Gc88_qt

N125 11762044 021

UIIIIIIIIIuIIIII
Immm inmm

R
3

2 B — .

eE

TerrS A S, 5 51gt .e
. Yutn Ge=n.S5 15

(Aa W ,Nαä amiko Bec vo,
EogNK SSJC MWoctc&‿ ARNI0
A DoRocen6), 5HNS W FE . I,
T SE.οαMα+ HLDX SSHSRgS h LO⸗
1065155TMJS.

CocO½+¾ -NR NCCαhe XX

NℳA JoAVA TROVDO SXA0Oο. R K ta, S
Fτ N. SNA Ao WCCsSs„w U Lo Je
E& NVN SLBERANAECͤνr A PE‿IEt,
Cey JTeSSeEX“Kà V*ν KITF T.S, LSeHPI
& A Tt 19° H.ο&, Se & VWà& JX.
CoN,DTtS ροσα̈αει⁰ρ⁰⅞t? 5
CV Voro Peh S&εHÜαι & DeS
KAJS5 RN VTA1ENM. 3t6& R6DIS N rr
, 1 BJNVX s;, RAJOS CONM &
5897JNllJII.
ReV6R &εNXNERA nbe οα 2J

Tot I NLVrI§& N LLeR PS
NℳNK. RN 1 DAon AUAIV.

———

OQuorundam Articulorum, qui post Dodtori MARTINI LVTHERI felicem ex

Primò Typu Lipſiæ, cum Gmtia &ö Privilegio Seren,. Bleltor. Saxon. Anno M. D. LxXX.

PIO ET VNANIMI CONSENSV REPETITIA

ELECTORVM, PRINCIPVM ET ALIO-
RVM ORDINVM IMPERII,

amplectuntur, & Nomina ſua Huic Libro ſubſcripſerunt,

CVI E SACRA SCRIPTIVRA, VNICA WLA VERITATIS
RBGLA BEBYNORMA,

bac vita exitum, in Controverſiam venerunt, ſolida acceſſit

Et erudiendis ac monendis Subditis, Eccleſiis, & Scholis ſum
Ad Memoriam & Cautelam Pafleritatis,

. gPalgata, hactenus fruſtra in Bibliothecis pluribus guzlita,
Jam, Neceſſitatis Publicæ cauſsâ; ob crimen Variationis; & omnium melio-
rem uſum; Literà grandiore; A llegatis typo diſcretis; Libro, Capite & Verſu nota-
tis; Vocum Emphaticarum indicio; Parallelis continuis; Paragraphis Numero per-
petuo diſtinctis; Collatione Exemplarium; Indicibus Rerum, Verborum, Loco-
rum Scripturæ, Autorum; Nominibus Locorum & Officiorum, quæ ſubſcripti
Prælati, Doctores, Concionatores, Ephori, Parochi, Ludimoderatores, Anno
M. D. LXXX. tenuerunt, & Modernorum; cum Margine columnarum augmen-
tis idoneis patulo inſtructa,

THEOL. D. Præpoſ. & Prælat. ad B. Virg. Magdeburg. Sereniſs. Ducum
Sax. Conſil. Eccleſ. Suprem. S, Theol. PP. & Seniore Academiæ Jenenſis.

CüM GRATIA ET PRIVILEGIO ELBCTOR ET DvVCALI SAYON.
ALIORVMQVE ORDINUM 8. IMPERII.

Manufſcripte, curaque propriâ edita
ℳ

Editione bac, ut Titulus in

exhibentur

nica, Würtembergica Ducalis, Editoris priv

chiſmi Epitomes P. 42.

rum fuit uſus, (5.) Autorum qui Concordiam
vel infeſtàrunt. (6.) Abbreviaturarum Expl
cimen Moderni Cleri ſubſcripti.

Apologia P. 49.
III. Articuli Smalcaldici P. 270.
IV. Catechiſmi Lutheri P. 2. 377.

Appendix P. 797.
VI. Subſcriptiones Cleri Evangelici P. 57.
VII. Articuli Viſitatorii Saxo-Electorales.

torum. 3. Hæreticorum, ut Confutation
Scripturæ, Patrum. 4. Generalis Rerum.
ſtorià oportuna.

dicat,

I. Pxſatio publica Statuum Cônfeſſorum, Electoralis Saxo-
ata, cui an-
nexa ſunt Index Articulorum XVII. D. Martini Lutheri &
Confeſſionis. Smalcaldicorum ſeriem vide P. 270. Cate-

Sic (I.) Summæ, Sectiones, Notæ textus Parallelæ, marginales
continuæ. (2.) Notæ ad Subſcriptiones. (3.) Syllabus Mo-
dernorum Confeſſorum Illuſtrium. (4.) Editionum qua-
explicàrunt,
icatio. Spe-

II. Lutheri Articuli XVII. Symbola Tria P. I. Confeſſio P. . Pon-
tiſicia Confutatio, cum-Nota Con-& Diſſenſus, P. I. ad ſin.

V. Epitome ſeu Formula Concordiæ P. o9. Declaratio p. oo.

VIII. Indices I. Locorum Theol. 2. S. Scripturæ & Autorum cita-
is Allegator.

Alia pro Hi-

Kkonig Poln. und Chur⸗

Fuͤrſtl. l Buͤcher⸗PRIVI-

LEGIVM an D. Philip Wuͤllern/
Proſt zu Magdeb. Fuͤrſtl. Saͤchß. Geſ. Ober⸗
Kirchen⸗Raht / Theol. Prof. Publ. zu
Jena / ertheilt.

dinſch au etz⸗ aſchal und Chur⸗ zuͤrſt
zu Bachſen / auch Burg⸗Graff zu Magdeburg:.
hacſuf beſchehenes aller⸗unterthaͤnigſtes Anſuchen
D. Phiip Muͤllers / Prof Publ. zu Fena / allergnaͤ⸗
digſt bewilliget / daß er ſeines verſtorbenen Vaters
Labores TLheologicos & Hiſtoricos, nahmentlich Hi.
ſtoriam Sangerhuſanam, Und uber Philippi Chronicon,
Theologiam & Anthropologiam Biblicam, Bibla Ger-
mamica Locis Parallelis illuſtrata, Loca Patrum explicata,

viel Predigten in Evangelia, be Leichen / Inveſtituren /
und

Und beſondern Zufaͤllen / bevorab uͤber gantze Bibli⸗
ſche Buͤcher / als Geneſin, Samuelem, Joëlem und an⸗
dere: wie auch ſeine ſelbſteigene Labores, albs da ſind:
Erklaͤhrungen uͤber Compendia Diſciplinarum, Livi-
um, Curtium, Saluſtium, Tacitum, Perſium, Virgilium,
Phinii Panegyricum, Quintilianum, Erasmi und Liplii
Epiſtolicam Inſtitutionem, Vosſii Partitiones, Scheffe-
rum de Stylo ejusque Exercitiis, Pancirolli Notitiam utri-
usque Imperii; in Theologicis etliche Exegeſes uber
Epiſtolas D. Pauli, Apocalypſin, Uſum Oratoriæ in
Sacris, Animadverſiones in Præſcriptiones a Lucæ Op-
lenii des Buchs de Officiss hominis Chriſtiam, und
uͤber das gantze Buch ſelbſt / ſammt ſeinen Pro-
grammatis & Poëmatis, die in ſeinem oder der Aca-
demie Nahmen ausgefertiget worden / auch aller⸗
hand Diſſertationes, nach vorhergegangener ge⸗
woͤhnlicher Cenſur, wieder auflegen / auch das
Svangeliſche Concordien⸗Buch/
Gateiniſch mit ſeinen / obgedachten D.
Philip Wuͤllers Notis Variorum, und
M. Samuel Wüllers / geweſenen Su⸗

Perm-

perintendentens Parallelis, Notis &

Indice in Ato unter hoͤchſtgedachter Sr. Chur⸗
Fuͤrſtl. Durchl. Privilegio drucken / und fuͤhren laſ⸗
ſen moͤge / dergeſtalt / daß in Dero Chur⸗Fuͤrſten⸗
thum Sachſen / deßelben incorpornten Landen und
Stifftern kein Buchhaͤndler noch Buchdrucker
oberwehnte Buͤcher / in den naͤchſten / von unten ge⸗
ſetzten dato an / zehen Fahren bey Verluſt aller
nachgedruckten Exemplarien / Und zwey hundert
Rthal. Straffe / weder nachdrucken / noch auch / da
dieſelben an andern Orten gedruckt waͤren / darinne
verkauffen und verhandeln duͤrfe. Worgegen er
mehrgemeldte Buͤcher fleißig corrigiren / aufs zier⸗
lichſte orucken / und gut weiß Pappier dazu nehmen
zu laſſen / auch / ſo offt ſie aufgeleget werden / von je⸗
dem Druck und Format achtzehen Exemplaria in
Sr. Chur⸗Fuͤrſtl. Durchl. Ober⸗Conſiſtorium, ehe
ſie verkaufft werden / auf ſeine Koſten einzuſchi⸗
cken ſchuldig / und diß Priviegium niemanden/ ohne
hoͤchſtgedachter Sr. Chur⸗Fuͤrſtl. Durchl. Vor⸗
wiſſen und Einwilligung / zu cediren befugt ſeyn
ſoll; Geſtalt er bey ſolchen Privilegio auf die be⸗

willigten zehen Fahr geſchuͤtzet und gehandhabet /
auch / da dieſem jemand zuwieder handeln / und er
uͤm Execution deßwegen anſuchen wuͤrde / ſolche ins
Werck gerichtet / und die geſetzte Straffe einge⸗
bracht werden ſoll; Immittelſt und zu Uhr⸗
kundt deſſen iſt dieſer Schein / biß daß Original-
Privilegium ausgefertiget werden kan / und ſtatt deſ⸗
ſelben von Sr. Chur⸗Fuͤrſtl. Durchl Kirchen⸗Rath
und Ober⸗Conſiſtorio Unterſchrieben und beſiegelt /
ausgeſtellet worden / welchen er durch den beſtall⸗
ten Buͤcher⸗Fiſcal, David Bittorffen / denen Buch⸗
haͤndlern zu inſinuiren / wiedrigenfalls die Ioſinua-
rion vor null Und nichtig erkannt werden ſoll.
So geſchehen zu Dreßden den 7. Nov. anno 704.

. B. . v. Schoͤnberg.
m. p.

David Thieme.

JERENIJSDIMIS EY POTYEN

718SIMIS, KEVEKENDISSIMIS, IL LUSTYRISMIS.
CELSISSIMIS, GENEROSISSIMIS , MAGNIFI-
CIS, NOgILISSIMIS, AMPLISSIMIS, PER Röl ERENDIS,
EFECBöLLENTISSIAMIS PRIIDENTISSIAMIS
67 DOCTISSlMIS DOMIXNIS,

DoMINIS,

LRCTORIBVS, EPISCOPIs.

DvciBVS PRINCIPIBVS, PR-ELATs,
CoMITIBVS, BARONIBVS, CIVITATIBVS,
ORDINIBVS PROVINCIARVM, ECCLESIA-
RVM ANTISTITIBVS, AC SCHOLARVM
EvANGELICARVM MODERATORIBVS,

UTI ET PIIS AC FIDELIBVS CUINCTIS, AuUIGI-

STANAMCONFESSIONEM, ET VERITATEM DOCTRINE
COELESTIS HACTENVS RELIGIOSE ET CON-
STANTER PROFESSIS, AC SINCERE PROFESSURIS,

DOMINIS MEIS CLEMENYIRI.

MlIS, GRATYIOSISSIMIS, HONORATISSIMIS
AC DILVBECTIS STIMIS,
HANC CONCORDILE CHRISTIANE EDITIONEM,
PVBLICO SINGuILORUMVE JuRI ET VSUuI DEBITAM,
SlI8 I6CTIISSIME, HlIMILITER, RBV ERENTER,
OESE QVENTIER ETY AMANTIER OFFERO,

EDITO& R.

2. Obſer-
andus.

Organum Salvatoris Electum, Li-
motheo ſuo, Epheſi Epiſcopo, in τα νοσα„
Afrea Epiſt. II. c. 1. P. 13, dictitat: Foermam
babeto Sanoerum Sermonum, quos à me au-
; diſti, de Fide & Charitate, quæ eſt in Chriſto
Jeſu. Hoc Bonuv Depoſitum cuſtodi, per
Spiritum S. qui habitat in nobis“ Idem ab omnibus Fidem beré
Chriſtianam, in S. Scripturà divinits revelatam profeſſis, præ-
ſertim animarum plurium curam gerere juſſis, irremiſsè, certo-
que in alterutrum neglectus periculo aut diligentiæ præmio,
obverſatur.
Hæc Idea totos occupato, & omnia dicta, ceptaque pro Fi-
de & Officio, uti Morum irritamenta, in ſe convertito, ne hilum
non ad vivum reſpondeat. Quamyis, perinde ac Paulum, aver-
ſentur ipſos Phygelli, Hermogenes, Demades, ſimilesque For-
tunæ aucupes; raris vicisſim Oneſiphori imitatoribus afflictos
ſponte perquirentibus, oportunè ſolatis, nec deſpicatis vincula
& carceres infelicium coram Mundo, cujus xαρααα & *ÿ=
Piua audiunt.
Specimen Cuſtodiæ difficillimæ, Deſertorum exitialium,
cùm alia Eccleſiæ Chriſtianæ, tot inſultibus & certaminibus

exercitæ, tempora, in vaſto Imperiorum theatro oſtentant: tum

Epangelicorum Proteſtantivun, conditio; ex quo Doctrina ſaluta-
ris 3

PREFATIO DEDICATORIA.
ris; per Martini Lutheri, divinitus excitati & invictà conſtantia
corroborati, miniſterium, ſub Regno tenebrarum Papiſtico, mi-
rabiliter diſſerenari cepit. Illos convicos certosve Cuinam cre-
didiſſent, inter altè minantes hinc & hinc ſcopulos, per tela, per
ignes, duraàſſe, & hactenus perſtitiſſe, non opis, artis, prudentiæ,
facultatis humanæ fuit; ſed unicè Spiritui Chkriſti, ipſos inhabi-
tanti, ductanti, confortanti, acceptum ferre oportet. Ei ſi-
mul debetur Unitas quæ tantoperè pheſtis commendatur, per
Vinculum Pacis, Cura dignè ambulandi Vocatione, & Charitas
Conſortium Fidei, conſtans & officiis mutuis ſpectabilis: illapſe
Unitate spei, Fidei, Baptisvii, Dei Patrisque omnium, ſupra, intrA
& per nos omnes, indiſſolubiliter conſtricta, ut Concordiæ fert.
Tanto juſtior eſt Gratitudo erga beneficum Servatorem,
qui Majores, Veritatis Spiritu animatos, eò provexit, ut Forma
Iia Ssanorum Sermonum providé coordinata, ſtrenuè vindicata;
luculenter declarata, in hoc quod jam recuditur Concordiæ ſui
nominis opere, eluceſceret, Eccleſias, Scholas, quæ Bonorum
fontes vel à Barbaris agnoſcuntur, ac Domos Fidelium impljeret:
Simul Libertas inſons Conſcieztiarum, in Publicam ac Privatam
tranquillitatem Salutaris, (ceu cordatè Cæſar Ferdinandus I. de
Pacavicà Transactione, à ſeſe directà, confectà, & Imperiali Re-
ceſa Secuto auno MDLEI. conſtitutâ, tanquam Præcipuo ſui Im-
perii Opere, pronunciabat,) adſtrueretur. Quanti id Laboris,
Impendii, Periculi, fuerit, Eventuum alternantium ſpectacula
res ipſa, & hodienum, poſt tot Scriptiones, Diætas, Bella, Pacifi-
cationes, oſtendunt.

