Ge2570-2_1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Natalem Serenissimi Principis Ac Domini Domini Christiani Friderici Caroli Alexandri Margravii Brandenbvrgici Porvssiae Et Silesiae Magedebvrgi Cliviae Ivliaci Montivm Stetini Pomeraniae Cassvbiorvm Et Vandalorvm Megapoleos Et Crossae Dvcis Bvrggravii Norimbergensis Vtrivsqve Principatvs Principis Halberstadtt Mindae Camini Vandaliae Sverini Racebvrgi Et Mvrsiae Comitis Glazae Hohenzollerae Marcae Ravenspergae Et Sverini Dynastae Ravensteinii Et Stargardiae Comitis Sayne Et Wittgensteinae Domini Limbvrgi Rel. Rel. Circvli Franconici Svpremi Belli Dvcis Trivmqve Cohortivm Praefecti Patris Patriae Clementissimi Favsto Sidere Orivndvm In Illvstri Gymnasio Carolo Alexandrino A. D. XXVII. Febr. A. M D CC LXXXVI Piis Precibvs Et Votis Pvblice Celebrandvm Indicit Et Maecenates Ac Mvsarvm Favtores Decenti Animi Pietate Atqve Observantia Invitat M. Io. Melchior Faber Ill. Carolino - Alex. P. P. Et Rect., 2,1 Faber, Johann Melchior M—— ial [j * E d j à h. i N ä —— £ Ls n * hs * "Ó bagi 2 E i ^ P r zi BUAH n 1. ", * N * ^ —— i. t MM hs ". À L MP m d ii n " t ia "s. -4 p . o j 25 * R ia n * a "7 i E ,är" us ^ ET n s " .. m Se - . lm F ^. E w ä äï "u.a —X M P n ii F L R b - hn LE d * "^ 3 nl * ïu . hs. it p N "h. Y aol tl m ( n m * g h Y. b j t : o ". 4 ETA E p * * 4 . i : . —— d U Á £« ] ^ b y Ws " K x & — ' Á dos: Á N P : *s od D n n Y X E. d h! P B at od p s E h. E - T ls f X d * ? E d ä - * "Ht ^ LA " - v« m a Ninti,. N — D r x* Mä( H P Mä " k * - ! — — " ^ ENOS. . a i X "- ï:,ï' * $. 3. , f b * "A d X E " - li '*ä* - RPE d petsoetitss k EM P as t NG ofb a * — Ms s aF * X sss a Ü p £ X " l & X - : ' l. É "i. 'x a * b gues 3 d du " d j* k:*a À M s. " ii " - od 4 ol 4 f *^ t w s * ssl Pni - p À i "- & 4 . E - H .: p. w . - ?T" — " )u Sungdilin. - cátns R1 N m AL g 9 : ïï; Á "a * Ws 2 | r " s * v A "€ l m Kes x:. * " v Mu p r T 9s d J hs - J ^ — at as5 P z ;e i *« U. F. * X ET " 9 " *s -- 2' — z 2 L-3 L ab a E. x f K (s (s d » PA p — FA $^ 7 .4!' li il j 74 s »i | il| I V' G Il li j | | P li | ii [il S Ü j aj hu "HN 72 N ( A M " NQ 7, l i T 2 : I H Q*XNQ P3) r ! J f y ? W / / j N j if y / i ::n ï i j ; h: ] jl ET É .LJ'* G Ti PUTUBILS] i L T d M W M L " t (uii /II £ — IOND RD N m b X"& * z df ] M 4 N i ia 1900: F-H-REUCI' 1 | j H 1plfs—.xg;fiz s - T AM7 n IG L o um 7* N ETU 0 Á s —À— m 5 E -D RE VET IQNEE NATYALEM ä SERENISSIMI PRINCIPIS AC DOVIINI "] DONrFENI " Lkï*ä&gïä&*l I FRIDERICI - It [ CAROLI ALEXANDRI MARGGRAVII BRANDENBVRGICI BORVSSIAE ET SILESIAE MAGDEBVRGI CLIVIAE IVLIACI MONTIVM STE- TINI POMERANIAE CASSVBIORVM ET VANDALORVM MEGAPOLEOS ET. CROSSAE DVCIS BVRGGRAVII NORIMBERGENSIS VTRIVSQVE PRINCIPAT VS PRINCI- unt . PIS HALBERSTADII! MINDAE CAMINI VANDALIAE SVERINI ACEBVRG!I ET MVRSIAE bit COMITIS GLAZAE HOHENZOLLERAE MARCAE RAVENSPERGAE ET SVERINI DYNA- STAE RAVENSTE/NILET STARGARDIAE COMITIS SAYNAE ET WITTGENSTEINAE -DOMINI LIMBVRGI REL. REL, CIRCVLI FRANCONICI SVPREMI BELLI - t DWCIS T RRVMQV E COHORTIVM PRAEFECTI ^ 7H DACDRIS IBAAIURGLAGE CILIEMILEIN TJESSJ[MJ[ . C FAVSTO SIDERE ORIVNDVM qtet, IN ILLVSELERL. aetae CAROLO- ALEXANDRINO $ f€ A. D, XXVII, FEBR, A, CIO ID CC EXXXVE quib PIS PRECIBVS ET VOTIS PVBLICE CELEBRANDVM jien IN DICI'I ] MAECEW&TES AC mïïVSARV Mi FfäV"FOREg DECENTI ANIMI PIETATE ATQVE OBSERVANTIA INVITAT M IOANNES MELCHIOR FABER I Y A CAROLO-ALEX. P, P, ET RECT SEPER. LIBRO S$SAPPTENTIAME- P. IL $ - — ONOLDI Tri loANNIS DAVipis MESSERERI TYPOGR. AVL " "d rE Mater. fusceptan ndultris litquend; Dtogramg Is corfn 1 collat lem fuije d lboris ünculie 3 tm: fortu T0 ogenri iunïto, h p EE ucire Em I N l' F3 * R -,—.— À a e3 E ; - — i o 4* ----- 4 g i l X* )» J ; Tapttt N , nu l ü p ! .;*:41— CM ADNSE. -— m N 3 C o s d qecupc m al N M j o C U . ( j fs. W PV . u xxæ; li u- -9 d as E — d E E n , UqUEETE . A a (39"*— E EAC* um LY ----- w: DN 4ee m r M m m at E -- - - - —— — ARTA —— — ixf&- !! ateriam fcr'xbändi, r-uäem et inuolutam obfcufitate olim a me fusceptam, nunc refumo, quae, pofteaquam aliena nuper demum induítria latius fe aperire coepit , retraCtanda potius, quam re- linquenda mihi videbatur. NNam quum ante hos decem' annos fex programmatibus fwper libro Sapientiae ícriptis ex do&trinae, quam is.continet, fumma et ex graeci textus cum fyriaca interpretatio- ne collati fono iudicaffem, verum huius libri au&torem 'Sorobabe. lem fuiffe videri, qui chaldaica in eo fcribendo lingua vfüs fit: ad laboris mei fru&um hoc permagnum effe duco , quod fcripti- unculae iftae qualescunque communem fcholafticorum programma. tum. fortunam non expertae, fed dignae habitae funt, quae a Vi- ro ingenii praeftantis et perfe&ae eruditionis illuftri laude celebra- tiffimo M, Io. Gottofredo Haffe Philof. Fac. in Acad, Ienenfi Ad. iun&to, publicum in iudicium reuocarentur, ..Is enim edidit anno jentiae teutonicam , .cui adnotatio. i'u:peric')re translationem libri fap: nes .Az IV — — Ms m PA RD nes fubiecit et excurfus addidit, in quibus, habita opmmncularum traf mearum ratione, füum cuique pretium conftitueret, In quo con- nili| fuau ftituendo licet mihi quidem interdum vfus examine videatur parum aequo: nefa$ tamen duco effe, me indignari, eum, quem in plu. ) 9:*6 f rimis locis aequifimum cenforem, vel Vt re&tus dicam, amiciffi- pj mum laudatorem na&us füum, in pauc1s hypothefi fuae contrariis s det confidentius,; quam fortaffe concedit veritas, cenfuiffe. Sed quo- s hi niam de eo potiffimum , ex quo omnis huius libri interpretatio tem, vera cenfenda et, quae de eius au&tore ac philofophia tum demum * ydem rite procedet, quaeftio diiudicanda eft, a me diífentit, quod ego Gtfaly auctorem libri, quisquis tandem ille fuerit chaldaica in eo fcri- baui bendo lingua vfum fuiffe ftatui, ipfe autem graecum, quem habe- vulca] mus , textum originarium effe putat idque multis adeo cauffam loque fortaffe non tam argumentorum ratione quam verborum au&ori- f quic fate metientibus plane perfuafit neminem puto fore, qui me re- tlone prehendat, quod in re, fi quid video, adhuc dubia non contra- Ad dicendi, fed veri inueftigandi ftudio , quae ad hypothe(in meam fotmar refellendam parum firma effe videbantur argumenta, libere profi C0 effc teri,; omnesque ac fingulas, quibus cl. Haffe ad fuam hypothefin Clirgi confirmandam vfus eft rationes ex ordine capitum fuis quamque 2('172, | momentis ponderare aufus fuerim. Vetbo Primo ftatim loco C. I $. vbi cl. Haffe Syrum ex graeco II, : textu vertiffe firmiter affeuerat haud dubie fallitur In graeco Süpien enim textu haec verba leguntur &yiv yap "veum Txibeime — QeuEerati d. m Son, XX& OLTOAVOGUTETOA QTO AOSy AC AOV aauvwwv, xot eAe'yx C?no'e'rau £7£AÀ- ler Is 9wcqe aoiuxe: quae cl, H, ipfe fic reddidit Der hei'ge Weisheits Affeera Sinn flieht den Betrug, enthaelt fich thoerigter Gedanken und Wt itate w'eicht vom- Ort , wo Vngerechtigkeit hindringt, Omitto hic, 78c2y uä quae iam ab aliis ad hanc prorfus alienam a vero fcriptoris fenfu transla. V -- Ut translationem di&a funt. Neque enim poteft de ea vere iudicari, COn nifi prius conuenerit, graecus textus originalis fit, nec ne, Sed cl.H. TTum füam translationem verbi éxeyg9scezai fic nobis commend'atk:' $ EAYX- plu. »9«ssra: nach dem Parallelismus fo viel als esv£ezos- 1533 Iob. XXXIII, off. ! 9, confunditur, pellitur- . eigenerSprachgebrauch des V erfatfers! - TatYis , der Syrer veberfezte zwar anders, aber ficher fo, dafs er das Grie- qQo »chifche vor ficfi hatte, , Iam me quidem in eo habet confentien- tem, quod dicit, parallelismum: poftulare, vt verbo éaxeyySueeras eta;io emurdi idem ineffe debest fenfus, quem excitant verba praecedentia c«v- ] ego Éeoi, dauvuzurere, Neque tamen huic verbo eam vim ineffe pro- j fen bauit ex Iob, XXXIII, 19. vbi £vey£e, non éAeyy 9ueerai, Occurrit et Tabe vulgarem fuam fignificationem habet. Ad quem autem porro vfum qoffam loquendi proprium noftro fcriptori prouocet cl. H. parumi liquet; v&ori- fi quidem haec forma verbi paffiua alibi nusquam in ea fignifica- Q te tione, quam illi putat noftro in loco tribuendam effe , occurrit, contta- Ad fummum hoc patronus aliquis graeci textus afferre potuiffet, .mem formam. paffiuam eaeyaOweeroa vfürpatam a fcriptore huius libri grae- : proft- co effe pro a&tiua éxey£a , vt fimiliter caderet cum reliquis verbis othefin QeuÉerai , amxvueurtrar hoc fenfu: zzmerepat iniuþz"fiam' fuperuemten- fem ; genitiuos autem ézex9sewe aM abfolute pofitos cum hoc jamqu verbo coniungi potuiffe omiffa praepofitione «aza; évavri», cf. Ier. II, :9. Iob. XIII, 3. 