignificet eum iri vrbes ipfas Tyri,atqueSi-| |hancaffetunt, quód qui'à Chrifto curazi voleni, re-| ; donisingreffum fuiffe;Habeo fententiz mezaucto-| |cedereàtumultu homigum debeant. Re&e , fed al-| res plures;atque grauiores,quos apud Mattheum c.| | |l'egorice/Chryfofapud D/Thi má, T heophylactus, : f;. 21 nominauiniugi ) &ibio0d 2 ooietintdbo t &ämhymävrüïgö etipfe; & ixobls&gienäua&'aä; v adfd mare Galiles;) Ad ftagnum Genefarethjde quo] y ääwäwi exempluri'Nünquam enim cótam alijs;| ï füpra c.I.16.& c.2.13.866.7. & c4.1.49.41& c:garcar ] Jmrifrpropteriplorum vtilitátem , miracula facerc (o-1 ; l - Inter medis fines Decapoless.) Vves habehsz; :::50: ) — lebat. & f";*'qþödcos;ïqüi.wäæcf-ä—äferamt,iiii'ciïig*ffös,qui i |.:32« Et addueunt ei furámny ?* mutum.) Nonefthzc|: — |miraculum viderentiudicanerit. At viderunt ftaimT. ? eaderh hiftoria;atquieillaique à Matthgorcio.s2. & à|. — "effe&um.vAIwrþytfugdumr , füutámque curaturusre-f. Luca rr. 14. narratur , vtapud Matthigum difpütaui-| - motus 4b homini cdtü meliàs oraret ; orafse enimf mus. Ile enim mutus demonium habebat; hicinon| — |exwerfü 34; manifeftum eft: Credo cgo eodem con-[ ï | habebat ; »9 fi Theophylact.& Euthym: hmie-acäiæm ,frlia* .Cgïhä'ifmm cumàtürba hominü femouifse ; quo l demonium habuiffe putant ; fed id fcilicer Euange- paullo poft 'ycrfuigr&p;'gcepirilh', ceterílque;quiilu] ^ ] lifta nontacuiffe;quodad commendationem ihira-| — |adduxerant, necwi dicerest, Quodiplum, quafadone| — : Iculi maximé pertinebat. Necco fcnjgi;fhaïc cercmo4 | lfeceriiliicexponemus. - ^. ^ — 7777 " 3 | EX OPUSIECDINNNRGCCCDTEEMOc JNGRENSEEEUCNISUNO- — QR gim dl sfincd tetm gO]ïf qtlærl-füf* du [äpjöüüäm ha ia - ndaque dirinam [linmde lcmlc.Hi; Alj, d Fit, COtU. gtf m erqol Qeret om Ainintate aC enum NY quig u iüsc Alo für e fnant totfe at froj er diqundo. Inodns q tpetdcad lieidinen n tea Dum 1 u as Qs d nimhfxc« jtemide Xif,/lbö(gg IOCO,K(//h UT Palmus QUam hn Qumoré) 305 medi . llingua,& m . Rutidiore |. Ditorem j nodum "mütalingua *.thïüus dig Nutit. p f Wtïbis,hc f chtCIæ n ;[mifïram, P 'IUfaH V[i]j dïgims I dend te[l Id QO cfh &6 R adeet d 3 .)" Luæ J L. o;, 1 a | i X. lt V l tdegendun :o-zicqucn-! ndua Aj " Ó "m ' fu. p TR as E imact 1 1 M &9 / gmw'.x & — lel yrtirmpo- ) o lo qugiwreit' : T Dg 'W)(f f i Ae n 4 " HJ» UW J tNemy t 2 Cl Ts ocset R n d Ls 656 | UUIN MARCI CAP, VIL 957 | Ereufit digites [wos i aurtculas erus ) D uabus Chriftus in hoc miraculo faciendo ceremonijs non quidem ueceffàrio,fed certo tamen confilio vfus eft. Neque enim dubium eft,vt Chryfoftom.ait ; quin potuerit & ine digiti conta&u,& fine faliua curare. Quo au- tem confilio vtrumque facere voluerit,non curiose quzri folet.Recepta apud bonos auctores fententia lapientiam fignificari.Nam cum Lucas c.11.20. dicat Chriftum dixiffe,fr im digite Deregci demonia, Matthe- us c.12.28.dicit eum dixiffe, f/ip ffiritu Dei eijcio damo- ni4,Itaque digitus Dei;& fpiritus Dei vna res funt:& diuinam fapientiam à Chrifto ini nos , ficut ex capite |faliuam deriuari.Ita Gregorius homilia.in Ezechic- lem ro.Hierony. Beda , & Strabusin commentarijs. Alij , vt qui hominé toti initio manu fua formaue- rat, totum per peccatü deformatü eadé, qua forma- ueratmanu reformaret.Chryfof.apud D.T h. Quor- füm ergo faliua:» Meliüs Euth.& T heophyl.vt otten- deret omnes corporis füi partes propter coniunctá diuinitaté fuiffe falutiferas. Hác ego. rationé probo; nec enim alio confilio videtur Chriftus digitos hoc loco inaures furdi,faliuá inos mutiimmifille, quàm| fuam diuinitatem , potentiámque declarare , quód nonfemper,etiam ft nos caufá lateat , conuenire iu- dicarec. Áliquando folo verbo demoncs eijcitmor- tuos exfufcitat , oftendens fe omnino eíle Deuur: aliquando ta&tu,faliua, luto fanat gorofos , accom- Imodans quodanramodo potentiam fttam ad modum agendi caufarum naturalium, & ad lenfum , & con- |fuetudinem hominum. Quia ergo;qui furdi funt, vi- ldentur realiqua obturatas habere aures, mittit digi- [rum inaures furdi, quaficlaufas, & obturatas tere- Ibraturus;aut impedimétum , quod in illis erat;abla- turus digito.Et quia, qui muti funt , videntur ligatá Inimia ficcitate habere linguam,palatóque adheren- ]xit,lngua mea adbefit fancibus meis Pfalm.21. 16. & alio loco,4dhbereat lingna mea faucibus mei d eft mutus fi2, Píalm.136.6.mittitfaliuamin os muti, quafi eius lin- Iguam humectaturus ; faliuamautem potiüs , quàm |humoréalium;quód humara faliua multos ad mor- |bos medicamentum effe , & quód faliua humectari lingua, & mobilis,volubilifque fieri foleat; n& & qui humidiore funt cerebro;quia plus faliuz habent,;fo- lutiorem videmus habere linguam. Itaque quem- admodum per metaphoram furdz aures claufz , & |muta lingua ligata dicitur, ita & per metaphoram |Chriftus digitum inaures furdi , 1E as eft,digito Chrifti Spiritum fanctum ; faliua diuinam| . quo folebat toto zgrotantibus äörpOre manus im-i ponere,vt corporis fui efficacitatem declararet , cu-| ius contactu omnescuraret morbos: vtex Cyrilloi Alexandrino apud Mattheumannotauimus. Vide-| . tur etiam voluiffe Chriftus non femper zqualiter| cem;ideóqueloqui non poffe ficut.Propheta ille di-; lf non memimero tur, 1d eft nifilaudes tuas przedicauero p |pertus lo ficut dixit leprofo, Mundare, id eft müdus| À aliuam in os mitti|.- limmifit. Hoc tantum intereft,quód illa metaphota| iin verbis,hec in fadtis cónfiftit.Putat Euthym.Chri-] |ftum duos digitos in duas furdiaures mififfe , vmum| |dexterz manus in aurem dextram , alium finiftrz in| : Jfiniftram , propterea , vt opinor , quàd Euangelifta- rplurali víus fit numero. Duos quidem in duas aürés|. - heeci li. |cür.Minimé opus erat.Chrifto, vt oraret , & xgrotis| ico miílam effe. Aliam rationem Gregorius homilia| lfaceremus,exemplum przeberct, Qw fafpicieus, inquit Ibaberet qui dabat,quod poffulabat , fed nos ad eulh gemere, qui c&lo prefidet docuit ,vt amres noflre per dona (antfs fpi-| ritus aperirt, w.liniguu yerfiliuam oris , id eft per fcientiam dustna locutionas [o |ptus fit quidam hereticorum interpres, qui minimé| cius latus furdi finiltro , finiftrum dextro lateri re C:' j . ponderet.Nifi dicamus;quod nulla poteft coniectu- ra probari, tranfuería in figuram crucis pofuiffe brachia , quod Patriarcham Iacobum filijs Iofeph] benedicentem feciffe legimus Genef.48.14. . Et expuens tetigit linguam eius. ) g lusac ; && cum expuiffet;tetigit(füb.faliua) linguam eius.INO eftcre- dibilein os muti infpuiffe , fed cüm priüs expuiffet;| fumptam deinde faliuam digito fuper muti linguam| impofuiffeidque ex Grecorum verborum proprie- : cura(fe cecos,vt infra c.8.25.& Ioannis9.6.quibus in locis eaderedicemus. - us i e ! 34.Et fu[piciens m ca — mgemuit.)Vtrüque, & quod| incelum lufpexerit;& quód ingemuerit orantis fuit; vt Grego.homilia in Ezechielem 10. Beda,& T heo-| phyla&. exiftimant, Quanquam Chryfoftom. apud| D. Thom. & Euthym.in commentarijs gemitum il-| lum dolentis fuiffe putant humanam conditionem.| atque miferiam,quód itahominibus demon illude-] ret.Vtrüque probabile eft,vt & Theophyla&o vide-| à patre gemitu etiam edito fanitatem peteret, quàm| poterat per fe ipfe dare:fed tamen videmus eum , cüj miracula quzdam faceret;orare folitum , vt Ioannis| :I. AT. 42. 43. €lus rei caufa quedam apud Ioannem àj Chrifto ipfo redditur,Paterjinquit,gratiae ago tibisquo-| ntam audi[Hh meyego autem [ciebam. , quia femper me audisj memififli. Exgo propterea nunc Chriftus , fiex vnol jexemplo facere conie&turam licet, fa&urus miracu4- lura Patrem orat,vt qui aderant , intelligerentícab ro.in Ezechielem , Bedas Strabus , Thcophyla&.*- &l Euthym.in commentarijs afferunt,vt nobis,vtidem Greg.m calum ingemmat, non.quad ipfe nece[farium gemitiss ui debeat Ad verba Pr.edimtiomk., Alle-i gOfiCö.'r-.'—' X COR * - nb Epbphetha)nn peratiuus paffiu:e fignificationis, Latiné aperire, aut efto;füpra c.r.41.8c Matt. 8.3. & Lucz g.13.Eodé loco vtráqs Chrifl* oftédit,vt obferuauit Beda,& fe verül eife Deutn,quiimperando curarét morbos, & à pa. tre tamen omnem accepille poteftatem,qui curatu-] rus precareturillum.: Querunt quidam , quam ob| cauFam EuangeliftaChaldaicum verbum,quo Chri- ] apud eos ineptus iudicatur, Idesjinquitfecit,vt indica-. ret nullam in verbo cwradi vim fuiffe,jnofque faperftitio-] ipfüm , quod Chriftus pronuntiauerat verbum , &| |diendi reftituit facultatem;dextere veró manus digi- 4tum in dexteram , finiftre in finiftram mififfe nulla . |ratio eft, & eft ratio aliqua contraria,quia càüm Chri- i&us adueríus ftàret furdo,neceffe erac , vt dextrum digitos immififfe probabile eft,quia vtrique auri ati-]- [cadem , quaille pronuntiauerat , lingua recenferetj| nift vt doceret , quo veluti inftrumento tam infigne Chriftus miraculum fecitler , quóque;qui eius per- fonam gerunt,fimilibus in rebus vti debeant ? Nam & gladium , quorexaliquis hoftem deuicerit , dili4 tate col'ligitur. Alias etiam legimus Chriftum faliua] /M propter populum,qui cireumflatdixi vt eredant , quia tu| : | 5nx thp'etxhach Chaldaicus e& im-|. ítus vfus eft,retinuerit.Mirum , quàm hoclocoine-]- l L 'erba m æ : . . : . Cbïþ' iqui "|nis accufat,quód in certis quibuídam verbis vim e£'5,; flf;f;'d : * |fealiquam exiftimemus.Fallor, nifiinfanit. Si enim b«t ^ vi»| "Janus fuilfetintellexiffetvtprofectó fe contrariü fua /4nendi ba| dla ratiggïe concludere »&Cïa uiffe. Sienim nulla in; :.|verbo vis erat , quid opus erat , vt Euangelifta illud Dd : ebá, "t fa ld. ! ag N- n bipis 97 Mu o DPH E h genter - N : | — 1OAN. MALDONATI COMMENT. 8j9 k — venter eius pofteri conferuant , eóque, quoties pol- A recte ilium dixit,vt alluderet ad id, quod dixerat ver. [ | f fant;libenter vti folent. Sed hec non ideo difputa-| | p2.vbi eum uogaAdAcr zegrés;ac difhailé loquétem ap- : [äü mug;quöd vera effe exiftimemus , fed vt ïüos.rldca- pellauerat,quati dicat nó iam diHïcilï:,impcdite':que, ! (ä) mus irrifores. Nonita vim effe putamus implicatam| |vtante loquebatur,fed re&é, atque expedité loquu- (ententia eadem proferatur,non fit vim eandem ha. jfolutum vinculum metaphoricé loqués quafi clauíe| biturum. Quin & baptifmi, & alia omnia facraméta aurcs,ligat.a lingua eius fuerit,quód furdi aures clau- ^ [quacumque tádem lingua eodem modó feníu con- ías, muti ligatam linguam habere videantur. fezantur , idem efficere docemus negamus tamen, 36.Et pracepit illd ne cwi dicerent.) Non folüm ei,qui quod ifti magnam Chrifto facientes iniuriam irrifo-| |curatus fuerat, fed ijs etiam , qui eum ad Chriftü ad- ! | rés dicuritnullam eius verba vim habere;necíolum| — |duxerant, quia miraculo interfuerant »precepit , nel Pf4l.31.6. |Aliquam,fed etiam infinitam habere credimus; verbo| B quid dicerent.Quod, quo cófilio fecerit,multis iam enim eim celi firmati [nnt,c7* fpiritu ovis eius omnis virtw| — locis differuimus fupra c. 1. 44. & $. 45. & Matthzi esrüm. Ex fi cius falinavim aliquam habuit;vtimpedi-| /8.4. & 9. 3o. | od | -|tam hominis muti folueret linguam, cüm, vt Theo- Quanto autem ex przcipicbat , tánte m»g&plm predica- Iphylaét.ait, tátüm fit corporis excrementum,multó: — Panr.) Grzcifmus eft, quem maluit nofterintérpres profe&tó maiorem eius v erbum habuiffe credédum| — adverbum exprimere , quàm Latinéloqui , 26» 4 eft,quod voluntatis eius, qua omnia perhicit, inftru-| — auvéc av(oic diecer^a o ; uaA Av aietexórtpey exnpuexov, j |mentum erat. Demine , dicebatille, son fam dignus, vt| — quo magis ille ipfis precipiebat;tanto illi magis pre- intres fab telum meum fed tantum dic verbo, e7 [anabitur! — dicabant. Idem alijsab eo curatis accidit Matthzi 9. « [ puer meus Matth.8. 8. Verdenimuero plusfdeiGen-| 50.31 & fupra c. 1. 44..45. Vbianaliquain illis , qui : ilisille Centurio,quàm ifti, qui folamfidem predi-| — |prohibente Chrifto eius miracula predicabát, culpa :af cant;habebat.Sed eam vim nos non in fono , non in| C fuerit, difputauimus. Hos hoc loco re&t? quidem |Grzcis, aut Chaldaicis litteris , fedinfignificatione,| |Theophylaét.excufat.D.Auguftinus libro 4.de con- qua Chrifti volütas declaratur, collocamus.Scimus,| |fenfu Et'ïang.eliüarum c.4. & Bedain huiusloci com- uid Auguftinus dixerit, No» qnia dicitur, fed quia cre- mcnt.anj.s videntur cx.i&'imarc non ferió: Chriftum| | rrad. 8o. ditur , non . fonns traniens , fed virtus manens. Cur ergo prohlbuliïc,ng quid dicerent,fed potiüs,vtmagisad| - | is19»- Euangelifta Chaldaicum verbum retinere voluit?vi| . dicendum incitaret ; nitimur enim in vetitum. Et vt| maiorem,quemadmodum ego quidemarbitror,hi| mlijsexem plum in ipfis preberet;debere cos àfe non 4 ftoriz fidem conciliaret ; & quód plus au&toritatis,| — p:.'o:hlþ:ttos IPH.'U.S mitácula omnibus enarrare , cüm plus maieftatis ,' plus venerationis ipíum ]ä.-C hrifto] - ili;;, ui 'prohlþm erant,tam -dili;gcntier narrauiffent.| Chaldaicé pronüciatum verbum.habere videretur. D:fhalc creditu eft. Cur er oprohibebat,fi Íciebat Tanquam li nos Platonis aliquam fentcmiam pro-| id non cffc fggkur.os? Cur nobis precepra tradit, qua Cv Dew . | | ferentes non Latinis cam,fed crecis ijfdem .omn.x'n:o, D nos,' non o'bferuaturos nogxt?Fagunc, quod d-ebct, ä:;fïgm L qüibmillc víus fit , verbis recitemus; þau-d .dublun.l-; quódquein fe c&,qglamuls.non ignoret nos » quod|; d n [ 0 | quin & augeamus fidem , & orationi plus auctori- dcbcmus,quöd.que.m pobls eft, minimé fa&uxms. lfcit nó ob-b - | : tatis,grauitatifquéadhibeamus.. ^. . *s . | 37. Et es amplins «dmirabantur.) Hoc non folüm adlferuatwos.] : [ AL Eädtim aperta fant aures eiMs ö*fölütum ej? vin-' |eos,qui ad C hnftun.ï furd.um, & mutum adïduxer;;lt, £ culum limngue ern , 7 -laqn;bxmr r;&ä)zFïxpo'*gw þxs ver- fed etiam ad. cos,qui ab cxg,qu:d fa&u fmiïcg audie-1 bis & celeritatem ; & perfectionem editi miraculis — |bant, referri poteft. Eft enim quafi applaufus , &ac-| Celeritatem quidem,;quàüdad vnum Chriftiverbum| — clamatio ea, quz audiebant approbantium.ld etiam non vllainterpofita mora , fed ftatim confequutus| . jex Mattheo c. 9. 55 fimiliapparet exemplo , Exeffo| - Jeffe&us fit. Nimirü ille ipfe dixerat Ephphetha, qui| iinquit, damenioloquutse g/? "mitus, C? mirate funt turba] olim dixerat,& factafunt;mandauerat,& creataíunt| — dieentes, Nu[quam apparuit [ic m.ljï-al. asss E Díal.32. 9. Perfectionem veró , cum dicif: loqueþdtur E:9 .'Bme-omnia feit-) Quafi '.c'hcant?niþll in co repre-| :P recle, id. eft pcrfe&& curatus eft; non ficutij , qui m c- hendi potcfcï quemgdmoglu Pharifzi reprehendere dicinz arte curantur, in quibus foléc plerumque alg- conantur ; mh.ll enim facit, qugd bonum non fit, : quz preteriti morbi reliquiz remanere. Quod dicit] |quódque non in maximum hominum redundet be-] . verbis , vt fialteriuslinguz verbo idem fignificante Ntum fuifse.Dicitautem apertasfuiffeaures,&lingue] — M d tb etitentios cf pR at dice deloquendi, id etiam de audiendi facultate intelli — jneficium:quod diftributé cxgopunt,ïtþrdcs fecit m-| : j untei Ü gendum eft ; fedloquutü potiüs fuiffequàm audifse, — dire,Co mutos loqui, G. zroiéi facit;id eft facchïfoIet. ;! Ual a mrcsdau.'*'S M um Ci)qll'l u fl Atl ad. od E. Mi E : W&ü&x od Mi m Eu fetinri 3901» ;CHS* 2 ezn,cw:;,; zäiz,culp lt e;ixdm I MUNS E v I ( ,'O d t SPPOR diedisl | A 40»(; | a toa u o P : A AMTSG ) CQUM Gf'vh)f ( : ao ' l q' l t $, gm;d!.,fil hi '-' 4 '. l VALUTOS ä;g:mJ ! ! .öfma?w [ , aiutti hi 4' l 1 m iäuiïhk&ï us pmud v poil E 'I/WW ! w v mmW dl q,,';är//x:r 1 QUP s E l. J NTARHES MT - T Ponder"uhtd difcipuh fui:vnde illos quis Pqtcrit hic fatumrg p ' |ne?s. Et*in-terrogauit*eos:ot paneshab ets? Qut dixerunt: Septerp. 6. Et prz- cepit turbe difcumbere fuper terram. Et accipiensfeptem panes;gratias agens fre-| . [git, & dabat difcipulis füis vt apponerent, & appofuerunt turbe.7.Et habebant |pifciculos paucos:& ipfos benedixit, & iuflit apponi. 8. Et manducauerunt, & fa-| turati funt;& fuftulerunt quod fuperauerat de fragmentisfeptem fpörgas.g. Erant| - autem qui manducauerát,quafi quattuor millia:& dimifiteos.o. Etftatimafcé-| — | dens nauim cum difcipulis fuis, venit in partes Dalmanutha.rr. Ecexierunt Phari-iees22 (izi,& cceperunt conquirere cum eo, querentes ab illo fignum de czlo , tentantes| ' bum.Ja Ff mgemi(cgns,fþiritu,a.izt:id generatio ifta fignum quzrit? AÀmen di-| co vobis;fi dabitur generationi i(li fignum. 15. Et dimittenseos jaícendititerum| — nauim , & abijt trans fretum. 14. Et obliti funt panes fumere:& nifi vnum panem.e, ,. ,»r' c R à CUMTINOMARCEOCAP-NILO 00 —— * CAPVT VIIL zX N diebusillis iterü cü turba multa effet, nec haberent quod ll* manducarent conuocatis difcipulisgit illis : z. Mifereor fuper. x-ïï' T —- * Xj ficientin via: qüidam enim ex eis de longe venerunt. 4.Et ref-. anibus in folitudi- i DX NEST ttment a p * $ * " turbam : quia ecce iam triduo fuftinent me , nec habent quod| X | manducent: 3. & fi dimifero eosieiunos in domum fuam, de-| non habebant fecum in fiaui. 1. Et przcipiebat eis,dicens: Videte, & cauete a fer-| mento Pharifzorum,& femento Herodis. 16. Et cogitabant ad alterutrum,dicé-| 'tes:miäkþän-es nó habem9 17. (luo cognito,ait iHiS Iefus:-Qgid cogltws, q'u-ia pa4 ües non habetissnondüm cognofcitis necintelligitis? adhuc czcatü habetis cor| . ]veftrü 18. oculos habétes non videtis?& aures habétes non auditis? Nec recorda-| " mini, ro. dicit illis: Vosvero quem me effe dicitis ? Refpondens Petrusjait ei : Tu es Chri-| tus. 3o. Et cominatus eft eis,nc cui dicerent de illo.3t.Et ceepit docere eos quoniá| oportet filium hominis pati multaj& reprobári a fenioribus,& a furmis facerdo-| 12e ' a. us AH i T 4111 : r NG e,;qsv*t!p.ö"sfd»i?[ quando quinque panes frcgi in quinque millia: quot cophinos fragmé-tzes. |torum plenos fuftulifüis ? Dicunt ei : Duodecim. 20. Quando & feptem panes in| - : quättup1ä4?fiiilliä : quot]fpdtms fmgmgntorum tuliftis? Et dicun; ei: Septem. z1. Et| dicebat eiss Quomodo nondum intelligitis? 22. Et veniunt Bethíaidam,& addu-]| |cuntei ccum, & rogabant eum vtillum tangeret. 23. Et apprehenfa manu c&cij| eduxit eum extra vicum:& exl)ucns in oculos eius imPOf-itis manibus fuis , inter-|: | -mgauit& eum,fi quid ..v.i&eret. 24. 'Eta*fþiciens, at : Video homines -velut arbores, ambulantes.25. Deinde iterum impofuit manus fuper oculos eius:& carpit videre.| & reflitutus eft ita vt.clare Viderct omnia. 26. Et mifitillà in domum fuam, di-c&'s: | Mat.i6.b.sj — — us biatur. tibus, & Scribis,& occidi: & poft tres dics refürpere. 32. Et palam verbum loque-| Mat. ij d. Lué,9.c,1f. 861 IOAN. MALDONATI COMMENT. 'baüt.u,r.Et app'tehcndens eum Petrus,coepit ,iBCïCP&gc eum. 33.Qui conuerfus,& vi- dens di'fl*ipulos fu 05, comminatus eft Peti;'o; ; dlcensVadüfeïm me fäïW:UOnlä non fapis qua Dei funt/fed quelunt hominit34.Et conuocata turba cum diícipu: * lis fuis,dixit eis: Si quis vult me fequi,dcncfg-ct:f&nïäiþfühiï & tollatcrucem fuam, & fcquatur me. 5;. Qui enim volueritanimam fuam faluam facere ; perdet eam:| qui autem perdiderit animam fuam propter ine,& Euangelium , aluam faciet cà.| 56. Quid enim proderit hominifi lucretur mundum totum:& detrimentum ani-! Ima fuz faciat? 57. Aut quid dabit homo eommutationis pro animafua? 38. Quj enim me confufus fucrit , & verba meaim generatione ifta adultera & peccatrice: |& filius hominis confundetur eum , cutt venerit in glotia patris Íui cum angelis| - fanCtis. 39. Et dicebat illiss Amen dico vobis, quia funt quidam dehic f antibus, qui non guftabunt mortem donec videt regnum densinvirtüte. — — Deiveniensinvirtite.- — — "- " . Matthzus commemorauit,;fecerat: quibus videndis j2.fuerat enim Chriftus per tresillos diesibi, & mi-| zaculum illud,quod in Elïle fuperioris capitis narra.]. üit Marcus, & multa alia , que à Marco pratermitfa, - 2 o oampefitis mamibus ) Putant Chryfoftom. homilia in|. .|Marcum 9.manus fuper ceci oculos Chrftum po-]. fuiffe,& antequam amouerct,interroeaffe;nunquid|. illa ïuatt-uor millium hominum intenta turba, obli-| ta cibi,oblita potus,totum illud triduum cum Chri.|. fto tranfegerat. Quz autem fequuntur víque ad ver-]- |fum 22.vide apud Matthzum c.15.52.& c.16.5. ( RILEt venist Betb[aidam,) Bcthíaida ciuitas erat Pe- 9.in hunclocum exiftimat;etiam lacobi, & Ioannis. /'']Eam Brocardus diligens terre fancte obíeruator d v vontra " ufirum frta e(d Betbaida ciutas Petri , "I£ndrea, « Philipp. Hebraifmo , quem tam multis iam locis indicaui- mus. Intelligitur autem participium , quod nacural Íua latet in verboaddncunt ei,(ü E.adduccn tes. Chry- (oftom. homil.9.exiftimat Apoftolosintelligendos, rnt.Minus probabiliter. — b : Et rogabant eumyvt illum tangeret.) Aut nonfatis ha- do,curare non poffe,vt Theophylac&t.interpretatur: - |de qua cófuctudine diximus fuperiore capite ver.52. propter ciuium Bethfaiditarum incredulitatem , vt Theophyla&.& Euthym.arbitrantur,qui cum mul- taalia Chrifti miracula vidiffent; credere noluerant, queémadmodum illis Matthei i. 21-exprobrat Chri- ftus,e tibi Coroain, v« tibi Berhfäiddaqlfid f zyro,ez* | e:5-$.6.ita deferibit; l Nepbibalim tribus leucis in an-].- gulo maris Galilae,vbi idem cuvuari meipit , ab Ltquilane| - . Etadducunt ei cetum) Verbum fine fuppofito ex| - qui mutum illum , & furdum ad Chriftumadduxc— | bebant fidei;qui exiftimabant Chriftum, nifi tangé- a. Etapprehen[a maun cacseduxit evm extra vicum.)!. C terat;videret tamé. Quod non magis mihi probabi- fle videtur,quàm opus illud effe Chryfoftomi , quod l 1 OFIN CAPVT 'VIIL A linde igitur caufa perendaeft, & pmmifit in os muti, quia fliua humectatur, moue- i x . [uit,qua nó quia humana,fed quia Chrifti, id eft Dei| faliua erat;czcum fanauit. ' jvideretin eóque miraculum fuiffe,quód cüm Chri-| IN ( Em : .[ftus manus fuper eius oculos pofitas haberet , qui-|. ui,Andree,& Philippi, &; vt Chryfoftomus homil. Md bus vel perfpicaciffimus hominis vifus im pediri po- r cilicio, 7 einere penitentiam egiffent. Potiüs credo ea ra-| [1one eum extra vicum feduxiffe , qua füprac. 7.53.| - .. [mutum illum,& furdü, vt curarer , à tuzba fernonit:| ] .Btexpuens in eculoseims. ) Huius etiam x äï"fl'-äïäfälli . [gddendum, quàd ficut illic faliuamfuam Chriftus ['rque linguajitadolemus lippientes , & caligantes]. .[oeulosfaliua mundarejideo ergo faliua.cecamr cura-] /Matto-:o' äæ? 38.& 16. d.] 3? X Luc.9. c.z&l & xz&nbu&o i Mat. z6, d.] 17. | jLuc.s.c.22] — l HQ»WJ .('- à» Marc ;'ï' etfi ingenio, cruditione;ac pietate non caret , genio ramen,ftylo,fublimitate;& iudicio Chryfoftomi ca- iret; & quidem D. Thom.cum Chryfoftemum citat| in Marcum,nunquam hoc,fed aliud, quod nos non| habere dolendum eft,citare folct. -Aut ergo manus] : ; |non füper oc ulos cecipofuit, aut quodfimilius ve-] - iro eft, cum eas füper oculos pofüiflet, indéquere-|. |mouiffét;interrogauit, ecquid videret.Ita illud parci-| - "|eipium trzS-ec | Mfuiffer. .. laut €onfuetudine ducebantur,quód fcirent confue- . uiffe Chriftum ijs,quos curabat , manus imponere;|" |perfe&te curatus fuerit ; ficut folebant egroti alijàl - Chrifto curari.Chryfoftom.apud D. Thom. Theo-| - - Iphyla&. & Euthym. totam in czco cius rei caufam| foffome a[- ! L! pofitum eft pro ézibiiéac; éum po-|- — 24.Fideo bomines velut arbores Aüzttïdhtä; ) Ambu- ; Maritesad homines referendum, vt exvérborü Gra- falió Cb eupa. Sinedo fatla e[fzent virtutes ,que fatta funt in vobis, olim im effe | | | /(JUM Q 2271 / die pua : gu&, qe gon hi iculus t effe dici cum d iediom ( poria li - Afetuntits Bs ieur i V incco, ? voloift ; beios CO amp ,pcrfcäö ( Qumus Quicgu fitt 6 Y ttitey n Rif r imins vol äfaidæ nit fs d :'qui I) jlo inft t l | ld in T "o .whfac ^ H W Ia ä'» T A hA la. I *"Mïmvhhä I [ | . " P m far níam " AIEATIT L * W VAdidi| | MA^ Pnh ia M AQAULT) hiA m | Mif d W!AHLIS A AM nl lL:W .M" LA d N Ó teaniian AGJ n th»-E ( 'n, :: i?m/üu, TALT PO' ; í InA f,;au(i ld ( m ! E U*ul l A^ M»A» HPC—--- '.X' l"' upro d n i : « Y a ! IS æ' ,Lh)d It n ] YO p ; ó p d od 0910 J Ia n [1 li 0019 m m wl ')fl,al:q ;N.J'- b.),'m J IMM!A' .vf;j' lafferuntur , que nos quidem , probamus, fed aliud .|quzrentes non ample&imur. Veritimile mihi vi- 863 NU ÜINCMARCPE CAPÀ VET DO — 864 leffe putant, quód nondum perfe&é crederet.. Au- guft. verb apud Strabum (nam alibi, quód *fcxa;-.n, non habemus) & Chryfoftom. ille quifquis fait, icuius extant in hunc locum homiliz , myfterium effe dicunt, quód ille czecus primüm imperfectam, Icum folam legem ; deinde perfe&am , cum Euan- eorica funt; ficut illa, que à Hieronym. & Beda detur in vtroque fuife caufam , & in. Chritto , & * x ET. inczco. Nam pcrfe&c credentem , pcrfc&e curare noluiffe , quia Chritti beuignitate indignum , & 3b eius con(uetudine alienum eft, credi non debet: gclium cognouit, fcientiam habuerit. Hzc alle-|. & cum pollet imperfe&té credentem , fi yo.luiiTct, perfe&e curare; voluit tamen fuam potentiam ad lillius fidem moderari , quod & in Petro fuper mare, lambulante fecilfe legimus, qui cum. perfe&té cre- debat, firmis fuper mare veftigijs incedebat, cum dubitabat, mergebatur Matthei 14. 3o.fortaífe etiam faceret. « X : 26. Et mifit illum in domum fuam.). Quare mifcrit, ex verbis fequentibus intelligitur , ne f1 in proxi- Imam iret vrbem, qua in Beth(aida dicebatur , aut Ihuc illuc vagaretur, miraculum euulgaret. Curau- Item nemini dicere miraculum voluerit, non fuit voluit, vt cecus beneficium , quod accipiebat,, | CM : |(anitatis ; dum.paulatim fibi conferebatur , pluris, — períecationem, aut pudorem, quod D. Paulus vno . iverbo dixit, erubefcere Euangelium Roimanorum r noua, atque priuata; fed communis cum multis ]& 9. 30. Inde peti debet. quamuis Ioannes cap. 1. 44. ciuitatem appcllet, quia exigua inftar vici erat.. Quafi dicat, fi neceffe Itranfire ; nemini ibi dixeris. Hinc apparet non Iminüs voluiffe Chriftum , vt Bethfaidite miracu- alijs miraculis caufa fupra cap. $. 43. & Matthzgi 8. 4. D E: [rin vicum intrsieri.) Vicum vocatBethíaidam,| ifuerit te; vt domum tuam redeas, per Bethíaidami Mfuilfe cecum illum Bethfaiditam. Collieitur etiam! ffaide narrare miracalum , quód Bethfaiditas indi- ignos iudicauerit, qui vllum miraculum viderent, iqui tot confpecta miracula contempfiffent, vt paul- Illad in Theophylacti commentario non probo, lum illud fcirent, quàmalij. Non enim prohibcc e - icxcum domi fuz , & apud (uos ciues, fcd Beth- ilo ante ex Euthym. &. Theophyla&to dicebamus,| jquód cxiftimet milericordia quadam erga Bcthfaij 77 297 A d ^ 2» A'Ifd»itas id feciffe Chriftum, ne fi miraculum viditfen r,.,,jv nec credidiffent, grauiores poenas lucrent.. Quam| opinionem c. 6. $. loco fimili refutauimus. Omnnia,| Iqua rcliqua funt in hoc caPit'e],C!;ä'þdgiimgls in Mat-|. thzi commentarijs. s | 38. Qu enim meconfafus fuerit.) Codices nonnulli Latinipro confofns confzfis legunt, errore ex Grzcis verbis manife(to , & inde, vt opinor; nato, quód| confu[us non fatis congruentem,; & perfpicuum feri- fum habere vidererur G. £zajexuo9 91 confu[us fue- "t me, pro ev quol, in me, Senfus eft, quem pudcbit| -[mei coram hominibus, eius me etiam pudebit co- ram Deo; qui erubuerit me confiteri coram homi-| nibus, & ego eum confiteri erubeícam. Noftter in- terpres, dum Grzca verbaimitando conatur expri-| mere, minüs Latiné loquitur, ficut & Marcus ma- |gis Hebraicé,quàm Gracéloquutus fuerat.. Hebrzi dicunt 33 v131 confunderealiquem , id eft negare /illi, quod vult, quódque petit. Confundi Chriftum , €ft erubelcere confiteri illum , fugere cius crucem;] .& ignominiam , deferere eius do&trinam proptcer .. 16. Quodautem dixit Paulus Euágelium,dicit Chri-| Atus verba mea, ide(t doCtrinam mcam. ^« | In generatione bac adultera ey7 peceatrice)) Coram ho-| minibus iftis fpurijs, & peccatoribus. Opponitho:| - iminibus erubefcentibus fe filiam hominis , id eftl. Dcum ; rurfus ópponit hominibus , coram quibus| - erubefcunt, angelos , coram quibus Chriftus cos| - etubefcet ; opponit peccatoribus fan&tos. Adulte- ramautem generationem vocat Hebraica phrafi fi- lios Dei degeneres , quicum Deo patri fuo fimiles| ; elfe deberent, diffimillimi funt, quales fpurij, &|. - adulterini filij effe folent.. Hebrzi vocant 423 33 fi-| 17. 46. Filyf alient mentitt fant mibi, filif alieni mueterati | p fentsez claudicawerunt à [emitss fais ,& V(AL43.7. Emutte ; þmmum tuam de alte, eripe me, e7? libera.ene de aquis mul- t4,€7* demann filiorum alienor, Eadem phrafi D. Pau-| lus vfus eft Hebr. i. 8. quod [iextra difciplinam eftis, tniM5 participes facts Junt omnes , ergo adulteri, ez* non filyr | (ftv. Hacctiam fententia apud Matth. cap. 10.. 35.| -|declarataett, nifi quódalijs à Matthzo verbis, & vtl - -- alio dictaloco recitatur. Sedeft yero fimile non fe-1 mel eam dixiffe Chriftum. — ? lios alienos, id eft diffimiles, ac degeneres, vt Pal.| - fatth. 16 a COMME VRENRANUEET. 313 i . ; | : [7] | bb d i MALDONATI : UM IOAN. 7 Mat.17.a.1. Luc.9.d.28 Mat.x7.b.9 Mal.4. b.s. 1f2.$3. a. f. B L c9c;8 Matt.17, d. 224 Leu. 9.c.zzj j i |monte, przcepit illis ne cuiquam quz vidiffent, narrarent : nifi cum Filius homi- [nisà mortuis refurrexerit. 9. Et verbum continuerunt apud fe:conquirentes quid* effet: Cum à mortuis refurrexerit. 10.. Et interrogabant eum dicentes: Quid ergo -|basconquirentes cum illis. 14.. Et confcftim omnis populus videns Itfu-mä ftupe- | fä&gs cIE & expauerunt, & accurrentes fälutabant eum. rm. Et intc-rrogäUit eos: . Icredenti. 25. Etcontinuo exclamans pater pueri , curi lacrymis aiebat: Credo| Irurbam, comminatus eftfpititui immundo, dicens illi: Surde, & mute fpinitus,iI jego Præcipio-tibi, exi ab eo: & ahïpïiuä nemtroeas ineum. 25. Etexclamans, & jmultum diícerpens eum, exijtab.eo, & factus eft ficut mortuus, ita vt multi dice:| lrent: Quiaimortuus eft. 26. Icfusautem tenens manuin eius, cleuauit eum, &] llurrexit. 27. Et cum introiffet in domum, diícipuli eius fecreto interrogabani] Jeum: Quare nos non potuimus eijcere eum? 28. Et dixitillis: Hoc genusin nullo| 50))) ratus eft coram ipfis. 2. Et veftimenta cius facta funt fplen- 3- dentia, & candida nimis velut nix, qualia fullo non poteft u- Go per terram candidafacere. 3. Ft apparuit illis Elias cum Moy- ais "" Íe: & erant loquentes cum Iefu. 4.. Et refpondens Peurus, ait Ieíu: Rabbi, bonum eft nos hic efle : & faciamus tria tabernacula, tibi vnum , & Moyfi vnum, & Eliz vnum. s. Non enim fciebat quid diceret: erantenim timo- minem ampliüs viderunt, nifi Icfum tantum fecum. 8.. Et de(cendentibus illis d« dicunt Pharifzi, & Scribz, quia Eliam oportet venire primum? z. Quirefpon- dens , aitillis: Elias cum venerit primo , reftituet omnia : & quomodo Ícriptum qüia & Elias venit (& fecerunt 1illi quxcumque voluerunt) ficut Ícriptum eft deeo. 13. Etveniens ad difcipulos fuos, vidit turbam magnam circa eos, & Scri- Quid inter vos conquiïitis ?16. Et refpondens vnus de turba, dixit: Magifter, at- tuli filium meum ad te habentem fpiritum mutum: 17. qui vbicum que eum ap- prehenderit, allidit illum, & Ípumat, & ftridet dentibus, & areícit: & dixi difci- neratio incredula, quamdiu apud vos ero? quamdiu vos patiar? afferte illum ad ime. 19. Etattulerunt eum. Et cum vidiffet eum,ftatim fpiritus conturbauit illum:] J& elifusin terram,volutabatur fpumaris. zo. Et interrogauit patrem eius: Quan- (tum temporis eft ex quo ci hocaccidit? Atilleait: Ab infantia: 2. & frequenter| - |eum in ignem, & in aquas mifit vt eum perderet. fed f1 quid potes, adiuua nosj| mifertus noftri. 22. Iefus autem ait illi: Si potes credere, omnia poffibilia funt| Dominc : adiuua incredulitatem meam. 24. Et cum videretIcfus concurrentem] — d ; EEE . "d ; E | poteíft exire, nifiin oratione, & ieiunio. 29. Etinde profect pratergrediebantur reexterriti: 6. & facta eft nubes obumbranseos: & venit vox de nube, dicens.] Hic eftfilius meus chariffimus: auditeillum. 7. Etílatim circumípicientes, ne-| eft in filium hominis, vt multa patiatur & contemnatur. 1. Sed dico vobisl pulis tuis vt eijcerent illum,$ non potuerunt. 18. Qui refpondens eis, dixi:t Oce-| Galilzam : nec volebat quemquam fcire. 40.. Docebat autem difcipulos fuos, &| * dicebat - /876' " «um,i terf0? bateos t j gwäv pas ( Qui quicum( iliToat: monia; q Prohibcn muelq quis enit ia d A iC extingm domi iUHiS: [ m emmxbx tfum —— U& qui Ttilis Ch qtidem di R*l ttànyf a (crib lum Cf 310. ) lipy gc]ffïïgn Propius | gt der Tüonti £ trOshCQb 4 ex) i . E n SASPURE SSVS EUARU Idicebatillis: Quoniam filius hominis tradetur in manushominum , & occident) - eum, & occifus tertia die refurget. 3. At illiignorabant verbum: & timebant in-- terrogareeum. 32. Etvenerunt Capharnaum. Qui cum domi effent, interr?ga« | bat eos: Quid in via tradtabatis? 3. At illi tacebant. fiquidem in via inter fe di m tauerant, quis corum maior effet. 34. Et refidens vocauit duodecim, & ait illis:755 7: Si quis vult primus effe, eritomnium nouiffimus, & omnium minifter. 55. Et ac- | piens puerum, ftatuiteum in medio eorum: quem cum complexus effet, ait illis: ;6. Quifquis vnum ex huiufmodi pueris receperitin nomine meo, merecipit: &| — : Iquicumque me fufceperitjnon mefufcipit, fed eum qui mifit me.. 57. Räe[þ Bs gug.g. " illiIoannes, dicens: Magifter, vidimus quemdam in nomine tuo eijcientem dz-| monia, qui non fequitur nos, & prohibuimus eum. 38. Iefusautem ait : Nolite| prohibereeum. nemo eft enim qui *f;ï-ciat:virtutem in nomine meo, & poffit citoz ^** | maleloqui de me. 39. qui enim non eft aduerfum vos, pro vobiseft. 4o. Qui ^^ ^] quisenim potum dederit vobis calicem aquzin nomine meo , quia Chrifti eftis: ! amen dico vobis, non perdet mercedem fuam. 4:. Etquiíquis fcandalizauerityuca. i« vnum ex his pufillis credentibus in me: bonum eft ei magis f1 circumdaretur mac ^ afinaria collo eius, & in mare mitteretur. 42. Etfifcandalizauerit te manus tU. Mati.duo abícinde illam : bonü eft tibi debilem introire in vitam,quàm duas manus haben-[«-« j'. tem irein gehennam,in ignem inextinguibilem:43.vbi vermiseorü non moritur| — ] .&'ignis nonextinguitur. 44. Et f1 pes tuus te fcglldalizgt, g;um-a mum : bOnumï left tibi claudum introire in vitam eternam , quàm duos pedes habentem mittiin| - : geh.ennam ign*is IHCXtIngUIbIhS: 45, Vbi Vermlseorum non mOIitur, &lgnls n()n g(aöggdg&æ : u extinguitur. 46. Quod froculus tuus fcandalizat te, eijce eum : bonum eft tibi| lufcum introire in regnum Dei , quàm duos oculos habenrem mitti in gehennam ignis: 47. vbi vermis eorum non moritur,& ignisnon extinguitur. 48. Omnisitess4.s |enim igne falietur, & omnis victima fale falietur. 49.Bonum eft fal:quód fi al in-secss..s| fulfum fuerit: in quo illud condietis Habete in vobis fal,& pacé habete inter vos.5. ^* n E IN CAP. DX ERN T dicebat ili.) Turbe vna cum diíci-| A fatis compertum eft, quia, vtapud Matthzum dixi- l9577 pulis fuis, quibufcum loquebatur, —mus,ne illud quidem conftat , quinam monsille : 1'— dixerat Euangeli&a C. PfæCCanti; fuefit)ftfi Vulgaris quædarn ObdnUit OPiniO fuurc : RD Vr 34. autfolis difcipulisfuis, vtexi ^ 'Thaborem. - p w5 AU * Maátthzo cap. 16. 24. 28. colligi vide- Pratergrediebantur Galileam.) vrapvrropedov G a. d ya-] [tur; & quidé magis idonei auditores difcipulierant| — uAaíae tranfibantper Galileam, Sunt,qui adnotent ytillis Chriftus ifta committeret, quz neomnibus; |Graecum verbü proprié fignificare clam iter facere: quidem difcipulis declarare voluit. Agebatenim de| — |Senfus quidem hocloco is eft, vt ex fequétibus con- gloria,& maieftate fua,quam tres cx illis paullo poft B tinuó verbiscolligitur, ev* nolwt quemquam fcire ; fcd in transfiguratione vifuri crant. Reliqua omnia;| |tamen fi proprietaté fpeGtemus verbi;proprié eft adl quz fcribit Marcus vfque ad verfum 30. apud Mat-| . |latus tranfire: etfi quia, qui adlatus tranfit , videtut thzum cap.17.14. copioséà nobis tra&ata, S expli-| — |clam velle tranfire, re&é Gracü verbü id poteft hoc catafünr, : | u loco fignificare. Non eft contrariü,quod c.17. 22.23. 30. Et inde profetli,) Quidam ex caftellis Cfarex| — | Mattheus fcribit, Conwerfantibus autem eis i Galilaa di- Philippi profectos interpretantur; eo enim Euan-| x Iefua , felius bominis tradendus e[l in manus hominis; gclifta ingreffos fuiffe dixerat c. precedenti ver. 27. C inihil enim aliud voluit Matthzus dicere , quám id Propius eft, vteum intelligamus locum,vbi paullo| — |Chriftum Apoftolis fignificaffe, antequàm ad pa- ante demonem eiecerat , quem ad radicem cius| — |tiendum Ierofolymam iret,cum adhuc effetin Gali- montis fuiffe, in'quo fecoram tribus difcipulis Pe- — Iza, càim nondum ex ca difceffiffet, quamuis iter ian tro,Jacobo, & Ioanne transfiguraueratex verfu o.&| — |peream Ierofolymá verfus ingreffus effet, vt often- 14. & ex Matthzo c. 17.14. intelligitur. Quanquam| — deret eueniffe rem ; quemadmodum ante cuentum vtrum mons ille iuxta Czfaream Philippifuerit;nó — Chriftus Apoftolis przdixiffet. tU H d as | NOSCRINIRESE NUA 2 Ne , Md w* ET -869 - Nee volebat quemquam [are. ) Se in .€o loco effe , in| A. quem fingulis diebus pcmeniebat, aut vbi ex itine- re diuerfabatur. Explicat enim vim verbi zapezo-]. - peUoy(G : omncs vtique fciebant eum in Galilza effe;|. Íed non omnes fciebant; quo in. l-oco e(let Galilez, q cüim occulté icer faciens quotidie locam mutaret.| - | Curautem nolucrit , vt quifquá fciret;quo in loco| - eTet,variz coniecturz.Euthym.cxiftimat proptere noluiffe, ne quis ea,de quibus loquebatur, propià fubaufcultans intelligerez.Loquebatur enim de paf fione;ac refurre&tione fua, vt ex verfu fequenti ma- nifeftü cft, quam folis volebat Apottolis cognitam effe;ante quàm acciderct. Placuit hecfentétia non- nullis recentioribus quidem; fed do&is auctoribus, eamque ex Graco verbo confirmant,non enim legi Gracé id'id'aeus ^ Zuléc,docebat amtern eos, vt nofter trà- ftulit interpres, fed 42 /4aexe 39 7« paoilie durd , do-| - cebat enim difcipulos fuos. Quafi'teddatur cau(a; '|cur neminem fcire voluerit, ne id, de quo loqueba-| turintelligeret. Mihi idcirco non placet; quód fi id|- Marcus dicere voluiffet, nó fatisidoneam rationem| — |reddidiffet. Nam quod difcipulis tanc Chriftusdi-| ^ ftum, aut minüs patienter mortem cius ferrent ,aut.- de eius dubitarent diuinitate. Eadem dpinor caufa. - fftatim poft mortem rcfurrectione adiecit, vt quenr refurre&turum fciebant, eum moriturum effe non! mirarentur. Idem füpra fecit ver. 10. & apud Mat-| cebat,vno dixit verbo;aut plurimüm tribus, fore, .. |vcfilius hominis in manus peccatorum traderetur,| [vt occideretur, vt tertia die refurgeret;idque,cum in - |viafoli effencdixit, vbi nemo prater Apoftolos au-[ direpoterat;& fi domi dixit; poterat Apoftolos ad fe |vocare, vt illis folis íecretum committeret,quemad- modá paullo póft ver. 35. in caufa fimili feciffe dici-| - |tuf. Quid ergo opus erat ea de caufa faum per Gali-| Ixam celare tranfitum?Propterea igitur,vt ego qui- -|dem arbitror ; noluit tranfitum fuum per Galileam| . (ciri,quia palfionis tempus appropinquabat, vole-| - D bàtque patiendi caufa contendere Ierofolymam,ve- |tebatürque,ne,fi agnitus in Galilca fuiffet,omnes ad eum vndique, vt folebant, incole concurrerent, &| aut habendis concionibus ; 2ut demonibus eijcien- dis,aut curandis egrotis fcfe detinerent. Hlud folum|. huic videtur obftare fententiz,quód Euágelifta non dicat;Ibat enim Ierofolymam; vt pateretur, fed doce- bat autem difcpules faos, o* dicebat ts quoniam filius bo-| - minis tradetur in prAnus kaminum,(?' eccident €u» ,027" 8€—| jeifm rertia die refurget. Poteft non difficilé refponderi, quod attinet ad id; quod confirmare volebat Euan- gelifta, idem efTe,docebat emim difcipalos fuos , ey- dicebat Ils , quontam . felius bominzs tradetur in manus bosaimum, atque fi diceret,.Ibat enim lerofolymam ad mortem; fed quia fimulad moriendum ibat,fimulid Apofto-| lis declarabat, voluit cópendiofa vífus breuitate vnü| dicendo vtrumque fignificarc. Itaque etfi iam bis id| - iï (um Apoftolis indicauerat [upta verfu 10. & Mat- tU caufa nunc dicit:tunc,vt ad füturz paffionis patien- tiam Apoftolos prepararet; nüc, vt fignificaret iam| tempus adeffe,féque ad mortem Icrofolymam ire. | 31 Docebat autem difapulos faos. ) &f idacus 5$ doce- bat enim,etfi fortaffe nofter in terpres non legit 55, Ícd ?*, quodnihilo peiüs cóuenizaut 49 pro 4« po- fitum eft , quod fcpe fieri folere multis apud Mat- theum exemplis docuimus. Videtur indicare Mar- cus Chriftum non folüm fimpliciter , quod fibi fa- turum erat;predixifTc,(ed docuiffe etiam Apoftolos| & inftruxifle, aut quid in morte füa myfterij effet, aut quo animo deberétferres diftinguit enim vnum ab altero. Docebat dtfi-ipnlas fnos , & dicebat illis, Quam autem ob rem id illis dixerit, varia multi cóijciunt. hei 17.9.