Ge2570-2_1
author: Faber, Johann Melchior

M——

ial

[j

*

E d

j

à

h.

i

N

ä ——

£

Ls

n

*

hs

*

"Ó

bagi

2

E

i

^

P r

zi

BUAH

n

1.

",

*

N

*

^

——

i.

t

MM

hs

".

À

L

MP

m

d

ii

n

"

t

ia

"s.

-4

p

. o

j 25

*

R

ia

n

*

a

"7

i

E

,är"

us ^

ET

n

s

"

..

m

Se

-

.

lm

F

^.

E

w

ä

äï "u.a

—X

M

P

n

ii

F

L

R

b

-

hn

LE

d

*

"^

3

nl

*

ïu

.

hs.

it

p

N

"h.

Y

aol tl

m

(

n

m

*

g

h

Y.

b

j

t

:

o

".

4

ETA

E

p

*

*

4

.

i

:

.

——

d

U

Á

£« ]

^

b

y

Ws

"

K

x

&

—

'

Á

dos:

Á

N

P

:

*s

od

D n

n

Y

X

E.

d

h!

P B at

od

p

s

E

h.

E

-

T

ls

f

X

d

*

?

E

d

ä

-

*

"Ht

^

LA

"

-

v«

m

a

Ninti,.

N

—

D

r

x*

Mä(

H

P

Mä

"

k

*

-

!

—

—

"

^

ENOS.

.

a

i

X

"-

ï:,ï'

*

$.

3.

, f

b

*

"A

d

X

E

"

-

li

'*ä*

-

RPE

d

petsoetitss

k

EM

P as

t

NG

ofb a

*

—

Ms s aF

*

X

sss a

Ü

p

£

X

"

l

& X

-

:

'

l.

É

"i.

'x

a

*

b

gues

3

d

du

"

d

j*

k:*a

À

M

s.

" ii

"

-

od

4

ol 4

f

*^

t

w s *

ssl

Pni

-

p

À i

"-

&

4

.

E

-

H

.:

p. w

. -

?T"

—

"

)u

Sungdilin. - cátns

R1

N

m

AL g

9

:

ïï;

Á

"a *

Ws

2

|

r

" s

*

v

A

"€

l

m

Kes

x:.

*

"

v

Mu

p

r

T

9s

d

J

hs

-

J

^

—

at

as5

P

z

;e

i *«

U.

F.

*

X

ET

"

9

"

*s

--

2'

—

z 2

L-3

L

ab a

E.

x

f

K

(s

(s

d

»

PA

p

—

FA

$^

7

.4!'

li

il

j

74

s

»i

|

il|

I

V'

G

Il

li

j

|

|

P

li

|

ii

[il

S

Ü

j

aj

hu

"HN

72

N

(

A

M

"

NQ

7,

l

i T

2

:

I

H

Q*XNQ P3)

r

! J

f

y

?

W

/

/

j

N

j

if

y

/

i

::n

ï

i

j

;

h: ]

jl

ET É

.LJ'* G

Ti

PUTUBILS]

i

L

T

d

M

W

M

L

"

t

(uii

/II

£

—

IOND

RD

N

m

b

X"&

*

z

df

]

M

4 N

i

ia

1900:

F-H-REUCI'

1

|

j

H

1plfs—.xg;fiz

s

-

T AM7

n

IG

L o um 7*

N

ETU 0 Á

s

—À— m

5

E -D

RE VET IQNEE

NATYALEM

ä

SERENISSIMI PRINCIPIS AC DOVIINI

"]

DONrFENI

"

Lkï*ä&gïä&*l I FRIDERICI -

It

[

CAROLI ALEXANDRI

MARGGRAVII BRANDENBVRGICI BORVSSIAE

ET SILESIAE MAGDEBVRGI CLIVIAE IVLIACI MONTIVM STE-

TINI POMERANIAE CASSVBIORVM ET VANDALORVM MEGAPOLEOS ET.

CROSSAE DVCIS BVRGGRAVII NORIMBERGENSIS VTRIVSQVE PRINCIPAT VS PRINCI-

unt

. PIS HALBERSTADII! MINDAE CAMINI VANDALIAE SVERINI

ACEBVRG!I ET MVRSIAE

bit

COMITIS GLAZAE HOHENZOLLERAE MARCAE RAVENSPERGAE ET SVERINI DYNA-

STAE RAVENSTE/NILET STARGARDIAE COMITIS SAYNAE ET WITTGENSTEINAE

-DOMINI LIMBVRGI REL. REL, CIRCVLI FRANCONICI SVPREMI BELLI -

t

DWCIS T RRVMQV E COHORTIVM PRAEFECTI

^

7H

DACDRIS IBAAIURGLAGE CILIEMILEIN TJESSJ[MJ[

. C

FAVSTO SIDERE ORIVNDVM

qtet,

IN ILLVSELERL.

aetae

CAROLO- ALEXANDRINO

$ f€

A. D, XXVII, FEBR,

A, CIO ID CC EXXXVE

quib

PIS PRECIBVS ET VOTIS PVBLICE CELEBRANDVM

jien

IN DICI'I

]

MAECEW&TES AC mïïVSARV Mi FfäV"FOREg

DECENTI ANIMI PIETATE ATQVE OBSERVANTIA

INVITAT

M

IOANNES MELCHIOR FABER

I

Y

A

CAROLO-ALEX. P, P, ET RECT

SEPER. LIBRO S$SAPPTENTIAME- P. IL $

-

—

ONOLDI

Tri loANNIS DAVipis MESSERERI TYPOGR. AVL

"

"d

rE

Mater.

fusceptan

ndultris

litquend;

Dtogramg

Is corfn

1 collat

lem fuije

d lboris

ünculie 3

tm: fortu

T0 ogenri

iunïto, h

p

EE

ucire

Em

I

N l'

F3

*

R

-,—.—

À

a

e3

E

; -

—

i

o

4*

-----

4

g

i

l

X*

)»

J

;

Tapttt

N

,

nu

l

ü

p

!

.;*:41—

CM ADNSE.

-—

m

N

3

C

o

s

d

qecupc m al

N

M

j

o

C

U .

(

j

fs.

W

PV

.

u

xxæ;

li

u-

-9 d

as

E —

d

E E n

,

UqUEETE .

A a

(39"*— E

EAC* um LY

----- w:

DN

4ee m r M

m m at

E

-- -

- - —— —

ARTA

——

—

ixf&- !! ateriam fcr'xbändi, r-uäem et inuolutam obfcufitate olim a me

fusceptam, nunc refumo, quae, pofteaquam aliena nuper demum

induítria latius fe aperire coepit , retraCtanda potius, quam re-

linquenda mihi videbatur. NNam quum ante hos decem' annos fex

programmatibus fwper libro Sapientiae ícriptis ex do&trinae, quam

is.continet, fumma et ex graeci textus cum fyriaca interpretatio-

ne collati fono iudicaffem, verum huius libri au&torem 'Sorobabe.

lem fuiffe videri, qui chaldaica in eo fcribendo lingua vfüs fit:

ad laboris mei fru&um hoc permagnum effe duco , quod fcripti-

unculae iftae qualescunque communem fcholafticorum programma.

tum. fortunam non expertae, fed dignae habitae funt, quae a Vi-

ro ingenii praeftantis et perfe&ae eruditionis illuftri laude celebra-

tiffimo M, Io. Gottofredo Haffe Philof. Fac. in Acad, Ienenfi Ad.

iun&to, publicum in iudicium reuocarentur, ..Is enim edidit anno

jentiae teutonicam , .cui adnotatio.

i'u:peric')re translationem libri fap:

nes

.Az

IV

—

—

Ms m PA RD

nes fubiecit et excurfus addidit, in quibus, habita opmmncularum

traf

mearum ratione, füum cuique pretium conftitueret,

In quo con-

nili|

fuau

ftituendo licet mihi quidem interdum vfus examine videatur parum

aequo: nefa$ tamen duco effe, me indignari, eum, quem in plu.

)

9:*6 f

rimis locis aequifimum cenforem,

vel Vt re&tus dicam, amiciffi-

pj

mum laudatorem na&us füum, in pauc1s hypothefi fuae contrariis

s det

confidentius,; quam fortaffe concedit veritas, cenfuiffe.

Sed quo-

s hi

niam de eo potiffimum ,

ex quo omnis huius libri interpretatio

tem,

vera cenfenda et, quae de eius au&tore ac philofophia tum demum

*

ydem

rite procedet, quaeftio diiudicanda eft, a me diífentit, quod ego

Gtfaly

auctorem libri, quisquis tandem ille fuerit

chaldaica in eo fcri-

baui

bendo lingua vfum fuiffe ftatui, ipfe autem graecum, quem habe-

vulca]

mus , textum originarium effe putat

idque multis adeo cauffam

loque

fortaffe non tam argumentorum ratione

quam verborum au&ori-

f quic

fate metientibus plane perfuafit

neminem puto fore, qui me re-

tlone

prehendat, quod in re, fi quid video, adhuc dubia non contra-

Ad

dicendi, fed veri inueftigandi ftudio , quae ad hypothe(in meam

fotmar

refellendam parum firma effe videbantur argumenta, libere profi

C0 effc

teri,; omnesque ac fingulas, quibus cl. Haffe ad fuam hypothefin

Clirgi

confirmandam vfus eft

rationes ex ordine capitum fuis quamque

2('172, |

momentis ponderare aufus fuerim.

Vetbo

Primo ftatim loco C. I

$. vbi cl. Haffe Syrum ex graeco

II, :

textu vertiffe firmiter affeuerat

haud dubie fallitur

In graeco

Süpien

enim textu haec verba leguntur

&yiv yap "veum Txibeime — QeuEerati

d. m

Son, XX& OLTOAVOGUTETOA QTO AOSy AC AOV aauvwwv, xot eAe'yx C?no'e'rau £7£AÀ-

ler Is

9wcqe aoiuxe: quae cl, H, ipfe fic reddidit

Der hei'ge Weisheits

Affeera

Sinn flieht den Betrug, enthaelt fich thoerigter Gedanken

und

Wt itate

w'eicht vom- Ort ,

wo Vngerechtigkeit hindringt,

Omitto hic,

78c2y uä

quae iam ab aliis ad hanc prorfus alienam a vero fcriptoris fenfu

transla.

V

--

Ut

translationem di&a funt. Neque enim poteft de ea vere iudicari,

COn

nifi prius conuenerit, graecus textus originalis fit, nec ne, Sed cl.H.

TTum

füam translationem verbi éxeyg9scezai fic nobis commend'atk:' $ EAYX-

plu.

»9«ssra: nach dem Parallelismus fo viel als esv£ezos- 1533 Iob. XXXIII,

off.

!

9, confunditur, pellitur- . eigenerSprachgebrauch des V erfatfers! -

TatYis

, der Syrer veberfezte zwar anders, aber ficher fo, dafs er das Grie-

qQo

»chifche vor ficfi hatte, ,

Iam me quidem in eo habet confentien-

tem, quod dicit, parallelismum: poftulare, vt verbo éaxeyySueeras

eta;io

emurdi

idem ineffe debest fenfus, quem excitant verba praecedentia c«v-

] ego

Éeoi, dauvuzurere, Neque tamen huic verbo eam vim ineffe pro-

j fen

bauit ex Iob, XXXIII, 19. vbi £vey£e, non éAeyy 9ueerai, Occurrit et

Tabe

vulgarem fuam fignificationem habet. Ad quem autem porro vfum

qoffam

loquendi proprium noftro fcriptori prouocet cl. H. parumi liquet;

v&ori-

fi quidem haec forma verbi paffiua alibi nusquam in ea fignifica-

Q te

tione, quam illi putat noftro in loco tribuendam effe , occurrit,

contta-

Ad fummum hoc patronus aliquis graeci textus afferre potuiffet,

.mem

formam. paffiuam eaeyaOweeroa vfürpatam a fcriptore huius libri grae-

: proft-

co effe pro a&tiua éxey£a , vt fimiliter caderet cum reliquis verbis

othefin

QeuÉerai , amxvueurtrar hoc fenfu: zzmerepat iniuþz"fiam' fuperuemten-

fem ; genitiuos autem ézex9sewe aM abfolute pofitos cum hoc

jamqu

verbo coniungi potuiffe omiffa praepofitione «aza; évavri», cf. Ier.

II, :9. Iob. XIII, 3. 15.

