Ge2570-6
author: Faber, Johann Melchior

M——

ial

[j

*

E d

j

à

h.

i

N

ä ——

£

Ls

n

*

hs

*

"Ó

bagi

2

E

i

^

P r

zi

BUAH

n

1.

",

*

N

*

^

——

i.

t

MM

hs

".

À

L

MP

m

d

ii

n

"

t

ia

"s.

-4

p

. o

j 25

*

R

ia

n

*

a

"7

i

E

,är"

us ^

ET

n

s

"

..

m

Se

-

.

lm

F

^.

E

w

ä

äï "u.a

—X

M

P

n

ii

F

L

R

b

-

hn

LE

d

*

"^

3

nl

*

ïu

.

hs.

it

p

N

"h.

Y

aol tl

m

(

n

m

*

g

h

Y.

b

j

t

:

o

".

4

ETA

E

p

*

*

4

.

i

:

.

——

d

U

Á

£« ]

^

b

y

Ws

"

K

x

&

—

'

Á

dos:

Á

N

P

:

*s

od

D n

n

Y

X

E.

d

h!

P B at

od

p

s

E

h.

E

-

T

ls

f

X

d

*

?

E

d

ä

-

*

"Ht

^

LA

"

-

v«

m

a

Ninti,.

N

—

D

r

x*

Mä(

H

P

Mä

"

k

*

-

!

—

—

"

^

ENOS.

.

a

i

X

"-

ï:,ï'

*

$.

3.

, f

b

*

"A

d

X

E

"

-

li

'*ä*

-

RPE

d

petsoetitss

k

EM

P as

t

NG

ofb a

*

—

Ms s aF

*

X

sss a

Ü

p

£

X

"

l

& X

-

:

'

l.

É

"i.

'x

a

*

b

gues

3

d

du

"

d

j*

k:*a

À

M

s.

" ii

"

-

od

4

ol 4

f

*^

t

w s *

ssl

Pni

-

p

À i

"-

&

4

.

E

-

H

.:

p. w

. -

?T"

—

"

)u

Sungdilin. - cátns

R1

N

m

AL g

9

:

ïï;

Á

"a *

Ws

2

|

r

" s

*

v

A

"€

l

m

Kes

x:.

*

"

v

Mu

p

r

T

9s

d

J

hs

-

J

^

—

at

as5

P

z

;e

i *«

U.

F.

*

X

ET

"

9

"

*s

--

2'

—

z 2

L-3

L

ab a

E.

x

f

K

(s

(s

d

»

PA

p

—

FA

$^

7

.4!'

li

il

j

74

s

»i

|

il|

I

V'

G

Il

li

j

|

|

P

li

|

ii

[il

S

Ü

j

aj

hu

"HN

72

N

(

A

M

"

NQ

7,

l

i T

2

:

I

H

Q*XNQ P3)

r

! J

f

y

?

W

/

/

j

N

j

if

y

/

i

::n

ï

i

j

;

h: ]

jl

ET É

.LJ'* G

Ti

PUTUBILS]

i

L

T

d

M

W

M

L

"

t

(uii

/II

£

—

IOND

RD

N

m

b

X"&

*

z

df

]

M

4 N

i

ia

1900:

F-H-REUCI'

1

|

j

H

1plfs—.xg;fiz

s

-

T AM7

n

IG

L o um 7*

N

ETU 0 Á

s

—À— m

5

E -D

——

AE

ï»

4&*

äääæä&

v—i*i*

— elw

*-f&.»- AE

m

Nem s

6w L E

[

2vem

od k

lod

7?9&

NA?ALEM

";5?

SERENISSIMAE PRINCIPIS AC DOMINAE

DONIN.AEXE

s

:

.ï

FääDäää&,äE

LVDOVICAE

$

. MARGGRAVIAE BRANDENBURGICAE

x

EF»'—

VIDVAE REGIAE PRINCIPIS BORVSSIAE nguiQva

|

A. D, XX*( SEPT. A. cDIoccrxxvit

P.

*l

ILLVSTRI

æ:«ä

E

i

g

CAROLINO ALEXANDRINO

xagä*:

Ni

:DVo EIVSDEM CIVES INGENII DILIGENTIAE HVMRNLTATISQVE 5/'4

«h'

ä

LAVDE FLORENTISSIMI

3

56

» GOTTOFREDES LVDOVICVS I^ LZMER OBERBEROLZHEMENSIS

*T

d

ï

FRIDERICVS LVDOVICVS IVALTHER SCHWANINGENSIS

ï&

x

PIHS GRATVLATIONIBVS VOTISQVE CELEBRABVNT

t

AD QVOS BENEVOLE AVDIENDOS

MAECENATES AC MVSARVM FAVTDRES

äf,

EA

QVA DECET OBSERVANTIA

iä

ï'

INVITAT

;

3

L

:

M

IOANNES MELCHIOR FABER

;

ä

ILL. CAROLINO — ALEX, P, P, ET RECT

QECTIO VI SVPER LIBRO SAPIENTIAE

?