15. Sed relinquitur tamert hoc dubium, quod . graeco Sapientiae fpiritus f/4ezezs ac recedezs ad füum iniuftitiam coarguen- grieo | szgwl di munus rite exfequendum non probe affe&tus videatur. Progre- j if* dior igitur ad Syrum, quem cl. H. expreffiffe graeca verba omni affeueratione affirmat.. Vertit autem fic: e£ vituperat omnem per- V'eisheits uerfitatem, quae aduenit ; qua(i effet in graeco textu: xai caey£n n, lmd m«ucav onuav ezeA9scav, Cuinam vero perfoadebit cl. H. hanc le&tio- itto hic, nem Syrum aut habuiffe, aut fic verba ifla graeca vertiffe, quafi yis fl eam iil A 3 VI m eam habuerit? credibile potius eft Syrum, fi graecum textunt foc fequutus effet, forma paffiua eiusdem verbi, quod graeco refpon- CUS ! det et v. 3. in forma a&tiua re&te expreffum ab eo erat, hic quo- verb que vfurum fuiffe, p3nno a. r. p55 vituperatur, et'fic etiam Vul. nem gatus graecum verbum reddidit COFF Ipiefur. Itaque hic videmus quim tres concurrere difficultates, quae, fi hunc librum graece fcriptum Syrus fuiffe affirmamus , tolli nequeunt;* vz4zz eamque maximam, quod tria l verbum £acyy9ustroa ob membrorum parallelismum ex confiho Ícrip. detur toris eandem vim habere debeat, quae ineít verbis QeuEeroa t d mu- fctip v&s1ce21, nec tamen habere poffit: Jecundam, quod etiamfi quis | vulgarem eamque a&iuam huius verbi paffivi accipiendam . putet 3!07)'7 ?T fignificationem , tamen Spiritui Sapientiae id muneris vix dari a Mutre Ícriptore potuiffe videatur, vt coargueret iniufüitiam , quam f/zgere terpret et a qua recedere eundem ante dixerat iertiam, quod probabile facerer fit, Syrum, qui ex hypothefi Haffiana vim graeci verbi bene noue- alteno rat et v. 3. aCüuam eius formam reéte exprefferat, hic quoque QUP ruy paffiuam eiusdem formam expreffürum fuiffe Num ergo cl, H. ex &t pr fua hypothefi reperire poterit, quod cum probabilitate ad has dif- 3 fac ficultates refpondeat? Ego vero ex mea rem fic expedio Chal. lntelhge daicus fcriptor vfus erat wporv a r. wp2 , fe abfeozndet ; quam no: » Dis v tionem aptiffimam paral ismo efíé, vnusquisque concedet. Ni. D fo che mirum haec fimplex cogitatio deloff, peruerff atque iuinfli bomi- 7) ues japientiae ac verae coguitiois dei participes baud fient a potiu fcriptore huius libri fic effertur: Sapientia ab eiusmodi hominibus qUoque f^&it , vecedit. et fe abfcondit Atque in his ipfis tropis adhiben- dis refpexit alios, quibus vfüus erat verfu fecundo, quum diceret fcmptore veram cognitionem dei adeoque fapientiam fe.manifeftare feu af- p4rere atque iuueuta facilem effe omnibus, qui eam fincero ac fim- trare Qul plici animo-44z4er4nz et acceptemt At jam. quaeritur ,..quo modo VIptori hoc E a VII QUf JOnl hoc verbum, quo chaldaicum fcriptorem vfum fuiffe fumfi, grae- cus eius interpres vertere potuerit eaeyxOwsero( ?. Idem videlicet Juo- verbum. xb5 non Zzfcozdezdi folum, fed coarguendi quoque notio- Vul. T0S nem apud Chaldaeos habet, ideoque a graeco in forma pafliua, quam chaldaicus au&tor zeczproce pofuerat, sasyx91etca: redditum eft, t Syrus autem in chaldaico fuo exemplo pro wb»m fe . 4bfcozdet, de- äuod trita littera * et permutata '1 cum D (cf. infra c. V, 2.) legifTe vi- detur Nb350, quafi effet participium . Aphel. Iisdem certe litteris ,"c,rip- T0 fcriptam hanc vocem in coarguezdi fignificatione retinuit, . qui . CL I, 10. de (uAocsoc axgonvai r& mAvrR , Ra Diss s oyyocpoy dx ov putet- MUW?ET& L Des Raechers Ohr hoert alles, felbft das Gereufch des hr a Murrens bleibt nicht unuerborgen, Equidem mirabar, aures in- gert terpretis religiofi ab oculis argumenta , quae fidem hypothefi fuae xblle facerent, circumfpicientibus hic ita victas effe, vt gradationem HOUC' alieno prorfus loco admiferint. Etenim fi deus, qui v, 6. appella- uoque tur 7«v y£Qeov uamgruc XOi TYG xa&gäms* €TICKOTT0C aZMSt?;', 07?27254 audit, fen. W ex tiet profe&to /frepitum quoque murmurationis. Quam difficultatem s5 dil- in hac fübie&ta translationi nota fublatam non effe, vnusquisque Chal. - intelliget, »9e5* yoyywsov gewaehlter Ausdruck, fuer yeyyveucc, Denn f nol'- ;Das vorhergehende sv zog wahrfcheinlich 9es& herbey, Ni »folche opwuemrere liebt der Grieche.,, Quod hic de vfu /fziliter ; lotui* cadentium verborum monetur, tantum abeft, vt ego infitiari velim, TE vt potius non Graecos tantum et Romanos fcriptores, fed Hebraeos quoque eo faepius hac figura vti probe fciam, quo fünt concinni-- minbts 1dhiben' tatis ftudiofiores, Ideoque lubens concedo, graecum huius libri ficeret: fcriptorem, quum has voces 9es yoeyyvue» coniungeret, ad fimi- lem fonum verborum "« (uaecee refpexiffe. feu - Sed hoc a me impe- trare nullo pacto poífüm, vt credam, eundem, fi non tam verba jac f p 100 fcriptoris alicuius, quam fuae mentis fenfa explicare füa lingua vo- hoc luerit, N VIII — luerit, reie&o veritatis confilio fe&ari fïgüras et ornatius maluifle T loqui, quam fimplex cogitationis ratio inferret. Haec enim fen. Vnt tentia generalis: de«s omzia audit: quum in altero hemiftichio re- quinl petenda et ad murmurationes transferenda erat, profe&to poftula. érQea? Hocce du. bat, vt non /lr.eþm:, fed £acitum murmur diceretur, verfi bium, quod parum commoda, non au&ori, verum interpreti tri- COmmp buenda, fententia facit, valde augetur translatione fyriaca. Syrus fum i enim, quem cl. H, p. 240o. laudat egregie vocem graecam 9esc red- Tismui didiffe, non expreffit firepitum, fed vfum , confuetudinem qmhn: profe Neque vero mutata haec vox fyriaca in exUnn (occu/tatio) vllo- pa&o - ote dici poteft refpondere graecae voci. Nam eccz/tae murmurationes qutem et quafi animis fepultae non funt /fïffmf?f- -quid? quod credibi- foam4 le eft, Syrum, qui a cl. H. crebro arguitur, ne fententias quidem NU manifefto fcripturae mendo deprauatas correxiffe, nedum earum NI veritatem exegerit, graecam vocem 2ese, fi hanc vertere debuiffet, , Viell hoc loco eodem vocabulo redditurum fuiffe, quod occurrit r. Macc, wfette IX, 39. et graeco noftro refpondet, w3 claswor. Vnde igitur Sy- Don p rus habet fuam &nvhn con/metedimem , feu ww occuitationem? pates vel qui fa&um eft, vt graecus fcriptor tam parum accommodata bilitatis contextui di&tione vteretur ? Ad hanc vtramque quaeftionem fic dO àya) mihi refpondere poffe videor, vt hypotbefis mea nouo argumento » Mütaf confirmetur. Nimirüm chaldaicus au&or huius libri fcripferat N»1Un, obfeuritas ,quam vocem Syrus retinuit w5ym, a fcriba de- » "t Pa inde ob fimilem fonum commutatam in wmynmn. Graecus autem in- 'j)üüïlde terpres; quamuis eam ipfam vocem &»»yn in chaldaico exemplo hgdf, | inueniffet, hanc tamen, quum de orationis veritate non perinde s ünd mä follicitus effet, " atque ornatu , in f/repitus, quam in ebfcuritatis »ln vj fignificatione , vtramque enim arabica lingua confirmat , accipere transfcril maluit, vt haberet, quod fono voci «; refponderet. C T. IX m C H VX ( laoie iy veNeuTX cvOpuTE Xei x tyVGH 0 QYRAUCUS uffe £ ais Nichts hilft am Ende eines Menfchen kein Retter von dem fen Vnterreich ward ie gefehen Cum hoc verfu coniungendus eft ) f€ quintus eiusdem capitis SX egiy Gd TO0!0MA0C TC TEtAtUTES VAV OoTi XoT- tula éeQoayutn , xoa u8uie avacotQt, 'Vom lode btes keinen Ruekwese, P Qu verfi lt wird er, niemand keh Tt 2urueck, Hos locos cl..H. ipfe m comparat tanquam parallelos; nequa ego fimilem vtrique loco fen- ytus fum ineffe infitior; fed ita tamen, vt proprium faüum cuique paralle- fed lismum tribuam, Cuius quidem f! quis ra 4-1n viwu nem habere volet IS TU proïe&o cum ex aliis, tum ex eo ipfo parallelismo magnam 1in grae- £l LCi liget. Ante omnia paxto Co textu interpretationis fuspicionem refidere in uOncs autem legendae.funt adnotationes , quas cl. H, ad contürmandam edibi fuüam vel hypothefin, vel translationem fübiecit. ,,4va2ve«c — redu- ddem ,cens, liberans Der Araber und Syrer haben im pafüiuo folutus camum Sie lafen alfo entweder évespeQer, avaAv9s5, (nahmen fie avaavease juille , vielleicht fuer eine Abbreuiatur von dveavezutvos?) oder fie veber Maec 4fezten hier wie Y. $.5 At hi quidem interpretes aCtiua v. «. Sy non paffiua vfi forma funt. et quod ad fuperioris conie&turae duas- fontin ? partes attinet, altera de le&tione &vaavSus f; evacettov parum proba- bilitatis habet: nodà altera neque verofimilis eft, neque docet, quomo- Ad v,-«. fic commentatur. em fic QO «vaAvcautvos paf(ine verti potuerit Die Alten umento , Metaphern von der Vnveraenderlichkeit einer Sache. ppfeïa haben bei 4vesee das A&iv, wie v, 1, (44£ v. 1. antiquae verfro- ba de nes paffiuum babebaut !) ohne anders gelefen zu haben. Sie ver- tem t ,ftanden xecteQeayr?y indefinite, weil man einen Weg nicht verfie- exempï celt, (et famen cl. H, ipfe reditum in translatione fun obframauit!) ,und nun war das Auffiegeln (buius trotiopis ve[ligium equidem nul- permfïe De induftria has cl. H, adnotationes uritalii lum video) nothwendig; ,, aCC Pcfe transfcfipfi, vt le&tores cum de Illius et translatione et Syrum grae- co B Cïïw X — co cum textu conciliandi remedio, tum de iis, quae ego nunc ex teid hypothefi mea ad intelligentiam horum locorum adiuuandam dixero, I" ] €o facilius iudicare poffint. Nego autem, in his locis vllum extare ynut veftigium, ex quo appareat Syrum ex Graeco vertiffe; et vtrum. quo que potius chaldaicum archetypum fua quemque lmcrua expreffiffe caft affirmo Etenim :,) verbum xerzeedeeyi» in graeco textu idoneum e& fenfum non habet. Quid enim quaefo o/£ gnamm dixerit huius libri preta auCtor? vtrum ex interpretatione Arabis ac Syri vitae