Sed relinquitur tamert hoc dubium, quod

. graeco

Sapientiae fpiritus f/4ezezs ac recedezs ad füum iniuftitiam coarguen-

grieo

| szgwl

di munus rite exfequendum non probe affe&tus videatur. Progre-

j if*

dior igitur ad Syrum, quem cl. H. expreffiffe graeca verba omni

affeueratione affirmat.. Vertit autem fic: e£ vituperat omnem per-

V'eisheits

uerfitatem, quae aduenit ; qua(i effet in graeco textu: xai caey£n

n, lmd

m«ucav onuav ezeA9scav, Cuinam vero perfoadebit cl. H. hanc le&tio-

itto hic,

nem Syrum aut habuiffe, aut fic verba ifla graeca vertiffe, quafi

yis fl

eam

iil

A 3

VI

m

eam habuerit? credibile potius eft

Syrum, fi graecum textunt

foc

fequutus effet, forma paffiua eiusdem verbi, quod graeco refpon-

CUS !

det et v. 3. in forma a&tiua re&te expreffum ab eo erat, hic quo-

verb

que vfurum fuiffe, p3nno a. r. p55 vituperatur, et'fic etiam Vul.

nem

gatus graecum verbum reddidit

COFF Ipiefur.

Itaque hic videmus

quim

tres concurrere difficultates, quae, fi hunc librum graece fcriptum

Syrus

fuiffe affirmamus , tolli nequeunt;* vz4zz eamque maximam, quod

tria l

verbum £acyy9ustroa ob membrorum parallelismum ex confiho Ícrip.

detur

toris eandem vim habere debeat, quae ineít verbis QeuEeroa t d mu-

fctip

v&s1ce21, nec tamen habere poffit:

Jecundam, quod

etiamfi quis

|

vulgarem eamque a&iuam huius verbi paffivi accipiendam . putet

3!07)'7 ?T

fignificationem ,

tamen Spiritui Sapientiae id muneris vix dari a

Mutre

Ícriptore potuiffe videatur, vt coargueret iniufüitiam , quam f/zgere

terpret

et a qua recedere eundem ante dixerat

iertiam, quod probabile

facerer

fit, Syrum, qui ex hypothefi Haffiana vim graeci verbi bene noue-

alteno

rat et v. 3. aCüuam eius formam reéte exprefferat, hic quoque

QUP ruy

paffiuam eiusdem formam expreffürum fuiffe

Num ergo cl, H. ex

&t pr

fua hypothefi reperire poterit, quod cum probabilitate ad has dif-

3 fac

ficultates refpondeat? Ego vero ex mea rem fic expedio

Chal.

lntelhge

daicus fcriptor vfus erat wporv a r. wp2 , fe abfeozndet ; quam no:

» Dis v

tionem aptiffimam paral

ismo efíé, vnusquisque concedet.

Ni.

D fo che

mirum haec fimplex cogitatio

deloff, peruerff atque iuinfli bomi-

7)

ues japientiae ac verae coguitiois dei participes baud fient

a

potiu

fcriptore huius libri fic effertur: Sapientia ab eiusmodi hominibus

qUoque

f^&it , vecedit. et fe abfcondit

Atque in his ipfis tropis adhiben-

dis refpexit alios, quibus vfüus erat verfu fecundo, quum diceret

fcmptore

veram cognitionem dei adeoque fapientiam fe.manifeftare feu af-

p4rere atque iuueuta facilem effe omnibus, qui eam fincero ac fim-

trare Qul

plici animo-44z4er4nz et acceptemt

At jam. quaeritur ,..quo modo

VIptori

hoc

E

a

VII

QUf

JOnl

hoc verbum, quo chaldaicum fcriptorem vfum fuiffe fumfi, grae-

cus eius interpres vertere potuerit eaeyxOwsero( ?. Idem videlicet

Juo-

verbum. xb5 non Zzfcozdezdi folum, fed coarguendi quoque notio-

Vul.

T0S

nem apud Chaldaeos habet, ideoque a graeco in forma pafliua,

quam chaldaicus au&tor zeczproce pofuerat, sasyx91etca: redditum eft,

t

Syrus autem in chaldaico fuo exemplo pro wb»m fe . 4bfcozdet, de-

äuod

trita littera * et permutata '1 cum D (cf. infra c. V, 2.) legifTe vi-

detur Nb350, quafi effet participium . Aphel.

Iisdem certe litteris

,"c,rip-

T0

fcriptam hanc vocem in coarguezdi fignificatione retinuit,

. qui

. CL I, 10. de (uAocsoc axgonvai r& mAvrR , Ra Diss s oyyocpoy dx ov

putet-

MUW?ET& L

Des Raechers Ohr hoert alles, felbft das Gereufch des

hr a

Murrens bleibt nicht unuerborgen,

Equidem mirabar, aures in-

gert

terpretis religiofi ab oculis argumenta , quae fidem hypothefi fuae

xblle

facerent, circumfpicientibus hic ita victas effe, vt gradationem

HOUC'

alieno prorfus loco admiferint. Etenim fi deus, qui v, 6. appella-

uoque

tur 7«v y£Qeov uamgruc XOi TYG xa&gäms* €TICKOTT0C aZMSt?;', 07?27254 audit, fen.

W ex

tiet profe&to /frepitum quoque murmurationis.

Quam difficultatem

s5 dil-

in hac fübie&ta translationi nota fublatam non effe, vnusquisque

Chal. -

intelliget,

»9e5* yoyywsov gewaehlter Ausdruck, fuer yeyyveucc,

Denn

f nol'-

;Das vorhergehende sv zog wahrfcheinlich 9es& herbey,

Ni

»folche opwuemrere liebt der Grieche.,, Quod hic de vfu /fziliter

; lotui*

cadentium verborum monetur, tantum abeft, vt ego infitiari velim,

TE

vt potius non Graecos tantum et Romanos fcriptores, fed Hebraeos

quoque eo faepius hac figura vti probe fciam, quo fünt concinni--

minbts

1dhiben'

tatis ftudiofiores,

Ideoque lubens concedo, graecum huius libri

ficeret:

fcriptorem, quum has voces 9es yoeyyvue» coniungeret, ad fimi-

lem fonum verborum "« (uaecee refpexiffe.

feu -

Sed hoc a me impe-

trare nullo pacto poífüm, vt credam, eundem, fi non tam verba

jac f

p 100

fcriptoris alicuius, quam fuae mentis fenfa explicare füa lingua vo-

hoc

luerit,

N

VIII

—

luerit, reie&o veritatis confilio fe&ari fïgüras et ornatius maluifle

T

loqui, quam fimplex cogitationis ratio inferret.

Haec enim fen.

Vnt

tentia generalis: de«s omzia audit: quum in altero hemiftichio re-

quinl

petenda et ad murmurationes transferenda erat, profe&to poftula.

érQea?

Hocce du.

bat, vt non /lr.eþm:, fed £acitum murmur diceretur,

verfi

bium, quod parum commoda, non au&ori, verum interpreti tri-

COmmp

buenda, fententia facit, valde augetur translatione fyriaca. Syrus

fum i

enim, quem cl. H, p. 240o. laudat egregie vocem graecam 9esc red-

Tismui

didiffe, non expreffit firepitum, fed vfum , confuetudinem qmhn:

profe

Neque vero mutata haec vox fyriaca in exUnn (occu/tatio) vllo- pa&o

- ote

dici poteft refpondere graecae voci. Nam eccz/tae murmurationes

qutem

et quafi animis fepultae non funt /fïffmf?f- -quid? quod credibi-

foam4

le eft, Syrum, qui a cl. H. crebro arguitur, ne fententias quidem

NU

manifefto fcripturae mendo deprauatas correxiffe, nedum earum

NI

veritatem exegerit, graecam vocem 2ese, fi hanc vertere debuiffet,

, Viell

hoc loco eodem vocabulo redditurum fuiffe, quod occurrit r. Macc,

wfette

IX, 39. et graeco noftro refpondet, w3 claswor. Vnde igitur Sy-

Don p

rus habet fuam &nvhn con/metedimem , feu ww occuitationem?

pates

vel qui fa&um eft, vt graecus fcriptor tam parum accommodata

bilitatis

contextui di&tione vteretur ?

Ad hanc vtramque quaeftionem fic

dO àya)

mihi refpondere poffe videor, vt hypotbefis mea nouo argumento

» Mütaf

confirmetur.

Nimirüm chaldaicus au&or huius libri fcripferat

N»1Un, obfeuritas ,quam vocem Syrus retinuit w5ym, a fcriba de-

» "t Pa

inde ob fimilem fonum commutatam in wmynmn. Graecus autem in-

'j)üüïlde

terpres; quamuis eam ipfam vocem &»»yn in chaldaico exemplo

hgdf, |

inueniffet, hanc tamen, quum de orationis veritate non perinde

s ünd mä

follicitus effet, " atque ornatu , in f/repitus, quam in ebfcuritatis

»ln vj

fignificatione , vtramque enim arabica lingua confirmat , accipere

transfcril

maluit, vt haberet, quod fono voci «; refponderet.

C T.

IX

m

C H

VX ( laoie iy veNeuTX cvOpuTE

Xei x tyVGH 0 QYRAUCUS

uffe

£ ais

Nichts hilft am Ende eines Menfchen

kein Retter von dem

fen

Vnterreich ward ie gefehen

Cum hoc verfu coniungendus eft

) f€

quintus eiusdem capitis

SX egiy Gd TO0!0MA0C TC TEtAtUTES VAV

OoTi XoT-

tula

éeQoayutn , xoa u8uie avacotQt,

'Vom lode

btes keinen Ruekwese,

P

Qu

verfi

lt wird er, niemand keh

Tt

2urueck,

Hos locos cl..H. ipfe

m

comparat tanquam parallelos; nequa ego fimilem vtrique loco fen-

ytus

fum ineffe infitior; fed ita tamen, vt proprium faüum cuique paralle-

fed

lismum tribuam,

Cuius quidem f! quis ra

4-1n

viwu

nem habere volet

IS

TU

proïe&o cum ex aliis, tum ex eo ipfo parallelismo magnam 1in grae-

£l

LCi

liget.

Ante omnia

paxto

Co textu interpretationis fuspicionem refidere in

uOncs

autem legendae.funt adnotationes , quas cl. H, ad contürmandam

edibi

fuüam vel hypothefin, vel translationem fübiecit. ,,4va2ve«c — redu-

ddem

,cens, liberans

Der Araber und Syrer haben im pafüiuo folutus

camum

Sie lafen alfo entweder évespeQer, avaAv9s5, (nahmen fie avaavease

juille

, vielleicht fuer eine Abbreuiatur von dveavezutvos?) oder fie veber

Maec

4fezten hier wie Y. $.5

At hi quidem interpretes aCtiua v. «.

Sy

non paffiua vfi forma funt. et quod ad fuperioris conie&turae duas-

fontin ?

partes attinet, altera de le&tione &vaavSus f; evacettov parum proba-

bilitatis habet:

nodà

altera neque verofimilis eft, neque docet,

quomo-

Ad v,-«. fic commentatur.

em fic

QO «vaAvcautvos paf(ine verti potuerit

Die Alten

umento

, Metaphern von der Vnveraenderlichkeit einer Sache.

ppfeïa

haben bei 4vesee das A&iv, wie v, 1, (44£ v. 1. antiquae verfro-

ba de

nes paffiuum babebaut !) ohne anders gelefen zu haben. Sie ver-

tem t

,ftanden xecteQeayr?y indefinite, weil man einen Weg nicht verfie-

exempï

celt, (et famen cl. H, ipfe reditum in translatione fun obframauit!)

,und nun war das Auffiegeln (buius trotiopis ve[ligium equidem nul-

permfïe

De induftria has cl. H, adnotationes

uritalii

lum video) nothwendig; ,,

aCC Pcfe

transfcfipfi, vt le&tores cum de Illius et translatione et Syrum grae-

co

B

Cïïw

X

—

co cum textu conciliandi remedio, tum de iis, quae ego nunc ex

teid

hypothefi mea ad intelligentiam horum locorum adiuuandam dixero,

I" ]

€o facilius iudicare poffint.

Nego autem, in his locis vllum extare

ynut

veftigium, ex quo appareat Syrum ex Graeco vertiffe; et vtrum.

quo

que potius chaldaicum archetypum fua quemque lmcrua expreffiffe

caft

affirmo

Etenim :,) verbum xerzeedeeyi» in graeco textu idoneum

e&

fenfum non habet.