& Lucz 9. 22. tamen alio modo , & alia de|. B E " i e 1 l ; : ; Ü - moriente, rcfurgentéque venturum cffe. Intellexc- fignificaret,cámque & moritutum , & refurrecturü credébant,ideóque, vt ait Matthzus , cótriftati funr.| iNam etíi futurz refurrectionis fides mortis dolo-| - rem alleuabat, tamen maluiffent non mori eum, quàm mortuum per refurre&tioné recuperare. Hoc|. puli alij in trás gurationc , alij in * Bg;ia,, &Th&ophy.lg&-us, vt lxtis triftia mif'ccfcf;w ierant Apoftoli geftientes miraculis fa&is , infert i]. llis Chriftus mentionem mortis; Euthym. in com-] -[menczarijsin cag.w.MAtthæi,quia aullo ante difci-l uli : FgciCxïdis miracu-] lis Chrifti perfpexerantgloriam; atque miaieftatem,| |nec vllo tempore magis idonci effeq | j . [tem Chritti fine offenfione , aut dubitatione in fide Laudirlent, confirmati iam cognita, & pertransfigu-|.- Jrationem, & per miracula eius diuinitate; Aliam ra-] .[üonem Ambrof.lib.7.commentariorum in Lacam! affert, fertaffejinquit,ideo boc addidir, quia fciebat Domi-| Imwus diffeeile pa [Gtomi, e7* refarre£lioni etidm"a?gffz'þglw eredi-| - |tros.Et ideo pa[sioni,ez" refarreGliong jïgæeïæäqrtoremft ffe, |[maluit,vt ex fatlo fides ,non ex auditu difcordia nafceretur. . TOGEUARE Oterát, vt mor.i l i ! !i ghzumc.1.23,..— IMarthzum explicata cft. z f(:üo bomins futurum eft , vt tradatur ib manm boming. ) iftolos in fide,patientiáque confirmatet;be fi i mpro-, jnifi,& non ante moniti morientém vidiffent Chri-. . Queniam filum boming,) Loquitur de fe per tertiam| *JA-. : - i d $ . « i. 4 VRL R ? : " " perfonam, vt fepe folet. Scntentia autem hzc apudi g tl isgnérabant verbum. ) Non intelligebanz,| jguod ipfisdicebat Chriftus. Quo ergo modo con-l triftati fabt,vtait Mattheus c. 1723 Refpondet co| loco Euthym. intellexiffe quidé , quod de morte di-| prerat; difcipulos;fed non intellexitle Lucz 9. 44. 45.]- obfuturam mortem, fi nofi credebant. Meliüs alij, intellexiffe quidem verba, non intellexiffe myfteria;]. iquomodo per mortem fuam Chriftus homines cf-]. äfc; à peccatis fuisliberaturus. Mihi tamen non.fo-] làm myfterium mortis videntur ignoraffe , fedillud] p u5 ! s ctiam,quomode moriturus effet,cum tam fepc;ma- ximéque paullo ante tam prope regnum fuum ceffe dixiffet, vt effent nonitulli ex ijs,qui aderát , qui mo-]. rituri non effent/nifi illud prius viderent, nondum intelligentes regnum illlius non eo viuente., fcd runtergo , quid & moriendi, & rcfurgendi verbum]| ergo erat, quod non intelligebant, quomodo hzc verba , quibus fe Chriftusad moriendá dicebatire, cum illis conuenirent, quibus tam Ízpe dixerat re- o "Lt illiignerabant verbum ifind, €2" erat sielatum ante e wf non Fntirent illsd:Beda exiftimatn ECW M " [eum effe moriturum,quód minime mori vellent, &l jque non optamus,non facilé credimus. zar, inquit,. 13'?»*.:17'4!:0 dtfc':/m[amm nen pnon de tarditate i";g'm ä' D quam dc: amore na[àtur Szzlmforif » qui carnales adbuc , ez7| myfEerst eruco ignariquem Deum verum eognonerant , mo-) piturum eredere nequibant, At non poterant contriftari]: enum fuum appropinquare ; atque ideo dicuntur ignorafle verbum. 33. Ef ve- |Mihi Theophyl. ratio probatur,idco hoc Apoftolis . dixiffe Chriftum,vt oftenderet fe non cos&tum , fed.- volentem moriturum , qui morti obuiam procede-. jret.Aliam praterca caufam faiffe fufpicor, vt Apo- . pecl u gv UO introi';iïcn ha MÁrty, ipofto] um fed foctde- 1 AP()-: impro-" tCri- gt a T » elia & Vil RGJ u1 ' N Ddd d * l L1] l I X'R : | ! | ' I |. ( ! becopil . T l | h u a 4 | m aOt d- DI ! y';h 470 4)! : c'arm/ ^ '! m*q::!*],, L I! " | )d .ww* » ii WU | 8 4 -n"æmm,' r ] I i, M:.W"i x w diisay , c"j | m'lfffm;/ / 4 : at Pla C 5'*: u eturi :citurü; od u Es Q& E 4 .,:"'«'l1 1!*:;-*-*"2&ï M - PT wt'lx'ï i 40 ID a ! l l | | ; 8-7& thzus c.17.24.& c.18.1.& Lucas c.9.46. heec narrant, i quid inter eos difcrepantie videtur elfe;apud Mat- cus,intraueratin eos cogitatio , quis eorü effet ma- ior,vt Lucas ait c.9.46.Cum autem veniflentCaper- cum in ea erat vrbe , coníueuerat diuerfari fupra c. primo 29.& c.2.1.& c.3.20.cum in domum, inquam, introijflent;accefferüt, qui didrachma perebát Mar- thai 17.24.P oftea vocatos ad fe difcipulos interroga- uit Chriftus , quidin viainter fe tractaffent,vt hoc loco Marcus fcribit;jnam quod dicit ver.33.e7refidens vocauit duodecim,e7* ait lls féquis vult primm effe,erit om- go;prius enim,quàm hoc illis diceret, ad fed eos vo- tim de ea re interrogarétur,quàm vt priuatim doce- ambitiofam fuilfe quxftionem,vt veríu fequenti in- |7733. Er venerunt. Capbarnamm. ) Paullo aliter Mat-| thaum explanauimus. Ex tribus Euangeliftis colligi| otefthoc modo;atque ordine réaccidiife. Cum ad- äuc elfent in via vt hic, & fequét verfu fcribit Mar-| naum,& in domum introijflent,vt opinor,Petri,vbi| nium nowitimw,per recapitulationem di&tum intelli- calle credendum eft,vt quid in via tra&tatlenr, inter-| togaret;non enim minus erat neceffarium, vt priua-| rentur. Illiautem relpondere cun&abantur fcientes| |dicat Marcus;ob eam enim caufam , cum id maximc Ícire cuperent , non audebát Chriftum interrogare, ptzuenit.Interrogati igitur à Chrifto,quid n via di- [putafsent, quamuis initio verecundia refpódere re- cufàuerint;inuirati à Chrifto refponderunt interip- Íos queftionem fuifse,quifnam eorü maior in regno ceffifse, interrogafséque, Qwis putas , mator eff m rzgmo celerum? Tunc Chriftus,vt non verbis folüm , fed re- bus etiam reprafentandis efficaciüs Apoftolos edo- ceret, quem morem multos Prophetas legimus te- nuifse, puerum aduocauit, eámque in medio ftatuit Apoftolorum, vt Matthaeus, & Marcus tradunt, vti zqué fcilicet ab omnibus cófpiceretur,&, vt ait Lu- cas , eum iuxta fe pofuit , quia & ipfum Chriftum in medio fuifse difcipulorum credédum eft, quod qui- conftituifse puerum,efséque phrafim chraicä,qua in medio idem fit,quod ister ; minusad fenfum huius llociaccommodatum eft, vbi videtur Chriftus de in- duftriafpectaculum , & exemplum humilitatis om- nibus Apoftolis in medio conípiciédum proponere voluifse. Tunc Chriftus puerum amplexatus vt Lu- cas.& Marcus fcribüt , aut vt Grecélegitur eveysa24 non tunc , cum voluit puerum oftendere , fed ante, cum vellet eum in medium adducere , in vlnas acce- lpifse,quód propterea accepifse credendü fit,vt eum [loci videntur eneruare;cuius vis,vt paulo poft expo- nemus, in eo magna ex parte confiftit, quód confti- tutumiamin medio puerum , & circunfpe&tum ab omnibus ad amplexum afsumplerit , vt re ipfa decla- vt Lucas inquit. Itaque Chriftus eos interrogando| celorum futurus efset;imülque ; vt qugftionem fibi|. (olueret, Chriftum rogauerunt;atque Hoc eft, quod|' c.19. . fcribit Matthzus, difcipulos ad Chriftum ac-| dam exiftimant non in medio , fed inter Apoftolos| (z o fumensin vlnas. Sunt qui putant Chriftum|. conftitueret in medio ; fedij mihi fententiam huius| raret, quanto amore mores illos puerorum humili-| ratis, & fimplicitatis plenos profequeretur. Ná quod| dicunt adeo paruum fuifse puerum , vt nifi in vlnas|. fublatus efset,veniread Chriftum non potuifsetmi-| - nimé probabilis conie&ura eft,cum Matthzus dicat| Chriftum puerum ad fe vocafse , quod vtique nó fe-| É cifset, fi venire nó poterat. Fateor ergo tam paruum! À fuifse puerum, vt in vlnas volli pofset, nego tam par- uum fuifse,vt pedibus ad Chriftü venire non potset. fuerunt, quia qwi(guis vnum ex buinfmodi puerim veceperit m nomine meo ,merecipit , Q9* quicumque me fafceperit uon: me fn[cipit, fed enm qutmifit me.——— X | 34« At illi tacebant.) Non audebant refpódere pre quaftio; fiquidem in via difputauerant , quis eorum maior eft,'d eft futurus effet in regno celorum. Non enim de prelenti agebát flatu,led de futuro, cum re- bedzi poftulauerant infra c. 10.37. & Matth. 20. 21. Sed in eo errare videbantur,quód regnü illud Chri- in alijs humanis regnis;dignitatis gradus animo prq- Iciperent. Quid autem quzftio illa fibi velit , quis eo-| r inregno celorü maior futurus efset , & vndeori- | ginem habuifset;apud Mattheumc.18.1.2.docuimus.|. — 3. Et refidens. ) 3, xaBicac , t fedens nimirum quafi de tribunali iudicaturus , qua(i do&urus Apoftolos rem feriam,maximeque neceífariam, quz non obi- ter,non ftando , vt ille dicit, pedeim vno , (cd fcdendo otiosé, accuraté, & fufcepto cófilio explicanda erat; & Matthzi j. 1. & 1. 2. eorum ambitionem reprchendere. Itaque non eit nonomnces, fedíolos Apottolos ad fe vocauiffe , vt prima verborum fpecies videtur oftenderes f(ed cüm [oli duodecim Apoftolica de re egiffent,eos (olos ad fc vocaíffe. Verüm quia dixeratin domü veniffe,vbi plures fuitfe alios preter Apoftolos credendum eft, dixit Marcus vocalIe duodecim, id eftab alijs, qui in domo erant;ad fc fegregaffe, vt occultam iplorü cul- pam occulté quoque coargueret. gno czlorum effer,contraria fcilicet omnino ei,quá fequebátur,fi nó deprimo,fed de vltimo potiüs loco contenderenucertilTimá, re&iffimàmque viá effead altiffimü gradá humilitaté , & vtCyprianus fcribit in libro dezcele, & liuore, «mputauit omnem emulationem refpo o (aosotnne caw[am ,C7" materia merdacis inuidia eruit, eg* abfeidit. D(apulo Chriffi elare non licet, non licet ings- Curatinquitde(deri gloriæ bumilitatis cotentione fanare. 'n eandé fententiá fcribit Theophyla&?. Hereticorü interpretationem , qui colligere ex hoc loco folent nullum fuiffe Petro inter Apoftolos principatum, rapud Mattheum refutauimus. :Nec enim agi hic de prima in gubernanda Ecclefia. dignitate , etfi eo etiam fenfu hunclocum alicubi apud Leonem Ma- gnum legi memini;fed de primo loco in regno Dei, quem non qui primus in poteftate, fed qui primus meritis przíertim humilitatis effet, confequuturus dicitur. Quamquam ratio etiam Euangelij poftu- á " Cum ergo puerum Chriftus in amplexu1n'tenerer;1' . |difcipulis dixit,quod fcribit Matthaus c.18. 3. fwen dico vobis ifi conwerfs fueritis ey- e[ficiumimi freut Pd:*u(gt? 3 non intrabitui in regnum calorum , eiüíq; zei caufam red-| didit,quam Marcus,verí.57. & Lucas verf, 48. expo-| pudore,vt zuthym.ait,quia ambitiofa videbatur efse| znum venifset Chrifti, in eo enim cupere videleátur| quàm proximum Chrifto tenerelocum , vt filij Zc-] iti in hac vita fperarent fore,diueríófque in eo, ficut lolebat Chriftus ad docendum federe, vt fupra c. 4.1.| Votauit dwodecim, ) Ne alij audirent; volebatenim| exiftimandü ex illis, qui de principatu difputauerát,| $1 quis vilt primws e[fe , erttomnium noui[/imws. ) Erit,| pro fit, aut fiat; pofitum eft Hebrzorum idiomate.| Docet, quaratione coníequi poffint;quod quifque] |corum tantopere optare videbatur , vt primus in re- deresexaltations apud nos no poreff effe cotentio,de busmnilita-|| re 4d fumma cre[cimm didiimus vndeplaceamwus.Ext Beda,| - | | al w FHioratins L1. Sermo-| | nj Satyra LI - Primátus Petri dee fändimr contra ba- | reticos. — | Epift. s5. adPulchee Ti4m « A gnflam de ambitu A* natelij. ERY lar;"'w'-ä FR ilb r amplexatus eft,vt oftenderet fingulati fe cos amore profequi. - E d du : ?u?þor. 21. 147* mine moo fuícipiatis,eorámque fimiles efficiamini, ergo nfi conuerfr fnerttzs, e7* efficiamimi , fiemt parunliiftt, hon intrabits in regnui celorum. Hac etiam ideo leui- ter ."t.antüm attingimus, quiaapud Matthzum expli- Lxuimüt 0090 0V s Hs erct.Alij quafifoannes ex contrario college- rit not Iquia etfi nomine Chrifti demones eiiciebat , illum] tamen in Apoftolorum confortio non fegquebatur.| . "Non videtur mihi intellisi poffe ; quomodo cum |B. |/38.Reffondir ii Ieapnes.) Quomodoifta cum fupe-] Irioribus hereant,non apparet.Sunt qui putent ideol foannem hoc fuübieciffe,quód cum tantopere audi- uiffet pucrorum exemplo humilitatem à Chrifto| |commédari,veritus fuerit, ne fuperbe ipfi feciffent;| quód ill,qui eius nomine d:emones eiiciebat, prö-' j hibuitléc. Huius quidá fententiz Theophyla&i au-|. |&toré faciunt; etfi nihil apud eü fimile reperio. Alij, qmaC hrzftus dixerat,In nomine meo,occalionem Ioà-|. Inéarripuiffe,vt non quafi culpá deprecans, fed quafi| ldubitans,num benc feciflent , aut num idem in po- fterum facere deberent, Chrifto, quód fa&um erat] Je»pon : | n fuiffeillum in nomine Chrifti recipiendum,| D d t A moà Ioanne dicta fuerint, intelligatur; de eius auté| ! TEC 221. MR |verba nonnüquá non effectü,fed affe&tü , conatám-] E '-* |7.& Euthym.exiftimant illum fecifse. Sed oritur ex|. -.|certa fide , autnulla etiam aliquando fide demones]. HU n :::: a! n "3 Q e? [2 s £2 et 4 W peb . LÉ [4 p o £ c E O : - U * MO a ^ E co 04 H um m £2 Aiatce MAl i t ACvb OP IG PL Q R U ol GR ERE D af gt T e2 ect p s Q - [d*] a n g B. 93. É ct $5 - "M s & M ( a.— 3 us * t:;. cp - CR o r E ,.äöl- d s OQ 94 G o : i e e f5 iv] m o g R. D ( H [ P a : o d iE Es e n. e. L & M: C s i i . Fidimm quendam in nomine tuo escientem dæmmia,q»ä | uon fequitnr nos.) Queri hocloco conuüenit , quo mo-| do dzmenes;qui Chriftum nó fequcbatur, in Chri-] eiecifse demoncs veré, fed eiicere profefsd;atq; co-] 1natü fuiffe,atq;ita illud fignificare, £icientem demenia.]- Alijs enim locis docuimus, .exäplifq; demoftrauim? que fignificare; nolo tamen omnibus difsentiétibusl auctoribus id primus dicere.Potuit neque corpore. neque animo;id eft &de , do&trináq; fequutus Chri.] ftam dzmones pellere,vt Chrifti etiam teftimoniol docemur Matthei 7.22.& Auguft.lib. 4. de confenf.|. Euangel.c.5.Beda, & Theophyla&t. hocloco fentiái]. fequutus,vt Ambroflib. commenrariorum in Lucál huius explicatione quz'ftionisaltera quzftio, quo-]. modo ille;fiue ex difcipulis fuerit Chrifti, fiue non;]: potuerit demoncs pellere,cüm folis Apoftolis cam | Chrftus poteftstem tradidifset,füpra c.515.Dederai]. quidem hanc poteftatem folis Apoftolis publicé, &]. quafi folemni quodatn ritu,fed nullam fibi ipfe legc] . ;;;i*dixerat,quomimïs,alijs quibufkühqü& vellet, darel. þofs-ec ; permittefétque , vt quifquis eius nomine]. eiicere conarctut,vere etiá eiiceret , quo magis no-[. minis fui vis,& auctoritas cognofceretur , vt T heo-]. phyla&us adnotauit: quemadmodum & facramen-]. tis gratiam nobis promifit,fed, vt Theologi docent;|. nonalligauit. Quin & illis feptuaginta duobus dif-| CIPUIIS non confi*at?mm ad Prqdicanduh? mit/[öfc—[, | eiiciendorum demonum dedifse poteftatem; eiece-|. runt tamen , atq; eofortafse magis,quód demones eiecifsent,potius,quàm quód'alia miracula fecifsét,|. eloriatifunt, quo minus eam à Chrifto exprefsam. [precedentibus ifta conueniant ; nifi priüs, quoani-[ . fti nomine pofset eiicere. Pofsumus intelligere non|. - Potuit multo faciliüs fide, non corpore Chriftum|: verbis. j MJ r a AURT REENESSE, ABES - p o C Mo u a LR —* hym. 0 - Jubdiot ^ W &ï'i'xï l; TU Gob Tundr 7 dïmäni; Junteni erat, Cg- Tomitit i: Donemi. "- C « c» Pt Fa If nder f | nm[ïflgnn | !f o« Ff.'!]g.f, ll j a m uU *»g.,*.h 5 n w*w**(LF»r- Ul Ui V^ á " .'437','9'7n'7c' g C. e*'*QOncs yine "' 0 Lib: d 4, jf d , ul ", j gt ETU SEAQUSSSR : ANCS j & Mpogoü leontra ba- f?tiCOS dä* : , P 4 . . : ! linduutwr. |quàm de Apoftolis fentientes, inconfideraté eos te- |Verbis poteftatem acceperant. Deniq; etfi promul- igatum nódum erat , omniumtamen credétium erat| |priuilegium; vt pollent demones exp ellere infrac. 16. 17. ngl dutem eoi,qut tredzdermt,--hæcþquetur,- In 5o-|. mine meo damonia ejcieut, Sed. quia id & ardore fiebat fidei,& congregandz , firmandzque Ecclefie caufa conceffüm fuerat;quam diu'& ardor viguit fidei , & qui veram habebantfidem, dzmoncs conati cijcere gnofícimus. : - neque corpore, nequce fide, quemadmodum Augu-| turnos , qua(ivoluerit dicere Chrifti quidem:do&ri- ficet fatis effe, quod ille do&rinam fequatur Eaáge- poteft;ac etíam à nonnullis folet, num ille peccaue- ; d filij Sceuz Iadeiin nominc'Chrifti tenrarunt Apo- feciffe,cum videret Apoftolos, quorum fidem , do-| &rinamque fequebatur,idem efhicere: magnümque Ecclefia vt confirmaretur, miraculis eguic, omnes;|- (olebant,vt ex Iuftino, Tertulliano, & La&tátio co-| |Qui non fequitur mos,) Dubium,quo fenfu hoc dicat| |Ioannes;vtfuperius attigimus, vtrum intelligac illá* ftinam,Bedam,;atque Theophyla&-fentire diximus;| an fide quidem;(ed non corpore, vt Ambrof. & Eu-' thym. exiftimant, Chriftum fequutum fuiffe. Pro-|: babilior mihi Ambrofij , & Euthymij fententia vi-|. detur.Que inde etiam confirmatur, quód non dicat] Ioannes Chrifto;qui non fequitur, fed Qui so» fegui-|- sanyfidémque fequutam, fed tamen x iploram nó| fuiffe Collegio ; quibus folis eam Chrittus: dediffet auctoritatem. Eodem pertinet;quód Chriftus non|. refpondca-tücrqo; Qui noneftcontra mc; pro me|. eftfed, Qui o eft aduerfum vos,pro vebis eff, quafi figni-|. licam,quamuis ex ipforum con (ortio non fitjneque|. enim propterca pro aduer(ario habendd effe.Qugri| rit, quód iniuffusà Chriftro tentauerit eius nomine]|. dezmoneseijcere, Caluinus hereticorum interpres! ] caluina| non dubitat,quem Chriftusabfoluitfe videtur,con-l ,ü;:*ehäw-: demnare ; nimiam enim audaciam fuiffe exiftimat;| a quód id facere conatus fuerit,quod proprium Apo-| ftolorum erat. Quemadmódum A&orum 8. 18. Si-|. mon ille maeus videns perimpofitionem manuum|. Apoftolorum dari Spiritum fan&um;,voluit eam ab| . Apoftolis emere poteftatem;& c.19. 1.14 feptem illi|- ftolorum imitatione demones pellere.. Melior Eu-|.- thym. & aliorum fententia eft ; bono illum animo| A D huius fententiz argumétum eft;quód Chriftus eum. vetuerit prohiberi;quod non fecitlet,fi culpa aliqua' fua illud vfarpaffet munus. Succeffus etiam ipfe eius äcrc,haud (cio , an credendum fit in illis initijs; id fuiffe Chriftum permiffurüm , nc quis interpretari alij etiam hominesab ci? do&tina ; & moribus alie- nifacerent. — * d gis,quàm fcire conicéturis.Hzreticorum interpre- tes duce, vt folét , Caluino haud paullo meliüs de fe; mere,fuperbé, inuidé fecitfe docent. Inconfideraté quidé, ac temere; quia inconfülto fecerunt Chrifto; fuperbé, & inuidé; quia eijciendorum demonü po- animum probat;nam etfi dubium nó eft, quin pof-| . intetiaf'homines iniqui , & nefarij demones exi-|. poffct magnum non effe,fi Chriftus idfaceret, quod, Et probibuimu ewm.) Quo àtiimo Apoftoli illá pro-| hibuerint;nihil poffum^nifi obfcuris fufpicari ma-| teftatem parem habere noluerüt:ficut Ioannis difci- pulos quantumuis fan&os,zmulatione tamen qua-|- E .|dam ftimulatos fuiffe legimus, quóod viderent Chri- j ftum plures difcipulos facere; baptizaréque, quam RU "|ipfo dubitatur,quare hac ratione , quód ip(os nó fe- [tefpondiffe. Sperabantilli fore, vt quod narrabant;| - [Et Moyfes Num. u 29. cum nuntiatü illi effet ; nef-] lillum non credebantfolebant facere. Plus infinuare |quisin nomine Chrifti miracula facit, ipfa experi- |cum poffum,libenter auctores fequor , interpretari IoannéIoannis 3.26. mcliore omnino fpiritu Theo-) phyla&. & Beda Apoftolorum animum interpreri- tur,non inuidia,fed potiüs charitate prohibuitfe. At reprehendunturà Chrifto. Reprehenditur quidem fi&um,;animus non reprehenditur.Credamus fané, vtzquum eft;bono feciffe animostamen qua ratio-| ne prohibuiecüm enim recté, vt diximus , fe facere| putauerint , neceffe eft iufta aliqua du&i ratione fc-| cerint; ea quz fuerit, quxritur; quia cos non feque-| batur, hanc enim ipfirationem reddunc. Sed de hoc]. queretur,prohibuerint.Non inuidebát , opiríor;illi| cijciendi demones poteftatem, fed cum fcirent folis| fibi eam Chriftum au&toritatem tradiditfe , volebát eius cóferuare difciplinam,neque pati, vt quifquam prater illam etiam;quod bonui per fe effetfaceret. Idco gloriantes,vt diximus;factum Chrifto narrant.] Prohibuimus eüm, quód minimé profe&ó feciíset,| fifua, non Chrifti caufa prohibuiflent. " 39. lefus autem «it. ) "Iutem. aducríariua particula lindicat Chriftumaliter, quàm fperabant Apoftoli, tanquam egregie fa&tü , laudareturà Chritto , quod] tamen. »cp-t"fe"henfum elt. - - o RC Nolite probibere.) la pofterum; tunc enim iam pto^ hibuerátfed tamen iubet deinceps.fi ea vti vclit po- teftate;jnon prohiberi.Vult Chriftus non folàm per Apoltolos, fed per quoícunque ctiam alios difcipu- [os doctrinam fuam corroborari miraculis. Quo prorfus fpirita D. Paulus ad Philip.r.18.dicebat, Quid]- enim?dum emni modo,frne per occafionem, fiue per veritatem| , | Chri/lus annuntietur ? e77 in--ägc gau'd'eo fed ez gaud,el;g?! ä A cio quos alios in exercitu prophetare , Quz, inquit;| tribuatyvt omna papulm prophetet,c7" det ei Domimw [pi-l ritum f[aumtIdem nos facere Salomon pracipit;Pro-| uerbiorum 3.27. Noli probibere benefacere ewm; qui poteft;] If vales,eg*ipfe benefac, — 7071 "m aueng Nemo efd enim , qui faciat virtutem in nominemes , 7 pe[sit cito male loqui de me. ) Virtutem pro miracula| poninemo nefcit. Malé de Chrifto loqui ; vt opi-] nor,eft ia illum blafphemare; quemadmodü qui in Chriftus voluit;,quàm verbis expreffit. Nemo poteft in nomine meo miracula facere,qui nó meá agnof- cat poteftatem,méque Chriftum effe cófiteatur; fed]- pro,Qui non cófiteatur me; per tapinofin dixit ; quw pofsit cito male loqui deme. n promptu ratio cft; quif- tur re,quanta fit Chrifti poteftas,cuius folo nomine| à fc ipfo ctiam fortafIc non credente miracula fiant. Itaque non poteft nó citó credére. Sic cgo interpre- tor;etfi paulo aliter Theophyla&t. & Euthym. quos,| (cio;nó poffe eum, qui nomine Chrifti miracula fa- cit , tanto ab eo obligatü beneficio male deipfo lo- |qui.Citó 72x? pofitum eft pro $aduc facilé,quafi di- cat difficile eft, aut vix fieri poteft, vt quifquá in no- mine meo dzmoncs eijciat, & me blacflphcmet.Red« dit ergo caufam Chriftus,cur illum prohibere A po- ftoli nó debeant,quia cum in fuo nomine dznàones cijceret, verifimile effet eum in fe credere;hoc enim eft non poffe'male de ip(o loqui.Euthym.aliquanto aliter, quia fi fortaffe nunc non credir, fpes eft fore;] vtcitbcredat, —— — EOE M uN 40.Qwi eriinrion eff aduer[nm vesspro volis eft ) Quidá - ,5*;?(5 k p LA 876 IOAN. MALDONATI COMMENT. 877 Latini codices legüt, Qw non eff aduer[um vos, pro nobis eff ;vitiose, vt ego quidem arbitror. Apparet enim Chriftum Apofítolis iplorummet verbis refponde- re voluiffz. Dixerant Apoftoli , Uidimus quend«m m, nomine tuo eijcienté demania,qui no [equitur mas,re[podet Chriftus,solite probibere;qs non eft adnerfiamy vos,pro - bis efl. Duas Chriftus caufas, curille prohiberi non debeat , reddere videtur , alteram ex gloria füa , cui maeis confentaneum erat , vt. quamplurimi ipfius virtétem in nomme meo, C7* p /.?it cito male loïui de me : al-. teram ex Apoftolorum vtilitate , qui non eff aduer[um contrarjjs apud Mattheum verbis eít cap. 12. 30. Qui non eff mecum,contra me efl ez* qui non coligut mecum, L(ngit,illic declarauimus. | przcedentibus apté copulanda magno interpretes ftudio laborant.Nonnulli fic exiftimant coniungen- fuo nomine demones eiiciebat, prohibendum non uod amplius eft,)non folum illum ze&te facere , qui h (uo nomine tantum preftet hominibus beneficium, fed. etiam f1 quis potum vobis porrigat innomine ied Alij hortari Chriftum Apoftolos, vt gloriam fibi nó faam excufare poffet,quo minus Apoftolos recipc- veró., Noníolüm gratum mihi eft, quód ille in no- minus eft, faciat , vt potunx vobis in nomine meo porrigat;calicem aque frigidz, adeo gratum eft , vt mercede quantumuis exiguum opus non fit. caritu- rum.Probabiliter ifthec omnia di&ta funtsfed tamen bitror.Primüm;quia vt ex ipfa opinionum varietate quód Mattheus c. 1.6'. 42.alioloco hocà Cgri&ö di- |&um referat;cum ad przdicandum Apoftolos mit-| teret, docerétque,qualia fibi hofpitia eligere debe-| tent. Qunjnquit;40.41.42. recipit vos,me recipit , €7* qui 4cctpet , €7 quicumque potum dederit nl ex vt 1 talicem aque frtgidcl tantum m nomime dtþ:lpnli , «men dico velir ron perdet mereedem [aam.Cüm hoc loco hec fen- Marcus fententiam illam, quz iftam apud. Mattheü| antecedit, alibi non referat ; nam fi retuliffet,hanc proculdubio cum illa; vt Mattheus fecit, copulaffet, nomine miracula facerent, Nemo,inquit;eff, qui faciat, [vos,pro vobis eff. Quomodo autem hzc fit. intelligen- | |da tententia; & quomodo illi non repugnet , qua dam,vt tertia fit ratio,qua probet Chriftus eum,qui- eífe. Quia enim dixctat,nemoæcji qui. faciat virtutemin| Inomine meo,c7" pofsit cità ma«lé loqui deme , addexe nunc| meo calicem aque frigide, adeo bene facere , vt pro| te etiam minima non fit mercedem faam amilffurus.l uererzent;nec enim opus effe , càm tanti apud Deü finr,vt quiíquis illis vel calicem aquz frigide dede-[ Trit, mercedem fit (uam habiturus. Beda, & Strabus l ig,.qïtïg Ver. 7'.d.ifxc:at, Qui;q-xfif vnis ex buinfmodi pue- | drie veceperit nmmomine meo,me recipit, ne quis lpaupercatä ; ret addidiffe, Quifquis enim potum dederit vobie calicem| aqua fritida,non perdet mercedem [uam, T heophylactus] nine meo demonces ciiciat, fed fiquis etiam , quod| [manifeftum eft , non bene cum fuperioribus fenté-| tijs coherebat,& non eftcredendum Chriftum pa- rum congtuenter , &apté locutum fuiffe. Deinde| recipit Propberam in nomine Prepheta , mercedem Propbete| tentianon hareat, apud Matthzum veró hzrear| quis dubitet non hic , fed illic fuiffc à Chrifto pro.| nuntiatam?Aliquod etiam argumentum eft , quód| A |Cur ergo , dicet aliquis , alieno loco Matcus recen |.- AL Qui(qois enim potum dederit vobis calicem aque fri-|. gida in nomme meo , quia Chrjipi eflis , amen dics vobis non| perdet. mercedem [uam. ) Ya hac etiam fententia cum| üfpicor fruftra quari in diffoluto corpore iun&u-| |[ram. Neque enim hoc loco Chriftum id dixiffe ar- F B. ter hzc duo, que coniuncta effe debuerunt ,. longo |ex Matthei commenrtarijs intelligi poffünt. (uit«Refpondeo , quia ver. 57. fimile quiddam com- memorauerat, Quifquir vnum ex bune[mods pueris vece-. perit in nomine weo,me recipit, Quas autem fit horum) verborumvis , atque Íententia,apud Mattheum di-|. üum- eít. k ; enim illis antitheta,yt apud Mattheum manifeftum| eft.Marcus verb non feruato ordine narrationis in- : hyp'crba-to,hiatüquc fentétiz multa interferuit,que quia loco pofita non funt , minus facile intelligun- |[pur,& hominum,vbi non eft,coherentiam quzren-]|. H!::ium exercentingenia.Cetera víque ad verfum. 44. « 444 F bi vermis eorum non moritur , €77 IJná sob extin- fuitur, ) V erba funt laie c.66. 24. que Chriftus eodé dientur.y (77 videbunt cadauera vixorum , qui prauaricati fint in me ; tamen negare non poffumus fongiüs ad infernas,pespetüaíque daranatorum penas profpe- vbinó folüille,qui n6 extinguitur;fed ne vllusquidé damnatorum penis,fed agit ex cladibus,que in bel- 42. Et qui/quis (cendaliZauerit vnum. ) Hac etiam| coniungi debent cum ijs,que ver.37. dicta fünt. Sár]- lenfü , -ïuo à Propheta dicta fuerant , apté ad id , de]- quo agebat, accommodauit. Nam vt demusIfaiaml. deftrage, quàm Deusin hoftibus Iudeorum fa&u-| - C [fus erat,agere;quia dixerat Deus paullo ante,Et egre- alius eft ignis;& vermis,qui in cadaueribus gignitur,| breuisadmodum eftvite. Agit ergo de fempiternis|. lo fieri folent;affumpta metaphora;quia cum homi-|. nibus loquebatur , qui bellum viderant , infernum]. non viderant. Ita veró rem auget , vt ex illis poenis,] quas viderant,maximis alias etiam maximis illis ma-] 6.8. xifle,cüm dicat vermé eorí non mori;& ignem nor| : extingui;que in belli occidioné cópetere nó pofsát;| A AMatt, 38.]. uitépore moriatur. Hoc,eft, tfpis eorim non extingwi- lo crementur igne;aut eo certé crementur , qui eo- rum corporibus facil? confumptis ftatim extingui foleat.Hanc vim in vtroque membro pronomen l- lud habet verwois eornms, & ignis evris, quali dicat Deus, vermis non iftorum,qui in bello cadunt,fed eorum, mantur , fed corum , qui ininferno flammis crucia- hominibus magis notis maioresillas , & minus no- tas inferni poenas adumbrare , vt idem Ifaias facit c. r LI " L L L] profunda,cy" dilatatanutrimenta eiia ignis e* ligna mul- C.34.9.I0. conuertentur torrentes ep in picem , C9^. bums eina in (alphur,e7* erit terra eius in picem ardentem. Na&æ, C7^ die non extinguetur m fempirernum acedet fuas eins, & Malach. cap.4.1. Ecceepim dres veniet. [necenfa. quafs camim, C7" erunt omnes faperbi, (* emnes facientes impie- tate fl'ipula, C* inflamalit cos dies vemes dicit Domn?exer- cituis. Dicit auté, Eeredientur (iufti) 7* videbut,alludés| ad bellicá cladé,vnde füpta metaphora fuerat;folent enim ciues,cü prope vrgä fuá cómilfo przlio deleti fant hoftes,exite vrbe , vt occiforum videant ftrage.| Simul etiam iïgnificaui t beatos damnatorum fup- plicia vifuros eife , && quód Dei iuftitia in illis exer- iores animo cócipiant.Hoc,eft, Vermiseori nomeritur, — |cü ille,qui occiforumin bello cozpora depaícit;bre-] tar,cum illi,qui ferro in bello interimuntur;aut nul-| qui in inferno torquebuntur,non moritur :& ignis,| |noniftorum , quorum cadauera honoris caufa cre- buntur,non extinguitur. Solent Prophete ex peenis|. 3033. Preparata eff enim ab beri Tophet Tege praparatayy ta:f latus Domini fscut torrens (nlphura fiecendens eam , &| — i ceatur, gauifuros. Letabitur, inquitys[Iwe, cum videnit 2 —— 0 vinditlam * *54, p Wkart- NT N (tttonz loteseni &sViC€ 4« £ÉÍ pIv L: Ongo s Sï&g&m 'Weü-g , i N 44.1? !l Q U L Mi : udäd,öt ) . usliäjamï n d. Jn'gre- ATT tmsd| [ quhe, [ a m W m d [ f | pumy [ u ihomi Em hw j msilism;; i, Va hnw.agaf-iï g "N U E. P. L "p 1 [5 878 879 « äVcïmif'in- ferno meta- «!han'rm. ! d Tl gm.ä - ferni ve- Yws , non metaphori- [metaphoricum vermem, ignem verum,non mcta- E m vindiélam,manus [uas lauabit in [angwime peecatora , D(al. natis vermem , qui corum arrodat corpora, alicubi (entire ; quo magis miror Theophyla&t. hoc loco vtrumque, & vermem, & ignem metaphoricé acci- ignem colligunt.Quin ex hoc ipfo loco contrarium colligere debuerunt. Cüm enim Deus ex bello me- taphoram fumeret,quorfum addidit, Erigei eerum 0 extinguetur, quod ex bello fumptum nó eft, n ifi quia | e5. : LGchennæm-entiOnem fecit,vt hic, & ver. 46. & 48.| |eft ; vt celebri Prophetz teftimonio rem, fidémquej exaggeraret. Similis Ícntentia Ecclcs.- 7. 19. Uindicla, — Jearno impu um , 7- verms..— - Ifcuritas cernitur,& qua occcafioue; & quo fenfu hec à Chrifto fint ditas(el adco inter fe coniun&a funt, horicum fignificare voluit? Nec ijsaffentior , Ca- vermis confcientiam fiznificet , damnatorü animos $7.1. Vermem hecloco metaphoricé in telligendum| : effc pro damnatorum cruciatu, nemini dubium eft; [etfi memini Chryfcïïü. & .T-hc"oghyl.' verü effc in dí-, |dJpiendum putare; quemadmodum, & aliosaudtores| exiftimalle fcribit Euthym.Errare tamen mihi vidé- ^ tur, qui ex metaphorico verme metaphoricü etiam|' tholicis licet interpretibus ,'& do&is , qui vermem|. adanimam,ignemad corpus pertinere putant, quafi N remordétem;ignisverü illum ignem corpora excru-|. ciantem.Nam & igue non folim corpora,(ed etiam| - animas torqueri credimus , & vermis nó folüm ani-| marum,fed multo etiam magis corporü elt, ex qui- ieneneque poenas diuerías , neque.diuerfarum ho- minis partium, fed totius hominis pocná vnam can- quàm exegcticam effe arbitror. .Solus Marcus hanc Ifaiz fententiam pofuit ab alijs prztermiflam Euan- geliftis: & quidem ter pofuig quoties fcilicet de igue toties enim eam Chriftam ingeniinaffe credendum! Y * N . L omnes voluero recenfere;meliores referam,queque magis idoneos au&tores habent.puabus in rebus ob- vt diuelli nó poffint.Recepti(fima fentétia eft , quo-| manibus, fi nos offenderent, locutus fucrat, docere eft haiufmodi purgari poenis, vt maiores deuitemus, quz quia ficut ignis aurum & argentum,ita illz ho- phyl. & Suabus, & nemo nón recentiorum inter- pretum. Quam interpretationem , quia tot,ránique bonosauctores habet,reprchendere non audeo;tan- tüm dico meo quidem iudicio, qiüod admodum ett exiguum,quadrare non pofle. Quanto enim,quam- fgnificarct, italoquutus fuiffet? Alij quia de igne in- iene faliendos;id eft aut probandos, aut torquendos elfe , vtait D.Paulusr. Corin. 3. 13. vnin(cmin (que opus 49. Omnu enim igne falietur , «* omnis viflima fale[a-| Jlietwr.)Huius obícuritas loci magnam interpretatio- num peperit varietatem. Perdam operz pretium ; fij bus gignitur, atque nutritur. Et indicat hec fenten-| . |tia damna)togum animasï nuïllaxp aliäln prater con-| fcientiz dolorem fentire pasnam;quod preter hare-| [ticos,nefcio quos,olim nemo dixit.Vermeigitur, &| dem,totámque fignificauit. Vnd enim, & idem füp-| plicium ignis vcré, vermis mctaphoricé dictum eft.* - [Itaque particulam illam , £/ non tam copülatiuam;| niam de eruendo oculo,de abícindendis pcdibus, ac| nuncid,fi Deo placere velimus,effe neceffariü:opor-|. Itereenim tanquam victimam igue, & fale faliri; id| mines ptobant,ignis appellentur.lta Beda, & Theo- L que difficili circuitu víus effet Chriftus , fi, vtid fi-| Iferni mentionem fecerat,fubieciffe omnes homines| D |Suciz &Al ao ncdla. Recté quidem,dicet aliquis, fi]: Á ille non moriatur, quia fcilicet , qui eo torquentur, -jcodé quafi faliuntur, ideóque incorrupti in perpe- tuis cruciatibus conferuantur. Nolo hac mulus rc- |futare verbis perfuafus fore , vt cum veram horum verborum fententiam indicauerimus , omnes alic |jper fe refellantur explicationes. Dicerem confiden-| tiüs fententiam meam, fialium eius aliquem preter| - meauctorem reperiffem:nunc autem ea dicam lege;|- vt nolim le&ori prziudicatam tradere;fed iudican-| idam. Ego quidem mihi ita perfuadeo Chriftum d«|. illis tantàm loqui;de quibus dixerat ; vermz eorum no|. moritur, (g"ig(zif non extinguimrg'Nam cum id dixilffet, generalem , aut de omnibus hominibus thefim po-| nere , qua doceretomnes effe igneaut cruciandos;|- aut purgandos ; aut minüs generalem de folis bonis;| qua fignificaret eos rebus adueríis, quafi igne pro-|. bari oportcre, equidem non video ,. qua orationis;| Ícntentizüe conícquentia potuerit. Sententia veró| lipfa,verbáque poftulabant, vt cum de damnatorum| cgiffet penis , de ijfdem confequentibus etiam ver-| bisloqueretur. Loquitur autem dicens, Omnsenm|. ine falietur , ideft vnufquifque corum quorum ver-| —— |mis non moritur,e7* (gnis Bon extintuitur. Rcddit quippe] — - J ;aqfam,«gqare ieuem eorü dixerit, quafiin igüefdu]i - turi fin5, quiainquit;oninesilliignefalientur,idetl|] : — | condientur , torrebuntürque veluti carnes, quarad|. efum igne alfantur.Non ergo per particu lamllan;]: enim, cau(a redditur, cur ignis extinguendus non fit.|: fed cur illorum ignis faerit appellatus.Nam qui pri-]: orictiamloco Yictimam intelligendam effe putanc|: quafi dicat; omnu vichma z;g:ze þziictür , Graca non:le- gcrunt, qüz cüm diucrfifint generis, iftam non:pa-| - tiunturambiguitatem , «ec 59 d& wev7) , 3 ao ]. B. C dixiffet; omnis enim igne cremabitur, aut torrebi-| tur,aut crüciabitur,aut fimile quidpiam. Salietur au-|. tem quoórfum?quid enim faliri cum igne commune| habeeRefpódentquidam hoc habere, quód vtrum-| que & ignis, & fal humores exficcet. At quid hocad rem?neue enim de ficcandis humoribus,quod me- dicamentum potiàis,quàm fapplicium etlet, (&d dc cruciandis hominibus agebatur. Refpódentalij fic- catis humoribus res cóferuari, & diuturnioresfieri,| — | |voluifséque his Chriftum verbis rationem reddere;] | quare dixiffet non effe exinguédum ignem corzum.| "[Qualis veró ifta fuiffetratio? Nequecnim propterea| — Jignis non extinguitur,quia humores ficcat; fedideo| þ |potiüs extinguitur , quia fübie&z materiz humore confümpto alimento carens nutriti non potcft.Vo-j luit, inquiuntalij , rationem afferre, quamobrem,| .|cim igne damnati cruciantur, non confümantur, -|quia nimirum faliti funt,& que falita fuur,facile có- - feruantur, faliti autcm funt igne. Quod quamuis ve- | -|rum fit,tamen non dixerat igne damnatos non con- fümi,& fi id dixiffet,cius rei canfam aliam magis , vt opinor, propriam attuliffet. Sunt qui philofophen- tur eorum, quaz faliütur alia folo fale;alia fale fimul, & ignefaliri, vt carnes quz afperfo fale fuppofito igne torrentut. His fimiles effe damnatos. Vbi ergo fal corum eft;quo dicitur afp erf Qui autem de om- . jnibus hominibus, autde bonis faltem omnibus agi |putant, refpódent propterea dixiffe igne (ili riquód ignem pro aáffliione pofuerit, qua homines quafi . |mordaci fale ad redundantes humores ex(iccandos| ; |purgantur. Sed eam opinionem fupra refutauimus, j'**?lfff JIgnw probabit.. Alij caufam reddi, quare ignis docuimüíque de folis agi damnatis, Quid ergo? Vo- . luit MUU d É -88o IOAN. MALDONATI COMMENT. 88 Icifis victimis metaphoricé loqui. Solent enim,qui à Deo aut in hac,autin altera vita temporali;2ut fem-| piterna morte puniuntur, victima vocari, quüd - tanquam ligate vi&ima quz facrificanti refiftere non polfünt, à Dco ad declarandam ipfius glonam, : atq5 iuftitiam , quodammodo trucidétur. Haiz 54.6. Gladius Dopunirepletus eft [anguineyimera[fatua e[ft adipe,de [anguitie agnorit, ey"bircoris de Jfanguinemedullateris arietis ,. vithunsa enim Domrot m Bofra,ez* interfettio HsAQHA I ferra Edom, & Yeremia 1. 3. Et tà Dominenofli me,vidifli me, mam , e2 (anctifica ess im dieocciffenis , & C.. 46. 10. Dies autem ille Domini Dei exercituum , dues vltion;s ,vt femat, vindi&lam de tnimicis fain , denorabit gladim )C faturabi- tv , (7*i:zela—riab:*mrf&nguineeomm. Vitlima enim Domi- ni Desexercituum in terra /fquilonis tuxta flumen Enphra- tem GC c. g. 40.. Deducam eos , fseut agms ad vitlimam, quafr arietes cum badi , & Ezechiehs 1. 9. yo. Lgquere gladius : gld:!im exacutus eft, eo* limatus ,vt cadat vith-| mas, exacutus eft s vt [blendeat , limatus e$T, & c. 39. 17. Dicommi velucri , ey* voinerfss aubus , cuntlifque beftijs meam , quam ego immolo vobis , vitlimam grandem fuper montes Ifzael , vt comedatis carnem , e7* bibars fanguinem, Quia ergo Chriftus I(2iz teftimonium adduxerat, in quo , aut de occidione bellica, aut de damnatis, vt diximus , fumpta ex occidione bellica metaphora agebatur , & qui in bello à Deo occiduntur,eius vi-[ &imz vocantur, perítitit in metapliorz Ptophetis admodum vfitata, & de damnatis , tanquám de vi-| Cimis loquutus eft , & quia, vt kex ptzcipicbat, Leuit. 2. 53. omnis victima falienda erat, dixit etiam damnatos effe faliendos : veruntamen eorum falem D non eífe futurum iftum, quo alias vi&imas faliri kex: pracipicbat; fed pro fale futurum illis ignem , cu-| ius perpetuis cruciatibus torquerentur.. Quód au- tem addit , Et ompis viclima fale falietur , dubium non cftad Leuiticilegem alludere. Illud tamen non nc- ligenter obferuandum , coniunc&tionem illam ez' cx Hebrzorum idiomate non tam copulatiuam hoc loco; quàm comparatiuam effe , quafi dicat, Sicut omnis victima, quemadmodum lege p-ræfcribiturgï 1 4,7//1/0//;7/41' :g H - AT ",'..Pll!t-, . 2 xl N ; - V i T h L. AR o* N i I p x m At j r i v2 X hY x*"". P a WR u ,..t-g: M llait,nifi fallor, Chziftus de damnatis, táquam de oc- A| o* probafh cor "euns técusconprega eos,quafg grege ad viti- B. fecitc.14.34.Nifi Gregorij fententia placet;qui fen- | fum hunc effe putat , ne habeatis illum dínatorum, |. x z ius locutionis exempla multa le&ori in litteris fa- | cris , maximé in Prouerbijs Salomonis occurrent| LE Cælumfwfïsm » €7" terra deärjï;m » €7* cir regum | mfceitabile, idctt ficat celum fürfam, terta deorfum] inícracabilis cft ,itaetiam cor rcgis,A ver. 23. ventue " fquilo diféipat pluuias , 7* facies rriftis lingaam . detra-| ita facies triftis diffipar linzuam detrahentem , & ferra longinquajid eft (icut aqua frigida homini fitien- ti itabonus nuntius;qui de rerra longinqua venca- plis non prius cum pofteriori;fed cum priori poftc- ybique fimilitado fit..— lgeli&ærum c.6. cum ver.39.coniunxit, quafi Chriftus Ixifle occafione , quàm qlubd falis raentionem intuliffer, | quemadmodum folemus in fubitis colloquijs vnius] occafione verbi in alios labi fermones. Idem Lucas| ideft ignem, fed illum , quo vi&imz condiuntur,id| "fignificantur. 7 k SNNN Mdb N df N j ,j &)-.. P» L ^55 1 fale falietur, ita omnis damnatus falietur igne. Cu- hentem , id cft ficut ventus Aquilo diffrpat pluuiam,]| Vet. ?5. 7 fqna frifida anima fitienti, €»* nüntius bonus de]. rius comparari videatur,nihilrefert, cim réciproca| . $o. Bonum e[t fal. )Abhorrcrex hzc f'&nftemï*a à fu-1 periore videtur. D. Auguft lib.4.de confenfu Euzn-| !doccre velit Apoftolos debcre illum, qui ao nomi-| .