Id igitur Depoſitum, verè naXoνWι'sPräetioſum & Sacroſanctum, 3. Tuen-
cum non remiſſiore pervigilio inſpectare, ſitum abſtergere, ac dus.

veſtire indies elegantius, Noſtrùm Omnium ſit: ſicut Coronæ &
Iuſignia Imperialia, Perſonas Ordinum Primarias Cuſtodes, &
Loca tuta, accipiunt: oportuna eſt tandem Conſenſu ſalutari
confectæ Dpographica Repetitio, Publica ac privata Prælectio, &
Exploratio diſcentium, in omni ætate ſtatuve viventium, præſer-
a 3 tim

PREFATIO DEDICATORIA.
tim in Cœtibus quæ Eccleſiæ ac Scholæ appellantur. Ideòô gra-
tanter acceptabitur labor fidelium Chriſti Servorum, dum Com-
muni captui uſuive, Ordine, Tenore Sententiarum, Collatione
Locorum, Repertoriis Memoriæ Levamentis, conſultum eunt.
4. Speci- Hujus curæ exemplum non forſan ſpernendum, poſt tot
men. Operis editiones, agnoſcetur in hoc, à Parente Samuele, Sanger-
huſano Duringiæ, Apo Jobanne, Chemnitii Miſniæ, ProAbo
Philipyo, Amfurtenſe Magdeburgico, Eccleſiarum Ephoris, Ex-
emplari relictum: IIlis e Papiſticà tyrannide, per Bohemiam
ac Luſatiam, quæ Nobili fjamiliæ Patria erat, in Miſniam tractis, ac
iterata, per Crypto-Calviniſtas, uti Bellum illud Tricennale, ſpo-
lia, exilia, contumeliam, ultimaque plura paſſis: aſt immensà
Dei bonitate obfirmatis, ſervatis & reſtitutis. Quorum ego,
minimus ſervorum Dei, heres & præceptis innutritus, ac in ute-
diof, ro materno jam Papiſtici terroris fignis, nulli fors mortalium ſo-
litis ictus, miſerabiliſſimus infans: ideò tricennio toto mater-
no lactè altus: dein Septies Jurata Fide, qualis, pro Officiorum
mandatorum ratione, ſolet exigi, lubens meritoque eidem
Confeſſioni obſtrictus: nil vani & otioſi affectaàſſe videbor, qui
Concordiam hanc Evangelicorum Statuum, iſtà formà legibiliore
oculis hebetibus, & ſubſiduis Memoriæ ac Doctrinæ praſentioris,
Majorum ac meo nonnullo ſtudio inſtructiorem, publicatum
eo. Collatio aliarum editionum oſtendet, quot in minutiſſi-
mis tædia pertulerim, ceu Numeri, Literæ, Vporum diſeretio, di-
geſtio Sectionum, Argumenti connexio, & Tituli, cum plenis Do-
&rinæ, Allegatorum, Rerum, Indicibus, commonſtrabunt. Nec
tamen, in diſtracto per plura prela labore, ſphalmata penitus eli-
minari potuiſſe, illa quidem ſenſum nil turbatura, boni conſulet
6.. Tutior Lector æquanimus; approbaturus curam preſsè inſiſtendi Pri-
Editio me, ad quam aliæ provocant, editioni Anno MDLXXX. Lipſiæ
Prima, Jo. Steinman. exeuſæ, & hactenus rariſſimæ, velut inſtrumento
gvarantigiato, quòd Prologo Galeato vendacis pruritús non e-
get: Contra Criminatores imputatæ Dariationis; ſenuae
odtum,

PREFATIO DEDICATORIA.
odium, & publitum inde exitium Eccleſiæz machinatos. Cui pro-
inde præcaverunt Confeſſores glorioſiſſimi, cùm ad Cæſarem &
Imperii Ordines, aliosve Honeſtos ac Pios bomines, ne turbati ca-
lumniis abalienarentur: tum in Præfatione Publicà n.25̊. & ſeq. Nec
D. Selnecceri p. m. Expoſtulatio, privatæ ſuæ, quadriennio poſt
editæ, fini ſubnexa, defecta ipſa, hanc de Anno prædicto ſpectat.
II. Sic Parallela Loca §. Scripturæ, & Allegata Patrum ac alio-
rum Scriptorum, qui pasſim ſolo nomine citati tanguntur; per
Tomos Libros, Tractatus, Capita, Sermones, obvia habere, ma-
gnoperè utentium & veræ doctrinæ intereſt; perinde ac obni-
ſos Ad verſariis Doctores; quorum plures adſcripturis, aliave in
rem, chartæ amplitudo ſelecta ſerviet: ne ſolennis Malis, non
Concordiæ noſtræ, (cui hamaxarius commentorum & convitio-
rum, Cardinalis Bellarminus, peculiari libro tot Errores & Men-
dacia, in ipſummet reciprocanda, ingerit) fraus & impudentia
imputari queat: quali Confutatio Papiſtica, Conſesſioni nunc de-
mum annexa, probro ſuo captat.

III. Confutationem nempe Pontificiam, perincommodèé o- . Confu-
miſſam in cunctis editionibus, inſerui, notatis locis, ubi Apologia talio Pa-

7. Paml-
ela.

noſtra reſponſum ivit, ut collatæ invicem evidentius arguerent ?Mica.

ſeductores. Operæ ſimul pretium foret ſecutos Hoſtium motus
connotari, & Loca S. Scripturæ, Patrum, quæ extracta Indici incluſi,
diſtinctè vindicari: quod copiam temporis nactus non omiſero.
IV. Notas alicubi adſperſas, & has Variorum, Incipienti
lectori percommodas futuras, ne juſtà plenitudine adderem, id
quod tam operosè profanis Autoribus tributum viſitur, margi-
nis ſpatium non ſivit. Brevi & αται πωäαοα ſequentur, Nec
aberit integra & concinna Series Proceſsus, quo ad hanc Status
Sacri Reformationem, à Principio Evangelii per orbem prædi-
cati ſtrictim repetito, perventum eſt. Cujus in partem noviſſi-
mè ſervitum eſt Hiſtoriaâ Proteſtationis & Appellationis Statuum
Confeſſorum ſub Carolo V. Imperatore, autoritate Serenisf. Jo-
bannis, & Jobannis Friderici Blectoris Saxon. (illius verè Magna-
nimi

9. Notæ.

PRÆæ FATIO DEDICATORIA.
nimi à Jac. Auguſto Thuano, Pontificio, Præſide Parlamenti Pa-
riſini, meritò agniti & prædicati, in Hiſtor. L.I.p. m. gz. adeò Ve-
ſtibus miniſtrorum Verba ejus argumenti inſui curantis,) Princi-
pum Heredum, (quorum Nullus aliò tetendit hactenùs; ſed Omnes
viam Anteceſſorum talium ſalutariter & invicto Zelo tenuerunt:
mirandà Dei Protectoris & Vindicis Providentià aſſerti ac deco-
rati) per Job. Jozchim. Müllerum, & Vinarienſe Archivo oportu-
nè collecta, undè jam pridem edita ſupplendi & actiones accura-
tè connectendi ratio facilior ſit; Intereſt quidem ſingulorum,
nedum Publici Statũs, ut moxà maternis uberibus edocerantur
de Ortu, Progreſſu, Statug; Confeſſtonis & Eccleſiæ jam Purioris.
Sicut Deus Opt. Max. ſuum populum tam addictè jubebat me-
miniſſe & inſtillare Pueris ipſis fata vicesque Majorum; & Bene-
Fficiorum, quæ, Cognitione ſui, & conformatà Cultus & Vitæ to:
tius tam operoſis & ſtupendis documentis Politiàa, impertiviſſet.
Ingrati actione & pœnà plectere reos non dememor, ut luctuo-
ſos caſus Ignorantiæ & Incuriæ poſterorum imputant Eiſtoria Ju-
dicum & ſequentis invectivæ. Perſeum Macedonum R moniti, ut,
more Philippi Patris, quotidiè perlegeret Articulos Pacificatio-
nis cum Romanis, contemtorem, Romana potentia brevi in vin-
cula, ultimamve miſeriam redegit. Nedum ſpreverimus Ro-
mani Antichriſti ac ſimilium Vim Dolumve ſupini: ſed dietim
ſtatam horam recitandis Patrum actis, & publicé & per domos,
vice affaniarum & dictorum ferè inutilium, quæ ſingula Judi-
cium Dei incurrere Chriſtus monuit, addicamus. Ne pejores
ſimus laudatis gentilibus, quos trophæa civium, ut Themiſto-
clem Atticum Miltiadis, exſomnem reddebant, donec paribus
exemplis nobilitarentur.
Quo favorabilior apparebit Subſcriptio Operis, à po-
feris ſibi ſollicitè vindicanda; ut Diptychis Eccleſiæ, Albo Ci-
vium, Matriculæ Imperii, & ubicunque Juris, Status, Commodi
notabilis hilum proſpicitur.
V. Sub⸗

—

.
6

PREFATIO DEDICATORIA.

V. Subſeriptiones in plerisque Decimi Sexti & YVII. Sora 19. Saub⸗
editionibus, forſan impendii alicujus fuga omias, nemo probet: ſeriptio.
cum Teſtium & Autorum dicta, de quibus ipſiæ certatur, primo loco nes ſer-
obverſari jus fasque ſit. Nec ignota eſt Adperſariorum calu- vande.

mnia, de Extarſione talium, quæ agnita videretur, iis noſtromet
facto ſuppreſſis. Addidi igitur & priſtinorum in Zirolenſi, Car-
niolanâ, & Krainicäà propinciâ Confeſſorum nomina, palatind
perinſigni editione anni MDLYXII. cum inclytus ille Ludovi-
cus Elector ſupereſſet. Utinam in Poſteritate, Majeſtatis Literis o-
lim indultis refocillanda libertate, tam innoxià & Imperantibus
perutili, ſi modò expendatur quanti eyſorum eadem interſit, ſi
Imperatorià clementiàâà, Maximilianum II. & Ferdinandum I. imi-

tatà, annuerit. Diſerevi & agmina Nominum, in Cireulos ac Di- Diſtin-

ſKtrictas ſuos, terrarum proximarum notitià & editionibus ée.
Patriis.

Ac peroptabilis foret Acceſſio Modernorum, hanc doctri- t. Mo-
nam amplexantium, documento inſigni & ſalutari, Fandem Ma- ARernæ.

Jerum Fidem ac Pietatem ſervari, & ad poſteros ſeriò propaga-
tum iri. Ulſu venit ut mortales vel quantillo operi Memoriam
ſui, Nomen & Inſignia inſculpant ac appingant: ſicut in tempo-
rali juris alicubi captatione, ut per Ceinfeudationes, nulli labo-
ri, periculo, ſumtui parcitur. Quantò dignior hæc conteſtatio vi-
debitur, in negotio omnium maximo, quo ſalus æterna, conſcien⸗
tiæ tranquillitas, confirmatio ſuorum in parem ſpem, & juris par-
ti uſus ſtringitur, fuerit: ne, ut indigni, excidiſſe ſtatu credantur.
Quàm grave verò olim viſum, è& Dipvtychis Eccleſiæ, libris Publicis,
Familiæ Tabulis, deleri; in quo Græca Eccleſia Romanis Ponti-
ſicibus ipſis non pepercit: At conſignari nos in Libris Dei, Fitæ
Naturalis, Spiritualis, Glorioſæ, ac tandem in Univerlſali illo Ju-
dicio recitari nominatim, Heredem dein Regni, à principio crea-
ti mundi fidelibus præparati, futurum, quis non ſanguinis ipſius
impendio redemerit, ſic interritæ Fidei, Officiiq; impleti proœ-
miis immenſum decorandus? Timidos viciſſim, Contemores;

b Nega-

ol PREFATIO DEDICATORIA.
Negateres, ac ſimiles negatum, atrociter plexum, ac ignomi-
niaà miſeriaque pari, excluſum iri Civitate illa ſancta', pridem
prædictum ſcimus. Loquehar ait, Pſalmiſta Regius CXlIX, 56.
de tellimoniis tuis in conſpecta Regum, & non con undebar. Id
quod Sereniſſimis Confeſſoribus in Auguſtanis Comitiis totaque
Europa Chriſtiana, etiam apud Adverſæ Partis Scriptores tan-
tam gloriam peperit, uti nominatus modò Thuanus Hiſtor. Lib.
rv. ad annum i717.. de captivi Electeris Saxonis admirabili con-
ſtantià prædicat; Ac priùs Parens, Johannes Conſtans, Comitia
illa tremenda, quæ formidatumiri hoſtes credebant, primus
ingreſſus, immotà virtute & fide perſtitiſſe celebratur.