Quid enim quaefo o/£ gnamm dixerit huius libri

preta

auCtor? vtrum ex interpretatione Arabis ac Syri vitae finemt (rextu-

emen

«1») an fecundum cl. H. et Vulgatum ex orco reditum? ( vamobienov )

Àt S

De neutro dici o£//z74£/o poteft, At fortaffe cl. H. illud «ereecez I

perfii

indefiuite fumi poffe vrgebit

quo fenfü ab interpretibus antiquis,

que d

quibus fe tamen comitem adiungere merito ipfe dubitauit, fümtum

potef

effe affirmat: defrzitum — deffizatum ef ! At Syrus certe ac Vulga.

lD . j

tus hoc numero non funt; neque nobis fic illud fumere licet; quan-

vbim

doquidem au&or libri Sapientiae hic Epicuraeos inducit loquentes,

non Stoicos.

textu

2.) non placet di&tio graeca wvaz2Ywenee renevrus uv,

Juhuer,

nec perfuadere mihi poffüm, au&torem huius libri graecum, licet

dübies

Judaeum, fic loquuturum fuiffe pro 4vazohiepoc i i rexeora aturóv,

Videtur enim au&tor libri continuaffe tropum, quo vitae breuitatem

pro v

ante defcripferat : tranfit vita veluti uubes, nebula, vmbra,

3.) In

fyriaca

XV.

verbo a»aAveas cl. H. in animo habuiffe Vldetur pulchram illam ima.

Quit e

ginem homericam Il, XVI, 442. et XXII, 180, vbi Iuno illic, hic

Iisdem.

Minerua confilium Iouis Sarpedonem loco altero, altero He&orem

Dothefs

impendentis mortis periculo liberandi hisce vocibus i Increpat: «a»dga

Svurov éovTa ,

Vtabhe

T&a TeTQuUfvOy oucy y a E9ente D'avaroio tiCavaAveat,

Verum etim vero vox CR

Verbum

quae hic pro zerte pofita effe videri

fenfu /

nequit, iubet nos cogitationem a Parcarum ftaminibus nulli deo dzf

filyty;

Joluendis auertere ad perpetnum huius verbi Z»«^v» apud graecos

N 4, fcrlptores loquendi vfum, ex quo illud non Z£erazdi-f, reda-

QUam pj

-€end;,

3, Dengt,

EU NG

XI

(X

fed redeszdi notionem habet ;

ceudi ,

EcLEE. valt,

cuius quidem

et0,

fer in hisce duobus locis parallelis repetita mentio non poteft non

TATO

In

vnumquemque offendere — av«xAvea: — avamobicpos — avaceccu

um

H. ad c. XVI, t:4. prouocauerit, vbi «:sava cum quarto

fiife

quo fi cl. H

cafu in reducend: fignificatione Graecus vfurpauerit: ego refpondeo,

um

le&ionem in graeco textu falfam effe, ex Syriaca et Arabica inter-

bri

pretatione , quam vtramque cl, H. ex graeco textu fluxiffe fumit,

2X

!

emendandam fic: i£eA9ov msupa £ a va.e geQei , sàe e'vaAvel

WU T g -

FJ-«V)

AsiSeie a ((pro- t,/uxgnv wæoæMtqustm)

Etiam in Syro vox wmm fu-

uyist

perflua et haud dubie ex collatione cum graeco textu orta, ideo-

IqUi$,

que delenda eft, Huc accedit 4.) quod nulla probabilis reddi ratio

(Dtum

poteft, quare Syrus, fi Graecum fequutus eflet, vocem «wroXiepos

lr

in v. s. eodem vocabulo exprefferit, quod iam vfurpauerat in v, T

quan-

vbi in graeco textu legimus iaeie,

$.2 quod Syrus, vbi in graeco

entes,

textu eft d»acettu , reuertitur

habet 45nn redweens , reflituens,

i

fubuerteuns ; quum, fi graecam formam exprimere voluiflet, haud

Ticet

dubie víus fuiffet radice amn. cf, C. XVI, 14

6.) quod idem Syrus

&UTQV,

pro verbo a»a2veac, cuius vim redeuzdi vbique expreffam reperimus

1tatem

fyriaca radice 9t« vel 45n, Ccf. Iudith XIII, , 2. Macc. IX, 1. XII

)l

7. XV, 28. Sap. XVI, 14.) paffiuam formam hábet »anyju Joutus eff

Y 3

Quot ergo voces in his duobus verfibus fünt, tot paene dubia ex

C hic

iisdem contra hypothefin Haffianam moueri poffünt; quibus mea hy-

Corem

pothefis-vel non expofita eft, vel mederi facili negotio poteft, Nan,

aväg

vt ab hoc extrenio eoque difficillimo exemplo exordiar, Syrum dico

TXLLIO

verbum »anuw /olatus eff ex chaldaico fuo exemplo retinuiffe, hoc

J Udel'l

fenfu: semo vuquam apparuit, qui-ex orco feu 4 mortis vinuculis

jeo dif

folutus effet

Atque haec eft vera et propria Hebraeis imago,

Taecos

quam plenam inuenimus in Syriaca interpretatione Pfalmi LXXIX,

[ r

9. penetret ad aures tuas (uspirium vinctorumy eosque ämchzo fuo

NWII;

BZ

.lïklætgr

L

XII

um

foliue a morte,

Eodem pertmere videntur fszes mortzs, Pf. XVIII.

6. XCI, 3. CXVI, 3. cf. S. V, Herder vom Geift der Ebraeifchen

V0l

Poefie

Th. S. 222./24, — Graecus autem interpres in hac ipfa chal.

toi

daicae vocis fiznificatione — nam mj eft fo/uit — haefit et ex in-

n

genio fuo vbique confpicuo fubiecit au&ori huius libri chaldaico re

VoC

quidem prorfus fimilem, at vfu tamen verbi graeci, «vaavo

plane

Tep

diuerfam eamque peregrinam imaginem hanc:

24€820 apparuzt U.

fenj

quAT , Q4i Charontis femel cymbae impofitus et in orcum delatus

UL

foiutis quafi funibus Zz4e redierit — avakwenc ÍC, v2 mevuvteim

"

xOIHæ

Quod deinde ad vocem vasoficuo attinet, nullum dubium

quo,

eft, quin refpondeat chaldaico vocabulo 42*m redit£us; hoc autem

quo.

Syrus corrupte fcriptum legiffe videtur z8nb3 edela, mediciza; et

Qita

quum eo fyriaca lingua careret, vocem eiusdem fignificationis, qua

dere

n V, I.

jam vfus erat,

«nvow hic repetere coa&us fuit,

Supereft

CX TC

iedeayidy — mcom*noda plane vox — fine dubio ex chaldaica falfa

lioc |

le&ione onnn« esffepatum eff Ortía5 pro qua veram a Syro ex ar-

i 6X

Et

chetypo conferuatam eífe arbitror tannns zerminas pofitus eff

i5 hi

iam ex comparauone vtriusque ex Graeco et Syro fattae interpreta-

TIt, |

tionis difficile intelle&u haud erit, vtra propms accedere ad arche-

tres ]

typum videri debeat :

It

ex Graeco:

|

ex Syro :

Confe

y.r. nulla eft medela in fine ho-

y.1I, nullum eft remedium in exi-

lud

Ininis 3

neque apparuit ex

tu hominis :

neque appa-

abd

orco reuger[us

ruit

e

qui ex orco folutus

Vo(ï

effet

Y. s. non eft red;zus finis noftri ;

bis: .

nam obfrezatus eft, et nemo

Y. 5. non eft remedium (lege re-

fnun

VOUHCrLHifur.

ditus) in exitu noftro; nam

qider

limes pofitus eft, quem ne-

mo fubuertit

-

Tüt2en

U pofr

C' II,

XHT

—

"1

o II, 9. uubae suov « uoigoc.ig o c5e vpeTtgao w'ytgoyias, | Niemand

chen

von uns fey unfrer Luft beraubt! Sed hac ratione non tam exhorta-

chil.

tionis, quam voti vis ineffet hisce verbis.

Syrus vertit: memo nuo-

y .

firum fit ffue voluptate 1. laetitia (N0b23). At cl. H. hanc fyriacam

90 I6

vocem, quam Syrus poít aliquot verba, vbi Graecus tvggocvvm habet,

plane

repetit, hic nulla fubie&a cauffa verti iubet zzg4eztis, perinde quafi

t n

fcripta effet NDO3 Et quare tandem? vt appareat, Syrum ex Grae-

J

tüs

co vertiffe. Addit enim: ,, DerSyrer hatte gewifs den griechifchen

uielg

4 kext vor fich und las wxBus tiuov duv eos $so..,

Quid vero erat,

dbium

quod cl. H, commoueret ad excogitandum hoc vocabulum nouum,

autem

quod vfus linguae graecae refpuit? Syrus videlicet in hoc verfu ad-

14 e

ditamentum habet: vsgue a4 fezeifutem : quod nobis el. H, perfua-

$, Quà

dere vult, quoniam Syrus vocem cuopgoc iam verterit f/ze vmguentis,

peret

ex reliquis graecis verbis rue wperegos o^yegoyius natum effe. .. At qui

» falfa

hoc fieri potuerit, quaeret quispiam? Pro vero cl, H, fumit, Syrum

ex at-

in exemplo fuo graeco pro «yseeyias legiffe ayseeyins, et quoniam

B

is hanc itidem inauditam vocem a yseas fezecus deriuandam iudica-

:rpreta-

rit, nulla genitiuorum, vnde effent, habita ratione ob hasce folas

tres litteras yxe in noua voce eyseoyiac fic vertifle, usque ad feuccfu-

arg-he-

tem no[iram,

At enim vero fi quis verfus, fextum et decimum,

conferre cum hoc noftro voluerit, facile intelliget, ita neceffarium

n ext

ilud in Syro additamentum effe, vt graeco textui, a quo abeft et

abeffe debet , au&oritatem archetypi omnem detrahat,

Nimirum

i? appa'

- (olutus

v. 6, manifeftum falíae interpretationis veitigium eft in graecis ver-

bis: xexwus9a 74 xriec& Q6e veorui anxäa;w;.. quid enim hoc fibi Vü]t :

fruamur rebus creatis (l'udiofe, quemadmodum iuuentutet ad verbum

dege fe-

;; nf

quidem, fed ambiguo fenfu cl. H, vertit: Laft uns die Schoepfung

nutzen wie die Iugend, — Sed nullus hisce verbis fenfus, qui proba-

juen ne

r 'poiïit, ineft, quum ex graecis aeftimantur, Etenim fi quis inuen-

B 35

tute

MU

XIV

E

——

2

tute fua frai volet,

f**«i debebit rebus creatis.

Inter f7uitio.

Zzem iuuentutis et rerum creatarum nullum prorfus dlfcrxmen ett,

277

ideoque ;haec .cum illa .comparari nequit.

Poflüunt autem eadem

Yor,

verba teutonica hunc fenfum habere: früamur rebus c eatis, quem-

add

admodum iuuentus fc. Zs f7ui folet

Sed hic fenfus ex graecis

,üc

verbis elici nullo pa&o poteft

cl, H. ipfe videtur fenfifle ambi.

s hat

guitatem fuae interpretationis.

itaque explicare eam in nota fub-

o

ie&a ftuduit: ;; wie die Tugend — -weil wwir nóch Iugend Kraefte

,,S [

,haben — &« heift fo viel, als donec.,,,

Ego vero ingenue fateor,

yfchr

me huius particulae vim cawfalem et ftemporalem in tali iun&ura

legen

verborum adhuc ignoraffe. Debuerat.potius.cl. H, quoniam au&o-

d qu

que v

rem huius libri graeca lingua vfum fuiffe ftatuit

fic verba praeca

interpretari: fruamur rébus.creatis, quemadmodum (72) iuuentu.

wb

te .fc. fecimus.

fiiatm (

Et:hanc ipfam .praepofitionem zz,

quaya ante vo-

gari fi

cem vrorezi defideramus, Syrus, omiffa comparatloms quimadmidum

particula, .expreffit.

àd $v

,Ex quo manifeftum eft, et Graecum et Sy.

gendut

rum interpretis munere fun&um effe; quandoquidem alter alterius

errorem facili duarum litterarum ,

quae.apud Chaldaeos fimilem

exprol

du&tum habent, .permutatione natum excufat.

1mpi

*Quum enim in chal-

dzuco .exemplari littera:3 z fcripta effet, *hanc. Syrus eadem litte.

Tatm pr.

a expreffit ;

"Graecus autem ,

litteram 3 eam eiï"e putans, reddi.

hjiris

dit &«, quemadmodum.