|ne demones eijciebat, tolerare pradenter;atque pa- tieriter, Vtrumqae enim , & prudentiam , & pacem| agri , Conwentte, properate, concorzite vndique ad vithimam| C. fale fignificari. Theophyla&. veró, quia de fale Chri-| ; [tas lequutus fuerat, docere nunc Apoftolos , vt fa- lem habeaut, id eft do&rinam , & Spiritusgratiam;|. quz vim habeat reftringendi, quemadmodum fal,id| eft homines à vitijs cohibédi. Euthym. quia inter fc| Apoftoli contéderant, monere Chriftam cos , ve fa- lem,id eft charitatem, & pacé inter fe habeant. Mihi| fufpicio eft Chriftum nó äoc ; fed alioloco hanc di-] IE fententiam, cum multo ante Apoftolos exhor-[ taretur, vtbono omnib? effent exeimplo; quo ctiam]| loco cam Matthzus recitaüit, c. $. 1. Fosinquit, effa| al rerrasquod fi al euanuerit m quo (alietur? S ed nimirü] Marcus, vt multa alia; alieno loco pofüit, non alia| dï—fprudcntiam,chari;atem,öcpaccm,q—uæ perillum| rüs expectatur,iucundus eft.Namquódin hisexem-| . . 7 CCAPVT " oD MM a i d 1 Wt ün po&- í wþmn O 1] s ^ « vinmm) - : L M ALAAUN Q | m ! | du | E [4 ? i :: . : 1:*,.2 d [ZI - vx ï-,; d iB 4 j EW | L U TMAAN L r at m - at dbe m OE ..-..." atX oAÁP. : Ra niunt 'itv'erum turbz ad eum: & ficut confueuerat, iterum doce- batillos. z. Et accedentes Pharifxi interrogabant eum : $i licet viro vxorem dimittere : tentantes cum. 3. At ille. refpon-] ' , " rcfpondcns»ïl.cfi;s ; ait: Ad duritiam cordis veftri fcripfit vobis preceptum Quod evhrg)o Deus coniunxit , homo non feparet. 1o. Etin domo iterum difcipul: cius.de eodem interrogauerunt eum. i. Et ait illisQuicumque dimiferit vxorem Deus. 19. Przcepta nofti: Ne adulteres,Ne occidas, Ne fureris,Ne falfum teftimo- vende,& da Paukacribus,& habebis thefaurum in celo:& veni,fequere me. 22. Qui contriftatus in verbo , abijt niaerens : erat enim habens multas poffefliones. 23. Et O .hp*ud Deum. 28. Et "cqepitj ei Petrus dicere :. Ecce nos dimifimüs omnia,& T inde exurgens venitin fines Iudz vltra lordanem: & conue-tu.s.....| ; AL --'; an,s' " dixit Cs d led vobis Præcepit Moyfes ? 4. Quidripasuas] xerunt :.Moy..f&s Permifï&f—-libcnum ;.?epudij Ícribere , & dimittere. $. Quibus| i iftud. «. .ab initio autem creature maículum , & feminam fecit eos Deus. 7. Ed d | Fopter hocrelinquet homo patrem fuum , & matrem , & adhxrebitad vxorem uam : 8. & eruntduoin carne vna. Itaqueiarn nonfuntduo ; Íed vna caro. 9.j Is Cor.$. d. (uam,& aliam duxerit, adulterium committit fuper eam. 12. Etfivxor dimiferit : virum fuum,& alij nupferitmcechatur. 13. Et offerebant illi paruulos vt tangere:| illos.Difcipuliautem comminabantur offerentibus. 14. Quos cum videret lefus.| - indigne tulit,& ait illis: Sinite paruulos venire ad me, & ne prohibueritis cos: taliü| enim eft regnum Dei. 1j; Amen dico vobis: Quifquisnon receperitregnum Dei|.- |velut paruulus, non intrabit in illud. 1. Et complexans cos, & imponens manus|- fupcr.i.llos,bencdiccbat cos. 17. Etcum egreffus effet in viam, procurrens quidam| genu flexo ante eum , rogabat eum : Magifter bone, quid faciam vt vitam zternàecis 4.] perctpiam ? 18. Iefus autem dixit ei : Quid me dicis bonum?Nemo bonus,nifi vnuste525 nium dixeris ; Ne fïCiUdem-.fecerifs( , Honora patrcm tuum & matrem. 20. Át illel refpondens,ait illi: Magifter,hec omnia obferuaui aiuuentute mea. 21. Iefus aute| intuitus eum , dilexiteum , & dixit ei: Vnum tibi deeft: vade , quzcumque habes| circumfpiciens Iefusjait difcipulis fuis: Quàm difficile qui pecunias habent , in rc-] lenü Det introibunt2 4-Difcipuli auté obftupefcebant in verbis cius. At Iefus rur-| Íus refpondensait illis:Filioli,quàm difhicile eft,confidentesin Pc'cuni jsin regnum| iDei introire ! Facilius eft camelum per foramen acus tranfire , quäin* diuitem| intrare in regnum Del. 26. Qui magis admirabantur , dicentes ad femetip-|. (os : Et quis Pote& faluus fieri ? 27. Et intuens illos Iefus , ait: Apud ho-| mines impoflibile eft , íed non apud Deum : omnia enim pofhbilia funil 1 (ecuti fumus te. 29. Refpondens Iefus , ait: Amen dico vobis: Nemo efï,q.ui reli...&8 querit domum,aut fratres,aut forores, aut patremyaut matrem,aut filios, aut agtos| propter me,& propter Euangelium, 5o. qui non accipiat centies tantum , nunc inj Mat.19.2.4 Exö.zoæs i L ] M. 1 Luc. 18. e. cutionibus Itempore hoc:domos,& fratres,& forores, & matres,& filios,& agros , cum perfe-| p IOAN-MALDONKTICOMMENT — ; (4^.-— fimi,& nouiffimi primi.32. Erant autem in via a&cndeqteälemfolymam:& Pk«« decim,cæpit.illis dicere quz effent et euentura. 35. Quia ecee aícendimus Ierofo- [ [lymam,& Filius hominis tradetur principibus facerdotum, & Scribis, &: Íeniori-| | [bus, & damnabunt eum morte,& tradent eüm gentibus:54. & illudent ei , & con- us lfpaét eum,& fagellabunt eum,& interficient cum:& tertia die refurget. s. Etac-] z. . |ceduntad eum Ia.cobus*,& Ioannes filij Zebedzidicentes : Magifter, volumus vt quodcumque petierimus, facias nobis. 36. At ille dixit eis : Quid vultis.t ficiam| Ivobis?37. Et dixerunt: Da nobis: vt vnus ad dexteram turá, & alius ad finiftram tuàl 1fed"cænms in gloria tua. 58. lefus àutem ait eis:Nefcitis quid petatis: po tefhs bibere| calicem,quem ego bibo:aut baptifmo, quo ego baptizorj;baptizari? 39.. Ac illi di- [xerunt ei-Poffumus.lefus autem ait eis:Calicem quidem , quem ego bibo,biberis, & baptifmo , quo ego baptizor , baptizabimini: 40. federe autem ad dexteram| -meam;,velad finiftram, non eft meum dare vobis, fed quibus paratum eft. 41. Etj |& ptincipes eorum Poteüatem habent ipforum. 43. Non ita eft autem . inj |vobis, fed quicumque voluetit fieri mator , erit vefter minifter: 44. & quicam-] as ] cltis , & plurima multitudine, filius Timzi Bartimzus c&cus , fedebat iuxta viaii mendicans. 47.Qui cum au diffet quia Iefus Nazarenus eft;ceepit clamare, & dice-] À -- fre:le(ü fï—h*D&uidimifErere mei. 48. Et comminabantur ei multi vt taceret. At ille] ' [multo magis clamabat: Fili Dauid miferere mei. 49. Et f'ans Iefus przcepit illum| |Vocari.Et vocant cecum dicentes ei : Animzquior efto: furge,vocatte. $o. Qui| |proiecto veftimento fuo exiliens , venit ad eum. gr. Et refpondens Iefus d - [Quid tibi vis faciam»Czcus autem dixit ei:Rabboni,vt videam. 52 Iefus autemait | . jllisVadesfides tua tefaluum fecit. Et confeftim vidit: & fequebatureuminvia. | J AL CA u . WTO T imïerxmgms'.)f Ex domo Petrií, qual Á [ Et cetineuiumt "i:ffff'm turba ad eum.) Videtut loqui — E ROE crat in Capernaum. Ineam enim in-]. |de turbis, que ad fámam aduentus cius confluxe- f greffus cap. 9. 3). fermoncsillos ha-|. |rintexIudza. Matthzus tamen indicat fecatas cum 5r.buit, quiab eoloco víquead finem| |fuiffe à Galilea cap.19. 2. Vtrinque concatri(fe cre- ' — Pluperioriscapitisnarratifünt. Porro| |dendum eft, Vide reliqua apud Matthgum víque adj | . |totum hoc caput apud Matthzum cap.19.. &cao|.- |veríum 312 .5 u7 p odvl t n d | expofïtum cít. Quaedam tantüm, cl;uæ'propria funt| - ï — 32. Erant autem in 7?1'4,4)&"618"!?5[ :rafofö'mam.)' Iero- Marci, carptim explicabimus. 4 * E [vllifinesIudez , nifi viralordanem; fedfinesvltra — quieuerat Ioannis r2.1. A(cendere autem dicitur non & lordanem vocat cos, quibus Indea Iordanem ver(us fimpliciter , ire , vel quia Ierofolyma fu-pga--&?m terminabatur. Quo autem feníu regio vltra, aut p |montem fita erat , vt Hebrzorum mrergrctcs volüt;| trans Iordanem vocaretur, Matthzi4.15.25. & fu-| velquia, vt ego arbitror, Hebrzis r7»y afcendere | pracap.3.8. docuimus. Curnonftatim rectafevia - fiepe eft fimpliciter, ire. ! d contulerit Ierofolypmam , hanc Theophyla&, cau- Et precedebat illos lefu.) V oftenderet,opinor, vo- fam fuilfe arbitratur, quod volueritpriàs populum| — lentem ad mortem progredi, non inuitum trahi, vt| illum docere,qui propter Iordanem habitabar. ! ctiam Thcophyla&. adnotauit, & ex fequenti anti-! l P : : theto UM 'cutionibus",.& in feculo futuro vitam 2ternam. 5r. Mu'ltiäujtjemeruntprimino,uiiït : l$ E cedebat illos Iefus,& ftupebant: & fequentes timebant. Etaffümensiterum duo-| - 1 T BI d . o e a d : , , Jaudientes decem coeperunt indignari de lacobo,& Ioanne.42.lefus autem vocans| . z2 v | 699 3 t Hs « Scitis quia ht , qui videntur principari gentibus , dominantur cisj que voluerit in vobis primus effe;erit omnium feruus. 45. Nam & Filius hominisl . [BRon venit vt miniftraretur eifed vt miniftraret , & daret animam fuam redéptio-| ass i]iem pro multis. 46. Et veniunt Ierico: & proficifcente eo de Iericho, & difci pulis| ixitilli]| ( ! . folymam verfüs; nondum enim prope lerofolymam ; Et venit in. finas Iudea vltra Iordanem.) INonerant| — |erat, & dic fabbati ante fex dics Pafcha Bethaniz rc- /8/85' — ;hcto ( [tttg rebat gf ftuPOfJ priäüg quif,!"f tumudt Pomlf:/ ///W)(f du 0 minari, a — ^ IN MARCI CAP. Xl TR Itheto colligitur,Er feguentes inquit,timebane, [Proiptc-'A perare quemque , quo feucriüs in fuos fubditos,| — . rca ergo ille przcedcbat;quia non timebat, fed quz-| . quafi in captabello mácipia dominatur. Vana funt, läïl::"' tebat mortem. ; CC .. |- |qu& hocloco heretici difputant;Epilcopos ERb ss Et flupebant.) *9au69/G , quo verbo non quilibet| - |Catholice Apoftolorum fuccelffores effe non poffc,| o x- (tapor,fed ille,qui ex ingéti metu proficifciturpro-| . càm dominentur , & Apoftolos Chriftus dominari| pcoporé prié fignificatur,vt ftatim explicatur, Erfequentes,in-| .. prohibuerit. Nec enim negat Chriftus aut Apofto- auclorit d- quit,tzmebint ; Id eft timide fequebantur. Cur autem : B*2 n u . : ; . * * E * tem. * lum vnum in alios;aut omnesin alios; qui Apoftoli timuerint, facilis (ufpicio cft, & Beda his verbisexe; |non effent, habere poteftatem.. Oftendit íe eam ha- : pa[[arum multa à [ummn fä»cerdotibm ; « Strib:ä',(-ïy" oCci- ponit, Ideo Ierofolymam tendetes difcipyli cum Domimo fH- pebant G7 timebant, quia meminerant fermonis enus , quo [e — agere;fi velit 2. Cor. 13 10. Indicat fe virga ctiam , id left magna feueritate vti poffe . Cor. 4. 21. Quin ex bere D. Paulus; & quidem pofle duriüs in fubditos| dendutm pradixerat e[fe metuentes ne velipfi comen otcide-, B. hoc ipfo loco re&t colligitur. Apoftolos auc ha- rentur , vel [altemille , cums vita , e* mgi/üribgaude'— . |buitfe tunc , aut habituros fuitfe poftca eam poteíta-|. Lapt , inimicorum manibus occamberet, 000 p qtem. Sienimneque habebant, nec erant poftea ha-]. 42« Scitis , quia bi , qui videntur principari ggrgtiäuf,-) T ;b-—iguïi, 3u—or£:um illis hoc exem lum , quod ad ipfosï, | o d'ox&/les dpyeiw Gv €9v9v , qui videntur gentibus— |minime pertinebat;propofuiffet? Quorfum illis mo-]. | j |dum ea vtéridi poteitate, quam nunquam habituri imperarejid eft qui dominationé in gétes clari funt|- -- |dur , hominum opinibnc;verbum enim Poxgyrsc y qut vie| 7: erant,tradidillet?INom ergo poteftatem ncgat,(ed in-| [ - Mentwr non arbitror hoclocofignificareeos non do-| — |ter vfum fecularis, & Ecclefiaftice poteiïzatis difcri-]. ' Mu l minari,fed videri dominari. Illiquippe maxinté! ' |men poniit; quod feculares magiftratus plerumque| ' &.41 B omnium dominantur , qui tyrannidem exercent . ambitione;& dominandi cupiditate poteftatem ex-| | 'ïdque voluit etiam Chriftus indicare, Sed fignificat| , erceang;Ecclefiaftici humiliter ; modefte, & , vtait| NoQnS ( fimam , & opinionem, quáfi dicat; qui imperaudi| C |Petrus , non dominantes im cleris , (ed. forma fatl gregus 1. Nwreg [ opinione maximé excellunt; autqui optiihé vidé-|. . |epiftola c: j. 3. Re&té Leo epiftola 55. Er. slle vere eru| I tur gubernare , vti. Cor. 3.18.. & vi6 d'oxei eogüe $) e| — rmagnus, qui fuerit totius ambittonis alienus , dicente Domi-|. mmï vyriv, f quis videtur inter vos jkplfmcïfe, l(ä eiï,.fïgtyl»iis, fa; ^ "O:Qügm*mqw Ugluertt IDter o5 maior fmff W€3€f PYETBA- V t atbao| T piens habetur, & c.14. 37. & nid d'oués yopirus $) n| — flersey quieumque voluerit inter vos primus effe , erit vefleri6.7.28. l | eryeupaatlimáo , $1 quis otdetur prophera effe,aut [witnalis, &c| . « | ferums 5 fset filus bominis non. venit miniflrati , fed mini-| atarci vo..] . AORU ad Galat.2.2.6. 9. n AA u SELZABO u m/ïnuæqunmr,qmdepujillo 4:4445.] ?U:C?W'O- E n Dominantur eorum.yaclaxupidanw atloy,dominatio-] ^ |volebant crefceré , ez* de snfimis ad fumma tranfire,. Nide E : ; ll/ / ! nem,& tyrannidem in eos cxcrc,g!:,;q.uafi Imperium] . qua de hacre, dc'quc toto I Gllun capite aPud Mat- 1j. 29 z " tyrannide mctientes exiftimantéfq;'eo meliüsim-! — (thzum diximus. u UR um ) INCEAQOR REU N z E | | ' | Sdmä* n dC A. P X -; umj || A - alan s s * wil E : | Q vSpS ENLEAQM ' r 1 -- ] h " d M Mat.21.a.1. - i I && T cum appropinquarent lerololymz , & Bethaniz a OB ass e. J E?g tem oliuarum , mittit duos ex difcipulisfuis, 2. &aitillis:Ite|^ — | ) v w A2 . * . ; 7 '3*«)' in caftellum , quod contra vos eft , & ftatim introeuntes illucj| - Inuentetis pullum ligatum , fuper quem nemo adhuc homi- j/num fedit: foluiteillum , & adducite. 3. Et f1 quis vobis dixe- 7 MU z8 rit: Quid facitis? dicite , quia Domino neceffarius eft : & con-| | ïïäw E ! E tinuo illum dimittethuc. 4.' Etabeuntes inuenerüt pullum ligatum ante ianuam ;uiüccïcä lforisin biuio : &z foluanteum. $. Et quidam deillic flantibus dicebát illis : Quid| ii facitis foluentes pullum? 6. . Qui dixerunt cis ficut praceperat illis Iefus , & dimi-] z m pE ferunteis. 7. Et duxerunt pullum ad Iefum : & 1mponunt'1lh veltimentafua, &l ,,, jógor : ícditfuper eum. 8. Multiautem veftimenta fua ftraueruntin via: alij autem fron- ä;*ä;,! : des cædebant de arboril)aus.,5 & fternebantin via. 9. Et qui præiiban.t , & qui .fe- [ " [quebantur clamabant , dicentes Hofanna: 1o.. Benedictus , qui venit in nominepzzs» .-:ï;ffï j Domini: benedicum quod venit regnum patris noftri Damd:.Hofän.na in ex- iäff;d,,,,. i " celíis. . Etintroiuit Ierofolymam in templum : & circumfpe&tis omnibus, cum[y....., i X liam vefpera effet hora , exijtin Bethaniam cum duodecim. 1. Et alia die cum|^ | . a QO. cxuept - d a Mat. 2i.b. 19. Ifai.£6.c.7. 1 lcr'7.b. lxo Matt.7.2.7 & 21. €. 22. Luc.z.b.5. IMatt. 6. b. 14. & 18.d. 3$- Luc.20.3.1. itüsEE r aic. e .. |lymam. Et cum ambularet in templo, accedunt ad eum fummi facerdotes , & Scribz , & feniores:28. & dicuntei :In qua poteftate hac facis ? & quis dedit tibi| ». [ftate hzc faciam. 37 — IOAN. MALDONATI COMMENT. exirent à Bethania, efurijt. 3. Cumque vidiffet à longe ficum habentem folia;| venitfi quid forte inueniret in ea , & cum veniffet ad cam, nihil inuenit przter fo- lia: non enim erat tempus ficorum. 14. Et refpondens dixit ci: Iam non amplius Et veniunt lerofolymam. Et cum introiffet in templum , caepit eijcere vendentes, lumbas euertit. 16. & non finebat vt quifquam transferret vas per templum: :7.| & docebat, dicens eis: Nonne fcriptum eít: Quia domus mea , domus orationisl vocabitur omnibtls zentibus? Vos autem feciftis eam fpeluncam latronum. :8. — TY Ym in aternum ex te fructum quifquam manducet. Et audiebant difcipuli eius. 15| & ementes 1ni tcmplo : & menías numulariorum , & cathedras vendentium co-| Quo audito principesfacerdotum, & Scribz qurebant quomodo eum perderét;| timebant enim eum , quoniam vhiuerfa turba admirabatur fuper do&trina eius.|- 1). Etcum vciþera facta effet, cgt&di;batüä'ciäduitate. 20. Etcum mane tranfi-] rent , viderunt ficum aridam factam à radicibus, 21.. Et recordatus Petrus, dixit| ci : Rabbi , ecce ficus , cui maledixifti , aruit. 22.. Et refpondens efus ait illis: Ha-] bete fidem Dei. :23. amen dico vobis , quia quicum que dixerit huic monti : Tol.| hanc poteftatem vt ifta facias? 29. Iefus autem refpondens , ait illis : Interrogabo vos & ego vnum verbum , & refpondete mibi: & dicam vobis in qua poteftate nes enim habebant Ioannem quia vere propheta effet. 33. Et refpondentes dicunt Iefu : Nefcimus.| Et refpondens Iefus ait illis: Neque cgo dico vobisin qua pote- IN Q(CADP. X T a r m EEE duo milliaria paffuum, vt conftat Io- 9 [2 f annis r 18. & A&orumr. 1. Accidit 7*5 autem hoc fex dicbus ante vltimum T cum «ppropisquarent Ierofolyma.) Ad A| — 18. Quoandit ) Quafi & fatto, & oratione Chri- Ifti exttimulati effent; vt confiliade eius morte agi- tarent; Euthym. :(gj r'x'äwG.u " jgawxaüäg Jä aipzlepä;,& cum audiffent Scriba , & Principes facerdorum. - Timebant. enim eum, quontam vnituer(a turba admira- BVANERS fillud Paícha , quod Chriftus celebra-| ;erc ,& mitteré in mare, & non hafitauerit in corde fuo,, fed credidcrit , quia| quodcumque dixerit, fiat, fiet ei. 24. Propterea dico vobis, omnia quacumque| orantes petitis , credite quia accipietis , & euenient vobis. z5. Etcum ftabitis ad| jorandum,dimittite fi quid habetis aduerfus aliquem:vt & Pater vefter qui in celis| Teft, dimittat vobis peccataveflra. 26.. Quód fivosnon dimiferitis : nec Pater ve-| [ter , qui in czlis eft , dimittet vobis peccata veflra.. 27. Et veniunt rurfus Ierofo- [haec faciam. 5o. Baptifmus Ioannis, de czlo erat ,an ex hominibus ? Refpondete| . [mihi. 1. At illi cogitabantfecum, dicentes : Si dixerimus ; De cxlo , dicet , Quare] Jergo non credidiflis ei? 52. Si dixerimus, Ex hominibus, timemus populum, om.| um * . — filieftaccumbente Lazaro , eiá(que forore Martha . |Hiero . |phage. Qua fequuntur víque ad ver. 18.ex commen- uit,aut quinto potiüs die, vtcolligitur cx Ioannec. Bethaniz requieuit Chriftus , vbi caena illa exhibita miniftrante. Sequenti veró die, qui Dominico no- lymam ingre/ - |— Et Bethamu,) eic Quügasys , zj BnSaviay , in Bethpha- ge, & Bethaniam,vtapud Matthzum c. 21.1. & apud Lucam c. 19.29.etíi Beda, & Strabus n6 legunt Beth- 11.1. Nam diefexto ante Pafcha, qui fabbatum erat)| ftro refpondebacinde profectus, afinóque infidensl - | (J; eHgs eft. : ,q : *B, batur faper docirina eiws.) 'Timebant, vnde latari cos oportebat, quàd vniuerfus populus admirans eum Íequeretur. Timebant, ne ipfi defererentur,fuámque auctoritatem , quz vt ait Iofephus , maxima apud; Ioannem cap. 11. 47. 48. cum vidiffent miraculo- rum; quz faciebat, multitudiné, dicuntur timuille, Cbäggerunt, inquit loannes , Pontifices, (77 Pharifat con- alium, €2* diebant , Quid facimw , quta bic bomo multa ff - gnafaut? 5 dimittimus ewm [ic, omnes credent in eutm,e9 Libi Ta-| ; : : ! daic, anti- t omnes erat, amitterent. Qua ctiam ratione ægudïq,,,,-,.mj, i|b venient Romans, 77 tellent nofirum locum,eg" gesten.. Aut — Itimebant eum, ideft non audebant manus in cumj tarijsin Mattheum c. 21.1.2.19.intelligentur. inijcere ais sutdlgiitdts. ugeete w itco ï fb | Matissd EE braret E l | z,fuälyl,f Opinione* yeis f p s fure cota Vb di la C W C&ï —— .*— Y ww /| QX | N "S]j; | :Ja?(füd : !:'Pa'n FUn v .xmïf't i a N iafnl M X*.NXO' fi*'."*,?; V Lk;bhgg& Ut T | [braret, ac paterctur, Ierofolymam redijt. — línijcere metu plebis, quz eum vniuerfa (equebatur, |vtapud Lucam cap. 19. 47. 49.. Principes autem [acer- dMotnm, cz* Scriba, o* Principes plebis querebant eum perde-| - re, (g* non inkeniebant,quid facerent lii , omnis enim popu- dMus. fofpen[ua erat, audicns eum. | | . 889 —IN-MARCICAPO- | 8967 . 19.Et cum ve[fera fa&la e[fetegvediebatur de ciuitate)Vct- bum egrediebatur non folàm a&tum , fed con(uetudi- vefperi Bethaniam fecedere, vbi hofpitium habebar, mane veró redirelerofolymam;, vt in templo docc- fecit tribus continenter diebus, Dominico, Lunz, Martis; die veró Mercurij , & Iouis Bethaniz fefe continuit, víque ad vefperum , quo; vt Paícha cele- nem etiam fignificat, Solebatenim fingulis diebus|- ret, vt colligitur ex Luca cap. 21.37. & 22.39. quod| - * ag. Et cum flabitzs adorandum.) 3j 0v g nusls apoecu- quid. aduerfzm. te , relinque ibi,munus tuum. ante. altarey) 1 |4. Et iterum mif um feru : : itumelijsaffecerunt. $. Et rurfum alium mifit, & illum occiderunt: & pluresalios:| - h MBti o - B | A|orádum, autad offcrendum;effe ante altare, effe ante Deum. Pronuntiatactiam à Chrifto fuit hzc fen- tum loco, fed fpiüs, ac pluribus repetiuiffe, 4icQ. - réic emravamroAem d'éi o xaAac vyovinquit illeapud Pla- tonem. Itaque non contentus Chriftus id iam bis| apud Mattheum cap. j. 24. & cap. 6. 14. verbis do-| |cuiffe , propofita ctiam ea de re parabola in animis| fixit Matth. 18. 21. Quibus locis; quid hzc fibi vellet] fententia declarauimus. tentia Matthzi 6. 14. Hanc fortalfe Marcus fuo hic| lloco non pofuit, fed cum deoratione mentionem feciffet,adiunxit etiam hoc, quodad orationem ma- ximé pertinebat, vt videtur Hieronym. aut quiíquis| ^Jauctor ille eft, exiftimare. Etfi eft valde credibile ; hanc Chriftum (ententiam non femcel, nec vno tan- . S1quid babetis aduer(na aliqnem ) Animaducrtatle-| IxonSvor, cum fteteritis orantes , id eft ad orandum." - &oralio feníu dici hic, habere aliquid aduerfus ali-| JOpinionem eorum, qui cxiftimant confuetudinem" |Iudzis fuiffe, vt ftantes orarent, apud Matthzumi cap. 6. s. refutauimus. Hocloco proprie fignificat: - ; |ftare coram Deo; vt conftat ex Matthzo c. . 23:244: |Vbi alijs verbis. idem dicitur, froffers munine tuum.adi altáre, c9* ibi recordatué faeris , quia [rater ruws babet ali2|- quem, & apud Matthzum cap. $. 24.. INam illic eft| iniuriam fecitfe, hic acccepille. Vterque enim, & (qui fecit,& qui accepit iniuriam, dicitur aliquid ad-| |ueríus alterum habere, quia viciffim vterque alterü| ., |pdit.. Sed qui fecit, timet; qui accepit iniuriam, cu- Jpit, quaxrítque vindi&dam. Rciqua vfque ad fi- y n / | jnem capitis ex Matthei commentarijs intclligen- 47* eade pritusvecociliarifratri r Hocergo eft &aread! — tur. .. 000 U 2 ! Dialeg. de legib. | d Mattb a. 13. 1 — iizigd K A Bo o "duf l copit illisin Pambdüs lo qui: Vineam pafïinauit homo, & cir- EO c-Ll,mcigditïifcf;.Penl , & fodit lacum,& zdificauit turr im, & locauit 3]). cam agricolis , & peregre profectus eft. 2.. Et mifit ad agrico- i5 las intempore feruum vtab agricolis acciPer ct de fru&tu vinez.| 3. Qui apprehenfum eum.ceciderunt , & dimiferunt vacuum.| ia ! itad illosalium feruum;: & illum in capite vulnerauerunt,& con-| : tquofdam cadentes, alios vero occidentes., .. Adhuc ergo vnum habens filium| ichariffimum: & illum.mifit ad eos nouiffinium,dicens: Quia reuerebuntur filium| . Matt. 21.d. h Luc.19.b.9| Ifai.f. .. Y Ier.2. d.21. meum. 7. Coloniautem dixerunt ad inuicem: Hic eft heres: venite, occidamus jeum: & noftra erit hereditas. 8. Etapprehendentes cum , occiderunt: & eiecerüt n lextra vineam. 9. Quid ergo faciet Dominus vinez ? Veniet , & pcv»rac-t, colonos;.. . E j& dabit vineam alijs. 16. Nec fcripturam hanc legittis: Lapidem , quém! reproba-ra.«4. 0 [ |ueruntzedificantes , hic fa&useftin caput anguli: u. A Domino factum eít iftud ,ïïäzs-g-rö ; äïe ! [5 eft mlmbl;lcmoc Uhsflmüns)ï?— Et quær ebant CL'lr-l-,I'i, tenere: & timuerunt t-ur-—gfïgä-;g;g ; apääfïl)'x bam. cognouerunt enim quoriiam ad eos parabolam hanc dixerit. Et reli&to eo *** gt .. [abierunt. . Et mittuntad eum quofdam ex Pharizis , & Herodianis vt eum ca-,, — " / (j — perentin verbo.14. Qui venientes dicunt ei.: Magifter , cimus quia veraxes, & , ,. ,| " | non curas ciuemquam : nec enim vides in faciem hominum ,fed in veritate viam?* — | :;'; ' [Dei doces. icet dari tributum Czffari , an non dabimus? s. Qui fciens verfutiam r H illorum;ait illis : Quid me tentatis? afferte mihi denarium vt videam. .16.. At illi| 43 || DL WP R— — QO. i amulenunp : ) E — " 'ïc ä:: MIUCDPÓIRUIES a a 1 o afn ss nb w Df MM a d e9sf o me" RESVMIISIBQIUCRGUNIRITISAR DICS QO o SUORUN RP RNE UO gt Ua * ROU * 3 — RO. 13.c. 7. Matt.232. c. £ Luc. 29. d. r i, ( Deut.1;.b. À s. Exod.;.b.e /AMatt.22. d. 3. : Mat. 21. d. 34 jDeut.6.3.7 * dreuit.io.d. 18. 39. ?äom. Hj. C. :9. | Galgz. $s € 14. ; I&C. 2,. b- 80. Mat. 23. d. A. |Luc, 26. g. TA1. Pfal. 109. ja. 1. ï;Ma.t.z;.a. b Luc.i. f.43 & 20.g.46. Luc,11.ad j |fuo. 2o. Septem ergo fratres erant : & PrimuSQCCCPit vxorem , & mortuus eft non o^ jragazopliylacium , afpiciebat quoniodo turba iactaret esin gazophylacium , & ml diuites iactabant multa, 42. Cum veniffet aurem vidua- vna pauper , mifid . |duo minütà , quod eft quadráns , 43. & eonuocans difcipulos fuos; ait illiss Amen 7 24dico vobis ; quoniam vidua hæcpwpqxþlüsommbüsmlüt, qui riferunt in gá- d ZGPlïylaCIM44 Omnea enim ex eo,quodæbund'tbnt llhs ,miferunt: kæc -wml - L depenuriafua ómnia quz habuit mifit totum victümfüum. - — 7^ —— 7 891 IOAN. MALDONATI. COMMENT. . attulerhunt ei. Ecaic illis : Cuius eftimago hzc, & infcriptrio ? Dicunt «eiï*;-iCæiäris.f g Refþondcns autem Iefus dixit illis : Reddite Igitur qua funt Caffaris , Czfagiz& qua funt Dei , Deo. Et mirabantur fuper eo. 18.Et veneruntad eum Sadduczi,qui dicunt refurrectionem non effe: & interrogabant eum dicentes : 19.. Magifler, Moyfes nobisfcripfit , vt f1 cuius frater mortuus fuerit , & dimiferit vxorem, & fi- lios non reliquerit , accipiat frater eius vxorem ipfius , & refufcitet femen fratri relicto femine. 21. Et fecundus—-accepit eam , & mortuus eft : & nec 1fte reliquit fe- rem. 24. Et refpondens Icfus ; ait illis: Nonne ideo erratis , non fcientes SCriptu—4 ras , neque virtutem Dei? 25. Cum enim à mortuis refurrexerint , neque nubent, neque nubentur , fed funt ficut angeli in calis. 26. De mortuis autem quód refur- gant , non egiftis in libro Moyfi, fuper rubum quomodo dixerit illi Deus , in- quiens: Ego fum Deus Abraham , & Deus Ifaac , & Deus lacob ? 27. Non eft Deus mortuorum ,fed viuorum. Vosergo multum erratis. 28. Et acceffit vnus de Scribis , qui audierat illos conquirentes , & videns quoniam bene illis refpon*—- Iderit , interrogauit eum quod effet primum omnium mandatum. 29. Ieíus autem| e) tuus , Deus vnus eft : 5o. & diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo , & lex totaanima tua , & ex tota mente tua, & ex tota virtute tua. Hoc eft primum| mandatum.r. Secundum autem fimile eft illi:Diliges proximum tuum tamquam]| 17 4 teipfum. Maius horum aliud mandatum non elt. 3. Et ait illi Scriba : Bene Magi-] fter , in veritate dixifti , quia vnus eft Deus , & non eft alius pretereum. 33.. Et vi 1 illiz Non eftlongeaà regno Dei. Etnemo iàm audebat eum interrogare. 5;. Et re- ípondens Iefus dicebat , docensin templo : Quomodo dicunt Scribe Chriftum hlium effe Dauid? 36. Ipfé enim Dauid dicit in Spiritü fan&to: Dixit Dominus| Domino mco ,fede à dextrismeis, donec ponam inimicos tuos fcabellum pedum tüorum. 37. Ipfe ergo Dauid diciteum Dominum, & vnde eft filius eiusEt multal turba eum liberter audiüit; 38. Et dicebat eisin doctrina fua : Cauete a Scribis, quil voluntin ftolis ambulare,& falutari in foro, 3. & in primis cathedrisfedere in fy- nagogis , & primos difcubitusin ccenis: 40. qui deuorant domos viduarum fub obtentu ptolixa orationis : hiaccipient prolixius iüdiciüm. 41. Etfedens Icfus co:] refpondit ei : Quia primum omnium mandatum eft : Audi Ifrael, Dominus Deus| 1 [men. Et tertius fimiliter. 22. Etacceperunt cam fimiliter fcptem: & non relique-] j runt Íemen.. Nouiflima omnium defun&ta eft & mulier. 25. In refurrectione! ergo cum —refurrcxerint , cuius de his erit VXOI? fep tem enim habuerunt eam VXO- idiligatur ex toto corde , & ex toto intellectit ,& ex tota anima , & ex tota fortiti-|- - |dine: & diligere proximum tamquam feipfum , maius eft omnibus holocauto- - |matibus , & facrificijs.34. Tefusautem videns quod f*tpiemeï*-rgfpondiiïet;, dixitl l ([ 'if:c : oadpE * WW - foxx.- £U N W OE Á * Pocy ( *2 2 f 1 d. 2 P Si r .A A d g aM od u t ARO4e d 4pe « o é 000 t EE ginq /&cn,vtïc hat (itinds V ! ] ! j D ä ;äkä,ll,!(?ïopm N mlsgü i, m z asl T. /&um d ; "/ttr gf ) w 'mintä li gt Foxismoi |.| ninnici E (iomy, Q , ^. (1U5 01 quitur,q üteba ïüöinem E »ïf&wïm&l ! ^ t s ïägon.ä | al zl *A MUSUM) ) l .m;.nm TT ;ïa&llgï' hus ) I frrit ! : älm'um. Lib. 3. non lingi Y fi- ne. lib. l. ;(4?. II Cic. lib.s. : [Qeijï.Li- wm f de -[lello Pun. PRPPNUP EEE n xbes ggucgu W me RE T — IGazapho- [rum capax 2. Efdra ro. 37.:8.& Ioan. 8. 20. Chriftus hic é regione gazophylacij prioris;ideft arca feditfe| dicitur.. Quod vtrum forte laffitudine;an certo.po-]. NRNA um 4 . * de X* ]R ,: j AE SORUNR RD RD RH Va —— . u : * ':—.. - - Nà W' :).,. z 2 3 Ml u : - : »» N 1,;:,5 " ' '1 : " ; B 1 ; M 3 L N à : ER N COR IG x* ^ 5*3 t x - E i Wicke pE p i wwl H RS dacrd z 3 * T " - s " i*ee C PO* 2 : D& VN : UA II E É T à x ** "—x* eon s E : ',,. ii Q Y £5 bolis Chriftum locutum fauiffe dicit, " recitet, indicás fe alias prztermittere, [o p d ? Et veró itacít; nam Matthzus c. 21. 28.8c 221 duas przeter hanc parabolas ponit à Cliri- tis filios, quorum alter iuffus à patre in vineam la- |boratum iterefponditfe itutüm nec ijt; altéticüm| - (c:icu;t,lixnjnqgauiiæïaijï;Q-;äïg.ï?gg;?&ïïalæf-a,-.mvi.u'?äüalfc::'-,.ä gis qui cum£ccerat nuptiasfilio fuo , mifitfetaum qui inuitatós vocaret; qui alio alij-pratextu venire| — noluerünr. Totum veró hoé daput vífque ad ver, 4t,| : in Matth.c. 21,& 22.& 23.tradtatum eft. —— étum eft,quafi locus vbi templi thefaurus condeba- tur , qui quia ex oblationibus potiffimüm cóftabat, quales nüc in téplis videmus 4.reg.12.9/10. hicaula, aut locus aliquis eiuímodi art plus,: & multarum re- tius confilio fecerit, incertüum. Sed fieri ex euentu verbum, quo ftatim vtitur; Grecum indicat i0evpd| qui dona in gazophylacium cóijciebant , cótempla- retur , & aliquid inde do&rine ad diícipulos deri- uatet.. . - m H p | | confultó vetus interpres idem verbum 8444v varié. * j vertiffe, vt indicaret diuerfo fenfuà Chrifto di&um, fuiffe.. Nam hic bis vertit,ia&are ; cum de turba lo-. m u mittebat zs,vt iactarét ; maiore fonitu doni magni- tudinem declarans. Verfu autem fequenti , cum de, &affe,fed mififfe , fiue vt pecuniz exiguitatem ; fiue vt modum cauendi modeftum, & ab omnialienum oftentatione fignificaret. - vatia , alios alia ; atque ita multos multa iactaffc; fed. :at2 J ». ' [magnamque pecuniam. — . Q3 | 42. Cum veniffet autem vi f cüm vnam tantum illius Parabjolam"t" " "Ar, Et fedehs lefas contra gao p'fl:")laäi&ï».) Quid gazo s phylacij nomen fignificeb quídque in templo effec;] ^ |vixiam quenquamatrbittor ignorare;dicendüm ra-] - Imen,vtlectoris minus etiá do&i rationem aliquam habeamus. Gaza vocabulum é regione Perfarüm,à| - Latinis tamen auctoribus vfurpatum regiam äe(cuf; - cis feruarc eft.Hinc yatoguAdxioy sazophylacium di-| " — ab Hebrzis j3ip ab 3pnroffcrendo didtus eft. Era|- autem in téplo eiufmodi locus duplex, vt hoc etiam| - Moco Beda ol fämauic ;& vin,,[agris litteris f? Ci*l-ä,,-cql-:»l E lligiaraltezin quernpecunimalterinquem resslig| |eHe. — 0000 0. - Imaioris molisà populo cóijciebantut.Illearca eraz; |D] — Z£men dico vobis , quoniam vidua bacpauper plus om-| hd m nibws mifit, qui miferunt s gaXophylacium. ) Plus mifüufe| : idicitur vidua, non fi muneris perfe magnitudinem,| — cóie&tura poteft nihil nifi de induftria feciffe , 1dque| - afficiebat,coufiderabat, quafi in hoc fediffer , vt eos;|. E Quomodo turba iaPlaret as in gaï*QpBUyl.æcium.) Videtur - - |dantiz. Vocatautem penuriam; nonid,quod non| : lhabebat ; vt nomen proprié fignificat, verüm id, Et multi saclabant multa. ) Non eft fenfus vatios| . 3- EWX : » i i " o $ N * M a Og ,:.3w multos veniffe, quorü finguli ia&aucrint multam ; ? vidua þ'??'*f*'"['öï. ) 'S.i:-jghla' ! | wcrba emphatica fünt, & quàód viduam, & quód * C Sjip M,/ï)dugmmütd»;quoday?quddmm)Qg;d fueritqua-| . fto turic diétas: alteram illam:homiinis duos haben-,.: |drans Matthei j,26.docuimus.Duübiüm autem vides| - d rün . jtur effe, vtrum horum verborum fenfus fit, vnum-| - Iquodque minutam; aàn fimul vtrumque effe qua- Idrantem. Euthym.fingula minütà fingulos quadrá- 1 quitur,quz oftétationis caufa ita in gazophylaciun ' ftentandam quidem vitam fuam fatis effet, vt ftatim vidua loquitur, quz duo iecit minuta , non dixitia-, F. Aeers T'apit il i pardbolis loqui. ) [n para- Á|per, magisea, quam in gazophylacium iittebat|. pecuniaindigebat. Vnam igitur multis; viduam,;| . pauperémque diuitibus opponit; duo veró minuta| multz, maguzque pecuniz , quz à diuitibus ia&a- ba.tur. . ' tes fuiffe putat,que opinio validiffima videtur poffe; 4 ratione confirmari ; nam quod Matthzus.5.26.dicit . .JNen extes indedonec reddas nowifsumum quadrátem, Lucas|- - £ 1259* dicit, denec reddas noui[sitbum minutum , quafi| - |quadrans, & minucum idem fit.Sed Euthymij opi-| : |nionem apüd Matthzum copiosé £efütauimus , &| iratiónem iftam diffoluimus. Itaque multo eft pro-|. |babilius, quod.Hicron. fentit Matthzi . duo fimul 'minuta vnum fuiffé quadrátem. Voluit enim Chri-|. u ;ftus minimam;monetam minuti nomine fignifica- niam,fiue thefaurum, vt Curtius , & Mela (cribunt, C re. Quantum auté vidua ifta in gazophylacium mi- | proprié declarat;inde fattum, vromhe diuitiará ge| ^ ferit miffó qüàdrante, ex Mátthzi intelliges com- nusgaza diceretur, Omn Macedopam g^Xa.que fpit ema- ]. : TA pR xima,inquit illeporitwr eff Panlus. guAdosem vero Gres| .| . 43« Er conmocans difcipulos fuos.) Lucas c. 21.3.non de-|. id expreffit indicans , vr opitior ; aliquid in co fuiffe praferre s aut non exiftimauitalios ; quàm diícipu- llos fuos idoneos,quibus id exponeretur , auditores| elfe. Íed fi viduz , fi pauperis inopiam , charitatémque "'confideres; quia viduz , & pauperi plus duo minuta|. erant, quàm diuiti permulta; & maioris crat chari-| . tatis viduam duo illa, quibus vitam fuam fuftenta-| - tura erát , dare-minuta, quàm diuitem grandem pe-|. - cuniam ii Dei thefaurum inferre, Hoccft, quod ver. fequenti dicitur. - iigés le&or nó vituperari eos , qui magnam templo| |De: quas noui quidam hzretici in facrificia, & or- namenta templi fieri nolunt; ad gerenda veró con-| - : itta Catholicos principes bella;cófque de regnorum fuorum poffeflione deturbádos ipfi in fuis templis;| & x : ! Hac veró de penuria fua. ) Penuriam opponit abun- quod habebat quidem,fed ita habebat, vt ne ad fu- explicat , cum dicittotwm vicfum [aum. Obferuet di- pécuniam offerebanz, fed viduamillis minorem of-| oblationes eas , quz in minifterium , ornatümque | xc,mpli-o&'cruntur ,& ,vtait Lucas c.21. 4. 20 munera clarauit difcipulosà Chrifto vocatos fuiffe. Marcus]. 44. Omnes emm ex eo , quod abundabat illis , miferunt.)|. — ex rebus que ipfis nó erant neceffariz , & cas qui-| .|dem non omnes ; fed ex illisaliquid. - : Y 3 , ; : f iM E. " N ! i p d. * Ivnam , & quod paupcrem vocat. Nam & quia pau- jin fuis concionibus itafatitant, vt ea plerumque il-| Jlishabendarum concionumcaufafin ^ —— —— CADPYVT knms. .. myftetij,certé cófilij. Noluit.fottaffe viduam , vtin-] . .. |uidiam vitaret, laudare publicé, omníque populo|. Defendun-|. tur contrá| : : . , bereticos | - . iferentetn. peeuniam propter maiorem charitatem|oblationes anteferri ; neque improbari , fed laudari à Chrifto ämpïi*fä* d - 273 d Bo R i i B) n Nebéiko o MÉ i searh di' qüä- j N d. 1. Ev a -S] ER IANQ ALDONAT ?X - P Matt.10. b. 19. Luc.11.b.r1 21.d.14. Mat. 14. b. E [ Luc.21. b.8 | Ézec. j1. b. z. 1fai.15. b.10 Ioel.z.b.10 1 x Mat. 14.c. jt Matth. 14 -|congregabit ele&tos fuos à quattuor ventis ; àfummo terr víque ad fummü cali.| | [rintfolia, cognofcitis quiain proximo fit zflás : 29. fic & vos cum videritis hzc fi-] m à —» r , : - QUE n s *s VM od 5 3 j " & A j . * : * à * 1 : i * $? t pb n M AT 2. s : fd4w i * Va dC L ; PE3OGCSEIT4j E j LA Bov : C * É w o , ; Á D [ À W l * ; " EE AC , AE u zi Q dh ". : 4 W. ia ^ A ord : k EOL : * E P j Á * $ ; íoz X H RE A. k g D M 1 A« 9B aE *e.eitrà x": * " i «* À À fs *X ; J E /WN - : $ Z : * ul ] í i &t ; E E ; E LE i ; H , i * " : ; ; VO x Lt M^ Ro (Uzxl vsvwed a nE MM Ro a Y irá É FOMRU NREANTBES NDI : ; Eo GW GE A* AE NA E E w x B. a d d t A R u E o 2 : o BU ub oA W TL i E asl 4 A '.'f (' [ L 7^ federet in Monte oliuarüm contra templis interrogabant eum. * e paratim 'Pe,,tlrus,q- & Iacous;,i;ö;l;o:innes,' & ;A-;ndrfe'as;;' . Dic nobis, qüïärrdgfiüa* | Gent &cquod fignum eri, quando hec ornniaincipietconfüminni? , K .. ] pondens Iefus cocpit dicere illis: Videte ne quis vosfeducat: &. mülti enim venienit: |in nomine méo dicentes, quià ego fum : & tnültos fedücerit. -7." Cuim audietitis| 4 $ autem bella, & opiniones bellorum , ne timüeritis : oportet enim hac fieri : fed) prieco gitare -"q'ui* fratrem in mortem, & pater filium: & confurgent filij in párentes; & niórte affi- domo fua: 16. & quiin a&ró erit ; non reuertatur retro tollerc veftimentum fuum.| 17. V autem pregnantibus,& nutrientibus in illis diebus. 18. Orate vero vt hyeme| ron fiant. 19. Erantenim dies illi tribulationestales , quales non fuerunt àb initio creaturz,quam condidj*t,DbLi)äïquffc nünc, neque fient 2o. Et nifi breuiaffet Do-] minus dics,non fuiffet lalua omnis caro: fed propter electos,quos eleeit , breuiauit tis. 22..Exurgent enim pfeudochrifti; & pfeudoprophetz, & dabunt figna, & por4 tenta ad feducendos,fi fieri pótefb,etiam electos. 23. Vos ergó videte:ecce predixij vobis omnia. 24. Sed in illis diebus poft tribulationem illam fol contenebrabitur;| & lunanon dabit fplendorem füurn : 25. & ftelle celi eruntdecidentes , & virtu-| tes , quz in czlisfunt, mouebuntur. 26. Ettunc videbuntfilium hominis venien-] .[em in nubibus cum virtute multa , & gloria. 27. Et tunc mittet angelos fuos, &| 18. A ficu autem difcite parabolàm. Cum iam ramius éius teber fuerit , & nàta fue-] erifcitote quód in proximo fitin oftijs. o. Amen dico vobis, quoniam non tra- libit generatio h&c , donec omiia iftà fiant 41: Cielürn , & terra tranfibunt , verba] T. cum,egrederetur de templo, ait illi vnus ex d/if&ipulis fuis:| D|. dens Lefus, ait illi: Vides has omnes maghas edificationes Non| - | 1elinquetur lapis fuïïe*fglapi*df;m»qui Hondeftruatur. $. Ftcum! - |cient eos. 13. Et eritis odio omnibus propter nomen meum. Qui auter fuftinuerit [ in finem,hic faluus erit.14. Cum autem videtitis abominationem defolationis fti-| - tem , vbi non debet , qui legit , intelligat: tunc qui in Iudza funt, fügiantin moti- Ites : 15. & quifupertectum , ne defcendat in domumy;nec introeat vt tollat quid dej dies. 21. Et tunic f1 quis vobis dixerit: Ecce hic eft Chriftus, ecce illic,ne credideri-| autem mea non tranfibunt, 3. De die autem illo jvel hora nemo fcit, neque an-| meeres at Née r a m as il 0 H M AR n nondum finis; 8. -Exurgetenim gens contra gentem, & 1fjefänüm fuperregnum;)&] .. [ — um teiriogus per loca, & fimes. Initium dolorum hac. ». Videeautem| — | vofmetipfos. Tradent enim vos in concilijs, & in Íynagogisvapulabitis,& ante| .. .| przfides, & reges ftabitis propter me, in teftimonium illis. 16. Etinomhbésgehtes " ] primum OPOF tetär ædicariEu—angeJium. it. Etcum 4ürx€:riffntvos ti'adehtcs,holite» i ' quid loquamini : fed quod datum vobisfüeritinillahora, idloqui] ^ — mini. non enim vos eltis loquentes, fed Spiritusfanctus. 12. T radetautem fratet]- a Ü —Ó "n It d mx&äï Ts » u M ! , ri : ')&m*.f; ) M um D ] | jtol Vr as as ia n m :g ag 3e. . CAUIN-MANCI ONEIENL O n * £ U ww r & d celi in.czlo , neque Filius , nil1 Pater. 33. V idete; vigilate, $& omc hcfcitis enim quando tempus fit. 54. Sicut horiio , qui peregre profectus reliquit* dlqmum fuam,| & deditferuis fuis poteftatem cuiufque operis, & ianitori przcepit vt Vigilf:'t;-? 55- Vigilate ergo;(nefcitis enim quarido dominus domus veniat:fero an media nocte, an gälli-f*cääffu,'an mane) 36. ne cum venerit repente ; 'i«;x*xueniat- Vos dvormiefntc»:»:f 37- Quod auitém vobisdico,omnibüs dico: Vigilate. — [Matth. 14 d. 41. Oal .'E Q r eomigredreturde remph.. ) Nide. * qui rempli Cflm&c ftructuram f illi templi pulchritudinem de- loquz" ; P Md 7A oftendit; tempus ; locámque,vt| - as monftraret ; idoneum quafiuit4 lfe , fi fortecommouere eum ad commiferatiónem - lpoffet, totíque vrbi Ierofolymitanz , faltem prop-| Jter cempli amplitudinem , & religionem parcereti| quö d fesïþïro rfus ïn(h eü N '3'ä,fqtiä*ïihhungnä v1derc- [tur, vt rantuiii támque clegans templaum euertere- ldifcipuli tempus, & locum,cum egrederetur é tem- [tur. Nam,vtapud Matthzum.c. 24:1. diximus, occa- fio huius hiftorie videtur faiffe,quod Chritt" paulloj| lante vrbis cuérfionem , cxcidiámque minàátus fuif-|- l(ct, vt conftat cx Luca c.19-43. 44* obferuarunt ergol |plo ; vt témpli illi magnitudinem , elegantiamque| - |prope confpiciendam proponerent. Sed quem ho-|; |minum peccata ad iram , V,ipdi?cämque,PFQPQC*; |bant; placare faxa nó poceram.Snmle quiddam Tu- |dzis vetutioribus acciderat; vtfperarent fe templi ]refpe&tu feruatum iri; qüib" Deus apud Hieret iami * 167.4: 'f-'cfp'öhdct , Nolite confidere in verbis mendacy di-. Int.n!.e/?. T "C ]eenzes , Templura Dosimi termplim Domii ,templim Do-, -Lit illi vnws ex difapuli, fai.) Matthzus c. 24-1.|.- P[; ; LUC&S V€Iö C--ïï'- $. E;qu,plmplamdtcenttbm,quädbü- |-zceeffermnt difeipuls ens vt offenderét & edificationes tem-, CR p rE TR A - .'