finemt (rextu- emen «1») an fecundum cl. H. et Vulgatum ex orco reditum? ( vamobienov ) Àt S De neutro dici o£//z74£/o poteft, At fortaffe cl. H. illud «ereecez I perfii indefiuite fumi poffe vrgebit quo fenfü ab interpretibus antiquis, que d quibus fe tamen comitem adiungere merito ipfe dubitauit, fümtum potef effe affirmat: defrzitum — deffizatum ef ! At Syrus certe ac Vulga. lD . j tus hoc numero non funt; neque nobis fic illud fumere licet; quan- vbim doquidem au&or libri Sapientiae hic Epicuraeos inducit loquentes, non Stoicos. textu 2.) non placet di&tio graeca wvaz2Ywenee renevrus uv, Juhuer, nec perfuadere mihi poffüm, au&torem huius libri graecum, licet dübies Judaeum, fic loquuturum fuiffe pro 4vazohiepoc i i rexeora aturóv, Videtur enim au&tor libri continuaffe tropum, quo vitae breuitatem pro v ante defcripferat : tranfit vita veluti uubes, nebula, vmbra, 3.) In fyriaca XV. verbo a»aAveas cl. H. in animo habuiffe Vldetur pulchram illam ima. Quit e ginem homericam Il, XVI, 442. et XXII, 180, vbi Iuno illic, hic Iisdem. Minerua confilium Iouis Sarpedonem loco altero, altero He&orem Dothefs impendentis mortis periculo liberandi hisce vocibus i Increpat: «a»dga Svurov éovTa , Vtabhe T&a TeTQuUfvOy oucy y a E9ente D'avaroio tiCavaAveat, Verum etim vero vox CR Verbum quae hic pro zerte pofita effe videri fenfu / nequit, iubet nos cogitationem a Parcarum ftaminibus nulli deo dzf filyty; Joluendis auertere ad perpetnum huius verbi Z»«^v» apud graecos N 4, fcrlptores loquendi vfum, ex quo illud non Z£erazdi-f, reda- QUam pj -€end;, 3, Dengt, EU NG XI (X fed redeszdi notionem habet ; ceudi , EcLEE. valt, cuius quidem et0, fer in hisce duobus locis parallelis repetita mentio non poteft non TATO In vnumquemque offendere — av«xAvea: — avamobicpos — avaceccu um H. ad c. XVI, t:4. prouocauerit, vbi «:sava cum quarto fiife quo fi cl. H cafu in reducend: fignificatione Graecus vfurpauerit: ego refpondeo, um le&ionem in graeco textu falfam effe, ex Syriaca et Arabica inter- bri pretatione , quam vtramque cl, H. ex graeco textu fluxiffe fumit, 2X ! emendandam fic: i£eA9ov msupa £ a va.e geQei , sàe e'vaAvel WU T g - FJ-«V) AsiSeie a ((pro- t,/uxgnv wæoæMtqustm) Etiam in Syro vox wmm fu- uyist perflua et haud dubie ex collatione cum graeco textu orta, ideo- IqUi$, que delenda eft, Huc accedit 4.) quod nulla probabilis reddi ratio (Dtum poteft, quare Syrus, fi Graecum fequutus eflet, vocem «wroXiepos lr in v. s. eodem vocabulo exprefferit, quod iam vfurpauerat in v, T quan- vbi in graeco textu legimus iaeie, $.2 quod Syrus, vbi in graeco entes, textu eft d»acettu , reuertitur habet 45nn redweens , reflituens, i fubuerteuns ; quum, fi graecam formam exprimere voluiflet, haud Ticet dubie víus fuiffet radice amn. cf, C. XVI, 14 6.) quod idem Syrus &UTQV, pro verbo a»a2veac, cuius vim redeuzdi vbique expreffam reperimus 1tatem fyriaca radice 9t« vel 45n, Ccf. Iudith XIII, , 2. Macc. IX, 1. XII )l 7. XV, 28. Sap. XVI, 14.) paffiuam formam hábet »anyju Joutus eff Y 3 Quot ergo voces in his duobus verfibus fünt, tot paene dubia ex C hic iisdem contra hypothefin Haffianam moueri poffünt; quibus mea hy- Corem pothefis-vel non expofita eft, vel mederi facili negotio poteft, Nan, aväg vt ab hoc extrenio eoque difficillimo exemplo exordiar, Syrum dico TXLLIO verbum »anuw /olatus eff ex chaldaico fuo exemplo retinuiffe, hoc J Udel'l fenfu: semo vuquam apparuit, qui-ex orco feu 4 mortis vinuculis jeo dif folutus effet Atque haec eft vera et propria Hebraeis imago, Taecos quam plenam inuenimus in Syriaca interpretatione Pfalmi LXXIX, [ r 9. penetret ad aures tuas (uspirium vinctorumy eosque ämchzo fuo NWII; BZ .lïklætgr L XII um foliue a morte, Eodem pertmere videntur fszes mortzs, Pf. XVIII. 6. XCI, 3. CXVI, 3. cf. S. V, Herder vom Geift der Ebraeifchen V0l Poefie Th. S. 222./24, — Graecus autem interpres in hac ipfa chal. toi daicae vocis fiznificatione — nam mj eft fo/uit — haefit et ex in- n genio fuo vbique confpicuo fubiecit au&ori huius libri chaldaico re VoC quidem prorfus fimilem, at vfu tamen verbi graeci, «vaavo plane Tep diuerfam eamque peregrinam imaginem hanc: 24€820 apparuzt U. fenj quAT , Q4i Charontis femel cymbae impofitus et in orcum delatus UL foiutis quafi funibus Zz4e redierit — avakwenc ÍC, v2 mevuvteim " xOIHæ Quod deinde ad vocem vasoficuo attinet, nullum dubium quo, eft, quin refpondeat chaldaico vocabulo 42*m redit£us; hoc autem quo. Syrus corrupte fcriptum legiffe videtur z8nb3 edela, mediciza; et Qita quum eo fyriaca lingua careret, vocem eiusdem fignificationis, qua dere n V, I. jam vfus erat, «nvow hic repetere coa&us fuit, Supereft CX TC iedeayidy — mcom*noda plane vox — fine dubio ex chaldaica falfa lioc | le&ione onnn« esffepatum eff Ortía5 pro qua veram a Syro ex ar- i 6X Et chetypo conferuatam eífe arbitror tannns zerminas pofitus eff i5 hi iam ex comparauone vtriusque ex Graeco et Syro fattae interpreta- TIt, | tionis difficile intelle&u haud erit, vtra propms accedere ad arche- tres ] typum videri debeat : It ex Graeco: | ex Syro : Confe y.r. nulla eft medela in fine ho- y.1I, nullum eft remedium in exi- lud Ininis 3 neque apparuit ex tu hominis : neque appa- abd orco reuger[us ruit e qui ex orco folutus Vo(ï effet Y. s. non eft red;zus finis noftri ; bis: . nam obfrezatus eft, et nemo Y. 5. non eft remedium (lege re- fnun VOUHCrLHifur. ditus) in exitu noftro; nam qider limes pofitus eft, quem ne- mo fubuertit - Tüt2en U pofr C' II, XHT — "1 o II, 9. uubae suov « uoigoc.ig o c5e vpeTtgao w'ytgoyias, | Niemand chen von uns fey unfrer Luft beraubt! Sed hac ratione non tam exhorta- chil. tionis, quam voti vis ineffet hisce verbis. Syrus vertit: memo nuo- y . firum fit ffue voluptate 1. laetitia (N0b23). At cl. H. hanc fyriacam 90 I6 vocem, quam Syrus poít aliquot verba, vbi Graecus tvggocvvm habet, plane repetit, hic nulla fubie&a cauffa verti iubet zzg4eztis, perinde quafi t n fcripta effet NDO3 Et quare tandem? vt appareat, Syrum ex Grae- J tüs co vertiffe. Addit enim: ,, DerSyrer hatte gewifs den griechifchen uielg 4 kext vor fich und las wxBus tiuov duv eos $so.., Quid vero erat, dbium quod cl. H, commoueret ad excogitandum hoc vocabulum nouum, autem quod vfus linguae graecae refpuit? Syrus videlicet in hoc verfu ad- 14 e ditamentum habet: vsgue a4 fezeifutem : quod nobis el. H, perfua- $, Quà dere vult, quoniam Syrus vocem cuopgoc iam verterit f/ze vmguentis, peret ex reliquis graecis verbis rue wperegos o^yegoyius natum effe. .. At qui » falfa hoc fieri potuerit, quaeret quispiam? Pro vero cl, H, fumit, Syrum ex at- in exemplo fuo graeco pro «yseeyias legiffe ayseeyins, et quoniam B is hanc itidem inauditam vocem a yseas fezecus deriuandam iudica- :rpreta- rit, nulla genitiuorum, vnde effent, habita ratione ob hasce folas tres litteras yxe in noua voce eyseoyiac fic vertifle, usque ad feuccfu- arg-he- tem no[iram, At enim vero fi quis verfus, fextum et decimum, conferre cum hoc noftro voluerit, facile intelliget, ita neceffarium n ext ilud in Syro additamentum effe, vt graeco textui, a quo abeft et abeffe debet , au&oritatem archetypi omnem detrahat, Nimirum i? appa' - (olutus v. 6, manifeftum falíae interpretationis veitigium eft in graecis ver- bis: xexwus9a 74 xriec& Q6e veorui anxäa;w;.. quid enim hoc fibi Vü]t : fruamur rebus creatis (l'udiofe, quemadmodum iuuentutet ad verbum dege fe- ;; nf quidem, fed ambiguo fenfu cl. H, vertit: Laft uns die Schoepfung nutzen wie die Iugend, — Sed nullus hisce verbis fenfus, qui proba- juen ne r 'poiïit, ineft, quum ex graecis aeftimantur, Etenim fi quis inuen- B 35 tute MU XIV E —— 2 tute fua frai volet, f**«i debebit rebus creatis. Inter f7uitio. Zzem iuuentutis et rerum creatarum nullum prorfus dlfcrxmen ett, 277 ideoque ;haec .cum illa .comparari nequit. Poflüunt autem eadem Yor, verba teutonica hunc fenfum habere: früamur rebus c eatis, quem- add admodum iuuentus fc. Zs f7ui folet Sed hic fenfus ex graecis ,üc verbis elici nullo pa&o poteft cl, H. ipfe videtur fenfifle ambi. s hat guitatem fuae interpretationis. itaque explicare eam in nota fub- o ie&a ftuduit: ;; wie die Tugend — -weil wwir nóch Iugend Kraefte ,,S [ ,haben — &« heift fo viel, als donec.,,, Ego vero ingenue fateor, yfchr me huius particulae vim cawfalem et ftemporalem in tali iun&ura legen verborum adhuc ignoraffe. Debuerat.potius.cl. H, quoniam au&o- d qu que v rem huius libri graeca lingua vfum fuiffe ftatuit fic verba praeca interpretari: fruamur rébus.creatis, quemadmodum (72) iuuentu. wb te .fc. fecimus. fiiatm ( Et:hanc ipfam .praepofitionem zz, quaya ante vo- gari fi cem vrorezi defideramus, Syrus, omiffa comparatloms quimadmidum particula, .expreffit. àd $v ,Ex quo manifeftum eft, et Graecum et Sy. gendut rum interpretis munere fun&um effe; quandoquidem alter alterius errorem facili duarum litterarum , quae.apud Chaldaeos fimilem exprol du&tum habent, .permutatione natum excufat. 