()NOL.)I

Tyns loaxNis DAvmxs MssERER:1 TvroGn, avr,

,ME

»l..-//-

) äzgfn

wïïä?ä*ä*"äätää

M

;ää*ää*ïä*ää

—

NOCR - NERL N

CL

H

ibe

4

—

i.

m

rj

E

B

à,

-

T

—

w

-

^e

-

ob

*

—

--

-

*

-

i

g

2

Es

3

W

iz

A

E

P

N

x

2

Yi

um

EU

b'l

(J

TESTECRII

[quiftU

27

£ od

R

267 6

vO

ïk:.

ii

[z)

P

vv

E

I

d

linir fmur

m

CXUNITCIA

v

jv

i

& ..f;m;m u::

C L

zm

a

)7

j

*

m

U

.

M

k/

—

.

2

VE

p

EM

-

M

EX

74

N

Enr!uä

*3 ^

VE

E

E

(/

£

p

//(-

E

WA

23

A

—

&

2

,z..

':.?g';j

uh

:ï..v—

"r

j

il

J

HHE

ä

C

D

/1'

A

3

i

j

2

Eän m

ii ,1,7':/ -

CO

- Y72y

NU

H

f

d L

N- E

z

5euys

'-Xy

—AÁ

;

kw)x-

qS/

J

IETEN

BH

C Á

VN

-

A*

n

D -

f NS-

"Z

P

N

N5

Cs 71

VA

RUP

d

(E

.!/—x

e.../

lo

u

euarSs.

EE

P

E

M

h Iu

L d

g

hd di

fi

X

Dy

S

XXoc vnum mihi iam fupereiï'e video, vt, quid de fermone,

&3 quo auétorem libri Sapientiae vfum fuiffe in fcribendo

EE

N

u- qudum füspicabar, indagauerim, proferre in medium

audeam. . Variae autem atque inter fe diffidentes de hac quaeftione

hominum do€&iffimorum fententiae extant.

Vt enim eórum quis-

que librum Sapientiae vel ad Solomonem ipfum tanquam auctorem

reierebat, vel ex eius fcriptis faltim à Tüdaeo quodam colle&tum

fuiffe arbïtrubatur, vel denique Philoni Alexandrino tribuendum

efle ftatuebat: archetypum nunc hebraice, nunc graeca compofi-

tum lingua fuiffe, quamuis tenui ac leui argumento fibi fidem

faciebant

Sic Jfiderus L. L de offic. c. r2. " Lorigus pracf, in Sap

Husetius 3n demonftrat, euang. p. 359. et Grozies hebraice Ícriptum

Á 3

fuiffe

lo

IV

v* -

fuiffe librum noftrum ftatuebant. Et Picu; Mz'm;za.iul;nw

praef, i

Heptapla narrat, illum hebraice a Iudaeis Iegi.x

Hleranymu:' autem,

cui adítipulantur cum C/erico recentiores fere

omnes, apud He-

E£raeos, inquit, zusquam eff , quim et ipfe

fHlns graecam eloquens

Ham redolet,

Neque defuere, qui eum chaldaice feu f&

y

riace fcrip-

i

tum fuifle dicerent. . Sic R4b5; Atofes bar Nachmann, in

praef. Com-

mentarii fui in legem, teflatur, fe eum vidifre o3ní)

" in Imnguam

chaldaicam fiue fyr

iacam translatum. Et Za£4i -zariae in libro

Imbre Bina L, LVIII. eundem librum c'haldai'ce'

Ícriptum fuiffe

credidit.

Sed mihi quidem, omiffis au&oritatibus iftis clariffimo-

j

"

rum virorum contraris, re ipfa et ratione videtur veri

tas exqui-

renda.

Euoluamus igitur librum ipfum, et, quoniam tribus potif-

fimum linguis, graeca nimirum, arabica et fyriaca fcriptus ad nos

peruenit, contentione fa&ta, videamus,

num forte originis et fon-

tis aliquae tanquam infignitae notae in iis a

ppareant, Narffqgue ex

hebraismorum quidem magna in Graeco

Copiz, nemo, ópinor,

etiamnum concludet, hebraice primitus fcriptam fuiffe fap

jentiam,

Scimus enim , hoc idem accidiffe fcriptoribus Noui foed

eris, vt,

quae hebraice cogitaffent , graecis verbis exprimerent.

Labore

Cf

igitur facile poffum füperfedere. conquirendi ilos hebr

aismos ,

elu

quos, fi quis volet, reperiet adnotatos a Grotio, Baduello

et Clae

XD

rio in Criticis facris. Ili autem, qui Sapientiam graece f

C

riptam

ld

fuiffe contendunt, id probabiliter poffünt in rem füam a

fferre,

Ti

quod in graeco exemplari vbique frpititer et cadentia et.

defren.

£i4 Occurrunt ,

flor

quae ab au&tore libri ipfo profe&ta. effe videntur.

Tebi

Atque haec quidem, quoniam a nemine adhuc animaduerfa ét no-

atch

tata inueni, operae pretium me faC&turum arbitror, fi ex ordine

&jr

gApITUm. akpulero,

patai

& L.