( ;ur,,difgipggqs ille , quifquis fuio| - B NUX 3 ni:'lapidlbw",(f dont ornatum e[fet.. Vcrifimileipfos| - prius inter fe di(cipulos,vt Lucas indicat , colloquu- nifi malimus fyllepfim etfe dicere;de qua figura fcpe |diximus,& caput totü epiftole ad Hebrzos i.exem- dusdgubb 2 jeusqohenesridu E Magifler apice , quales lapides,e7* quales ffru&lure.) Exfi| dicit i« vide; non tam afpictfrö', aut videre , quàm| |confideraré rogat templi magnificentiam , quam in Matthzo c. 24.1.ex Iofcpho deícripfimus, vbi cxþ o-| * Á kco*os& CX * o fuimus ; qu& víquead ver.i. reliquafünt.——- [ r Er cumyduxerint vos.)Hac Matthzus c. 10, 19. & dicarjdum inter Iudzos mitterer Euangelium. Itaq; fufpicor Marcum non fuo pofuilfe loco , ncc alia de 'caufa hoc dixiffe, quàm quód ver. 9.paullo ante dere i conailgs , eg* in (ynagogis vapulabiua , ey* ante prafides, Ifimiliá; aut quia fimul alterum ex altero in mentem . |venerunt, aut quia fententiam vnam conflare vide- jbantur,copulare. Nifi bis fortaffe Chriftus hanc ifcmentiam » vt alias multas, repetiuit. Totum rcli- quum caput Matthei 10.19. & 2.4.15.fatis expofitü cft. u "" CAPVT XIL - &R A T. autem Pafcha & Azyma poft biduum: & quzrebant| "(ummi facerdotes, & Scriba quomodo eum dolo tenerent, Y &r occiderent. ». Dicebantautem: Non in die fefto, nefortà| - 4- tumultus fieret in populo. 3. Et cum effet Bethaniz in domo XlX ijSimonis leprofi, & recumberet: venit mulier habens alaba- | — Es5 7 ('rum vnguenti natdi fpicati pretioft, & fracto alabaftro, c£- Kfuditfüper caputeius. 4. Erantautem quidam indigne ferentes intra femetipfos, & dicentes: Vt quid petditio ifta "vnguen'ufa&g elt? s. Poterat enun vnguen- um iftud venundari plus quàm trecenus denarijs, & dari Faupcribus. Et freme- lbantineam. c. lefusautem dixit: Sinite eam,quid illi mo efti eftis Bonum opus tossdeinde vnumaliquem eorum nomineomnium| - irogáffe Chriftum , vclapides cempli,ttru&turámque - |coufideraret; ideo Marcü dixiffe vnum, Mattheü ve- - |ró fignificaffe plures fuife , qui idinterrogauerinr| - Lucä.äc. 12.1r. alia occafione, alióque tempore; ac| ;löä:*o À Chrifto di&a referüt, cum Apoftolos ad prz-|. Ifimili fermo fuerar, Videre vofrnetip[as , tradent enim vos| e" reges flabitis propter me in teflhimonium illi , & voluit| Mat.26.2.1 L06432,4.1. - Mát.26.2.6]. Ioan.i;aadl. " RC a Operata AT R " à Mát. 26. b. Mat.26. b. 114. 1Luc,22.a.6 20. ILuc. 22. b. I34. . loan. 15,. C. 2i. i Píal, 4a. c. iO. : AG.1. c.19. ;Mat. 26- bo 124 ! 1. COF.IT. C. 24; ; 'Zoan. 16,g. lGo llis bene fæcere me autem non femper habetis, 3. Quod habuithec;fecit:] ||Przuenit vngere corpus meum in fepulturam. . Amen.dico. vobis : Vbicuique| jabierunt difcipuli eius , & venerunt in ciuitatem : & inuenerunt ficut dixerat illis, & parauerunt Pafcha. 17. Vefpere autem fa&to , venit cum duodecim. 18.. Et di£] s. Jait eis Iefus : Omnes fcandalizabimini in me.in nocte ifta : quia Ícriptum eft : Per- |cutiam paftorem, & difpcrge*ntur oues. 28. Sed poftquam refurrexero, praecedam| ffüper terram : & orabat , vt fi fieri poffet , tranfiret ab eo liora :56. & dixit : Abba . pater, omnia tibi poffibilia funt, transfer calicem hunc à me, fed non quod ego | jtentationem. Spiritus quidem proptus eft , caro vero infirma. 39. Et iterum abiens . orauiteumdem fermonem dicens: 4o. Et reuerfus , denuo inuenit eos dormien-] á d du ; AT. ] ( | á , * . 1 I us hom-mls tradetur in manus lpeccatorum. 42. Surgltc ; cCamus. ecce qui me tra- MALDONATI COMMENT. przdicatum fuerit Euangelium iftud in vniuerfo mundo , & quod fecit hac; nar-| rabitur in memoriam cius. ro. Et Iudas Iícariotes vnus de duodecim abijt ad' fum- Et primo die Azymorum quando Pafchaimmolabant , dicunt et difcipuli: Quo vis eamus , & paremustibi vt manduces Paícha ? 15. Et mittit duos ex difcipulis Íuis, & dicit eis: Itein ciuitatem:& occurret vobis homo lagenam aqu baiulans, Íequiminieum:14. & quócumque introierit , -*'dic"ite—-db-m*ino:donms , quia magi- monftrabit ceenaculum grande , ftratum : & illic parate nobis. 16. Et ipfe vobis de cumbentibus eis, & m&ndugantibus Saütlzsvs:Amen dico Vo»bis-,'-qu*ia«vnüä Iter dicit: Vbi eft refectio mea; vbi Pafcha cum difcipulis meis manducem? s. Ei Imosfacerdotes, vt pfoderetuäütg illis. : Qui audientes g:u.nfi funt:-& prómife-| . »runt ei pecuniam fe daturos. Et quarebat quomodo illum o pportune traderet. i»..] Dd ao ex Vobis tradet me ; qui manducat mecum. 19. At illi ceeperunt contriftari , &. di-| cere ei fingulatim : Nüquid ego? 20. Qui ait illis: Vnus ex duodecim,qui intingit] mecum manum in catino. 21. EtFilius quidern hominis vadit ficut fcriptüm eft nouum in regno Dei. 26. Ethymno dicto exierunt in Montem oliuarum. 27. Et vosin Galilzam. 29. Petrus autem ait illi: Et fi omnes fcandalizati fuerintin tezfe&i — nem fecum:& coepit pauere, & tzdere. 34. Et ait illis : Triftis eft anima mea víque ad mortem : fuftinete hic , & vigilate. 3. Etcum proceffiffet paululum , procidit volo , fed quod tu. 57. Et venit, & inuenit eos dorrmientes. Et ait Petro : Simon, dormis ? non potuifli vna hora vigilare?38. Vigilate, & orate vt non intretis in tes , ( erantenim oculi eorum grauati ) & ignorabant quid rcfpondercnt ei. 41. Et venittertio , & ait illis: Dormite lam, &€ requiefcite. Sufficit : venit hora : ecce Fi- deeo: vz autem hominiilli, per quem Filius hominis tradetar. bonum erat ci ,f nedicens fregit , & dediteis , & aít; Sumite, hoc eft corpus meum. 25. Et accepto| calice , gratias agens dedit eis: & biberunt ex illo omnés. 24. Et ait illis: Hic cfij . jfanguis meus noui teftamenti , qui pro multis effundetur. 25. Amen dico vobisj |quia iam non bibam de hoc genimine vitis víque in diem illum , cum illud bibam non ego. 3o. Et ait illi lefus: Amen dico tibi , quia tu hodiein nocte hac; priu£-]- quam gallus vocem bis dederit, ter me esnegaturus. 3t. At ille amplius loqueba4. Itur : Et froportuerit me fimul commori tibi ,non te negabo : Similiter autem & |omnes dicebant. 32. Et veniuntin predium , cuinomen Gethfíemani. Et ait difci- |pulis fuis: Sedete hic donec orem. 35. Etaffümit Petrum, & Iacobum, & Ioan- det;pro Pe eft. 45. Et , adhuc eo loquente,venit Iudas Ifcariotes vnus de duodecim, P v Es : m RE .r- ]* — Nf CUUUHMINOMARCLICARS MUA — 89 s : nv d dSN — —— —— ! NT s SmpUIOMGALete £ -|& cum eo turba multa cum gladijs , & lignis , à fümmis facerdotibus , & SCflb,lS,*gcö i & fenioribus. 44. Dederatautem traditor eiusfignum eis, dicens: Quemcum- Ioan.18.a.j Sed vtimpleantur Scriptura. go. Tunc difcipuli eius relinquentes eum , omnes fu- *** *- l- — gerunt. st Adolefcens auté quidam fequebatur eum amictus findone fuper nudo: 3b | |& tenuerunt eum. $2.. At ille reiecta findone , nudus Prof'ugit ab eis. $3. Etaddu-pa.«e. £| ixeruntIefum ad füummum facerdotem : & conuenerunt omnes facerdotes, & Scri- [rue. s. & |bze, & feniores. 4- Petrusautem àlonge fecutus eft eum víque intro in atriumos s.« 1 : : 3adu — : : . s - Mat. $6. f- Imi vero facerdotes , & omne concilium quzrebant aduerfus Iefum teftimonium,|;s. .ï | KVt eum morti traderent , nec inueniebant. 56. Multi enim teftimonium falfum di- | . icebant ad erfus eum.:-Sc.conuenienciaïteüimonia non erant. $7- ,Et quidam— fur- | — gentes,falfam teftimonium ferebant aduerfus eum , dicentes: 58. Quoniam nos audiuimus eum dicentem : Ego diffoluam templum hoc manu factum, & per tri- !oan. d. duum aliud non manu factum zdificabo.so.Et nón erat conueniens teftimonium| - jAMlorum. 6o. Et exurgens íÍummus fäcjefdoïs in medium, -interr'ogauit Iefum , dicés: j, ;!Non rpfþondes quidquam ad ea ,qua tibi obtjciuntur ab his ? 61. Ille autem tacc- bat, & nihil refpondit. Rurfum fummus facerdos interrogabat eum , & dixit ei: L —— [TuesChriftus filius Dei benedicti? 62. Iefus autem dixitilli: Ego fum : & videbi- E 1 — tis Filium hominis fedentem à dextris virtutis Dei , & venientem cum nubibus 7** * : : ')?;cæli. 63. Summus autem facerdosícindens veftimenta fua , ait: Quid adhuc defi- | äderamus teftes? 6 4-'.*Aüdiüisblafþhemiam : quid vobis videtur? Qui omnes con- demnauerunt eum effe reum mortis..65. Et caeperunt quidam confpuere eum , & t ivelarc faciem eius , & colaphis eum czdere , & dicere ei: Prophetiza: & miniftri ä alapis eum czdebant. 66. Et cum effet Petrusin atrio deorfum venit vna ex ancil- && lisfummi facerdotis: 67. & cum vidiffet Petrum calefacientem fe, afpiciensillum; sst5 ait: Ettu cum Iefu Nazareno eras. 68. At ille negauit , dicens : Neque fcio, neque|^ : noui quid dicas. Etexijt foras anteatrium , & callus cantauit. 69. R urfus autem| - | CUmVldIH-Gt IUUIH ancxna " CæPlt dlCerc C],I'Cleftannbus : Q&lähl C ex llhs elt. 70. ïïltt.zs- $4 |Atille iterum negauit. Et poft pümlum rurfus qui aftabant, dicebant Petro : Vere|,,. .. i ex illises: nam & Galilxus es. 71. Ille autem cocpit anathematizare,& iurare:Quia , , .. neício hominem iftum , quem dicitis. 72. Et ftatim gallus iterum cantauit. Et fe- 1.is.g cordatus eft Petrus verbi , quod dixerat ei Iefus : Prius quàm gallus cantet bis , ter fa.s. 4 Ie negabis. Et coepit fere. j 0 YO um , n : sedulum ER P " eyg -» — : TT TY. adh. T d C NRMOPAM mertgss CO2 nf autem Pafiba.ezt aXyma poft biduum.) Aïüu;um:poik biduum. Eodemenim noníolumdie,| . i Coniun &e hec. legi dcbent; nec enim fed c;:.tia.m;momento vtrumque inchoabatur,vcapwd 9 fenfus eft fuiffe. tünc Pafchaccum es| — |Matthzum c a6. 2. difFutauimus. Acciderunt,que| - q';-*:"" (upcriore capite di&a funr,acci- fugeriere.capicc dicta funt, Elic hebdomadis tertio;| VPSE' 8derunr azymum vero poft biduum fua-' |qui Martisappellatur;die veró Iouis poftfolis occa-| : i(turum fuiffe; fed vtrüque & Pafcha, & azymafuitle — (fum Pafclia, & azymum fuit, vt multis verbispro- TM " E ov RPE 1 PPUMSTN Es Ts bauimus .. |ma Bethaniam redijc,vefingolis no&ibus facere fole-| jbat. Vide, quz fupra diximus cap. xr. 19. Qu om- jniaapud Mattbzum cap. 26. Copioséà nobis difp u-| jtata, & ex.p—licam fuit. '*Pi'æktcrmiüt Marcus multa ad doctrinam, moré(que pertinentia, quz dicillo heb-| |domadis tertio, qt.laii"apeprqpinquamc morte cyc- [nzum quiddi canens Chriftus differuit, quzà Mat- [th:eo toto 25.capite nárrantur. Omni a, qua fequun- [gur vfque ad vex.sapud Mattb.c. 26. expofita funt. - , [iuftum exiftimant; eámqüe fententiam Theophyl. |hocloco, & aliorurm fuiffe dicit; & ipfe probabilem| - ! 1 [cobus ille facerdorali' prognatus genere lineis vte- Ivcftiendo fefe moram facerer. (glöd Chrfti Büdio- :$o —— IOAN. MALDONATI COMMENT. — 3 ^ | bàuimus in Matthzo;-co enim die fub vefperum egrelfus Chrittus é templo , & vrbe Hierofolymita- t E gt. " fdelefcens autem quidam fequebatur enpy amitlus - [fndone faper nudo-) : Quuis ifte faerit adolefcens, non] folum diffinire temerarium , fed etiam quarere ni-]. miüm curiofum dicerem , nifi bonos viderem au-[ &orcs vtrumquefeciffe. Epipha. hzr. 78. & Hiero. 37. lacobum fuiflc fratrem Domini coznomento .Jiudicat. Tenuiffima, vt mihi videtur; conie&turs| magnis/frigoribus vtunrur , habent auté.magis pal-] |Epiphanius,& Theophyla&, adducti funt, quód Ia-] retur. Nam, vt omiittam facerdotale genus, quod [neício, quàm certis argumentis probari poffit, non|. [fuiffet vtique facerdos fola indutus findone, quod [&. contra confuetudiaem ; & contra honcftatem| [fuitfec. Neque vidco , quomodo hzc opinio cumy .. Itenére conati funt; neque enim tenucrunt, cüm.au-|.- aut quicumquealius eft au&or in commentiu PGll- A. ieft vero fimile auc illum defendere, fi potlet;aut cxi-] - tum faltem rei, finon poffct, videre voluiffe. | t — vfmitiw [rndone faper nudo. ) Sola veftitus findone etat;vt o;pi,nor,lintcum,cga:cmadmodum vulgus exi-l "" |Itimat,nullam veftis habens formam,quod Italice,4 (Gallicé Jisolum, quafilinteolum, Hifpanicé fauana, [Punico,vtarbitror , nomine vocatur,fed erat genus| veftis, quamuis linez tamen calidz , & id vel ex hoc E. lloco intelligicur, vbi iuuenis ille dicitur füitfe 2$6;. ] [ Jenpdjooc aunitlus , & ex Polluce qui g CoAujog VOCAt, l B |& ex postaillo, qui dixit , | ! DLT WVT s a Martial. — Aidebs ventos boc munere tellus, 7* imbres;, O oA Epi- |- - -Nee fic so Tyria findone tutws erss. 145 744 Irram, 9. |Itaque apparet indumentum fuiffe aliquod fumilcF |pelliceze vefti, quohomines adueríus vim frigoris] |Vterentur , quales funt , quas Hifpani cbamarras ap-] |pellánt, aut Bernns , id eft Hibernicas vefkes,.quibusf . [in Hifpania folc mulieres,in multis Galliz partibus;! & in. Hibernia tota viri inferioris conditionis inj luper nudum corpus coniec&ta. Sindon autem non 244 f | - 1 ligaut tegetis,quàm veftis fpeciem. Ea igitur arrepta| C lin fübito cafu, partinr vt totum tegeget Corpus, pat-| tim pellendi frigoris caufa; quia, vt ait Ioannes.c. 19. 18.. frigus erat;yauenis ille adttumultum accurrir, d | . Ettenserunt ewmn.) Apprehenderunt vefüc, vc fímull ; eum Chrifto.tanquam eius fc&tatozem dücerentzaud. adolcícens tunc fuiffe creditur, & ex longo, quo po- . [ftea ; vixit tempore , non difficilé probatur. In hac|. [fententia Chryfoftom. eftin comment.in Pfak r &| 'Ambrof. in Plal. 36..& Gregor. lib. 14. Mor. cap. 24 & Beda hunc locum editferens, & Scholafticze au-| &or hiftoriz , folo, vt opinor ; ztatisatgumento j| quo quemlibet eorum; qui id tempus eiafdem erant| ztatis credere po[ïumus. fuiffe. -At.crvedcndu,m-pro—; Ifecto nó eft Ioannem fola te&tum fuiffe findonesmi-l nüs ctia credendá reliéta findone fugiffe ed, qui tam]: - |iberé Chriftam fecutus , & in. domü (ummi-Sacer-|: .. | dotis ingreffus aditum ctiam Petro dicitur prebuitfe Ioannis 18. 15. 16. Elias Cretenfis in comment. in| orationem Gregor. Nazi. r1.contra Ariahos vtram-| - :jque fententiam pariter refcrt, pariter probat, "Theo-]- phyla&. in comment. "hüiusloci aliquetex ea do-]| * jmo, vbi Chriftus canocte. canaucrat, füiffe'eredit.l - [Quod etfi fatis probari non potcft , tamen co ipfo] . Iprobabilius cft, quódnon potcit vllis areuimentis |refutari. Quifquis faerit;adolefcente aliqüem Chri-] ; &.i..;ïleioül.zn fuifle credendum cft , qigj audito tu-|. .|multa, & Chrittum cife fitfpkiïcämsh, qu-iïdwfhi—äü;äü—n |cerctur, cuiusrei aliquem forte rüumorem inaudiue- rat, cum iam in lecto effet, exilierit, & arrcpta fin- done; qua fe tegerct; procurrerit in publicum; ne cüs fignaté dixilfe videatar illum non tutbani mili- tum , fed. Chriftum fecutum fuiffe ; alterum, qubd milites eum quafi Chrifti (e&atoreri , defenforém- iqueprehendere voluerint. Quo autem animo Chri- ftum fecutus fucrit, compertum effe non potefl; fed altera eiufdem Epiphanij opinione cohereat. Docet enim codem loco Iacobum illum Domini frátrem| [omnium , qui fratres Domini vocati fünt, maximü Ifuilfe nau; quaigitur rátione à Marco adoleícens vocari potuit? Alij Ioannem fuitfe Euagclittam, qui Jfugerit, vt verbü non effectá , fed affe&ü , conatüm- que declaret, vt multis alijs in locis adnotaüimus. $2« t ille rchitba findone mdws profugst ab-ei. ) Ta] |Hicron. etiam,& Bedalegunt, & fi Grece ul omroy| legitur, id eft relicla findope.. Sindonem reliquie, auij D |quiafindone à militibüs tenebatur, & fugete, nifi ea[ pmnipforum manibus reli&a , non poterat , quemad-] |modum fecit Iofeph pa*l'fh'ö à lafciua illa muliere pre-] - |henfüs Genef. 35 1z: aut quia cum conarentuz eura| [apprehendere » findonem ,, quà expeditior fugcrer| aïgiec,c"fiät. Caritatis erat, quód Chriftum fequeba-] cür; infirmitatis vero fuit; quódeo déferto-ptofu- Igerit; vtait Beda.. Quiíquim vero fmt,me;iq"rm;z inï jä,qftä-m i. ceteris amorem Domini perma [iffe comprobat , qui ilis| jam fugientibus z ip[e.dihee ab boflibws comprehenderetur . | |- winemlo-earitat afriflus eummpro[equi mon onuft.-.Quam- E us necdum. perfeclam þgäugmj aritatem , qui Acomitato Salnatorm vel tentus j*fi:gere"þ-omrir. Cæfegz;pfac*en t5 il- iludtantüm dicere nonaufim adoleícentéillum me]. iorem, quàm Apoltolos caritatem habuiffe. Vide-] tüf hanchiftoriam ideo narraffe Martüs; vtquaiità nilituti Ticentia, & fuitia fuiffct; declazaret , quil non fólum in Chriftum, fedin cos etiam, qui ipfum| - ^A fequerentur , voluerint fuam exercere crudcli tatem.| - 61. Rurfum [ummws [acerdos rntessogabatewn.) Adiu- manseum per Dewn viinm , vtait Matthaus c.26. 65. — Cum enim humana inter fe teftimonia non con- F 'uenirent, nequead condénandum Chrifüim etiani| iniquo iudici fatis idoncacfle viderentur , ad diui- "mnuniconfugit; & iurejurando compellere conatur - JChtiftuni aliquid, quod morte dignum vidcatur, |confiteri: neque interrogat, an populum turbarit, ^. Jan falla docuctit, aiz?temþïi fllcritminatuïsfäx;fägü; (ed an effat filius Dei ,^quod fciebat ipfum non nc- gatütüin. Cámque fe ef? e refpondet, non quzrit, an ità fit , fed anticipata fententia condemnat quafi blafphemum, tanquam non de iure; .fää'vii"ä facto fo- tamen, cüm eum Chrifti ftudiofum fulfreconftet, [lo dübitaretur. — COCCARYT . F a T m CHIN MARCI CAP, XAY.. 901 ;Z;;wäh : þ, .— - ï' u^ : 25 . M " QAPDTMVIT OX x.,; AO NI » VN RDUM olyvs e N "Em d Mu E 3 n lia d 2 : " 2907 9 1 " [. 1T confeftim , mane confilium facientes fummi facerdotes cum|/« Lüc. 3. |enioribus, & Scribis, & vniuerfo concilio , vincientes lefum; £5* - e -- v'l.f; : v CT H ; £ - , duxerunt, & tradiderunt Pilato. z. Et interrogauit eum Pilatus:525,;. )| Tu esrex Iudzorum? Atille refpondens, ait illi : Tu dicis. 3. Et2 us | —À — :ccufabanteum funimi facerdotes inmultis.4.Pilatus autem rur-| ^ ? lum interrogauit eum , dicens: Non. refpondes* quidquam:? vide in quantis teac- [cufant. ;. Icfäs autem amplius nihil refpondit, ita vt miraretur Pilatus. c. Per diem lautem feftum folebat dimittere illis vnum ex vin&tis, quemcumque petiffent. 7. Erat autem qui dicebatur Barabbas , qui cum Íeditiofis erat vinctus , qui in fedi- tione fecerat homicidium. 8. Et cum afcendiffet turba , coepit rogare , ficut fem- per faciebat illis. . Pilatus autem refpondit eis, & dixit: Vultis dimittam vobi: regem Iudxorum ?10. Sciebat enim quód per inuidiam tradidiffent eum fummi facerdotes. i. Pontificesautem concitaueruntturbam, vt magis Barabbam dimit- ! teret eis. 12. Pilatusautem iterum refpondens , ait illis : Quid ergo vultis faciam[z,, ! 'egi Iudzorum ? i4. Àt illi iæmmg clamaucruht: Crucifige eum. 14. Pilatus vero[z licebat illis; Quid enim mali fecit ? At illi magis clamabat: Crucifige eum. x;. Pi- E - [latusautem volens populo fatisfacere , dimifit illis Barabbam , & tradidit Iefum|,. dlagellis cefum , vt erucifigeretur. 16. Milites autem duxerunt eum in atrium prz- f;;f: d . [torij, & conuocanttotam cohortem , 17. & indgunt eum purpura, & imponunt| & | zi ple&entesfpineam coronam. 18. Et ceeperunt falutare eum:Aue rex ludzorum. |ro. Et percutiebantcaputeiusarundine: & conípuebant eum , & ponentes genua, adorabant eum. 20. Et poftquam illuferunt ei , exuerunt illum purpura , & indue- D : | « : b ov : gM/gt.27. runt eum veftimentis fuis: & educunt illum vt crucifigerent eum. 21. Et angatia- 7: ; 7 Luc. 23.d, qerunt rætcrcuntemqucmpiam Simonem Cyrenzum venientem de villa, pa- BR [trem Alexandri , & Rufi, vt tolleret crucem eius. 22. Et perducunt illum in Gol- zotha locum : quod eft interpretatum Caluariz locus. 25. Et dabát ei bibere myr-,,, .. rhatum vinum : & non accepit. 24. Et crucifigentes eum , diuiferunt veftimenta :* . eius , mittentes fortem fuper eis , quis quid tolleret. 25. Erat autem hora tertia: &55 ,,, crucifixerunt eum. 26. Et erat titäus caufz eius;infcriptus sROB X Dbv D5 4o- & V M. 27. Etcum eo crucifigunt duos latrones : vnum à dextris, & alium à fini- ftris eius. 28. Etimpleta eft fc.riptura, qua dicit: Et cum iniquis reputatus eft. .. 9. 1557 4» Et prztereuntes blaíphemabant eü, mouentes capita fua, & dicentes:Vah qui de-1o..4.5. (truis templum Dei,& in tribus diebus rexdificas: 3o. faluum fac temetipfum det- cendens de cruce. 3:. Similiter & fummi facerdotes illudentes, ad alterutrum cum Scribis dicebant: Alios faluos fecit;feipfum non poteft (aluum facere. 32. Chriftus rex Ifrael defcendat nunc de cruce, vt videamus, & credarnus. Et qui cum co cru- |cifixi erant, conuitiabanturei..33. Etfacta horafexta, tenebra facte funt perto- tam terram víque in horam nonam. 34. Ethora nona exclamauitlefusvoce| — . : . us n4 w 7n . « D . magna,dicens: Eloi, Eloi, làma fabactháni? quod eft interpretatum : Deus meus, Pilan i Deus meus, vt quid dereliquifti me? 5;. Et quidam de circumftantibus audientes,- dicebant: - | - m Matt.27. f $7* . |Luc 353.g.50 Ioan, 19.g. $. vt a |dicebant: Ecce Eliam vocat. 56. Currensautem vnus, & implens fpongiam ace-] |to, circumponéníque calamo, potum dabat ei, dicens : Sinite, videamus fi veniat| |Eliasad deponendum eum. 57. Iefusautem emiffa voce magna expirauit: 37. Et Ivelum templi fciffum eftin duojà fummo víque deorfum. 39. Videns autem Cen- : jturio, qui ex aduerío ftabat, quia fic clamans expiraffet, ait: Vere bic homo Fil'iuse jnauit corpus IofePh. 46. Yofeph autem mercatus findonem, & deponens eum aduoluitlapidem ad oftium monumenti. 47. Maria autem Magdalene, & Maria ! .*Ioffeph afþiciebantvbi poneretur. - Ijdiargra "n u | . 903 IOAN. MALDON AT COMMENT. 9'04 Deierat. 4o. Erantautem & mulieres delonge—afpicientes:inter quas erat Maria| |Magdalene, & Maria Iacobi minoris, & Iofeph mater, & Salome: 41. & cum effet / in Galikea, fequebantur eum, & miniftrabant ei, & aliz multz , quz fimul cun:| [coafcenderant Ierofolymam. ^42.. Et cum iam fero effet fa&tum. (quia erat paraf-] ceue,quod eft ànte fabbatum) 45. venit Iofeph ab Arimathza nobilis decurio,qui| & ipfc erat expectans reegnum Dei, & audä&er* introiuit ad Pilatum, & petijt cor- pusIefu. 44. Pilatusautém mirabatur fiiam obijffet. Et accerfito centurione, in-| terrogauit eum f1 1àm mortuus effet. 45s. Etcum cognouiffet à centurione , do- inuoluit findone, & pofuit eum in monumento, quod erat excifum de petra, & UMGN CHE ET be, & Pharifzi diligentia, vt Chriftum condemna- rent. Porro nihil, intoto hoccap. cft, quod non[i;t in capite Matthei 27.copiosé, diftinctég;explicatum.] L. WT confef]m mane.) Vtrumque hoc yerbum A ( 57)co pertinct, vt indicec Euangelitta, quan Pta vfi faerint Principes facerdotum , Scri- $1 Mata8.a.1. "ILue24.34.] - loá.20.a.1. j Mat.28, ä.; Luc.24.2a.4 loà.10.c.1i Sup. 14. c. 38. Ioan.20.d. 16. fillis: Nolite expauefcere: Iefum qusritis Nazarenum, crucifixum: furrexit, non eft |hic, ecce locus vbipofuerunteum. 7. Sed ite, dicite diícipulis eius, & Petro, quia L [ciauit his, qui cum co füerant, lugentibus, & flentibus. 1. Etilli audientes quia ]valde mane vna fbbatorum, veniunt ad monuientum, orto iam (ole. 3. Et dicebant ad inuicem: Quis reuoluet nobis lapidem | ab oftio monurmentiEt refpicientes viderunt reuolutum lapidem. Erat quippe maenus valde. s. Et introeuntes in monumentum viderunt iuuc-] nem ífedentem in dextris, coopertum ftola candida, & obftupuerunt. . Qui dicit » .; 1 A precedit vos in Galilzeam: ibi eum videbitis, ficut dixit vobis. 8. Arilla exeuntes,| fu gerunt demonumento : inuaferatenim eastremor & pauor: & nemini quid— quam dixerunt: timebantenim. 9. Surgens autem mane, prima fabbati,apparuit primo,Mariz Magdalene, de qua eiecerat feptem demonia. 1o.. Illa vadens nun- viueret, & vifus effetab ea,non crediderunt. 1. Poft hzcautem duobus ex his ambulantibus oftenfus eft in alia effigie, euntibusin villam : 1. & illi euntes nun- ciauerunt czteris: nec illis crediderunt. 4.. Nouiffime recumbentibus illis vn-| n decim lfbocloco pututa m N C 1 !Cæ Is $ mren Mahe vt (orm | $06 — INAJMARCI.GIAAP, XVI 01295 — 906* Idecim apparuit: & exprobrauit incrcdulitafcm eorum & duritiam cordis: quia ijs, | qui viderant eum refurrexiffe, non crediderunt. 1j. Etdixiteis: Euntes in mun- dum vniuerfum pradicate Euangelium omni creaturz. 16.. Qui crediderit,& ba- I ptizatus fuerit, faluus erit: qui vero non crediderit,condemnabitur. 37. Signaau- — — tem eos,qui crediderint,hec fequentur: In nomine meo dzmonia eijcient: linguis Es loquentur nouis: 18. ferpentes tollent: & fi mortiferum quid biberint,non eis no-[ià:525. cebit: fuper egros manus imponent, & bené habebunt. 19. Et Dominus quidem E |Iefus poftquam locutus eft eis, affumptus eft in cxlum, & fedetà dextris Dei.. 20. 1255* Illi autem profecti predicauerunt vbique Domino cooperante,&íermonem con- d firmante, fequentibus fignis. | J : : IN CAP. XVL T cum tyan(i[et fJabbatam.) N- À gérent Íefum:& cum ver. 2. nouam inchoans fenté- ' hementermirorvnumexom-|| tiam dicit, Ervalde mane vua ]Zböatamm veniunt ad M ni antiquitate Hieronytium « Omonumentum , quafi vefperi aromata emerint , mane| , quzítione 3.ad Hedibiam me-|| |ad monumentum venerint, Quz Íícribit Marcus ví- r ] * Wb t | ul | Ü '3 ,' * ; —— i f miniffe totum hoccaput Mar-|]| |quead verfum 12:4pud Matthaeum cap. 28. explicata| ! as l ciin multis codicibus non re-|! |funt; ts | C | [ | 2 ts periri&cà nonnullis deeoau-| . rz.Pof bacautem duobns ex bis ambulantibus, ) Hocà | | &oribus dubitari. Magis etiam miror non maiore| |Mattheofcriptü nó eft;/àLuca veró c.24.13.copiofiüs MM OM Hieronymum ftudio eius auctoritatem afleruife, — fcribitur,quam à Marco; quare apud Lucam potiüs, wl — | . Jeàmnulla prorfus coniectura fitvlla ex parte proba-||| |quàm. hocloco explicandum eft;vbi &Euthymij re- E I T o 'bih',s fuiffe ad Marci Euan.gehqm adl..e'&:umg ANam ffeuemusopinionem, quiAlios hos fuitle difcipulos,|. ; | | quód nonnulli repugnantiam , quz 1nter Marcum| B quàm duos illos;de quibus Lucas Ícribit ; exiftimat. | | hocloco , & Mattheum c. 28.videtur efle , caufam 14.Noui/simé,. ) Sunt qui exiftimant Marcutn hoc putant eiufmodi fufpicioni prabuitle;abfurda pror4 ./loco agere de die,quo Chriftus videntibus Apofto-| [us eft ratio. Ifto enim modo & vltimum caput Lu-| |lisin caclum afcendit , in quibus Auguftinus eftlib. cz , & penultimum Ioannisinducere deberemus;| |j.deconfenfa Euangeliftarum. c.25.& Gregor.hom. imaioreniminterillos, & Matthzum, quàminter| |in Euangelia 29.:& Beda hunc locum exponens,| Mattheum,& Marcum apparet repugnantia; dubi-| lideóque Marcum dicere wwifsimé.Hanc opinionem. tare igitur de huius capitis au&toritate nólicet, pre-| |apud Mattheum c. 28. refutauimus , & Auguftinus fertim Concilio Tridentino non folumlibrosom-| |ipfe non fatis firmus inea fuit , neque Gracé eft nes,quos ,n'upcfhabemus incanone; fed fïnguloru.m | ö's—a'öv,Pofh'gmö, fed ö'g—epoy,po&ca,v; Hieron. vertit|. etiam librorum fingulas partes approbante. Neque C |libro z.contra Pelagian. Alij , vt Euthym. hocloco;| quifquam antiquus, & Catholicus fcriptoreft., qui| |exiftimant hoc eodem die, quo Chriftus refurrexe- |. huius capitis,tanquam vere ; legitiragque fCl'i.ptu-l'æ, * |tatcontigiffe, Hanc enim eíle apparitionem illam, | teftimonijs vti^recufauerit. Víus eft Irenzuslib. 3.| |dequaloaunes fcribit c.20.ver.19. Duos enim difci-| aduerfus herefes cap.r.& quidem ita vfus ; vtaperté|. . |pulos,de quibus verfu.12.13. dictum eft ; ad Apofto- dixerit hunc Euangelij finem;qui eft vex.r9.Er Domi-|, — ïo,s veniffe;illifque nuntiaffe fe Chriftum vidiife,eos| ;. nus quidem Iefus poflquam locutws efl eis.y ajJmmptus efl in | |veró non grcdifdilfc;tunc; veniffe Chriftum,& incre-| Í ralum , & principiumllud capitis. . verfu r.Ipitiwm| — |dulitatem: illis exprobraffe. Hzc opinio ideo vera]. Euangelj -e[(m. Chrifhs, ab eodem Marco fuiffe con-| — eflenon poteft , quia falfa nititur bafi,hos duos dif- [ r Dua5:251: serssvibesscsinss A ipulosalios fuitfe, quàm, de quibus c.24. 15. Lucas|. |- Er cum tranfiffét (abbatum.) Yd eft, fimulatquefab-, — |agit.Poffet quidem difputari etiam fi ijdem hi,atque| batum tranfiit; ftatim poftfolis occafum , quo fab-|; — illi fuerint, vtrüm illi priüs ; an Chriftus ad dit?;ip.u; bati feftum terminabatur. Narh cum fümmo ftatim| — losyenerint.Nam Lucas c.24.33.34.ita videtur loqui| | .. |mane diei fequentis ad fepulchrum cum aromatibus D vcindicet priüs duos illos difcipulos veniffe , quàm| | .. |venerint,vt dicitur ver.2.& Luce 24.1.& Ioannis20.| :|Chriftum.Sed deeaquaftionecoapudLucamloco| —— :| ^ |rEtnó potuerint multa noGe, aut tanto mane aro-|. - difputabitilSurq sss ov ubutv, g r | **|mata emere,neceffe eft, vt emerint die fabbati poft].— | Recumbentibws illis vndecim apparnit, ) Hieronym.| "" Tfolis occafum tranfacto iam fefto ,. cum emere, aut| — libro2. contra Pelagianos fcribit totam hanc peri-| - . .. ]vendere licebat. .Id etiam non obícure colligitur ex| odum, &*,al-iamsquändam ; quam nunc in nofttis li-|. l -:|Luca c.23.$6. Et reuertentes parauerunt aromatas g vn-|. ibrisnon habemus,in quibu?clljam exemplaribus ma- ! guenta , €7 fabbato qmdem filuerunt [Ecundüm mándatiw| — ximeé Gracis reperiri , quafi non in omnibus, fedin| : äin etiam ex hocipfo loco colligitur ; noncnim| |paucis quibufdam reperiretur. Is qwbu[dam jinquit, | quafi de codem , fed quafi de.diuexío Marcustem-| — exemplaribws ,* maximé in Gretis codicibus iuxta. Marcia| poreloquitur,cum priuüs dicitmulieres,-cum tran-| — m frte eius Euangelu [eribitur ,Poflea.cum accnbuiffent vn- ]. fillet fabbathum, aromataemilfe,vtvenientesvn- — decim,apparuit ets Tefus C* exprobrauit increduliratem z * " " od ts Pt AC CTPR E L UN EU EE LL dutiliam 3 / Calutnus in barm. Faci r R Muam illis refurrectionem edendo , bibédóque pro-] |baret,vt Petrusar n ' | quod hereticóruim adducit interpres dixiffe Chri-|. (tum,cum adhüc difcipuli hzfitarent ; babetis bie ali-| quid , quod manducetur Lucz 24. 41. & Ioarinis z1,5.13.| |nerunt.Itaque honpöte&hqc,& illa,'quäg apud Lucá| eft;,cadem effe apparitio. Vndecim difcipulos fuiffe|. 907 v —ÀM 'MALD'ONATE.COMM'ENT, d us a « dritiam cordw eorumquia bis qui widerant eum. refargen- Item non credideruntse* i fatifFaciebant dscentes , Seculnem| nir per immundos fpiritus veram. Dey apprehendi virtutem, ideirco iam nunc renela in[litiam tuam,. A dmirabile plane chxorum , aut Montaniftarum errorem oleat. Ne- que Lücas, nec Ioannes narrant recubuilfe difcipu- los,cümillis Chriftus apparuit,& fu-nfï,qui. exiftimét; non fuiffe ad menfam, cum multa iam eífet nox , & Graxcum verbum dvyaxeryvoic interpretentur con- lidentibus,quibus quia hzretici funt,ctiam fi multo Erobabiliora dicerent, minimé crederem. Recum- , tione Marcus id exprimere voluiffe;quod leue alio- quia cenabant;ormnes fimul érantaut; vt cum para- tum inueniffet cibum;coram diícipulis fameret , & eumentatur Áctorum 1o.41.Nam| non animaduertit aliam illam fuitlé& apparitionem,| quam illic Lucas narrat,némpe illam , qua Chriftus| codem , quorefurrexit die , poftquam duobus illis " manus füas Chrifto,vt idem Lucas teftatur , dubita- dicit,quia Iudas deerat;qui feiár laqueo füfpende-| putauimus. Thomas veró , quiantediesocto cum uisvnusabeflet "Thorás, maiorem tamen numeri eius partem totius$ riomen numeri retinüiffe. Non| inficior potuiffe maiorem - pirtém-nunieri totius Eutliymio,&alijs nonnullis interprétibus probabi-| lius effe credo veré vndécim tunc congregatos füif| fe difcipulos,cüm h&capparitio illa ferit;qüeoda '"FhormalIoannis 20.26.27.vt paullo ante demonftra-] : "Et ézprobrauit intredulitatem eortim.)Ou0 modo tüc| N^ o g jflud iniquitatis eg" mcredalitata fabflantia eff., qua nan fi-| efl;atque diuinum Ecclefiz iudicium , que priorem| - * huius periodi partem recinult , poüeriorcxnreiecit; — [nemo enim ceftin litteris facris exercitatus , qui non]. facilé odoretur priorem effe legitimam , pofterioré| notham atque adiedtitiam, quzque veterem Mani- ebantigitur ad menfam , neque enim alio feníu id| - in Ícriptura verbü legi memini , nec videtur fine ra- difcipulis euntibus in Emaus vifus fuerat , rediens| !eroFQlymäm apparuit , cum Thornas non adeffet! p Ioannis 20.19.24.certum huius fententie argumen-| . tuim eft,quód in fecunda apparitione, qua octauo| .|poft die contigit;/difcipuli non dubitaruntaffaeti iá|. ïïhri?cum videre , in illaautem apparitione ; quam|. Ícribit Lucas,non folüm vifo , fed oftendente etiam|: rat;aut certé cum Ápoftolis pofttraditum Chriftum|. non verfabatur.De qua re Matthzi 27.5.& 28.16.dil-|. difcipulis non erat;cim feillis Chriftus oftenderat;| nunc erat; ideóque erant vndecim Toarin: 20.:26.| |Scio D. Auguftinumlibro ;. de confenfu Euangeli-|. ftarum ; c.25. & in Commentarijs. Bedará exiftima-|. re decem rantum füifle difcipulos'; quipropterea| - yndecim appellen tgïr;qiiia-'föt;UStüritjAþbï&äIömm | ïxüï*äcms mortuo iati fuda vridecim erat, & quam-|. numerinomen vindicare, tamen non átbitror effe]. néceffarium ad eas anguftias rem addiüicere; quia cü| uo poftrefurre&tiónem die fa&a fuit prefente iam| - Á qui,& parü ad ré pertinés videri poterat;fortaffe , vt|. - indicaret eo Chriftum venif'e c€ pore*,qub tempore,| io F OE Iebedis ]tunc non crederent,fed quoniam , vt verbis vtar Au-]. ; Iguftini . zem erat 4b eis a[cen[urus in celum , bec eisil-| £ecociate] eidereut i eum vtique poft a cen[ionem. [nam pradicantibus| [rat,nonneipft primitus faerant obinrgandi, quod ante quam BR u . , ETA r 24 - |refellimus, &apud Lucam pluribüs fumus verbis . [tinetfyllepfim ef i bro 5.de conlenfu Euangeliftarum c. 25. & Grego-j rius hom.29. in Euaneelia , & Beda hunc lö-cüm',:äx;. | plicans,quia exiftimant hoc accidiffe,quo die Chiri-| ihïs in cclum ai'I'um.-Ptu's eft,refpondent non propte- tea tunc incredulitatem illis exprobrauifle , qu.öd VA GME rR la die maxime exprobrare. voluiffe , quia bis , qui vide- "Ant eum refurrexifé , non crediderant , antequam ipfi eum| T m Enangelium etiam gentes , qund mon videruant , f»erant ?ffdifgoræ. Pa]fiflam quippe exprobrationem fecutus ait ide| Marcus verl. 15. «9* dexit eis , Euntes in mundum vopiner-| | fum pradicate Euangelium ommi creaturasqui crediderit, e*|- : 54;;:;24:»5 fnerit [aluns erit,qui vero non crediderit , condz. | (naoitir. Hoc ergo yradicaturi , queniam qui non erediderit,| - condemnalitur ,cum id vtique non crediderit ,quod non vide Dominum vidiffent non crediderunt eis , quibu jrins appa-| ru[fet ? Euthymiusveró,, qui duos illos difcipulos,| quibus Marcus verfü z. Chriftam apparuifle dicit, : i alios,ï[uäm duos illos,de quibus fcribit Lucas c. 24.] i 13.fuiffe dicit , putat propterea exprobratfe diícipu-| lorutdi incredulitatem Chriftim , quód his duoäu& ! difcipulis fe eum viditle affitmantibus;non credidi:| rE ient; idéóque folum Marcum exprobratam narraffe| E d incredulitatem,quód eorüm duorum difcipulorum| | iolus mmeminiffet.. Hanc opinionem üpra verfura.] | : p - Sylle '-"zs-[ : e credo , qua diícipulorum incre- nofmdä l dulitas reprehenfa fuiffe dicitur,quia vnius difci puli Thoma incredulitas reprehenía eft , vt apparet ex| Ioanne c.20.27.29.de qua figura videre le&or pote-| rit;quz in Mattheum fcripfimus cap.26.8. . | ( Quia isquividerant, ) id cft Marize Magdalene, &l d - t If ;jur:'oa;rz CIRILOL fa edia refutaturi, Quód ;'giturad huius loci queftionem at- M ^ Z44 L. EE exprobrauir,cum iam ante credidiffent? Auguftinus]- : E ERN LL ae g cetéris mulieribus , que Chriftum prime viderant; -' EU difcipulilque nuntiauerant Matthei 28.8.9. & fuüpra| m d ïverfu 9.10 . & Luce 24.9.10.& Ioannis 20. 3. & Pe- A tró;& Ioanni, qui idem vide'ra'nt,ätqu enuntiau erát] — ! dl&w .|Ióannis 20. 4. & duobus illis di-fci&)-ulis ; quibus in] : fmbof Emaus euntibus ï'.P paruit Luce 24.55. vt Auguftinus, 2 r libro:3.de confenfu Euangeliftarum c.25.& Euthym;] : tl gxPQfmmf.Si ea;que paullo ante de,regfe-hc'nfä difci-| mne . |pülorum incredulitàte diximus,vera tunt;bec etiam| v — at E [rhihi videntur per fyllepfim intelligenda effe , & fo-] Etinp . |lius Thome hoe loco incredulitatem rcprehendi;| - . qusloc quód reliquis decem Apottolis fe Chrittum vidiffe|. - ub cónfirimantibus;poftquàm ad eos decem congrega-|: | 3 Rs ffos-uvenerar?,lbanni:s 20.19.crederenoluerat. . —^ ] : (ltcongj ( ag-Et dixit eis.) Non tunc cum illis ng.:gt11nbïelnri*äuäïg | 1 a apparuit,& eorümr'éxprobrauit incredülitatem; fed|' lm póftea;cum in monte Galilzz cffent Matthei 28.164. tlodatu p Ewntes ;n"ætgn/läm?ää Aubr[ïfmll-) Sunf qui exzftxment i ftrum | ï-RCgum iuffos éffe Apoftólos ä C hrïüg anucx'fum tetrarum powangelii] M E T. HPECRUE RUE U MUU x |probabile.Sciebat énim Chriftus id cos facere noti 7 " n t |poffe, & nón eft credendum,quod faceré'ftion pote-kzm];zlä | IN rant;illis ptecepite.Deinde quod hic precipitut, nó|predica |- rr:lm,,q ?-oï*ümïcuh&i s,fed fingulis etiam Apoftolis precep- f ! 1 i ïgtïiïäf-*eü-,lfïngul-os autem totum terrarum orbem pe-. te.sP 5;?: rágraté'non potuiffe , opinor,nemo dubitabit. Do-]. g m éitetiam euentus non ita fuiffe hoc Prgceptum in-l ; li, | celligetidum,vtaut finguli , aut fimul cun&ti vniuer-] - j m l(uti tetfarum orbem obitent, neque enim id reip: l mättc; & iaf i at n . * *s i " ia — us ' W nl j-"/ï ün mnäæ j ) fm&- 'faï«/er;k, | "Ul - hpun| s ; RA .»mm It IS- , m n X i j '^ varin & fvlin w vart I$ YCCOUS QD E , | ts ) '] n QU 4 » ^ w L,g;f..u fineni j um " l 'i,'ll/f d. i E[TW j ..909.« m IN MARCI ía praftiterunt , càm non folüm Origenes tractatu in Mattheum 28.fed D. etiam Auguftinus epiftola 80. neztate quidem íua , id eft quadringertis poft Chriftum annis,non dico ab Apoltolis,fed ne ab vl- llo quidem Chriftiano do&tore ex tam multis Apo- (tolorüm füccefforibus multis in locis Euangelium predicatum fuiffe docearit. Quod noftra mémoria exPericntiacqmpcrtumæc&,multis longa & inufita- ta nauigatione patefactis terris , in quibus nulla no- titia, nulla memoria erat Euangelij : itaque quod ad Romanos 1o.18.fcribit D.Paulus, (ed dico memquid.non audierunt?Et quidem im emnem terram eximt fonuseorum; n jine'ani.v terra verba eorum, per hyperbolen de his tantüm *gentibus,de quibus Apöfï:olusloquebaa tur,id eft de Afianis,& Europzis intelligendum eft. Apoftolis precepiffe, quod eos non feciíIe. conftat. Tantüm eífgo voluit Chriftus terminos adillud ví- que tempus legi , Euangcliöqueärqfïxos reuellere; & non alios Euangelij , quàm orbis terrarum fines |ponere. Nam & lexintra Iudgam terminabatur,No- tus in Iudaa Deus,in I[raelimagnam nomen eius Pfalm. 75. i.&ante cum ad predicandum Euangelium Chri- ciuitates Samaritanorum ne introieritis, Hlos nunc remo- uet terminos , & exiguis regni Iudzorum anguítijs totius orbis amplitudinem opponit, quafi dicat;ewo- dtesnoniamin Iudcam folüm,vt priüs; fed ss mundum vhimer[am pradicate, R.upta enim eftiam per mortem, & relurrectionem meam legis maceria , que intra Iudza fines continebatur Ephes. 2. 14. experti iam (amus,quantum apud Iudeos proficiamus ; aufera- cur igitur ab illis regnum Dei,& detur gentibus fa- cientibus fru&um eius Matthgi 21.45. Ergo hec ver- ba etfiaffirmatione conftent, non tam per affirma- tionem , quàm pcr negationem intelligenda funt, quafi dicat Chriftus,Ite quocunque volueritis,quo- diffundatis , nullos iam vobis locorum fines prz- Ícribo. ! QU ia Predicate Euangelium omm creatura,) Hec Apoftoli- ce legationis materia eft , vt piedicent Euangelium. poteft , nequeenim , vt ait Gregotius homilia in Euangelia 29. & libro 7.inIob cap.8.& Bedain hu- ius loci commmétarijs, euangelmm,vel mfen(atz velus, vel brutis ammalibus fuerat predicandum, Cuanquam ratio,quam hi duo afferunt autores , nefcio an fatis do creaturam contineat. Malim dicere attributioné effe,qua nomen generis vni tantüm Ípecieiaccom- modatur,ficut Hifpani folos infantes creaturas vo- cant. Meliüs idem Gregorius libro quinto inlibrü L.Regum c.14.