Itaque fa&tum eft, vt ex Graeci interpre.

müf!l?f](

tatione' loquerentur fenes: fruamar rebus «€reatis,

guemadmodum

pü, mf

fecimus in /weeetwte noffra; ex Syri autem iünenes: frzamur re-

tür

*

us crentis in iunentute moffra.

Hinc in verfu nono hoc ipfius

tüends -

auctoris.huius libri,/non Syn interpretis, neceffarium erat addita-

wwæ TÀ )

mentum :

vsque ad fenettutem moflram ; quod Graecus hic omittere

lebui

quoniam falfa, vt dixi, le&ione deceptus fenes iam ante lo-

0C tioft

quentes induxerat

Iuuenes autem hic loqui, patet ex v

O.

Gtaequs

C, II,

— m

XV

/itio.

C IE 12; (St—xdioï) a'&vE:StZe: 4Uiv GARETEATO. Y)ME-, Xou triouata.

dt,

"p &uapruwara. TetS "AO.

Er wirft uns unfere Vergehungen

idem

vor, und fchilt auf unfere boefe Lebensart.

In fübie&ta.nota cl. H,

üem

addit: ,,Man folte fatt vermuthen ,. daís fuer das erfte zusecuucs

deCis

nach den alten Veberfetzungen zaeefacus Zu lefen fey. Der Sy-

mbi-

hat zwar sn29; aber gewifs ift mit einer kleinen Aenderung —

füb-

»may zu fchreiben — und bei zai3eze dachte er fich, oder las Zzza;.

^

'aette

»Ju.. . Denn er hat impudentiae noftrae;. wenn nicht NImD zu

»Íchreiben ift,,,

C0f

Quod Cl. H, dicit, primo loco pro X AOPTA TOR

lu

legendum effe c«ea£acec fecundum verfiones antiquas : fcire velim,

jueto.

ad quas verfiones prouocet.. Vulgatus enim'habetpecmm legis,adeo-

que vulgarem le&tionem fatisconfirmat, Arabs autem vtitur vocabulo

TcCà

Jentu-

m xyn . inobedientia , defeélione legis a deo praefertpeae ;; quod, quo-

e v0-

niam duobus graecis — auaerüuara , mTeeanfacti — refpondet, vul.

vdum

gäri fuffragatur le&ioni, dum conie&urali non aduegfatur.- Quod

et 9-

ad Syrum attinet, placet conie&ura , ex qua pro *n142y opeza le-

gendum fuadet smmay zrazsereffones.

Primunr enim epera /egis

]terius

imilem

exprobrari haud poterant impiis; Neque enim potuiffent appellari

? chal-

impii, fi feciffent epera.legis, Deinde hoc eodem vocabulo Syrus

; litte-

iam praecedenti in membro víüus erat: adverfatur iuflus operibus

mofiris: vt verofimile haud íit, eum ita continuaffe orationem: e£

reddi.

contumelia nos afficit propter opera legis: perinde quafi dicerent im.

,terpïe-

pii, iuftum ipfis hoc exprobrare, quod legis praecepta exfequeren.

od

jur tt-

tur. Quodfi haec, quam commendat cl. H, vera le&io Syri fta-

tuenda eft, non tam falfa debet videri graeca illa vulgaris e4ag-

é ipfiUS

addita-

Tpere "tU. quam parum exquifite ex chaldaico archetypo

"PÓy

trausereffo, peccatum , expreffa.

mitteté

Quemadmodum vero hoc prius

loci noftri membrum conie&turam de chaldaico exemplari, ex quo

anté lo-

Q

Graecus et Syrus verterit, fa&am conürmgt: ita multo grauius

T

pro

XVI

exe

pro eadem argumentum peti poteft ex pofteriore, Nimirum Zuae-

ipft

zuuara rauac, quomodo a Syro verti potuerint peccata mpudentiae

tuefi

cl, H, ità explicat

vt eum vel pro zeiua legiffe putet azaius,

quà

vel pro immo . Zmpudentiae mofirae

vt nunc legimus, fcripfiffe

prol

t

o difcipliuae nofirae

Prior conie&ura prorfus reiicienda eft

honc

Nam «ezadues xvel nultum .vocabulum sraecum eft

vel f zei3iz

le&

fcribendum fuerit, hoc denotat orbirazem liberorum, non impuden-

Diunc

tiam, . vtpote quae graece e»eiàez appellatur

Pofterior autem con-

puit

iettura pro me eft. Sumamus enim, in chaldaico exemplo fcriptum

YETO

fuiffe t feu i5 hoc ex illo facile oriri chaldaicis litteris

diend

feriptum potuit non item fyriacis.

Vtraque autem vox denotat

H 7)

contumatiam , rebellionem

cf..mp et 90

yrus 1gitur alterutrum

Am»

haldaicum retinuiffe . vocabulum dicendus ef

Graecus vero in-

terpres, qui leg

gerat m030, hanc vocem non retulit ad radicem

dent,

duobu

n rebellamit , fed ad mm eafPigauit , erudiuit; ex qua £0 cft

difczplima,

Et fic VLHgatUS quoque graecum wcabulum T

MY*

reddidit.

Í45 W0

€.H,

P

iy& yvogsey vwy tmitixtiay RuTE, 0 DoxiAa OUY TYV GvtE ao

babilis

mw «UTM.

Impii hoc confilium contra iuftum captant:

AMit Scband

VoCém

und Oualen laffiét uns iba pruefen, damiüt wir erkennen feine Dul-.-

litatiy

ung, und die Ertragfamkeit eïpïoben die.er hat,

daCtenus re e&e.

]eg u

'Sed cl.-H. addit in nota fubie

&a: , 6miemeiev -druekt der Syrer durcb -

ID füo

32Wel Worte aus — «wi£mexwe recht griechifch woertlich. durch

V c (gh

Veberfezte

er nicht aus dem

W.Tba t

,,VDfChU;J TIPT, Y (o& Y 1) XQUCLOLY

griechifchen 'Texte? und falfch.

avecin o la 1ü hier tolerantia mali

UT

TE AOn cmc'x/ad"'l

und fo tft es aecht Orh.c

Vt mod

fch.,, Equidem non miror,

btendty

fi cl. H, omnes, quotquot in hunc Iocm in jäerunt, in fuas partes

perfuaferit, quam val

ae

ao

e€ C20

h Mg

traxerit, nsque vel hoc vno exemplo

A &x

errauerim, quod Syrum non ex Graeco, fed ex dvperd;to chaldaico

xem-

—

XVII

d

exemplo vertiffe cenfui. Quid? quod parum aberat, quin memet-

"'3!

ipfum laboris, quem hypothefi confirmandae impenderam, poeni.

51

tuerit,

Sed quum locum denuo infpicerem, non tam ambitioni,

A

qua nihil vtor, me id debere putaui, vt coniecturam a me olim

r-

:-

prolatam defenderem , fed Manibus boni Syri , quem cl. H. pro

honore, quo illum affecit, quum eum interpretem difficillimi intel-

4v

en

le&u et reuera ex Syro folo re&te aeftimandi libri conftitueret,

nnn

VL

nunc repente ad ignariffimos graecae linguae detrudit, eumque ar-

DCUER

guit vim graecae vocis zvef««xies fatis notae ignoraffe.

At enim

-

2

vero-bona Syri cauffa eft, neque longa defenfione indiget.

Au-

umntut

diendus cl. H. non eft, quum Syrum incufat reddidiffe vocem iz:-

—

sxua duabus vocibus, Namque duae illae voces, quibus vfus eft,

2 ww

^m»507 umb fedulitas bumilitatis eius totidem graecis refpon-

dent, quas Graecus more fuo conéinnitatis confequendae diuifit et.

duobus cum verbis youte , 0oxin ao p6v coniunxit.

Vox fyriaca

-

Nemeou fedulitas refpondet graecae xve£auac; et mo»o bumili

i€-

£45 vOC] &mexuac, Res omni dubio caret, Neque vlla poterit pro-

babilis reddi ratio, quare Syrus, fi Graecum fequutus effet, vnam

il

vocem iziuxuas duabus vocibus diuerfíam plane fedulitatis et bumi.

d

litatis vim habentibus exprefferit.

D

At vnde illud , quod in Syro

legimus additamentum: 467 fít im ipfo flagitium ? Syrus, quod

ATT

-

in fuo chaldaico exemplo inuenerat, fic vertit: exazizemu: eum,

«t cognofcamus fedulitatem bumilitatis eius et probemus eum: quae

mll

verba reddere graecus interpres debuerat: iraesusy avro» b yiepiey

a5

:

p

TU aveLukaxAAY EmICIAEIAS RUT Yal Scxiuac UAV auTOY, Quum vero Graecus,

w T

vt modo dixi, concinnitatis ftudio verbo cuique fuum cafum tri-

buendum exi&imaiï'et, fic: ivz ymuUty TÓV E£7i£IXSLAY GUUIS X äsmcuxo'æ&usv

r» xwLasxier dvrwi imperitus aliquis interpolator ve/ aliam quan-

dam ex g?aeco textu ad verbum pueriliter fa&am fyriacam verfio.

C

nem

XVIII

--

-

nem cum noftra conferebat, et ex ea hoc additamäntum huc trans-

tut

Ícribebat; * ve/, quum is fyriacam noftram verfionem ex graeco

pre

textu propter publicam eius au&toritatem emendandam arbitraretur

lob

et graecam vocem ewxaexisv ab Syro non expreffam opinaretur,

pro exigua fua in graecis litteris cognitione ad marginem fui ex-

ÀÁd:

emplaris eam fic interpretabatur,

quafi ex pluribus vocibus con-

leüf

Íftaret vulgaris. illa et cuilibet fatis nota vox: a iav ) iÉ Kaiv

3

Cum

uum habeat malitiam, feu, aumom im eo frt malitia, quod elotfe-

prol

ma deinceps ex margine, vt faepius fattum effe fcimus, textui in-

lat

fertum.eft, Manifeftum interpolationis eiusmodi ex alia five grae-

, de

ca, five fyriaca interpretatione factae exemplum inuenitur in C, .V,

JIdh

80 9-

Ibi enim legimus

,U

727 graeco textu:

in fyriaca verffone :

»/5

Ti dQeAuctv Wjexc q vztenQavims xad quid profuit nobis faftus, aut quid

Magr

7| TÀSTO$ UtfX d?&xfovem: :ruzu,Ge-. profu»it nobis £zcolatus fuperbiae

bs,

Purraa nv maguAD v Givm mTavT w$

noftrae, quae velut vmbra prae-

verbi

9Xià KX) G6 Gy'ytAiR. mTaaTOt a SUE,

terüit, (qwid emim profuit mobis

quam

incolatus nmofler faflus , quaudo.

16 f

quidem velut vmbra praeterierunt

lHä y

baec omnia) et velut uuntius cur-

il q

foris.

B-

Obiter hic obferuo, difcrepantiam vocis saszes et wapwg non videri

potue

ortam in Syro ex permutatione huius vocabuli, quod zzeo/azum fem

n je

vitam denotat, cum &anmw dz'uz't-z'ae. Syriacae enim litterae 7477

fiülay

et 7544 figura fua tam . valde differunt, vt inter fe a librariis per-

efl, q

mutari potuiffe vix videantur. At fi archetypum hebraicis feu chal-

dü!)fig;

daicis fcriptum litteris fuiH"e fumimus: facilis permutatio erat. Et

piturg,

tum

Pat.m,;

fet, fic

LP —'Eichhqorn Einleitung ins A. ,"I'. T. I; P. 4v68- 472. 477

—

XIX

In-

tum vera le&io cenfenda effet eamy 4iwitiae, quam Graecus ex,

eCo (

preffit,

Nam aQ in chaldaica lingua fignificationem v/z4e non

etur

habet.

tu,

€. II 25.

Zàe ixgmwav k*/igæ; dvsov-auwpuov: und achteä ticht den

eX

Adel unfchuldvoller Seelen. Syrus habet: zeque tudicauerunt Ani.-

COQ.

mas fenum inculpatorum, Quum egoó ex hac inter Syrum et Grae-

42

cum difcrepantia argumentum olim fumfiffem , quo Syrum vertiffe

offe.

probarem ex chaldaico exemplari: de modo, quo in vtroque conci-

Ji if«

liando vfus eram, cl. H, fic refpondit: ,,Der Syrer dachte wie-

zrae-

,der an ysess , und hat uns die animas fenum inculpatorum ge-

o ,

» fchenkt ,, et p. 24c. ,,Er foll das chaldaeifche Wort j*5vp praemium

Wie gezwungen! Beffer,

,umit p2 fenes verwechfelt haben.