12. Colla- VI. Additurus eram Codletionem Noſtræ & quæ dicitur, Va-
tio Edi. riste Confeſſionis, ut pateſceret ignaris, ſatin cauſſæ talem ab-
tiovuw., horrendi ineſſet, cum paralleliſmo Conciliorum per ſingula ſecula,

Primam Apologiam, jam quadruplo tanto extenſam, Librum In-
terim cum Antidoto Synchrono, Confutationis Papiſtieæ Elen-
chum breviorem ad ſeriem ſcripti, cum Vindicis malé Allegato⸗
rum, aliave lectu utilia pro cauſsà totâ. Ea vero cum Vo-
luminis temporisque ratio non ſiverit, ſequentur in ppenadice
Hiſtorico- Apologetica, quæ & Ceorporis Doctrina Julii Harmeniam,
& alias Confeſſtones noſtræ Partis, & Index Autorum, dabit, qui par-
titim Concordiam explicaſſe, defendiſſe, impugnalſe noſcitan-
tur. Dum iſta meditor, accedant jam Nemina ſuperſtieum Confes
ſorum, Regum, Principum, Statunm & Eccteſiarum, quibus bodie-
num äeritas cordi eſt. Cleri uni verſi nomina mox deſiderata ſe-
quentur, ſi modò Sereniſſimi, Potentiſſimi & Uluſtriſſimi Supe-
riores, Proceres, aliive Status Splendidiſſimi, Doctores, Eccle-
ſiarum Anſtitites Venerandi, aliive bujus Concordiæ ſerii ama-
tores, quos humillimè, demiſsè, & perofficiosè deprecor, iſta
mihi clementer ac benignè impertierint: ut pateſcat, nondum
Fidem, Pietatem & Zelum priſtinum expiraſſe, ſed piè conſer-
vari, imò amplificari & perpetuari ad poſteros Id omninò ſe-

cundum Invariatam Auguſtanam; quod elogium ſibi Eccleſiæ
EAIA

. — 10
2

17
1

3*

14

PREFATIO DEDICATORIA. 11
Batavicæ noſtræ Publicum & Speeificum fecêére. Serviit illapſe
priùs, ſervietve poſthac Subſcriptionum ſeries in diſcernendo
Juris Patronatus ambitu, poſt totiplicem ditionum & ſtatús va-
rietatem, ut illuſtribus exemplis oſtendere facile eſt, ſi con-
fuſio & alieni uſurpatio graſſetur.

Cum autem paſſim advertatur, nonnullos, ſimplicitate Fi- . Negle-

delium & pruritu juvenili Atticiſſante, abuti, per Novas Cate- *
cheſes, Compendia, Theologias, ut ſibi nomen, concurſum, lucra,

. . . . . 6K.
ceu circumforanei circulatores, pariant ; ita occupent male

perſvaſos, & abſtrahant à receptà, ſtatà & probatà credendorum
Formula, Primis, Cordatis, Fidis Interpretibus talium, ad quos
regulariter recurri debet; ſummoperè id cavendum & ſeverè
inhibendum eſt; nec typhus melioris Ordinis, Accurationis, Faci-
lioris captus, tolerandus. Monuit & præcautum ivit pridem
Lutherus noſter Præfatione utragque in Minorem ac Majorem Cate-
ebiſzum; ſeque, vel ſenem tanti uſus & doctrinæ, dietim Cate-
cbumenum agere. Quo ſervato non exaudirentur hodiè erum-
pentia in finu Eccleſiæ Diſſidia & Foces invectivæ Zeli pel neglecti,
velyræcipitis. Id quod dolens gemensque multoties expertus
ſum, Theologiæ plures Studioſos, nec Decalogum tenere memo-
rià, nedum conſtituta in Pædagogiis principia diſciplinarum;
ſed contemtu neglectuve, velut vulgaria,: puerilia, ſebolaſtica, eji-
cere ex animo, & napa, acuta, ſpecioſa oſtentatorum, ut fumi-
vendulorum ſcribillatorum, dictata ſputaque hiantes captare;
quorum Pars impudenter venditare auditur, nil ſe recepti noti-
ve, ſed omnia no pa & incognita traditurose Pars interdicere ac
demonere, ne quis Autores ullos, certè necantiquos, inſpiciat; pen-
deant modò ab ſuo unius ore. Sic igitur, obliti priorum Ele-
mentorum, nec nova è Parnaſſo ſomnia juſſi referunt integrè:
nec cum ventum ad ſerium examen, certamen eſt, norunt, quid
Confeſſto, quid ejus Formula præſcripta loquatur, cui tamen au-

cupes officiorum, ſubſcriptione & jurata fide audacter alligan-

b 2 tur;

12 PREFATIO DEDICATORIA.
tur, & Status inclyti per omnes Pacificationes, vitæ& bonorum
impendio tam addictè inſiſtunt.
14. Operis Quantas verò meminimus turbas excitàsſe imputatam Va-
Prims p,iationem hujuſce Confeſſionis, & Corporis Philippici, ejus antea
nRul. tantoperè à Luthere ipſo celebrati? Quo non ſumtu & labore
prætenſa redintegratio in primum ac genuinum tenorem ſte-
tit? Loquuntur Confeſſores in hac Præfatione, totve Con ven-
tus, Colloguia, Acla, Scripea reciproca; ne Criminationes Ad ber-
zriorum Papalium acerbas & virulentas, nedum Periculumstatus,
velut defectione à conceſſis perpetrataà, motum tangam.
Iy. Cura Scimus quidem, & cordatis hominibus, inter ipſos Genti-
Wus. les, olim viſum eſt: Quèòd lectio multorum auctorum & o-
mnis generis voluminum, habeat aliquid vagum & inſtabile.
Certis ingeniis immorari & innutriri oportere, ſi velis aliquid tra-
here, quod in animo fideliter ſedeat. Nusquam eſſe qui ubique
ſit. In peregrinatione vitam agentibus hoc evenire, ut multa
hoſpitia habeant, nullas amicitias. Idem ut accidat neceſſe fore
iis, qui nullius ſe ingenio familiariter applicent, ſed omnia cur-
ſim & properantes transmittant. Non prodeſſe cibum, nec
corpori accedere, qui ſtatim ſumtus emittatur. Nihil æ&què fa-
nitatem impedire, quàm remediorum crebram mutationem.
Non venire vulnus ad cicatricem, in quo medicamenta tenten-
tur: nec coaleſcere plantam, quæ ſæpè transfertur. Diſtrahi
animum librorum multitudine. Probatos ſemper legendos, & ſi
quandò ad alios divertere libuerit, ad priores redire oportere.
At obrepens licentia evagandi idem parit quod Judicum c. II,
6. ſeq. oblitis & incurioſis temporum factorumve priſtinorum,
eveniſſe cordatè advertitur. Ac Noſtris totiplex Dei corre-
ctio ſpreta exitium tam tremendum intendit iteratve.
16. Maje- Huic incommodo una prævertet cura continendi noſtros
„um le intra limitem, & evagantes ad ſtata principia retrahendi: ut
Ggio. Respublica ſæpe revocanda eſt ad ſua principia, à quibus in ortu,
auctu

Il⸗

10

ut
0,)

PREÆFATIO DEDICATORIA. 13
audtu ſtatuve perenni pendet; Declinatio, ſpecioſo Meliorum
oſtentu vanos, credulos, ſuique incertos, dementans, abhorrenda
penitús eſt. Ceu Imperantes alicubi providè caverunt, ne
ſuorum ulli ſine permiſſu peregrè irent, nec Uxores Extraneas
ducerent, Merces novas inveherent, quod Germani noſtri apud
C. J. Cæſarem, contra corruptelam ê vini potu vetuerunt.
Pernoſcantur ante Majorum ſollicitæ operæ pro Eccleſià, præſer-
tim Lutherus, ſatis perſpicuus, acutus, gravis, & in omnem par-
tem tam plenus doctrinis, ut vix excogitemus, cui argumento &
quæſtioni non pridem reſponderit: eoque Adverſarioramterror,
ſuorum, quod de Jurisconſulti domo dicebatur, commune Oracu-
lum, in fortunà tam modicà, & malorum averruncus, ceu præſa-
gium Belli docuit, claruerit: cautè igitur deterrente Jo. Calvi-
no amicos, quiritatos de invectivà Viri, à reſcriptione ceptà.
Quidve deſideremus in Lutheri Sociis laborum tàm inſignibus,
ac ſecutorum in Evangelicis Academiis, Miniſteriis, Doctorum operi-
bus? Conferamus imò bono Tyronum priùs Catecheſes, Com-
yendia, inde adultiorum auctui, ſtemata, Exegeſes illorum, ac
dein comparemus novellos in pentores, quid prærogativam audi-
rive potiùs mereatur? Ut rectè conceptis votis exoratum ean-
tur Rerum Domini, in Hunniani illius conſili ſucceſſum, quo Sa-
cri ſtatus fortuna, doctrinæ integritas, uſus abuſusque librorum
recentium, præſertim Tbeticæ, &vegeticæ & ac Polemicæ Theolo-
giæ titulis proditorum, dignoſcantur, & lectori maturè caveatur.
Cujus ſpem Sereniſſima Domus Saxo-Erneſtina, uſu præviſo, ſa-
pienter meditata, ſuis adoreis adſtruet ac proteget Veritatis &
Pacis tam indivulſam quàm ſalutarem Unionem.
Mei Officii agnoſco, ut quantillà parte navem operam fi- 7. Futa-
delem, pro ee ac propitium Dei Numen ſuo Spiritu adſtiterit. iſum-
Ei fini Concordia hæc brevi augeſcet 4spendice promiſsà, ac mo- 2..
nitis oportunis pro uſu efficaciore. Liberer ſaltem à vi dolis-
que, quibus falſi fratres & perſecutores certatim impetunt, ne
b 3 non

14 PRXFATIO DEDICATORIA.
non Papiſticos furores recrudiſſe pateat. Adſit Servator deſer-
to, nec ſinat ultra vires tentari, eripiat imploratus, vitaque verà
in lalutis ſuæ complexu clementer muneretur! Idem Eccleſiæ
ſuæ ſuccurrat potenter, ac perpurgatam à ſcoriis, in veritate &
ſanctitate confirmet! Illuminet ſegreges miſerè errantes, unique
ductui Supremi Paſtoris Jeſu Chriſti traditos, incorporet nobis-
cum; ſic, ut Charitas omnium mutua indies exuberet, in agni-
tione, omnique experientià meliora probandi, ſinceri inoffen-
ſoque curſu pergant ad diem usque Domini, pleni Juſtitiæ fructi-
bus, qui per Jeſum Chriſtum ad gloriam laudemque mature-
ſcant, Amen. P. Jenæ KL. Octobr. Anno Gratiæ recuperatæ
Nℳ Dcr.

NOTE BREVES AD SUBSCRI-

PTIONES PRFATIONIS PUBLICÆ, QAsS,

uTILIS MEMORIECAUSSA ADDERE CONSULTCM EPSTI
VIS3UM.

Ine: Adiunximus] Numburgi aliquoties conventum, ut anne
SS.567. & alibi, ſuper hoc negotio. Annal. Sax. p. t7”. Sic, poſt
communicationemoperis, & Cenſuras impletas, Subſcriptiones,
cum Sigillis ſucresſipè collecæ; non vi doloque ext ortæ, ut crimi-
nantur Hoſpin. Conc. Diſc. & alii. Conf Selnec. Recitat. Apolog.
Concord. & plura Scripta d. h. r. Tam liberé toto ſeculo egerunt
Inclyti Status in Sacrorum cura, ut, ſine ullo relapſus aut reces-
ſus præjudicio temporali quantum ad conſortes ſuos attinuit, de-
ſerere agnita potuerint, idque pluries exercitum liquet. Nec
verò unquam defuerunt autores odii & faſtidii, ut nec irrita-
menta aliorſum tendendi. Procul abeſt Eccleſia Chriſti vera
à ſpecioſis verbo & re inanibus; nil temporalis lucri, honoris;
potentiæ, voluptatis oſtentat, pollicetur, aut reipſa ſuis ſequaci-
bus diſpertit, ut Papiſticæ illecebræ amant, poſſuntjac hodie-
num

NOTE AD SUBSRIPTIONES ðêWèð
num ſolent; nec ignota eſt Reſervatio in Clericos, vel violenter
exercita ab ipſis, idne contra Pietatem & Humanitatis Jura.
LubDPovVICuIS PALAT. ELECTOR] Primus Confeſſor Evan-
gelicus hujus Domus erat Fridericus II. T 26. Febr. S5ρ6. Succeſſor
Otto Henricus Elector, Papiſtis ſummè exoſus, amplexus Evan-
elii doctrinam anno Saον. exul, reſtitutus anno Ssz. bello Mau-
ritii in Carol. V. Imp. Sleid. I. 14. p. m. 40. l. 24. p. 763. 754. Is
Ruperti F. Philippi N. improlis. Succeſſorem habet Frideri-
cum III. qui Reformatus † G8ρ ac ,olſgango Bipentino, alteri
Agnato, totidem gradibus quot Fridericus, à ſe diſtanti, Neo-
burgicam ditionem legat, Tkuan. Hiſt. Lib. XXIII. ad ann. i59.
p. m. 479.a. Ludovicus noſter Wilhelmi Haſſor. Pr. F. Bliſabetham;
dein Guſtavi Suec. R. Neptim duxit, Thuan. LLXXI. p. m. 172.b.
† 12. Oc1. 155S3. «t. g. Fridericus IV. F. ann. 1S3. Reform. ſequitur
Tioto. Joban. Caſimirus Tutor d. anno Reform. partes tuetur
† 16o. notis ad ipſum incentivis in Evang. Luther. Frideri-
cas V. Rex Bohem. Electus, Reformat. † Moguntiæ exul 162.
Secuti ipſum in religione F. Carol. Ludovicus Blector EIII. Bava-
riæ duce ſtatum ejus ope Ferdinandi Imp. II. auferente, † α⁰6.
Ita F. Carolus- cui ſuccedit Neoburg. Dux Palat. Rom. Catholicus

qui † o. Succedit F. geh. E' ilbelmus d. anno.