1mpi *Quum enim in chal- dzuco .exemplari littera:3 z fcripta effet, *hanc. Syrus eadem litte. Tatm pr. a expreffit ; "Graecus autem , litteram 3 eam eiï"e putans, reddi. hjiris dit &«, quemadmodum. Itaque fa&tum eft, vt ex Graeci interpre. müf!l?f]( tatione' loquerentur fenes: fruamar rebus «€reatis, guemadmodum pü, mf fecimus in /weeetwte noffra; ex Syri autem iünenes: frzamur re- tür * us crentis in iunentute moffra. Hinc in verfu nono hoc ipfius tüends - auctoris.huius libri,/non Syn interpretis, neceffarium erat addita- wwæ TÀ ) mentum : vsque ad fenettutem moflram ; quod Graecus hic omittere lebui quoniam falfa, vt dixi, le&ione deceptus fenes iam ante lo- 0C tioft quentes induxerat Iuuenes autem hic loqui, patet ex v O. Gtaequs C, II, — m XV /itio. C IE 12; (St—xdioï) a'&vE:StZe: 4Uiv GARETEATO. Y)ME-, Xou triouata. dt, "p &uapruwara. TetS "AO. Er wirft uns unfere Vergehungen idem vor, und fchilt auf unfere boefe Lebensart. In fübie&ta.nota cl. H, üem addit: ,,Man folte fatt vermuthen ,. daís fuer das erfte zusecuucs deCis nach den alten Veberfetzungen zaeefacus Zu lefen fey. Der Sy- mbi- hat zwar sn29; aber gewifs ift mit einer kleinen Aenderung — füb- »may zu fchreiben — und bei zai3eze dachte er fich, oder las Zzza;. ^ 'aette »Ju.. . Denn er hat impudentiae noftrae;. wenn nicht NImD zu »Íchreiben ift,,, C0f Quod Cl. H, dicit, primo loco pro X AOPTA TOR lu legendum effe c«ea£acec fecundum verfiones antiquas : fcire velim, jueto. ad quas verfiones prouocet.. Vulgatus enim'habetpecmm legis,adeo- que vulgarem le&tionem fatisconfirmat, Arabs autem vtitur vocabulo TcCà Jentu- m xyn . inobedientia , defeélione legis a deo praefertpeae ;; quod, quo- e v0- niam duobus graecis — auaerüuara , mTeeanfacti — refpondet, vul. vdum gäri fuffragatur le&ioni, dum conie&urali non aduegfatur.- Quod et 9- ad Syrum attinet, placet conie&ura , ex qua pro *n142y opeza le- gendum fuadet smmay zrazsereffones. Primunr enim epera /egis ]terius imilem exprobrari haud poterant impiis; Neque enim potuiffent appellari ? chal- impii, fi feciffent epera.legis, Deinde hoc eodem vocabulo Syrus ; litte- iam praecedenti in membro víüus erat: adverfatur iuflus operibus mofiris: vt verofimile haud íit, eum ita continuaffe orationem: e£ reddi. contumelia nos afficit propter opera legis: perinde quafi dicerent im. ,terpïe- pii, iuftum ipfis hoc exprobrare, quod legis praecepta exfequeren. od jur tt- tur. Quodfi haec, quam commendat cl. H, vera le&io Syri fta- tuenda eft, non tam falfa debet videri graeca illa vulgaris e4ag- é ipfiUS addita- Tpere "tU. quam parum exquifite ex chaldaico archetypo "PÓy trausereffo, peccatum , expreffa. mitteté Quemadmodum vero hoc prius loci noftri membrum conie&turam de chaldaico exemplari, ex quo anté lo- Q Graecus et Syrus verterit, fa&am conürmgt: ita multo grauius T pro XVI exe pro eadem argumentum peti poteft ex pofteriore, Nimirum Zuae- ipft zuuara rauac, quomodo a Syro verti potuerint peccata mpudentiae tuefi cl, H, ità explicat vt eum vel pro zeiua legiffe putet azaius, quà vel pro immo . Zmpudentiae mofirae vt nunc legimus, fcripfiffe prol t o difcipliuae nofirae Prior conie&ura prorfus reiicienda eft honc Nam «ezadues xvel nultum .vocabulum sraecum eft vel f zei3iz le& fcribendum fuerit, hoc denotat orbirazem liberorum, non impuden- Diunc tiam, . vtpote quae graece e»eiàez appellatur Pofterior autem con- puit iettura pro me eft. Sumamus enim, in chaldaico exemplo fcriptum YETO fuiffe t feu i5 hoc ex illo facile oriri chaldaicis litteris diend feriptum potuit non item fyriacis. Vtraque autem vox denotat H 7) contumatiam , rebellionem cf..mp et 90 yrus 1gitur alterutrum Am» haldaicum retinuiffe . vocabulum dicendus ef Graecus vero in- terpres, qui leg gerat m030, hanc vocem non retulit ad radicem dent, duobu n rebellamit , fed ad mm eafPigauit , erudiuit; ex qua £0 cft difczplima, Et fic VLHgatUS quoque graecum wcabulum T MY* reddidit. Í45 W0 €.H, P iy& yvogsey vwy tmitixtiay RuTE, 0 DoxiAa OUY TYV GvtE ao babilis mw «UTM. Impii hoc confilium contra iuftum captant: AMit Scband VoCém und Oualen laffiét uns iba pruefen, damiüt wir erkennen feine Dul-.- litatiy ung, und die Ertragfamkeit eïpïoben die.er hat, daCtenus re e&e. ]eg u 'Sed cl.-H. addit in nota fubie &a: , 6miemeiev -druekt der Syrer durcb - ID füo 32Wel Worte aus — «wi£mexwe recht griechifch woertlich. durch V c (gh Veberfezte er nicht aus dem W.Tba t ,,VDfChU;J TIPT, Y (o& Y 1) XQUCLOLY griechifchen 'Texte? und falfch. avecin o la 1ü hier tolerantia mali UT TE AOn cmc'x/ad"'l und fo tft es aecht Orh.c Vt mod fch.,, Equidem non miror, btendty fi cl. H, omnes, quotquot in hunc Iocm in jäerunt, in fuas partes perfuaferit, quam val ae ao e€ C20 h Mg traxerit, nsque vel hoc vno exemplo A &x errauerim, quod Syrum non ex Graeco, fed ex dvperd;to chaldaico xem- — XVII d exemplo vertiffe cenfui. Quid? quod parum aberat, quin memet- "'3! ipfum laboris, quem hypothefi confirmandae impenderam, poeni. 51 tuerit, Sed quum locum denuo infpicerem, non tam ambitioni, A qua nihil vtor, me id debere putaui, vt coniecturam a me olim r- :- prolatam defenderem , fed Manibus boni Syri , quem cl. H. pro honore, quo illum affecit, quum eum interpretem difficillimi intel- 4v en le&u et reuera ex Syro folo re&te aeftimandi libri conftitueret, nnn VL nunc repente ad ignariffimos graecae linguae detrudit, eumque ar- DCUER guit vim graecae vocis zvef««xies fatis notae ignoraffe. At enim - 2 vero-bona Syri cauffa eft, neque longa defenfione indiget. Au- umntut diendus cl. H. non eft, quum Syrum incufat reddidiffe vocem iz:- — sxua duabus vocibus, Namque duae illae voces, quibus vfus eft, 2 ww ^m»507 umb fedulitas bumilitatis eius totidem graecis refpon- dent, quas Graecus more fuo conéinnitatis confequendae diuifit et. duobus cum verbis youte , 0oxin ao p6v coniunxit. Vox fyriaca - Nemeou fedulitas refpondet graecae xve£auac; et mo»o bumili i€- £45 vOC] &mexuac, Res omni dubio caret, Neque vlla poterit pro- babilis reddi ratio, quare Syrus, fi Graecum fequutus effet, vnam il vocem iziuxuas duabus vocibus diuerfíam plane fedulitatis et bumi. d litatis vim habentibus exprefferit. D At vnde illud , quod in Syro legimus additamentum: 467 fít im ipfo flagitium ? Syrus, quod ATT - in fuo chaldaico exemplo inuenerat, fic vertit: exazizemu: eum, «t cognofcamus fedulitatem bumilitatis eius et probemus eum: quae mll verba reddere graecus interpres debuerat: iraesusy avro» b yiepiey a5 : p TU aveLukaxAAY EmICIAEIAS RUT Yal Scxiuac UAV auTOY, Quum vero Graecus, w T vt modo dixi, concinnitatis ftudio verbo cuique fuum cafum tri- buendum exi&imaiï'et, fic: ivz ymuUty TÓV E£7i£IXSLAY GUUIS X äsmcuxo'æ&usv r» xwLasxier dvrwi imperitus aliquis interpolator ve/ aliam quan- dam ex g?aeco textu ad verbum pueriliter fa&am fyriacam verfio. C nem XVIII -- - nem cum noftra conferebat, et ex ea hoc additamäntum huc trans- tut Ícribebat; * ve/, quum is fyriacam noftram verfionem ex graeco pre textu propter publicam eius au&toritatem emendandam arbitraretur lob et graecam vocem ewxaexisv ab Syro non expreffam opinaretur, pro exigua fua in graecis litteris cognitione ad marginem fui ex- ÀÁd: emplaris eam fic interpretabatur, quafi ex pluribus vocibus con- leüf Íftaret vulgaris. illa et cuilibet fatis nota vox: a iav ) iÉ Kaiv 3 Cum uum habeat malitiam, feu, aumom im eo frt malitia, quod elotfe- prol ma deinceps ex margine, vt faepius fattum effe fcimus, textui in- lat fertum.eft, Manifeftum interpolationis eiusmodi ex alia five grae- , de ca, five fyriaca interpretatione factae exemplum inuenitur in C, .V, JIdh 80 9- Ibi enim legimus ,U 727 graeco textu: in fyriaca verffone : »/5 Ti dQeAuctv Wjexc q vztenQavims xad quid profuit nobis faftus, aut quid Magr 7| TÀSTO$ UtfX d?&xfovem: :ruzu,Ge-. profu»it nobis £zcolatus fuperbiae bs, Purraa nv maguAD v Givm mTavT w$ noftrae, quae velut vmbra prae- verbi 9Xià KX) G6 Gy'ytAiR. mTaaTOt a SUE, terüit, (qwid emim profuit mobis quam incolatus nmofler faflus , quaudo. 16 f quidem velut vmbra praeterierunt lHä y baec omnia) et velut uuntius cur- il q foris. B- Obiter hic obferuo, difcrepantiam vocis saszes et wapwg non videri potue ortam in Syro ex permutatione huius vocabuli, quod zzeo/azum fem n je vitam denotat, cum &anmw dz'uz't-z'ae. Syriacae enim litterae 7477 fiülay et 7544 figura fua tam . valde differunt, vt inter fe a librariis per- efl, q mutari potuiffe vix videantur. At fi archetypum hebraicis feu chal- dü!)fig; daicis fcriptum litteris fuiH"e fumimus: facilis permutatio erat. Et piturg, tum Pat.m,; fet, fic LP —'Eichhqorn Einleitung ins A. ,"I'. T. I; P. 4v68- 472. 477 — XIX In- tum vera le&io cenfenda effet eamy 4iwitiae, quam Graecus ex, eCo ( preffit, Nam aQ in chaldaica lingua fignificationem v/z4e non etur habet. tu, €. II 25. Zàe ixgmwav k*/igæ; dvsov-auwpuov: und achteä ticht den eX Adel unfchuldvoller Seelen. Syrus habet: zeque tudicauerunt Ani.