-

dOrmeL m

V

"u€.. I, I, &yeucaTt-—— Qew"ucerto—: frmmrä. item: &v ay:awq-n o

w Q TAoTWTA Xeglimr,

2. €weiexeras Tolé u) TritaoQuoy GuTOY :

cycþawserm T0ig UN €TiguWeru

€UTO,

$. cþsæzäemt —— «muvasueirai , ehey yOueeras,

6. Lagrus — aAngdug —— oxsegus,

II. QuAata: —— dueade

I2. M" (nAsre — þmäs ezicma ,

II, 4. veethivetres e$ tv — k $ opuu n ämausäac&nasrm item:

34wx9€wæ —. ÉaewSuca,

VIII, ir. evesOweouos ev ngwti — Davnadeouos tv edes,

12. mtguatiuos — . mgocthucs — emiOvouet

13. $£a — amoAtie.

IX, 13. yvectrat — 9vusSueeras

XI, $« tkoAac?gcay — eutpyeruOneav,

13, vsOerov tOoxiuacas — xorabiuaQov t&nracae,

Idera fcriptor interdum ludit cum verbis fono fimilibus et ex

comugaüs coniuratis elegantiam quaefiuiffe videtur.

NVEC.T, 8

&iixa —— Dixn

V , IO. &T7667609» —— Tg0710,

XII, I2. exàiMog — aixay.

XIX 2I. TW4XTO0V —— . tUTuXTOV

Hae 1igitur paronmomafrae, feu, vt a

Iudaeis appellantur, voces cum Aliis vocibus fono coincidentes, etiamf

nihilominus, quam bemoeeteleuta et bomoeoptata, quae füpra pofui,

wl'

non ab interprete quodam, fed ab au&ore libri repertae et cum

f

rebus ipfis quafi procreatae videantur, et magnam vtique graeci

archetypi fpemem prae fe ferant: tamen, quoniam omnes, id quod

(

ex interuallis parum- aequalibus intelligitur, fortuitae et ita com-

paratae funt, vt interpretem lIinguae fuae pentum et paulo ingenio-

l,

Á 3

fiorem,

i

Vil .

tää*'ömïgä

faorem vel i in archetypo defideraventur , -haud efïufrere po!ï'ent.

originariam huius libri linguam conürmare nullo paéto poffunt;

praefertim , quum omrnem, fi quam habeant vim. probandi ;- aliis

grauioribus argumentis in contrariam partem afferendis prorfus

amittant.

Primum enim Graecus manifefta et propria translationis

in fe V1t1a habet.

Deinde a Syro, quem fua lingua hunc librum

ä

fcripfiffe nemo ne probabihter quidem dixerit, ita difcrepat, vt,

f

nifi eum chaldaice primitus fuiffe fcriptum fumferis; vllam difcre-

pantlarum reddere fationem . nequeas.

Syrus enim ipfe negat fe

0

hunc fcripfiffe librum in mfcrlptlone fequitur liber Sapfentiae ma-

Y

gnae Solomonis fili Dauidis

De quo dubium factum eff,- qsz Ab

Yj

Aliquo alio bebraeorum (apiente conjcriptus. fuerit fpiritu prophetico

qu

momiue Solomonis fuppo[rttus ac veceptus,

In hac mfcmptïone libri

do

ineft non tantum profceffio translationis, fed-etiam teftimonium ori-

Gt

ginis hebraicae f. chaldaicae , non graecae

-Huc accedit, quod, fi

W

translatio effet ex Graeco fa&a, id:ab au&ore fuiffet haud .dubie

indicatum, vt inilla: feguzeur. liber Tobit: ipfe autem ponitur fe-

eundum trAditionem feptuaginta interpretum. Item in primo Tibro

Efrae : praeterea edimus primum librum Earae : eum autem'ex £ra

Quu;

ditione LXX, -.Sed ne probabile quidem eft, fyriace htinc librum

m

ícriptum fuiffej ex vocibus nonnullis nouis, quibus Syrus Vt:tur

vt

et quorum vfus aetatem libri haud attineit

Sunt autem: c. IT, r1.

durg

NDY23 voucc

IN 3 N2 aM «yev

II, 23. NJnp» txev, V, I. NPD*15

i

7 os21)014o

M.l

"NM. a5

VI, 22. w rveawo. "VWIY, 20. D33

ytvos,

XI,

$. N511 vAr,

XL

21.-NDO0) v«£e«.

XVI,

12

. ND39»D

pBaAayuam,

Atque hae ipíae ex'Graeco fümtae voces fi cui fufpi:

firy

cionem fattae ex Graeco translationis inüciant, 1s. hoc tantum f&

locj

ex illis colligere poi;e teneat: Graecum forte a Syro in locis dubiis

h;

con-

a

E

L

C'önun"ca't;um éffe:in confiliam. Res enim fic fe habet. Arabs grae-

cum it& interpretatus eft, vt verbo verbum redderet, , Syrus au-

tem multis locis a. Graeco recedit,.praefertimin altera libri: parte,

inqua p

ro:dubia forfan archetypi fui integritste. fatis libere inter-

: In prima. enim parte paulo fcilicet he-

pretis niunere fun&tus eft.