& Beda notauerunt propterea homi- nes hocloco creaturas vocatos effe , vt nemo excipi à tam generali vocabulo polffet intelligi.Itaque zlíei; creatura pro generatione , autgente pofita videtur. Nam quod Marcus dicit , Preduate euangelium othni ereatura, Matthaus c.28.19.dicit ; Docete omnes gentes. Opponit ergo omnem creaturam,id eft, omnes gé- tes vni ludeorum genti;alludens ad id,quod dixerat illud refcindat. . Quàd cumita fit; dicendum non eft 1d Chriftum| ftus mifitfet Apoftolos , exxra Iudeam excedere ve-| tuerat Mattheito.s.Ip viam gentium ne abieritis , (* in| cunque potueritis , vt Euangelium longé latéque|. Omnem creaturam hominem intelligi dubitari n6]|: fit congrua,quód homo omnem infe quodammo-| Matthei 10.5.79 viam gentium ve bieritis , quafi edictüi Qui crediderit e7* baptiTatus fue&ir; alums erir;)Preter-| À. nomine Patris (g" Filij eo" Spiritus [antts, Cux baptifmü cum-dcs&rina,fidäque'cmïiungat,illd apud Matthze- um loco ditfezuimus.Eft bäptiüüas quafi publica hi- dei profeffio, & cerde creditur Ad inflitiam ,ore autem co.. Féfsto fit ad falutem R.om.10.10.Proponit credentibus; & baptizatis premium;non credétibus fuppliciutn; vt eos magis alliciat: idautem . Apoltolis dicit ; vt alijs predicent, quó eos faciliüs ad Euangclium tra- hant.Mirum,quàm multe hareíes ex his paucis ver- bis natz fint. Primüm folam fidem ad falutem fatis efse ,.quandofolahicà Chrifto exigi videatur. No- uorum quidem hereticorum , fed non nouus érror; Nam & Irenzeus Marcioniftas in eo fuifse iridicat,& Tertullianus;aut eofdem, autalios quos hzreticos; qui idem dixerint,notat ; & Augulftinusad eam lig- refim oppritendam totum de fide , & operibus li- brüm fcripfit.Qui errot ; precerquàam quód eft cam abfurdus;vt refelli difputádo non debeat ; tota fcri- [ptura facra,quanta eft, proprie veró 2; cap. épiftola |lacobi penitus refutatur , vbi & nos fumus , f vitam IDominus;otiumque concefserit,refutaturi; Secun- . |dó non pofse quemquam , nifi etate iam adulta , & (O9: difcipline capace baptizari,cum baptizari ij tantütn, |qui crediderint,iubeantur , & infantes , qui doceri non pofsunt,nec credere poflint; fides enim ex anditu;! auditus autem per verbum C H RISTI Rom.10.17. In baptifma non longé ab eaabfuerunt; vtin Mattheo cap. 28. t9. diximus, vbi & hunc errorem fatis re- D futauimus.Tertió baptifmum non efse ad falüté ne- |ceísari;quod Caluiniani ex fequentibus verbis col- lligunt,quia cüm dicat Chriftus,qui vero not crediderir, |eondemuabitur , non addit alterum membrum , & qui |baptizatus non fuerit, quod vt adderetur, & oratio- nis confequentia poftulare , & auditoris aures expe- |&are videïantur.- Ethicantiquus eft error ; neque Jenim tá ingeniofi ifti funt, quàm videri volunt.Non linuenerunt ipft herefes fuas;fed ab alijs olim hareti- cisinuentas, & ab Ecclefia damnatas renouarunt; - |Hicergo (inquit Tert. inlibro de baptifmo hunclo- - |cum tractans) feelestiffimi illi prouocant qua[Iones..dei E diciitbaptifmus non e(Fnece[farims quibus fides fati eft. NG lergo propterea Chriftus (ecundum membrum non : rePetiuit,quöd baptifmus ad falutem neceffirius nó. ceri potuit,quàm quibus Ioannis 3.5. Chriftus dixit; nifi quis renatus fuerit ex aqua, e2? Spiritis fanco, non poteft introire n regum DeiNon agitur,inquiüt illi;de bap- |tifmo.V biigitur agitur? aut vnde illi contra alios he- lreticos Anabaptiftas probare poffunt debere infan- tes baptizari? fed hunc fecundum errorem illic de lemus. Fingamus tantüm dixifse Chriftum, Qsi credi- derit, & baptitati fuerit, falnm erit neque fecundam fententiz partem addidifle,quis non videret nonfo- lüm ftde, fed etiá baptifmo falutem tribui,cüm pa- riter idem, & eodem modo de vtroque dicatur , Q»i non dixit , Qui crediderit , & qui baptizatus fuerit, faluus erit,quód fi dixiffet, videri poterat fignificaffe alterutrum , aut fidem folam , aut baptifmum folum ad faluter fatis effe , quia per difianc&tionern dictum 4 qua hzrefi non folàm nunc . Anabaptiftz. omnes| líunt , fed & nonnulli olim Catholici , Tertullia-] [nusinlibro de baptifmo , & Nicetas in commen-| |tarijsin orationem Gregorij Nazianzeni in fancdtum| effet. Q&ibus enim verbis eius neceffitas clariüs do-.| f baptifmo non agi;quia in illo hzret loco, illic refel-|. crediderit , eg7 bapttæ:mo' fuerit; fáluus erit ? Adde quód| Solà. fides|, a d falutem). no (ufHeik. Bapiifmi nece[sitas contraCals uiniftad, ! mittit Marcus,quod Mattheus dixit;BaptrTantes costnl TOR CR a d RUE AVAS ER E a 'intelligi poterat: fed dixit, Qu crediderit,(r"þapnï(gtm j : RR -2- : lfmrit,'w í l -, i ^ lZ*cF "i PC- l p i ! " | j| : | ^ l AMCIA m iï Ü s Emi ia ia o | | |- ; E [ |£o4, 15. H: ! | L Mfnerit faluws erit quod cüm per diflun&tionem intel-. dMerna mandata, xe&té colligitur cum,;qui mandata non Íeruauerit, ad vitam ingredi non potle , éergo.& cum ;r.wni ndi. L |blato genere fpeciem toll - |cefsarium erat, & tamen dictum non.eft. Credo igi- feníu tamen eft,quia cüm paullo ante baptifinus vnà ]terat expectare tantifper, vt honeftiore loco, cómo- |earatione oftenderet tantam martyriJ,tantam Spiri- 5 . * : ^ tizatur,cüm fides precedat , baptifinms Íequatur.Ve- 91 1OAN.MAIDONATI COMMENT. - iginon poffit, vtruümque adeo ad falutem necetla- rii effe hignificatur, vt ít alterum,fiue fides,fiue baP.. tifinus defitjnemo faluus efle poffit.Cüm ergo verba Íequentia nihil prioribuf detrahant; rnon poteft ea elle ratio, cur Chriftus fecidum membrum non re- periuerit,quód baptifmus nó effet necetfarius. Nam fiin priore fententie parte baptifmus falutis caufa elle dicitur , & in pofteriori defectus baptifini con- demnationis caufa effe fignificabitur. Cum idem Chriftus dicit Matthai 19. 17. 5; vir ad oitam ingreds, dicit,Qw crediderit,e7 baptiXatus fuerit, faluus erir, ve&te| ?etur €rgo qui non crediderit , vel baptizatus non epiftola c. 3. 21. non magis nos nunc fine baptifmate indicat faluos effe pofse,quam olim tempore diluuij extraarcam. Noe quiíquam potuit effe fgp'cr&eä*. Ec| veró quidattinebat Eunuchum illum Reginz Can- dacis tam properé vix leuiter in curru inflitutü bap-. tizari , fimulatque aqua inuenta eft , fi baptifmus ad falutem neceffarius non erat A&. 8. 36? nonne po- diore tempore baptifmum acciperet? Quid cuftos ille carceris vna no&te à Paulo , & Barnabà cum tota familia inftitutus cótinuó baptizatus eft, quafi de ip- fius vita, falutéque ageretur , fiintempusaliud bap-- cifmum differre? Actor.16.33.Qua ergo fuit caufajfi eanon fuit,quare Chriftus fecádum membrum nó cepetiuit? Aliquam certé fuiffe credendum eft, fed cüm ea;vt probauimus,caufa nó fuerit;alia queréda. Quidam hanc reddunt, quód etfi vtrüque & fides, & bàptifmus neceffarium eft , magis tamen neceffa- ria fides , quàm baptifmus , quia nunquam omnino fine fide quifquam faluus effe poteft ; quia , vtait D. Paulus Hebrzorum r. 6. fime fide mpo[[ibile eft placere De» ; Íine baptifrao autem aliquando poteft:puta fi credens, & baptizari cupiens, baptizari non potuit, fiantequàm baptizetur,pro Chrifto vitam effundat. Maiorem enim dilellionem nemo babet , quáns vt animam [pam ponat quis pro amitis fu. Yta. Algerus refpondet libro . de facramento c. 3. & D. Bernardus epiftola 77-verà quidem funt ifta,fed non facilé mihi perfua- fet,(1 de martyrio , aut de Spiritus fan&ti efficacitate, nis,non de baptifmi aquz neceffirate loqueretur, vt tus fancti eíse virtutem,vtis etiam,qui baptizari non: ritate in cordibus noftris effufa faJutem confequere- Alij , quia fi- fpecies eft , & fu-. : ciem tolii necefse eft , fatis fuifse di- |Cere, qui non cred:der:r,;qma qui noncredit,non bap- des quafi genus , baptiftmus , quafi rum id quidem,fed tamen quid fi quis credat,& non baFtizctur, quid illi futurum eft ? id enim dictu ne- tür ego, idque magis afäcucrarä,lfi meliorem, quàm meauctorem haberem , non fuifse prztermifsum , vt putatur,fecundum illud membrum, Et qui bapti-| zatus non fuerit. Nam licet verbis exprefsum n fit, B uerit , condemnabitur. Certé D. Petrüs prima id eft fide baptifmo ,vt vocant, fanguinis, aut flami-| poíset aqua;folo martyrio , & fola Spiritus sácti ca-] tur. Nuncautem , càm de neceísitate baptifmi agat, ' jexaggerare eam debuit, n6 diminucre. D r dere poffum eó fpectaife Chriftum.Id fortafse dixif-]. Gregorium hom.in Euangelia 29.& Bedam in COm-[ ; a Be de explica : tits, Idicat, Ego iatm credidi,[alunm evo. Veruem dicitfi fidem operi- fmo'ribw*nm contradicit. Hinc eff enim , quod de quibu[dam | fdljis fidelibus Paulus dicit , Qui confitentur fenoffe Deum, éd Tit. X |fidem demonum,qui eredunt, cz7 contremifeunt Ytaque iminüs faluus fit. Et emnss, qui petit , accipit imtelligen- hegatio baptifmi o xojye eftintelligenda. Qui non crediderit, & baptizatus non fuerit, códemnabitur.] Soletquzri , quomado iíta tam generalis fententia| vera fit , Qu crediderit , 7 baptiKarus fuerit , falun erit, cüm multi , qui & crediderint , & baptizati fuerint, condemnentur. Negantid quidem hzretici Calui- nifte,qui patant neminem,quiveram fidem habeat, damnart pofse, fed hzec hereíis partim eftiam paullo ante à nobisrefutata , cum docuimus non fofam fi- dem, fed etiam baptifmum ad falutem efse necefsa- rium,& ad Rom. 4. magis refutauimus.Nuric pona- mus quod verum eft, maltos & veré credentes, & rité baptizatos fepe damnari. Legat de hac re cauté mentarijsad hunclocum;quifquis errare non volet. Fortaffe, ii quit Grego'ritls,vnufqu:'fäüe apnd (émetip[um bw tenet. Vera enim fideseft , que in hoc quad verbis diait, fa&tis autem negant. Hinc Ioapnes ait,qui dicit fenoffe Deum, Q mandata eu non coflodst omendax eft. Quod. cum ita [it fidei noflre veritatem in vita noflra. confideratione debemwm Jagnofcere. Tunc enim veraciter fideles [amw , [i quod verbis promittimus operibus complemus. Quibus verbis non fi- |enificant veram fidem non habere, qui opera non äabct;fcd mortuam habeze,vt Iacobus ait;inutilem, & ad falutem haud multo magis códucentem,quàm veram fidem hi auctores vocant non eam,quz,fi na- Ituram fpe&tes,fides vera eft:fed eam;quz nonfolüm vera, fed fru&tuofà etiam eft , tuncenim eflicaciter credimus , cum fides in nobis per caritatem opera- [uur. Tenendaigitur hoc loco illa, quam multis locis u UL A|cunr fide coniunctus fuerit ; & cum uegatione fidei| 6. |Epifl .2 i piar. a h^ ocus Gre m ER d Y z j * X k Cap. 2.17;;; i9. l A 4d. Gal. g. 6. RegnlaferiV p"we tradidimus,regula eft, Generales fententias plerum- quibusdam conditionibus intclligendas, Onnis ,in- cum dicat Chriftus Matthzi.7.21. Nres ommis , qui dicit mibi Domine , Domine , intrabit in regnum c&loram, Dicit curfus Chriftus eodem capite ver. 8. 0m»is , qui petit, 4ccipit, dicit Iacobus c.4.3. Petitis e7" non acapitis R ed- dit caufam, Eo, inquit, qwód male petatis, vt sm contupif- centijs vefiris infnmatis. Vnde colligimus generales il- las promifhiones itaintelligendas,0mmie,qui inuocaue- rit nomen Dominis[alnus erit, i vcliqua , qua deber, fa- ciat, id eft non ftabit per Dominum,aut per eiusno- men,quod ad faluandum fatis eft per fe potens ; quo dum efse,fi bene petat , vt Iacobus Apoftolusinter- pretatur, id eft, nunquam perDeum, fed per ipfum ftat,quo minüs accipiat,quia aut iniufta;aut iufta in- iufté petit.Ad eundem modü , quod hocloco Chri-j tus dicit, intelligendum, Qw erediderit , eo* baptiQatus| fmerit, faluus erit , non folüm fi veré , fed etiam fi bene| crediderit ; ac baptizatus fuerit. Bene autem credit, / & baptizatus cft,qui opera, quz fidesab co, & bap-] tifmus exigit,facit; aeque hoc eft , quod paullo ante| citatus. D. Gregorius dicere voluit. Zwic, inquit , ve-| raciter fideles (amus , 6 quod. verbis promittimus , operibue| complemus, Tu die quppe baptifmatis emenibus nos an-| fiqui ho/hk eperibus , atque ommnibus pompes aäreïzun— | tiare prom[imus. Eodem modo interpretatur Diuus Auguftinus fermo. 1t. de verbis Domini . fecun- que efsefubintelle&is , finon exprimantur , certis férmanda, . |quit Ioel c.2. 52.40i muocauerit nomen Domiti faluus erit,| s dàm Matth. Qwicrediderit , e7 bzzptiærtus fuerit , faluusi :modun ob bat ' I )h hw n gn,f'r. u &'*m "æ .;1-) ! ] ) I 1 nt ao EU a TT MM vat "TLT " n ' nh LOU 00 ) v VÀJ lVU L Loytntac i K g Ia Memyqu ! 2 m ; vr"?',v 34: ?',,f.i.d*:;JL! j | É "o d F Up- N iÉ )n 19;tf0] v « Mlb Imeete v AOCT " , Ü ( OH o »i VV M: em l.l 'ERO QU AC t , It (j F ] m;;,.!;:-( " MWI»" m m " m ( wO l ffw/:æ ]1 | [,?W;)(fi?,g | "n ! 'ffr'f/'fj(æ' ) , 'l s gl a "i i m Ms Au510- j | r vt niamms MFM d | PTEN - PVl 3 p v As * Erfeby.11.6 4' - IQuomodo Chrifüiam MAT ; Ft,jf;"'ï non deactü faciendi miracula , fed de poteftate agi. i mirace-| Certum enim eft non omnes , qui crediderunt , & orum. erit,nen vtique ime!lagimus eo tdo credestem , quo 7* da- quo[dá iotuebatur in ea fcilicet fide coflitutos, que ,a poffelo Jtas. Primsie enim op? fiden per diletlione operantss cordas copi- Ipfat. 14 o.|protoparetis lingua loquistur declinátis i verbamalitia ad! |racula neceffaria, fuerunt autem necellaria,antequá o — "T*UdNMARCI CAP- XVL i d- 914 mones crediot, «* contremi[cut, nec n eo nomero baptiXatos in quo Simo Mag baptiCari potwit.fed (alw*effe no potwit;fcd diflinguete perdiletioné operatur.Similiter exponit Eut. 17. Signa autem ess qui erediderint pac f(equentur.)Non pofsá meliàshuius loci difficultatem indicare,quàm pofitis verbis D. Bernardi fermone primo de Afcen- lione, Nec mimer inquit, fortaffe videbitwr ipfis quoque re- Ietofis ex bocverbo proweture defperatio,quam ex verbo priore van [pei data fecularibus occafio videretnr, Quis evim ea, que m prefents loco fcripta [nnt, fizna zg:detur baberecreda- litatis , fine qua nemo poterit faluars , queniam qui non credideriteondemnabitur ? Et fine fide impofsibile f placere Dev'Refípondet eodem loco Bérnardus , Nec diffieile arbitror so[fe,quemadmodum intelligi fgna. pofsmt prafen- tiayvt fint imdubitata figua credulitatis , ac per boc z* f4lu- Hio efl n qua finedubio eitcititur demonta, cit eradicantur 6 corde peccata.Exinde qui i Chriflis credut linguis loguntur OH cio i& recedát vetera deoreeorumsnec decatero vetufda lexeusadas exco[ationes im peccatis.N exe ifta dicta funt,(ed dubium non eft Chriftum non de iftis loqui (ignis. Ergo quemadmodum fuperiorem illam , genera- |lémque fententiam, Qw erediderit,eo* baptiTatus fuerit, [aluns erit,adhibitis certis conditionibus intelligen- |dam effe dicebamus; fic etiam hec nonabfoluté , & vniuersé, fed cum nonnullis interpretationibus in- telligenda eft.Ec autem funt quinque, Prima eft hic baptizati funt,re ipfa miracula feciffe,omnes tamen Credidit certé Ioannes Baptifta, & quamuis fcriptu- ranon dicat, tamen baptizatus , ficut & Apoftoli fuiffe creditur , fignum tamen feait millum Ioannis 20. 41. Secunda eftnon effe hoc neceffarió de fingulis hominibus intelligendum. Cum enim hoc donum faciédi miracula nó propter priuatá cuiufq; fed pro- pter cómuné Ecclefie vüilitaté cóceffum fuerir, val- de vero fimile eft n6 fingulis Chriftianis fuiffe datü, fed his táti,à quibus coueniebatad propagandá , & ftabiliédá fidé hgc fieri miracula.Quid enim neceffe erat, vt fingule etiam muliercule miracula facerent, cüm id alijs vtile non cífet ; ipfis veró perniciofum effe poffet. Tertia eft non deomni tempore; fed de co tantüim hoc effe intelligendum, quo ad eum finé propter qué ea poteítas concedebatur , id eftad fi- dei propagationem , confirmationémque erant mi- fides propagata fatis,& roborata elfet, vt re&té Gre- gorius homilia 19. & beda refpondent, Nanquidnam fratres mei ,quia if14 figna non facitu ymtnim? credutis ? fed ere[cerct wultitudo credentium, miraculis faerat nutrienda, quia (* nosycum avbu[la plantamm, tamdin eis aquam in- fundimw, queu/queea in terra tam coalui[fe videasaus ,et fi (emel radicem fixermt yimrigatio ceffabit. Simile quiddam: in libro de vera religione cap.25. fcribit Auguftinus. Cum emim Ecclefia Catholica per totum orbem diffu[a , at- que fundata fit , uec miracula illa in noflra tempora'd urare ermi[fa (ant,ne ammus (émper vifibilia quareret, eg* eorum confnetudinefrige[ceret genus humanum , quorum tmouitatt flagrauit,, & libro devulitate credendi contra Ma- A illis faltem initijs facere potuiffe verofimile eft. D bec nece[faria in exordio Ecclefra fuerunt.. Vt enim ad fidem|. inich.cap.16.Fa&a igirur fant illa mivaculaopportumi[simé, | B F |faciat;aut facere poffit,que hicà Chrifto credentes| lermonum. Viguit quidem initio tantopere miraculo- |rum vífus , vt rari admodum Chriftiani efsent , qui vt s multitudme credebtium congregata , atque propagata, i ip[os mores vtilie couuerteretur autloritas, Neque vero|. exiftimandum eft iam in credentibus omnino facié- dorum miraculorum extinctam elfe poteftatem , vt mulds verbis de hac quaftione differens libro 22. de ciuitate Dei c. 8. multis D. Auguftin, probat exe- plis. Quotibi;quot fermone. 7.de fan&tisin Epilco-| atu fuo,quot fe etiam prafente , atque infpectante ad fan&ti Stephani Protomartyris reliquias duorum annorum fpatio narrat facta eífe miracula ? Quarta eft,nó efse hoc itaintelligédi , quafi quicunq; dono fto faciédi miracula àDeo ornatus eft,ifta omnia;aut cófequutura comemorantur,fed ita vt alia alij facere poflint, ita Apoftolo Paulo interpretáte r. Corinth. 12.4.Diuifiones gratiavum [ant, idem aure [iritus q7* diui- flones miniffrationta siot ade aute Dis e7* dum (lones operatio- nih stde veroDeus,quioperaturomnia in omnibus.Vnicute queaute datur snamfe[latro Spirit?ad wil:',m.tï",aly quide per fpiritis datur fermo fapietie,aly fermo [cientie fecidis eunde| [piritum;alteri fides in eodem [Diritn y lj gratia 'fzm'mmm : m vno fBiritu ; aljj operatio virtutum , alij prophetia y aljj difcretio fpirituum,alg genara lngaarum , al interpretatio omnia non facerent. Duo maximé fere omnibus| communia erant;alterum loqui linguis , vt apparet] Á&orum 2. 4. & 10. 46. & 19.6. Quamquam etiam| cunc linguarum donum proprium fuifse quorundá docet D.Paul.1.Corint.12.10.& 14.2.4. $. alterum de- mones eiicere,vt ex Iuft. Tert. & Lactát;alibi docui-| mus.Quinra efthoc ipfum, quod expofuimus mira-| culorum donum non ftatim , vt quifque credebat;| Jatque baptizabatur,fuifse confecutum ; per impofi-| tionem enim manuum,id eft per Confirmationem,| — - R ' ; ROR OENE s L uUl Confirma- qua Spiritus fanctus effundebatur potius, quàm peri,; — Pan baptifmum id recipiebant. Exemplum eft A&o'rum.me,,,,,m, t9. 6. Quareaperté fignificabatur baätifmum per . z rba.t, Confirinationem. quodammodo perfici, quod à £Pf s. ad Pontifice quodam Romano dictum non impuden—*.;'"';fs f*ï tet folum,fed etiam indocté * hzretici rident, scïi 4ä?e;£. . 19. Et Dominus quidem le[na, poflqnam loecutus. eft eis.) d. gyife- Hzc non ftatim acciderunt poft fupetiorem Chriüiï FLifp.de ct apparitioné£ in ver.14. vtD. Auguftinus libro 3.de có- ^^* Id*f)' feníu Euangeliftarum cap. 25. & Greg. homilia 29.|. ng:; *:"'L;' in Euangelia, & Beda videntur exiftimare, dequo-| — AE rum opinione füpra ver. 14. differuimus; fedacci- derunt triginta duobus diebus poft, Nam apparitio illa,vt diximus, fa&ta fucrat octauo poft refurrectio-| - né die 10a.20.26.verfatus auté eft cü Apoftolis Chri (tus poft refürrectioné dies quadraginta A&.;. 3. De- inde apparitio illa fa&a eft Ierofoly.vt fcribit Ioa.c. 20.26.poftca difcipuli ierunrin Galileá in montem; in quem pramiferat eos Chriftus , Matth. 28.. 16. Iterum veróredijt cum diícipulis in Iudzam, quia volcbat eos Ietofolymz Spiritus fan&ti aduentum expe&are, indéque ordiri Euangelij predicationem 1 Lucz24.49. & A&or. r.4. Quadragefimo autem poft refurre&tionem die eduxit eos foras in. Betbaniam jm Montem elimeti , atque in celum cernentibus illis cucétus eft Luce 24.50. & A&.r.12. Quz o1a, quia ex litteris facris colliguntur au&tore alio non cft opus: monuit tamen hocipfum Euthym. Poflquam locutw efl, inquit, nen bac þlüm, fed. «2 omnia wrïm, quotquot eis locuttts efl, a die vefurretlionss fue , donec completi funt |quadragimta dies, it quibns apparebat difcipulgs, cz conuer—»l Ed RR $. Jabatur : 1Uus, quam Chriftuscz beati in c£ lo flant p fedent. Quid fit. Chriflsn — 1d | dextrá Patris fede- T?. Lib.g. Car : 20 : f;b«zmr CM EM , left. . quieícendi, aut cibi, fomníue capiendi, autaliüs [nunc Romz federe. . SicSedulius Poéta interpreta- [quieícere,quafircx in fuo throno dicatar alta fruens | pace. Id multis Ícriptura locis indicatf.-,.:i*n*fquibuvs 91 "I^fwnptus eff n celum.). Aitamptus dicitur, non qua(i non (aa ipfe virtute in czlum afcenderit; fed ficut dicitur. ex mortuis à Patre fufcitatus A. &or. 2. 24. & 3. 15. & 4.10. & j..30. & 10. 40. & 15. 30. 34-37- & 17. 31. & Rom. 4.24. & 8.11. & 10.9. & 1. Corinth. 15. 15 & 2. Corinth. 4. 14.. & ad Gal, 1. 1.:& ad Co- loif. 2. 12. quamuis ipfe fe certé qucitauerit,ue:þ erá- cifixus eff, vc ait D. Paulus ex imfirmitate, fed viwit ex wir- | ne, viatficatis autem [Diritu. 1. Petris. 18. Quemadmo.| dum ergo fufcitatus à Patre per attributionem dici- | potentia Patri tribuitur; ita & allumptus fcilicetà| Patre per eandem attributionem dicitur. Quo auté modo alfumptus in cxlum fucrit, fufiàs explicat Lucas AGor. 1. 4. 9. vbi & nos copiofiàs fumas, fi Deus volet,explicatuti. Hic de fola ad dexteram Pa- tris feffione de qua folus fcribit Marcus, dicendum — Et fedet a dextris Dei.). Quomodo Chriftus ad dex- teram Dei fcdeat , Cyrillus Catechef. 14. inexplica- bilem putatelfe quzítionem. Tria fant, in quibus difficultas tota confiftit, quid fit federes quidad dex- teram Dei quaratione, tanquam Deus, an tanquam homo ad dexteram Patris federe dicatur Chriftus. Ridiculi nonnulli ex nouis hzreticis funt, qui fede- rc hocloco certum quendam humani corporis po- fitum fignificare putrant.. Non enim federein calo fpectemus , ftare magis crediderim, quàm federe; non Íolüm quia.ftzntem Stephanus fe vidiffe dicit quia ftare perfecti , atque valentis: federe; aut iacere infirmi languidi , aut laffi eft ;; ncqueenim nifiaut neceíhtatis caufa fedemus, iacemüfue. Stare natura- beatis omnibus effe probabile vidctur. Quidergo fit |Chriftum in czlo£federe, apti(fimé explicat D. Pau- lus 1. Corinth. 15 25.. Nam quod Dauid Pfal. 109. 1. dixefat F-de 4 dextris mneis , donec ponam inimitos tuos. fca- Lellsuin pedum tuoruti; ip Íe dicit, Oportet eum regnare, do* iec ponat omnes iimicos erus jäsly pedibus eius,, Sedete igi- tur regnare eft, Ecclefiamq; gubernare;cadem phra- fi, qua dicere folemus:; Gu EGoR1v6M x r tus cít, Md ay n Lt t d [ ceuEthereas enelus abit fablimis in auras, 0000 - Etdextram [abit ipe Patris , mundunque eulernat. Credo tamen non foliun Chrifti regnum ; fed quie- tem etiam fignificari ;quafi poft longum huius vitz laborem, poft paffionem , poft pugnam federe , ac| Chritti paffioni , atque laboribus feffionem Oppo- nit'Matth. 26.64. Mar. 14.62. Lucz 22. 69. Actor. 2. 34«16.8€ 4.30.31. R 0m.8. 54« Ephef. 1. 20. Hebra. 1. & 12. 24 w /icientes in antloreu fidei , e9* con[fummatovem [e- [um, quipro pqäfov/iäi(gæm:&o jä]fif;uit crucem cón fiafraine co . tempta , atque m dextera [edis Dei fedet, Habeo huius in- tcrpretationisauctorem Ambrof. fer, 6 O. Sécundam, inquit, confmetudmens noffram tl confeffas offcturjqui aLs- qmo opere perfetfo viélor Adueniens ham "$ gmtia promeretur tute Det. 1. Corinth. 13. 4.. e* mortificatus quidemcar- || tur, quia fuícirare mortuos magnz potentiz eít, &|. dicitur Chri(tus propter habitum corporis, quem fi|- tüm, càm indicare velletfe eum eodem prorfas;quo|I erat habitu , confpexiffe A&or. 7. 55. $6. fed etiam]. lis homini habituseft, qualem & in. Chrifto, & in| * E F : Jautem fedent duo,qui honoratior elt;fedecad dextc- IOAN. MALDONATI COMMENT. "ag UA LA [Gniftràmue manum habet, fed totus vbique eft. Ita- * |chariftia, & vtfuit cum à Paulo vifus eft A&or, 9. 4 '9IG bolum faperans refarretlisne [ua inferna re[erans » tanquam perfetto opere ad calos viélor adueniens , audjt à. Patre, fede 4d dexteram meam. -, ' ; | . Dextera autem Dei ; quid figznificet; maior eft. quzftio. Quicertum in czlo locum dextrz nomine defignari putanG;quodnonnulli ex huius temporis hateticis faciunt;audiendi non funt; hereticis irrideantur. Neque enim Pater dexteram, que & cum Chrittus in terris eft , vt certé eft in Eu- j ad dexterá etiam fedet Patris; nam & ad iudicium fixüfq: dexterz nomine locus intelligeretur, & eum errorem. D. Auguftinus in libro de ide & fymbolo taphoricé igitur dexteram fumi necelfe eft; fed de ca ipía rmetaphora difputatur. Ariani,vtau&or eft Ba- filius lib de Spiritu fan&o c.6.dexteram Patris inter- pretabütur fupremum inter creaturas locum ; quod ex Paulo ad Eph.1.20.21. probabant, seféirans illum à mortuas , «2 fonjlt'tueixs 4d dexteram [&am in caleflibus fu- praomnem principatum,eg poteflatem,e virtutem 2 do- Innationem, e7* omne nomen, quad nominatur non foliom im iboc [aculo., (ed etiamin futuro , & quod nosetiam con- feffuri cam illo dicamur ad s phes.2.6.Ceterum per- |Chriftum angelis tanquam creatorem creaturis op- . gabernans, donec Pater ponat inimicos cius fcabcl- . |lüm pedum eius:ficüt in ludicio n6 habebit quidem |reipfía maiorein, quàm Pater honorem , non maio-] [quam Spiritum fan&ü, fed folum Patrem,; & Filium [ fecus quidem animos hominü regere Spiritus fan&ti! Itraducta eft. Cum tres fimul fedent omnium more l(itSalomon ad dexteram faam alterum poni thro- iSpiritus fanctus, fed Pater, & Filius dicantur gaber-] | n-afc;-gu'bcrnare, inquam, extrinfecus ; nam inttin- ponens , /£4quem ,inquit, mg'elomm dixit aliquando, lfecle à dextris meis ? Omnium fere veterum auctorum opinio eft per dexteram Patris gloriz,honoris , ma- ieftatis, poccnjtiæ»,-rerümque omnium zqualitatem |defignari Athan.órat ». contra Arian. Bafilij libro de Spiritu fancto c.6. Auguftin, lib. deagone Chrift. c, 26. & lib.'de fide & fymbolo c. 7. à qua fententia no- lim temere difcedere. Caiterum valde meus in cam opinionem animus inclinat, vt cxiftimem per dex- teram non folum zqualitatem , fed quiddam ctiam squalitate maius fignificari , non quód filius quid- quam-maius , quàm Pater habeat; fcio enim omni- bus rebus a quales effe ; fed quód maiorem prz fe, fi officijfun&ionem confideremus , dignitatem ferat, cümoad dexterá,id eft regali in fede fit Ecclefiam inde tem poteftatem , fed maiorem tamen oftédet;ac pra ife fctetsquia ipfe non Pater Iudicis officium viübili- terexercebit; Omne enim indiemm Pater dedit filin Yo- annis-5. 22. Moucor coníuctudine loquendi , vnde fine dubio metaphora ifta ad dexterá Patris fedendi gentiü; qui honoratiffimus eft,fedetin medio.Cum ram. Exemplum eftlibro 3. Regum c. z. 19. vbi cum ad dexteram Dei fedens venturus dicitur (ü pra c. ra4.| 62, & Matth. 26. 64. quod fieri non poffet, fi certus,| c.7.& libro deagone Chriftiano c.26.refütauit. Me-|- ifpicuum eft.D.Pauli teftimonium ad Hebr. r. B. vbi| . ()Xttic! &itcl .4 l zen dwin & per nei dex| ad ; | quia adco funt quam Chri ab(urdi,vtab alijs eiu(dem fe&z paullo doctioribus /** fede tram , Bethfabee mater Salomonis Regis cü inuiferet;iul- nutii, in eóque federe matrem , vt cam füperiorem agnoíceret. Animaduerto auté in litteris facris nuf- dici federe, quód fedete, vt dixi, gubernare fit; & nó vt fedeat. 14 ergo 9* bomo Tefus Cbri/i'm | Pæ/ii"e-ne;figg dia-. proPrium : m [ —— vtT— (infuihes ddeteià futy, n im, l; l æqälïu, lmle hgïo*g hxygoij «f Xx OM s i $4 inm ( 1. 3 144 MM w Pfmwys "U i ARU E "0504 E . / MM &« [ PEDILI II ] i Ditta(yi Ol'l'bug:*'-*u hr T I Chufiusan . jad dexterá : JPatris , vt "Ibomo , fee . |deat. hypo&aticam , ad Dei æqualitatem homo ille eue- Libr. Y. in Moa42.c.22. Afederead dexteram Patris non dicebatur ; cum iam eíset humana diuine coniun&ta nature ; & diuina| me doctioribus iudicandam. Tertia quaftionis pars nihilo magis eft facilis. Nam fi Chriftus , quà Deus eft;ad Patris dexteram,id eft equalitatem federe di- citur,antequam in cclum afcexxderet,fchlvat , quia equalis erat: f1 quà homo,ne poft alcenfionem qui- dem fedet,quia zqualis Patri else non poteft.Quo dl fi propter vnionem cum diuinitate , quam vocant us efse dicitur,ante aícéfionem euectus erat , quia lante erat vnitus. Hancob caufam Cytillus Cate-] chefix4.hanc queftionem incomprehenfibilem eíse dixiz. A cille quidemnamyt-;hqngigfcm,fcd. vt Deutm ad Patris dexteram federe putat , fempérque fedifse;| nec,cur priüs nunquam ante federe dicatur,rationé que.mihi videtur verum eíse ; nam cum fédere pro- dexteram Patris fit equalem cum illo gloriam,equa- llem habere maieftatem , & eam glorie , maieftatif-. propter diuinam naturam,qua patri equalis eft , fe- dere ad eius dexteram dicatur Chriftus. Humana natura dat Chrifto,vt fedeat;diuina , vtad dexteram fedeat. Cur ergo ante quàm ad celum afcenderet, vllam reddit. Sic etiam Athan. orat. 2. contra Arian,|- Bafilius lib.de.Spiritu fancto c.6.Damaíc.lib. 4. e..2.| Cyrill. Alexandr. Alij vchominem federe dicunt;|' Epiph.in Ancor.& Ambtof.lib.z.de fide c.4. Vtrum-] . prium corporis fit,non dubium,, quin Chriftus ra-|. lione corporis, humangque natute federe ad dexte-| . lram dicatur Patris; non quód veré fedeat , vt paullo|. |fapra docuimus,fed quód ca metaphora, quafedere |dicitur, à corpore fit lumpta. Rurfus cum federead que zqualitatem , nifi propter hypoftaticam cum, . diuinitate coniunctionem corpus non habeat, fit vt| : loftenderet impletam in eo fuifse Dauidis prophe- -|tiam Pfalm.109.1.Dixit Dominus Domino imeo;fede à dex-| 917 IN MARCI CAP. XVL- . —— propriü eft.Cum etgó fohgs Pater, & Filius fedeant, A lia Chrifto volente nondum eius humana natura| & Filius ad dexterá Patris federe dicatur,hgnificatur| |elorificata erat.Dceinde quia Chriftus ipfe , vt Deus, |honoratiore quodam modoefseloco,nonquódre| |etíi &equalem cum Patre habebat mai*e&atem., ex- ipfa maior fit, Íed quód cüm Regis officium exer- [trinfecus tamen non oftendebat , adlïL?c vermis , & Pfal.213. |ceat, maiorem prz fe ferat dignitatem. Cateram| — |[non homo;adhuc formam gerens ferui,adhuc labo-|P^Lip.2.7 |neque ipíe hanc fententiam viris prafertim docis| — |rans, adhuc patiens, adhuc pugnans; & non l:edcmr repugnantibus tueri velim ; neque lecorem mea| — |dü pugnatur.Stantem enim,vt ille dixit, mort opor- ?*cjþa " duc&tum aucoritate fequi , cüm neminem , quiid! — |tetImperatorem.Sedetur poft þugnam;fedstur,poü Pe m |doceat;auctorem inueniam, & qui neget inueniam| |victoriam;fedet,qui triumphat;fedet,qui regnat.INÓ|,, i fine Ambrofferm.6o.fciámque D.Athan. etiam Spiritü! — |pretermittendum,quod Ireneus lib.;.c. i. obferua-|vire eisf- (an&um ad dexteram Patris in fede collocar'e;cpïo- uit,proptérea Marcum de fefTone Chrifüiad dexte-|dem.. |ponere t&tum volui,& in medio relinquere ab alijs| B jram Patris egifse ab alijs Euangeliftis prqtcrmifsa, vt tris mett. C D' zqualem cum Patre gloriam haberet;Primum quia- BIENIES — tadnotarünt. . |torem,& cooperatorem efse docet. Nos cum fcrip- tura l.o-q,ui»mur,c;um Íícri ptura fcntimus;hqrcx:ici,qui |verbum,quod predicauerant, confirmaretur.: Facit |Marcus Deum miraculorum auctorem , quia etfi us eft. Sic enim illis Chriftus preceperat Luce 24. 49.& A &or. 1. 4. fed quia Marcus narrauerat , quo- modo Chriftus iuffifset eos ire in mundum vniuer- admodumà Chrifto iuffi fuerant, vt Gregorius ho- mil. in Euangelia 29. & Beda in Commentarijs . Predicauerunt wubique. ) Id cft non folum interIu- nulla iam vlliusloci , vllius nationis habita tatione; videfupra verfu.z5.- - 00 b s 81 perari,atqui fcriptura non folum nos Dei 1. Corint. B-9.fed quod multo maius eft Deum noftri coadiu- nouo fenfu noua vtütur lingua;barbari nobis funt. do,vt miracula per eos fierent,quibus Euangelicum Apolttoli ea veré faciebant , tamen ea poteftas non illisà natura;fed fingularià Deo doro concefsa erat: ideo autem hoc videtur Euang deretvera fuifse qug Chriftus promiferat. ver. 17. c. 6. 7. vt Gregorius homil. 29. in Euangelia, & Beda dum eft , quid memorta commendandum , mifi quod. prace- ptum obedientia pbedientiam vero frgna fequuta [unti 20.1l; autem profetli pradicauerunt.) N on ftatim, fed : decem poft diebus,cum Spiritus lan&us in eos effu-| » : à : gt . p (am ver.15. Voluit docere ita Apoftolos fecifse,qué- deos,fed etiam inter Gentiles , vbicáque potuerü;| Dwmito cooperante, ) Conatus eotum adiuuante. Negant Caluiniftg; & Lutherarii nos cum Deo coo- Et ferinonem coufirmante (equentibus fignis.) Efficien-] cclifta dixifse , vt ofté- obferuarunt.Qwid i ba inquit Gregorius, cenfiderane| : s Liberz ar- bitrium. | ERRA T A — jnepifiela ad Principem p4r. 4.eafqueà Sarfac.columna 17 littera b. linea 2.dicunt, uze.22.6.]. 4 patet. Quare.7. in margine píal.103.30.col.55. f.1.Sanedrim.g6.£1.7.non effet incredibile.5 9.c.l.6.folus in.7 6:a.].1.cancris.7 7. d. 198.2.]. rt.eius etiam. 208.c.l.9.nec viri do&ti.215.e.]. 6 beneficij magnit.222.C.].5.agitur?l.7.omnis doétrin.259. b.1.8.& tam furdus. 278.a.l. 2.Deufne ,an homo? 285.c.l.1.quafi quodammodo. 288. £.1. 8. nyoraut Nm3r364. b.l. g.attul.cibi. 370. e.l.6.Secunda quod ardent. 417.a.lxo.fümptus.426.2.951. 440.d.l.G.matrimonium con- 492.d.l.2.ego non.495.a.l.4.vt pro.j14.d.l.9.non fignificat.;18 4.pro nubetur.g46.b.l.6.folàm. $48.b.1.5.So- lerita D. $77.c.l.9. alij qui. 627.d.l.3.évyapiemSéi(v. 630.. G. non fpiritum. 640.f. lrr.nos fal.1. 12. nobis dare, & nos.646. c.l. 8.quod vet.662.e.l.. cariffimis. 725. b. l. 2. Chronicorum fcriptorem.e.lir.»3n3t7. 769. b.1. s. |viderant , argento refur.778.b. I.G.Niccno.78 9.a.l.1o. . 7 91. e. lg. 9npíev.819.c.1.5.infaniam. | In fcripturz locis hz , quz fiueamanuenfisfiue operarum culpa obrepfetunt,menda fic tollendz. | Col.3.c.1.7:Matth.26.1).& l.10.1.Gorinth.9.4.& f.1.5.1(2.41.27. Col.r.e.1.3. Luc.22.26.& £.L.1.Gen.r2.3.& 1.3.ad.Gal.3.16. Col.is.c.l.2.. 4. Reg.8.19. & 19.54.Co].18.c.1.1. Paral.2.12.& d.l.5.9.13,& eadem lin.& Nabal 15.10. Col.19.b.1.9.1. paral.11.12. & l.10.11. 1.paral.1t.12. & 2. Varal.Col.21.d.].7.lerem.37.1.Col.26.b.l.10. Luc.3.13.Col.28.b.].2.Gen.48.5. & f.1.4. Mat.22.2.16.Col.31.d. l.10.4.Reg. 8.19. & 19.34.Co1.36.c.1.7.Mar.3.31.Col.38.3.1.8. Mar.19.12. Col.41.b. 1.9.Luc.1.31.& f.1.10.c.3.1. Col.44.f.l.13.Gen.4. 1.17. 3. & 19. Col. 45.a. l.11.2.Reg.6.25.& 23.c.15, Mat.5.18. Col.$0.£].xx. Hierem.1.14.& 46.Col.67.d.l.2.ver.15.17.18. Co].95. a. l.1o.Pf. 105. 3.Col.436.d.l.u. Nanneteufe can.12. : : | | : DT RM T ebopieA od piSuot.7 9. c.]. 6.vt remedium.8r. b.l.7. ipa radix. 145.£.1.7.0j424.158. f. l.6.indutz. 180. £. 1. 8.vt ij; qui. trah.444.f.1.5. douvoÜérnc, 447. £. l. 7.-immortah's.475.d.l.xz.cugiditas » quz. 489. c. ]. 8. putat.]. 10. dicantire] —R gy n qm[ 1.;»., omn.z:; ^ TTE MU COIM - "NE '1(!1!2!17 | i | TA i l LO li. v.a8. Creícite,& multiplicamini. - 1. 24. Rehnquetpazremöc matrem, &adhærebxt "l Et erunt duo iàcarne viia- M la. zi./Édificauit Dóminus co&a,qua tulcrat 432.d. GENESIS ;38b . VYXOrl.- 43143. TY 424.d. 117.c. 14« 24. Septuplum vltio dabitur de Cain. *?zx 12 In Ifaac vocabitur tibi femen- /22. 17. & 24. 6o. Poffidebit femen tud portas375.e. ! $z. 10. In baculo meó tranfiui lordanem. /48. 16. Angelus qui eruit me de cunctis malis| 24.9.C. | 414-d. -- 1,49 10. Non auferetur fceptrum de Iuda. 4 8.3. 4 j CCOEXQDI. | |33. 4. Si occurreris boui inimici tui. LDS8f| 3o. 1. Dabitomnis ; qui ttanlït ad nomen , dimi- dium ficli. 4052. NVMEROR J« 29. Quis tribuat,vt omnis populus pmphctet 075 .d. : 14. 22. Tentauerunt me jam per dcccm vices $62.€. 24. 17. Orietur ftella ex Iacob. - $46 O'EVTERONOM .. | i. u Non affumes nomenDei tui, . 39.d. 24. 1. Siacceperit homo vxorem. 335 £ 31. 8. Conftituit terminos populorum, 414.b. IVDICGC s m r d 6. 23. Pàx tecum,ne timeas. | 249.fE.| 13 7. Eritenim puer Nazarzus Dei. 10 $9. 6; — a T REU NNE - 21. 2. Pueris reis condixiinillumlocum, — 284.a. 25. 32 Benedictus dominus Deus Yfrael. 33x ]. IL REGVM. D E 7. 14. Égo ero illi in patretn. PORf 16. 10. Q'ld mihi&vobisfilijSaruie . '79'-7.b.- | | IIL REGVM. i8. 10. Non eft gens;aut reguum, quo non miferit. | 7116 : IILI. REGVM DT $. u.Putabam,quodcarcdereturadmc 955.d.] I O B. |mj. 6. Condem:ïabüæds tuum,& non ego. 296.c. "39 31. Vbicüque cadaucr faeritftatim adeft, : 555. a. PSALMOR. . i. 6. Egoautem conftitutus fuim Rexabeo. . 696.f. INDEX ORVM SCRIPTVRAE QVA: IN COMMENTARIIS [N aMeA Te 5 - thæum & M:ucum expoRuhtur. - sf 16. 1j. Satxabor,cum appamerit eloriitua, $'oc. 17. 46.Filij alieni mentti fünt mihi. 297.d.864.b. 21 1. Longé à falüte mea verbá delidtorum. |. 723 f| 21 $. Et mouerunt caput. 71i1. d. 221. ji Parafti in confpe&u tmieó rhen(am. 606.f. :3. 4, Quinonaccepitin vano animara. — 139.€. i6. 4.Vnain pcn)aDommo,hancrequxramsjo4 d.| 33. 1L. InqmrentcsDommum non minuétur. 173.c. 24« 13. Etoratio meá i finu meo cóuertetur. 250.b.| 40. 1. Beatis qui intelligit fuperegenum. — i. e. 5o. 6. Tibi foli pcccaux : 417.d.] 62. 7. In ftatutinis meditabor in te; : 794:.6.- ! 68. 21. Dederuntín efcam meam fcl. 207.e.| 70. 20 Etconuerfus vidificafti me. 384.£.] 76. 8. Nonapponet,vt complacitior fit. oi.d. 77. 57. Conueifi funtinatcum pranum, —— 3orb.| 79. 9. Vincam de ZEgypto tranttulifti $oo.d. 84. 7. Deus tü co"nuerä is viuificabisnós, — 384.f. 88. 49. Etnon videbit mortem. 388.c.| 102. 18. Mifericordia Dominiabzterüo. —— 156.c: 163 3o. Emitte fpiritum tuum,& creabuntut, 37.£.| 103. 3. Qui ponis nubem alcádlüm tmam. 395.4. 109. 1. DixitDominus domino meó. — 526.€.916.a.| 109. t. Donec ponam inimicos tuos Ícabellum.] 774 a.790.€. . 9. Iuftitià eius mánetin fæculuma 150.C; u7 22. Lapidem,quem reprobauerunt, 503.. pi. nQuihabitasin celis. 1,8.2. n$. r In conüettendo Dominus captiuitáté. 350.d. 145. 7. Et de manu filiorum alienorum. 864.e.) 148. x4 Populo appwpmquantlübi MA PROVER B. it.. 22. Citculus aureus in naribus fuis, 102.c; 24. X6. Septiesin die cadet iuftus, 424.C;| 30. I9. Tna funtdifficilià mihi. 41b | cIDBUBIOC OL ESIÀA $T 45 lo. 3. Cor fapientis in dextera eius. 578.e CANT. GANTICORYM. à. 10, Columba mea,forinofamea . - SAPIENTIZAZ, QO.bal 4» D Cófummatus in breui exPleult tépora. 467.C; i 10. 1. Venditum iuftum non dercliquit. 779.€; ECCLESIASTICILIL | 48. 10. Qui inícriptus eft in indicijs 198.a.| COEPSUIGE, : , i. 26. Vocabcris ciuitas iufti 42.Db. (6. 9. Audltcaudxentcs,& nolite mtclhgere 309.d. $. 5, Perfecifti laudem propterinimicos, ^ 466.a. 14. 5. (Lm nonegitdoluminlinguafua. —— 227.d. 6. 10. Excoeca - x n r UEV h s 921 INDEXIOCORVM SCKIPTVR E — 3 r * * x' * 7. 1o. Petetibi fignumà Domino: , . .. |7-"t4. Vocabitüirnomen cius Etiman üel. . 40. 9. Super montem excelfum afcende. — mo.c. 42, 3. Arundinem quaffatam non confringet.286.c. 9. 4.lpfeinfirmitatesnoltrasaccepit — $$- 1. Verbum meum non rcuertetur ad me. 250.c. 6r. 1. Adannuntiadum pauperibüus mifit me.. 265.a. li. it. Dicite filiz Sion,eccefaluator. |^ — 488.c. 66..24. Vermiseorum non moritur, .. .. 877.b. : HIEREMIJs 1. 18. QujdtibivisinvijsvEgypti.. -.—..— 24f I7. 4. Templum Domini eft. | 895.c. 7. 13. Locutus fumad vos mane confurgens. 471.c. D. 7. Reliqui domum meam. "auton $36, 22. 30. Scribe virum iftum fterilem. : 24.C. 23« 6. Vocabunt cum,Dominus iuftus nofter. 4.2.c. E. EZECHIELLS4 D - M Quid fiet de lignojkviti,,ïs exomnibus, ,.' .119.d, 29. 2t libi daboapertum os in medio. .. dirb. | : D.AAN-HE.LIDS o isus [6. 10. Exczca cor-populi huiqg 2 & autcs gggra'ä?-fff";.'"*ï'ï"ii*'ïz""6' Eterantiüftiambo ante Deum; — - P^ od od Q oWhBMU - "POv [7. 9. Nifi Creäiäeriïiïä;.,g non| 11£:ell1gez15 Jéeundum| | 424]3:::1. 4»&] 7| ; po- : 34 Ego dixi;dij ettis vos;fi illos dixitDeos.;8; b 20$.d. ' |B.. 9. Nonadulterabis;non occides. 7 14. Dedit ei*'potefcfatcm & honorem.. . 4:x7i,74.ï-be '" 9. 27.Et erit in templo abominatio defolationis 545'£ LA T d :/:' : atv ^tEoercrt Y A i. 8. Ecnon remanfitin mefortitudo , .^ 758.a m .OSE E. 6. 6.Mifericordiá volui;& non facrificii.226.e.531.c. ?. Ettu Bethlehem terraIuda.. —— .. $6.b. .. $. Facerc iudiciüm,& diligere mifericordià.s;t f. ZLAGCCHCA RI UE, 9. 9. Exultafatis filia Sion.- - : 1 12. Etappenderunt tnercedem meam 30. argen- L. teos. P ire x 694.b. 1. Io. Áfpicientad me,quem confixerunt, | 756.2. B. 7. Percute paftorem,& difper: : MALAGCHI X. ON A bt D,255.e. i 4 j.Ecce ego mittá vobis Eliá prophetá.271.c.398.a. n. 1 Ex Zigypto vocauifilium meum, | ^ . 6zc| - : IOELIS. Hac g d ?. 10. À facie eius contremuitterra. /-|-.0 00 1554 E II AD. CORINTHIO S. I MLCH.JEZ. 4 .. |S. 18. Cuius lauseftin Euangelio. .. 3b vgdh 1488.c; | gentur oues. 657.C.| 3. 1. Ecce ego mittoangelum meum;qui preparabic. 4. 1. Ecce dies venietfuccenía quafi caminus.877.f. LT , á / /474.d. l9. 6. Admirabilis,confiliarius,Deus fortis: - 4MC|- p3- 42. Memento mei,cüm vencris in regni. 74.b, ji . Bgredicuie tgade rAdiceicie n r endoe - A ONL TOA NNINS M 0 7^ jp- 9» Ecce diesDominivenietcrudelis, — — $53.e.|.—. b- 18. Quinoncreditiamiudicatusefl. - — $77.c. n n2 Etdabo clauem domus Dauid fuper hume-| ||4. 13. Omnisqui bibit ex hac aquajfitiet. — 632.d. L | 20 379 b| s 4$ Eftquiaccufat vos Moyfes. 460.C. 24. 23.Erubefcetluna,& confundeturíol — 553.d|| |6. j:. Panis,quem ego dabo,caro mea eft. 632.2. :9. 1 Populus hic labijs me honorat. 62.b.& 35:2.| - [7- 16. Dodrinamceanoneftmea.- . — — 2 26l . s Preparataeftab heriThophet /— — — 53c| :|9. 4.Venitnox, quádonemo potef ópctari: 465,b. ]40. 3. Vox clamantis in deferto 7Le.| |9. 42. Siceci elfetis non haberetis peccatü.. 227.c; 11« 9. Nonne 12.funt horz dici. 470.b. TC ACT,TPOSTOLORVM. j 4. H Hiceft lapis,qui reprobatus cft. $0424 |7. 9-EteratDeuscumeo. |—— — |13.. 46. Ecce conuertimut ad genfes s [15. 10. Quidtentatis Deum imponcïe,iugü; 280.a. 19. 