- COQ. mas fenum inculpatorum, Quum egoó ex hac inter Syrum et Grae- 42 cum difcrepantia argumentum olim fumfiffem , quo Syrum vertiffe offe. probarem ex chaldaico exemplari: de modo, quo in vtroque conci- Ji if« liando vfus eram, cl. H, fic refpondit: ,,Der Syrer dachte wie- zrae- ,der an ysess , und hat uns die animas fenum inculpatorum ge- o , » fchenkt ,, et p. 24c. ,,Er foll das chaldaeifche Wort j*5vp praemium Wie gezwungen! Beffer, ,umit p2 fenes verwechfelt haben. » y*eas verwechfelte er mit yse««, und vertaufchte den Gedanken. , qud Magnam hoc effatum veri fpeciem habet, et habere videbitur omni- orbiae bus, qui in hoc loco de fimilitudine tantum, quae profe&to extra pr verborum iun&turam inter-yseee et yses; paulo maior effe videtur, - gobii quam inter pbvp et pmD, difputari opinantur. Sed longe aliter fe qando, res habet, Ponamus enim, Syrum vocem yses confudifle cum Jerutl illa ye««; quamquam hanc fatis bene noííe debuerit, vt eam cum 4j Ult- ila confundere vix potuiffe videatur: quaeftio haec difficilis fane et a cl. H, nunquam dirimenda oritur, quomodo in mentem venire ! uderl potuerit Syro, verba graeca — ysgas dwyev d&uepev — reddere ani- 717 mas fenum inculpatorum? perinde quafi et cafnum et conftru&tionis nullam prorfus rationem habuerit; velíi mitius cum Syro agendum þ per eít, quomodo fa&um fit, vt ab eo verba yseas tvyav duewuor fentcd us ;; dl animarum intulpatarum conuerterentur jn 4zimas femum incul- y-at' Et patorum tj Si enim Syrus ifla verba fezedutem amimarum incul- tuid patarum, quoniam nullum fenfum haberent, conuertenda exiftimaf- fet, fic Eprofe&o conuertiflet: azimas inculpatas fenum, Quid igi- C2 '.cur? E XX n türf? fi ego de hac mira ve rbo'ru.my inuerfione ex mea hypotfrefi prol ragonem reddere potero, quod ex fua cl. H. facere. nunquam po- hunt terit: vtra iudicari debebit probabilior? praefertim quum apparue- dum rit, fimilibus vocibus vtriusque linguae commutandis tanquam pon- Rut: deribus in libra impofitis lancem meam propendere propter fen. Yerb d tentiae hinc orientis perfpicuitatem gravitatemque, Ego fic iudico, j Auctor huius libri, quem chaldaica in fcribendo vfum lingua fuiffe quac fumo, fcripferat wmwo N** Nnubiomb exiremos frudius ABnimarum, hic n quae fine macula fant, i. inculpatarum. Syrus autem in fuo ex- detur emplari, quo vtebatur, ve/ inuenit vocem »by5 mendofe Ícriptam dety *5 quas litteras, quum nullum fenfum habere intelligeret, par. quot ua mutatione fa&a poft nvb legendas putauit, adeo , vt hunc prae fenfum efficerent: azimas fenecfutis (xyvp) quae ffue macula jf d. dl.lok animas fenum inculpatorum; ve/, fi forte transpofitio horum ver- füis . borum, a fcriba negligentiore iam fa&ta erat, vt nullus ex iis fen- Viri fus elici poffet: ipfe vocem »&*p tanquam mendofam fic, vt modo pro di&um eft, correxit. Praeterquam vero, quod inter voces DI5 Cum. e€t x»p facilis fiue error, fiue emendatio erat, iisque permutatis Quod ratio difcrepantiae inter Syrum et Graecum in promtu eít: acce- k: dit magna conie&turae meae commendatio quaedam a fenfus.per- cafus, Ípicuitate grauitateque, ad graecam vocem a« ab hac chaldaica POmm pbYo redundante, Eft autem hic : Nez agzoftumt impii wwfleria ln gen dei, ueque mercedem fperant faudiae vitae , neque aeflimazt extre-. V e[t) mosfructus, qui inculpatas animas poft mortem manuent, et in eo, quod au&or libri ipfe addit, cernun $. tur,/ vt apud deum fint ab eoque honorentur, Cl y C. III, 8. xgn9eiy £Ovy o ;cgawnjdsn Aa&sv, Sie Vverdeh V oel- inter q ker richten; veber Nationen herfchen, In nota fubie&a huic trans- e olim. fexto ; lationi gl, H, ablegat le&ores ad P. 241, Vbi conie&urae mea prola- pliCOSI ] —— XXI Xtefi prolatae contradicit et Syrum, qui habet: exg/tabunt populi et laeta- i po bunutur geutes: ex Graeco vertifle fic demonftrat 1,) in Syro men- aruc- dum effe, et pro iv5 legendum pvai. Ergo pro exaizabsnt leut |pon mutauone htteïamm haberemus Zz4déicabuz£t kgiiely, 2.) alterum fen verbum, quo $ Syrus vtitur, non deriuandum effe a r, a« Zaetatus 1dico, efl , fed a r. 46« corrprehmdzt, quo fa&to acciperemus notionem fuife quae ineft verbo xearzesei Ego vero ingenii admiror acumen, quo ATIIP. hic meam hypothefin labefa&are ftuduit. Nihil enim clarius effe vi- - €X detur hoc exemplo ad defendendam opinionem Haffianam. Sed vi- detur tantum effe. Jptam Etenim eft aliquid in hac diiudicanda conie&ura , par quod in hoc Syrum cum Graeco conciliandi remedio éxcogitando hünc praetermitti non debuerat, Nimirum non fatis fuit, de finvuhs his e/f, l duobus verbis decernere, fed rationem habere comuu&loms , qua | v«r fuis cum fubftantiuis coniun&a funt, Et hoc ipfum cl. H. quod pace Viri inprimis acuti dixerim, facere neglexit. s fet Le&io p2T3, quam $000 pro-nim3. ex mea come&ura, recepit ad graecam vocem xgnsco s 0 cum Syriaca interpretatione conmhandam, itemque alterum verbum, quod ab *4r« deriuandum effe dicit, nutats adiunttum fibi vult cafum ob. je&i: iudicabunt popslos et dominabuntur zariezibus, 3cce lam vero ] pef cafus, quem cum verbo demizazdi vim habente comun&um legïmus, jdaca nominaüvus eft nominis, a cuius genere verbum quoque foeminino in genere pofitum regitur. Quod fi. hic zaz/ezes nominatiuus eft, ;«/erm vt.eltt, verbum coniun&tum non poteft fignificare- domzmäuntur x Wfa fed /aet;*/»zmtur' et hoc fi verum ett, fequitur, vt altero quoque membro vox, quae populos denotat, pro nominatiuo affümenda fit | geurt cum verbo non zudicazdi (ed exultandi vim habente. Itaqué hanc. inter Syrum et Graecum difcrepantiam eadem conie&tura, quam in Vod fexto programmate fuper libro Sapientiae fcripto propofueram, ex- ts plico; nimirum in chaldaico exemplari fcriptum fuiffe 1,) Wavm wai- C 3 cabunt P XXII ( r cabunt f& quod Graecus verterit xew«»; Syrus autem , ex mendofa aUc le&ione WYv , exeltabunt 2.) "t gen. mafc, a r. 4n« .compre. mil bendit ; hasce litteras Graecum vertille «eerzeseig Syrum autem cum dici parua mutatione legiffe w-r» gen. foem. a r. w Jaetatus cjl, fic- Rad que vertiffe Zaeza£azutur. dici C. HI, 1r. in hoc verfu occurrit vox avorrra znutiles, pro qua cl. H. cenfet Syrum in graeco textu legiffe xvosroi ff z4tz quod ver- Mi , D terit: zoz ineff ferentia, Ego vero cenfeo, hanc le&ionem avoszo: pro I t vera effé habendam, quam Syrus non ex graeco, fed ex chaldaico 1€ MW exemplari fuo expreffam nobis conferuauerit, Confilium enim fcrip- 1 toris poftulaffe videtur, vt labores impiorum hic appellarentur //4/77, non, mm*zle: Quis enim hanc tautologiam ferat: »qui Contemnit n » fa/;zm/mm et difciplinam infelix eff , et vana eius fpes, et labores iu- eXem utiles ( avovnvw ) et. opera frue fruc?u Altera le&io , quam Syrus conferuauit Tutoc Ce'vesro) hoc vitio caret et fe commendat fententiae veritate defor Qui fapientiam contemuit et difciplinam, iufelix eff Jpem enim fouet inanem (s xew)s et, licet fatigetur laberibus (sss00), 079 pamem, quoniam omnia agit fH'ulte et iucaute (aonvor), quicquid agit, 4 W€ fmrefäzm babet nullum (iya a'yevc2), Reiciendá ergo le&io avos- quae haud dubie a correctore huius libri profe&ta et inferta poteft 1 tteta » ad reliqiorum epithetorum fignificationem conformata eft g,bend C AIL, 14 aamroros 4 hia T£6 Qgovucec. Der Tugend Wurzel N QU fürbt nie fruchtlos ab Haec non eft interpretatio graecorum ver- Tüs pl borum, fed emendatio dam ( Nihilo minus cl, H, eam fic defendi poffe dixit p. 240. ,,«Biazreroe « b(a — xvadix non excidens. Originell! , füam - quid hoc fibi vult? num hoc, vocem &Xzrwzec prodere auCctorem lus fit huius libri graecum, non interpretem ? At ego hac ipfa voce com- motus olim iudicaueram, Graecum falfa in archetypo, ex quo ver- fcho terit, le&ione deceptum eam coniunxifle cum wocabulo p:g"æ, propte- » Woer X rea — XXIII 10(3 rea quod pro ea, quam vbique affe&at, eloquentia nunquam, fi au&tor huius libri fuiffet, tam graue in continvuanda metaphora com- n Curm miffurus fuiífe vitium videatur Quicquid enim proprie de aliqva re fic dici nequit, id quoque alienum ab ea improprie vforpata effe debet. Radix nou decid/£ ; ex quo clarum eft, neque fapientiae radicem | QUà dici poffe Zeciderze.. cf. 1V pergit cl. H 5 Der Syrer druekt V ,,den Sinn am, deutlich hier — non euellentur, beffer, non eradica- ,buntur, fteriles erunt radices.,, senfum vtque Syrus exprimit: | prO daico ita tàmen , vt Graecum [íeauutus videri riequeat Syrus tropum recte commuat B. Graecus male Graecus dicit radix [apieutiae rip hultt zonm decidit ; wap" radix fapientiae mom euelletur Porro ;,,LDet emutt »Grieche fell das chald. epyn» mit w35f verwechfelt haben, 654 Nimmermehr.,, Et quare tandem? nonne ego prouocaueram ad SvrUs exempla, vbi Graecus hoc verbum y35 eodem, a quo noftrum z3/s7- Cnme T0T0€ Fa&um ef& verbo 3iazi:e expreflerit ? an fortaffe exempla Ipcm defunt, vbi hae litterae 3 et p vel permutatae vel trarispofitae in- X ueniantur? cf. Lud. Cappelli Crit . ed. Scharfenberg. p. $67. et Jfl), 79. f. , uuzerre wird im griechifchen vom Misrathen, urifruchtbar- ? ii , werden gebraucht, wie excidere propofito ,, Ergone etiam rad/x ) dM' poteft dici Zecidere? ,, Vnd fieht das fyrifche nicht wie umfchrei- inferta ,bende Veberfetzung des Griechifchen aus?,, Periphrafis eft, quum da d id, quod vno verbo expreífum efít, explicatur pluribus lam Sy- Worzel rus plura quidem verba habet, quam Graecus, fed longe aliud quid- m v« dam dicit, et is profe&o non eft, qui cum au&tore fuo, quem in d poFe fuam linguam transferre volebat, aut pulchritudinis fenfu aemula- il y tus fit, aut eius emendarit vitia. ctorem C IV.9 UENVADA 7-fowc; [Disg muvAiSmTOT, Greifenalter ift ein un- ce com fchuldvolles Leben. L H, addit: ,,Der Syrer (Pa£) s2 recht 10Wï » Woertlich ausgedrukt durch ftatura,, Syrus fine dubio retinuit pIOFLe chaldai- u XXIV n m ,ch;-ildaicvum.voöabulüm atp. et s proprie non eft f;zturä, fed primt m?m.c. «t las vielleicht auch «xvx3eree, denn er hat'sr3 "qt*lie-' video. »tus, fine turba,, Quid defperatius excogitari poteft, quam fic valde : torquere Syrum; quem inrocentem effe, luce clarius eft, Nullum ^yy Vi verbum extat xoXe, a (äo nouum illud fieri potuerit axvutwres, videtu quemadmodum a :zuàe fattum eft a&x5Mberoc, Ad fummum dicere potuer debuerat cl H. Syrum legiffe éxvandsróe a xvAn):o , voluo, Sed non opus eft tam defperato remedio, Res fic fe habet..