» y*eas verwechfelte er mit yse««, und vertaufchte den Gedanken. ,

qud

Magnam hoc effatum veri fpeciem habet, et habere videbitur omni-

orbiae

bus, qui in hoc loco de fimilitudine tantum, quae profe&to extra

pr

verborum iun&turam inter-yseee et yses; paulo maior effe videtur,

- gobii

quam inter pbvp et pmD, difputari opinantur. Sed longe aliter fe

qando,

res habet,

Ponamus enim, Syrum vocem yses confudifle cum

Jerutl

illa ye««; quamquam hanc fatis bene noííe debuerit, vt eam cum

4j Ult-

ila confundere vix potuiffe videatur: quaeftio haec difficilis fane

et a cl. H, nunquam dirimenda oritur, quomodo in mentem venire

! uderl

potuerit Syro, verba graeca — ysgas dwyev d&uepev — reddere ani-

717

mas fenum inculpatorum? perinde quafi et cafnum et conftru&tionis

nullam prorfus rationem habuerit; velíi mitius cum Syro agendum

þ per

eít, quomodo fa&um fit, vt ab eo verba yseas tvyav duewuor fentcd us

;; dl

animarum intulpatarum conuerterentur jn 4zimas femum incul-

y-at' Et

patorum tj

Si enim Syrus ifla verba fezedutem amimarum incul-

tuid

patarum, quoniam nullum fenfum haberent, conuertenda exiftimaf-

fet, fic Eprofe&o conuertiflet: azimas inculpatas fenum, Quid igi-

C2

'.cur?

E

XX

n

türf? fi ego de hac mira ve

rbo'ru.my inuerfione ex mea hypotfrefi

prol

ragonem reddere potero, quod ex fua cl. H. facere. nunquam po-

hunt

terit: vtra iudicari debebit probabilior? praefertim quum apparue-

dum

rit, fimilibus vocibus vtriusque linguae commutandis tanquam pon-

Rut:

deribus in libra impofitis lancem meam propendere propter fen.

Yerb

d

tentiae hinc orientis perfpicuitatem gravitatemque, Ego fic iudico,

j

Auctor huius libri, quem chaldaica in fcribendo vfum lingua fuiffe

quac

fumo, fcripferat wmwo N** Nnubiomb exiremos frudius ABnimarum,

hic n

quae fine macula fant, i. inculpatarum.

Syrus autem in fuo ex-

detur

emplari, quo vtebatur, ve/ inuenit vocem »by5 mendofe Ícriptam

dety

*5 quas litteras, quum nullum fenfum habere intelligeret, par.

quot

ua mutatione fa&a poft nvb legendas putauit, adeo , vt hunc

prae

fenfum efficerent: azimas fenecfutis (xyvp) quae ffue macula jf d.

dl.lok

animas fenum inculpatorum; ve/, fi forte transpofitio horum ver-

füis .

borum, a fcriba negligentiore iam fa&ta erat, vt nullus ex iis fen-

Viri

fus elici poffet: ipfe vocem »&*p tanquam mendofam fic, vt modo

pro

di&um eft, correxit.

Praeterquam vero, quod inter voces DI5

Cum.

e€t x»p facilis fiue error, fiue emendatio erat, iisque permutatis

Quod

ratio difcrepantiae inter Syrum et Graecum in promtu eít: acce-

k:

dit magna conie&turae meae commendatio quaedam a fenfus.per-

cafus,

Ípicuitate grauitateque, ad graecam vocem a« ab hac chaldaica

POmm

pbYo redundante,

Eft autem hic : Nez agzoftumt impii wwfleria

ln gen

dei, ueque mercedem fperant faudiae vitae , neque aeflimazt extre-.

V e[t)

mosfructus, qui inculpatas animas poft mortem manuent,

et in eo, quod au&or libri ipfe addit, cernun

$.

tur,/ vt apud deum

fint ab eoque honorentur,

Cl y

C. III, 8. xgn9eiy £Ovy o ;cgawnjdsn Aa&sv, Sie Vverdeh V oel-

inter q

ker richten; veber Nationen herfchen, In nota fubie&a huic trans-

e olim.

fexto ;

lationi gl, H, ablegat le&ores ad P. 241, Vbi conie&urae mea

prola-

pliCOSI ]

——

XXI

Xtefi

prolatae contradicit et Syrum, qui habet: exg/tabunt populi et laeta-

i po

bunutur geutes: ex Graeco vertifle fic demonftrat

1,) in Syro men-

aruc-

dum effe, et pro iv5 legendum pvai.

Ergo pro exaizabsnt leut

|pon

mutauone htteïamm haberemus Zz4déicabuz£t kgiiely,

2.) alterum

fen

verbum, quo $

Syrus vtitur, non deriuandum effe a r, a« Zaetatus

1dico,

efl , fed a r. 46« corrprehmdzt,

quo fa&to acciperemus notionem

fuife

quae ineft verbo xearzesei

Ego vero ingenii admiror acumen, quo

ATIIP.

hic meam hypothefin labefa&are ftuduit.

Nihil enim clarius effe vi-

- €X

detur hoc exemplo ad defendendam opinionem Haffianam.

Sed vi-

detur tantum effe.

Jptam

Etenim eft aliquid in hac diiudicanda conie&ura

, par

quod in hoc Syrum cum Graeco conciliandi remedio éxcogitando

hünc

praetermitti non debuerat,

Nimirum non fatis fuit, de finvuhs his

e/f, l

duobus verbis decernere, fed rationem habere comuu&loms , qua

| v«r

fuis cum fubftantiuis coniun&a funt, Et hoc ipfum cl. H. quod pace

Viri inprimis acuti dixerim, facere neglexit.

s fet

Le&io p2T3, quam

$000

pro-nim3. ex mea come&ura, recepit ad graecam vocem xgnsco

s 0

cum Syriaca interpretatione conmhandam, itemque alterum verbum,

quod ab *4r« deriuandum effe dicit,

nutats

adiunttum fibi vult cafum ob.

je&i: iudicabunt popslos et dominabuntur zariezibus,

3cce

lam vero

] pef

cafus, quem cum verbo demizazdi vim habente comun&um legïmus,

jdaca

nominaüvus eft nominis, a cuius genere verbum quoque foeminino

in genere pofitum regitur.

Quod fi. hic zaz/ezes nominatiuus eft,

;«/erm

vt.eltt,

verbum coniun&tum non poteft fignificare- domzmäuntur

x

Wfa

fed /aet;*/»zmtur' et hoc fi verum ett, fequitur, vt altero quoque

membro vox, quae populos denotat, pro nominatiuo affümenda fit

| geurt

cum verbo non zudicazdi (ed exultandi vim habente.

Itaqué hanc.

inter Syrum et Graecum difcrepantiam eadem conie&tura, quam in

Vod

fexto programmate fuper libro Sapientiae fcripto propofueram, ex-

ts

plico; nimirum in chaldaico exemplari fcriptum fuiffe 1,) Wavm wai-

C 3

cabunt

P

XXII

( r

cabunt

f&

quod Graecus verterit xew«»; Syrus autem ,

ex mendofa

aUc

le&ione WYv , exeltabunt

2.) "t gen. mafc, a r. 4n« .compre.

mil

bendit ; hasce litteras Graecum vertille «eerzeseig Syrum autem cum

dici

parua mutatione legiffe w-r» gen. foem. a r. w Jaetatus cjl, fic-

Rad

que vertiffe Zaeza£azutur.

dici

C. HI, 1r. in hoc verfu occurrit vox avorrra znutiles, pro qua

cl. H. cenfet Syrum in graeco textu legiffe xvosroi ff z4tz

quod ver-

Mi

, D

terit: zoz ineff ferentia, Ego vero cenfeo, hanc le&ionem avoszo: pro

I t

vera effé habendam, quam Syrus non ex graeco, fed ex chaldaico

1€

MW

exemplari fuo expreffam nobis conferuauerit,

Confilium enim fcrip-

1

toris poftulaffe videtur, vt labores impiorum hic appellarentur //4/77,

non,

mm*zle:

Quis enim hanc tautologiam ferat:

»qui Contemnit

n

»

fa/;zm/mm et difciplinam infelix eff , et vana eius fpes, et labores iu-

eXem

utiles ( avovnvw ) et. opera frue fruc?u

Altera le&io , quam Syrus

conferuauit

Tutoc

Ce'vesro) hoc vitio caret et fe commendat fententiae

veritate

defor

Qui fapientiam contemuit et difciplinam, iufelix eff Jpem

enim fouet inanem (s xew)s et, licet fatigetur laberibus (sss00),

079

pamem, quoniam omnia agit fH'ulte et iucaute (aonvor), quicquid agit,

4 W€

fmrefäzm babet nullum (iya a'yevc2), Reiciendá ergo le&io avos-

quae haud dubie a correctore huius libri profe&ta et

inferta

poteft

1 tteta »

ad reliqiorum epithetorum fignificationem conformata eft

g,bend

C AIL, 14

aamroros 4 hia T£6 Qgovucec. Der Tugend Wurzel

N QU

fürbt nie fruchtlos ab

Haec non eft interpretatio graecorum ver-

Tüs pl

borum, fed emendatio

dam (

Nihilo minus cl, H, eam fic defendi poffe

dixit p. 240. ,,«Biazreroe « b(a — xvadix non excidens.

Originell! ,

füam -

quid hoc fibi vult? num hoc, vocem &Xzrwzec prodere auCctorem

lus fit

huius libri graecum, non interpretem ? At ego hac ipfa voce com-

motus olim iudicaueram, Graecum falfa in archetypo, ex quo ver-

fcho

terit, le&ione deceptum eam coniunxifle cum wocabulo p:g"æ, propte-

» Woer

X

rea

—

XXIII

10(3

rea quod pro ea, quam vbique affe&at, eloquentia nunquam, fi

au&tor huius libri fuiffet, tam graue in continvuanda metaphora com-

n

Curm

miffurus fuiífe vitium videatur

Quicquid enim proprie de aliqva re

fic

dici nequit, id quoque alienum ab ea improprie vforpata effe debet.

Radix nou decid/£ ; ex quo clarum eft, neque fapientiae radicem

| QUà

dici poffe Zeciderze.. cf. 1V

pergit cl. H

5 Der Syrer druekt

V

,,den Sinn am, deutlich hier — non euellentur, beffer, non eradica-

,buntur, fteriles erunt radices.,,

senfum vtque Syrus exprimit:

| prO

daico

ita tàmen ,

vt Graecum [íeauutus videri riequeat

Syrus tropum

recte commuat B.

Graecus male

Graecus dicit

radix [apieutiae

rip

hultt

zonm decidit ; wap" radix fapientiae mom euelletur

Porro

;,,LDet

emutt

»Grieche fell das chald. epyn» mit w35f verwechfelt haben,

654

Nimmermehr.,,

Et quare tandem? nonne ego prouocaueram ad

SvrUs

exempla, vbi Graecus hoc verbum y35 eodem, a quo noftrum z3/s7-

Cnme

T0T0€ Fa&um ef&

verbo 3iazi:e expreflerit ? an fortaffe exempla

Ipcm

defunt, vbi hae litterae 3 et p vel permutatae vel trarispofitae in-

X

ueniantur? cf. Lud. Cappelli Crit

. ed. Scharfenberg. p. $67. et

Jfl),

79. f. , uuzerre wird im griechifchen vom Misrathen, urifruchtbar-

? ii

, werden gebraucht, wie excidere propofito ,, Ergone etiam rad/x

) dM'

poteft dici Zecidere? ,, Vnd fieht das fyrifche nicht wie umfchrei-

inferta

,bende Veberfetzung des Griechifchen aus?,, Periphrafis eft, quum

da d

id, quod vno verbo expreífum efít, explicatur pluribus

lam Sy-

Worzel

rus plura quidem verba habet, quam Graecus, fed longe aliud quid-

m v«

dam dicit, et is profe&o non eft, qui cum au&tore fuo, quem in

d poFe

fuam linguam transferre volebat, aut pulchritudinis fenfu aemula-

il y

tus fit, aut eius emendarit vitia.

ctorem

C IV.9

UENVADA 7-fowc; [Disg muvAiSmTOT,

Greifenalter ift ein un-

ce com

fchuldvolles Leben.

L H, addit: ,,Der Syrer (Pa£) s2 recht

10Wï

» Woertlich ausgedrukt durch ftatura,, Syrus fine dubio retinuit

pIOFLe

chaldai-

u

XXIV

n m

,ch;-ildaicvum.voöabulüm atp. et s proprie non eft f;zturä, fed

primt

m?m.c. «t las vielleicht auch «xvx3eree, denn er hat'sr3 "qt*lie-'

video.