3. In quo ergo baptizati eftis? in Ioánis bap.85.c. AD ROMANOS.. id j. 19. Sicut per inobedientiá vnius hominis, 471.d. 7. 3. Vocabitur adulterafifuerircumalio; — 458.f. 9. 16. Non volentis;neque cu,rrelgjs.' 226.€. 13. 9. Qui diligit proximum,legem impleuit. 195.4. - . 450.d. i d 3ADL GC-ORINTHIO:;. : j. $ Secundum fuum laboré propriá mercedé.258. f. ?. 11, Fundamentum aliud nemo poteft, .. 195.b. 1o. 1. Nolo enim vos ignorare fratres. 646. I 20. lam non eft dominicam canam. |:| 624.a. 14. 16. Si benedixeris fpiritu. [ QB 15.. 10. Etgratia ciusin me vacuanonfuit..— $68.d. 15. $0. Caro & sàguis regnü Dei nó poffidebüt.571.c. 9. I0.Incrementafrugumiufüitiz. .. . d AD.RHILIRBPEASSS : L. 18, Siuc per occafionem,fiue per veritaté. 875 c. 15o.d. g. 12. Sitfcrmo vefter,eft;etl; non;non. 139.2. $. 14-Infirmatur quis in vobistinducat ptefb. 848.d. 1o. -16, Calix benedi&ionis,cui benedicimus. 357.£. |iL. AD THESSALONICENSES. - ?. 11. Mittetillis operationem erroris, — — $47.a. IL. AD TIMOTHEVM. $. 3. Viduas honora,qua veré viduzfunt. ^/349.e. d. FU TTELCEP Fet gO La 12. 8. Adulteri & non filij eftis. | 864.c. | IACOBI. ! | $. 1. Nolite iurare neque per caelum. 159.3.|. 779.e1|.- 181.f£.]. , 11, 27.]taq; quicüque máducauerit pané hüc.640.2.] . [. 3. Nemo poteft dicere Icfus,nifi in fpiritu. 19;.£] .[U-- 2: Sibabuero omné fidem,ita vt montes. 402.d. COMCJAVIUETE B DL L PETRL I0. 20. Non eftis vos qui loquimini. .226.e| |a4- 8.Caritas operit multitüdinem peccatori.221,a. Io. 27. Quod dico in tenebris,diciteinluminea8rc]| | - lJ ;BERXRI J n 12, Qui enim habet,dabitur ei. $29.e| z. 22. Canis reuerfusad vomitum. i3rb. ir 25 BaptifmusIoannisexcxloerat. — 854f| | - L IOANNIS. DK . 26. 41.Orate ne intretisin tentationem. 164.c]| z. 18. Nouiffima hora eft. - $64.€. zM A d Gu . .. ;. 22. Quicquid petierimus;accipiemusab eo. 182.e. 9. 28. Hocgenus demoniorum non eiicitur239.b] | —— —— A DP.O.C.A L Y P.S. | 16. 16. Qui crediderit, & baptizatus fuerit. — 165.£|.— [19. 16.Et in femore fuo fcripti; Rex Regü. ^ 696.d. | | LVC D n 11.14.Murus ciuitatis habens fundamenta. 12.57 4.a.l Dd U. INDEX Sudeecn uoact i W B Aite COASITSdMuuuscseconeoo MM MM . A Ba RR T qup Q ttvef Chïiüus ..... DiiwDEX 1. )IEORVM. QVAE IN COMMENTARIIS | | |INMATTHAZVM; ET MARCVM NOTATV DIGNIORA OSVNT,IN QYVÓ NVMERVS COLVMNAM, LITTERA : ( opartem columnz indicat. Quzftiones vero controuerfasfub- — w iectz his vocibus note indicabunt Beza, Caluinus, | s nce - Caluinifle, Lutberus , Lutberani, &cc. * x* k | EVX Bba patet , cur didumát — — ER UA I . Anabaptiftz iurate non licete'putant 158. e. tefutantut 77 . a. ID2 V* Abel inter prophetas numeratut ( $i& b |. Anabapüftasconuincere nequeunt Caluiniftg —— 446.2.[ pÓ x Abnegarelemetipfum quidfit .. — ; —— 387.a4. | Andreasquando vocatus 104 c. Petro prior ad Dhm 244. a. ts m |E Aboannatio defolationis quid fit n — 11:446. a. Angariare vnde ductum verbum —— : 144 b.] A 1] Abrahz filius cur Chriftus dicatur. 15 e.filios ex lapidibus fuf- . ngelica vixtus cafütas — . E : $18 e.] : citare 80. c.Deus cur dicatur j18.f. finus paradifus 716 c.fi - Angclusquomodo loannes | — 264 d. M D : milis Pecrus j73. a. cum Abraham recumbere beaticurdi- | Angeli duo hominibus dat 14 e. duo cut apparuetint 75; a.| " cantur20j.b. R. Abraham eitatur .. — . — j97.e« hominum habitu apparent 751 b. cur iuuenili forma 751 d.| Abundáre,maiorem effe —— — — — | 116.€.. cum Chiifto ad iudicium à - 376d.| Accipere,protollere — ! 20 5857.€ | . Angelis Dei comparat beati . " n8ce| - ; Acetum Chrifto porrectum 725 f.crucifixis cur datum 726.b. | Angglum maluman fingul habeant .. . Alj a. Adam fi'non peccaffet, Chriftus non veniffet . 428 d. Angelorum apparitio timorem affert 758 d. minifterio vti : Adiurare per Deum quid. | Ts $75ba ^ 3 gglucChuftus^ .. - 5 | .791£.| : Admiratio quomodo in Chrifto203.c.cum timore — 225.c. | Angeloscuftodes regna habét 414 a. finguli homines habét| : Adimiramür etiam qua non probamus - EX PUR . 414 C mittere proprium Dei 555 d.mictit Chrift? Deus ibid.] : [Adorans id eftinclinans fe 475.f.adorabat leprofus Chriftum., | Anglrexules, pefidem amiuerent .. sfeo RI Cf '* .198c.adorant Chriftü vt Deü Magi jj.c. an in prefepi ;8. £. | Angularislapis Chriftus Ehschanibi. « ( $94.b Aduentus filij hominis iudicium 255. a. aduentus Chriftife-. | Angulusfecretam locum fignificat soe SagebE E . eundifigna ^ — 0ocunssttoo o s $42a. | Anguftam9pearportaminrrandum. —— . : 185. bl .. [Adueríarius quis fit, cui confentire oportet - o Batds Anina cuiu?q!uc fponfa Chrifti s1o d. pro vita ponitur 66. b| - lAdultera,id eft degenerans 297.a.& peccatrix 864. e.adulterz. | — 169 c257 e. plusctquamefca —— | - 169.e . qu& poena in veterilege 137. f adulterà retinerean viroli- | Anima compenfatiojideftvitz - 387.d] i ccatj8. c. dimittere quiliceat .. . — — 4jéb. Animam fuam inuenire 257.d| JEdificate , idetdocere — , ,. , $o* 6 |. Animarum falus precipue conciofiatoribus quetenda 805. d| /JEgri an curari fincà Chrifto animo vtcotpore — . 222.d. | ^ tranfmigtatio Carpocratianorum 1j4 d Pharifaica . 328 d.| Agyptus Iudeorum confagium in aducrlis 6o.a.(cholafi- | Annas,& Caiphas non codem anno Pont/fices 67j b.ad An-| ,) : liorü Dei ibid.in ZEgypto quor annos máferit Chrift é1a.. | nam curductusIefus — u z dénial : : vi(aeclipfispaffionis —— — ,. .. , 719.f. | Antequam; quomodo in Scriptura accipiacur 4j.a ? Kspecuniam omnem fignifit . . . .. ^ a4da. | An;tiFiPä,ft?: Chrítum inPafchate falfum — — — . .$88.d -*' JE:asdoctorisapudludzos — — . , — , g0.b. | Peranticipationem loquitur Lucas s q$4f] Axerng (ant inferpi pocag .. T L El v D DN QANOC . antichriftus in templo Dei feffurus 54f £. Anitichrifti fatellites Axudran s hetc Hïtatem ämc .441.6 | Caluiniftg $49.c. Antichriftitempore quae accident .. .543.d | * I Ad agnatos deducuntur fain . ALE $9. e. | Antipas Hcrodes Magni filius 327 c. filijs caruit 2o317:e Agerfiguliemitut —— ,. EC pes ! CR d ApoReherddi, 7000 1501 d. | ApemifeosChufumquidft — u Agnus Paích.quando occidendus eífet 89.a.Comedédusin- | $gbcumveibispaffuispro à. . . « — 769 ! tet vefperas 615. f. agnum ftantes comedant 616.c. quodie | Apocryphusleremiz liber —-.. ol , Chriftuscomederit, -.,..5,uo . sosf9 56« [ Apoftauxommnium peffimi —— u A nrummbbe- Alaba&mæ V.Dgucnü.quid.;ätu. jitiyeuss nowc SgB ;694 c. APO&OH ädïprædicandum mittütut 848* L a&uctfug Caluini- Albis yeftbusbeatorum gíoriafignificatur — ^ — ,391d. | ;ftasdefznf;96 £an cum Iuda murmurauerint 607 b. an| Alexandri Seueri de Chriftianis dictum . - , A8s.b. | ^ montcs tranftulerint 405a. an multareliquerint. 48.b| Alienifilijquidicantur — . — . . , 247.4.864.d. ; eegros vngunt oleo 846 e.bona pauperibus dederunt 457. f| Amalechité delendi ^— — . — — . — — — . $d. | clauesan habuerint379 a. contra Caluinum defetnduntur Ambiguis verbis vritur Chriftus 215 d:655 b. ambiguitate ver- ; $41 b. 874£. contra hareticos defenfi 501 c. cur noni plu-] . biludit487.e.448.e.deluditPharifzos ^^ — 197F ! zes quam 12.241 c. Ecclefie lapides & fandaméta 374.a.fere Ambitionem Apoftolorü quam reprehendat Chriftus 412. a. || — omnes Galilai 261 c.Apoft. id eft miffi 241 b.817 b. in trás . Ambrofius in plerifque. Gracos fequitar 361. c. non eftau- | —— figuratione diuinitatem an viderint 392 d. Iudzos & alios ' &or cómentariorum in epiftad Rormia.271.d.ad Corinth. | . homines iudicabunt 461 c. legem feruarunt 122 £. Pattes | 436: a. ad Galatas 371. É'emoria lapfus;or.e.depaffioé | — , credentium 242a. Prophetze & Scriba dicuntur j34.2-quà j : , cauté legendus —— : 725. €. do fic appellati 14x.a.quömodo iudicabunt 459 f quomo " : [Ambulatfupra mare Chriftus ,. 5007 05 0347 [ — doligarint & foluerint j81f. quornodo Moyfem agnoue- 39,;31-6- Ambaulatio vitz a&ionesfignificat .. ..5 000 288. B I u i9s £. | | " teril B 4men quid figaificat o gwsirda;644.€ . | Apoftolorum obedientia 817.a officium alij non debent víur æ |A micos qui diligit mercedem habebit: , .. .. 1466 ; pate 258a.importuni accufatores Caluiniftz 463 e.pauper- Amor diuidi non POtc& FE w aemis 5 s M d nümssdatche fadnsiin iudicio qualerdub d- VOEslid vurb d " B — Ed om : d BRRU TALT /692.a. | Aperirioculos quid fit RE AE 5 u P i MR f 856. I | v Apoítolis ineafi Caluimifta 555 f. Apoftoios Caluinus ftultos. |, & impios appellat 440'e. icem ftupidóos & ignáros 542. c. | dos haretici dicunt 874f quomodo elegerie.Chultus 816 b. Apoftolica traditio ieiutium communicare, 62j c. .[Apparitio Chrifti vltima 7716. Apparitiones Chrifti poft re- furrectionem | 779.€ Approb ationis iudseiunm : $77.€ Appropinquare Deo, Deum colere . . , — — — 3. Aqua bapufni materia neceílaria 775 f.a jua & fanguis:de la- .-tere Chriftt 735 b. aqua manus abldere qüz cereinonia we numi folidatz (üb pedibus Chrifti 541 c. aquam benedi&tá im cetmeteris fpargete-— « us f Airbitrij libertas afleritur 161 c.189.c. 817 a.arbitrium liberum - negant Lutherani '* ' v E. a /Arbor bona bonos fructus :5; b. Chrifto in 4Egypto acclina- ta 6t d. que bona , quz mala . 187.e Archelaus Herodis filius 66 b. in exilium miffus 668 c. Rex " nunquamfuit - 3 jArchifynagogi domus ia qua vibe 84j a. foli Iudzos excó- municabant ; 419.b EäArcopagitavbihcclip(im viderit — . v s 740.F jAreteregisfilia vxor Herodis ^^ —^ . $jo.a 'Argenteus idé quod ficlus éix e.argéteos Iudas proiecit 6or.a Argurmentum comimuné -- - T T MAUET MR M Anani conuincuntur 675 d. itideliores demnonibus 815 c.re- - futantur de Chrifti D«itate 745 a. 447 c. Arianorum argu-- ! meBrum foluitur 77j d. error de filij deitate 641 b. impie- ! *tasrefütatür ^ 1^^7:2 2959 &:t4 n OPb Egyelb fAtialx.,izat Caluinus 448. a. & Beza ideftitnuotgpatb |Aridam manum habensfanatur ^ — — ss ig.a. Armathzaludaorum ciuitaà ^^ —^ — 086 - 36.d ! Jariftobuli filia Herodias fuit - QU DA HU af ^ riftoteli rainüs credendum,quam Chrifto ^ —— -J"?lf'ïflï*?'**& j rnobio in Pfalmosliberfalsóa(criptus -- " 4arf Arenibiletedendr 56 bik ocb- r ob uq: JArundo hóminem feuem denotatkes. c, pro fcepttó Chirifto | data 70j a. arundinem qüaffatam confringere ^. ^- i88.a: |A(cendere Hebrzisidem quod ire ^ ^^ 454a.$84.a Afiàa & pulus quid defigdarént 487'; afini fepultura digni- . háifetici 332 Eg afino vectus éur Chriftus vrb£ iiiret 488 ai 4 afino ve&us eft folo:Chaüftus noh afina "T 86c489.d &ffumere,i!1 eft loqui incipere 38 £a. affümere nomen Dei in /' vànum quid 18 c. affump(it;ideit f'&gr—ögäüït"ä?"*j 5874b |Ex aftris natum effe hominem fciri nequit^' ^ ^ g4d Aclanafio falsó afcriptie queftiones ^ — 157 $£0 b. 468.€ Atlieifmus nafciturex.Caluinifmo ^ .^ ^^ ^^ od Auctor impetfecti operis &a Matth,Arianus 202 €.-485 c. loci " dediuinitate Chrifti vitia — eUTS HHSLUU i s p JAuctoris ipfiusvezbis vti ädhc-i»äaa:za-uï&o»ri*fategr 858:d. au-- | . &ores quid fentiant fcire; pats eruditionis 295. . atüiéctori- |' tasChrifti indocendo ^ : n lo* Audire Hebrziseftobedite ^ ^ ^ — 500 0 af Auditionés bellorum rumores ^ - B AOUREDI u at Auditorum turba meffis: « 5 Eesano Ea HU P. [*uditus, id eft fama, Hebraifmus- p ZUUP Auesdzmones inparabola s ^ —^ 7 0009 lg u Augufti quoanno Chriftus natus (oithhad ocdiov IUguriys — [Auguftinus in Donatiftis Caluiniftas refatat 223. 2. memoria - lapfus 39t. e. Auguftini locus de.conflijs-Euangelicis 452.. €.fententiade predeftinatione- - 0505 095 i Aures audiendi 271. f. in aures. furdi mifit dipitos QU 306, e. XCbtiftus Auroxa,diesappellatur . -..- ! ocloaegsev :d)oy d Aurum Apoftolis interdicitur 247.a. Magorum, qua in re ex- | « penderit Beata Virgo $9.d. aurum templiquidí& - jjra Auftri neoipd. 1050 3 65 5io7] 7516f 11 uepaaptd. Deé Azymo pane contra Grzcos 53o-c. Azymi panes an co- AThederentür à mundis 591. c. an Pafcha dicerentur '*91. b. Ázymorum dics primus Paícha 594. £. Azymorum dies TEU EU RCUOIL HEEISUORdA JEtica mellefylueftiabundat |....5 0055 26 Balaam pofteri Magi — — L05 uH Mi e: Baptifmatacalicum, & vrceorum ^^ "ioSg ob Baptifmus Ioannis non idem qui Chrifti 77.c.82.6. an fuerit r 11 "^ facramentum $7.a.fuitomne eiusinftitutum 497. b; eum l diuinæ&æþsohg; Chrflus - 671 e. ex diícipulis elegit Chriftus 816a. füperbos & 1nui-. ' 7023.aquz an folidate fint in Chrifti miraculo 342 b.aque . ^calix tnercedé meretut 876 e;aqüz ,fx:igid.æ calicem.258 d. . fquuilæ ad cadauerá 555 a. aquilz quinam fimiles fint. — $53.a ^ .A rabia Palxftinx àd Meridiem, & Orientem $048 . Ío44 4 M d ul MP MA KOf d ass w ] ; [ Breuisvita que funtcum fanocollata . .. .. M EEP I .ia'*:nih n JH : as csd x n -*s;.,.n &;;.». TR T : Baptilmus pro do&rina nufqüáaccipitur 84. b. duple;?a?pud Cyrillum 755. e.. paruulorum 775. a. Matcionittàrum 1e-l. , , £&us 726. £. Paulianiftarum damnatus 776.£ i nomine| CagitHtpo — — " SARU EC T u t UAR 777: b. Eaptjfm.i materia neceífaria aqua 775. £. forma & maieria ex , Kaditione 776. c, verba quauis lingua valent 858. a. necef-' fitas ! | 910. c.| . Bapuíta eur Ioannes Cognominatus 7r. a. baptizandos eife - infantes nomprobant "Calniniftz 446. a. baptizare, hzre.|. ticis doceteiverbum Déi 76. c.an bene poffit málus 1896 1. ,;|n nomine Patris, quidfit 277.a. bapuzari.cur volaexitl. ^. Chriftus 85. £, baprizatus quinon eft, furduseft ^ 8;p. a - . DBar-lona,filius Ioannis . G* zbl —X Barnabzx bpiüola'magn;æïau&«önitatiæ 4ij.a.| Beara Virgo.concepta fine peccato 228; a. contra hareticosl | deäcndxmr jo2. c. omnium. beariffima 30;. c. à Zacharia|. : defenfa 534.d.Beat Vatginis inuócatione dzmonium eie-|. &um 258. foror Maria Cleophz jor. d. Beatz Virginiap| — patsuit Chriftus poft refurrectionem 770. c. Beata Virgine| .. maiornon fuit loannes 167.c.]. Beata vitafaturitate defignatur 116.a. eftregnum cxlorum]|: iL u E fignatur 510. b. cur hereditas dicatur 580. c. propter laboré] . datur $80. a. beati in czelis Ítant, non fedent 915.]: Beatitudo dicitur regnum patris 654. €. in Chrifto cam t-|- ftitià 660. c, beatitudines alij octo, alij quattuot . 1o9.d| Beat:angelis comparati 518. c. pares erunt, & impares 126. d| "fupplcia dammatoruim videbunt 877. £. beati oculi quij . Chtiftum viderunt. d a r MEE Beatorum gloria albis veftibus fignificatur ;93. d gloxia non|. erx zqualis 465. c. merces inequalis erir 258. c. przzmia| ; . inzqualia g n M E | Beelzebub idolum Accarónitatum- Eu t icd ll . Bellum quale miferit Chriftus Ul cut a ieT : Benedicere an idem fit,quod gratias agere. 5j7. c. idém quod[- ; beneficijs afficere 579. b. Euangeliitis gradas agere, 626. £ - deverbo benediceré,contra Caluiniftas — —— .616.a.| ^tione, apud chræos»(q;äpro Cconfecratione fumitus] : ; Benediétionis panis formula Hebraoxum 628. c.. benedi- | , Qienemaccipiendiab Epifcopismos ^ —— . 44gd| ;! Benedi&tPatris, id eft; à Patse dilecti 579.b. benedi&us, qui| . ! 5weniinnomineDomini. . —— . wUnIE LOI d. [ ] | Benedicuntur À Chrifto paruuli 445. d. benediaitcibum cei|. ! Berengariusauctor hzrefis'dé Euchariftia —^ — 7^ earf| Bethahia vbi fita 486. b.in eamfecedebac Chriftus ^ 889.a.| . M L ODIDOE - ^ ww E MCUMEME x | Béhphage quantum ab Ietofolymis difaret ^ " ^ ^ 486.b. , Bet &FaBee(cüf'nönriäüiïffä*ta'ä Mathmo . ^ — 38 f[j | Bethfaida ciuitas Galilez 274. £. in Galilia Herodi fübdita] - | 734.d.vbifitaSérb.viceusetlam dicitur ^ ^" ^ 86j ] ! Bethfaiditz increduli | d n . BCl ! Beza Arianizat. 202. 4. .tcfgtgt,u;-cjap,r. Matfh 34- €.38. b. f i 'j'*'f;'c'*þgchcndfifturcircdüögmäïä'ï" v oici i RR ER : ! Bezar .-'ï; E m J | "Spkürz 101. a. 117 c.ägz.....þ. m;.xpofin?nc 231. C. 496. £. 396.] - UU52 £. 03L191235511230 OSTEUDHZ2IE ". : z 734. b. Spirimus non remittetü A H Em o : : & M. N N : . c Boügremopeummena .. 0 s d. . Breuiarium -EuaügChJ;?ä?F*Qaüg-m"??E?'. Getisübfnos MOSS E EL u n 'Adaueri feipfum comparat Chriftus ——* "n Y ieégoar i W 7 Cadere in faciem nonfeinpet c&adoæx; r 396:8] | Cxfarea'duplexfuit — —— — — MRH MP EEETRE ; « : i 3 4 dMpr rA U Gtii £* ov í Mpönxturpro d.AAæx vlb d ao d ,2,7-4,', ei . Caiphas & AnnasnoncodemannoPonifices ^^ — 67;.b | . Calccamenta 191. d. cut merces vocetur 258. e. per conuiuium etiam de- l. — Benedictio calicis, in Ruchariftia. 457 i al Sooos|| ; Bethlehem quotuplexin fcriptura 47. c. & ;7. D. inca natus|- s " d. p ?äz';.::þ IV OHIPLREA ! C* N 3Eqg od d 1. a p ! g üaubuT danone ! &jet & 1 / hia d |.— Fdunifta E j [ punifi tione [ 1 4 | fodby. i lii 4;l.£ 4 EE P dc?mgm i tiri ne I [ i? . deiein f lc pecc P - ttoper ; ttQuad pmjjs Gticifts Ü Cilninifhsi |- . 3 Camtluspcr ? ROE ET Altag 0 Oa : Qro; Qt h 38 l. Q F().lgcm;[ — ) ET A t '-ïz.-liä'z&m OU e hrænizg d yh'gmg ïïg.öïäüü!ï TAE ','g'h;,.'mi; 11 i JIJ PP L. 15525 0 n oU t v f x— 927 | IN DB X —— 918 Calceamenta prohibita Apoftolis 248 c. Pbxfarc vile mini- mulier 4-;æ.üato Chrifti falutifera, &;viuifïca i 198"4: : fterium —o o €* ...8-.f ] Gapocatianorumperqeloyens 007 134. d 1 Calcei an diuerfi À fandalijs 248.d.calccosponunt Iudzitem- : |. Ca0lio ieprehendicur 419. d. plum ingreffuri $2. a. calix aqua, mercedem meretur 876. e | | 705.e. ian | iminator 707.4aà. Galüinusarianizat. 448. a. Apoftolorum criminat: dánat auem Chriftus ab(oluit 874. c. Apoftolos infcctatur Apoftolos 342. c. Apoftolos impudenter accu,fat-xbx.d.üul- ! tosappellat 671. e. refutatur de Salomc 3o.e.de magis 5o. f? $f.c. dePhilippo Tetrarcha — — d P66.- à Caluini diabolica plané expofitio 444.€. petulantia in Petrü. 344.a.in Chryfoftomum procacia $8o.d pradeftinatione 507. c.465. d. 612. d. dc Chrifto fuper a- quas ambulaate 541.c. dc Chrifto in eruce 7z4.b.mpncntc 708. b. detraditione Judz 622. d. de primatu Petri 572. d. de naralitijs San&orum 551. a. de rcl.;quxls 134 €. 346. a. d; ornatu templorum .608. c. de baptimo Ioannts 83. e. de clauibus 377. a. de peccatorum remiffionc 420. c. de iufti- ficatione 190. a. 296. £. de merito 451. b. de ciborum dele- &u 354. c. deieiunio 97. b.364. a. de dono mnunclnmcf | 443. d..de confilijs N ; 0056 Caluini errores in verfione Sctiptura 392 b.527.2.557.C. 1n ex- b.é16.d. 725.£. 874.d. in Grecis, hiftoria & ;lijs cmfmo?li« 66. £. 175. €. 135. 319 €. 45 É ximé vitandi 419.£. Apoftolorum criminatores 35. f.496.£. 463.e.maximé harerici j15. f. fenfu omni carét excepto gu- ftu 364.d.contradictionis arguuntur 445.£. Antichritti me- tatores $49. e. dicunt ecce hic eft Qhrïfius $49. e. hoftes ci- licij7 . d. probare nó poffant bagufmu paruulorum 446.a. fola fidc demones cijci dicüt 404 a-hypocrita funt j46. d fcripture aduerfantur 597. d. mandata Dei impoffibilia 38o. b. Nouatianis 225. a. Iudze proditori 607. d. Dco tri- buunt officia diaboli 94. c. falfi propheta 186. f. in Petrum infolentes 384. c. polygamiá introducunt 4jr. c. non mxf[jz docent 775. d. Eliam venturum non credunt j97. c. agnt natilupi moriuntur MR O 139-d€ Caluiniftarü arguméta contra Euchariftiam foluuntur 645.d. ]. decóiugijslex focda 442.£ fatuitas reprehenditur $49.c. er- rores re£atitur de iuftificatione 195. b. 220. d. iciunia prz- Tudaa bellorá 55j.b. Euageliüi quomodo fu;gun fïmxlc jj2.d Caluiniftarum etrores refelluntur, de potentia Det 665. b. de permiffione Dei. 434.d. de predeftinatione 621.d. de ptodi- tione Iuda éix.b. de Chrifti aduentu 360. f. ds A chhs, cu- | ftodibus 414.e.dc bapti(mo Ioannis 82.c.de Foülgs Euáge- licis 451.£.de caftitate 442..b.de Primatuu Petri 372. a. de Eu- chari(tia j17.b.629.c. 6;1.c.645...c.d5 ornatu töplorum 608.e. de Purgatorio 294.f.de reliquijs Sáctor.234- c.372.c. de bap- — tifmi neceffitate 910. c. de clauibus 376. e.de miffione Do- cleficimmunitate 408.b. de libero airbit. 189.e.de rcmxmo- ne peccatotü 225.a.de meritis operum jij. C. 451. d. 46;. b, de operibus fupererogationis 451 b.de ciborü delectu 554.c de Quadragefima 96. a. 250. c. an iufti fint vlli 227. a. de przmijs San&orum 31j. f. 466. b. detraditionibus — 55;.c. Caluiniftislicet miracula facerent non credendum —— 552.a |Caluiniftas in Donatiftis refutat Auguftinus — — j11.a Camclusper foramcn acus 456.c.pro re maxima ponitur jj2 a Cananzus Simon vnde . i | 14j. d. Canes dicti Gentiles 36r.c.canibus fan&um non dandá 180 c. Cantus Ecclefiaftici exemplar hymnus à Chrifto di&us 556 b Capere id eft intelligere 4 41.b. 444-f.capiat qui capere poteft ibid. capiunthoc verbum non omnes — 20 440. f |Capharnaum fedes Euangelij 79 4.c.cur ciuitas Chritt 19. a. ad infernum defcendet | : 17f € Capitalium peenarum genera 1j2. £. capita mouentur ab irri- - dentib. 711. c. per caput noftrum non iurandum 140. e. . caput fuum vngaticiunans | 167.a Catdines czli 1n fcriptura quid. fí4.€ Carioth in tribuluáz duos4p E Caritas omnia communia facit 462. caritas inter fidem & Opera 201. a. ordinem fuum habet 144. c. refrigeícet 544- b.caro apud Hebrzos pro toto homine 432.e.caro & fang- Calix aquz füigida 258. d. calicis quöd d;quis eft.— nb |Caluarim nomen vnde. — Vrbee 874. É. in Apoftolos blafphemus 440. d. contimeliofus in . ! . L. o* | Centurio Gétilisfuit z00. d. 203. f. regnü calorü rapuit 269 f] 34j. a. procacia in pios. j46. à. inzpta arguna de iciunio; ! Caluini errote$ in dogmatibus. de. Dei mandatis j21. d.de . Chaldzi à leonibus deuorati . 246.C . Chaldza Iudeis Septentrionalis ". E Chaldaicsm vocem cur retinuctit Euangelifta 8;8 c| Chananza mulier $yro phoiniffa 359. c. regnum ezlotum ta puit : ! : 169. f Chiliaftz refutantur 462. H pofitione Scriptura 418. f. 422 d. 414. £. 440. d. 448.É 45t..- Caluinifta caftus monftrum inauditum 442.b.Caluinifte ma- .. dicunt 185. d. Sadduczis fimiles 78. b. 517. b. Montaniftis &orü 775.d.de diuortijs 455.f.de;dcferto Ioánis 71. b. de Ec-- titut 442.b.quid fit (( 44r€ Cafuum referuatorum fundamentum 379. b| . Catelli de micis comedunt | d 361.€ Cathedra Mofis quid fit ! j1$ b Gatholicos folos rudes hzretici dicunt 739. d]. Cauffz naturales à moralibus quid differant s BOSEL . Cecirimus & non (altaftis ! if d Centuplurm id eft plura & meliora 4621.23|. - Chriftus natus quo anro Auguíti 6o.e.69 b. an cognitus à de monibus 215.d.lapis dicitur $03 c.504. b. etiá vt homo pec [. Ccata remirtit 224. e.vt liómo tributum debuit 406.c. cur Á brahami filius dicatur 13.e. cur Dauidis ibid. f. cur diüini- tatem fuam celaret 387. £. pro folis predeftinatis non. venii]. 360 £. pifcis dictus à Sibylla 106.a.an diem iudicij ignorari: $55.b.humano more loquitur 234 b.propter quos iuftos ve nerit 227.e.vt homo an diem iudici] ignoret 556 a.habitus Deus ab Apoftolis 144. £. non veniffec fi Adam nÓ peccaf ; fet 228.d.cur baptizari voluerit 85.f.Dei filius naturalis 37t. fomné poteftatem habet vt Deus 774.e. Nazarztus cur di- étus 67.d.cur filius hominis 209 c.cóceptus de Spiritu fan- &o dicitur per attributionem 37.d.habitus faber 324. b.Le- Uitica ex tribu non fuit 3o. a. primogenitus Mariz cur di-| , €us 45.d.Chriftus nomen officij,I & s v s perfonz — 42.a. San&tus Dei à demonibus dicitur798. c. Émmanucl quo- modo vocatur 44 a.an afinz infederit 488 d.Ierofolymam| . quo die ingre(fus fit 87.c.887. a. an przuenerit Pafcha Iu | dzorum $97.d.Paícha quo dié comedetit $96. àfe & à pa | - tte traditus 598. b. an rex temporalis fuctit 696. b. quaho: Ia crucifixus 717.d.cur inter duos latrones crucifixus 710. d. paílus c& feria 6. 687.b. (ponte mortuus eft 671.:e. pro folis — Predeftinatis moruus nóeft 708.b.Chrifti diuinitas proba tur 199.c.555.d.oftéditur 496.b.defenditur contra Arrianos. 815.c.an vifa in transfiguratione 792.d. Chrifti confilia non fcmper imitanda 182. a. fratres, confobrini eiusjor.c.patria — Nazareth 525.d. caro falutifera & vtuifica 98.. e.. cotporis . pattes falutifere 9$6.b. Chriftum , & Chrift; figuram vnum verbum fignificat 5.a. qui fe dicit Chriftum , regem fe di- cit 687. d. 1mitari arrogantia non eft 96 £. in Chrifto volü tates due 665.d.admiratio quomodo 303.c.triftitia quomo. do 659. c. Chrftiani luxmundi 120 piíces funt in aqua nati 106.a. cladé Ierofolimitaná effügerunt $47.f.dicütur Naza | - rzi 68.a, Chriftianorü cü Chrifto collatio 57.£ Chriítianis omnia communia facit caritas 462.d. Chryfoftomi n6 funi homiliz in Marcum 862. b. locus de Euchariftia expofitus|. 643.a.Chryfoftomü philofophum Caluinus appellat 580 d Cibosan poltlit certos prohibere Ecclefia 35j.a Cilicium poenitentiz habitus 27 .Luther. & Caluinianis inu fitatum 7j.d.eo vfus Ioannes Baptifta 75.c.Ethnici — 27;.b Cinis & cilicium apud Ethnicos ! 175.b Circuncifionis nominetota lex intelligitur 497.c€ Ciftartium quid. 248.a Ciuitas fancta Lerufalem 771 f. ciuitates filiz appelltur 488. e|- maritime vitijs deditz 27;. c. tres Chrifti dicuntur 219. a. Citó qui vcniunt, citó abeunt. ju.c Clamor Chiifti in cruce qualis | 71j.€ Claucm fcientiz Scriba tulerunt 528.c.claues regni exlorum. quid 376. e. in fcriptura prncipatumfiguficant — 379 c Cociduceshzretici — | TM Coclum fufpicit Chriftus miracula editurus | j17. € Calibatus apud Deum meritorius ' |o 44 DL Calum Dei thronus eft 140. b. ante Chrifti mortem nemo ingre(fus 74. a. 557.c. Dei fedes 158. a. cacli an aperti re vera fint 88. e. ccelorum regnum parunlorum eft 445.. £. Icg. cce. Ecclefia 4u. b. c6uiuio fignificatur 205. a, coelo um virtutes quz fint 3 ' $$4. d Conz nomen Euchariftiz non tribuendum 625. d. cenal . apud veteres dictum prandium 509.2. coenam Euchari- ftiam appeliant hatetici x 6142| Cogitationes folus Deus nonit 225. d. videt Chriftus 410. b guis homines carnales 371. c. caro vna quomodo vir, & 55 ad — i t |Corbana gazophylacium Cor maris medtum maris.298. c. cot terre fepulcrum 298. b.- infernus ibid. cordis puritas caftitas 117.b. de corde exeunt . 929 & 1LNCDIEVX 930 ad cognatos deducti 1ntani 819. €. cognolcere affcctum & approbationem fignificat 194- €. cognofcere de re vxoria , dicitür in fcriptura P m 4e6crpn Congtegari in nomine Chrifti quid fit * ! 411,€. [ Coloni vinez qui fint « jor.d Columbz fimplicitas 251. f. columbz corpusin baptifmo an verum fuerit ! | $89.C. iICommentariorum in epiftolam ad Corinthios Remigius au- - étor : À . Ai6.a Commiferationis iudicium motio capitis — — 71L.€ Commune dicitur quod mundum non eít C TOR Commiffura veftimenti quidfit — 2j1.b . Comparationis iudicio Niniuite iudicabunt 299. c. compa- ratiuum pro fuperlatiuo Grzci 410. e.comparationis iudi.- cium 460. a. : ï LML Conceptio B. Virginis fine peccato 218.a nam fit 423.2. Concilio reum effe quid fit 152.c. Conciliorü auctoritas quanta 425. c. Conc. nomine quid intelligen- . dum 251. a. 425. a. ; | $d d Concionator bona qua fecerit Deo accepta ferat. 850.c. con- cionatores non frequentiam ciuitatum, fed falutem indi- gentium przdicatione quzrant 845. f. fructum non plau- . fum quarant 805.d. concionatorib. illiterati pleraque tri- Ptbyunt . . aisb (897.C Condemnaberis . ex verbis tuis 296. e. condemnare quan- . do liceat : 30,:127. 6179. € Conditionum affirmantium & negantium difcrimen 165. e. Conducendi verbum meritum probat 466. € |Confeffio peccatorum 378. e. coram Ioanne 77. b. ante bap- . tií[mum olim 77.c. Confeffionis przceptum dedit Chri- ftus 385. d. auricularis affertio 381. f. Counufirmationis facramentum | 914. d Confitcor z. gratias ago 276. c. confireri,gloriando profiteri 2$6.b : | Confundi Chriftam quid fit 864.b. confundere aliquem quid Confilium paupertatis Enangelicum 452. a. confilia Euange- lica metu non omittenda — $21b |Cou(obrini Chrifti fratres cius 301 C. Confolatio afflidtorum 18.c Confuetudo poenam peccati non leuat 15. a, confuetudinem | exprimitrepetitio - 191.a Coníumrnare ciuitates quid 254.C Continentiz donum contra Caluinum 443. d Contractus refcinditur ei,qui conditiones non feruat. 1,7. e Contra me eft qui non eft mecum 291 .c.cótractus zefcinditur . eijqui conditiones non feruat | 137.e Conuenire quid fignificat 36.a Conuerfio iterationem fignificat 384.f Conuiuia ad coenam potius,quam ad prandium 266. d. con- 229.d Cophini duodecim fuperfuerunt 319.a qua coinquinant 58. b. corde toto diligere quid fit j21. c. Deus quomodo diligatur - ' | 129.€ Corofain ciuitas Galilez - 274. f Corpus Chrifti quot modis accipitur 640. d. quomodo panis . 631 à. coxporis fordes Pharifzilauant nonanimz $31. c. . Corp. cura quz prohibita 169. d. corpora damnatorum de- ponere non lIicet | hibenda ; s. d Coruorum pulli deferti à matre 170.€ .Cofmas Grazcus auctor citatur ex mf * NU E Craftinum pro futuro acceptum 1744 Creatura pro homine fumpta QT. Creaturis qui honor debeatur 140.b ^ turale eft 825. c. Crefcente vti oratione naturale eft 81f.c Crux Chrifti titulo diftin&ta 709 d. fignum filij hominis 55;. b. titulus vbi affixus7095. c. & fapplicium vfitatum apud Romanos $98. d. cruces in ccemeterijs vnde 21 f. crucem Credendijnihil ars quedam 65o. d.non credentes in fe curat accipere quid fit 257. b. Chriftus cur geftrarit 704.a. in cru- Conciliorum Prouincialium auctoritas 413. e.verum quod- : . uiuio regnum czlorum fignificatur 205. a. conuiuijs cele. | [ brate nuptie 691.b.892.6 - 736.e. Correctio fratérna quibus adhibenda 418. b. quando non ad-- . fit ibid. congregari in nomine Chrifti quid fit 412.C€ | [Coniugum fructus trigefimus 34.b | Conf(cientiz libertas non permittenda g.f . Damones an Chriftum'cognouerint z. c. 798.a.an torque. —— 'Chriftus 717.d. crucifigere Iudxis non licebat 635. d. crural- franguntur cracifixis - $ 09552 ! Incubiculo orate quid fit. 153.€ Cubitum addere'cozpori quid fit. 17L2] , Culicem excolare quid fit | gi.ajb || Culpa finc pozna remittitur 294. £. culpa remiffa non parna | 717.a.à culpa & à peena abfoluntfacerdotes .. —— 3822 , Curat non credentesin fe Chriftus — 5giieioeria ; Curiofitas in alienis vetita. 177. b . Cyrene vxbsinSyria .. A 203.dl ; , Cyrenzus Simonan Genülis fuerit 703. d]: . Cyrilli locus infignis de Euchariftia S4$.c]- ii o d D , JEÉmon eie&us Biturigibus 239.a] . Dzmon lunaticos curfaciat . i 399.a] antur ante iudicij diem 214. a.an iudicij diem noueriat. ib. d: nocét bonis,cum nequeüt corpori 215.d quidam ieiunio]' expelluntur 403.b.an eorum cófeffio coacta fuerit ibid.cui]- | eostacerc iubeat Chriftus ibid.e. quomodo Chrifto proci "derent 815.b.eos non foli Apoftoli eijciebát.873.c. cur olim]. plurcs eijcerenr 874. a. eijcere etiam mali poffunt ibid.c | $4.]. " Magian edocti per demones U A u Damonium mtütum 258.d n6 finebat Chriftus loqui demo . -nia8orb.Apoftolis data poteftas eijciendi daimonia 817. c]. ! D&moniaci cur in fepulchris 212. d. demoniacus appellatui]: .« loannes Ed | 5 /&y3 cd. Damaícenus vcl auctor hitoriz Barlaam $63.c]. Damnatorum inzquales penz GAU ONM. ignb] Damnatorum cozpora non licet deponere - 736.e] Damnum repetitur iniuria remiífa 164.c]. Dare fanctum canibus 180.c.dare gloriam Deo,verum fateri|: abBundsoed- dlb v : Dauid cur rex nominetur 18. d. vbi nátus 47. a. Dauidaut i: -qui Pfalmos collegit z11. d. infantem fe dicit 496. a. vocat Chriftum dominum 526. a. an officiofé mentitus fit 284.b Dauidisfilius Chriftuscurdidus — —— . x 95 ff . De,pro ex,vífurpatinterpres vulgate - — — 38.al Debitum minimum quadrans vel minutum 15.c.cur peccata dicanturdebita^ --- daemoniacus Decapolita fanatur - $40.a Decem virginibus cur cóparatü regnum coclorüm $62.b. de- -cem tribus à captiuitate non redierunt /1.246, € Decurio nobilisIofeph .. - KE . .736. d Demoliri facies WT | 166.f Denarius operariorum merces 471.a. quid fignificet 470.e Denarius diurnus debetur operarijs 467. b. Denarij Roma- ni valor 516. d. apud ludzos cius valor 426. a. Denarij 200. quotaureos efüciant : | | Denarius numerus vniuerfitatem fig nificat $621.e Defertum Ioannis quale faerit 71.b. locus eft t£tationi aptus. 97.b.ex deferto quod exit , venerandum eft p;. d. in deferto viuentem fupra homines cíIc 72.f. deferta multa in fcriptu Ia memorantur A eoideis 73 € Deíolationisabominatio quid fi QD $46.a Defperationem Chrifto tribuit Caluinus 714.b Deusanima mundi Platoni 7.£. non oculis fed corde videtur " 317.c,quomodo toto corde diligatur 125. d. quomodo ten- tet 164. £. Deus futurus exat Chriftus 126.e. non cft Deus - mortuorü 520. b. cux dicacur Deus Abraham 518. £. car di-]- catur Deus viuus 371. a. non eft au&or maledictionis 181 e. malignis voluntatem folam allegat 468.a. plurà poteft,|. - quàm vult - 00 66 b.671.e Dei proprium cogitationes noffe 215.d. Dei mandata n6 funt] impoffibilia (21.d.Dei filiti,& Deum effejidé 544.f. Dei glo- /1ia miraculorum gloria 40j.b. Dei filiusidem & Deus 675.]. Deo & Mammontc feruire. Dv n 169. c Deum in omnibus rebus inuenire poffumus;s.b.Deum magis diligit, qui proximum 184. f. Dcum potius dicit patrem . Chriiftasquàm dominum 839. € Dextra virtutis Dei,& effeà dextris virtutisDei — 676.f. 916.a. Diabolus aliquando fpiritus dicitur 94.a. diabolus, id eft, ca- Jumniator 94. b. 95. b. 98. a. regna dare non poteft 102. b. - diabolus auctor temere iurandi r41.f. cur Beclzebub dictus :255. €. ei paratus ignis inferni 582. b. quando diuinitatem, Chrifti cognouetit - 700.€ - i - 162.c]. ; Decapolitz vicini Gentilibus 814.b. femigentiles erant 859. c ; '536.3 4 Diabolicus interpres Caluinus 444. €. diabolicum an fuerit. i ) 709.C. ce fuit horas fex Chriftus 719 f. erucifixus qua hora fuerit fomniumvxoris Piian | : Dic ! Dilauat 1 Diu u 4 Yil 1 ' finoj | (itini Duorai | i Dosli Dois | lp - Domitic Donisics Donitis Domu tuid Quiy| th Wt Don Dom Don; aQ Dong ( tll ïDoncc * iCj äDOImig | Cui hi ïülqug LeClat D Lelüjo Diay *x b o E UE 0 prori | Udm | . did.t ) 5 Md lam Tun qulam ï:u! |- At n Duxw) 5 Muv [ p d ETE ! E HU U - ERRD QUP N o d W us nUN vi . r o w d s lpE r ^ wsaccs ENENEEOEDINDISI C o —— TTERERTTS Dic, id'eft; iube, Hebrai(mus. coep h 476 6 Dicere, idem quod iubere 202.2. 814. d. dicerc intra fe, & in cotde fuo,cogitare 225.b.819.c. diciturjid eft, cognomina- tur NS 245. - Didrachma foluit Chriftus 404. c. quid fit didrachmum , & drachma ibid. £. : : : Dics pro temporc f(umuntur Heb. 47. e. 69. b. 150. c. dieseft follicitus fibi ipfi 174. c. dies à ludzis in 4. diuifus partes 470. c. dies vnde inciperent Iudzi 588. e. dieiin 12. horas diuifio 470.b. diem iudici] an nouerint demones'214. d.& eum quomodo ignoret Chriftus 556. a. diem naturalem | quomodo Hebrzi dcfignent Jepsanetenie 898. f Diffamare in bonam partem acceptum 804.b. diffamauerunt id eít, diuulgauerunt TM b 20 2398 Digito mouere onera j26.d.digitos mifit in aurcs furdi Chri- . itus ET (« 856. d |Dilatare phylaéteria quid ach abdeT. C Dile&ifiijvnigenii — - . | 3soDa 9ra |Dile&ionisDeigradusvari] — .. douoDEIa MS d Diligendus proximus quomodo 52;. c. diligeretoto corde quid fit s M. c Dimiíla vxore nubere nonlicet — . EU TA- IDimittere Mariam quí voluerit Iofeph —— . Dimitti peccata quidfic — —— nug k2 d Dionyfius vbieclipfin viderit - ss 220. f Difcerpfit d mon, id eft, vexauit -299.d - |Difcipuli loannis ad Chriftum 228. £. ijdem ieiunabant 229.a de Chriíto dubitant 262. c. Chrifti difcipuli à Pharizis cur accufati ^, — T ! : : 853 € Diícipulus fuper magiftrum 302$j.a Difcuffionis iudicium 5$77.€ Diues difficilé in regnum czlorunt inttat 75.É.diuites cur pa- nem à Dco petant 161. c, diuitibus omnes dát 307. d.ijí(dem acceffus ad 1udices patet 756. c. diuitiz maximé reuocant à regno calorum 0200:47.a Diuidetur feruus malus ousungfzee Diuinitas Chrifti probatur 526. e. eam Chriftus ipfc probat 496.a. $98. d. candem Chnftus celauit 385. f. 80r.b. an ea fit viía in Transfiguratione 392.d. diuinitas Chrifti contra Ar- rianos 447.c.quando eam cognouerit diabolus 700.c.815.c diuinitatem fuam Chriftus aperiri voluit 2.798.e ^Diuortium apud Chriftianos qui licitum 45;. f. de diuortijs ampla difputatio | hi 436. Docendi poteítas à clauibus diuerfa /5v$77.C€ Do&ores ad (cholam mittit Chriítus 226. b. Doctores Eccle- . fiéperferuos defignau — — : $69.a Doctrina nüfquam baptifmus dicitur 205 8gzd - IDominica oratio an femel tan:üim edita sst Dominica cotna quz apud Paulum 614.d 'Dominica dies prima (abbati : .746. € Dominus hon pater in veteri Teftamento Deus rg6.d. Domi- nus eft res, cui nimis dediti (umus168. f. dominum potiüs quàm Deum fe Chriftus dicit 839. c. fuper dominum non eftieruus. .. o uen. | 02:25$.a Domine,domine, dicuntfal&prophete — — o3g9r b Dominisduobusíeruire — | s J6f. c. Domum anhabueritPetrus — v 201 00208 2 Dona Dei auferuntur ijs , qui abutunrur 575.a. non dantur zqualiter omnibus s od a t r s EEE M. Donatiftarum error de baptifmo 189. c. in Donatiftis Calui- |. niftasrefutauit Auguftinus a 2 O UE Donec in fcriptura quo fenfu dicgtu: 4j. a.item quo modo áccipiatur - D u 78 ET Dormientes, id. eft mortui 23j. £. dormire quando dicatur Chriftus : | | Y MPa Drachmz Atticz zqualc pondus & denarij E c. Duas tunicas ne ferant Apoftoli 248. b. duobus dominis fer- J uire | M ii | I£8 c. :«Dedubijsiudicandum noneft — | 178 c. Duodecaftylo numerofundatateftamentà — —— 3422 Duodecim tantum numero Apoftoli z41.a. duodecim cophi- ni faper faerunt 5j9.a. 12. tribusiudicabuntur - 460.f Duodenarij numeri commendatio 242. c. perfe&ionem fi- | gnificat — r "u d. s O DIE Dux militum templi 7;6. d. Duces -?c'N'dPæöl mille homi- . nibus prz erant E | $7.d E : Cee propinquum tempus indicat tia dicitur rjo.b.elceemofynam nefciat finiftra — - 1jz.a Elegantiz quoque noftre prouidet Deus "1 472.8 Elegerit Apoftolos Chriftus quomodo | 816.b Emblemata parabolatü 425.d. partes quedá parabolarü j15. a Emmanuel quomodo Chriftus vocatus - 5 42.a Ephphetha vocem cur retinuerit Euangelifta 858. c. quid fi - gnificet pors TT W Eva'"na'mo; panis quis fit zi | [52 Uehd Epiphonema in fine parabolarumn ii 24iu557.8. Eraímus reprehenditur | 231.C. j17.€. j57.c. Exgo non illatiua, fed incoeptiua coniunctio 1682 , Éunuchus Candacis Reginz 5!7 : ( nfïathianomm error de matrimonio 411. b, Euthymius d:-| 4 ov $36.€: | " Rcclefia an poffit verare cibos quofdam 3$«.a. anctoritaté Ícripturis affezt j.b. Clirifti fponfa $10.c. 62.a.1initio exigua 316.d. Lunz fimilisib.regnü Dei 505.a.militansjin parabola ' Yineg 465.b.mortuos fuffragijs iuuat j82.f. non congrega- | tio tantüim,fed & templum06.c.nunc non eft in republica .. 818.a.nufquam dicitur fynagoga 418.f. per oxbem eft; hzre- fis in angulo 216.d. poteftatem habet in mortuos 582. c. re- gnum Dei in parabola 830.d.fuper fucceffores Petri funda-|. . ta 380.c.vifibilis eft 055 419.d Ecclefiz doctiina media inter errores duos 716.£. finis qui & Orbis terrz 774.c.fundamentum Petrus 372. a. jmmunitas à tributo 408.b.lapis Chrift* 595 c.Ecclefig nomine quid in- telligendum 419.b.thefaurus ex (an&torü meritis 566.a. vti- . litas fpectáda in fuga 15;. f. Ecclefiz tradità poteftas excó- | rünicandi 420.d.Ecclefiam nó vident Caluiniftg czci 316.£) Extta Ecclefiam non intelligütur feripture 517.£. Ecclefiafti- . €& traditiones humans non funt 5553.a.Ecclefiaftici ummu nes à tributis ! 406 f Eclipfis paffonisChrifü. —— — ; 3a9. d| Edit Chriftuspoft refuxrectionem .. : 257.b. Effücacestesignicomparantur - | 401f I.r;-agpi!).ueq;'Py.thoncs Hs | |.. 48.d Elccti n errore mori nequeunt j52.b.pauci funt 47;.a.cle&os à fc Deus dignos facit : | 816.d Elcemofyna per oleum defignatur 565. £. eleemofynà qui dat thelaurum congregat 454. c.eleemofyna in fcriptura iufti Ent pro fit,velfiat, Hebrai£fmus - : — ( 0 87rc Eídrz lib.s.vidit Euthymius Grecé,qui & nuncextat — zif Eít, eft, non, non 141a.cft non idem quod fignificat- 655.d| Eíurientes quinam beati 11f.a. efurijc Chriftus fponte — 496.e Et pro:vt Hebraifmus 178.e.comparatiua particula — 880.d Euangelica confilia non funt negligenda 572. b. Euangclica gratia filiórum panis 361.c. Euágelica perfectio in quo po- fita 453.d.Euangelica paupertatisgtadus varij 112.d. Euan- gelicus doctorícribadicitur — Bdv d Euigelifta quis dicatur 5.£ Eusgelifta vnus parté vi3 alter al- terà explicat 60j.f Euágelifta: an memoria lapfi? $6.d 695.c.| non ij(d& verbis, fed ead& fentétia vtuntur 509.b. non verba fed.fcnfum verborü Chrifti exprimüt 789.d. ordinem tem- poris non feruant 176.c.180.e.j09.b. cur fcripfexintig.a. qua lingua?7.£quot fintj.e.cur non plures quattuor? — ^ 6.a| Euángeliftarum au&oritas quanta 4. a. quatcuor animalia fi- : gure 6.f. Euangeliü abfconditü fapientibus 276. £. an olim . toto orbe predicatü 544.e. 909.a. Hebraicum fufpectü 288. | c.lege leuius 279. b. non Predicandum indignis 181. c. pro| Euangelica hiftoria 609.a. quando predicari coeperit 795 a. quanta auctoritatis 8.b.166.b.quid fit 5.e. quot modisacci. | .piatur;.c. fimilefulguri j52.d. verbum regni ^^ ^^— jm.e. Euangelij dignitas 268. d. Doctor Prophera dicitur 458. a. in .toto otbe przdicatio quomodo fignum finis mundi j45. e.] predicatores, vocari debent 569. c, prima vox poenitentia| 846. c; [piritus qualis fit- 480. b- Euangelizare in fcriptura quid figfxificgt *. c. euangelizari| pauperes quid fic 5 A63. c. Eud'ouia & &ud'oueiy in fcriptuitaquid . - sgr.b.] Eucháriftia àiciunis fümenda é:5. b. ïupcæptg"riäääæ pogn| | $17. d. manibusaccepta olim 619. c. morbos curat 346. c.