AuGusTus Dux SAx. ELECT. Inat. 37. Jul. I26. ex Henrice
Sax Duce, Georgii Fratris inviti herede, & caſu immutatæ religio-
nis Cæſarem & Ferdinandum R. ſubſtituentis. Henricus ta-
men illuſtri conſtantià oſtentatas opes ſpreviſſe, & ſtatum divi-
nitus tenuiſſe legitur ap. Sleid. O./2. p. m. 344. ringentibus adver-
ſariis. Noſter † αρ. . Febr. b.6. peſier. «t. So9. menſ. 1o. Succeſſerat
Mauritio, Electoratus compoti, poſt Erneſt. lineam, à Carolo V.
privatam, capto in pugna ad Mülbergam Joh Friderico Elect.
ultimo. Iſte anno 116.. 9. Jul. in prælio contra Albertum Bran-
denb. ad Siverhusam, tormenti manuarii globo lethaliter ictus

Iu. Jal. at, 32. maritus 5aι . Oc. Fundator Gymnaſü Miſnen-

ſis,

16 PREFATIONES PUBLICE.
ſis, Portenſis, Grimmenſis, è reditibus Cœnobiorum, in iisdem
locis. Pater Henricus n. 1473.16. Mart. Georgii infenſi nobis
ipſique Evangelico. Frater & Succeſſor †is1.! . Aug. Avus erat
Albertus Animoſus n. I43. 27. Jul. † 15o. 12. Sept. Proavus PFri-
dericus II Placidus Elector. u. 141. 7. Sept. † sε. Abavus Fride-
ricus I. Bellicoſus Elect. Sax. I. † 12256. 4. Jan.
Reliquit Auguſtus Chriſtianum I. Electorem, n. S6o. 3.
Nov. † So71. 22. Sept. Chriſtianus hic (1.) Chriſtianum II. Elect.
n. 153. 22. Sept. † 16n1. 3. Jun. ταα, (2.) Johan. Georgium I.
Elect. n. s. 5. Mart. †16¹§¹w 5. Oc. & (3) Auguſtum A‿αααα. Jo.
Georg. I. & Sibyllaà Eliſabetà Pruſſicà March. Alberti Friderici, Fi-
lià (1.) oh Georgium II. Elect. n./013. d. 37. AMtai. (2.) Augu-
ſtum Adminiſtr. Magdeb. a. 1614. d. 3. Aug. 116sο.(3) Chriſtianum
Adtniniſtr. Martisb. u. 615.A.27. Oct. †S. Ocl.6o, (4 Mauritium
Adminiſtr. Numb. Ciz. n. 1679. 1 25ß. Mart. † 16S1!. A. 4. Dec. Joh.
Georgii II. F. Joh. Georg III. n. 20. Jun. 16 7. Elector 1656%. †
72. Sept. 1661. Is ex Anna Sophia Reg. Dan. Frid III. F. anno
1666. J. 9. O6c. ductà ſuſcepit anno i6. (I.) Joh. Georg IV. ab
an. 16g:. Blebt. T 16o9. 27. April. (2.) Fridericum Auguſtum n. I2.
May. 1676. Elect. an. 1694. & R. Polon. ab an. 1697. 5. Sept. qui
Pontificiam profitetur. Ei Fil. Fridericus Auguſtus n. y. O67 1096.
Heres Electoratus, Noſter Auguſtuslſte mirabili curà Concordiam &
Pacem Evangelicorum promovit. Legavit pro stipendiariis Eir-
teb. Studioſis 250. flor. annuos. Totidem ad Salaria Profeſſorum
Witteb. 1000. flor. ann. ad Noſocomium Witteberg. 2000. modies
frumenti Communi Menſzib. Conf omninò d. Ann. Sax. at. Ad 1576.
JoHAN. GEORG. MAROHIO. BRANDENBuIRG. ELECTOR.]
F. Joachimi II. Evangelici Electoris, qui n. 9. Ian. Foy. F70.
Noſter d. anno Elector VII. u. Ii. Sept. Seys. † Sss. A. S. Ian.
gt. 7;. Filios habuit oAu.Iαι ι FRIDERICVM, Erneſtum, Georg.
Albertum, lobannem. Primus fit Adminiſtrator Archiep. Magdeburg.
poſt Sigismundum (qui u. 27. Ian. I546. † Co. 3. Sept.) ac tuetur
Concordiæ hujus doctrinam, cujus exemplar Teutonicè typis
edi

— —

— —

I.

NOTE AD SVBSCRIPTIONES. 17
edi jubet Magaeburgi anno isbt., ac intentum ab Anteceſſore
exercitium anno o6 abſolvit, recluſo templo Cathedrali, an-
nis penè viginti clauſo, Du. 1. Advent. id Paſtori primo Evan-
gelico D. Sigfrido Sacco committitur. Chytræ. Sax. l.21. f. m.
36. Thuan. Hiſt. Lib. YXXXVII. ad A. C. d. p. 267. dlla Publica. VI-
timum in urbe Monaſterium B. Virginis anno Sos. demum Pa-
piſmum exuit. conf. Philip. Mülleri Præpoſ. editoris Eiſtor. Se-
cular. Bncoenior. ab ipſo celebrator. Succeſſor idem Patris in E-
lectoratu IIX. n. S. Nov. ann. 1608. Filius Jobau. Sigimundus
Elect. IX. n. 5. Nop. 7. cum Fr, Joh. Georg. Jägerndorf. duce,
Erneſto, Magiſtro Ord. & Jjohanne, Reformatam præfert
Vid. Acta 1073. 1014. Servatur nihilominus provinciis liberum-
receptæ doctrinæ & rituum, juxta Conſtientiones, exercitium.
Joachim. Frider. Adminiſtr. Archiep. Magdeb.) De hoc con-
fer jam notata: ut Sigismundo ſucceſſerit . Sept. o. Patri
Electori αο7 † 2o. Jul. 16o“. Conf. Hiſt. Introit. Magdeb. ad
ann. S79. ab Jo. Heuſuer. edit. ut ſeriem Archiepiſc. qui Adel-
bertus I. Giſelarius, Daganus, Walthardus, Gero, Hum-
fridus, Engelhardus, Wernerus, Hartwicus, Henricus, Adel-
gottus, Ruterus, Norbertus, Conradus, PFridericus I. Wich-
mannus, Ludolphus, Albertus II. Burkardus, Hildebrandus,
Rudolfus, Rupertus, Conradus II. Guntherus, Bernhardus,
Ericus, Burkardus II. Heinricus II. Burkardus III. Heidec-
cus, Otto, Theodoricus, Albertus III. Petrus de Bruma, Lu-
dovicus, Fridericus II. Albertus IV. Guntherus II. Frideri-
cus II. Johannes, Erneſtus, Albertus V. in quo & Cardinali,
& Moguntino ſimul, inauditum exemplum apparuit, Imhoff.
d. l. n. z. Joh. Albertus VI. Fridericus, Joachimus Fridericus
Noſter, Chriſtianus Wilhelmus, captus & Papizans. Conf.
ſcripta reciproca & Inſtrum. Pac. Oſnabr. duguſtus, VItimus
Adminiſtrator, poſt Pac. Oſnabr. Conſtit. & hi Noſtri. Conf.
Conſtitut. Sacro-civiles ipſorum pro Statu Doctrinæ tuendo.
c yo⸗

18 PREFATIONES PUBLICE.
Joannes épiſe Miſnenſis.) Ab Henrieo Saxone Aucupe-
Imper. fundata Eccleſia, in Monaſterio S. Johannis, ab Otho-
ne I. F. conſummata; Immediata ſub Papà Romano, Hinc In-
genua audit Albino Aunnal. Miſnic. ad ann. gb. p. 20. Ac Thua-
nus Hriſz.l. 2. p. m. 26. b. Epiſcopum eum cum Babenberg. &
Ratiſponenſi, ut Exemptum Archiep. poteſtate, recitat inter Im-
perii Status. Quamuis, ut Numburgicus, Martisburgicus, à
Magdeburgico Archepiſcopo ceu Si raganei dependerunt, or-
dinatique ſunt, quod Chytræ. Sax. Uib. 2. p. 5F. benè recenſet,
notabili Joannis Salhuſii (qui 42. dus à Burcardo, primo pa-
ſtore, Ottonis Imp. concionatore aulico,) elogio: Fait, ait,
præſulis Joannis ſagacitas, prudentia, ſeveritas, magnitudo ani-
mi & induſria in offcio eximiæ,. Libros Precatiovum ,‚Lebtionum
& Cantionum, quibus ſacerdotes utuntur, ab Andrea Proles, cu-
jus tunc eruditio & pietas inter monachos præcipuè celebris eras,
emendari & imprimi cura bit. Praæcones Indulgentiarum, nomi⸗=
„e & autoritate antiſtitis Mag deburgici, penias penales circum-
ferentes, ex ſud diæceſiplaus reiecit, & populi ſtultitiam repre-
bendit, qui pecuniam mitteret in eam ciſtam, ad quam reſeran-
dam claves non haberet. Superſtitiones temporum ſuorum
multas palam improba pit ; ac ſe ſacra Biblia legentem, Re-
ligionem præſenti valdè diſſimilem invenire, dixit. Nobili cui=
dam, de Miſſarum fundatione conſilium ipßius petenti, reſpondit,
Pulcherrimum in equo membrum eſſe oculos: Veruùm ſi to-
tum ceorpus nihil præter oculos eſſet, prodigio magis quaàam-
ornamento id futurum eſſe. Nullum animal audacius eſſe eo,
quod è cueullo proſpiceret, de Monachu djebat. Ac multa illius
Eimilia, in ſuperſtitiones ætatis ſuæ jocantis, apophbtegmata⸗
feruntur. Denique paulò ante obitum, à Tecelio Indulgentias de-
nus vendi audiens, dixit“ Hunc fore Indulgentiarum inſtito-
rem ultimum, quòd nimia ipſius & intoleranda impudentia
eſſet. Epiſcopatus Auguſtanæ religioni, ut Numburg. Bran-

den-

o
cho⸗

Ua⸗

SS

A⸗

8,
ot⸗
nlet,
pa⸗
ait,
ni⸗
t
,6.
ra! ;
Alu.
fall⸗
IN
e⸗
Aut
ndit,
ſi to⸗
vam
ſeeo⸗
ilius
PdKA
ſito⸗
ntia⸗

Brall⸗
del

NOTYS AD SVBSCRIPTIONES. 19
denburg. Havelberg. anno vS7. ſeſe applicuit: notabili præ-
monito ad Capitulum, ad famam cladis Mülbergicæ & capti-
vi Electoris, in publicos plauſus, Sacra Euchariſtica & Hymnum
S S. Ambr. & Auguſt. ruentes, per Fulminis ictum unicum-,
quo tres turres, campanæ, organum Muſicum & tectum tem-
pli conſumpta ſunt. albin. Müller. Annal. Sax. ad ann. iy7. p. 107.
Auguſtus Sax. Elector Patris Heinrici F. Papiſmum abolevit,
Succeſſtone & curà Epiſeopi in ſe translatà, ſervato Præpoſiti & Capi-
tali ſtatu: cujus honores & reditus ceſsère Lipſicis Profeſſori-
bus, datà Academiæ nominandi facultate, Albin. g. 99. Noſter hic
Joannes videtur eſſe IX. genere Haugwizius, anno SSS†. electus,
infeſtatus ab Joanne Carolovvizio. Ild. p. 104. A morte illius an-
no isst. ſecuta mutatio indicata. Par Eé urzenæ facies viſitur.
Miſnæ jam anno &àa. ut Portæ & Grimmæ, Dux. Mauritius Cœ-
nobia in Scholas liberales converterat.
Eberbard. Epiſé. Lubec. Adminiſtr., &piſc. Verdenſis] Lubecenſis
hodienum durat, electione & Domo Ducali Holſaticâ ſolenni,
cujus & cauſſas, & Danica Poſtulata pro alternatione refert Zech.
Burop. Herold. p. öt. Jam Auguſt. Fridericus Holſato-Gottorp Dux
præeſt. Ortum, ſtatum, motus exequitur Chytræ. Sax. Lib. II. p. r.
Cur Everhardus ſolùm Adminiſtratorem Verdenſ. ſe ſcripſerit,
quæritur? An ad Canon. Ne quis unà plures, an modeſtiæ cauſsà?
Eccleſiæ fundator erat Carolus M. Anno i5oo. præerat gerthol-
dus à Landsberg xLVII. poſt Jo. III. à S. Sviberto Anglo, Primo
Epiſcopo. Secutus Chriſtept. dux Brunſvic. Henrici Sen. F. puer,
idem ſimul Coadjutor Bremenſis, de quo Chytr. Sax. , 2. p. &2..
l. 4. p. ?22. εChron. V'erd. Secuti Ducis Georgii Brunſv. Coadjutor
ac ſucceſſor hic Eberhardus Hollius, conſenſu Capituli, Cleri
& Ordinum anns 1767. Hic Papiſmum abolet: celebris ceu
Princeps ſapiens, veræ religionis, Juſtitiæ & literarum amans,
Commiſſarius Cæſaris fit inter Duces Meclenburg. in quo ne-

gotio Luneburgi obit 7 m. Jul. a. . Succeſſit ei in Labecen/i

* 2 Joan.

20 PRAEFATIONES PUBLICX,
Joan. Adolf. Dux Holſat. deſignatus Archiep. Brem. in Verdenſi
Philip. Sigismundus Julii Ducis Brunfſvici F. qui Mindæ jam Epi-
ſcopus erat. VItimus Bremæ ac Verdæ Regius Daniæ Heres Fri-
dericus III. Dein ditio utraque Regno Syeciæ Pace Oſnabrug.
Satufactioni, titulo ceſſit, Præſulatibus extinctis, religione ſalvâ,
ut Capitulo Hamburgico, uti Secz. Y. §. 7. Inſtrum. Pac. conſtitu-
tum legitur.
Philip. Ludopicus Palat. Rbeni) Is Domus Neoburg.
n. 2. Oct. 547. † 12. Aug. 1617%æ. Pater Wolfgangi Wilhelmi an-
no 1614. vontificiam ſecuti † 20. Mart. 16 53. quem F. Philip.
Wilhelmus, & Nepos a. sS. Nov. 16 5. Joh. Wilhelm. Joſephus
n. 19. Apr. Styl. N. 165 8 Elect. Palatin. ſequitur, cum Fr. & Sor.
Frid Eiloelmi & Jobas. Duc. Sax. Tutor. Joh. Caſim. &
Joh. Erneſti Tutores.) Vt ſeries adſcenſus, deſcenſus & colla-
ter. pateat, linea Erneſtina maſculinæ prolisſi ſic panditur.
FRID ERICI BELLICOSI I. Elect. Sax. F. erat FRIDE-
RICVS PLACIDVS II. Elect Ejus Filii, Erneſtas III. Elect.
& Albertus Anim oſut. Erneſti F. FRIDERICVS SAPIENS III. E-
lect. dτα † Sav. & TOHANNESCONSTANSV. Elect. † ε2.
Hujus F. I. Ioban. Eridericis Magnanimus VI. Elect. † 5††1½.
2. Tohan. Erneſtus Coburg † 1SSGi. JoH FRIDERICI F. eſt
Johan. Fridericus II. captus Gothæ Sρ7. † 1νν6£½ Hujus Jo. Fr.
capti F. (1.) Ioban. Fridericus † I573. (2.) loh. Caſimirus Co-
burg. heic nominatus, n. 12. Jun. 15 6 4. † 1633. dαααι.

(3.) lIohan. Brneſtus, beic ſimul nominatus, n. 9. Iul. Söb. † 16035.

&ιιιι
II. JOHANNESWILHELMVS Vinar. Acad, Jen. conſum-
mator pius & felix.
III. Io. Fridericus àαααα⁰.
Toh. U.ilbelmi
F. I. ERIDERICVS WirnELMVs Altenb. qui h. l. Primò
vominatur, fit Adminiſtraten Bl. Sax, bono Chriſtiani II. ut Pu-
pilli,

— — —— —

gi

W⸗

65.