- vertert Chaldaicus Tes ad. au&tor fcripferat t»nn Imnaculatus , vitits peccatorum grauiorum quidem uon infeiius, perfeifus. Syrus auütem legit t3ow JHlens, quietus. haec f quod verbum quum in lingua fyriaca de q*iete non effet in vfü, ex- preffit alio eandem vim habenti, mrv3. praefrx Quod vero Graecus ad textu 1 chaldaicum tz»50n exprimendum vti potuerit vocabulo a«sguecec: Tigum apparet ex C. VII, 26, vbi perfe&iffimum fpeculum a Graeco appel- fcriptor latur Zmmaculatum ( écomrgov axuMbwrov) eta Syro lþu[clyrum : j;p/e;zdz- dum. Et tamen ad h, l. c, cl. H, fcripfit : n 5 Der Syrer hat éxsuleroc » nicht recht eingefehen. » Àta potius iudicandum: Syrus non vo- quam ; eam v cem graecam «:»x»ree ante oculos habuit, fed chaldaicum tn, quems idque re&e vertit ad fenfum; nam perfeium et umaculatum fpe- culum idem pulchrum et fplendidum eft. - textus C. IV, rr, sezays, & 4 Xaxio dhhaäy CUVÉCIV GuTE, Y Bo Acc W TUTITR Neque xLanv G UTM, El wird hmgeraft, damit nicht Bosheit ihn anftecke, Opportt und Falfchheit ihn. verfuehre. lioc et ( Hoc exemplum profero, non tam, vt meam confirmem hypothefin, quam vt oftendam , valde fibi no- f0 m cere cl, H, quod fuam nimis vrgere ftudeat, ;Monet enim: , Eigent. CUytfy n »lich, feinen Sinn, Verftand , Denkungsart, Vernunft, (auvea:v » T?,D'l;] Juz »Voym.) Fuer dv mufs der Syrer.Aoyo lic fibi; gelefen haben, denn er » Ueberfezt m* linguam, fermonem ; pruden tiam eius; oder er liàque g »erklaerte jvyw fo, wie Ioh. IX, 21, . 33 Quod et ämäulm Sir. XLVII ; 16 primum VOCOS cy - XXV du primum dicit, Syrum legiffe videri Aeyov pro 4vyw: equidem non Quie video, quomodo hae voces potuerint a librariis permutar! Deinde 1 fic valde dubito, an vspiam reperiatur locus, vbi Syrus graecam vocem illum Xoyoy verterit Zzguam Sed ipfe huic opinioni non multum tribuiíle UTQs , videtur quoniam alium modum oftendit quo Syrus idem facere »lceïe potuerit Et quemnam igitur? Syrum dicit graecam vocem hic non | not vertere, fed explicare Quod vt exemplis confirmet, ablegat le&to- laicus res ad Ioh. IX, 21. et Sirach, XLVII, 16 Sed priore in loco Syrus D quidem habet vocem »moj», vbiin graeco textu eft «Axio5. vt adeo UM haec fyriaca vox non fit a qu5 Z/zzeua, verum a NYU 4zzus, cum , - praefixo $, ad amnuos fuos In altero autem loco in graeco qmdem TE textu vox dvy«e occurrit; Syrus vero in alia omnia aberr at, nec ve- Mucut: fügium vllum eft ex quo quis fuspicari poflit eum fequi voluiffe ippel Ícriptorem graecum. Quam planius igitur et verofimilius eft, dice- lendi re, chaldaicum au&orem in fcribendo vfum fuiffe ea 1pfa voce, Myuras quam in Syro legimus, quU» lingua; Graecum autem interpretem l V0- eam vertifle dv nv , auimum, culus quippe interpres lingua eft; Q'ons quemadmodum hoc idem fecit interpres graecus Iob, XXVII, 4. Vb1 » j textus hebraicus, confentientibus caeteris verfionibus, habet mv Neque vero difficile cuiquam intelle&u erit vocem d4y: parum u Xessaonmee s opportuno loco hic vfurpatam effe, fi parallelismum membrorum in [lecke, Etenim relatio et compa- hoc et fequenti verfu rite confiderauerit ? tam, rfatio membrorum fic inftituenda ett nenaynu pAü 1.) xaxim x AAaLa b no 2.) 9e^os ama- cuyezw xurE, iziQupaae yag ieuDacpos ptraAMUt V9v auaxov, Figen TEOQ UMT QUTE Éxckavia yeo GdeavAorzvos cAavugos T& XXM^&., Refpondent (euttihy hic fibi inuicem verba 1.) xAaa£s et ueraAMtiS 2.) emarucs €t xpuavgor. lenn et Itaque mutuus refpe&tus inter fe debet effe fubftantiuorum 1,) s« xler et et zmSumæ-.- F.U[BxO'MOF j 2) 820A0$ GL Bæduævm (þaeu?xo'rra'a;. Quodü etiam Quod voces cvvteie et vec axaxos ad fe inuicem referendae funt in priori mem- D bro, prm XXVI — m bro, fequitur vt in pofteriori, vbi diuer(a a menure et animo res, quae Hafflz dolo decipi folet, commemoranda erat, non tam vox Qvy«s, quam quie y^eceuc-locum habere poffit, c£ C. I, ;5—12. Senfus videlicet hic deo, effe videtur: Erzpztur binc iuffus, me malitia bominum improborum tione faltim menutem eius peruertatg obefl enim bonae menti perturbatio contue Hoc plícentiae ; ueue fraus linguam eius decipiat ; quaudoguidem aemula- d. H, Ho mala, bona quae funt , deprauat — h. e, etiamfi pius linguam ma- xime cohibere ftudeat, tamen homines dolofi, inter quos verfatur, etrori lace(fere exemplo fuo eum poffünt, vt conuicia in deum fundere accufa diícat, Caeterum non poffüm confentire cum cl, H. quod dicit: Vendi » Bacxama wnd jeifocpos — eigene Woerter, die im griechifchen ein chalda , Original verrathen,,, Namque ex eo, quod haec vocabula funt quod «7a5 Aeywitva in verfione graeca V, T. nondum fequitur id, quod igitür cl, H. inde colligit ; fiquidem multa occurrunt in verfione LXX, vi- ( rali «za£ Aeyoutve , quae ab au&toribus verbis hebraicis accommodatae funt, Quo accedit, quod, fi vertiffet Syrus ex textu graeco, non » tlan tam ignarus graecae linguae dici mereatur, quam eum fuiffe fuperio- Hacte ribus in locis cl. H, arguit; quandoquidem in his difficillimis verbis Wcitia reddendis, quae ex vfu verfionis LXX, viralis non didicerat, nifi lit, Ve tanquam caecus gallinae filius ciceris granum cafu inueniffe dicendus Verbum eft, expectationem omnem fuperauit, M qur C. IV , 16. xavaxpwa 3e 3ioioe xauuv v9s Qovrac acsécie, Der abge- Veto $ fchiedne Fromme richtet boefe, die noch leben, Syrus vertit: z«- thefi m; dicat iuflos et impios perdit viuos, Hanc Syri interpretationem cl. Tonhy H. cum graeco textu ita conciliat: ,,3maue xapov fchoen griechifch, VC eft. » fuer émo9avov, Savwo, wie auch einige Ausgaben haben. DerSyrer C Umíchreibt, auch der Araber, und beide verítanden hier das Ori- PQNW À P ,ginal nicht.,, -.Equidem non intelligo, quomodo cl. H, dicere pof- ;pothefi fit, Syrum ignoi*aü'evim VOCiS xap»»; quum is tamen ex hy af ewi Haffia- -- XXVII ie Haffiana hoc verbum c, XV, 9. re&e verterit, At fortaffe hanc, am quae huius loci eft, vim ignoraffe Syrum vrgebit! Ego vero refpon- i deo, Syrum, fi ex graeco textu vertiffet, eam haud dubie fignifica- h tionem, quam noífet, adhibiturum et, vt Arabs fecit, redditurum (/j* faltim graecam vocem fuiffe, qui damnum paffus, 1. qui fatigatus eff. ili- Hoc ergo, ut fecerit, expe&tari ab eo poterat; illud autem , quod ffa cl, H, eum feciffe arguit, nullo modo; praefertim quum culpa huius hr, erroris vehementer augeretur nominandi cafu illo vocis 3ixa:ws pro lere accufatiuo pluralis habito. Ex mea hypothefi facilis hoc aenigma fol. Cit uendi ratio eft. Nimirum vterque, et Graecus et Syrus interpres, in l |ein chaldaico archetypo inuenerat participium Aphel verbi 42$, 52:05 . : fünt quod et eum, qui periit, et qui perdit fignificare notum eft, Hoc jod igitur Graecus in priore fignificatione fumfit , Syrus in pofteriore. Y C. IV. 17. ad hunc verfüm cl. H. exclamat: ,»kaum kan man. htae niÉsivraro und eQasicaro beffer ausdruecken, als der Syrer hier ge- fofi , than hat, und doch foll er aus dem chaldaeifchen ueberfezt haben?,, Yerio« Ha&enus cl. H. fümmam vbique Syro exprobrauerat graecae linguae infcitiam; vtpote qui vocabula graeca fatis nota vel plane ignoraue- rerþis . ff rit, vel ad falfas radices faltim retulerit; et nunc repente obfcurius ;ndus verbum tam praeclare ab eo translatum effe praedicat, vt nihil fupra, Et quare tandem? quoniam id fuae cauffae fauere putat, At enim hee UR vero Syrus nullam hic meretur laudem. Víus enim eft ex hypo- t: i thefi mea ipfiffimis verbis chaldaicis, ne vna quidem littera mutata: m d qTODnN confilium iniit et 3nma& cautus fuit , non, caste feruauit, vt eft in verfione Syri latina. C. IV , 19. éri is£a durss o Quvss Teuvtis , xon caMucti durse ix De- -Syre'r sOri Mu , xoa $us toraTS yeprutCoyTGA XaA icoyruA iv oivvs, Gott wvird fie e f o ftumm und ploezlich ftuerzen, (ie aus dem Grund' erfchuettern, h 1 f auf ewig werden fie in Schmag und Schande liegen, Ad haec cl. H, :1 D 23 Ti Hao- XXVIII s fic: , ivf mepc — rumpet, abripiet eos praecipites, prona facie, Tidat ,wie A&t, I. i9. und der Araber z. d, St Aber der Syrer hat hoc Wnop ferra fe&tos — von 4p3. Wie kommt dies? OH'enbar las Syn ,er sensie, welche Lesart der Alexandr. Codex hat, von w oder tüs, '-rme und zqews giebt er recht woertlich wieder w9p wo1. («ïu ,X sera9seoreo recht originell, zu Erde, Staub und nichts werden.,, llos Vt hic ab interpretatione cl, H. exordiar: vix credo, quemquam Íur fore, qui eam fe intelligere, vel graeca verba reCtius a fe expri- tinar mi poffe, gloriari audeat Ac ne quis a me hoc ita dici forte mi. (09tt retur, manifefta in graeco textu non archetypi, quod veram rei imaeinem oftendat quei fed interpretationis, quae indigna prorfus re- Aturt Primum enim tres illi prehenfione eft, apparere veftigia arbitror prae accufatiui «vzsge, «qQovss ze?»vse, nulla copula iun&i non poffunt noo pef offendere le&orem quemuis peritum, | Deinde verbum js£e non con- plur uenit voci zen«uc, fed legendum effet $la Tum fcire velim, quid Hf/Z: fit, quare impii, quos praecipites datum iri au&tor huius libri mi- Haec natur, 744i dicantur? aut, quomodo ii qui lam praecipites dati funt et muti 1in terra 1acent Ts 1 dici poffint funditus agitatum iri, Tüm ita, vt defolentur et in dolore fint? Itaque etiam Arabi, qui ex graeco textu vertit ienofcendum erat quum graeca verba, vt- effia Iüdän cunque poterat, arabice redderet Sed hac excufatione Syrus non C eget Et tamen nihilo minus.cl. H, ex hoc loco fe probare pofle foner putat Graecum non modo auctorem libri effe, fed Syrum etiam telhug ex graeco textu obfícuro fenfum, qui placet, eruere potuiffe At Cefhi hoc ipfum, quod in laudem Syriacae interpretationis dixi, cl. H minuet Verb; et vrgebit, Syrum ex senec fecifle ferra fecfos quoniam legerit zewer. terpre EÉn igitur.nouum exemplum inícitiae Syri, qui, quum difficiliora quaedam verba re&e vertit, ignorauit, vocem se- T vus ab analogia graeca prorfus alienam effe, et; fi a zgw f; eic» de- rxuan q XXIX iC riuari debeat, fcriptam fuiffe oportere zacsr Atíi vsquam, certe t hat hoc in loco ci. H. iniuriam Syro. facit, latina forte interpretatione r has Syri indactus Haec. enim, licet intelligentius, quam graecus tex- falfo tamen ífic fonat odet tus , quoniam disrumpent ilos ferra fecfos E Cw0o0, quafi effet partic; Aph. a r. 4p3) /fze vore e£ comeutient den illos ab ipfis eorum«fundamenutis, et ad extremum vsque defolabun- quam iur enquue 12 CXILIUM Falfam hanc interpretationem Syri la- expl tinam effe, primo ftatim loco monet pluralis verbi : Zsrumpepsz, e T concutient ; qui quo referendus fit , nusquam apparet. Graecus meti quem cl, H. fequutum etfe Syrum vult, habet üngularem ib ca- U5 TC Ascus propterea quod deum tanquam fubxee?cum orationis ex verfu *es il Vnde igitur Syrus habet pluralem? nem- praecedenti fubintelligit, t nod pe fic vertendus eft: sam disrumpent ilos ferrae (w*ippo nom. fubft. 1 C0f plur. num.) /féze vece (ita vt loqui amplius nequeant) e£ comca- 1 qmd rieut eos fuuditus ; ad extremum autem defolabuntur et interibugnt r mi Haec interpretatio fenfüm habet et nos admonet, feriptorem poe. o5 dä nas impiorum fignificare voluiffe fub imagine plauftrorum ferrato- 9 h rum , quibus concuffi miferi animam fummis doloribus excruciati effiarunt * Hic locus non eft, vbi de hoc immani füpplicio tion qm ex Ui Tudaeorum modo, fed aliarum quoque gentium vberius dicere li- $ q0n ceat Attamen ex hoc, quod ad emendandam latinam Syri ver- polïe fionem dixi, nullum dubium relinquetur, quin Syrus, quoniam in- etarm telligentius loquitur, quam Gfraecus, ad AÁrchetypum propius ac- ceffiffe videri debeat Et fic reuera eft. Syrus ubique chaldaica , d H verba retinere adeoque minus errare potuit Graecus autem in- Jonlam terpres pro affe&tata fua eloquentia mutauit pluralem verbi nume- qül ] rum, quomam illud ad praecedens fubie&tum, quod deus erat, re- ferre am Wf D 3 olf de cf. Aug. Calmets Biblifche Unterfüchungen. P. II. p. 467. feqq nuarl XXX "- — ferre maluit, in fingularem , 'idäoque vocer "5b .F-ime vertere " Q debuit cafuü obliquo IPIONI ferrz , qui fübinde , quum forte una littera O corrupta effet in C, et librarii hoc tiPIcw1 pro mendo re&te " agnofcerent , transpofitis litteris mutatus in HIPINIC et tandem . in IIPHNEIC transformatus eft, Neque hoc praetermittendum eft, quod, git, vtalia plura, fauere videri poterat hypothefi Haffiapae, reuera autem Íuo meam confirmat, Nimirum pro graeca voce 23vsc Syrus habet vo- he cabulum w*3m, quod a latino eius interprete re&e redditum eft ex;- YOX £ium ; íed idem in chaldaica lingua denotat de/erem mAguum, qua- &f lis parturientium ef ; quam fignificationem, quamquam parum ac- CU5 commodatam imagini, qua auCtor libri vfus eft, Graecus expreffit u VOCe. ó3wr. Yvido C. IV, 20,. ixweoveoa. i cuNMyisuo n umerupuaToy duruy $51 þDie Syrus Rechnungstafel ihrer Suenden wird fie muthlos machen. Syrus : Yti p introibit im confilium fcelerum eorum dolus, . Etfi pluralis verbi, quod 10, Syrus in fingulari reddit, fatis declarat, eum non ex graeco textu fent vertiffe; quoniam tum non dixiffet: zzzro/£it dolus , fed, introibunt qubi dofi; et víus vocis Nnavmo coz//lium , quo Syrus graecam vocem m evAMyiwpos, quam tamen ipfam lingua fyriaca habet D'DD*3to1b, expref- fiffe a cl. H. dicitur, eum admonere debuerat, hunc certe locum (s u talem non effe, ex quo fuam confirmare poffit hypothefin: tamen D gïie( eum vrget, quoniam ego ex eodem loco meam hypothefin ftabilire s d) olim conatus eram, - Huic igitur cl. H, fic contradicit p. 240. ,,3u2ci, Pinti 5 Syr. dolus. Im chaldaeifchen hat, wie H, Faber fagt, w»33 gc- funt, »ftanden, und der Syr. habe es mit wwrr1 verwechfelt. Ey! und Valde ,Ueberfezte doch w*^53?. und 3eaa ift fchiklicher, origineller! las VOcaby »nicht der Syr. 3»4ec?,, Ego vero fic olim fcripferam: 5 9u^o, Syr. Oryfi » dolus. haud dubie in chaldaico exemplari fcriptum erat w953, quam Qu » Vocem graecus interpres aliis in locis reddidit 3uaes, — Syrus autem | CT 95 COH' XXXT te ,, confudit cum No'rt, . Hic enim, fiex Gráeco vertiffet, vocem Jenos al ,reddidiffet o , vt C, IX, 14. Neque vero eft, quod quis pu. (le ,tet, Syrum in Graeco legiffe $evs. nam nullus alius locus extat, in »vbi ex graeco vertiffe videri poffit,,, —Nonne vnusquisque intelli- , git, voces N953 et Nb'T'T, neício mea, an typothetae culpa loco « fuo motas adeoque transponendas fuiffe? Nihil igitur praeterea addo. MU Res loquitur pro fe ipfa. Chaldaicus au&or fcripferat w»frT, quae Xh vox pro diuerfitate vocalium fingularis et pluralis effe poteft. Syrus li eam fingularem effe putauit et confudit, vellegit potius w9353. Grae- aC cus autem eandem vocem Nb pro plurali habuit et vertit 3uao, eft Caeterum vox fyriaca enunpeogitatio, difceptario nullo modo poteft videri effe interpretatio graecae vocis evjiweyicwoe ; praefertim quum De Syrus graecam vocem ipfam in fua lingua retinere, vel re&ius faltim ( vti potuiffet «noaunp ratie, fubduciio, Ad poftremum hoc mo- od neo, non iudicari polle de vero fenfu huius.loci, nifi ante conue- extu nerit, Graecus auctor huius libri fit, an interpres. Nam verba, hu quibus Syrus vfus eft, alium prorfus habere-fenfum pofïunt, quem cem ex graecis nunquam elicere poteris. jref C. V, 2, ixguecviaa $7) 9. TagaloLo u$ cwrwpine, Sie ftaunen ob )cum, des unerwartet groffen Glueks, Cl, H. addit: ,,72e43. cevse, gut m »griechifch. falus inopinata et incredibilis, Der Syrer verftand es bilite »nicht recht und nahm X£« fuer gloria., Ergo his ex litteris vi- ,äemaf, ginti re magaile v«« ewrzewes tres tantummodo 3X£ retentae .a Syro g funt, reliquae, intelle&u fcilicet difficiliores, omiffae! Ego vero ! od valde dubito, an cl, H. fidem cuiquam fa&urus fit, Syrum ex noto ! has vocabulo zaea3£ov feciffe 3-fav, et multo notius illud ewr»eiac plane omififfe. Svt Syrus habet: edffupefcent vtpote videntes gloriam eius, Quam fententiam, quum, vt modo dixi, probabile haud fit, ex quam qutem graeco textu expreffam effe; ex chaldaico archetypo tanquam com- » en * Inuni XXXII — muni ex fonte quomodo fluxerit, vt indagemus, relinquitur. For- taffe igitur fic fcriptum. ab au&ore chaldaico fuit: «anavwn "no23 ém adjpetfu gloriae fc, obftupefcent; quam le&ionem Syrus expref. fit pro fubftantiuo eiusdem radicis participio vfus, Graecus aLtem interpres parua cum mutatione legiffe videtur: wtmay n»nna s vietficatione gloriae i. in falute gloriofa, admirabili et infolenti, Sic etiam Symmachus Gen, XLV, «, hebraicam vocem zrmp "zwfmtm interpretatus eft eerseiav, Litteras denique o et.n permutari potuiffe, teftantur exempla, quae habet. Lud. Cappellus in Crit, facr. ed. Schar- 3 fenberg. p. 785. cf, fupra C. I, s. addi etiam poteft nomen vrbis 9«s:, quod fcribitur.mpn ,. bis a LXX, 1. Reg X,28. pofitum pro 3 | "upb CV de.nytim XaTXRAUTM Movoyuégu wagoäsue-e. wie man des Gafts, der laenger nicht, als einen Tag verweilt, vergift. Cl.H addit »Der Syrer laeft xara^vrs aus — oder las er etwa nur se $5 Ua "uepoc X2 TU AUSTS., 8749 vagobevcapev ? memoriam diei diffoluti — Ego vero neque intelligo , quid