betior auttotis füi verba totidem verbis reddit fumma religione, de

fenfu verborum *pa.rum/ follicitus. Quocirca illum quidem ; dicó

Arabem, ex Graeco transtuliffe; hunc autemialium, praeter grae-

cum ,

textum -quendam. fequutum fuiffe.re&e concludere mihi

js

videor. De Graeco denique, vt ad propofitum reuertar, ita

ij

dudico, Habet lóca valde obfcura; quae non minus quam illa;: in

1

quibus nimio ornandi fudio turpiter lapfus. eft, translationem re:

)u

dolent. "/Vt.ne vero quis de hoc, quod.modo proprium efle

!l

Graeco dixi , dubitet: verfum fextum capitis primi cum fyriaca

f

vgrüo—ne huc transcrib ub

j

Gräecusï.'

Syrus,

"

e

dmicts quidem bominum fp

3

bro

A(,D!Ka&lvg'fwn'ov yae mysvpa co-

ritüs fapientiae; at non iuftificat

rrk-*

Qs g xat Sx a wbrt 9N E LT

QO. X&IAEUY QUTS ,

ork. TQY.- veeoy

geutem blasphbemam a labis eius;

um

a vcs pagrue o Osoc, xa Ti waedus

quoniam 'deus teftis eft renum

tuf,

et eordis, vifitator veritatis et

Il

euTS emænaaqs ækg.änc ïcac»t T5f y?gæoü

)h"lg

ens ams;rjï,.

auditor linguae bominis.

01

Haec igitur graeca verba prodüht i'nterpi*et.eïï.ï eumquüe: poli-

»bv)

tioris elegantiae ftudiofum. "Ex Syro enim, religiofo interprete,

(ufpiä

hoc intelle&u difficile haud eft, Graecum verba archetypi: 4sans

mf

bomines : quae totidem werbis Syrus vertit, contraxiffe et vno verbo

-

jobiis

reddi-

con

R

'VIH

reddidiffe qiavSoumor, Quo fa&o noluit , auriüm tcilicet iudicio

commotus, infra repetere av9ewzo:, quam vocem in textu fuifle, Sy.

rUs eft teftis, verum eius loco ponit zurs poft v«Qeoy.. Sed ita exi:

ftit fententia falfa. :Nam fecundum graecum Deus blasphemorum

tantum pe&tora infpicit, quum is omnium, quaecunque homines

agunt cogitantue ac moliuntur, Syro au&tore, confcius fit, Praeterea

Graecus, vt aequalia membra efficeret, quae vel fono inuicem fibi

refponderent, mutauit verborum ordinem et formam; « Coniunxit

enim voces f/zziliter. cadentes, Magro£, eND4s, axssue cum fingulis

genitiuis »sdpuv, xagbiue, Shwscyc, Quod fi Syrus haec verba, vti

funt in Graeco, fic in archetypo, ex quo verteret, inueniffet, haud

fane neceffe erat, quare ab iis recederet, Sed progredior ad alias

grauiores ex Graeco et Syro differentias, ex quarum collatione

difficile intelle&u non eft,

vtrumque ex eodem fonte, fed impari

lo — EE o - M ERN MM

haufiffe fortuna..

Ehgam autem eiusmodi loca, vbi palam eft,

neutrum 'paraphraiï liberiore vti voluiffe, fed in voce aberraffe

!

grcþgtypi.

: C, I,VIO. Graec. &y:æ',-faht7ita:. 'Syf. Nhü'äp '-zæritm,' -Haeé

ll

differentia haud dubie inde orta eft ; quod vterque ex chaldaico

7

archetypo verteret, in quo fcriptum erat NUmp famitas, At Sy-

E

rus ex linguae füae confuetudine fibilantem cum linguali transpo-

pi

nendi eam vocem pronunciauit et vertit Anup vey*im:.

N

t

C. X, 17. ooe, S&rr, derra. vterque itetum legit in chaldaico

fi

J

exemplari &psw zerza7.: Graecus autem litteram y cum littera $,

für

ob pronunciationem fimilem , vt faepe, confudit et- vertit ww

vi4m.. Haec fimilis vtriusque litterae pronunciatio aliis ctiam in

dlif(

CIp

locis

IX

cSi-eoae-ieh

locis varietates le&ionum peperit, vt, Exod. IV , 3r. verbum

woun quum audiuiffeut, LXX interpretes reddiderunt, xe: sgogn

et gaz(zfm eff ; pronunciarunt enim fic: vToum.

$

C. XIII, ro. Syrus :habetfoedw, f. pacifcentes, wavpa, vbiin

H

graeco eft «exawc, amtiquus, Quae varietas litterarum chaldaica-

j

rum transpofitione fa&a eft. Nam feedws apud Chaldaeos eft emp1

$

et aztiquus wwa0p. Eiusmodi litterarum transpofitiones eum, qui

r

codices manufcriptos infpexit, non offendent, Sic enim quam fae-

j

piffime lapfos deprehendes librarios. Etiam in bibliis multa exem-

ud

pla occurrunt. Vt Thren. IHII, 65. 4n»w«n malediciionem tuam,

iiRS

graecus interpres vertit pox9ev , laborem, quoniam transpofita lit-

né

tera legit 4nw5n. Et Prou. XXIII, 26. graecus interpres vertit

an

lectionem n3xn (a 1*ad, 4943 cuftodiuit) TUgtITOST .