Pu⸗-
Ili

Heni.

Fri-

NOTE AD SVBSCRIPTIONES. 21
pilli, Promoter Concordia Noſaræ, & Pupilli Nutritor Salutaris:
qui n. 25. Apr. IS6e. f 7. Jul. 1602.
Ipſi & Sophia E‿urtembergica
E. (1.) lohann. Philippus, † 16,;9. (ꝛ.) Fridericus, † 1625.
(3.) Jo. Wibelmus (4) Fridericus Eilbebmus, † 1669. cui
F. Chrifßtianus † 16. Frid. E'ilbelm. † àαμ αοα.
Et ſic recidit Linea hæc ad II. JIOHANNEM VIN A R. Beie

Pmul nom nat um, n. 22. Mai Uo. T 1605. Huic F. 1. loh. Er-
neſtus, n. 21. Febr. Sos. R Dan. General. Campimar. † in Hun-

garia 4. Dec. 16:6. 2. Fridericus n. 1. Mart. Sgé. Tribunus militum
Friderici V. Palat. Elect. † ad Fleury. in prælio 19. Aug. 1622.
3. lohannes n.31. Mart. oz. † 6. Octob. 6os. 4. Vilbelmus Ge-
mellus Vinar. Lin. caput n. 11. April. Soéb. T 12. Maii 1662. 5. Al-
bertus Iſenac. Lin. prioris caput n. 27. Iul. o9. † 20. Dec. 1644.
6. lIobh. Fridericus n. 19. Sept. 1600. † 17. Odt. a 7. Erneſtus Pi-
us Gothanæ Lin, caput n. 25. Dec. 1607. † 26. Mart. 1675. 8. Fride-
ricus E'ilbelmus n. g. Febr. † 16. Aug. 1619. 9. Bernbardus Magnus

n. 6. Aug. 1604. † §. Iul. 16,9.

Ex his orti (1.) u WVILHELMO (a) lobann Erneſtus

n. n. Sept, 1627. (b) lob. Wilbelmus n. 16. Aug. 16,06. † V. Maii 1039.

(c) Adolfus IEilbelmus n. Iy. Mai. 1651. † I4. Nop. 166. (d) lob.
Georgius n. 1e. Iul. G,. † 1. sept. 165. (e) Bernbardus n. 23.
Febr. 1029. † 37. Mai. 1675. J
ToH. ERNESTI Secundogeniti F. Erneſt. Auguſtus u. 1.
Apr. Iésö. & Iobh. Erneſtus n. 20. Oec. 1696.
JoHAN. GEOR G. F. Frider. Auguſti, n. 29. Ocl. 1667,. 1v.
Sept, 165.
JOHAN. WILHELMVS, gemellus n. 17. Ocdl. 16066, cui F.
W.ilhelmus Heinricus, u. 10. Nop. 1691.
ERNESTI PII b. lob, Srneſtus Primus n. 1S. Sept. † 27, No .1655.
Alter n. 16. Mai. 16447. † 37. Dec. 1672. Chriſtianus n. 22. Feb. 1642.
FRIDERICVS Goth. Lin. caput n. 15. lul. 1646. † 2. dug. 1691.
e 3 Alber-

22 DPRREFATIONES PVBLICE.
lbertus v. 24. Ma. 164S, † 6. Aug. 1699. BERNHARD. Meining,
Coburg. Lin⸗ caput, Domus Senior nο. Sept.16g. HEINRICVS
Römhild. n. 19. Nov. 166“.. CHRISTIANVS Iſemberg. n. 6 lan.
1662. ERNESTVS Eisfeldicæ Lin. caput. n.6. Ian.G3, JO.E RNE-
STVS Salfeld. n. 22. Aug. 6„αν¹⅞.
Ex érneſtinis (I.) FRIDERICO, F. FRIEDERICVS jam
Regens n. 15. lul. 1675. & lohan. ; übelmus n. 4e Odt, 16z. (2.)
BERNHARDO F. Erneſtus Ludovicus n. 7. Odl. 167. Fridericus
ilhbelmus n. 16. Febr. 1679. Georg. Erneſtus n. 26. Mart. 16b.
Anton. Ulricus n. 22. Oct. 16éS7. Ab (3) ERNESTO Eisfeld. Erneſt.
Eridericus n. 21. Aug. 165St. (A.) JOANNI ERNESTO Salfeld.
Chriſtian, S&rneſtus ne lö. Augusl. 16Sz. W'ilbelmus Fridericus n. 10.
Aug. I69t. Franciſius Ioſtas n. 25. Sept, O. FRIDERICO Re-
genti F. Fridericus n. 14. April. 1609.
Jam in Supſcript. h. I. Fridericus E'ilhelmus, erat altenburg.
Primus. 6. Secundus Cognominis d. anno iéoo. obiit.
loban. Vinarienſis, eſt de quo ante digtum-
Joh. Frid. II. captivi F. Ioban. Caſimirus † Ié. Iul. 1633. à nα.
& Iob. Erneſtus † 3. Oäctl. 16;5. dvsιι idem.
II. Tutor Frid. Eilbelmi & lob. Sax. Duc. erat Auguſtus
Elect. Sax Quàmvis n. illorum Pater lob. W'ilhelmus † SS7.
optaſſet Luaopicum Palatin. Elect. cujus F. Derotbea suſanna or-
phanorum Mater erat, & Albertum t Megapolit. ut tabulæ ſu-
oremæ docent, Auguſtus tamen, Iure Agnati Proximi, vindi-
cabat ſibi id officii, & totà vità tenebat.
III. Tutores lob, Caſimiri & lob. Erneſti Due, Sax. erant lau-
datus Ludowicus Palat. & lob. Georg. Blect. Brandenb. Loco & Pa-
krui Ioh. E'ilbelmi, cui, ob ditionum diviſionem, cum nepotibus
nondum convenerat: & loco Auguſti Blect. ob litem'de Prafe-

Kuaris Aſſecuratorii, ne in rem ſuam autor contra jus fasque-

videretur, & actitanda forent irrita. De his vide Acta sumpeu-
um Belli Gothaui, Müler. Annal. Sax.

Georg.

en

nt
He

ing.
CVS
ah,

ieln

Se.

neſt.

N. 10,

h

ſe⸗

Nos

.
40/

NOTE AD SVBSCRIPTIONES. 23
Georg. Frider. March. Bmndenb.] n. F. Apr. . † 26. Apr.
71603. F. Georgii Püä, Confeſſoris qui Auguſtæ .ο. Confeſſio-
nem ſubſeripſit, & Carolo V. caput recidendum ſe porrecturum
ante quàm eandem abnegaret, profeſſus † 27. Sept. gs0s: Idem-
Heres Alberti, improlis, qui Alcibiades Germanicus dicebatur,
notus motibus, ap. Sleidan. Hortled. Thuan. Imhof. L. 4. c&α .
6, Georg. Fridericus erat Nepos Friderici, Principis Alberti Elect.
qui Achilles Germanicus vocabatur, † 1gbsο. Abnepos Friderici
IV.-Hohenzoll. Elect. qui † zi. Sept. 14406. A morte Noſtri im-
prolis, fundatà ann. SSτ. ſchola Heilsbrunn. memorabilis: ditio
ad Elector. Iob. Georgium Agnatum recidit, ut dein 1org.
Pruſſia. Electoris F. Ioach. Fridericus jam laudatus Adminiſtrator.
Archiep. Magdeb. dein Elector. Eius I. Filius lob. Sigiſmundus
Electoratum, 2. Ioh. Georgius jaegerndorff. Ducatum, 3. Georg.
W. ilbelmus Magdeburg. Archiep. nacus.

Chriſtianus Joh. Georgii Electoris F. II. . 30. Jan. IyS&r.

Succedit Georg. Friderico in Culmbacene Statu. Ac I. Biruthi. Ei

† 3o. Maji. 6v. F. Brdman. Auguſtus n. 29. Ocl. 16,15. † 16S†²⅞ρ. Ac ſua

tfelinquit F. Cbriſtiano Erneſto n. 22. Iul. 16g. conditori Gymnaſ.
Siruthini ann. 166. cui F. Georg. E ilbelmus n. 16. Novembr.
10755.

II. Culmbaci, Erdmanni Auguſti Fr. Georgio Alberto n. o. Mart.

10t9. d. 16. Sept. 1660ł. Succedit F. Chriſtianus Henricus n. o- Iul wör,

Georgio Friderico Carolo n. ig9. Iun. Ioész-. Alberto W'olſgango n.
5§. Dec. i65oρ. aliave prole felix. Frater Carol, Auguſiu Canon.
Magdeb. n. 1S. Mart. 166;3. Georg. Albertus n. 2y. Nov. 6ob. ſervant
Concordiæ doctrinam omnes.
Nec minus III. Onoldine Domus Johannes Fridericus
Alberti F. „. g. Odlob. 1654. Georg. Friedericum d. z2.. Apr. 1675.
prælio Hoœchſtatico † dein rilhelmum Fridericum n, z. Dec. 10g,.

ſuſcipit: quorum illo Hic jam ditionem regit, pari cum Paren-

t6

24 PREFATIONES PVBLICZ.
te Sacrorum Zelo fulgidus. Vti Wilhelmina Carolotta n. 1.
Mart. ész. Principis Electoralis Hannover. Conjux deſiderata
ac glorioſa eminet, Exemplum mirandum Conſtantiæ.
Julius, Otto, Heivricus Junior, W ilhelmus, k'olſzpangur,
Duces Brunſuic. Luneburg.] Vt ſeries gratioſa evidentior
ſu:
I. JvLIVS Heinrici Junioris ante dicti, Proteſtanti-
bus & Luthero infenſi, ut ſcripta docent, F. minimus, meliori
doctrinæ addicdus & ideò neglectus, amiſſis prælio Sivershuſa-
no duobus Patri charior, Primus Evangelicus Princeps in Lineàâ
Domus Gveleberbyt. laudatur, n. izz. conditor Academiæ
Juliæ, Corpus Dectrinæ Jalium publicavit, Concordiæ noſtræ
ferè congruum, & Inſer. Saxon. Civitatum Confesſionem appro-
bans, ceu collatio oſtendit. Patri † &9². F. Heinricus Julius
n. Söe, ſuccedit. Ei † 1614. F. (1.) Frideric. Ulricus n. y. Apr. igi. cui
Frater Chriſtianus Halberſtad. Epiſcopus, bellis in Pontificios &
ſymbolo Gottes Freund / der Pfaffen Feind / notus,

ſtatum relinquit, Eidem 7. Aug. 16;4. Aααν. Ditiones à Po-

ſteris Henrici Fr. tranſeunt ad Bernbardi Luneburg. He-
redes: qui poſt Fridericum Pium, Ottonen M. Henricums
Medium, in Erneſto & Franciſco Fr. Confeſſoribus, ut Confe sſto
Auguſt. docet, & captivitas Erneſti cum Jo. Frider. Plebtor.

Sax, feliciter ſunt ſecuti.

Hu jus Filius Heuricus Danneb. Eius Nepotes, Auguſtus Hözger.

dein Gvelpherbyticus, Pronep. Rudocphbus Auguſt. & antonius

Illricur, Prole maſcula, ut & ſequiore, potens. Ita & Fran-
ciſci Gifborn. F. W'ilbelm. Zehenſis, Nepos Georgius, bello
Sacro ſeculo priore fortis ac felix, Pronepos Chbriſtian. Ludovic.

Georg. E ilbelmus, Erneſtus duguſtus, Elector & Fr. Georg. UI.il-
helmi heres, in lætam Prolem ingens, veriverbium Dei implent
ſucceſſibus, Generatio Juſtorum erit Bene dicta. Elogia ſingula-

tim adſperſerunt Hiſtoriæ, ut Tbuan, Imbof. d. Opere. ac meritòô.

ad

— —— — —

Nre
in

,;,

ihr

ant-⸗
lioti

buſ⸗

Linei

etie

okre
ppro⸗

Zluu
i.ci

os
otos,
abo⸗
He⸗
cuN.
feſi
llzvr.

örge

t nius
Iyae

bello

1dovi⸗

I. N

npleat

ſngul

NOTK
rela⸗g rem Linea ab SUBSCRIPTIONES.
5 ſequuntur, & cura ntranſierunt, cujus ES 2
avitel Georgium sNee Lontuendi us nomina Julan
vit: ſe ee E
II S “ zelo Nepos digniſfi piè aaetunt ultimum
. Harsaroi niſſimu „ Peren-
20. Oct. cui F. io e, Ottonis F. z * H
Tes Job. Fridericus enricus n. 16., Jun ſed 2. Sept. † 160
e⸗ n. F6.. 14 a,D Mart. cælebs 72, S. ubs †. ℳ
.21. Aug. 15 Mart. cæ lebs 7. Feér. 10,. .
zo. 1606 11642. rg. Tit.
ita „ 2. M. . il-
ato Sororius W⸗ Uxor Eliliabetha, cés Moydorer
.162. cælebs. Frid art. S7.1. Johanne »Julii Ducis F.
. ir. Wenrica an „dd n. 6. Je Pt ,J.1. lul. F .
SSos. 17. lan. cui or, dictus DOannebe, gic . Sept. Wor.
„CuUI annebergi Sept. 1005.
17. Sept. Iulius nig. laudatus us v. y, asede, u. 2
«t IV. VWVilbelmus 2. . Mart. K71. †26. oc 10. Ar. i.
. .7n. cui F. jam laud- ellenſis n. 4. Iul, 7 7636. ſuccedunt.
eert⸗ † 2. Apr. 16s: pro p GroFies ; 1io. gig. ai.
rtans. Vid Hiſt. 5 atriæ & E FE. .
. c erg. Z. 17. F.
Prædicati 3,. kev. Teuton, 7 z Eec cſæ libertate glori Ie.
Mai. G5ORG Zn re Lepiee in 2gen. o7,. &cc. A quo F jam
. Ve I 2 .
gonsrs glector Im MlIS Cell. n. 16. Ian z,; 25. Febr. † 10cv.
1CSs Elector. prince, „„t . 1629. ”õð ERNEST.
n. 16. Mart. 106SG35. Maxi PS n. 26. Mai. 166 Ei 6 GBEBORG. Lubo-
z. 7. 5ept. im. Wilhem GEORG. A .
. . n. Ia. Dec. 1606. E VGVSTVS
V. WGSE. .ν Prm. Augu
77 g. cui pater e , kentes. z. Fy. d. 6 guſt.
zaikerum d.n . Ans . Lr. 7. Mer⸗
ranſieri ut lob. Friaeri nnag.
Fron. Henrici ux Megalobu affum eſt. Vecten-
ron. rici Pingui rg.] F. Alb
rin. ſit factus, *R tre n. Fag. † 1607.1 Sger uen, N. AMagniI.
. ytræ. Sax. l. 17. ad a. Mο , ut Epiſcopus Sve-
4 p. iet: indicat: ut

Fr.