»tus, fine turba,, Quid defperatius excogitari poteft, quam fic

valde :

torquere Syrum; quem inrocentem effe, luce clarius eft, Nullum

^yy Vi

verbum extat xoXe, a (äo nouum illud fieri potuerit axvutwres,

videtu

quemadmodum a :zuàe fattum eft a&x5Mberoc, Ad fummum dicere

potuer

debuerat cl H. Syrum legiffe éxvandsróe a xvAn):o , voluo, Sed non

opus eft tam defperato remedio,

Res fic fe habet..-

vertert

Chaldaicus

Tes ad.

au&tor fcripferat t»nn Imnaculatus , vitits peccatorum grauiorum

quidem

uon infeiius, perfeifus. Syrus auütem legit t3ow JHlens, quietus.

haec f

quod verbum quum in lingua fyriaca de q*iete non effet in vfü, ex-

preffit alio eandem vim habenti, mrv3.

praefrx

Quod vero Graecus ad

textu 1

chaldaicum tz»50n exprimendum vti potuerit vocabulo a«sguecec:

Tigum

apparet ex C. VII, 26, vbi perfe&iffimum fpeculum a Graeco appel-

fcriptor

latur Zmmaculatum ( écomrgov axuMbwrov) eta Syro lþu[clyrum : j;p/e;zdz-

dum. Et tamen ad h, l. c, cl. H, fcripfit :

n

5 Der Syrer hat éxsuleroc

» nicht recht eingefehen.

» Àta potius iudicandum: Syrus non vo-

quam ;

eam v

cem graecam «:»x»ree ante oculos habuit, fed chaldaicum tn,

quems

idque re&e vertit ad fenfum; nam perfeium et umaculatum

fpe-

culum idem pulchrum et fplendidum eft.

-

textus

C. IV, rr, sezays, &

4 Xaxio dhhaäy CUVÉCIV GuTE, Y Bo Acc W TUTITR

Neque

xLanv G UTM, El wird hmgeraft,

damit nicht Bosheit ihn anftecke,

Opportt

und Falfchheit ihn. verfuehre.

lioc et (

Hoc exemplum profero, non tam,

vt meam confirmem hypothefin, quam vt oftendam , valde fibi no-

f0 m

cere cl, H, quod fuam nimis vrgere ftudeat, ;Monet enim:

, Eigent.

CUytfy n

»lich, feinen Sinn, Verftand , Denkungsart, Vernunft,

(auvea:v »

T?,D'l;] Juz

»Voym.) Fuer dv mufs der Syrer.Aoyo

lic fibi;

gelefen haben, denn er

» Ueberfezt m* linguam, fermonem

; pruden

tiam eius; oder er

liàque g

»erklaerte jvyw fo, wie Ioh. IX, 21,

. 33

Quod

et ämäulm

Sir. XLVII ; 16

primum

VOCOS cy

-

XXV

du

primum dicit, Syrum legiffe videri Aeyov pro 4vyw: equidem non

Quie

video, quomodo hae voces potuerint a librariis permutar!

Deinde

1 fic

valde dubito, an vspiam reperiatur locus, vbi Syrus graecam vocem

illum

Xoyoy verterit Zzguam

Sed ipfe huic opinioni non multum tribuiíle

UTQs ,

videtur

quoniam alium modum oftendit

quo Syrus idem facere

»lceïe

potuerit

Et quemnam igitur? Syrum dicit graecam vocem hic non

| not

vertere, fed explicare

Quod vt exemplis confirmet, ablegat le&to-

laicus

res ad Ioh. IX, 21. et Sirach, XLVII, 16

Sed priore in loco Syrus

D

quidem habet vocem »moj», vbiin graeco textu eft «Axio5. vt adeo

UM

haec fyriaca vox non fit a qu5 Z/zzeua, verum a NYU 4zzus, cum

, -

praefixo $, ad amnuos fuos

In altero autem loco in graeco qmdem

TE

textu vox dvy«e occurrit; Syrus vero in alia omnia aberr at, nec ve-

Mucut:

fügium vllum eft

ex quo quis fuspicari poflit

eum fequi voluiffe

ippel

Ícriptorem graecum.

Quam planius igitur et verofimilius eft, dice-

lendi

re, chaldaicum au&orem in fcribendo vfum fuiffe ea 1pfa voce,

Myuras

quam in Syro legimus,

quU» lingua; Graecum autem interpretem

l V0-

eam vertifle dv nv ,

auimum, culus quippe interpres lingua eft;

Q'ons

quemadmodum hoc idem fecit interpres graecus Iob, XXVII, 4. Vb1

» j

textus hebraicus, confentientibus caeteris verfionibus, habet mv

Neque vero difficile cuiquam intelle&u erit

vocem d4y: parum

u

Xessaonmee s

opportuno loco hic vfurpatam effe, fi parallelismum membrorum in

[lecke,

Etenim relatio et compa-

hoc et fequenti verfu rite confiderauerit

? tam,

rfatio membrorum fic inftituenda ett

nenaynu

pAü 1.) xaxim x AAaLa

b no

2.) 9e^os ama-

cuyezw xurE, iziQupaae yag ieuDacpos ptraAMUt V9v auaxov,

Figen

TEOQ UMT QUTE Éxckavia yeo GdeavAorzvos cAavugos T& XXM^&., Refpondent

(euttihy

hic fibi inuicem verba 1.) xAaa£s et ueraAMtiS 2.) emarucs €t xpuavgor.

lenn et

Itaque mutuus refpe&tus inter fe debet effe fubftantiuorum 1,) s«

xler et

et zmSumæ-.- F.U[BxO'MOF j 2) 820A0$ GL Bæduævm (þaeu?xo'rra'a;.

Quodü etiam

Quod

voces cvvteie et vec axaxos ad fe inuicem referendae funt in priori mem-

D

bro,

prm

XXVI

— m

bro, fequitur vt in pofteriori, vbi diuer(a a menure et animo res, quae

Hafflz

dolo decipi folet, commemoranda erat, non tam vox Qvy«s, quam

quie

y^eceuc-locum habere poffit,

c£ C. I, ;5—12.

Senfus videlicet hic

deo,

effe videtur: Erzpztur binc iuffus, me malitia bominum improborum

tione

faltim

menutem eius peruertatg obefl enim bonae menti perturbatio contue

Hoc

plícentiae ; ueue fraus linguam eius decipiat ; quaudoguidem aemula-

d. H,

Ho mala, bona quae funt , deprauat — h. e, etiamfi pius linguam ma-

xime cohibere ftudeat, tamen homines dolofi, inter quos verfatur,

etrori

lace(fere exemplo fuo eum poffünt, vt conuicia in deum fundere

accufa

diícat,

Caeterum non poffüm confentire cum cl, H. quod dicit:

Vendi

» Bacxama wnd jeifocpos — eigene Woerter, die im griechifchen ein

chalda

, Original verrathen,,, Namque ex eo, quod haec vocabula funt

quod

«7a5 Aeywitva in verfione graeca V, T. nondum fequitur id, quod

igitür

cl, H. inde colligit ; fiquidem multa occurrunt in verfione LXX, vi-

(

rali «za£ Aeyoutve , quae ab au&toribus verbis hebraicis accommodatae

funt,

Quo accedit, quod, fi vertiffet Syrus ex textu graeco, non

» tlan

tam ignarus graecae linguae dici mereatur, quam eum fuiffe fuperio-

Hacte

ribus in locis cl. H, arguit; quandoquidem in his difficillimis verbis

Wcitia

reddendis, quae ex vfu verfionis LXX, viralis non didicerat, nifi

lit, Ve

tanquam caecus gallinae filius ciceris granum cafu inueniffe dicendus

Verbum

eft, expectationem omnem fuperauit,

M qur

C. IV , 16. xavaxpwa 3e 3ioioe xauuv v9s Qovrac acsécie, Der abge-

Veto $

fchiedne Fromme richtet boefe, die noch leben,

Syrus vertit: z«-

thefi m;

dicat iuflos et impios perdit viuos, Hanc Syri interpretationem cl.

Tonhy

H. cum graeco textu ita conciliat: ,,3maue xapov fchoen griechifch,

VC eft.

» fuer émo9avov, Savwo, wie auch einige Ausgaben haben. DerSyrer

C

Umíchreibt, auch der Araber, und beide verítanden hier das Ori-

PQNW À P

,ginal nicht.,, -.Equidem non intelligo, quomodo cl. H, dicere pof-

;pothefi

fit, Syrum ignoi*aü'evim VOCiS xap»»; quum is tamen ex hy

af ewi

Haffia-

--

XXVII

ie

Haffiana hoc verbum c, XV, 9. re&e verterit,

At fortaffe hanc,

am

quae huius loci eft, vim ignoraffe Syrum vrgebit! Ego vero refpon-

i

deo, Syrum, fi ex graeco textu vertiffet, eam haud dubie fignifica-

h

tionem, quam noífet, adhibiturum et, vt Arabs fecit, redditurum

(/j*

faltim graecam vocem fuiffe, qui damnum paffus, 1. qui fatigatus eff.

ili-

Hoc ergo, ut fecerit, expe&tari ab eo poterat; illud autem , quod

ffa

cl, H, eum feciffe arguit, nullo modo; praefertim quum culpa huius

hr,

erroris vehementer augeretur nominandi cafu illo vocis 3ixa:ws pro

lere

accufatiuo pluralis habito. Ex mea hypothefi facilis hoc aenigma fol.

Cit

uendi ratio eft. Nimirum vterque, et Graecus et Syrus interpres, in

l

|ein

chaldaico archetypo inuenerat participium Aphel verbi 42$, 52:05

.

:

fünt

quod et eum, qui periit, et qui perdit fignificare notum eft, Hoc

jod

igitur Graecus in priore fignificatione fumfit , Syrus in pofteriore.

Y

C. IV. 17. ad hunc verfüm cl. H. exclamat: ,»kaum kan man.

htae

niÉsivraro und eQasicaro beffer ausdruecken, als der Syrer hier ge-

fofi

, than hat, und doch foll er aus dem chaldaeifchen ueberfezt haben?,,

Yerio«

Ha&enus cl. H. fümmam vbique Syro exprobrauerat graecae linguae

infcitiam; vtpote qui vocabula graeca fatis nota vel plane ignoraue-

rerþis

. ff

rit, vel ad falfas radices faltim retulerit; et nunc repente obfcurius

;ndus

verbum tam praeclare ab eo translatum effe praedicat, vt nihil fupra,

Et quare tandem? quoniam id fuae cauffae fauere putat,

At enim

hee

UR

vero Syrus nullam hic meretur laudem.

Víus enim eft ex hypo-

t: i

thefi mea ipfiffimis verbis chaldaicis, ne vna quidem littera mutata:

m d

qTODnN confilium iniit et 3nma& cautus fuit , non, caste feruauit,

vt eft in verfione Syri latina.

C. IV , 19. éri is£a durss o Quvss Teuvtis , xon caMucti durse ix De-

-Syre'r

sOri

Mu , xoa $us toraTS yeprutCoyTGA XaA icoyruA iv oivvs,

Gott wvird fie

e

f

o

ftumm und ploezlich ftuerzen, (ie aus dem Grund' erfchuettern,

h

1

f

auf ewig werden fie in Schmag und Schande liegen, Ad haec cl. H,

:1

D 23

Ti

Hao-

XXVIII

s

fic: , ivf mepc — rumpet, abripiet eos praecipites, prona facie,

Tidat

,wie A&t, I.

i9. und der Araber z. d, St

Aber der Syrer hat

hoc

Wnop ferra fe&tos — von 4p3.

Wie kommt dies? OH'enbar las

Syn

,er sensie, welche Lesart der Alexandr. Codex hat, von w oder

tüs,

'-rme

und zqews giebt er recht woertlich wieder w9p wo1.

(«ïu

,X sera9seoreo recht originell, zu Erde, Staub und nichts werden.,,

llos

Vt hic ab interpretatione cl, H. exordiar: vix credo, quemquam

Íur

fore, qui eam fe intelligere, vel graeca verba reCtius a fe expri-

tinar

mi poffe, gloriari audeat

Ac ne quis a me hoc ita dici forte mi.