Sy'mmach'us

ls

3utem alteram expreffit moxsn (a rad. ny» acceptum habuit)

OeaqcaTocaY,

1ffe

C. VIII, 7. vovoc, labores, Syt. ad ipfam. Xtiam haec varietas ei

[neC

lingua chaldaica fuxit. Nam chaldaicae litterae a denotant 44

aicó

zpfam. Labores autem his fono fimilibus litteris exprimuntur Nmw».

LT

Et itaSyrus c. X, 10. graecam vocem zevor reddidit. Etenim inter-

spo-

pretes bibliorum Grammatices parum erant periti, et fonum magis,

Quod idem videre licet in

quam' litteras vocum confülebant,

tironibus.

Hi enim voces eiusdem foni, quas interdum ex con-

filio fcriptoris re&e vertunt, haud raro in locis difficilioribus con-

daico

otà 1

fundunt, praefertim fi vfu magis, quam le&ione aliquam linguam

a

difcunt, Caeterum hic ad confirmandam conie&turan meam prae-

H

- 1;*.)

cipuqs locus effeé videtur, ex qu

o hunc librum chaldaice, non he-

B

braice,

joci»

X

braice, fcriptum fuiffe appareat

Ex hebraïca enim lmoua nulla

prorfus huius varietatis reddi ratio poteft

C. X

. 6 tT 2l. w tv5 haec Varietas le&ionis non orta

Sed 0i

eftex fono fimili vocum «s et $; neque ex em« fa&um.ez,

ers vera lectio cfg

Svrus enim habet «2 ;zd.ïms, quod gïaecus

ex chaldaico. redwdxt eri

Quum autem Gzaecus verfu proximo,

quinque vrbes , duabus vocibus in vnam contra&tis, reddidifet so-

ra70N»5. quod. idem fupra in voce 4t7wv90w7"09 fecerat: parum me-

mor huius mutationis verfu noftro vocem p5n, quae. duas illas vo-

ces refpiceret, vertit, oic; quum pr opter proximam. vocem zera-

Tro^us u.:mbere debuiflet se.

Sed hanc ipfam le&ionem ve àlii ex in-

genio 1eceperunt tanquam veram

li autem , qui le&uonem o re-

tnebant, particulam err mutarunt in e», vt haberent, quo dati-

vum oc explicarent

Atque hic quidem locus, fi non probat, ar-

chetypum, ex quo Graecus et Syrus verteret, fuiffe chaldaicum :

hoc certe confirmat, Syrum aeque ac Graecum ex eodem liau-

fiffe. fonte

C. IIL, 8. xeuwscw s9»w xar xparucwci Awor

zudicabunt voíd satzo-

nes c£ dominabuutur fo,zzlzs

Syrus in alia. omnia aberrat,

Vertit

enim: exulzabumt populi et laetabuntur geutes

Chaï aice f(*xlrcet

fcriptum. fuit t«m a rad. , quae denotat in lingua arabica, fw-

Graecus interpres 1gitur interpreta-

perauit , vicit , fuperior feuit

tus eft xpariseci

Eodem enim verbo vfus eft graecus interpres

Danielis in hac: voce.

Leeimus enim Dan. V, 13

GTSUEYO , Vb1

in teïtu eft cqucm radicis vox T&

At qui fattum eft, vt Syrus

vocem illm yrm redderet. Jaezabuat r ?

confudit eam nempe

cum.

XI

TOU u Y U DNIUT.

ää-—wm—--— K*Zl?ö

um chaldaica radice &4m, quae in tertia perfona foeminini fonat

Quo fa&o alterum illud exultabunt

purm, transpofita. littera *

pro Zudicabunut , vel fenfu ita poftulante, vel litterarum facili per-

mutatione, orta eft, Quum enim Syrus in Chaldaico exemplari

inueniret povm 4 cabumt , a 1ad w1; hanc vocem pronuünciauit

tnm, mutatis litteris 4 et '1, J et h et tum fua lingua et forma ex-

preffit 5171-13 exülmäwzt.

C XVIH verba: emAweuee v& Tavre Davars, angelus repleuim

omnia morte: Syrus veddidit: ommia ex mandaro perfecir. Nuümne

hic dubium effe poteft,

anin textu originali chaldaico fcriptum

fuerit 424,.quam quippe vocem Graeco pe/fem. feu mortemi, et

Syro imaudatum xextere integrum effet? nam pro 1 pun&torum dlffe-

rentia vtramque ea ipfa vox fignificationem habet.