2⁵⁶ NOTXE AD SVBSCIETIONES.
Fr. Chrifoph. Raceburgicus per 38. annos. Uterque cum Fr.
Io. Alberto n. Sa6. genuinum Dei cultum, abolitis ritibus Ro-
manis, inſtauravit, ut judicia, & res collapſas. Chriſtophorus
quoque Rigæ Archiepiſcopam occupavit, opera Erici Svec. R.
ſed à Sigiſm. Pol. R. Legatis in arce Dalema captus, & poſt
quinquennium dimiſſus, anxo iige. repente † (Conf. Thuan.
. r.
lob. & Sigiſm. Auguſt. Curatores) loannes & Sigism.
Aug. erant F. Io. aAlberti, prior n. 7. Mart. IS. † 22. Mart. Sozr
Alter n. iο. † 16os0. d. y. Sept. Ioannis F. Adolphus Fridericus n.
15b9. † IéoSb. & Toh. albertus u. 6. Mai. oo, qui Reformatum
agit 13. Apr. 16;56. Prioris F. Cbriſtianus n. . Dec. 1623. cujus
vis in fratres, ut contra Patris † d. 2. Febr. Iéss. teſtamentum,
Papiſmus & Divortium famoſum, mors d. 21. Iun. Idoz. Hagæ
Comitis, paſſim ſcriptis, & ab Imhof. ſtrictim indicatur, L. 4.
c. 5. n. 100. Ut pater & patruus ceu conſcii conſiliorum Frid.
V. Elect. Palatini, ann. ôzy. à Ferd. II. Imp. proſcripti, & per
Wallenſtein. ditione exuti, ſed Suecicis armis I6zl. m. Iun.
reſtituti laribus, & Cæſaris gratiæ: ut amplexi Pragenſ. Pacif.
10. Quæ loca ditionis Pace Oſnabr. Sveciæ R. ceſſerint,
notum, nec hujus paginæ eſt. Conf. Iheatr. BEur. Lundorp.
Pufendorf. in Hiſt. Spec.
Conſtitutus eſt horum. Prior Patris teſtamento he-
res Ducatus; alteri animo & ingenio parum valenti, apen-
nagium, diſtrictus Strelitz, & Commendæ Mirau & Ivenak
cum annuà penſione, uti & cum honore ſimultanei in publi-
cis literis nominis, ceſſit, improli †. Utriusque Curatores hic
didi, in Teutonico Vormuͤnde / voce Curatoris genera-
lius acceptà, dabantur, pro eo ac par erat.
Patrui, Ulricus jam appellatus, & Carolus Epiſc. Razeb.
cælebs, autor Pacti Hereditarii diviſæ ditionis, 16o† ut fit 1611.
9, 92 Iul, Sic ſorte, Sverinenſis Adolphe miccte, Suſtrorie⸗ lo.
alberto

Zr

e⸗

bli⸗

Hic

1a⸗

eb⸗
M.
l0.
t0

NOT AD SUBSCRIPTIONES 27
Alberto obtigit; repetita 1621. Receſſu Guſtropico d. 3. Mart. Ro-
ſtochium & Academia ſolùm, cum aula Dobranenſe commu-
nia ſervata,
uæ iſtorum bello tricennali fortuna fuerit, quis Pace
Oſnabr. ſucceſſus, referre longum, vid. dict. Hiſton. Joan-
nis F. poſt Chriſtianum, Carolus n. 5. Mart. 1626. Svecis milita-
vit. Adolphus Fridericus n. SS. † oνα””S F. quartus Frideri-
eus n. 13. Febr. 16z;“. heredem habuit FRIDERICIM IIL-
HBLMIIM n. z9. AMart. 1675. qui 16oz. Chriſtiano patruo †
Sverini, & Guſtavo Adolfo, (qui F. Io. Alberti n. 6. Mai. I9o. †
2. Apr. 16,6)) qui à patruo in religione Evangelicà educatus,
Filium Carolum n. S. Nov. 1664. amiſit d. 5. Mart. 6gb & Ipſe
T 26. Oc. 16os. agnatis hereditatem litigioſam reliquit: cum

PFrid. Vilbelmus Guſtroviam occupaſſet, Patruo Adolfo

Friderico!!. jus poſcente, & Commiſſione extractà, vix dum
ſopito diutino diſſidio, onf. Acta d. hb. r. & qui ſummam refert,
Imhof. d. I. n. 14. 16. Religio Evangelica utrique parti dum
cordi & provincialis eſt. Imbof. d. l.
Ladovicus Dux Vürtemberg.] F. Chriſtophori qui n.

12. Maji. † 2. Dec. S6s. elogio emortuali à Thuano Præſide

Catholico Hiſt. Lib. XLI. ad ann. dict. p. m. Soô;. mactatus,
quod exemplo ſalutari emineto: Extremo anno demum Chri-

NRophorus PTLVürtembergicus naturæ debitum perſolpit Stutgar-

diæ anno EIIi. linguarum peritus, & literis excultus princeps,
ac literatorum fautor eximius“ qui pariä fortunà jam ſub patre
PIrico jactatus, adverſis & proſperis rebus eundem anivium ſer-
vapit, boc eſt Invictum ſe prabuit“ & antequam in principa-
tum ſuccederet, olim Franciſco I. belli Subalpinis fortem operam
na ba pit, & induſtriam ſuam in re militari approbapit, XXXIII.
vexillorum ductor, cum pix pigeſimum ſecundum annum ageret-
de cætero Auguſtanæ Conſeſſionis acerrimus propugnator, quam
& theologorum ſuorum ſcriptis ſormatam per legatos Tzidenti
d 2 tuendam

28 NOTE AD SVBSCRIPIIONES.
zuendam ſuſceperat. Partâ Imperio pace, pacis qubque fludia
coluit, & poſt BElvanganam expeditionem, de quâ ſuo loco diximus,
ſe domi quietum continuit, ſacrorum librerum lectione ſenectu-
tem obletctans. Haic ſilius Ludopicus, cæteris maſculis, quos ex
Annàâ Marià Brandenbargicà magno numere ſuſceperat, ante
patrem fato functis, ſucceſſit. Vlrici patris fortunam idem,
l. p. 1. p. 35. & ante Sleidanus l. 17. p. ie. ut bello Smalcaldi-
co primus in armis, ac, rebus per alios confuſis, pacem recu-
perarit, ac Jo. Brentium ab ingratis auditoribus, metu Hiſpa-
norum, cum uxore & 6. liberis exulem, occultè receperit ac
foverit, velut Obadias ille, 7. Reg. c. 1S., 63. ſtrictim indicat l. 20.
ad ann. S&7. p. &. Ludovico ſine filiis ann. So;. d. F. Aug. de-
cedenti, quam meritò Luc Oſiander &oι⁰. Hiſt. Eccl. Cent. XrI.
l. 4. C. 47 p. 1102. prædicat: ut Sleid. Continuator l. 4. p. 5S4. ad
Catharinæ Reginæ furiæ Gallicæ tentationes „prudentiam-
Valae pium, & ſinceræ doctrinæ ſtudioſiſſimum, pitæ innocen-
tis, bumaniſſimum, liberalem, qui Ducatum iſtum pruden-
ter & feliciter in pace gaberneßit annos XV. Eas laudes
repetit & auget Imhof. Notit. Imp. l. 4. c, 6, n. 10. Eundem
Pii cognomen meritum, quòd Formulæ Concordiæ pro-
movendæ incubuiſſet, & cum liberis deſtitutus eſſet, ut me-
moriam nominis ab interitu vindicaret, inter alia monumen-
ta, Collegium Illuſtre Tubingæ Lanſianis Exercitiis inclytum,
primo ad ann. Ssb. lapide poſito, ingenti ſumtu condiderit;
finità vità lineaque s. & ad. dicta, gο. gtatis anno necdum
impleto. Ducatus ad agnatum proximum, Fridericum per-
venit. Ei F. Io. Fridericus, & ab iſto eres rami, Srutgardi-
cus, Montispelicardicus & lIulianus feliciter prodiere. Frideri-
ci pietas provida patuit in curà renovandi hoc Concordiæ o-
pus, ut Pablicæ literæ de d. 17. Aug. So“. docent. lohanni
Priderico idem decus cordi fuit, ceu editæ Patentes de d. g9.
April. tou., demonſtrant. Par Zelus heredis Eberhardi III.in
prodito

—
S=

li⸗
ut,

S

ite
e
lch.
eb
ſpa⸗
t
l.20.

XVI.
,ad
m.
en⸗
Aen.
de

Pro.
me⸗
nen
tutm,
erit;
cdum
pol⸗
rili⸗
geri⸗

di .

bemi

69

MMin
ocito

NOTE AD sußBSCRIPTIONES. 29
prodito Edicto paris ſtudii de d. 22. Maii anni 1660. quod
memoriæ cauſſa huic operi cum Sax. glectorali præfixum.
uàm ille dura fata adoleſcens bello Germanico expertus, ut
Pace Oſnabr. plenè reſtitutus, famam ſummæ prudentiæ, juſti-
tiæ, magnifcentia meruerit, res docet: patriſſaturo F. Eil.
belmo Luaovito, n. 2. lan. I6427. ni triennale regimen † 1672.
. lun. abrupiſſet. Succeſſor Eberbardus Ludopicus n. 1626.
2 6. Sept, implet, bello ut pace gloriam meritus & meriturus.
Ut ſimilibus exemplis Agnati inclaruerunt, Friderirtus Caro-
lIus, cum F. Ludopico, Fridericus, Auguſtus, Ferdinandus Wil-
belmus cum F. Carolo Rudolphe, Georgius Montispelicard.
cum F. Leopoldo Eéerbardos Chriſtianus lricus, Carolus, Fri-
Jdericus Ferdixandus, Brentianæ S Juliæ ſtirpis conſervatores.
Iidem verè providi ſelectu Conjiugum Conformis fidei, ad
tranquillitatem domeſticam & Eccleſiæ ſtatum. Conf. Im-
hof. d, l. 4. c. 6.
Erneſti & Jacobi Marchion. Baden. Curatoresr] Cura
hæc, qualis ante Tutela Duc. Sax, II. de uſu vocis conf. Dan.

de Lynker d. lO. ad Locamer & alibi in Analett. Additur Er-

neſto nomen Friderici in Geneal. Tab. Jubing. ann. 1626. ut ex
Archivo à Friderico Seniore, per Georg. Fridericum concinna-
tà, & Mylero Würtemb. Status miniſtro ſat celebri tradità:
ſic in Rittershuſ. Tab. Sed Imhof. omittit, qui tamen ad il-
lum in aliis provocat: nec probabile eſt erratum in Subſeri-
ptione Concordiæ. Cur Georg. Fridericus natu minimus ſit o-
milſſus, ille Domus & doctrinæ propagator, meritô quæras.
Erneſtus & Jactobus Patrem habuit Carolum Il. n. 1529.
† 7v. d. 2;. Mart. Sanblum dictum, ob vitæ innocentiam,
qui anuo spooρ. Auguſt. Confeſſ. in ditione ſtabilivit: relictis
jam didtis tribus filiis. Avus horum erat Erneſtus n. 15Se.
† ν. Primus Spangelicis in Domo Durlacenà; Patruus
Bernbardus n, I71. † . Epangelicus primus in badend
3 lineà;

30 NOTE AD SVBSCRIDTIONES
linea; quem piè imitatus F. Philibertus; quo mortuo Au-
guſt. Confeſſio iſtinc exulavit. Proavus erat Cbriſtophoruas I.
n. 1453. † F. cujus F. Primogenitus ſacrum Ordinem ample-
xus & Trevir. Archiepiſcopus, Maxim. Imp. I. ſponte ſatagen-
te Goοs. ob mirificas dotes, quas Melanchton Poſtill. P. I. p. m.
543. retulit. Erneſtus Sacris quæ Iacobus turbaverat redin-
tegratis, poſt Concord. Formulam agnitam, Reformatu-
riens repentè obiit, ſine herede maſculo † οoνο. τ. Apr. ut Ja-
cobus, autor Colloquii Badenſis, à Piſtorio Apoſtata ſeductus
† Soo. Prater Erneſti & Jacobi Georg. Fridericus n. 1575.
Wimpfenà clade 1622. notus & exul, i6sb. 1g. Septembr. regi-
men F. Friderico V. reliquit, qui Pace Oſnabr. art. 4. reſtitu-
tus, † 1Go. . Sept. F. Fridericum VI. & Guſtavum Adolphum re-
liquit. Alter hic Papiſmum & Ordines amplexus. Prior
rebus bello pro Patria, Philipsburgo recuperatà, & pace
benè geſtis, † 1677. relicto (1.) Friderico Magno n. 1647. d. 24.
Sept. (2e) Carolo Guſtavo, qui bello clarus, ex Anna Sophia
Gvelpherb. Ducis Anton. Ulrici F. ſuperſtitem habet Céri-
ſftinam Julianam n. 1I2. Sept. 10675. Seren. JoH. WILHELMO Du-
ci Saxon. ann, 1607. d. 25. Febr. nuptam: IIIi F. E'ilhelmus Hen-
ricus ſupereſt, avitas dotes æmulatus.
Georg. Erneſt. Com. & Dom. in Henneb.] Wulbelmi T.
F. ultimus Stirpis † S. 27, Sept. et. 77z. fundat Gymnaſium
Sleuſin. 577, de Concordie ſtatu benè meritus, conf, Thuan.
lib. LXEIX. pn. m. 172, b. & Chytræo Sax. l. zs. ad ann. 15bz. p.
gö5. qui & E äbelmum meritò Pium & in Pere religioni do-
Erinâ conſtantiſ, Principem prædicat, qui ſenex non canis
modò & annis, perum etiam antiqua pirtute & ſide, annum æta-
gis Fj. egreſis, piè& & placiaé in cœleſtis pitæ conſuetudinem mi.
gravertt. Filium pietatem & virtutem imitatum indicat:; ac
ne memoria optimorum principum ſimul cum vitæ & fa-

miliæ

a.