fit Z/es diffolutus, neque conf»ntlre ï poffüm cum cl. H, quod Syrum dicit omififfe vocem xeranvrs, Le- gimus enim in Syro: vz memoria diei eius, qui fecit iter, ita praete- FIBBIDTIMUS Ex quo manifeftum eft, vocem x«rzaavrs referri oportere ad eum, qui fecit iter. Caeterum eiusmodi hic locus eft, vt ad con- firmandam hypothefin Haffianam nihilo magis, quam ad infirmandam meam aptus effe videatur Sic etiam de duabus aliis conie&turis, quas in hac prima huius libri fe&ione folas fupereffe video, ftatuen- dum eft. . Quum enim inde a verfu in primis 15. huius capitis quinti ä usque ad finem maxirmae in fingulis paene vocibus difcrepantiae inter Syrum et Graecum inueniantur, quae explicari non poffunt, nifi vtrumque et Syrum et Graecum ex communi quodam fonte haufiffe fumamus, his praetermiffis cl, H, tres tantum voces vrget, quas Sy- rum * —— — XXXIII alterutrum — rum aliter in graeco textu legiffe confirmat; ego vero Syrum dicam, Graecumue, nunc quidem diiudicare nolo — propter fenfum praeconceptum et verborum iun&uram adhibere non fclum potuiffe, fed etiam debuiffe perfuafum mihi habeo. Nimirum ad v. 20. cl. H. dicit, Syrum pro eoeropov legigneämraluc&c j quemadmo- dum v. 23. vbi in graeco textu quidem hoc aduerbium legitur, fed a Syro alia, quam in noftro loco, vox vfürpata eft. Et ad v. 23. monet : ,, Der Syrer zieht ieipsre auf Gott Cad ventum Syrus re,tulit)v ,und lieft zvosov und xaxezeayov, , In graeco texfzu legimus xaxe- Texyim Ct avopis, Quibus igitur locis celeberrimus Haffe in prima huius libri, de quo quaerimus , fe&ione fuam probari poffe hypothefin exifti- mauit, lisdem meae firmius accedere robur, probabiliter jam expo- fuiffe mihi videor, -occaüo-ne Et nunc breuiter abfoluteque comple&ar, quae de huius praefationis dicenda reftant. Eft vero dies natalis Pa INCIPIS NOSTRI SERENISSIMI, PATRIS PATRIAE OPTIMI ab ill, Carolo- Alexandrino piis votis concelebrandus. Quod vt rite fiat , ora- tiones habebuntur duae; altera quidem a me Re&ore latina, altera autem patrio fermone a Pre Praenobiliffimo atque doctiffimo A. Yo. Bernardo Heydenreich, Praeceptore IH. Claffis meritiffmo, et m , collega nofiro aeffumatr[fismo , qui orationis fuae argumentum vniuer- à fum Ipfe mihi fic expofitum tradidit: Dafs die Burggrafem von ! Nürnzberg aus dem Haufe Zollerm eiumuethig dem Gruud zu der nacbmaligen Eibaebzmg des Brandeuburgifchem Haufes eelegt haäz*rz, i : Vt vero vterque noftrum officio , quod ab illuftri Scholarcharum f Ordine fibi demandatum fuscepit, votis pro perpetua Patris patriae optimi falute ac de Gymnafii ipfius flore nuncupandis fatisfacere ffe diftri- )y geftt: ita meae praeterea partes erupt hae, vt et praemia E buam Jm l : XXXIV — . buam publico confilio iis inter ciues Gymnaüf deftinata, quos 'prae« ceptoribus füuis fingularem adhuc probaffe diligentiam probitatemque fuam conftat, et Maecenatibus ac Patronis, quorum munificentia et liberalitate Bibliotheca Gymnafii, itemque rerum naturalium artifi- cialiumque colle&io, nova eaque magna incrementa cepit , gratias, quas maximas potero, agam. Eft enim profe&o hàec Gymnafio nofítro diuinitus adiun&a fortuna, vt in dies magis exfplendefcat. muneribus Maecenatum, inter quos, praeter Serenifimum Marg- grauium, Principem ac Dominum noflrum Clementiffimmn difcenti-. bus pariter ac docentibus nihil non gratificantem, tan quam fidera nobis quoque faufta praeterlapfo anno lucebant Augulliffmus ac. Potentiffimus Rex duarum Siciliarum FERDL NANDVS, Augü/h]imw Ac Potentiffipus Rex Daniae ac *Norwegia:* CHRI— STIANVS VII, et Reuerendiffmus MARTINVS GERBERTVS, Atonafferii et Cangregale'wiafs, Blaff in Silua nigra Abbas S, R. 1. Prin- 6'8!)5, Vt vero Horum regiis ac principalibus donis Bibliotheca Gymnafii nouum fplendorem fibi arceffiuit : ita multis aliis cime- lis fymbolisue condecorata et adau&ta eft liberalitate Fawforum amicorumque, quibus iure meritoque hoc a£ nobis deberi putamus, 7 vt, quum viuam 7Z 0/47/; nunc tenemus memoriam, Zorzzdem ilu- firia clara et fanCta nobis -noinina, etiam ob merita de Gymnafio noftro, immortalia, quantu m in nobis iïtumteft,- hac tabula red. dere &gdeamus : Gev .GF*; . XXXV n r €e. Cycefleng ber Ronigt Sánifie Sert Gebeime Ctaat& äïtmffec Gïmf von 2Serneoorf. — $t. ZorbeE, S&eftot s OSiclefefb. $. Sjuftigrath unb aftenamtmann D, Cella. &t Serrieben, $t, Cbler von S:Dittmer , Cfurpfálsifd): Qïmrafd)et S$yoffammertatf) unb $»f^ Banquier, $r. €fribent Selfenfteint u Sabolyburg. fit, 9tatf unb Phyficus D. £-uerlei 3 Graifefeint, $t. Sofratf unb profeffor Saries. s Crlang. $. Gefeimer 9Ratf) Srenfere von Sartmonn gu SSurgfjaufen, $, Sommercienfemmiffair auetfen alffier, f $. Steftor M. eerwagen gu. Sufmbad) $. derd)enbabn , Qofmeifter bci bem S, SteicbsDofratf Srenberen von $8taun in SBien. Reu. P. Gerardus Hefs, Imp. Monaft. Weingart. Prior $yt. Sonreftor efie am Gomnaf. 3u Stubol(tab $t faftner Seuber yu 2IBinbfpad) $r Syoftatf unb. «Drofeffor eyne in Gottingen, $r Syoftcr unb 9Drofeffor ufnagel su Crfang, $t Sommercienratf) ZAeerT 3u 9Xt, €tefft, $t. Sfeftor M. ZAirfcb in of $r M, AAónig ín SYiurnberg, $t 9Brof. ZAvoft yu SSatteutf $t. Cfribent ZAünbinder ju $abolyburg. $yt. 9Reftor £inoner yu 2(rnffabt, $. Sontcftor unb Cpnbiafonus £ippert yu €riang. $t. Gefeimt fegationsratf) von ber Zitb in 29ien. $t. Gefeimer 2íffiftengratf) £ófcb , Gxbolard) am Diefigen Specf)furfï!, Gymnofium. fyt. $of^ wunb. Steglerungsratü £ofcb. alffier, XXXVI Q r Sgr. Sjoftatfy utib Dorofeffor YYTeufel j Crfatig, $; Camerarius unb 9pfarrer 37áller in fcfeberg. St. 8Bifarius tYrüller in ,-Dbermoegerabetm. $yt. von tYTurv , 9Bagamtntann 3u Otüraberg. $yt. SDircftor unb Ciufpeftot M. (Dertel ju Sïeufïabt att- ber ï(afcf) $r. SDrofeffor unb 9tcftor Cftertaty u Stegenaebutg, $. Pacius, Saufmannsbiener allfier. $. Sprofen'or Parrot j Crfang, $. Stegterumgsrat 5 unb Vice- Confiftorial Praefident Determann u SDaireutfy $. SDoftot wb SDrofeffor Xau yu. Crfang $. Sonreftor QRennebaum gu. Syof. S. E, Mr. le Marquis de la Sambucca, Miniftre d' Etat de S M. le Roi des deux Siciles, Sxt. Cibabe, SSudjfiürer in Sftüemberg. x ll $. Otcftor e&cdlemmer su SBunfiebel $.. Sabinetfefretair &icbmio alfgier, S)t. Segicrungsratf) &ibmiot yu. Giefen, ä St, Gebeimer fegationsratf, Ccbnell su Sïegensbura. . Cuperintenbent Ciebnizser yu Siteuftabt an ber 2fifdj, Sit, Sfegierimgeratf) unb Gefeimer 2(rdjivar Gpteä j SBaitceutb, - $. ofarrec Senter yu Sornfaufen. Hunc igitur a&um oratorium maxime follemnem vt Procere.f buius vrbis: Excellentiffimi , Genero[lfemi ,. Perilluftves , Ifuffres , Magnifiei ac p/urzrm/z Rwererdz Praeuobiliffmi ampliffimique Pa. zromi et FAutores.pro fno quisque loco et ordine honorandi. prae- fentia füa condecorare et pietatis cum Patri patriae optimo, tum Maecenatibus a nobis praeftandae fiue teftes, fiue focii effe velint, pro ea, qua decet obferuantia oramus rogamusque. P; P. Onoldi d. xvnur, Febr, cIo Io cc rxxxvr. | ; MA E n b It .le. | (rt$ [ Ttf, ]A. 3C« tum lo cTint, soldi ew £m M Jl ERN i vt - — E — o g a ae. — - k [ | H -- $i 4 ALE M ] - v w " IU Ms * E — E — s BURURES M p RT at s a ia PA li 'f s ï 4 3R ii - ï P d À 'E ] /2/; r1 . (! T ag '4"? Aeeeis. dees d "d TÍ — 4 * d ä . ,/ ad^ fwa 17 Á 3*';*', 77 — [j ag " 4 Rs H i | iï? !!. fi du " du j : 7 ; — " í !f AE d ( fl ;j d. ". 7 wa X **?a ..... At '*M ww ) /!1, M o P . ;/! ^ $ /* a ü*æ ;:?w* "f - st /, , v ) ( , Pj ) /f d- 3 Wi T us 4 ; - » p ?s ? -:::' pb J " al i E d -t Fj ; N P uf (ï n ?**m KT hus fän : P iM **'D / P. äw Mi g wa Min 4 ; !À li " ; ,, 7 /Mg » - 7/ "fs. äf* IN - m ÓÉ ^ Em ! ib odip "- AU FT A *M""*j a T4 - ici f : i &-. S5 T í « 7N gtmw " g o LY ,F — À. ia at y27 Bo ät sf i : i " "m ? a gæ i2 p at tT P. m oPm La* E*A f »2& þääï* ïï í / $, & RSGSTWEE LUE E NZ&?Z& äïM - i SERENISSIMI PRINCIPIS AC DOMINI 9 DONZNI d bt, VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset nhääSTEAN ER E bit, DEREW ä a ie | CAROLI ALEXANDRI m - MARGGRAVII BRANDENBVRGICI BORVSSIAE Iä ä ET SILESIAE MAGDEBVRGI CLIVIAE IVLIACI MONTIVM STE- TINI POMERANIAE CASSVBIORVM ET VANDALORVM MEGAPOLEOS ET "AC CROSSAE DVCIS BVRGGRAVII NORIMBERGENSIS VTRIVSQVE PRINCIPAT VS PRINCI- , PIS HALBERSTADII MINDAE CAMINI VANDALIAE SVERINI ACEBVRG! ET MVRSIAE abit COMITIS GLAZAE HOHENZOLLERAE MARCAE RAVENSPERGAE ET SVERINI DYNA- STAE RAVENSTE:NILET STARGARDIAE COMITIS SAYNAE ET WITTGENSTEINAE - DOMINI LIMBVRGI REL. REL, CIRCVLI FRANCONICI SVPREMI BELLI E t DVCIS TRIV MQV E COHORTIVM PRAEFECTI 1 Artt, GBAIDRIS IPBACDRILAIS CISGENIEO TJ[SSJ[M AL um 1 0C ä FAVSTO SIDERE ORIVNDVM atet, IN ILLVSTRI 9g aetae n f€ CAROLO-ALEXANDRINO A. D, XXVII, FEBR A, CI2 I CC LXXXVI nqu tertu PIS PRECIBVS ET VOTIS PVBLICE CELEBRANDVM IN DICIT I MALECEW&TEQ AC WVSARV Vi FAVTORLQS DECENTI ANIMI PIETATE ATQVE OBSERVANTIA INVITAT ä M IOÀANNES MELCHIOR FABER ILL. CAROLO- ALEX, P. P. ET RECT ABXPER LIETO 4PPRPENTIGE-TP.IPS $.J Q— ONOLDI Tvris IoANNIS DAvipis MESSERERI TYPOGR AVL w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com "