C, IIL, 15. aXwmrroror 1 eiQai vwe deoustoe, rAdix fapientiae, quae

205 comldzt

Eft fane, quod quis miretur, Graecum hic duo

Radix eze/Z qui-

verba coniungere, quae coniungi haud poffünt

dem poteft; decidere nequit

Syrus rectius: radices caflitatis mom

eutllentur. Sed fortalfe vox originis Graecum fefellit,

Nam fi in

archetypo chaldaico fcriptum fuit (pyrm N»» non eue/lmmr hanc

1pfam vocem Syrus adhibuit ;

Graecus autem pronunciatione fimili

deceptus, mutato loco htterarum vertit,

quafi fcriptum fuiffet

Qyo2n wo.. Nam ita Graecus folet hanc radxcem redderé; 2. Par

VII, 3. ER XLVI, r LXV, II.

KEST, 225 s)e exomay yega; joyev apeuov, meque iudicauerunt

HONOREM auimarum [antfarum; Syr, neque iudicArumt AHImAS

. H2

SE.-

py

XII

uI-ereR-e^

SENüM inculpatorum. N'terque. forfan interpres in archetypo

chaldaico legit bwp . exzremos frut?u:. Hanc vocem Graecus ver-

tere potuit, ysea; praemitm. . Syrus autem eam confudit cum p2D

Jenes, negle&a littera ** Quodíi quis dixerit, Syrum ex Graeco

g

hic vertifle et in voce yseo« peccaffe, quam cum eiusdem foni vocé

y1ee« confuderit: refpondeo, Syrum non ignoraffe vocem yreac, fi

ex Graeco vertiffet, Nam c. IV, 16. habet N20 Jezex , vbi in

Graeco ynges. eft,

5

C. IV, 20. 3uxi, Sy-r.þ Jolw. haud dubie in chaldaico exem:

Mi

plari feriptum erat N533, quam vocem graecus interpres alis in

e

locis reddidit 3w«. Syrus autem confudit cum w9rr1, — Hic enim,

fi ex Graeco vertiffet, vocem 3««« reddiditfet n5 vt c. IX, 14;

tf

IQ

Neque vero eft, quod quis putet, syrum in graeco legiffe 3exoe,

Nam nullus alius locus extat, vbi ex graeco vertiffe videri poffit.

di

Sed tamen nolo ire inficias, in vno alteroue loco, vt iam fupra

Át

dixi, Syrum vel in confilium adhibuille Graecum, vel ex Graeco

de

emendatum eíTe,

À Quodfi hbrum Saþieþn,tïäex chaläaic;æe fcriptüm fuiffe vel ei his$

Hilvt

ipfis: paucis locis, quibus confirmandis et multiplicandis vix fati$

piu

otium fuppeditare potui, 'valde:probabile eft, conie&uram meam

Dot

de au&tore huius libri Se&t. V.

| expoüfaxn eo. minus habere dubïi

lr

tationis autumo.

pto

iü«

Sed hic mihi aliquis obiecerit: Ponafnus Verö, Sorobabelem

T

hunc librum fcripfiffe et quidem chaldaice: quid eft, quod Tudaei-

illi a

tantas .curp archetypo, tum au&tori tenebras obduxerint? Refpon-

1

d?o:

iOl -Iea

XIII

deo

Sapientia eandem.fortunam habuiffe videtur cum Prouerbiis;

Pfalmis, qui in

Ecclefiafte multisque aliis, praeter illos XVIII

LXX. virali defiderantur

Nullum profet&to dubium eft, quin au-

&ores horum librorum et carminum aequalibus fuis noti fuerint

Sed rebus Iudaeorum aduerfis et fatis triftibus libri cum auctoribus

T

craíüs tenebris circumfufi funt

Nonne Sirachus, qui hebraice

r

Ícriptus erat

aetate Hieronymi adhuc. extitit?. et tamen poftea

periit vna cum ormnibus illis libris, ex quibus congeftus eft: Et h-

ber Baruchi iam Hieronymi tempore non amphus extabat. Iudaei

nempe videntur ab initio caeteros de rebus' hiftoricis moribusue

n

eonfcriptos libros diuinis et facris libris addidiffe

Quorum colle-

"

€io quum in manus Graecorum Alexandrinorum veniffet, ab his

translati fubinde omnes funt

/,

Quo fatto Rabbini Hierofolymitani

ut,

re&ius fentientes poft aliquanto eos libros, in quibus errores quos-

f

dam fibi inuenitfe videbantur, ab oculis vulgi remotos occultauerunt,

prà

Atque hinc fortaffe eít, quod in Biblus noftris hebrae1s hodle defx-

derentur.

*

eco

De au&oritate tandem libri Sapientiae, vtpote de re certa,

hié

nec tamen his angufüs, fed maioribus quafi theatris proponenda,

paucis comprehendam

L, qui ad fidem canonici libri hanc veluti

ht

notam infignem requirunt, vt éum vel hebraice vel chaldaice fcrip-

yeati

lubi-

tum fuiffe conftet, non poffünt non hunc etiam librum declarare

pro canonico. Errores enim fiue hiftoricos fiue dogmaticos nullos

jj €o inuenient

modo Sorobabelem eius auctorem agnouerint

Tum emm ilud, quod c. XV, 14. £offes populi commemorantur,

eletm

qui illum oppr:mant nihil falfi habebit amplius,

Neque tenebras

qdag

B5

illas

(poft

(ie0

XIV

QS EL TIeA

illas aegyptiacas quis mirabitur paulo fecus, atque a Mofe fa&um

eft, defcriptas effe

Etenim manifeftum eft, auctorem rhetorum

more agere, et omnia congerere, vt tenebras iftas valde terribiles

fuiffe oftendat. Atque eiusmodi poéticae defcriptiones multae a

prophetis ipfis adhibentur. Locus porro c. VIII, 19. 20. c£. IX, 1.

vbi ex chaldaica fapientia parum re&te cogitare videtür, ita com-

paratus eft, vt au&toritati nihil noceat

Neque enim filentio prae-

tereundum eft, in recenfione librorum V, T. quam Melito reliquit,

foiffe librnm quendam .Sapieszia infcriptums fed prouerbia eo figni-

ficari nomine volunt *.