I.
ple .
en.
NK.

edin⸗
natu⸗
t 4.
ctus
y.
reg⸗
ſtitu⸗
m re⸗
Prior
pice
Ae 24,
phi⸗
Chri⸗
Du⸗
Hen⸗

zi N.
utn
huan.

zu
canis
n th⸗
n.

at!
X lh⸗
milie

NOTE AD SUBSCRIPTIONES. 3
miliæ interitu extinguatur, ſeriem Familiæ ad ann. Fos. p.
62. ceptam benè abſolvit.
Fridericus Comes E ürtemlb. & Mompelg.] Is n. 1567. 19. Aug.
†ios. z. Jan. ab eo Duces ſecuti omnes. Succedit Ludovico
Duci àαννα. Pater Georgius, n. 11491. g. Febr. † isss. FS. Jul. Avus
Henricus † II9. Proavus Ulricus † Iasoο. Abavus Eberbardus,
Comes Mompelicardi perVxorem, †1710. Fridericus noſter re-
liquitF. Job. Fridericum, Patrem Stutgard. Lineæ n. FS. F.
Maij † gb. Io. Jul. Ludopicuxi Fridericum, autorem Mompelg.
Lineæ n. Ibb. zo. Jan. † 1G&†1. 26. Jan. Julium Friderieum, n. Söss.
30, Jun, T Gsv. 24. April. qui autor Colloq. Mompelg. Vid.
notat. ad Ludov. Duc. Würtemb.
Joh. Günther & U.ilbelm. Com. Schwarzb.] Nomen
Schvvarzenburg, non confundetur cum Schvvarzenbergico,
jam deſito. Quæ dividia inter Genealogiſtas de Majoribus ſit,
patet; & ſtringit Imhof. .6. c. 6, ac rectè Conringii illuſio-

nem de Duatuorviratu corrigit Fritſchius Tracdt, d. b. r. Me-
minero Majorum in Hiſt. Monaſt. B. Virg. Magdeb. ubi Gün-
tberus Archiepiſcopatum rexit Vigeſimus Quartus anno ezs.
cui pater Guntherus Leuchtenbergicus, ut alii alias Eccleſias
Germaniæ primi loci. Trium Guntherorum Medius, erat
Gunthetm, cui ſeſe moderna Poſteritas acceptam feret: ut erat
(l.) Guntherus, Maximiliano Imperatori II. bello Hungarico
probatus, & Bellicoſi nomen meritus. Is àα obiit, ut Eilbhel-

muus heic, noſter Jobann, Guntherus, & Albertus., IIIius Filius

unus Chriſtianus Guntherus à juſtitià, egenorum curà, mi-

litari in Turcas virtute, celebratus † d. i. Nov. 1072. Re-
liquit Cognominem F. natu Primum, Probéi titulo inſignem,

Arnſtadii vivere ſolitum. Mors Iéoéoρ. d.o. Sept. rapuit, cum
Filio unico /6οσ. d. 29. Aug. ut filias aliquot & matrem 7655.
Inton. Guntherus Magnanimi elogio celebris, Sondershu-

ſvixit; é Conjuge Palatino-Birkenfeldiâ †to d. 27. Odtobr.

Mares

29 NOTE AD SVBSCRIPTIONES.
mares duos reliquit. Primus Chriſtianus Eilbelmus n 1647.
d. z, pan. Ei à Leopoldo Imp. ob dotes & merita an. 15So!.
eximiæ prærogativæ ad poſteros ituræ tribuuntur, & anno
1697. d. 3. Sept. dignitas Principis S. Rom., Imperii, cum ditio-
ne in Principatum elevatà: Iure De non Appellando intra
ſummam mille floren. Seſſione & Voto in Principum Col-
legio: Comites Palatinos, Equites Auratos creandi. Ex An-
tonia Sibylla Barbyenſe, & hac † 6S&ν. d. 2. May) ,ilbelmind
Chriſtiand, Joh. Erneſti Saxo-Vin. Duc. F. eodem anno d. 27.
Sept. ductà, Guntherum, Henricum, Auguſtum, Rudolfum,
Wrilhelmum, Chriſtianum, Confeſſores patrisſantes gloriosè
ſiſtit. Wilbelmus dauic benè finiit.
Emich Comes Leinin.] Videtur eſſe XI. ejus nominis
Domus Hartenburg. cum Weſterburgici à Cunonis tempore
nomen Emiconis non tenuerint, quod Acta Subſcriptionum
docent. n 4. Nov. Iy62. † I6S7. g. Nov.-Patre Joh. Philippo n.

Fyg9. 25. Dec. F. Pridericus 1593. Georg. Adolfus n. S97.

Joh. Philip. n. FoS. E Joh. Philippo Fridericus Emico in-
Hartenb. n. 1627. 9. Febr. Joh. Philip. in Emichsburg. n.
71622. 19. Febr. Adolfus Chriſtian. u. 1623. 12. Ocd. Priderici
Emiconis F. Frider. Emico VII. n. . Febr. 16. in
Dagsburg. n. anno 1675. Frid. Lud. Bipontini gener. † 3oν*.
1. Aug. alter † öν. Tertius Joh. Fridericus n. 1661. A.iS. Mart.
cui F. Carol. Fridericus n. 16 S. & Johbannes n. 16o. Noſtri ha-
ctenus. Dagsburgo-Heidersheimiorum Caput, Joh. Carolus
Auguſtus, n. 17. Mart. 66 Quamvis autem Leiningo-We-
ſterburgica illo tempore non ſubſcripſerit: hactenus tamen
eandem Veritatem profeſſa eſt; ac ſi quis aliò ſpe tempo-
ralium tetenderit, ſenſit, cui bono variaverit, ſibimet noxius.
Philipp. Com. Hanad.] Hic eſto Philip. V. Lichtenbergi-
eus n. Sa.1. 2mI. Febr. † Sν1. à quo F. Philippus VII. n. 7. Oc?.
156. † 15τ. Albertus brevis ævi & Johan. Reinhardus a. vob.
G. Febr.

. 1.

l.
lio.
Rra
.
14

,=H
Miha

1,27

tlo

—õäs

NOTXE AD SUBSCRIPIIONES. 23
. Eebr. † 1ézs. & quo Philipp. Wolfgangus n. o”. † 1671. 14.
Febr. Undè Joh. Ludovicus n. 1627. paulo poſt f. Fridericus
Caſimirus n. 1623. 4. Aug. Joh. Philip. Babenhuſius, n. 1626.
23. Ian. Joh. Reinhardus Biſchofsheimius n. 162b. 13. Ian
A quo Philip. Reinhardus . 2. Aug. ö. dicti Frid. Caſimi-
ri Succeflor in regimine 16cs.. zo. AMartii adoptatus. Mare-
ſchall. Heredit & Præfectus Suprem. Provinc. Epiſegbidlgent.
Director Comitum Scamni Wetteravici. Fr. Joh. Reinhardus
n. 37. Jul. 1607. Lichtenbergicus. Ac, ut ortu, familiis, meri-
tis, honoribus, Domus hæc claret; ſic curà doctrinæ Evan-

gelicæ Philippum iſtum religiosè imitatur. Hanoviæ Re-

formatis data facultas ſuorum Sacrorum, per Philip. Ludovi-
cum, cum Arauſion, Filiam duxiſſet uxorem. Conf. Imhof.

L. 6. t. F. poſt Limnæ. Rittersh.

Gottfrid. Com. Oeting.] F. Ludovici XVI. qui u. Sos.
†T Sν. 1. Oét. Nepos Ludovici XV. n. 146. 25. April. † 21.

Mart. S7. Hic cum Proteſtantibus accesſiſſet, &, Evange-
lica religione in ditionem introductà, Schmalcaldico federi,

unà cum filio primogenito, nomen dediſſet, attritis ejus poſt
pugnam ad Mulbergam viribus, ab Imperatore Carolo V. pro
rebelli habitus & malè multatus eſt, ita ut (Sleidano referen-
te l. 19. p. m. yoo.) ab illius Gratia, cum Georgio Würtenber-

gico, Alberto Mansfeldio, Joh. Hedecco, planè repudiatus,

cum filio, uxore, «æterisque liberis profugus, & omni fortu-

na ſpoliatus, Argentoratum veniret, ac deinde mulcis annis

paſſim oberraret: nam Cæſar poſſeſſiones ejus omnes alteris
filiis, quorum erga ſe fidem atque ſtudium probabat, Frideri-

co & E olfgango, prorſus attribuergt: donec temporis factàâà

commutatione anno 15. Cæſar illis ignoſceret. Mortuis F.
Wolfgango & Lotho improlibus, Ludovicus XVI. & Frideri-

cus ditionem partiti; IHIlius F. noſter Gottfridus e Margarità
Luzelſteniaà Palatina, n. 9. Jan. Ia. T 1072. Patri ſuceetlit,

E Ludovici

34 NOTE AD SVBSCRIPTIONES.
Ludovici Eberhardi n. 9. Jun. 1577. parens, Avus Joachimi
Erneſti n. 1612. 30. Mart. † ö. Aug. 16 /9. à quo orti Crato Lu-
dovicus n. 1611. 2. Mart. T I4. Maj. 1660. Albert. Erneſtus n.
71642. 4. Maji. Joachim. Erneſtus n. 1046. 27. Febr. Chri-
ſtian. Auguſtus n. cSρπα 22. Iul. Philipp. Gottfridus n. 14.
Mai. io6s*. Ex his Albertus Erneſtus n. 14. Octobr. 167úâ4. Prin-
ceps Imperii creatus eſt: Duarum ſororum laudati Ducis E-
berhardi Fil. Wurtenberg. 166s. & 16Sα. A. 30. Apr. maritus,
de quo incepto ſcripta publica ultro citroque prodierunt Hic
Td. 29. Mart. ejusd. anni, ſuperſtite F. Alberto Erneſton. 1660%.
d. 5§. Aug. Conf. Imhof. l. y. c. 11. Joach. Erneſto ceſſit
elogium, quòd Comitatum difficillimis temporibus, magna
pietatis, beneficentiæ & prudentiæ laude rexerit ?iαρ. Idem-
Evangelicæ noſtræ Confeſſionis.
Georg. & Heinric. Com. & Dom. in Caſtel Uterque
Wolfgangi V. F. Prior n. 16. Nov. 5v7. Mareſchall. Aul. Lu-
dovici Elect. Palat. † So. 12. Nopv. Poſterior Henricus VI.
n. . Febr. S25. & Canonico Argentor. Herbipol. & Bamberg.
(quas dignitates reſignat) ducta 655.11. Jul. Eliſabetha Com.
Helfenſten. u. 27. Nop. S27. Pater Henrici, Præf. Weiblingæ
† s. . Jan. ſua relinquit Georgio (quo Senior cur in ſub-
ſeriptione non præcedat, quæri poteſt) Georgius † ο7. Filios
reliquit Wolffgangum n. 555S. 20. Zul. † 3. Apr.1631. lin.
Remling. & Gottfridum n. 16. Jan. 577. † 16 0.. 6. Aug. Lin. Ru-
denhbus., autores. Wolfgangi F. Wolfg. Georg. in Remling.
n. 22. Jan. 1610. cui F. Wolfg. Dietricus n. 6. Ian. 1671. Caroli
Elect Palat. Aulæ Magiſter & Burggrav. Alzejus.
Noſter fit Pater, ex Eliſabetha Limburgica Caroli Fride-
rici Gottliebii n. 16. 4pr. 6719. & Dorothea Renata Sinzendorfia
Wolfgangi Georgii n. zo. Dec. 169s. Imhofio 16να. Georg.
Friderici n./6o. z1. Aug. T . 2b. Mart. ex Anna Ludovica
Lim-

exequi. Rittersbuſßi ductu, à Gunthero III. orſus, moneo

qui primi Evangelicam doctrinam amplexi. Gebhardus in-

ut Carolus V. rebellem declararet, ad gratiam inadmiſſibi-
lem; (ſucceſſum tn. Sleidanus l. 24. ad ann. ISe. p. m. Zsg.

20. Dec.

filiios dat Guntherum IV. Erneſtus ex his, familiæ ſecutæ pa⸗
rens, n. 6. Dec. 1479. G

Chriſtoph. à Joh. Georg. Islebico † 5. Erneſti F. u. 1crz.
öb. Petrus Erneſtus zanior F. ejusd. Joh. Georgii, (ut

NOTE AD SUBSCRIPTIONES. 35
Limburgica F. Johan. Friderici. Is n.6. Febr. 167*. rebus præeſt,
& Carolotta Julianà Patrui F. Parens. N.
Job. Hojerus, Bruno, Hejer. Chriſtopherus, Petrus Erue-
ſtus Junior, Chriſtepherus Com. Mansfela] Superſtitis Comi-
tis Jobannu Gtorgii, religionis veræ cultoris unici jam, & mul-
tifarià virtute illuſtris, intuitus, collati his nominibus, ob-
ſtringit ut reverenter ſingulos conſideremus. Generis antiqui
ſplendorem, poſt Spangenbergium, accuratè inſpexit Imho-
Hus l. . c. 10o. nec noſtrum eſt in hoc curſu aliò directo denuos

nota: Lineas tres ab Arce illa Nominali, cujus partes ſeorſim-
tenuére, in Prioriſt. Medianam, & Poſterotſticam, Vor⸗Mittel⸗
Hinteroͤhrtiſch / diſcretas; leeriors [Hinteroͤr tiſchen
Erneſtus I. autor, Gebhardum VII. & Albertum VII. dedit,

nepotibus deſiit. Alberti illius, Pontificiis tam exosi,

annotat.) ſanguis finiit in Chriſtiano Friderico ann. 6. d.

Citerior; (Vorderoͤrdiſche) autor Albertus V. † 145„.