| quomodo pàánis appellatur 632. a. Ruchariftiz vetitascon | tra Lutheranos & Caluiniftas defenditur 630. d. ex alijs| myfterijs probatur é41.a. perincatnationem probata 645.f. Euchariftiam ccná Caluinifte & Lutherani appellant 624 | a. 625.d. in Euchariftiam ridicula argumenta Calüiniftarü | : | 629. d.l Éuchite hereticicurhabiti —— paet m EO Mu CORE Eunomiahnidiuinitatem Spititusfanci negabant — 2922 Euntesdicite,Hebraifmus « 7777 77 $17. c. alia argumcnta'härcciööniüi f- Eunuchi caftrauerüt. &c. 441.f. Éunuchorum tria genera ^ 443.C 126.2]. ligens in verborü proprietatibus obferuádis 400. c. Euthy- mij locus notatür : D MIRUN. TM 3.2 .. . - Bxcidium. . 933- - I NID' EX 934 - Excidium lerutalem tub Fito 70 4?.di.cumsfïäne mundi cóiun- | Cum putatur. Iu* c UE TAUU nuegi $42.d Excipiendi quidam dum gcncxa&ucr loquimur 204.€ |Excolare culicem $i Excommunicabant Iudzos Archifynagogi foli 419. d. excó- municandi poteftas Ecclefie tradita . 420. d. excommu- nicati vitandi funt , 419.€. Excutere puluerem pedum 350.d Exemplis maximé docetur - 795.f Exomologcefis apud Tertullianum 378.d Exorciftz: Iudzorü quinam 289. e. d2emones eijciebát 800*'."' b Exterminere facies quid fit g Vbl 166. c Extraordinaria poteftas Chriftiremittendi peccatà — 38j.c De extrema ynctionc difpuratio $46.f Ezechiel filius hominis cur ditus - ! 210. C. Fkbcr habitus Cheiftus 324 b. faber qualis faerit Iofeph. [ 24 b puummlcs m Facies Dei fplendor effentis diuinz 416.a. in faciem cadere non femper eftadorare396; a. faciem videre Dei, propin- quum illieffe 415. f. facies extermiinare quid fit 166. e. £a- Feítum omne (abbatum. dicitur. 282. c. fcftum Pentecoftes fabbatum fecundoprimum .285.a. feíta duo.continua num celebrent Iudzi. us HLIRES.R. $96.c Ficum Chriftus curarefecezit 497. b. ficu cxarboze Iudas pe- . pendit &97. a. à ficu parabola ^^l s D Ced L. Fides aliquando fola cau(a iuftificationis dicitur 44 9: - fides bona,mala opera 188.a.e. £-Chananex imagna 360. b. fides . Aor 36j. b. hatreticorumtriplex 221. b. fides menfüra qua '. remetitur Deus 829. c. rninima cum grano finapis collata , .401:2. miraculis quomodo confirmetur 195; b. fides mira- culotum quz 22t. c. Caluiniftica 400, f. paralytici magna 2210. a. Petri ambulat fuperaquas 575. b. pracedens mira- . €ula plus merctur 125. c. petlampadcs denotatur 65. a. ', . quafi Dci manus cft 403.c. (eruanda humana 31 £. fiie ca- j fitate non cft zzr.b. fine operibus non valetad falutem $65. ; -d. languet 564. b. non eftvera $75. £ (ola non fufficitad fa- ; lutemzzr. f. 910. b. fides vnius alteri prodeft z07. c. 2320. a. Fidei fru&tus bona opeta 315.c. fidé bon& qui habet,éius mala !. Opeta 188.c.Petrus nGamifit negádo 657.a, 682. c. fidealie- na peccata remittuntur 222. e. 8idean iuftificemur.220. d Fide fola num dzmones eijciantur - 4p4.a Fideles czci effe debent..... . (437.d Figuli ageiquiseflctz q450 0 512 ^ 691:a. Figuram Chrifti & Chriftum vnum verbum fignificat '5.a. Per Bguram interpretari eft aliquando incredulorum - 207- b Filia dicitur & neptisab Hebrzis 20. d. filia principis fyna- — g0g4& 24;. d. iäi,æ,aggglälgxïti;ïk-zciuitatcs 488.d jFilius ad vineam miffus sor. £. Dauid, id eft Meffias 239. e. [ , Chriftuscur di&us 105. €:pacis,quig ; ..;/ . a1fo.a. Filij hominis Frädurri dU SALUI MEN M LU PA Filij nomen Hebr. conformationem fignificat: 117. e.146. a. FilumDeieffe&Deumidem;. .. .. . .. - 344.€ Filium Deifeeffe curcelaritChriftus —— 5 - 382.f Filium Dei Chiriftum fa;(ep;tgg HEmOohes. 1. ho &if.c In filium hominis peccatum .. " sonb Filium hominishumiliterfedicit Chriftus . 370.2. Filij alieni qui dicantur.864.d.Dei adoptiui Chrifliani. 157.d Iudzorum,imitatione.5j4.e.tcgni qui dicantur.205.d.229.e fapientiz,qui finr.275.d. fpor.fi,iue thalami 229.c. vipera- . 'xum,id eft viperz 79,a.Zebedzi,quid petant.. .. 47&.d: Filiorum duorum in vineam mifforum parabola —^ ^ 497.£ Pinos tulonresuid Ut 1 u u s doc eitita 80.e Fimbriam veftis Chrifti tangit muliet 254. e. alij tangere vo- lebant 346.a.fimbrias magnificare quid fit 2$27.c » r €ierum panes qui ^ —— - — 284.d. Facio Pafcha, id eft facere decreui 615.e Facta cum verbis coniungebat Chriftus -.— 430. & Fallacia diuitiarum Heb. phrafis | 315.a Falfi progäctz fugiendi - 186.b Fames Chrifti voluntaria- 496.€ Famem fequitur peftis - ! "$4 c Familiares fponfi, filijfpontf 219.C Fatux virgines quinque^ - : 77$6;.a Felle mixtura: vinum Chrifto-datum Zo6.d Feria quarta olim ieiunium. " 609.d Feria fe xta paífus cít Chriftus | Hosd o0U88 o — Fezmentum in bonam & inmalam parteny —.-- ( 318.a Fermenium Phariízorum hzretica do&rina .. 367 f - €redere.quod non vides 337. d. fidcs Genuliü ludaicama- | ; .Dei naturalis , Chriftus non adopuuus 370.É. hominis, - Gennadius auctor libri de Ecclefiafticis dogmatibus 45je — 6jya.65f.b] Galilza duplex in nouo teftamento.105. b. in ea transfigura- - tusdominus 404. d. in eam bis fugit Chziftus. 795. b. eam : petit Chrftus - ; L EM : . 792.a Galilai fere omnes Apoftoli vt o NELIE Galilzi lingua dignofcebantur ; 2 MC Galli cantus in fcriptura quid- 652,b.quz hora.675.b. vt galli- " na'congtegat pullos.556.c.gallus ncgáte Petro cátauit.e81.£ gv nubere & vxorem ducere —— P d Gazophylacium quideffet — — Gebennenfis vibisflatuta — — | (( 44* d Gehenne ignis , & frigoris p Ingenealogia Chriftian peccatozespratermiffn —— :9.d Ingenealogijs genitiuusad vltimum zefertur .. gj.d Generatio ad partum , an ad concepuum referatur 5j Égene | ratio hzc,id eft,torus mundus 554.L.generatio,id cft,genus| Genefareth ftagnum vbi fitum ,. $40.f.S41.b Gcenimen vitis quidappellet Chriftus - Gentes omnes in judicio congregádaz $77. b. remotz infu- laram nomine intelliguntur 289.b. gentibus dabitu: regnü Dei.497.d.quare traditus Chriftus u 205 d- C Gentiles cancs 361.b. Gétiles,omnes Greci didi s59.e £. Gétiles .."..::- - 7 sgz.ä | Finalis imporaitentia num peccatum in Spiritümi — 292.C Finismundi & finistempli coniuncti 0* $42.bl Finis mundi figura Hietofolvmitana vaftatio — — $j3.c Finitus numerus pro infinito . 462.2] . Flagella Dei fünt morbi plerique , 814.£] Flagellatus quibus virgis Chriítus 702. dl Flaminiüs fcorti rogatu hominem occidit ; 3313l Fluxusfanguinisin muliere 234.a| Focderis nomen multa fignificat. 649.b Fosming viris cuziofiores & religiofiores - 89.f] Feemini non nunierantut apud. ludzos 3;9.f] Fosmininum genus Hceb. pro neutro $o4.df Foeno collata,qua vilia & breuis vitze j — dl Eolia funt fimulatio fru&tus opeza p RE Forma & mateira Baptifmi v 776.e| Fermulalibellirepudijapud Iudzos — — 43j.d|. . Formula viuendi « d 351 e] Fornicationis nomine quid fignificetur rA 17.a] Obfornicationem Iudzivxoremdimittebant — —— 45 Forte,non dubitantis,fed affrmiantis ^ —— ^ . — 276.a Fostis fiue Gigas,Diabolus ^ 290.d Forum in parabola quid notet - 479.d Frangere panem Iudzi dicunt pzo dare o o E8.AE Fratet omnis Chriftianus. 47. b.fratresChrifti qui fuerint.zo:.] b.fratres cur appellati à Chrifto difcipuli. 768. e, fratri re-] conciliari debemus ante facrificium.175. c. fraterna corre-] &ioquomedoadhibenda ^ | 418.b.] Fraudem ferui non probat Deus fed induftriam $74.el Frutus fidci opera bona. 311. c. fru&us non plaufus Concio. | natoribus quzrendus.805. d. fructus pasnitentig digni qui.] 79.É.fructus expets fynagoga.497.d. fructum aliud centefi- mum,aliud &c. 55.c. fru&tuum tenipus Íemper füit. foz. c.| fructus bonos arbor bona.188.c.A fsuctibus €o g,nofcim tur| ff prtopheig. ^ ^05 - " TE Fruges iuftitiz eleemofyna .. 3jo.d| Fuga in hyeme molcfta $48.f] Fugz in perfecutione exemplüm : . . MADI . Fu git Chriftus qua de caufa 236.d. fagit Herodé Chrift? jj.5| ' - hugereinfidias pars prüdétiz 251.2. fugienda quomodo fi;| ! o perfecutio.257. c. fugiendum a ciuitaie in cinitatem 25jb ' Fulguri fimile Euangelium - $52.dl Funera ecum tibicinibus . ^ — : ajf.a] Furiofum an veré putarint Chziftum cognati 820. a. vincire( eurvelintcognati —^ —— is: &iral Futuro in fzculo peccata remiffa 1 ^ £s IT " Adara vrbs DgU : . azxal J Gadarenuslacu$ —^ ^ —— 0 * E6b F | . Gehennz itomen vnde deductum ii2 MYb Geminare verba foletaffectus —— . 19t.b] "$36 b.generationis nomineque fignificenur .. . — wa| Generalis fententia maioris efficacitatis cft. 286. b Generales fententiz quomodo intelligende 912.c| Genetalicaritate complectendi inimici — - 14.el Generaliter loquétes excipiendos quofdà intelligimus 204.d G:nerisloco vnaífpecies ponituz —— .. jg8i.b| Genefarterra vltralacum —— — du T Genefarcth lacus mare dicituz " ect i, di - naturz legém non feruarunt 497.e. Gentiles peralterum fi- EUa lium d Qum fug ERN tl Ri Wn VW nf Hïf(ïiw n V lt t ha Mafttty fT qm miapon BIN Cbmit& | Euangq Mpc& BWT Hleham * .936 . Itum defignati 457.c.Gentiles fpurij Dei filij 157. d. genules - — vrbes Tyrus & Sidon 5,8. c. Gentilium ciuitates an adierit : Chriftus 854.d. 358. d. Gentilium fides maior quam ludao- rum 365. b. obiectio refellitur 180. c. in viam ixe vetat 245 f. | vocauo | .80.c. |Genus foemininum pro neutro Hebreis - jo4 d Genu flexo orabant Iudzi .13.C ]Gerafenorum regio vltra lacum - 304.d |Gethfemani vallis pinguis T 658f Gignere in fcriptura dicuntur aui ne potes 20.f Gladium mittere venit Ghriftus. 156.f Gladio peribunr,qui gladium accipiunt . - . 670.€ Gloria czleftis pet conuiuium defignatur. $10. c. glotia Dei, miraculorum gloria. 405. b. gloria Dei , regula fuge. 255. fgloriz fedes.576.£ glorii da Deo,id eí(t verü fatere. 755: b. Golgotha Caluariz locus "tult uhEe Gomorrhais tolerabilius erit d 250 É Gorgonia Euchariftie tactufanatur. /—.—..- :346.d Grzcz lectioni antefertur Latina. 246. f.Greci comparzáriuji . pro fuperlatiuis vfi. 317.a. Grzci dominicz orationi addi: derunt. 165 f.Grzcis libris emendatiores Latini.391.c. Gra-- . corum opinio de anticipatione Paícha. ;j87. a. Grzcus Mauhziinterpres citat LXX 5500 310b Grani finapis parabola urdWdseogumdinogcumf Graria bene vtenti maior datur.308.c. 575. €; contemptá . mali . pelfimi fiunt. 300. e.. gratia Dei regoum Dei. 175. b. vita &terna. 173. b. cum ea Dei mandata (eruantur. 121.e. dum otiofa eft,amittitur.372. d:gratum faciens precipuua do- num Dei. 570.a. gratia in Éuangelio non retributio. 142; e. necefTaria an detur omnibus, 275. b. non eft facramen- tis alligata.87.f. nouitas eft.251.c.quibpíd& aufertur.575.b. Gratiz acceffionem meremur- .. o m o o ofée Gratiz afluentia per conuiuium defignatut. ' f1O.C. Gratiam qui habet,certus non eít fe habexe. :« 5443:€ Gratiarum actio Iudzorum quibusverbis. | 5100 s6gg, f Gratias agere num idem & benedicere 317..C..626.a Gtatis accepta danda gratis : L o t al Grauia onera Scribarum $26.c Gregorius Thaumaturgus montestranftulit./— —— :4oja abenti dabitur & abundabxt uItEUMDO b 308&.&57553 HHabitarc proledete ^ &.. o s oomicen lh Hareditas beata vita 25. d. cur dicatur, beata vita. $80. d.: quomodo fit vita &terna.579.d.hateditate non . datur 1e-; ,-enum cxzlorum - .. - p o 269.e Hrefis fulguri fimilis. 552 Éinter duas veritatcs. 77.a. in an- ub Ecclefia per orpem. .5 ..3^ 5 m voriuLMEC Hzretica vxot dimittenda eft. 157. c. hzretici cuiufdam ab- . furda expofitio. 454. a.hzretici alij alia Euangelia ad mit- .^ tebánt. 4. c. aduer(arij Ioannis Baptiftz. 265. e. afini fe-; , pultura digni. 331.£. contrarij inter fein Ecclefiam, con- ; fpirant.366.c. cimicibus fimiles.119:d.de bapri(mi materia.: 776.5. Dei voluntaté caufam reprobationis, dicünt. 277.b. . " ff prophetz.186.d.legétes Patres mufcis fimiles.302. b.nó . miffi docenr. 775. d. Nec cum vera dicunt audiendi. 368, a Haretici omnium maximé Lutherani. &. Caluiniftz.. a15. f.: pro arbitrio fcripturas admittunt.4. b. paupertatis hoftes.: 207. e. ita funt doGti vt iufti. 222. c. fuos miniftros Loan-: , ne malores dicunt. 267. e; Sadduézis fimiles, 78. b.de : J"IoanneBaptifta malefzntiunt —..—— ,. . .; 2656 Hareticorum alchymia noua.76. f. concordia in Ecclefiam. : — $17. interpretatio refutatur de domo Petri. 208. c. peffi- : " ml aPORNQ- 50t. a, Pucrilis ertor. 103 b hærcncos pum—- .* endos eífe.;15.c. cü hzreticis quomodo conuerfandü.199.a. : Hebraicé an Syriace fcripferit Matthaus. 288. f. Hebraicum ; |Euangelium à Munftero editum 8. b. 5.; 166.b.. Nuperum fufpectum.288.c.Hebraicasvocesinterpretes curaliquando Herbam producere femen quid fi gnificet .. $ia Hermie hztefis de bapifmo — .. : ,. 776b Herodes Antipas filius eius,qui Innocentes occidit. 527,.c. . Herodes M. quotaunos regnauit. 6o. c. quando infantes - o€ciderit. 67.c.quot liberos fufceperit, 66.b.Herodes Po- : liticorum princeps, 368. c. $16 c. feriusaudiuit de Chri- fto. j27: b. Tetrarcha Rex di&us.49.f.haredes tres in nouo teftamento. 47. e. Herodem curfugerit Chriftus — 3364) Herodiadisfilia Saleme, ,,, 0155 us jre Herodiani & aliz fe& Iudzorum .contra Chriftum conué- . iiunt. $17. d. quinam . effent. 516. a. quam (cctam Herodias Aretz filia non fuit.530,a cuius vxor fuerit. 329.d : .confti-r | 368'.13 ' Hicronymus noui teftaméti editionem correxit 152 d. Hicro- .. habet. 470. b. horis fex fuitin cruce Chzriftus . Hyflopus animüm reddit exanimatis. »7£7.-f. hyffopus pro [- IAcoþ primogenitürar& qua rátione obrinuerit. : ; ;Jütur..405.6.iejunum cómuniéare traditio apoftoliéa.é25.e|. ' leremias an Zachariz loco citatus:69j. d. Ieremis liber apo- [ . Ignis fpiritus fan&tus,$5 e.ignis inferniverus non metaphori- |: : Illucefait fabbatum,id eít appropinquat. - :- ! Deimaginum veneranone - ROTA ! Imitari Chriftum arrogantia non eft ! Immortalitasanimarum & refurreCtio coniunctae ! Immundifpiritus demones - i tU ub ! Imperatiuum verbum pro futuro | | Imperare-& increpate comminari fignificat ; Imperfecti operisauctor Arianus : ; Imperfectum pro perfe&to Graca phrafi — ; Impleri prophetiam quid fit i Implicita fidc$ apnd hareticos nulla n | ; Inpro cum Hebrz588.2.pro per306.c.pro propter.154.e. in ia j 1 i * $ E E | Incredulitate fapientiam metiuntur Caluiniftz - nymi nó eít opus in Maxcü. 606. a.nec in epiftolas. 414.. c. Hieronymo falfo afcriptus liber de ortu B. Virginis 27.f Hierofolyma ciuitas magni regis. 140. d. Hierofoly mitana valtatio figura finis mundi. $49.b. Hierufalem cur fancta . 731. É Hierufalem vaftatio & finis mundi fimul f42 b Hilarius in. plerifque Grzecos imitatur. 501.c. Hilarij locus de . paffione caute legendus d 395.C. Hadi & hirci cur malos defignent $78 c. Homorexz,deftrexquidam./.. .. . — —— 425b Homines dicuntjid eít vulgus. j70..c. homines,id cft vulgus. 212. a. I19. b. homines,id eft mundani, 252.a.homines om- nes nati mulierum. 267. d. liominum gloria quomodo -dedlanda: . "ixdd | IAL.e. Honorare idem quodalere -- 5010 21349. €l Honor Dei regula viilitatis noftrz. 1j6. c. honot religionis alijs przter Deum. 140. d. honoz fepulture Chrifti exhibi- , Ui : Bs 757 €.| HO?&.HOM prandium veterum. 609. a. hora nouiffima finis Amundi 469. d;hora.qua crucifixus Chriftus.717.d.horá he- brzi breuiffimum fípatium temporis. 664.c.horz diei du- . odecim zquales apud Iudzos.470 a. horas duo*dccim-*d'ic:sf 719. Hofanna quid fignificet 490.£ Hofpitium non mutandum u | 249 f Humana fides fexuanda. 531. £. humano moreloquitur Chzri- . ftus.134.b, hümanz non funt ecclefiafticse traditiones 555.f Humilis corde Chriftus. 278.e Humilitas Deo quantum placeat. 872. b. humilitatem doéet| : Chriftus.411.d. humilitate maior fit, qui au&oritare: 872 a Hyemenefugafiat — . — CC : $48.I Hyperbole in prouetbijs.456.£. hyperbolicz funt locutiones .prouerbiales .. | Woprsisr d 621.Í Hypocritz Phari(zi. $16, c. curita dicti. 352. d. Caluinifta funthypocritm. . . | * i 366 d r minimaherba. ! 726.d 16.c lacobüs maior Zebedei filius 245.b. in urásfiguratione ;391.e Iacobo &Ioánni vitiosé prepofitus Philippus 44 Idumzihoftes Iudzorum iSii 20 8md lechonias curfterilis dictusà Ieremia. 24. b. Iechonia fra- tres cur nominentur Üuagi od oftui | ije Iciunabant Ioannis difcipuli,non Chrifti.368.€. ieiunans ca-| . püt quomodo vngat : Es ! 167.a] Ieiunium qua(iragqämæ defenditur. 96. d. Iudzorum qunale[ : fuäzit 96.2.0lim feria quarta.609.d. nupcijs non conuenit [ . 229.d. ieiunia dií(cipulorum Ioannis voluntaria.25t £. iciu- | ; nia Caluiniftarum praludia belli.355.b. ieiunium an figil. |: i .:lum,fit*Eumgclijagw b. ieiunio dzmones quidam expel | cryphus.693.a.Ieremiz lamentationes qua occafione.21:b. Ierofolymitanüexcidium qug przcedét j45.d Ierofolymitani]. 1 fcrib& arrogandffimi.348. a. Ierufalé fanéta cur dicta.732.f|. - in edito loco fita.473. f Ierufalé excidium füb Tito 7o4.d|. Ic(us feruatorem fonat. 1. d. De nomine Iefu & eius etymo- |: »molegia o* 50 Lxls deigixco sabel - cus $81 f.diabolo paratus.582.b. lucidus non eft.206.b.non]- , extnguinur, 877. d. igni qua-res foleant omparari or e| 640.b]|. -96f] . - stl 243b ]: 250.b. 3o9.d| : QQQ'EC '*r 376.t] . 202 c|. 825.2| : 61.e| : j5b 221.d Imperatores principum hurheris geítari Implere menfuram patrum . ! nuis eft,id eft ante pedes.554.d.in Iudam intraffe Sataná quid] - .. 5!-6010..e.in-fpirfitu immundo homojid eft habens fpiritum| - 796.c-in do&rina mirari,pro,doctrinam mirari - 84i.d| . Increduli fa&tis conuincendi vt Em :6.d| - 366.€ Pb —— tuerint. Val i g IN OAm R A t e "— 553 ndignis - 937 | iá u ND DXLE .. Mirtie ao C Opdiwe i gt s I t n t : Indxgms Eualngc.:hum nOn Prædzcandum 181 dandignos mi- raculis priuabat Chriitus: - ^i n 844.d Inducere in tentationem quid fit Es OrO YUO NOF. d |De infantia Saluatorisliber apocryphus : — 9rd Infantes non baptizati ad finiftram etunt $78 e. 3nfantes b.,:,iP- :tizandos improbaut Caluiniftz 'à 44'6.8, Infernus quibus vocibus dcfxgnc-gur 133 C. COr tcrræf.fws.þ. in- Iferni pcenz zternz funt 427. a. ingquales 251 b. inferi por- | . tz potentia diaboli | Ws |Infideles an miracula faciant 192 f. canes in fcriptura 181a |Innocentes verd martyres 65 f. Innocentes quando occiderit | . Herodes | ARh ao r k s. Inimici quomodo diligendi 3kat L I4$.€ Inimicitias immortales mortales ne gerát 166 c. iniuriz qua- les remittenda 164 b. iniuria quomodo remittenda 424. f. |- iniuria remifÍa damnum repetitur EE 164.C IInfülz id eft gentes remotz | MUA T4 T BEU Intelligere,curare,fouere t 3.f Interpres Matthzi Grecusfequitur LXX. —^ ^^ 3yo;b Interpretationes nominum in fcripturaanab auctore — 8.c Intueri & videre diuer(a funt ii 1869.d Inuenire animam fuam.. BD S tooegu,g Inuidiam declinat Pharifzorum Chriftus — -7 839.b Ioannes cur in deferto 72. f. 4d 50. annos 75. :€. an Chriftum cognoueritante baptifmü 86. e. à Chrifto baptizatus fuic. 87.a. an de Chrifto dubitet 262.a. Ioannis veftis cilicium 75 d. di(cipuli cur ieiunarent 230 a. iciünabant 808 c. de Chrifto dubitát 2 62.c.officiü erat àlege reuocare 794 .a.bap- ti(mus an diuerfus à Chrifti baptifmo 82. e; sors vindicata bellis & cladibus 329 b. quando acciderit 327 b. eani qui nunciarint Chrifto 850 e. Ioannes quomodo maior inter natos mülierum 26j c. quomodo propheta 264 e. quomo- do.Elias fit 271 b. inter fanctos veteris teftamenti 270 c. la- mentatus eff, Chriftus cecinit Ícripferit 10. b. an mortuus fit. . i d'ogig dl Iobamici reges appellati ER EL v6.8 |lonz prophetz fignum | 7 4897 d. PTrans Iordanem regio quz dicatur 815:£. terra quae fit. 104.a . 376.c. lofeph quot argenteis venditus 612. g. Iofeph lacob . an Heli filius naturalis 27 £. Iofe appcllabatur -Iacobrfmt;e*'r.'* .. 734d. lofeph & Maria ex eadem tribu25 c.ad Iofeph, nón . .ad Mariam Dei mandata mittuntur. 255. d. cur gencalogia. . Chrifti deducta 26. b. Iofeph dormienti cur angelus ap-' . paru:rit 40 c. de craftino follicitus 174. c. faber lignarius, '-3124 b. Iofephus fzpe obliuionc labitur 529 £ lofephi lap- . fas de Herodiade w B9 Iotalittera minima. UOT oMlveu Mor h d e Iouinianus Caluini parens : UM onco^ AMAT Ira Dei terrz motu fignificatur 731. b. Ira ventura damnatio eft xterna 79. e. irz Dei fignü folis obfcuratio 721. c.irám. quamnam vctuctit Chriftus 1j1. c. itati funt & viri fan&ti.: Ldde.R 0055 0OA U JODEARGG qOAC VHaiz verba que necHebraicó,necapud LXX. ^-.—^— 2876 Ifcariotes ludas cur dicatur 00052524$£. 610. d ltaadhibitum inrepetitionibus — — -- 277.C Iterfabbati millepaffus — : — : - 486.c [ludza quz regio di&a 47.d. eius fines vltra lordanem $88;.a 1 , prouincia Romanor(i 688.c.quid ci* nomine intelligarur,: ; &quidlude . - AAl T h 703.d [udzus fuitSimon Cyrenzus - jIudai oues, Genriles canes s61. b. filij fapientiz 274.a. duos' [: cótinuos feftos dies n6 habuerüt $96.c.viros folos numerát. :339. .quo die Paícha comederint $89. £. vnde dies inciperét - ; $88.e.templum ingreffuri calceos ponunt 82. a. inuitati ve-- ; hirenoluerüt 510.a.511.c.Iudzorü lotiones frequétes 349. b- t traditioues 854. a.Iudcorü leiunium quale fuerit 96. a.gra- | 9. b.lex quid profuerit 8t. c. pto ludzis folis fe veniffeait: ; Chriftus 560.f.Iudzisan licuerit reos necare. 688. a, ludzis' ! naturalis cognitio ablata 308.b. quomode permiffüm vxo- ' . res diumittere 434. c. Iudzos accufibi:Moyfcg.. 5:3 :x69:6* fudas trinomius245.c. Thadeus ;; .5 5 - a4f6 [udas auariffimus & fur 605.f. Iudas vtri veterifimilis - » 3.4.- ! miracula fecit 192. e. an Buchariftiam perceperit / 617. c, - ! an proditorà Deo fa&us 625. a. ex qua fufpenfus arbore, : |690.f an Chriftum tradendo peccarit 622. b quomodo iu- — , dicatus à Chrifto 620. b.ad mortem Chriftum non tradi- : , dit 689. c. Iudz traditio opus Dei . Caluiniftis. érr. b. pe- | ; nitentia qualis 689; d. Iudz traditionem Calutniftz Dco : ) ! : 2.7:.? loannes Euangelifta quando [cripferit Euang;lium 7. d. eur 5754 | Iofeph decurio nobilis 756 d. lofephus Gorionisf. fabulofus. - | tiarum actio poft cibum 655-L-Iudcis tribunalia fuerunt tria — . ONBMEDMEmS i [ 2 5 ;l! i Y 5 À : 1 . Lege eft lcuius-E .. doannes attribuunt 622. C. proditionem qui laudabant 41j. e; ludae) " quido tradita fit buccella 618. d. cut corpus füuim Chriftus . dederit 182.. a. melius faiffet natum non effe 'ezt. d. à füda ' vehditio quando fa&a - TEUM oA Iudicium comparationis 209.8. 460,4 Tudices ordinarij apud Iud«os P $o5 f Iüdicum poteftas defenditur » ' 671.a Iudicij diesan demoni notus- M m H H MTM Iudicij dicm an Chriftus ignorarit 5jb Tudicium exercebantin fynagogisIudaei ^^ ' 421.C Iudicio comparationis Niniuie iüdicati ^^ 299.C Iudicio reum effc quid fit- Iugum Domini fuaue Iulianus apoftata Iudzis concedit , vt templum iüftaurenr. $41. &. refutatur * E. 62.e Iurandum noneftfinenecefftate — ^ 70 1;:9.d| lurare in templo Puid fit 531.a. Chriftianisanliceat 158.ecl lutata contra fas feruabant Iudzi | - 531. b IurifiurandifummaapudIudaosreligio ^^ ^^ — Em lusfuumperfequilicetapudiudicem — —— a4i1.b An iuftificemur ex operibus II 190.a luftificaberis ex verbis tuis iB UM 296. C Iuftificarehominem quàmdifüce —— — — — 225.£ luftificari hominem operibus : 190.a luftificata à filije fapientia | 175.dl De iuftificatione contra Caluiniftas agitur. — 19$. b luftificatusàpeccáto,ideftliberatus ^ ^ ^- 273.f luftificati omnesperfideminChriftum ^^ —— : 5327. £l Iuftitia pro eleemofyna in fcriptura i50. b. quicquid iufti of ficio conuenit 87. e. iuftitia Dei quzrenda 17;. e. iuftitia]. - obferuatio mandatórü 126. £ iuftitia impütatiua Caluini - ftarum refellitur 190. a. 227. b. 296. £. iüftitiz via quid -49'85.£iu&itiam*cfu;aantquinam 165 ( T 4 Iuítian vlli fint homines227. a. iufti merzces quz 258. b. iu-] "ftosanvllos Chriftas inuenezit ^ ^ — 227.a Iuuencus citatur Vi us MM m 64.fi luwcnum fpeciecurappareantangeli —— 7jtal. Aeus mariaáppellaàtür ^ ^^ —— 05 — Q Q] LLaicorum communio füb vna fpecie J 647.d Adjifaytiy apud Septuagintà pro fur 208.€ , Lamintauimus & non planzifis —— ^^ —— . Lampas eft fides 565. a. lampades fuasornanit virgines j65. e| - ; Lapis angularis, & offenfionis $04. b. cur dicatur Chriftus ..* $0). c. duplex in monumento 75;. f. pretiofus $o4. b. fe.| ?pulcri obfignatis 740. e. lapidem quem reprobauerunt, Hebr; .fuper lapidem cadere quid fit joy. c.| :$07.a.lapides multi in Ecclefia 371 £. lapidabatur,qui bla(- | - Hebraifmus 503. d. fu "phemabat qeE d "talionisnaturalis . - "jeiunia "nouam Condit Chriftus Latina editio coïrgig?d'a. 15j à. 472.c. Grzce antefértur 246.b. , látro vterque an. maledixerit 711. c. latroni paradifum pro- — 'mittit Chriftus 715. d. latronum veftes àn diuifz fint 708. £. "Tatronibus an pofiti fint tituli 709. c. latrones inter duos| | -emChidtus" --- s MOR IU M LA T , LawantürPharifeicrebriütsinterprandendum —— $3. -cï . Láüdem fugere docet Chriftus o Sor. ff Laüurentij ad Prefidem verba 345 d] ; Lectosquofnam: n tn.s p Db ! Leones Samaritani dum timent, Deumcolunt — — 246.c| . Léontij locus ex M. $. Vatic. : dug 342. b.| Legis ceremonias an abrogquïc Chriftus g16. a. Dodores Scribe apud Iudzos j54. a. quattuor paites 125. d. veteris|: : Legifperiti apud Iudeos qüi'* |Legiflatoris perfona Patritribuiur —— 191. ' Legem an foluerit Chriftus uangelium 279. b. ilege fcnfim aucllebar] .U. c.':;:.k?'c 279.4 677.b| ; azd I41.al I33. a. Chiiftus correxit 127. el i Rn 128, PENSIETAP TAE 79,4- 3 . ATC NU WTA - chaliaw la2 i Itm 6s 1trint ciuse fenten Maledié Ma!ö!oq Malitia d Malum hon ef 16.d, | bohgg Mïmmon Matias | Qrma. m [ Mmichæi m)tmn COfm M&nns d Ofatjo f y DUnt v TT iluer | ïïd()ni; ttty LO Rl t uY f0 j5 quiim :& '3 , k d hum 1 CS?;'& Ro dr Ü )l&ï Sem u ddiess |Luditambiguitate Chriftus —— ^ — — . 357 ILugentur mortui adhibito iciunio 239. d. lugere don poffunt Mae [Magnus valüe,*chräifmus,*iSïgff'mxïmug - 940 Legalia quznam dicantur - ^ — 449.b Leui cognomen Matthxi — x 2216.a Liber de infantia Salu::oris'aþo'*cï*y pua - —— — wid Libellus repudij permiffus à Moyle 455. a. eius formula apud Iudxos A : — 7 4.4 Liberta$ confcietiti non perinittenda - QU f Liberum arbittiüm Caluiniftz tollunt 189. e. lib. atb. pro- balur|O gt * 16.c. 189. e.817. a Ligat Paulus Satane tradendo 78. a. ligandi poteftas in quo fita us MORT Qd k3*81.b Lignarius faber Iofeph 314. b [Liliaagri, & hortenfia! — —— . . Uf |Linguarum in fpecie cur Spiritus fanctas - 89. f Littetalem fenfum querit,non allegoticü Maldonatus 670. d ILocum primum in regno Dei quis obtinebit " C ELf fLocufte quodanimahnumgenus ^ — . — 275*€ ILotiones Iudeorum frequentes —— 349.b [Lucas prz czteris ordinem feruat" — m Menc ILucerna fub modio — m 120. c. 825. c ILucrum turpeàtemplotepellitur — — ye URT d 387.e lij fponfi 229. £. pro ieiunare pofitum ibid. lugentes qui- nam beari funt | 'Ti4.b ILumen tuüm tenebrz funt 168. b. in lumine id eft in pubhco E -f. : : i. HNASEe E Lurjxi veténe obícuráda in die judicij /54.a. lunaticos cur F;f | ciatdaemon * MUA .. 1399.à lLutetiz virrobuftusfanguinem fudat —— L USM Lutheri tutpe di&um contra caftitatem $ pR e. Lutheranus caítus monftrü 442: b.. Lutherani &'Caluinifte in Ecclefiam cófpirant 366. c.. cilicium oderunt 75. d. funt maximé haretici 318. £. Sadduczis fimiles 78. b. caéam appellant Euchatiftam - o — 6148 Lutheranorum erreres, de Euchariftia 651. c. de clauibus 376. ] e. dediuortio 435. £. de caftitate 442. b. de Purgatorio 294. b. de meritis operum 3u. e. an iufti fint vlli 227. a. vide & Caluiniftarum errores Cüm iftis communcs. [LuxmundiApoftolifunt . ^ - (ap.e Lyranifemtentiadefidlipretio — .— ENMLUT M ] Achabeorum libros rcxjcxum Ealmmffæ : |$19. c MMachqruntina in arce Io»a*nnc*s*c«;füs .' 3j1. C Magdaleria vna tantüm füit 747. €. àn fzepius vnxerit Chri- ftum 603. a. Magdalenz an plutes, fiuc que Chriftum vn- xendüb — — du EAU gi Pharaonis an miracula fecerint 192. d. qui fuerint 48. b. an fuerint teges 49. a. quot fuerint jo. b. vnde venerint $a.d.quando veheknr 9750 7 79 - — Eb Magis melior, phrafis inuütagipt'* TM Qd 2186a Magifter bonus Chriftus dicitür 447. c. magiftri nomen au- &oritatem Chrifti indicat é1j. b.' magiftros vpcare an li- &ut. —— 7 Maldonatus litteralem fenfum, non allegotias querit 670. d. eius commentarij in Ieremiam 64.4, in Ezechielem 209. c. fententia de Conceptione B. V. — — 118.à Maledictionis Deusauctornoneft . — — 18r€ Malé loqüi de Chrifto quid fit o pIj d Malitia diei fufficit ! r Tea b Malum qui petit, iniuriam Deo facit 18j. d. malo refiftédum |. non eft142. £. maluseft diabolus, à quo liberari petimus 165. d. malusid cftdiabolüs 141. c. malus, malignus dia- . bolus gir. f. malos malé perdct : jo1.c Mammóss Qdf — — ; —— o LE Mandata Dei feruanda 449. e. non idipoffibili4 185. c. 521. d. primz, & fccundz tabula 450. €. parentum, & magiftra- tuum, feruanda . | (5 0449,€ Manichzi homines natufa bonos, aüt malos dicünt 187. c. liberum arbitrium negant 711. a. refelluntur 55j. d. 345. f. corumetrorde mattimonió —— 1 11 . , 44-8 Manus dextra quz fcandalizet155.c. eum manusimpofitione oratio iungebatur 446.c. manu tenet, quam fufcitat, Chri- - ^ftus 236, c. manus imponebat pueris Chriftus 445.c. impo- nunt viri fan&ti 855 d. manibus impofitis curat Chriftus 845.2. 85j. c. illotis manducát difcipuli 852.c, manus aqua abluere Iudzis ceremonia . u EE . Marcionis baptifmus damnatus 776. f. Marcionit refu- tantur ., : Vil r Marcus Alexandrinus Epifcopus 785. a. an pollicem fibi ab- MA R 14 virgo concepra fine peccato 228, a. omnium bea- Martyrum fructus centefimus 514. . Martyres faeruntinno- Matres ctiam nomina filijs imponunt 4$. b Mattimonium ex lege diuina, & naturali I IM. Maxillam percutienü cedendum .. . (343.b Media no&te venit fponíus | DP 93 sssbf .. d | Menía publicanorum 225.c. méfx affederit n2, an recubuerit . .mercedis nomen merita operum confirmat 258.c.mercedt éóo.f . D rE iptie pl Metaphoricus non eft ignis inferni: s $81f]. pg7g,,,4dxg,g-,; Phariíaica '- : | LE jslemopiCsé folicitudine fufpenfum effe NVranbu quyp Miczde menfa,minoramiracula . —— . — 362f Millepaflislabbau Rf ^ —— — — : 4260 Millenarij refutantur ij aE . 461.a | Minimufnmazimi maiusmaximo míiniml — 268. d | Minifternulus eunuchusob Euangelium —— 4442 | Minoribus fuperamur, maioribusíuperatis . 344.b Minuta'duüo continet quadrans —— 1j.a. 171. €.89;.b. — b.vulgari n6 vult 256.c.miraculü perpetuum Ioan.Baptift. 347 f redegit Matchzum 1n compendium 781. b. non feruat or—] dinem natrationis 877. a. quo temnpore mortuus ^ 28j.c Morgaritas ne porcis obijciamus 180. f. quzrit negotiator 51 c. | h. ! Ad snare cur tendat Chriftus 807.c.cur doceret Chriftus 825.a tiffima 305. c. virgo, vide & Beata virgo. eius virginitas à Zacharia defenía 534. c. Maria & lofeph ex cadem tribu 2j. c. cognata Elifabeth quomodo 26. a. nupta an fuerit Iofeph, an defponfata tanuim 34: b.. cur defponfata fuerit 35.c. Mariz matriapparuit Chritlus — . 505 0:590. d Maria Cleopha quanam 734. d.fororB. Virginis ^ $or. d Maria mater Iacobi, & Iofeph : 714. d. 738.b Maria foror Lazari quz fuerit vocrdor d Mafla omnes aquarum congregatioes 104. €] centes r Ic 65. I Mattheusan Syriacé fcripferit 238. £.789. c. quando 7.c. priox Luca fcripfit 29. c. Thoma fe poftponit 244. f. Matthzi locus tranfpofitus 113.c.cius domus à telonio diucría 807. c Medico fani non indigent Mellefylueftrivefcitur loannes .. --- —— - 76.c Memorii an fint lapfái Euangeliftz j6.d. 693. c. memoria . lapfi vctéres muld idosiecgdi ^* 446.d Mendacium emuntScribz 766.d. militum coarguit Sedulius| ibid. f. mend. teftimonium veritati dicere Chriftus nonj yull* — | : iatiBer.b] | Chri&q's MOu t B E IRES : 417. au Mcfïfura qadgmrcmctietur Deus r80. a. b.. 8:8, c. qua reme- titur nobis Deus , fides 829. b. menfuram patrum implerc $33.C. oX u d n t ais Merces beatorum inzqualis.258. c. &terna noh tempori, fed labori refpondet 467. b. merces proprie vita aterna 579. c prophetzaccipere quid.. .. . 248. b Meretrices przcedunt Pharifzos | 5048 c Meritum de congruo 451. d. meritabonorum operum 449. c defenduntur 313.a. ex mercedis nomine 258. d. nion fem: per inopéribus 57& f. merita Sanctorü vtilia mortuis j66. a. de merito contza Caluinum 573. d. de meritis operum -46;. b. de meritorü,& pramioruin inatqualitate 466.b.do- &rina confirmatur i L Mcri;orius eft czlibatus cóntra Caluiniftas 444 b MeroeSaba meridionalis —— - "i 299.Í Meffias , id eft vnctus . 1.d Meífis multa;operarij pau'ci.*zgä.d.m;:ms dfis quis ibid. metcr: in fefto nonlicet28;. c. métis vbi non feminafti. 57;. £. Miraculumatere non vult Chriftus 254.c. euulgari iubet 8:9. - 16$.a. miracula à non credentibus fiunt 870. f. apud incre- . dülos non facit Chriftus 225. c. pon potuit Chriftus facere| . in patria 844. a. Chrifti in Egypto ér. c.faCturus orat 857. .c. miraenla cur virtutes dicantur 843.d.fine neceffitate non facit Deus 3. €. nec Chriftasj41. d. 363. c. permalos an fieri poffint 122.c. qui voluntfine miraculis crédant 225. d. miracula precedens fides plus meretur 22j. c. Calui| " nifte fücum appellant ;42. £. miraculorum fides lauüdata| . A31, c. poteítas data Chriftianis que 911. c. occafiones per - mittit Chriftus 496. c. fides Caluiniftica 400.f; ad miracu-| : laquz requizantur 844. a. miraculis quómodo fides con-] firmetut 195. b. miraculisrufticani magis moti ^ — 246.] Mifericordia magna peccatores ad pcenitétiam vocare 226.c.| eleemofynam fiänificnt'ïjo.fc. facrificio antéfettur 426. c.| (ciderit ibid. a. cuius filiu$ fuerit 785. b. Petri comes 784.d. - -- d. mifericotdes beati funt | C ETE Miffaintegràaudienda —— EbOeheuRi . ii $sX Münr 941 FEDNEAMHE QURgnE RE Gncia a. PA oA N j D* Ht BH P QAI Lt TOE ao UN if CR st t w m ia ii w ol MPUR R T T Ia w h- QU ET PINTERE ENTICETIENARSY 942 |Mitis Chriftus, & humilis corde 278.c.mites quinam fint 1. |Mittere, in fcriptura non expreffa peifona miffa 6j. b. mitti | debent Do&ores,& Paftores 77$.d. y.rng-g'ugæg quid Hgnificct : ! 34.f l034AdAo, €gré loquens . [ | . .859.a Modiolucernacuroccuketur — — 121.C |Macchari , fpeciestotum genus indicat 15.d |MolochSaturnuslIudeis — ^ - VOK NTHIDH WT. C Monachus bonus,cléricus bonus — — VEU 73.b Mons ex quo áfcendit Dominus 772. b. Mons oliueti quo fpatio diftaret ab vrbe é56. c. montem afcendit Chriftus, cüm turbam fugit rto.b. moritem cura(cenderit in trans- figuratione 391.f. orandi caufa afcendit 81. . montes;Pro- phetas,& Apoftolosfignificant. ^ ' o.d |Montanifte quadragefimani poft Pentecoften ^^ — 239,c |In monumentis quomodo dzmoniaci ^- — J amn.c Moralium cauffarum, & naturalium diferimen — g9o.c Moras non patitur Spiritus fanctus. r RE Motzbi corporis peccati pcena 208:c. 216: cipleriqi Dei flagel- la fant $14..£, perdcmones immiffi ii £. morbos ob conta- giofosvxordumniffa ^^ ^^ : 4314.C. Mores puerorum arnat Deus. ! 870.f j Mortis Chrifti myfterium ignotum demoni z1j; €. mortem L. :guftare, & videre PEAUTT TTR M Mortal peccato infinita paena debetur - 388.c — B6 . .Mortuian fint , qui refurréxerunt cüm Chrifto 751. c. Deo | viuunt f20.d.dormientes dicti 256.a.ieiunio lugentür 2jo. d.mortui metaphoricé qui 2113 mortüorum Deus non eft. j20. b. mortuorum corpora vnguntur 607. £ mortuos Ec- clefia fuffzagijs iuuat 582. £. mortuos fuos quos appellent quidam | 2 - 2H.C Moyfes accufabit Iudzóos 460. c. an venturus ante iudicium 398. d. cur legisauctor diceretur119. b. Moyfes cur in tzás- figuratione 393. a. libellum repudij permifit 453. b. libros eius Sadduczirecipiuntfolum — 5 . — ^^ ^ g g Mulier fanguinis luxum paffa 254. a. mulieres maxinié aflli- &z in excidio Ierufaleni 704.d. mulieres praferunt fe Do- &oribus apud Caluiniftas 519.. c.. muliezibus Chriftus cur apparuetig: :50007503 0155 10 & TR MAT ETU Mulü , ideft omnesin fcriptura. s1r. €.475. d. multi yocati, M paudelecijunc. — 7777 iM Mäipiiczei:pzpmumvb'i*"fa'&z GA d r d 1v Bf Mundi finém'que prxceffura fint 545. c. mundi pax, & Chri- - fti diuerfz. DEU L AT. rv EM d Mundicordebeatk (5 53555 o ) AJM6.c Munus , id'eft, Dco confecraturá igo.c.non fine muncere Re- .ges Perfarum adiri —— — Bibcpmapeno du L TA Murmur operatiorum quid fignificet ^ "T d Murmuratio nullainfanctisibid. :.^ — 777 o Muícarum Deus'quis effet 255.d. Myagrüm Dcüm mufcarum quiináécentibidi c-9 7059 0009] 000 i iE Mutum dzmoniüm 258.c. muti deemones an hntibid. ^. Myrrhatum vinum qualefuetit?! - —— AOCT MM EM Ardus piftica quz fit. .. , 9605 d NNarduS fpicata A a 7 0 3:606.b Narrationis feriem non feruat Matthaus — ". 207.4a Natalitia Sanctorum reijcit Caluinus , ..5 — -3ir. b Naturalis ratio talentum an fit 569. d. naturalia Judzisablata funt dona 308. b. naturalium & moralium caufarum dif. 'c'rimcn Ti 1,9.(5; c Naturz habilitas fpectata in electione Apoftolorum 816. e. | naturgzlegem non feruarunt Gentiles 4 97.€. eiuszationem . .habet Deus dona diftribuensfua — ie h6s $6l a Natus mulieris, &ex muliezie . —— 75 5267.à Nauiculam fibi deferuire yult Chriftus 814. d In nauim cur afcenderit Chrftus — $24.a Nazargus Chriüus.vvnd; dl&us 68 -R .Nazatgi dl&iab He- / brais Chriftiani ibid. Nazarenum demon Chriftum vo- . cauit ptimus 797.c. Nazarenorum Euangclium. .. "s. b Nazareth Chrifti patria dicitur 845. b. Galilga ciuitas cur ' di&ta 789.a. patria Chrifti j15. b. in Nazareth quot annos —— faerit Chriftus pE RY cts sb o TM Neceffaria negligunt Pharifzi fj2. €. neceffaria non delicias Deusfüppedidt — 0. Ls ssosiucs- a2di9i d Neceffe eft, vt fcandala veniant | utd Neceffitas metentes Apoftolos excufat 28j. c. neceffitatem . rem Veneream dixit Á&£tius — - C noc wde.c Negant Hebriz, quod poftponunt alteri 226. d, neganres promiffiones ab(olute intelligendz 165. e. negarit Chri- | 767.c : .. famPerusquoties ? 6j7-£. 675. e- negauit Chltum Dc: Negotiator czleftis gratix 455. a. negotiatoti fiünile icgnum SUDBUR Qu g L cubteaieq tibunox o 1'gat. Negotium totum in patabolis fpe&andum - /373.à AJNemo nouit patrem nifi filius. 278. b. nemo wpo.;æbi't- duobus - .feruire 168. c. nec &mul fozberc & flare 168.c.nec fine pec. .Cato viuit 162 d.nemini vc dicerent, przcepit Chrif? qui.| ,bufdam,qupsfanau&t Nequam oculus vitiatus Neício vos;ícientia a €rtor de Trinitate 211.2, NiniuitzI £. nitimurin vetitum fespex . 383.d MM T o | 399.2a| Nobce ciuitas faeerdotum 284. c.| Nolle id eft non Po[ïg" : nomine Patris baptizare quid fit 777. £. nomina Apofto- . lorum cur expreífa 243. c. nomina filijs noa foli paures| imponunt Non nubent, neque nubentur. — u352 :$18. d Nona horaprandebantolim — "j $99. a| Nonaginta nouem oues relidtz - o 218.c[. Nofirum patzem curappellemus Deum —— ; 1j7.a OQuatiani poenitentiam negabant 293.c.corum ettor de cla- - Uibus 378, c. corundem eiror refellitur 21j.2 Nouiffimierunt primi — 465.al Nouit filium folus patet - 328.b] Nouitas eft gratia * 23t. cÍ ovl : guls b vtbl r * 649. C Nox in 4. vigilias diuifa 34t. c. 479.c. nox lucefcere quomo- .. do dicatur 745. a. no&tis vigilie quattuor j41. Cc. noCtem]- Hebrzi vefperam appellant 744. b. nocte ebrij funz, qui , €brij 206.d. no&te media venit fponfus $65.a. noctib? quot. . füerit in fepulcro Chri(tus ! s2 298 el Nubere, id eft vxorem ducere- yüb P .. 368.d| PProbationis $67. c; Neftorianorum | ona crediderunt 297.] : F asM d et i ticis 119 5 OO i nrintiüiry m 88. bl . Nomen Dei nonaffumendum in vanum 33$. c. nomen Deil - fan&dificetur 1,8. b. in nomine Chiifti quid fit 425. c. inl Nouum apud Hebrzos quod iucundum 653. C. teftam, no | , uum Lat.correctum ab Hierony. 152. d. teftamentum no- uum vbi conítituit Chri£us 65. d. noul Teftamenti fan | [ doftoaA diadAMO. E 3 Chrifti, & Apoftolorum fedes 4j9. b. Chiifti in iudi. j | €io 577. a. in nube Dei maieftas oftenditux - 39$. a. Numcralia ordinalia pro diftzibutiuis 1 4.5 i).0 Mumcrantíolos virosludzi ^. 219. ff Numerus ad fententiam non perüinet in parabolis 170.c. cer- ,U$ pro incerto 459.d. finitus pro infinito 462. b. pexfectus ^ .poni fo!c: in fcriptüra 332. a. e. numero certo cur clecti : HAPQRO'M | « -05 241.8 Nuptiz Chrifti quando celebrate 1. a. cum conuiuijs cclc | bratz 225. d. nuptias beati nonineunt .. Nutrientbus vz denunciatur .. . *Blänioncs templisfadiedefznfe —— . —— gj Obmutefceré demones cur iubeat Chriftus ^ 758c $18. d Occafionem calumniandi prebet Chriftus 220.d; occafiones miraculorum permitit Chriftus Occulta culpa oceulté coarguitur.. —— . Octauus dies eodem ritu quo primus. * 282.2 Oculus abícindendus,qui fcandalizet, 1 ;.'c(.; pxooculo :édde.l dus142. a. fi nequam fucrit 16 .f.oculum pro oculo exigüt .. Chriftiani iudices 144. a. ocüliaperti funt 237. d. beaii qui] Chrftü viderüt 310.d.oculis nó videtar De",at corde 17.c Officium Apoftolorum miracula Chrifti przedicare:../238. a Oleum mifericordiam fignificat 564. a. olco &gros vngunt| Omnes Deo viuunt j 20. c. fieri faluos vult Deus 109. c. om-| n6$ gentes an congregandz in iudicio 577. b.omnia /Chri.