Hieronymus autem in proleg. libr. Solom.

Et alibi:

canonicum eíle negat, quod apud Hebraeos mom extet

Suut ergo, mquit, Iudizb er Tobiae et Maccabaeorum libros. legit

|

ecclefra, fed eos. inter canonicas ferzpturas : mom vecipit: fic e£ baec

duo 'va!ummn CEcclefiafticum et Sapientiani)) /egaz 44 aedifrcatio-

1

nem P!eäz:, non ad. autZoritatem ecclefraflicorum dagmamm confir-

mandam, . Et Auguftinus, vel (i quis alius au&or fpeculi eft, de

libris Sirachi, Tobiae, et Sapientiae fic: fed sez funr- omzttmdz e£

pi

hi, quos gwa'em ante faluatoris aduentum conflat effe cwfcr:þtas

kX

fed eos zoz receptos a. ludaeis,

Recepit tamen Saluatoris eccleffa,

qu

IQ

Ifidorus demque Seuilienfis commemorat, CbrifFanos recepiffe libros,

10

qui im camoue bebraicó mom [ffmt, S;spzm:me Jlibrum, Eccleffaflicum,

&i

Tobiam, Iuditb; quos licet Hebme; pter apoerypba feparem* ecclefea

tamen Chrifli diuimos libros bonoret et praedicet., -

At in Philonis

tamen Epifcopi Carpafii enarratione in canticum canticorum c, I1T,

10. locus adducitur ex libro Sapientiae III, 6. 1ta, "vt Phllo, quem

e!?

Vr

primis

cf. Pfeiferi V, S. V. Hermen. facr. p. 72.

ääï"ä?æ?ü

AV

pmrms üatlm faecuh fexa annis commentarium illam feripfiffe;inde

colligi poteft

quod eum Cosmas Indopleuftes in Topogzaphïa

Chrifti a. $35. tefte Montefalconio, fcripta laudat,.

vtatur dscw;

Íc. yeedw. .Ex quo editor-eis libri Mich. Angelus Gmcomellus

fuspicatur ,

Philonem Tibrum: fm1ent1ac pro canonico habmfï'c

At verum quidem cü, Apolttolos þoc vér bo quem in allegandis pro-

phetarum locis vti.

Sed apud Irenaeum et originem aliosque, fi

quando ea vtuntur formula, vOCe yeadus non fennpe,r bibfici notan-

tur libri; fed.alii etiam, qui ad religionem pertinebant.. Philonem

autem ipfum eo verbo haud figmificare voluiffe librum 29sesveugoy,

patet ex eo, quod' caetéri ecclefiae patres illud q»e» adhibere fo-

lent in allegandis iis libris, quos fcimus pro diuinis habitos non effe.

Eo tamen fenfu canonicus vtique dici potuit, vt in catalogo libro-

rum, qui in.ecclefiis recitarentur,, fuiffe concedamus, *

-

Atque hic quidem fcriptiuncufaruni riearum füper libro Sa.

[:

pientiae fubcifiuarum finis efto. In quibus fi auda&ter magis, quam

/

perite quaedam dixiffe Vïdear, id quidem me feciffe fateor, non,

IJ',

quod argumenta mea omnes in fe veritatis hábere numeros ar bxtra-

À,

rer, fed, vt, quoniam in occulto latere verïtqtem, et multa faepe

f

nos probabmtate fua fallere non ignorabam, eorum potius 1ud101um,

!

qm &atuere de e1usmod1 rebus poü"um Y pubhce exquirerem.

f"

i

Caeterum haec praefatus fum, vt MAECENATES FAYTORES

1

ez quotquot Muffs m/hrz: f^uent, honomücentxfüme ffumofeque in-

etf

mtarem ad orationes audiendas ,

quibus illüftre Carolo-Alexan-

jiN

drinum

—

ef. Ernefti S. V. Bibl. nouiffima: V. IIL. P, V. p. 49o.

ie

XVI

COl—- -

drinum diem ;no—bis exoptatiffimum NATALEM SERENISSIMAE

PRINCIPIS AC DOMINAE DoMINAE FRIDERICAE

LVDOVICAE BRANDENBURGENSIS VIDVAE RE-

E

GIAE PRINCIPIS BORVSSIAE zzL. ad diem XXX. Septembr.