(09tt

retur, manifefta in graeco textu non archetypi, quod veram rei

imaeinem oftendat

quei

fed interpretationis, quae indigna prorfus re-

Aturt

Primum enim tres illi

prehenfione eft, apparere veftigia arbitror

prae

accufatiui «vzsge, «qQovss

ze?»vse, nulla copula iun&i non poffunt noo

pef

offendere le&orem quemuis peritum, | Deinde verbum js£e non con-

plur

uenit voci zen«uc, fed legendum effet $la

Tum fcire velim, quid

Hf/Z:

fit, quare impii, quos praecipites datum iri au&tor huius libri mi-

Haec

natur, 744i dicantur? aut, quomodo ii

qui lam praecipites dati

funt

et muti 1in terra 1acent

Ts 1

dici poffint funditus agitatum iri,

Tüm

ita, vt defolentur et in dolore fint? Itaque etiam Arabi, qui ex

graeco textu vertit

ienofcendum erat

quum graeca verba, vt-

effia

Iüdän

cunque poterat, arabice redderet

Sed hac excufatione Syrus non

C

eget

Et tamen nihilo minus.cl. H, ex hoc loco fe probare pofle

foner

putat

Graecum non modo auctorem libri effe, fed Syrum etiam

telhug

ex graeco textu obfícuro fenfum, qui placet, eruere potuiffe

At

Cefhi

hoc ipfum, quod in laudem Syriacae interpretationis dixi, cl. H

minuet

Verb;

et vrgebit, Syrum ex senec fecifle ferra fecfos

quoniam

legerit zewer.

terpre

EÉn igitur.nouum exemplum inícitiae Syri, qui,

quum difficiliora quaedam verba re&e vertit, ignorauit, vocem se-

T

vus ab analogia graeca prorfus alienam effe, et; fi a zgw f; eic» de-

rxuan

q

XXIX

iC

riuari debeat, fcriptam fuiffe oportere zacsr

Atíi vsquam, certe

t hat

hoc in loco ci. H. iniuriam Syro. facit, latina forte interpretatione

r has

Syri indactus

Haec. enim, licet intelligentius, quam graecus tex-

falfo tamen ífic fonat

odet

tus ,

quoniam disrumpent ilos ferra fecfos

E

Cw0o0, quafi effet partic; Aph. a r. 4p3) /fze vore e£ comeutient

den

illos ab ipfis eorum«fundamenutis, et ad extremum vsque defolabun-

quam

iur enquue 12 CXILIUM

Falfam hanc interpretationem Syri la-

expl

tinam effe, primo ftatim loco monet pluralis verbi : Zsrumpepsz,

e T

concutient ; qui quo referendus fit , nusquam apparet.

Graecus

meti

quem cl, H. fequutum etfe Syrum vult, habet üngularem ib ca-

U5 TC

Ascus propterea quod deum tanquam fubxee?cum orationis ex verfu

*es il

Vnde igitur Syrus habet pluralem? nem-

praecedenti fubintelligit,

t nod

pe fic vertendus eft: sam disrumpent ilos ferrae (w*ippo nom. fubft.

1 C0f

plur. num.) /féze vece (ita vt loqui amplius nequeant) e£ comca-

1 qmd

rieut eos fuuditus ; ad extremum autem defolabuntur et interibugnt

r mi

Haec interpretatio fenfüm habet et nos admonet, feriptorem poe.

o5 dä

nas impiorum fignificare voluiffe fub imagine plauftrorum ferrato-

9 h

rum , quibus concuffi miferi animam fummis doloribus excruciati

effiarunt * Hic locus non eft, vbi de hoc immani füpplicio tion

qm ex

Ui

Tudaeorum modo, fed aliarum quoque gentium vberius dicere li-

$ q0n

ceat

Attamen ex hoc, quod ad emendandam latinam Syri ver-

polïe

fionem dixi, nullum dubium relinquetur, quin Syrus, quoniam in-

etarm

telligentius loquitur, quam Gfraecus, ad AÁrchetypum propius ac-

ceffiffe videri debeat

Et fic reuera eft. Syrus ubique chaldaica

,

d H

verba retinere adeoque minus errare potuit

Graecus autem in-

Jonlam

terpres pro affe&tata fua eloquentia mutauit pluralem verbi nume-

qül ]

rum, quomam illud ad praecedens fubie&tum, quod deus erat, re-

ferre

am Wf

D 3

olf de

cf. Aug. Calmets Biblifche Unterfüchungen. P. II. p. 467. feqq

nuarl

XXX

"-

—

ferre maluit, in fingularem , 'idäoque vocer "5b .F-ime vertere

"

Q

debuit cafuü obliquo IPIONI ferrz , qui fübinde , quum forte una

littera O corrupta effet in C, et librarii hoc tiPIcw1 pro mendo re&te

"

agnofcerent , transpofitis litteris mutatus in HIPINIC et tandem . in

IIPHNEIC transformatus eft, Neque hoc praetermittendum eft, quod,

git,

vtalia plura, fauere videri poterat hypothefi Haffiapae, reuera autem

Íuo

meam confirmat, Nimirum pro graeca voce 23vsc Syrus habet vo-

he

cabulum w*3m, quod a latino eius interprete re&e redditum eft ex;-

YOX

£ium ; íed idem in chaldaica lingua denotat de/erem mAguum, qua-

&f

lis parturientium ef ; quam fignificationem, quamquam parum ac-

CU5

commodatam imagini, qua auCtor libri vfus eft, Graecus expreffit

u

VOCe. ó3wr.

Yvido

C. IV, 20,. ixweoveoa. i cuNMyisuo n umerupuaToy duruy $51 þDie

Syrus

Rechnungstafel ihrer Suenden wird fie muthlos machen.

Syrus :

Yti p

introibit im confilium fcelerum eorum dolus, . Etfi pluralis verbi, quod

10,

Syrus in fingulari reddit, fatis declarat, eum non ex graeco textu

fent

vertiffe; quoniam tum non dixiffet: zzzro/£it dolus , fed, introibunt

qubi

dofi; et víus vocis Nnavmo coz//lium , quo Syrus graecam vocem

m

evAMyiwpos, quam tamen ipfam lingua fyriaca habet D'DD*3to1b, expref-

fiffe a cl. H. dicitur, eum admonere debuerat, hunc certe locum

(s u

talem non effe, ex quo fuam confirmare poffit hypothefin: tamen

D gïie(

eum vrget, quoniam ego ex eodem loco meam hypothefin ftabilire

s d)

olim conatus eram, - Huic igitur cl. H, fic contradicit p. 240. ,,3u2ci,

Pinti

5 Syr. dolus.

Im chaldaeifchen hat, wie H, Faber fagt, w»33 gc-

funt,

»ftanden, und der Syr. habe es mit wwrr1 verwechfelt. Ey! und

Valde

,Ueberfezte doch w*^53?. und 3eaa ift fchiklicher, origineller! las

VOcaby

»nicht der Syr. 3»4ec?,, Ego vero fic olim fcripferam: 5 9u^o, Syr.

Oryfi

» dolus. haud dubie in chaldaico exemplari fcriptum erat w953, quam

Qu

» Vocem graecus interpres aliis in locis reddidit 3uaes, — Syrus autem

|

CT

95 COH'

XXXT

te

,, confudit cum No'rt, . Hic enim, fiex Gráeco vertiffet, vocem Jenos

al

,reddidiffet o , vt C, IX, 14. Neque vero eft, quod quis pu.

(le

,tet, Syrum in Graeco legiffe $evs. nam nullus alius locus extat,

in

»vbi ex graeco vertiffe videri poffit,,, —Nonne vnusquisque intelli-

,

git, voces N953 et Nb'T'T, neício mea, an typothetae culpa loco

«

fuo motas adeoque transponendas fuiffe? Nihil igitur praeterea addo.

MU

Res loquitur pro fe ipfa. Chaldaicus au&or fcripferat w»frT, quae

Xh

vox pro diuerfitate vocalium fingularis et pluralis effe poteft. Syrus

li

eam fingularem effe putauit et confudit, vellegit potius w9353. Grae-

aC

cus autem eandem vocem Nb pro plurali habuit et vertit 3uao,

eft

Caeterum vox fyriaca enunpeogitatio, difceptario nullo modo poteft

videri effe interpretatio graecae vocis evjiweyicwoe ; praefertim quum

De

Syrus graecam vocem ipfam in fua lingua retinere, vel re&ius faltim

(

vti potuiffet «noaunp ratie, fubduciio, Ad poftremum hoc mo-

od

neo, non iudicari polle de vero fenfu huius.loci, nifi ante conue-

extu

nerit, Graecus auctor huius libri fit, an interpres.

Nam verba,

hu

quibus Syrus vfus eft, alium prorfus habere-fenfum pofïunt, quem

cem

ex graecis nunquam elicere poteris.

jref

C. V, 2, ixguecviaa $7) 9. TagaloLo u$ cwrwpine,

Sie ftaunen ob

)cum,

des unerwartet groffen Glueks,

Cl, H. addit: ,,72e43. cevse, gut

m

»griechifch. falus inopinata et incredibilis, Der Syrer verftand es

bilite

»nicht recht und nahm X£« fuer gloria., Ergo his ex litteris vi-

,äemaf,

ginti re magaile v«« ewrzewes tres tantummodo 3X£ retentae .a Syro

g

funt, reliquae, intelle&u fcilicet difficiliores, omiffae! Ego vero

! od

valde dubito, an cl, H. fidem cuiquam fa&urus fit, Syrum ex noto

! has

vocabulo zaea3£ov feciffe 3-fav, et multo notius illud ewr»eiac plane

omififfe.

Svt

Syrus habet: edffupefcent vtpote videntes gloriam eius,

Quam fententiam, quum, vt modo dixi, probabile haud fit, ex

quam

qutem

graeco textu expreffam effe; ex chaldaico archetypo tanquam com-

»

en

*

Inuni

XXXII

—

muni ex fonte quomodo fluxerit, vt indagemus, relinquitur.

For-

taffe igitur fic fcriptum. ab au&ore chaldaico fuit:

«anavwn

"no23

ém adjpetfu gloriae fc, obftupefcent; quam le&ionem Syrus expref.

fit pro fubftantiuo eiusdem radicis participio vfus,

Graecus aLtem

interpres parua cum mutatione legiffe videtur: wtmay n»nna s

vietficatione gloriae i. in falute gloriofa, admirabili et infolenti,

Sic

etiam Symmachus Gen, XLV, «, hebraicam vocem zrmp "zwfmtm

interpretatus eft eerseiav, Litteras denique o et.n permutari potuiffe,

teftantur exempla, quae habet. Lud. Cappellus in Crit, facr. ed. Schar-

3

fenberg. p. 785. cf, fupra C. I, s. addi etiam poteft nomen vrbis

9«s:, quod fcribitur.mpn ,. bis a LXX, 1. Reg X,28. pofitum pro

3

|

"upb

CV

de.nytim XaTXRAUTM Movoyuégu wagoäsue-e.

wie man des

Gafts, der laenger nicht, als einen Tag verweilt, vergift. Cl.H

addit

»Der Syrer laeft xara^vrs aus — oder las er etwa nur se

$5 Ua "uepoc X2 TU AUSTS.,

8749 vagobevcapev ? memoriam diei diffoluti —

Ego vero neque intelligo , quid fit Z/es diffolutus, neque conf»ntlre

ï

poffüm cum cl. H, quod Syrum dicit omififfe vocem xeranvrs,

Le-

gimus enim in Syro: vz memoria diei eius, qui fecit iter, ita praete-

FIBBIDTIMUS

Ex quo manifeftum eft, vocem x«rzaavrs referri oportere

ad eum, qui fecit iter.