| AUE lLUE a 01 3 277.e| Oneragrauia Scribe alligant — i Operanj in vineam mitruntur 46$. a. pauci , multa meffis.i .239.d,opeyariorum ierces denarius ; : g A 47t. al Opera bona acceffionem gratiz merentur f61. f. fru&us fidei] .. 3. C.opera feftis diebus licita 18j.a. fructus arboris 187.c infidelium omnia , peccata non füunt 188. d. fupererogatio-| . nis 87. 6,45j.b.operum bonorum merita — 4 49.c. 463. b.| premium merito maius 575. b. operibus an iuftificetur ho-[. . mo 190. a. 220.f. bonisaugenda £ratia $68. c. iuftificari| hominem 190. a. illis vacua fides languet $64.2a| Opertum nihil, quod non reueletur dnotf f- 6 Oportet, pofito Dci decreto . $43. d| £46.c| $26. c.| E o asaod9fel Oratio.prolixa an prohibita 154. b. orationis Dominicz lau—T : POR wir at o wf n R pl st i, ia lls R * t s o n H Mp i V F At i d ER dA L Lid MÉ df nl ÉR n * T .des 155. €- orationis cfficacia 411. d. orationi Dominice Ls d 6 n t oA RE Mi o P cinwe ^ ""q'uidm 9vl TM unri Qrigen Qripii ) Yi Ornamea Ünantl (rmatüs: funna c (jgpe J/ 1777 prium eàgog l Pl tah Puetni Patis be fcipu lum t cib lulzi m qui qui Patnui Pudbo p puat Uesfe (uej ET Cl lt purl adiino ER Ggw pr, i tf an(tene hus Pt M t Pal Panicipi 'iïaru'cipj :PWUHS. ; A11,q, tj "cha d | lj fl - tic C PQ[CCIC M ol TM 704 t ..A* ^atbu ) /f»ifuü j t d Wi ;| Qw nala | .äu'f Wiv | [ 243. quid Grzci addant 165. £. orationem przmittit maioribus . rebus Chriftus 392. a. oratióne de mones expelluntur 403.e orat dominus propter exemplum 805. a. muqcula fa&urus - 857. c. orabant genu flexo Iudzi 15; c; orandi cauffa mon. tem afcendit Chriftus 815. e. orandum an fit in publico 154. a. orantisaffe&tu exoratur Deus 155 b. oraturus fagit Chriftus TOE -34r. b. Ordo dignitatisin nominibus Apofcolqrunf 241. d. ordo in caritate feruandus 144. d. ordinem narrationis non feruat Marcus 877. b. nec temporis 828.c;nec rerum feru&t Euan. gelifte 756. e. nec temporis - 245 :99..6.176.c. 180. e Ordinaria remedia peccatorum Sacramenta , . — j8j.c Orientales littera Ph. dele&tantur 359. c vnguentis in conui- uijs vfi 606. e. inorientean apparucritítella — . — 4.a. Origenes damnatus quod fe exfecuerit 1;6. d. viletur putare nullo modo iurandum 158. f. eius audax coriicctura 450. f. errordeAngeliscuftodibus ..5 . 55 0 41 d Origeniftatum error dé animabus é21. e.de inferno — j8r.f Originale peccatum cur Pelagiani tollant 35. d. eo caruit B. Virgo curoiaHelus mb 2218.a Ornamenta templorum repudiant Caluinitz . 607.d Ornant fepulcra Pharifzei Ed d u $31.d Ornatus noftri cura eft Deo Jrsgcnsodpal haddie d O(anna quid fonet " | 490.f Os aperuiffe Chriftum quid fit rt0. e. os Apoftolorum Petrus 373. d. inosquodintrat,noncoinquinat , — .. 354 € Ofculi confaetudo apud ludos, & Chriftianos . — | 668.c Ofce permiffum filios fornicationum fulipere —— 4j4.e Otiofum verbum quodnam fit — . . 195.f Oaes à dextris etunt j78. c. nonaginta nouem reli&tz 228. c. ficut oues occifionis 251. d. oues'populus Drei peculiaris Iu- dzorum 246.d. vt oues quod inermes & infirmi 251. d. - ouium in veftimentis lupi186. e. ouinis pellibus paítores vefüiti A WUR o TIBE Acifici Chriftum imitantur. r18. a, quinam beati —— 117.€ Pax Apoftolis commendata 117, c. Chxifti & munc.ïi,.,,,,.di- ueríz 2;5.d. huic domui 249.e€.. pacem facerc Dei pro- prium 118. a. . J |Pedagogusiudzorumlexfüt —— .. - 1217.É In Palzítina meffis quando 182. d. Palzftine domus plana tecta habuerunt 2dne ib . ao Palzftini vnguentis vrantur fzpe. — ! - -167.à Panis benedicitur à Chrifto 5;8. a. Euchariftia dicitur in (criptura 632. a. Hebreis omnis cibus 98. f. pro omni cib o - fumptus 818.a. quotidianus Euchariftia 160. a. eius nomi- ne cibus omnis 160. d. eum frangebant non fcindebant - Judzi 629. a. quomodo fregerit Chgi&us-öz& b. panesazy- mi Paícha diccebantur j91. d. facierum 284. e. propofitionis . quales 284. e. vbi multiplicati-fint 3j8.d. panes manducare quid fit oisübumunmo: d 85b Pannusrudisinparabola quid |.(.:,05 005 00 o2314 Parabola , & enigma idem 854.c. dggtg;ïigrü & vinez 465.a , parabolz membra ab accidentibus diltinguenda 510. c. in parabola paxtes & emblemata 425.6« 468;d. parabolz;bre- .. uesfententiz 319.c. Grzecis fimilitudines 306. c. partes earii . quedam non neceffariz j15 a.8j1.d. quomodo applicandae - 273. a. per parabolas Iudzis quiomodo femper loqueretur Chriftus 855.a. parabolis cur vfus fit Chriftus 508.d. 854.d. in parabolis verifimilia narrantut , — SU23 6b g Paradifi nomine quid mtf:lhgct.ïdunl;; i o FE Paratus eftdiaboloignisinferni —.777 7757 ^ 17 ,*:iz.. j «ogd'eipucrira|sradueere, diuulpare- .. — /.38. f Paralyticusle&tum tollereiubetuz ^ ^; . —— — 22g.b Paropfide caenat | GH od AR Parafceue Gracé tmfoafæ'CCgvrgv 392 c-Paíchz quid fit $92.b .. folius eft fabbati mas netolliidodeso ass Parentes À filijs iuuandi 552 c. incleemofyna preferendi alijs 144. €- sotsibipn o Pares & impares erunt beati ljansa! Aaé;d Paricipium pro ipfinitiuo Hebraicé -5 .. àóta Participia actiua pro.verbalibus fumpta .. - ,:$03.d.8o6.c Paruulis hzc reuelafti 276.e.qu0modo fi;nilcs; eíle debearinus Ed j v spua Parturientis dolores maximi ^ -05 5500 00 0$442 Pafcha dies primus azymorum j94. f. dicebátur & az)&n.n:paf , nes f9r.b. ludzi quando transfcirent 597. e. num anticipa- ! uerit Chriftus 588.d.quo die Chriftus comederit. .. $96. € Pafcere populum id eftregere . | ETIEb: :kiY . paffioncs 659.d.paffionum Chrifti & noftrarum difcrimen . Patria Chrifti Nazareth 325. b. Chrifti triplex 845. a. in patria . Patrisà nomine cut exordiamur 156.c. eft przmia dare 256. c . Jando fuper aquas 175.b. negationes tresin domo Caiphz| ccli pvfis -7zo.d:palïioncm fuam q'uamio | piih&um indicarit] - Chriftus 385.c. paffiones in Chrifto non fuerunt ; fed pro- 660. b. miracula facere non poteft Chriftus. 8442 regnum quid fit 655. £. patrem fepelire vocante Chrifto an -liceat z10.f. patres credentium Apoftoli 242.a.patrum ope | 'nbusfconfcmiunt Pharifzi j32. f. patres vocare an liccat "g. £. | Musseicesue Paulus ius fuum perfecutus eft | 14jb Pauli Burgenfis lib. de «otis - vt a j51.C Paulianiftz cur damnatiin Niceno conc. : 776.t Paupertas Apoftolorum 356. b. paupertatis confilium contra ; Caluinum 452.a.Euangelicz,gtadus varij o5 d Pauperes Apoftoli 207.c. Euágelizari quid fit 264. a. quomo-; do beati fint .. e. pauperibus etiam neceffaria largienda 3316. e.omnia fimul dare melius : MO ID Peccatá infilium hominis 195.b.in Spiritum fan&tü 251.£.qui remittatur 255.c.non quicquid contra voluntaté Dei 664.a nullum à Dco remitti non poteft 193.c.0nine veniam non meretur 292.f.peccati originalis expers B.Virgo 228.a.pec- €ato nemo caret 1j 162.d Peccata aliena fide retmifla 222.e. an (ola caritate remittantur -- &4L.a.cur dcbita dicantur 16s. c.dimitti quid fit 162. d. po(t . mortem remiffa 690.a.quomodo per claues remiffa j78. c.| . xemitruntur in futuro feculo 294. e. remiífa non redeunt /:.427. b. peccata cur remittat Chriftus egris 220. c. remittit Chriftus etiam vt homo 224. e. remittunt homines contra .. Caluinift. 22 5.a. remittere quàm difficile 233. C Peccans publicé arguendus | : | 417.C Peccatorcs publici publicani 147. b. peccatorum opeta bona num peccata fint 188.d.poenz;,funt morbi s 250.t Pedum puluexem excutere b5 us à$0.d Pcelagiani cur peccatum originaletollant 189. c. iurandum nullo modo putant 158.É.corum exsor de peccato 162. d. & . depaupertate E o ss 452.2 Pentecofte (abbatum fecundoprimum —— CHGUOREN RI Peregrinorum fepultura 70 692b Perfz&ionem non omnibus Chriftus ptoponebat 109:2 Periurium vetitum eft : ^ g&.b Permittitur aliquid 4.modis 434.d. permittere Deum proba- tur contta Caluinift. 433. € Perfecutio quomodo fugienda * B à Perfide ad Hierufalem quotleucz 51.b. ex Perfide Magian| venerint ia ï | ; $t.al. Perfonatü acceptio in eleemofyna 144. e. mores in parabolis exprimuntur 471.d.trium diueifitasin Trinitgte — 778.a Peftilentia poft famem sEUIuiuM UC e Petamus & accipiamus qua conditioner 82.e. qui petit malü,| iniuriam Deo facit : uobmq 18;.2 Petra ipfe Chriftus 571f fuper quam EcclefiajPetrus — 372.a| Petrus Apoftolorum princeps 370.e. an domü habuerit 207.e| . aduerfus hareticos defenditur 684.a.contra Caluinum de- ] fenditur 343.£394.e. contrà Caluiniftas defenfus 345. b. eft| . petza fuper quam Ecclefía 372. a. fidem non amifit negado| - 657.a.682.d.ranitor czli 374 e. os Apoftolorum j70. e; pri- « mo loco pofitus 243.c.quando ficappellatus j71.d. quoues| * Chriftum negarit 657.6.679. e. vbique ardentiffimz fidei ::343.€.557,a.cinsamor fingularis in Chriftum 384.d.à Calüi- - niftis defenfio 384.c. domus in qua vrbe 885.a. fides ambu-| 675.2.primatus 408.a.primatus c6tra Caluinum372. f. poe-| nitentia in(ifgnis 685. b.fucceffores,Romani Ptifices 580.c. fuccellores fundamenta Ecclefiz 580.c. fuccefforibus datae| - ; .claues 380.c.eidem datz claues regni celorum 376.£ fapre-| ..ma poteftas perclauesconceffa —^ - : 379.C| Petrus Canifius laudatur & Szjt.d Ph.prop.queznationes vfurpent — ^ —— 359.b| Phantafticum corpus non habuit Chriftus -- 34* f]. Phantafma quid fit: . UE ER | 343.a| Phari(zus an fuerit Simon leprofus 6orb| Pharifzi cam Sadduczis contra Chriftum 366.c.in Galilzam]| calumniandi cauffa veniunt 852.b.non multó ante Chrifti| tempora 128.c.per tribus difperfi 448.a.quidam Scribz erát| - £20.f.quodnam hominum genus 77. É corum à fermento| abftinendum 567. e. declinat inuidiam Chriftus 839. b. re- ] - furtectio Pythagorica 328. d. quanta auétoritas apud om ]. - .. nes 888. a. b. car timebant ibid. ipfis parere iubet Chriftus| |q£26.a05c) ss as s j Ug x i : 57. Paffio Chrifti patientiz exemplum 385.. d. paffionis.Chrifti — Philippus 944 . d ,945«- — IN D E X. Posnitentia Iudz qualis.690.a. Petri infignis. 68). c. praedica- tionis materia. £46. c. prima vox Euangelij. 846. c. poeni- ftis cilicium : 75.d Pornitentium actiones olim.578.d.habitus,cilicium. — 275.d Politici qui nunc vocentur. 217.a. Politicorura magifter nc- rodes | ; $16.c Polygamiam intzrodueunt Caluinifte 431.C Ponuficis Romani primatus. :80. a. Pontifices Romani Petzi fucceflores . 380.€ Pontificatus Indeorum annuus ! $5.d. Populariter loquitur Chriftus,non philofophicé 357.€ Porci apud Iudzos.215. a.porcis curimmifl: Dzmonces. 225.d margarita non dande : u2 pb 0 GN Portare calceamenta vile minifterium 82.a Portam per anguítam intzandum.185. b. poxta inferi Diabo- li potentia a. 375.d. Pofitiuus pro fuperlatiuo Hebr. jira Polfe in fcriptura pro velle. 804. c. non-'poa"c ih.fcxiptura va- rjsmodisaccipitur — . , p u $45.e Poft dies id eft poft multos dics.8o;. d.poft ttes dies id eft in- tra tres dies . | 738.e Políteriora peiora prioribus "R OM u uD 30r.a Potcítatem omnem habet Chriftus ; 773.C Ptz.ceptaà co nfilijs diftinguuntur.452.c.cxremonialia & iu- . dicialia non feru&tur.x2 s. b.Dei feruari poffunt.45;.c. Deus . cur det non obferuaturis U o 8;9.d Predeftinatio Patris effe dicitur.480.d.predeftinationis certi-- . tudo.jj2.b.de predeftinationis queftione - 27*b | Pradeftinatianorzum error refutatur : 49rf | Pro predeftnaádus folis mortuus non eft Chriftus; 708. b. nec ob eos (olos venit .. | ó 361.À Pradicandum non eft indignis xo p tes 181.c Pregnantibusvz denuntiatur — e $4 $48.c Pramium bonorum operum maiusquam mericum. $7;. b. J premiorum inzqualitas in vita zterna. - 33.L466.b | in przíepiChriftusan adoratusà Magis —— — $8.£ Prafes Iudzis quo die vin&um dimilerit. $96. c. Prafidi cur Primus in regno Dei quis erit.871.f.primü effe vellein calo Princeps demoniosum.255.c. (ynagoge quis . 23;.b Principes facerdotum qui dicantur I Ya 13 $5.d Principes hareticos punire debenr. 316.a. feró res pias difcunt : 327.b. | i Pricillianiftz quid de Magis ho $4.C. Promiffiones negantes & affirmantes quomodo intelli gen- daz fint 24 ^ d 165.e.185.a Propheta doctor Euangelij. 258. a. nomen fandtitatis 266. d .. quomodo effet Ioannes. 264. £. Prophetz mercedem acci- . pere.2 58.b. Prophetiá impleri quid fit. 61.e. Prophetz falfi . €auendi.186.c.qui dignofcendi.190.f.rebus edocent 870.d. voluerunt videre qua videtis. 311. b. víque ad Ioan. Bapii- tentiz facramento regiíla peccata.578. c. poenitentie ve- | . «traditus fit Chriftus | ! 687.e Prrterium pro prgíentü Hebr. —— —— 253 014 £0.€ Pratorium Pilati quis locus d pl doLf. Prandium ccena dicitur TT $09.a ..ambitio non eft.41.b.primi ezunt nouiffimi |.— 46).b : Primitiuorum feflum quando 282.c. Primogenitus filius quis dicatur : a. b apud Iudcos.272.c.pueris quomodo fimiles effe debeamu:l 412.b n Puerilis erzor Caluini Pueclla dzmonio liberata Bituri g. Puluerem pedum excutere - Punica lingua Hebrzz affinis- p Purgatoriü cöfirmatur.fzx.q..f.cötzæ hareticos defenditur.716. É.defenditur contra Caluiniftas. 224. c. pex tenebras exte-| " giores du us iad za. f Puräxm regum indumentum 79;.bj Py;hagoxicg ps*rtjäþfjcæc';; Pharifzorum 528.d| Pythoncs cIacpíju0os | E -' |Vadragenariu$ numerus myfticus 96.a| M Quadiagefimz ieiunium contra lizret, 96.d.250. e.555.b] '* Montanifüs poft Pafcha- : -- — 2jo.e] Quadraginta diebus ieiunarunt quidam . 97.a| Quadrans pro minima moncta 135.2.317.C.893.b| Quadrantis pazs dimidia minutum 15.3.171.e| Quartus decimus dies criticus 18 - 3».d| Quattuor Apoftoli.familiatiffimi omnium j4ke| Quattuorz Euangeliftz 4:anni tempora 242.d| Quattuor Euangeliftz tantum cur 6.a Quattuor millia.7.panibus pafcuntur 7. :368.d Quattuoríuüppliciorum genera apud ladzos —— 132.£557.d, Quattuor fomniorum gcnera : ; "R. .846. [[)hilxppus cur tuerit à Chritto incerrogatus ; 335.b | o $am GIHTHUSAS TUEIS UOH W crn IDETEE 170.c.| [Philippus Galikeg "Fetrazcba Caluino.66.feo viuente Hero- . | - Prophetarü genera ttia.67.b.horü fuic docere populi.186.c | dias Herodem fequuta — ! . 3o.c Prophetiz ad fimilem fenfüm accommodantus . 2:08.e| [Philofophicé non loquitur Chriftus,fed populariter. 37. e. Prophetare Caluinus ineptéexponit docere: 192.b| | Philofophicé nonloquimur in prouerbijs 317.C Propinquitas carnalis negligenda * . 303.c] ex Philofophia in factisliteris quid aflumendum ».d Propinquis paupetibus dandum - 48.a| Phlegon meminiteclipfis pafhonis —— . 725.b Ptopu.iust tibi fis,abfit - 384.d| .|Phylacteria Seribarum i. ' $27.C Proprius fenfus przcipuéretinendus: 297.al |Pilatus quam Iudza partem regeret.688.c. vexilla Romano- Propterquod vaumquodque tale &c. — - fat.c| rum Hiesufalem antulit. $45.b.eius vxor falua. 7o1. b.eius |. a pocA ag otvesag quid fit aliquando : 384.a.b| fomnium.21.f.Pilato cur traditus fit Chriftus — — 687.e in prouerbijs vulgariter loquimur ^^ L 37.cl Pinnaculumn templi quidfit .. . b er ais 1o0.f Pxouerbiales locuciones hyperbolicefunt , — éz1.£ Pi(cari homines Apoftolorum proprium — — . — - xog.d ProuidentiaPatrise(ffe diceitur —— —— 436.4. Pifcis dictus Chriftus à Sibylla. 106.a. pifces funt Chriftiani. Proximus quis dicatur.t45.a.quis fit.$25,a. proximum dilige- 106.a.ex pifcibus an fuperfuerit aliquid in miraeulo 339. d. refacilius quóntDeum — ^ d | 45o.e Piftica nardus que effet 60j.c Prüdentes ficut ferpentes RO b at 5tü Placitum ante te,tibi vifum ! 277.d Publicami przcedunt Pharifzos in regno. 498.c. per alterum| Plagula in vefte quid f 2j2 C filium in parábola defignati.498.a.pro publicis peccatori.| Plantz que bonz,quz male —— AE 356 C | ^ bushabit.41&c.quinameffent ^ - 147.2 Platonicorum fententia de mortuis 112.€ Publicanorum menía telonium | z25.e| Plenitudo veftis quid 231.C Puer exemplum hurilitatis. 87c. e. puer meus id eft feraus| Pocna remiffa,culpa nen remiffa. 716. £. fine posna remittitur meus.286.f. puero nihil fimplicius. 872.b.Puerorum ludus ; culpa.294.d.Pocenz damnatorum inzquales i251.b | " 329:e| 239.a| zso.d| 359.c|. ; 790.C. Quattuor vigilie noctis - 341 C Quaternionibus ex tribus duodenazius 241.€ Quarite primum regnum Dei ii d | 172.d . Quendamíupprefo nomincdicuntHebr. / ^ —— éne Quid nobis & tibi;quid fit Eu 796.f] . Quinquagenos iubet difcümbere .. | Sje.f Quinque millia hominum refecta 339.e| Quinque fenfus virginibusdefignati —— ^ 462.d Quinque virgines tatua. — u va : - $65.8] Quotidianus panisEuchariftia — — ^. —— 1664l j Abbi vocari nolite - $17.a [N Racaquidíignificet — p 31f Kachelis nomine duz tribusintellig. - 64.a Rahab an meretrix fuerit ! 17.a| Ramaquidfignificet — . A ERE Rami arborum Hofanra | 491.b Rationem non £eddic malignis Deus | 468.a Recumbens Chriftusan comederit. — o 616.e| Reconciliare homines Deo Chrifti proprium. — 118.a Regeneratio extremnum iudicium — . 468.c Rex temporalis an fit Chriftus. 696. b. Regem fe dicit qui (e] - €hriftum dicit.68f7..d.chcs',non viderünt quz videus. ;r.] — b.An fuerint magi.49. a. à quibus tributa accipiunt.407.b.| * dicunturin Euangclio Tetrarcha. 66. a. Regum habitus| purpura j — — Teb] Regiamdignitatemrecufat Chriftus — — 7- — —— 340.c] ReginaAuntti ^5 7 70— : TOR IUF 239.d| Regnum coclorum quando Ecclefiam,vel vitam ztetnam fi. [ . gnificet.191. d.coclum ipfum.7. f Ecclefia.a1.e. 267. f. clau-i - :duntScriba. 528. c. ex paruo magnum force. j18. a. iudicii] ^ tempus | M r ^5. bl —— ! chnumf ; s E ag Mpb ul Mianf A It g miny ttat| (ibb 4nte dit COnge Saba ffel fibella ! Satttdo at Yiola Sctát foliu Itme t Sacramg rf Sïdduc: ln tent Sägtn: Sahap Sahua I Salog Salom ei di Salatat. N UM i:kï':& : Kus D! D T^ F I*Ur h ;)l)'-b t y4 mos rb TEATH »-:-3.1 I.S) W & nmí «»-*MWN FH 7 | vibes non adesnde ! 246.b Similitudines aliquando fingimus 252.c.accamulatChriftus, Samuel quomodo Dauiacm cognouerit 86.e vtrem vnam indicet ; . 0.2 Sancta cur dicta Hierufalem - 2n.f Simon Cyrenzus an Genrilis fuerit 703.d. Cananqus24 .d le- Sandïiücarc Hcb.celebrare 58b V s pto»fus anidem apud Lucam : 600 £ i - | : COR R ER NURU Sumph 247 NOLSS POR AE Md Lt D Mc at POPTPENUTSO MT r ET ENETEREOC T UEPPIRT É , ^ e 4 s AEX P * d 949 Regnum Dei aduentus Chrifti.190.b.adueniat petimus. 158.e — primum quærcndum.wz.c.gcnübus dandum:.505.a.Patris, T. quid dicatur.655.£regnum Chrifti quid fit.538.d.non terre- num fed fpirituale.696.b. 774.a. regnum Iudzz an Chrifti effer. 697. b. regni filij qui fint. 205- d. regna dare Dei eft folius : ! s ! - 102.b. Relatiuum abundat ex chräifmol.gg&c'. ex Iï&þ;aifmo repe- tendum : 459 - Religionisactuseft iufare. 140. b. honor alteri quam Deo. I4o.d — . nv g MP ONI OE - Reliquiarum cultus defenditur. : 346.b Remittendz fratribus offenfz.425. €. remittere peccata cuius - fit 22.e Repetitio confuüerudinem indicat.191. b. & exprimit1pra.in | Hebraorum idiomate frequens $32.d Reptobationis autor non eft Deus. 465. d. caufa haretieis Dei voluntas.177.e; reprobare lapidem quid fit "sesf | Repudij libellus quomodo Iudzis conceflus. 16.e. repudij Iïg ab Refpondet per alteram interrogationem Chriftus. 497. b. - belli ceremoniz.455.b.cam permifit Moyles Refpondens.i. verba facere orlüs;z76.b.457.d.-Rcfpondcrel . iaggrediadloquendum m p 87j.c Refpublica nunc eft inEcclefía.318.2.non euertit cálex Chrifti dankoc w Reftringenda non eft fcripturz fententia 20$é9.c - [Refurrectio efu fufcitati confirmatur 257. imimortalitas ani- marum cum ea coniuncta.519.f.negat Sadducgij17.c.quam. credebant Pharifzi. 328. d. in xefurrectione. i. poft re(urre &ioné $18.a.qui refurrexerunt cum Chrifto an iterum mor- Romani Dótificis primatus.580.a. defenfio in harteticos 786.a Romani Pontifices Petri fucceflores - 380.a |Romani quod tributum imperarent Iudeis $16.€ Romanorum exercitus abominatio defelationis j46.c Rubor vefpertinus ferenitatis fignum -366.d Rudis pannus quid in parabola 231b Rufini apud Eufebium lapfus | 316.à Rupertus antiquz exuditionis auctoz 17.d (^ Abbatum cur inftitutum fuerit. 8o9. b. illucefeebatid eft S appro Pinquabat.7'45.b.omne feftüm dicitur.282.c. pro- pter hominem factum.81o.b.pro tota hebdomada. 746.a. | fecundoprimum quodnam. 282. a. fabbati die Ífynágoga | congtegabatur.28j.e.quz non licerent. 600. c. fabbatu do- minus,hilius homints.285.810.a.d.iter quid fit.486.d. folius fabbato curarean licenr. 8;. f. ne fiat fuga. 548. £. non licet ante occaíum folis laboraxe.800. c. fepelire. 585. a. fabbata dicuntur dies hebdomadz. 79.a. fabbatisin fynagoga conueniebant ludzi - | $114 Saba meridionalis Iudeis 299.E. . [Sabellianorum exror de T rinitate.711.2.error refutatur. 778. a 794 .. . - : .— Sacerdotes an à peena tantum, non à culpa aBfoluanr.582. a. an pro arbitrio poffint foluere. 581. b. in templo fabbatuin violanr.809.c. facerdoti quando fugere liceat 2$4.8 Sacrainentum rei przfentis eft, 647. a. facramenta inftituere folius eft Chrifti.697.2.num figillafint.640.b. peccatorum. . remedia ordinaria.58j.d. facramentis non alligata eft gra- tia : 875.£ Sacramentalis loquutio quznam. 647.a Sacrificium non intexrumpendum 1356 Sadduczi cum Pharifzisin Chiiftum.z66.c.nihil fupra natu- Iam credebant.517.b.quiná eflent.78.b. quos libros recipe- rent.520.d.els fimiles Caluiniftz g.b Sagenz mifiz in mare fimile regnum Jure Salis proprictates duz.118.d.falienda eft victima $78.d Saliua cacum fanat Chriftus.862.a.curauit zgrotos.857.a.cur mutum curarit 856.d. Salome filia Herodiadis.s;zr.c.vxorZebedaei — , 474 f Salomon opulentiffimus,& fapientiffimus.172.b.adie&le funt ei diuitiz 173.d Salutatio Hebrzorum | 249.f Samaritani neque Iudzi,nequeGentiles.246.b.Samaritanorü "Sanctiin 1iudicio non 1uuabunt.56j.f.S5anctorum fide au ma 1 vtilia.566.a.telique veneranda: 346.b| San&um canibus non dandum - — 180.€ Sanctus Dei Chriftus dicitur 7398.€ Sandalia an diuerfa à calceis 248.C « per nosfit.534.b.& aqua de latere Chrifti.755.b. noui tefta Sapientia iuftificatur à filijs. 275. d. fapientiam incredulitate da.610.e. Satanam Petrum Chriftus dixit 386.d Satum quod meníurz genus , 48.d 'Saturitas vitam beatam denotat . M6.a Scandalum acceptum vitat Chiiftus. 406. £. fcandala vtve niant,neccíle cft- k ! 413.d Scandalizari,cadere,fidem deferere.312.e. in Chrifto quid fit; 'Scandali£are,iniuria afficere | : Scholz fübiilitas non conuenit cum Iocutionibus fcriptura: Scndebantveftem Iudei — wb us : "Sciba di:citur do&tor Euangelij. 322.d. Scribse Iudzorü qui- tui fint. x TnES . Retributio in lege non in Euangelio I421.6 - Reuclatus paruulis Euangelium - 276.f Reum efle iudicio quid fic . lo.e erat paraíceue. $92. c. Sabbatum violantíacerdotes. 284. f ior ea Centurionis.204.b.inuocatio.360.c. mctrita moirtuis Sanguis Chrifti cur pro multis dicatur effundi. 655. c. eius fu menti cur dictus.64». f. fanguinis fluxum patiens mulier 234. a. fanguinis pretium , id eft moms.öm.d-fangum»cm quomodo fudarit Chriftus 661.a metiuntur Caluiniftz : 366.e Sapientibusabfcondifti;,nonparuulis —— . 176.e Satan apud Hebrzos aducrfarius.94.b.98.a.qu0modo in Iu: 264.c.peccatum eft.415.c.proprié impingere jjab 412.d é1if. | | : Scentiaexperimentalisin Chrifto — — |.2053.d Sciendi verbum mon cognitionem, fed affe&um denotat. j6r.e | | | | A 4 677.a nam effent. 55. £ legis doctores Iudzorum 534. a. pertri-| bus difperfi.348.a.quidam erant Pharifei | j10. Scriptura adimpleri quando dicatur. 62.a. fcripturz num fit contraria.£6.d.vulgariternonfuübtiliterloquitur — 171.d Scripturz auctoritas ab Ecclefia.5.b.extra Ecclefiam intel- ligi nequit. $17. f. locus de vna pei(ona ad aliaín accom- modatur.49. c. locutiones ad fcholz fubtilitatem nonre* uocandz.6z1.É.notitiam iactant Caluinifta.j15.e.fententia non reftringenda.gé9.c.Scripturam Chriftus non ad verbü. Íed ad (etfum citat.102.c.Scripturas haretici pro. arbitrio) abmittunt4.b.legunt,necintelligunt Caluiniftg — . $17.£ Sebaftianus Caftalio reprehendicar - 419.d| Seculo in futuro peccata remiffa 194.f Securis ad radiceem pofita quid | 81 b . Sedes Apoftolorum duodecim. 459. d. Apdfcoloïum iniudi- Septuaginta ab(urditatem fentétiz tollunt287.b.cur Hebrai- cas voces non vertát 12.d. demóftratiua pro reciprocis fu- munt 90.c.eo£tm locus vitiofus 289. a. iudices Iudzorum| 1j0. b. corumdem non Hebrzam le&ionem Euangeliftz] citant 488.d.fepulchrum Chrifti deferibitur 755.£.in fepul- [ chro tribus no&ibus Chriftus 298.f. fepulchra olim cauer-] nz 31I2.d.fepulchra zdificant Pharifzi $52.e.fepulchrorum honorapudIudzos | EW Sepulturz mosapud Iudzos 691.b. fepultura afini digniha . retci :- . s ! " Serenitatisfignum vefpertinusrubor — — ' 366.c.d Sexmo & verbum Hebrazis pro re quavis $c4. b Serum,tempus inclinatum ad vefperam 736.a.feto improuidi opera bona fibi comparant j67.a.fero fabbati id eít tran. fac&to fabbato - 744 dl Seruire duobus dominis168. e. feruusDei Chriftus vt homo 286.f.feruis datur menfura tritici $;7.d Siclu*s;*;rfgcmcus appellatur é12.a. Hebrzorum tetradrachmus 404.f.. NU ; Sicutequalitatem non fimilitudinem declarat 147.c.ficut te " 5$ bl . ipfuüm quid fit Sidon ciuitas Gentilis 275.a.Sidoni] audiunt Chriftum 814.c Signum filij hominis quid 555.a.Ionz prophete 297.d. fignü Iei prefentis eft - 647.a cdoquales ^ — — : 459.a Sedereiniudicio iudicis eft.299.b.corum qui docent. 11o.d Seductores Catholicos haretici vocant. 718.e Seníus in Euchariftia non fequendus; 642.€ . Sepelire fabbato non licebat $9;.a Sepes in parabola quid denotet jyoo.e| Septem pro multis Heb. — — 3eo.e| Septenarius numerus pro infinito 424.c| u m DN DIEO Syllepfis fcripturz familiaris 3557.c.490.b.540.b. 607.b. 712. . « 75j.b.819.c.908. | Synagoga die fabbati congregabatur 285. e. Ecclefia non di citur 418. f. dicitur & congregatio & templum 106. b. ficui arefactz fimilis 497.c. fynagoga princcps quis 235. b. fyna- | gogztempla fudazis | IjI.C. Syriace an fcripferit Matthzus . 288.f Syrophonicesqui — — 3j9.b. Abernaculum cur facere velit Petrus 394.€ Tabernaculum inciuitate Nobe. — — 244.C Tabulz fecundz mandata 450.d Talentum defodere quid fit. $72. b. talenta Chriftianis om- nibus data. 69. b. talentorum decem millia quantum va- lcant | | us 415.f Tangit Chriftum qui fide accedit. 254. c. tangebat Chriftus quos fanabat. 86r. d.tangi cur noluerit Chriftusà mulieri- bus. 767. c. tangendo cur Chriftusfanarit - 198.e Tecta plana in Paleftina.1c0.e.548.a.fuper tecta Iudzi coena- bant.j48.a.fupertecta predicare — — 2j6.a Telonium publicanorum quid 225.€ Tempeftas occafio miraculi ( 496.c Tempeftates immittuntur à Deo. 21I.€ T emplum in monte Moria fuit. 160. f tertium ab Herode ftru&tum.40. d. regdificant Iudzi confenfu Iuliani. £41. a templi de deftructione loqui periculofum.t41.e.in templo iurare quid. j31. a. templorum ornamenta Caluiniftz reii- transfiguratus eftin Galilza Chriftus - - 392 b. | IO 4.2.106.d.334.b. : Tranfite idem valet quod perire monia Tribunalia apud Iudzos tria Tribus dicbas & tribus noctibus Tribus Iíra&l omnes homines denotant Tribus decem à captiuitate non redierunt NU TU d Transfigurandi verbum Latinum eft 592. c. transfiguratio re gnum Chrifti 389.b.transfiguratus cur fuerit Chriftus ;91.c |.404. d . Transformandi verbum num mcelius quam transfigurandi] Trans Hebraicé , tam citra , quam vltra 104. b. transIorda | nem regio quzdam 815. £. trans Iordané terra qua dicatur Transfubftàuatio exemplis probata 6 43.b.de ea Patrum teíti-. Tributum quodnam Iudzi foluetent 405.a. 516, e; Chriftianil — foluere debent 406.d| ^ phorica in iudicio ibidem. tuba populus conuocatur Iu-.| TE ,* 950 I5implicitas Apoftolis commendata — . . u6f | Tem porisordo non feruatusin Euangelio.176.c. 218. a.tem - Simulatio diu durare nequic. — ,, 189b — poris non habetur ratio fed laboris - 467.b Sinapis graniparabola j16.f.grano qua comparantur — 40r.e Tenebre quantz erunt fi lumen &c.168.c.ezteriores quznam| finapi in Hifpania creícit 317.d fint.106.a.an per vniueríam terram in paílione. 7z1.b 1 $ion monsinquoregia —— j 488.c | Tentare varia fignificat. 94. b. tentate quomodo dicatur Sinus Abraha paraditus d 716 | Deus.i64.Étentari curvoluerit Chriftus — 9j.e |3itis vehemens defiderium in fcriptura 14.Í | Teatatio quid fit. 164. d. tentationes maiores ferunt probi. Sol an veré obícurandus in dic iudicij j 53.c.cur obfcuratus in 799.C paífione 721.b. folis eclipfis in paffione Chrifti 720. d. ob- Tentator nomen diáboli 98.al Ícuratio,ire Deifignum — — [ — 74.€ | Terfolum Petrus negauit Chriftum 679.e Solemnis dies,id eft dies Pafchze | 698.f | Perterram iurandum non eft. 140.f. terra viuentium caelum Solicitudo corporis que prohibita 169.d.de craftino que pro- I1. €. terra pro hominibus qui cam incolunt.118. e. terra: hibita 17 4.c.feculi, quid | 31f | — motusfignum irz Dei um 73..b Solitudinem petit Chxifcus poft miracula 791.b.8orf exfoli- | Terrenaetiam pollicetur Chriftus . | 115.d tudine Éuangelium af&rt .95.d. | Tertullianus licet hzreticus citatur. 202. e. quid de columb; SolecifmiapudSeptuaginta - | 317.4 | fenferit. 89.e. Tertulliani fententia de fu ga fugienda eft. Somnium vxoris Pilaü 215.£.700.d.fomniorum quattuor ge- 254 b.eiuserror de prophetia Ioannis 162.2] nera L : ! 700.C Tertullianiftarum error de mortuis an.d Somnus Chgxiïtx voluntarius UM u 21.€ | In tcffaradCcadesgcncalogia cur diuiía : EE [Sordes corporis non ánimz Phariíxi lauant. |O$33:b. | Teftamentum dvafilun potius quam fcedus 543 d |Sorte fola tunica Chrifti obuenic 705. '| Teftamentum nouum vbi conftituerit Chriftus 650.'d ] Spgcxcs vna pro toto generc | $78 Teftes falfi in Chriftum. ; - 674.b Micatanardus ^ —^ —— L o i Rn 606b ] 'Teftes adhibendi in corre&tione - pieni gl |5picas VCUFRCC.S Apoftoli accufati : 28.C | Teftimonium dzmonum repudiat Chriftus. 798. £. in tcfti- dSpinas Scribz in veftimentis gerunt — — |$27.d monium aliquid agebant Iudzi. 25o. £. in teftimonium! ]5piritus pro voluntate fumitur I12.C contincit | [Spiritus fanctus cur in Chriftum 90. c. difpenfator 472.c.in | Tetrarchz rc ges appellantur z)'z».ä. | Wdpecie columbz 89. £. moras non patitur 789. e, num pater 'Tetrarchia quid fit | ;7.'7' | Chrifti 57.c.in Spiritum fanctum peccatum - 29Lf Thadaus Iudas 217» : Spirituum immundorum poteítas 245.a Themiftiani haretici 45; | Sponfa. Chrifti Ecclefia,vel anima cuiufque 510.e. fponfus cft Thefaurus pro Pcnu 322.É.thefaurus eft vbi cor Pmucrb.g;c Ch.ni*tus 219.C.564.d thefaurus curdicatur vitazterna — al Stare,id eft adefíc 588.d.755.e 890. a. ftantesagnum comedce- Thopheth locüs penarum | p bant é16. c. ftantes ludzi in fynagoga docent 525. c. ftant Tiberiadis marze vnde dictum x;;;.: : þ—ca.n | : : 91j. Tibicines in funeribus u L : z;;.b Stateris valor od 407. d Timere, & admirari idem aliquando 225. c. timere Dcum $tatim non momeutum , fed brcue temporis interuallum fi- — Deum colete : — agbl gnificat u . : 730. b Timor Dei pro omni cultu cius 102. d. ex reuerentia Ortus| . Stella Magoru an vera fuerit j3.a.an cometa aut Angclus s4.C. 225.b. : TU ; *v ijuper. : seb. Tinguere vertit Tertullianus QavrzíCem CU UTR Stellz veréne de caclo cadent : . $4 b Titilil;b (oribros defint ta biticüll ii - |Subrilitas in fuperuacanceis vitanda 47j á s ;— E ?rum dl mh- ?ül-m "g M ;—.van. latrombusl n soratud Iudtas | : od pgo 11 4nt209.c.ttuli Chrifti verba quz fuerint 709.e.i €UU tó ploy ap x | ; Tonitrui filij Boanerges j Eu [|3uper cam id eft contra cam 458. c. fuper me id eft propter Torcnlar quid fit in parabola Ui d tor b me o r 704.d Totum pro maiori parte dicit fctiptura 191.f | Supcrerogationis.opu n . 87.C45.b — | Traditio Apoftolica ieiunum communicare 625. e. traditio.| S"PCIRWP(OS Caluinus cos, qui fimbriam Chrifti tange- nis Iude auctor Deus fecundum Caluiniftas 63.c. 622.c bant,dicit — : jMea traditiones feniorum 349.b. Catholicz defenduntur j54. d. SPPEURPRARTIAUE DADIS A xér.d traditionü genera tria 55j. c.hoftes Sadduczi & Caluinifte Surgere accufatoris eft in iudicio ; 299.b 78.c. | P J.|Suícitare filios Hebraifmus. $0.€ Traditus fuit À fe & àPatre Chriftus * egg. b Suftinete híc , id eft manete 662.d ] Traducere quid fignificet — | 38f 124. ci' 641 f 330 bl 298.b 461.C 246.b Triginta anni tas doctoris : . 70.b Triginta Francis Gallicis venditus Chriftus é12.b TTrinitatis opera cxterna perfíonis communia 37.d Trinitatis myfterium probatur ; 7277 f. Ttiftitiafomnum gignit 664. c. in Chiifto quomodo fueri é60.c. | * : Tritici menfura datur feruis jjb D Triumphum ne ante victoriam 476. Triumuirüm tribunal Iudaicum | no.b| . Tuba regiz maieftatis indicium 555, e. tuba veráne an meia ciunt : | . 607.d 893f E . Iudzus v - RIb — Venite Verbur T Verbui qpu. n & a [ ftan 9511' | IHN D E-X. 952 4 dudazusira.tubz clangor ad texrendum $54.b Virtutibus fuis nemo confidat j61.c | Tunc non proximum tempus figniffcat $49.b | Vita aterna thefaurus qua dicatur 454. a. vita auftera imbe. E Tunc nonidem punc&tum temporis fignificat 62f cillibus non conuenit 231. b.vita cómunis Chiitti vita 2;0.a Tunica Chrifti forte obuenit | 708.c ad vitam zternam neceffaria mandata Dei 449. € ; Tunicas duas ferre prohibentur Apoftoli 248.b | Vitij via facilis : v aXme ! Turibam quot modis fugiat Chriftus no.b | Viuus Deus cur dicatur 371.a '; Turce templum ingrefluri calc D 82a | Vltionon quazrenda 141.C ,& Turpe lucrum arcetur àtemplo 691.d | Vnampcetijid eftvnum — : jo4.c i Turris in parabola quid denote | $oo.f | Vngunt zgros Apoftoli $46.c848.c | Tyrijauditum Chriftum veniunt $14c | Vngebantur corpora mortuorum 607.f -' Tyrus ciuitas Gentilis : ! 27j5.a | Vngiquznam partes corporis folerent -602.€ | ' v Vngi fe cur permiferit Chriftus 608.c ; Ade Hebraifmus eft concedents . 207.c | Vngifolebant Orientales in conuiuijs 606.€ 1 Vafà id eft fupellectilem dinpit .290.d angcndum caput iciunanti 167. a. vnguenti alabaftrum quid : : V afa fictilia humana corpora | $64.C it 60 4.f. effafio charitatem indicauit - 605.a Venite poft me Hebzaifmus 10j.d | Vnigeniti dicti etiam primogeniti 220 4$€6 " Venire dicitur Chriftus cum opitulatur 254.d | Vhigeniti filij dile&ti di&ti (s 9bd 1 Verbum fine fuppofito Hebrzorum more 258. c.8355.e. 836.d. | Vnusapud Hebrazos pro primo 169. b. 746. b lM 846.b.861. c. Vocari debent Ecclefiz DoGores $69. c. vocari in fcriptura | - IVerbum Dei per fe fru&tum profert 8j2.a. verbum , pro re, idem quod effe 117.e. 126.a[| : apud Hebreos 804. b. otiofum quodnam fit 295.£. verbum | Vocati funt multi | i ' 473. b | É non a&ionem (ed confuetudinem fignificans 406.a. verba | Vocationes Apoftolorum varie — 104. fl d J [ fzpe non cffzctü,(edaffe&um fignificant875.d.verba Chrzi- | Volatilia czli refpicite 170.42 - fu fanandi vim habebant 857. f.verbisipfis au&oris vtiau- | Voluntas Dei permittens & abfoluta 45;. c. voluntas Dei vt à é&toritatem concilia: 858.d.ex verbis tuis iuftificaberis296.c - fiat petimus 159. c. voluntatem folam Deus malignis alle- Vermis non moritur damnatorum : 877.b gat 468. a. voluntatesin Chrifto dua : 663.d Veípera diei finem müdi 471.e-vefpere fabbati quid fit744.b | Vouendi formula Iudaica ii — ] vefperam Hebrai totam noctem appellantibid.inter duas | Vox deczloin Chrifti baptifmo t WR D | vefperas quid fit 588.£. intereas agnus comedendus 615.f. | Vfque quomodo intelligaturin fcriptura 45.a780.d. : Vefpertinus rubor ferenitatem 366.d | Víura in parabola quid fignificet | 374. f| | Vcftem quando fcinderent Iudzi 677.a. veftes Chrifti diuifz | Víüram non probat Deus $74-d| i 708. b. latronum an diuifz fint . 708.f | Vt,noncaufamfedeuentum aliquando — . 61. e. 12 d Via veritaüs difficilis 185. e. viam maris i. verfus 105. £. in | Invtero habere Graca phrafis 37.a| ! viam gentium ire 245. f. invia iuftitiz ideft per modum — | Vtri veteri Iudas comparatus | 3;.a 1 iuftitig - : 498 f | Vtres veteres quid denotent «. 231.C 3 Vicarius Chrifti Petrus 3721.f | Vulgata editio defenditur 232. £. 238. d. 392. c. 55 4. £. corri- : Victinià fa!e filiemur 878. d. victimz dicuntur,qui puniuntur genda U | 472.€ 880.a Vulgariter non fubtiliter loquitur Scriptura 171.d Videre & intueri diuerfa funt ; 367. d | Vulk eum, id eftamat eum : ' /912. d ! ]Videre mulierem id eft oculos inijcere in eam 1j.d | Vzxorhzretica dimittenda 157. c.pro Chrifto quomodo dere- : Videri velle benefacere culpa non eft : 3j2.C€ linquenda 461. f. vxor & vir quomodo vna caro 45. b. Viduarum fructus centefimus : 314.a vxoris & viri par caufa in Euangelio 158. b. vxori adhz- Vigiliz noctis quatuor apud Iuázos 14L C.470. C. rere quid fit. 452. c.dimiffe nubere non licet 458. b. an li- ! . [Viliffima etiam curat Deus 172. d. cum foeno compatantur ceat plures viros habere 451. e vxorem anliceat dimittere j I 132.d. | : | — 430.c.Iudzis qui licuerit 1,6.d.453. e vxorem inuenire non | ! Vinea plantata quid fignificet ;oo. f. vinez coloni qui fint poffe bonum eft 457. b.alienigenas ducebant Iudzi 17.c. Ó z jor.c.invineam mittunturoperarij —— 464.a Chriftum quibus de caufis dimittant 16. f. dimittendo an 4 Vinum genimen vitis 755-la peccarent Iudai 455/a. plures Caluinifta permittit — 451.c. Vinum myrthatum Chrifto datum 706. d à ! ! Viperarum progenies Pharifzi 78.d | ! | Virga Apoftolis prohibita 248.e Acharias filius Barachiz $£4.d| Virgis quibufnam czfus Chriftus 702.€ -AZachariz loco an citatus fit Hieremias 695.cl Virginitasfumma virtus — — : : $éx.b | Zebedzifilij Boanerges 817. £ Zebedzi filiorum mater foro: Virginitatis donum omnibus datur ! 441f | — B. Virg.475 b.Zebedzi filiorum petitio 475.a. Zebedzi Ia | Virgines fatuz olco carent $64.€ cobus fub filius 245.a.Zsbedzi vxor Salome 871.c| Virginum fruduscentefimus —— j314.a : Zelare nólicet Chriftiano 474.£Zclotes Simon vnde di&tus | Viri & vxoris par caufa : 18. b 145.d.zelotz feditionis duces — — $jae£p - i Viri foli numerantur à Iudzis ' 39.f | Zizaniorum parabola 3. fl | Virtutes cur dicantur miracula | $4:x. d ' Zonaloannis pellicea 75.a] | 1 j ! : ; p * : i | : | | | 1 ,4 | r '.þ ) (l'fb "T ! ; | | * : cll'ä ( — 'F F i ' ] |] j | - — — vtb P o r i p n H :[| & P * ii a E x ? . 7 d x * » x ;^ ; ] x IN a* : ; & [ r ; V : $ : j , J * * v V 0 N u ; h * : k j : . 4 i " E] j 5 " xy * : i 2 - — h L y * " *s i * $ * N ^ " * n ». Los d x . 4 u ; ! . : X ? $n 2 $ * & 3 * " * FA T T ? Z » PA "i i , : * * — " : * - ] A - k A . E * ; * ; á $ í 4 :2 á 2 o^ , * E s I i * ; - * $ ' ^ ? » : " : A * T : j * & M à N : ! ^ i * » E à ", : , Y N " ! " * 1 : i i i w. * - X & $ 3 Í ? E ! * 5E ^ I , !) J TK ^ d i 4 l j j * 1 i I * . * * ! t H * V - b J L * )/ h-t " - - * E a à * TET à us i oA bt RRi s du - GFR scd us $ 2 j , P í b í ) É , j N i 5 ye . d M ; 3 , P i [j i : ^ ; l ; , K ! $ l 4 . l [ *s 3 P : " i $ : r Atl * h: * " * " R 2 ; j , ; à ; i X * * a M asLAs h .-w AU EM * p E . x 44 tb ^ w * C a * d .u.æw. r H * 3 — "— — —— T É p MR e d. u ^ i. w Éu E ? . ^ 25 ecsa edarda us r U u x LA MT C m ia ..,.xx., D m o m »k, L NY aïvu..;w.. .. w Cum " P M RLCSRRINSQ UE 3 A E k';».»';:ï)* ZORU TEU NS N - 'we qe v u a u WW m E N * ïg COSSNPER TO W Y g&»ä)þ b Z9 dAQW . t i q SOSNN l'xN um u r — : u NNNS NSS ANSNT M ERTINSLSSIM RINGIPI GAROLO III.C LABRIJ,LOTHARINGIJA, BARRI, VOA GUIGTELDRIA DVEOSSXG oe eAMu[fipontane e/4cademie "Theologi Societatis 1& s v Salutem, o eternam felicitatemo . LUE Ervs iludmagni, do&ique Epiphanij admodum fci- ! & tum,verumqueeft, PRINCEPS SERENISSIM E, infidelitate Pciofem effe haerefim. xeto», inquit , « xexemsía! U. àmew. Vtenimalias huiufce rei caufas filentio prate- reamus, certé hoc pracipué inter Paganiífmum, & harefim| intereft, quód ille quidé diu Ecclefmm grauifümw, & atro- 2 U ZA A* ciffimis Pcrfecutionibus vexauit , & dllacc.muu:', efttamen funditus aliquando tandem euerfus , fic vt hodie I.lu.Hum.PmPc eius fuperfit veihi gium: harefis veró, tanquam infeftum agro Domunico zizantum, fic fen.np.cf dor- mientibus hominibus vna cum bono veritatis femine fuccreuit; vt non facilé, 1?1(1 co pene fimul euulfo;potuerit euelli. Et quanquam vna fortaffe herefis aut fopita, aut extin&ta ftatim fuerit ; altera tamen é veftigio ex prioris qu afi cineribus adhuc calidis reuixit.Immo fepe fa&ü eft; vt vna reíciffa , quafi Lernzz hydrz amputata iceruice, plures alix punularint; vt .nunum vnquam Ecglefiæ iæCUh']lrlnhærd[ï iu;ij quafi nulla hominis ztas (uo proprio morbo caruerit. 5ic æpulum illum Hebrzü voddibe: AO a verum . n atqd R Balance Q O Y Z X VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com