Ü

hora IIL poft meridiem in auditorio maiori rite . celebrabit,

Habebuntur autem a duobus iuuenibus ingenio, diligentia, integri-

tate fanCtitateque morum in primis commendandis

C

Got£ofredo Ludouico Fimero Oberberolzhemenfi

MÀ

et

ETSIL

Friderico Ludouico. WAltbero Schwaningenfi;

CROSSA

TINIR

quorum ille quidem oratione latina dicet de praeffastia linguae

PIS HAL|

COMITI.

graecae ; hic autem patrio fermone vzZZtatem Pozfeos demonttrabit,

STAEJj

Vtriusque autem virtuti hoc. publicum teftimonium lubenter tri-

4

buo, quod fuam quisque orationem, propríe, vti dicitur, AMarte,

DAT

;ta elaborauerit, vt, quoniam in adolefcentibus oratio perfe&ta nec

exigi nec fperari poteft, ipforum laudi fatis confultum arbitrarer,

fi emendationis cura in iis fuperfederem nimia , et indolis laetae

generofique fpiritus plura iufto concipientis veftigia quaedam re-

linquerem, Scite enim Quin&ilianus: 444ea£ baec aetas, inquit,

plura et inueniat et inuentis gaudeat.. Sint licet illa non (atis interim

fécca et feuera, P. P. Onoldi d. XVIIL Sept. XcIo I2 CCLXXVII.

EAge

SXcOS ET

-

Ti

a*-

-

—

E

— o g

a ae.

—

-

k

[

|

H

--

$i

4

ALE M ]

-

v

w

"

IU Ms

*

E

—

E

—

s

BURURES M p RT at s a

ia

PA

li

'f

s

ï

4 3R

ii

-

ï

P d

À

'E ]

/2/;

r1

.

(!

T ag

'4"?

Aeeeis.

dees

d

"d

TÍ

— 4

* d

ä .

,/

ad^

fwa

17

Á

3*';*',

77

—

[j

ag

" 4

Rs

H

i

|

iï?

!!.

fi

du

"

du

j

:

7 ;

—

"

í

!f

AE

d

( fl

;j

d.

".

7

wa

X

**?a

.....

At

'*M

ww

)

/!1,

M o

P .

;/!

^

$

/* a

ü*æ

;:?w*

"f

- st

/,

,

v

)

( ,

Pj

)

/f

d-

3

Wi

T

us

4

;

-

»

p ?s ?

-:::'

pb J

" al i

E d

-t

Fj

;

N

P uf

(ï n

?**m

KT hus

fän

: P

iM

**'D

/

P.

äw

Mi g

wa

Min

4 ;

!À

li

"

;

,,

7

/Mg

»

-

7/

"fs.

äf*

IN

-

m ÓÉ

^

Em ! ib

odip

"-

AU

FT

A

*M""*j a

T4

- ici

f

:

i

&-.

S5

T í «

7N

gtmw

"

g o

LY

,F

—

À.

ia at

y27

Bo

ät

sf i

: i

"

"m

? a

gæ

i2

p at

tT

P.

m

oPm La*

E*A

f

»2&

þääï*

ïï

í

/

$,

&

.

N

l

:

f&ï

&ää:ä&ääää

Vrv'

ï

M

ä

ä*

ä'—m—ï

hï.,,ä

rl

3

rïr;:—;äïä Pokeg hEs

*

VF

,

x

A,

NA?A&EM

SERENISSIMAE PRINCIPIS AC DOMINAE

9

1

DONMIN.AE

e

h

E

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

(f

ä

Jääïääïkfää

3

r

ä

-'J'l '

e

LVDOVICARE

F

E

. MARG GRAVIAE BRANDENBURGICAE

j

:Lä

;

VIDVAE REGIAE PRINCIPIS BORVSSIAE nELIQVA

?

:

A. D XX*( SEPT. A. cbloccrxxvit

d

IN ILEVSIHRI

|

z

2;?

,,f-

x

W;Xp

MCDR

CAROLINO ALEXANDRINO

E

)

2

T

m2

DVO EIVSDEM CIVES INGENH DILIGENTIAE HVMRNLTATISQVE

""*t

LAVDE FLORENTISSIMI

ä

*

g*;*g GOTTOFREDFS LFDOFICFS FL/MER OBERBEROLZHEMENSIS gt

*€T

9

j

j

id

I'RIDERICVS LVDOVICVS J ALTHER SCHIVANINGENSIS

?

;

PHS GRATVLATIONIBVS VOTISQVE CELEBRABVNT

;!

AD QVOS BENEVOLE AVDIENDOS

MAECENATES AC MVSARVM FAVTDRES

E

f)*

EA QVÀ DECET OBSERVANTIA

x

:Qï

INVITAT

N

E

)

t;

ïä

:ES

i

M. IOANNFS MELCHIOR FABER

6

'IJLL. CAROLINO — ALEX, P, P, ET RECT

ï

J

QECTIO VI SVPER LIBRO SAPIENTIAE

ä

2353 2:

E

4

-ONOLDI

Tyr:s Ioz.vms Davivois MlESsERER:3 TvrOGn, AVL,

3

L3 d,a;J

i.

ï*ä*w

2

N&W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1

N