Caeterum eiusmodi hic locus eft, vt ad con-

firmandam hypothefin Haffianam nihilo magis, quam ad infirmandam

meam aptus effe videatur

Sic etiam de duabus aliis conie&turis,

quas in hac prima huius libri fe&ione folas fupereffe video, ftatuen-

dum eft. . Quum enim inde a verfu in primis 15. huius capitis quinti

ä

usque ad finem maxirmae in fingulis paene vocibus difcrepantiae inter

Syrum et Graecum inueniantur, quae explicari non poffunt, nifi

vtrumque et Syrum et Graecum ex communi quodam fonte haufiffe

fumamus, his praetermiffis cl, H, tres tantum voces vrget, quas Sy-

rum

*

—— —

XXXIII

alterutrum —

rum aliter in graeco textu legiffe confirmat; ego vero

Syrum dicam, Graecumue, nunc quidem diiudicare nolo — propter

fenfum praeconceptum et verborum iun&uram adhibere non fclum

potuiffe, fed etiam debuiffe perfuafum mihi habeo. Nimirum ad

v. 20. cl. H. dicit, Syrum pro eoeropov legigneämraluc&c j quemadmo-

dum v. 23. vbi in graeco textu quidem hoc aduerbium legitur, fed

a Syro alia, quam in noftro loco, vox vfürpata eft. Et ad v. 23.

monet : ,, Der Syrer zieht ieipsre auf Gott Cad ventum Syrus re,tulit)v

,und lieft zvosov und xaxezeayov, , In graeco texfzu legimus xaxe-

Texyim Ct avopis,

Quibus igitur locis celeberrimus Haffe in prima huius libri,

de quo quaerimus , fe&ione fuam probari poffe hypothefin exifti-

mauit, lisdem meae firmius accedere robur, probabiliter jam expo-

fuiffe mihi videor,

-occaüo-ne

Et nunc breuiter abfoluteque comple&ar, quae de

huius praefationis dicenda reftant. Eft vero dies natalis Pa INCIPIS

NOSTRI SERENISSIMI, PATRIS PATRIAE OPTIMI ab ill, Carolo-

Alexandrino piis votis concelebrandus.

Quod vt rite fiat , ora-

tiones habebuntur duae; altera quidem a me Re&ore latina, altera

autem patrio fermone a Pre Praenobiliffimo atque doctiffimo A. Yo.

Bernardo Heydenreich, Praeceptore IH. Claffis meritiffmo, et

m ,

collega nofiro aeffumatr[fismo , qui orationis fuae argumentum vniuer-

à

fum Ipfe mihi fic expofitum tradidit:

Dafs die Burggrafem von

!

Nürnzberg aus dem Haufe Zollerm eiumuethig dem Gruud zu der

nacbmaligen Eibaebzmg des Brandeuburgifchem Haufes eelegt haäz*rz,

i

:

Vt vero vterque noftrum officio , quod ab illuftri Scholarcharum

f

Ordine fibi demandatum fuscepit, votis pro perpetua Patris patriae

optimi falute ac de Gymnafii ipfius flore nuncupandis fatisfacere

ffe

diftri-

)y

geftt: ita meae praeterea partes erupt hae, vt et praemia

E

buam

Jm

l :

XXXIV

—

.

buam publico confilio iis inter ciues Gymnaüf deftinata, quos 'prae«

ceptoribus füuis fingularem adhuc probaffe diligentiam probitatemque

fuam conftat, et Maecenatibus ac Patronis, quorum munificentia et

liberalitate Bibliotheca Gymnafii, itemque rerum naturalium artifi-

cialiumque colle&io, nova eaque magna incrementa cepit ,

gratias,

quas maximas potero, agam.

Eft enim profe&o hàec Gymnafio

nofítro diuinitus adiun&a fortuna, vt in dies magis exfplendefcat.

muneribus Maecenatum, inter quos, praeter Serenifimum Marg-

grauium, Principem ac Dominum noflrum Clementiffimmn difcenti-.

bus pariter ac docentibus nihil non gratificantem, tan

quam fidera

nobis quoque faufta praeterlapfo anno lucebant

Augulliffmus ac. Potentiffimus Rex duarum Siciliarum FERDL

NANDVS,

Augü/h]imw Ac Potentiffipus Rex Daniae ac *Norwegia:* CHRI—

STIANVS VII, et

Reuerendiffmus MARTINVS GERBERTVS, Atonafferii et

Cangregale'wiafs, Blaff in Silua nigra Abbas S, R. 1. Prin-

6'8!)5,

Vt vero Horum regiis ac principalibus donis Bibliotheca

Gymnafii nouum fplendorem fibi arceffiuit : ita multis aliis cime-

lis fymbolisue condecorata et adau&ta eft liberalitate Fawforum

amicorumque, quibus iure meritoque hoc a£ nobis deberi putamus,

7

vt, quum viuam 7Z

0/47/; nunc tenemus memoriam, Zorzzdem ilu-

firia clara et fanCta nobis -noinina, etiam ob merita de Gymnafio

noftro, immortalia, quantu

m in nobis iïtumteft,- hac tabula red.

dere &gdeamus :

Gev .GF*;

. XXXV

n r

€e. Cycefleng ber Ronigt Sánifie Sert Gebeime Ctaat& äïtmffec Gïmf

von 2Serneoorf. —

$t. ZorbeE, S&eftot s OSiclefefb.

$. Sjuftigrath unb aftenamtmann D, Cella. &t Serrieben,

$t, Cbler von S:Dittmer , Cfurpfálsifd): Qïmrafd)et S$yoffammertatf) unb

$»f^ Banquier,

$r. €fribent Selfenfteint u Sabolyburg.

fit, 9tatf unb Phyficus D. £-uerlei 3 Graifefeint,

$t. Sofratf unb profeffor Saries. s Crlang.

$. Gefeimer 9Ratf) Srenfere von Sartmonn gu SSurgfjaufen,

$, Sommercienfemmiffair auetfen alffier,

f

$. Steftor M. eerwagen gu. Sufmbad)

$. derd)enbabn , Qofmeifter bci bem S, SteicbsDofratf Srenberen von

$8taun in SBien.

Reu. P. Gerardus Hefs, Imp. Monaft. Weingart. Prior

$yt. Sonreftor efie am Gomnaf. 3u Stubol(tab

$t

faftner Seuber yu 2IBinbfpad)

$r

Syoftatf unb. «Drofeffor eyne in Gottingen,

$r

Syoftcr unb 9Drofeffor ufnagel su Crfang,

$t Sommercienratf) ZAeerT 3u 9Xt, €tefft,

$t. Sfeftor M. ZAirfcb in of

$r

M, AAónig ín SYiurnberg,

$t

9Brof. ZAvoft yu SSatteutf

$t.

Cfribent ZAünbinder ju $abolyburg.

$yt. 9Reftor £inoner yu 2(rnffabt,

$. Sontcftor unb Cpnbiafonus £ippert yu €riang.

$t. Gefeimt fegationsratf) von ber Zitb in 29ien.

$t. Gefeimer 2íffiftengratf) £ófcb , Gxbolard) am Diefigen Specf)furfï!,

Gymnofium.

fyt. $of^ wunb. Steglerungsratü £ofcb. alffier,

XXXVI

Q r

Sgr. Sjoftatfy utib Dorofeffor YYTeufel j Crfatig,

$; Camerarius unb 9pfarrer 37áller in fcfeberg.

St. 8Bifarius tYrüller in ,-Dbermoegerabetm.

$yt. von tYTurv , 9Bagamtntann 3u Otüraberg.

$yt. SDircftor unb Ciufpeftot M. (Dertel ju Sïeufïabt att- ber ï(afcf)

$r. SDrofeffor unb 9tcftor Cftertaty u Stegenaebutg,

$. Pacius, Saufmannsbiener allfier.

$. Sprofen'or Parrot j Crfang,

$. Stegterumgsrat

5 unb Vice- Confiftorial Praefident Determann

u SDaireutfy

$. SDoftot wb SDrofeffor Xau yu. Crfang

$. Sonreftor QRennebaum gu. Syof.

S. E, Mr. le Marquis de la Sambucca, Miniftre d' Etat de S M. le

Roi des deux Siciles,

Sxt.

Cibabe, SSudjfiürer in Sftüemberg.

x

ll

$. Otcftor e&cdlemmer su SBunfiebel

$.. Sabinetfefretair &icbmio alfgier,

S)t. Segicrungsratf) &ibmiot yu. Giefen,

ä

St, Gebeimer fegationsratf, Ccbnell su Sïegensbura.

. Cuperintenbent Ciebnizser yu Siteuftabt an ber 2fifdj,

Sit, Sfegierimgeratf) unb Gefeimer 2(rdjivar Gpteä j SBaitceutb, -

$. ofarrec Senter yu Sornfaufen.

Hunc igitur a&um oratorium maxime follemnem vt Procere.f

buius vrbis: Excellentiffimi ,

Genero[lfemi ,. Perilluftves , Ifuffres ,

Magnifiei ac p/urzrm/z Rwererdz Praeuobiliffmi ampliffimique Pa.

zromi et FAutores.pro fno quisque loco et ordine honorandi. prae-

fentia füa condecorare et pietatis cum Patri patriae optimo, tum

Maecenatibus a nobis praeftandae fiue teftes, fiue focii effe velint,

pro ea, qua decet obferuantia oramus rogamusque. P; P. Onoldi

d. xvnur, Febr, cIo Io cc rxxxvr.

|

;

MA

E

n

b

It

.le.

|

(rt$

[

Ttf,

]A.

3C«

tum

lo

cTint,

soldi

ew

£m

M

Jl

ERN

i

vt

-

—

E

— o g

a ae.

—

-

k

[

|

H

--

$i

4

ALE M ]

-

v

w

"

IU Ms

*

E

—

E

—

s

BURURES M p RT at s a

ia

PA

li

'f

s

ï

4 3R

ii

-

ï

P d

À

'E ]

/2/;

r1

.

(!

T ag

'4"?

Aeeeis.

dees

d

"d

TÍ

— 4

* d

ä .

,/

ad^

fwa

17

Á

3*';*',

77

—

[j

ag

" 4

Rs

H

i

|

iï?

!!.

fi

du

"

du

j

:

7 ;

—

"

í

!f

AE

d

( fl

;j

d.

".

7

wa

X

**?a

.....

At

'*M

ww

)

/!1,

M o

P .

;/!

^

$

/* a

ü*æ

;:?w*

"f

- st

/,

,

v

)

( ,

Pj

)

/f

d-

3

Wi

T

us

4

;

-

»

p ?s ?

-:::'

pb J

" al i

E d

-t

Fj

;

N

P uf

(ï n

?**m

KT hus

fän

: P

iM

**'D

/

P.

äw

Mi g

wa

Min

4 ;

!À

li

"

;

,,

7

/Mg

»

-

7/

"fs.

äf*

IN

-

m ÓÉ

^

Em ! ib

odip

"-

AU

FT

A

*M""*j a

T4

- ici

f

:

i

&-.

S5

T í «

7N

gtmw

"

g o

LY

,F

—

À.

ia at

y27

Bo

ät

sf i

: i

"

"m

? a

gæ

i2

p at

tT

P.

m

oPm La*

E*A

f

»2&

þääï*

ïï

í

/

$,

&

RSGSTWEE LUE

E

NZ&?Z& äïM

-

i

SERENISSIMI PRINCIPIS AC DOMINI

9

DONZNI

d

bt,

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

nhääSTEAN ER

E

bit,

DEREW

ä

a

ie

| CAROLI ALEXANDRI

m

- MARGGRAVII BRANDENBVRGICI BORVSSIAE

Iä

ä

ET SILESIAE MAGDEBVRGI CLIVIAE IVLIACI MONTIVM STE-

TINI POMERANIAE CASSVBIORVM ET VANDALORVM MEGAPOLEOS ET

"AC

CROSSAE DVCIS BVRGGRAVII NORIMBERGENSIS VTRIVSQVE PRINCIPAT VS PRINCI-

, PIS HALBERSTADII MINDAE CAMINI VANDALIAE SVERINI

ACEBVRG! ET MVRSIAE

abit

COMITIS GLAZAE HOHENZOLLERAE MARCAE RAVENSPERGAE ET SVERINI DYNA-

STAE RAVENSTE:NILET STARGARDIAE COMITIS SAYNAE ET WITTGENSTEINAE

- DOMINI LIMBVRGI REL. REL, CIRCVLI FRANCONICI SVPREMI BELLI

E

t

DVCIS TRIV MQV E COHORTIVM PRAEFECTI

1

Artt,

GBAIDRIS IPBACDRILAIS CISGENIEO TJ[SSJ[M AL

um

1 0C

ä

FAVSTO SIDERE ORIVNDVM

atet,

IN ILLVSTRI

9g

aetae

n f€

CAROLO-ALEXANDRINO

A. D, XXVII, FEBR

A, CI2 I CC LXXXVI

nqu

tertu

PIS PRECIBVS ET VOTIS PVBLICE CELEBRANDVM

IN DICIT

I

MALECEW&TEQ AC WVSARV Vi FAVTORLQS

DECENTI ANIMI PIETATE ATQVE OBSERVANTIA

INVITAT

ä

M

IOÀANNES MELCHIOR FABER

ILL. CAROLO- ALEX, P. P. ET RECT

ABXPER LIETO 4PPRPENTIGE-TP.IPS $.J

Q—

ONOLDI

Tvris IoANNIS DAvipis MESSERERI TYPOGR AVL

w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

"