Job. Hojerus Arteranus, Erneſti Heldrungici F. † iefz. 26.
Mart. at. 6o. Bruno n. 7. Novw. Sas. † 1617. 14. Apr. Hojer.

diſcretus à Petro Erneſto Gubernatore Lucemburgico, cu-
jus laudes Imhof. d. l. 5. F. & Fam. Strada, Grotio, Thuano,
confirmat) n. ο.a. 1S. Oct. † s5b7. m. zan. Joh. Georgii ne-
pos Cogominis n. 5o;. 10. Maji † o. Febr. 6s7. Cognominem
F. , 0gο. 22. Zsle relinquit, in quo deſinit Evangelica Poſte-
* 2 ritas:

36 NOTX AD SUBSCRIPTIONEs.
ritas: Illo tam ſerio Lutheri admiratore, ut inhibuerit de-
molitionem cathedræ in Templo primario ad S. Andreæ, pro-
ſpectum ad novam cathedram, à me ante Paſtore, & Legato
Fratris Johannis Cti, Propræſidis Elect. Sax. in provincia
Mansfeld. Se queſtratà ſtructam, intercipientis cum veterem
Lutherus tam ſalutaribus concionibus tenuiſſet.
Albertus. Georg. & E'olff. Erneſt. Com. Stolberg.] Iſte eſt
Patruus hujus: ac à Bothone., nato 1s67. genitus 7516. † cæ-
lebs g. Jul, SS. VVolf. Erneſtus & VVolfgango Stolberg. n.
30. Nov. I546, † 1606. improlis. Ejus frater Johannes n. g.
dedit VVolfg Georgium ga. àτααοͤ Alter Lud. Georg.
† 16,. Henricum Volrathum † 1647. Chriſtophorus † 1&α
(I) Henricum Erneſtum, à quo Ludovicus Chriſtianus z. ⁵.
Sept. /Gv†ο. (2) Johan. Martinum f. 1669. (3) Chriſtof.
Ludovicum, (4) Bothonem VlIricum † 1627. Ab Henri-
co Erneſto eſt Ludovicus Chriſtianus: à Joh. Martino (1) Er-
neſtus n. 25. Mart. 16 6. (2) Ludov. Chriſtianus, u. 16 2. S. Sept.
Chriſtof. Ludovicus n. 1G. cui F. Carolus n. 25. Jan. 1668.
Joh. Ludovicus n. 6. Nop. 1670. Chriſtof. Fridericus n. *.
Seyt. 1672. Juſtus Chriſtianus n.24. Oct. 1676. Henricus Gun-
ther n. 16)7. †. 1S. àτααι Fridericus VVilhelmus n. 7. Febr.
1639. † αανπααπꝙ Id nota, Henricum u. 1509. Decanum Co-
lon. Capit. reſignàſſe, & Auguſtanæ Conf. nomen dediſſe,
dein uxorem duxiſſe: ac ejus ſanguis in dad. Ludovico Ge-
orgio & Chriſtophoro hodienum durat, doctrinà immo-
to ſtatu agnita.
Ludopicus & Carolus Comes Glich.] Vterque eſt Ludo-
vici & Magdalenæ Ruthenæ F. ſine maſculo herede decidui;

ut Carolus † 1607. I. Mart. Vti & Patruelis Johan. Ludovicus

z. Söt. dxuie obiit; unde Familia deſiit: operaà licet dataà
ut hujus Conjux Anna Agnes Hoenloica, ad fratres aliqua-

transferret. Diviſio Bonorum quænam inter feudi dominos
& a⸗

de.

r0.
to
nda

fen

eeſt

ℳ.
org.

HNh.

H.
ltok.

.

16O
I. b.

Gun⸗

100.

6e⸗

d.
icus.
tdatd
iqa⸗
Vins
a⸗

ri⸗

NOTE AD SVBSCRIPTIONES. 37
& alios extiterit, non eſt hujus loci dicere: quàm non de Sa-

racenà Todegà, liberatrice Erneſti captivi, & ſimultaneo

conjugio à Pontifice probato. Remdanus Baronatus Jenen-
ſis Academiæ, beneficio Nutritorum Saxoniæ Ducum, dos
fiebat. Conf liet. Denat. Mülleri Vinar. Annal. Sax. anno 1631.
y. 339. ahn 63. p.34S&. Nempè ut inde, & 4polledano prædio,
tres quadrantes ſalarii Profeſſoribus ſolverentur, tributa-
Jurisdictione in ipſos Nobiles Amtſaſſios, & remiſſis ſervi-
tiis quadrigæ equorum, Conf. Rittershuſ. Imbhof. l. S. c. 7. n. 6.
Vtinam Proteſtantes id in bonis Eccleſiaſticis & caducis imi-

tarentur, & Seculariſationem tam ap. Pontificios probroſam

vitarent.
BErmneſt. & Boto Com. Reinſtein.] Vltimus Comitum, hu-
jus & Blankenburgici tractus dominus. Joh. Georgius t Sce.
Ut ſua feudi dominis reliquerit, Abta Confer; quæ ſummat
Imbhof. I. 31. c. 4. n. &. Comitis Tettenbachij poſſeſſoris,
ob perduellionem in Cæſarem anno 6o. exitium vid. ap. Pu-
fendorhium Rer. Brandenburg. l. II. n. 46.
Ludopicus Com. Loe penſtein.] Hic, ut anni monent, eſt
Ludovicus trium Impp. Conſil. & Præſes Conſilii Imper. Au-
lici n. GJ., rebr. 530. † 1611. 13. Febr. F. Friderici, Nepos Lu-
dovici ,pronepos Friderici Victoriofi Elect. Palar. ut ex inæ-
quali Claræ à Tettingen conjugio. Noſter ex Annà Stolber-
gicà g genuit (1) Henricum. (2) VVolfgangum, filiis Joh.
Caſimiro „ Georgio Ludovico (à quo Virneburg. LCineæ
Byangelicæ ſtatus prodiit, à Rupifortia ſ. Catholicà diſcretus)
(A4) Joh. Hermanni, Erneſti, Friderici Ludovici prole
Iætum. Nam utriusque ſexus copia præbita, in quà Ludo-
vicus Erneſtus, Pridericus Eberhardus, Guſtav. Alexius,
Albertus, Carolus Ludovicus, Domui præſidia plura dede-
runt. Ex his Fridericus Lud. propagat genus: ut Ludovi-
cus Prneſtus n. I627. 21, Mart, † 1671. G. Dec. cum Eucharius
e 3 Calſi-

38 NOTE AD SVBSCRIPTIONES.
Calimirus n 1665. † I. Jan. Iéob. dαοααι decederet. In Fride-
rico Eberhardo † 16;56. d. I4. Mart. & Filiis, e. c. Guſtavo
Axelio, irritum, per Albertum Friderici Ludovici F. n. 1647,.20.
Aug. refloruit; dum & VVilhelm. Fridericus n. 19. Febr. 1073.
& Ludovicus Mauritius n. 22. 4pr. Iézb. domum ſuſtentant.
Conf. Inbof. I. S. c. 6. qui Rittershuſ. utiliter ſupplet.
Henricus Baro Limpurg. Semperfrei.] Hic Wilhelmi F.
Chriſtophori N. Alberti Pronep. n. Fz4. †21. Zun. Sbv. Impro-
lis per Fr. Chriſtoph. n. /2. Ial 1s6. Gailndorf. lineam Filio Al-
berto n. S6. † ü:. Nov. 1619. fovit. Huic natus Joh. VVilhelmus
16oâ. I. Dec. † 2. Nop. 1SS†. quinque F. genuit; ſed deſito
VVilhelmo Henrico n. 16 2. F. cum iſtis Lineam Gailndorf.
fniit. In Specfeldicaâ Fridericus † Ia. per nepotes, Eber-
hardum & Henricum, binos ramos, illum & Suntheimicum,
excitaſſe vilus: ſed hic 1676. d. 37. Mai. morte Henrici
Caſimiri, n. é Ludovico Caſimiro Henrici F. exaruit. Eber-
hardi F. I. Philip. Ludovicus à τααα.. 2. Georgius Fridericus
116571. dedit Volrathum Marforatu & Pincternatu Imperii, vice
R. Bohemiæ, mactum n. I641. d. 21. Iun. & Georg. Bberbar-
dum n. 1643. A. 3. Oct. (al. Bernhardum) Summershuſium. Vte'
ue Piliis heredibus caret, & inclytæ Domus exequias pro-
ſpectant. Conf. Limnæ. Sener. Imbof. t. S. c. 5.
Georg. & W. oltgang. Baro Schonburg.] Cum Erneſtus, à
quo cuncta proſapia, 1 . per tres F. Georg. † 16. Hugon.
& VVolfgangum, † u“. Glauch. Waldenburg. é& Penicenſem
lineam fundarit, probabile eſt, iſtum & bunc ſubſcripſiſſe: li-
cet totidem heredum nemina, ut Georgii 1ol. & z. ex
Hugone, & VVelfgangi Patri cognominis n. I556. † 1612.
poſſint agnoſci. Notatque ex Geiero Conſil. Domus, amici
olim mei, recenſu, Rittershuſium nonnuſpiam erraſſe. Ge-
orgius jam Glauchenſis † 15S. nepotes non habuit. Hugo-
ni II. Hartenſteinio; ſuperat Otto Albertus † 7651. d. 1s. Zun.
e quo

„

“ NOTE AD SVBSCRIPTIONES. .
. A quo Otto Ludovicus n. 1672. 16. Sept, Caput Familiæ: Pater
% GBeorg. Alberti n.2, Maii. 1677. Ottonis VVilhelmi n. 4. Nov.
2. Sy,, al. 1678. Ludov. Friderici n. 4. Nov. ési. Chriſtiani Hen-
„ rici n. 13. Nov. 16Se. ;„ßVVolfgangi Penicenſis Cognominis F.
lll. “ρπανι ι ſtabilit lineam rchſelburg. in Samuele Henrico
n. 26. Sept. 1642. cCui nati Carolus Henricus n. 12. Apr. 1677. sig⸗
l mund, Henrico =. Dec. i6zgs. Franc. Henricus n.iy. Maii. 16S2,
ro⸗ Sam. Henrici r. in 1 nicà Lin. VVolfg. Henricus n. I4. zul.
Al⸗ 6sα”. filios ſiſtit VVolig. Henricum n. &. Dec. ée. Aug Sieg-
Ns friedum n. 24. Nov. Iézs. Conſtantinum z. 2za’ zan. 10gr. Frid.
ſio Erdmannum & Franciſcum Carolum gemellos n. 20. Dec. 16 ;.
or. Servàrunt hactenus Statum Confeſſionis à lIaudatis Majoribus
ber initum, ac tuebuntur ad Poſteros benedictos.
umnn Anarc. Frideric. Baro E'ildenfels.] VItimus familiæ † 1oοv.
wici Tranſiitditio, feudum Elect. Sax. in Voitlandià, ad Solmen-
ber⸗ ſem Sonnevvaldicum Joh. Georgium, quem Heroem religio-
eus za, jaſtitiæ, & pacis amantem, in Templa, Sscholas, & Paupe-
ice es beneſßicum, celebrant, numeroſæ & egregiæ ſobolis patrem,
ar⸗ ut renumerat cum Rittersh. Imhof. L. 6. c. 12. n. 16. Jam quod
Dk. ad rehgionem attinet, Noſtra hodienum laudatur Domus Li-

o chica & Barrutbiga. Illius (1) rector Herman Adolph. Mauritius
v.. 72. Sept, 1646. Erneſti F. Senior Domus, (2) ALTI- SOLMIÆ
, Ludovicus, & quo Mauritius Fridericus n. 31. 4ug. 1677. Lu-
gon. dovicus Carolus n. 7. Nov. 3677. Frid. VVilhelmus n. , Febr.
ſ ose. (3) LAVBACHICX VItimus Carol. Otto † &. dug. 2076,
ſek. (A4) soNNEVVALDICO-TPOUCHICXY Otto Henricus a. 16775. cui
2.EX rF, Frid. Bernhardus n. 7. Mai. oi. Carolus Chriſtianus a. 77.
I. Seyt. Iéoz. (5§) Sonnewaldicæ-ſpeciala Henricus VVilhelmus
icdi „, Ibö. (6) BARRVTHICE, ac (a) Rœdelbeim, Joh. Carolus
.Ge Eberhardus n. . Jul. I7. cui F. Ludovicus n. zs. Sep, Ioo‿.
Huge (ex eo nepos Frider. Aug. Carolus n.9. Oct. do”.) Ludov. Hen-
N. ricus n. z. Aug. 6067. (b) W'ildenfetſice, Frid. Erneſtus n. 26.
gah . NMarr,

*

40 NOTXY AD SUDSRIPTIONES.
Mart. 16l. Cameræ Wezlar. ad ann. Idys“. Præſes Evangeli-
cus. Cui Fr. Joh. Georg. † 12. Oct. I6go. (c.) Barruthicus Fri-
dericus Sigismund. † I666. Fr. Frid. Sigismundi n. 1627. I6ob.
cui F. Gottlob. Alexander n. IOo. eſt.

CIVITATES.

Splendidiſſimam hanc Coronam, quæ firmamentum
& decus maximum præbuit, ut terrorem Adverſariis incuſſit,
circumgeſtate, tam ſalutare quàm gratioſum Dei beneficium
eſt. Singularum ſtatum percenſere gravioris curæ eſt, quàm
ut heic exequamur. Sequimur autem Ordinem Nominum
in Prototypo conſpicuum, quo ſucceſſivè ſubſcripfſiſſe no-
ſcuntur, ſalvo Præcedentiæ, Circulari Obſervantiæ, aliove Sta-
tus ſingulis competentis jure, cujus arbitrium non eſt noſtrum.
Expectamus benignos Indices Cleri bodienum piè fangenta, ut

Procerum, quorum memoria heic, ut intabulis publicis, efflore-

bit. Omnes illæ hodienum Epangelicæ noſcitantur, præter Do-
nawerdam illam miſerandam; cui tamen mirando Dei conſi-
lio jam in libertatem Politicam vindicatæ & Circulo ſuo red-
ditæ, non dubitamus, quin Juſtiſſimus Imperator petenti Sa-
cræ quoque & Conſcientiarum copiam tributurus ſit. Idem-
clementiæ ſpecimen Conſtantiæ quæ Iyzb. Evangelica fle-
bat, ac Provintits Auſtriaca, reſtituto Literarum Majeſtatis in-
nocuo uſu, indulgeri, in publicum ſalutare eſt; ceſſaturis,
motibus quæ privatos & afflictos exercuerunt. Specimen
priſtinæ facultatis innocuæ juvet huc annectere, ut per pro-
vincias dictas Concordiæ doctrinam ſint amplexi, in editione
Palatina BElectorali Heidelbergæ anno isbz. annotati,
ac malè omiſſi in editt: alin. Vide in Fine
Clericor. neminum.

G.

tutn

ſſit

W

AVGVYVSTANAM
CONFESSIONEM,

, . G .
Ejus Explicationem Genuinam, Dei
Omnipotentis Spiritu Serenante ac firmante, hodie-
num amplectuntur, & Exercitium illius tuentur ac fovent,
initio reverentiſſimè nominati Status Chriſtiani intra
& extra Germaniam,

Dn. FRIDERICVS IV. DA-
NIE ET NORVEoIL REAX?
cum Conjuge glorioſiſſimà,
Dn. LVDOVYICA, GVSTAVI
ADOLPHI, Ducis Meclenbur-
gici p. m. F. & Filio,
Dn. CHRISTIANO, Regno-
rum Herede,
Fratribus Dn. CAROLO, Nor-
yvegiæ Pro-Rege,
Dn. NILHELMO,
Sorore Dn. SOPHIA HED WIGE.

Patruo Dn. GEORGIO, Magnæ

Britanniæ Reginæ Conjuge.

Amitis Dn. AN N A SOPHIA,

Electorali Saxon, Vidua.
Dn. FRIDERICA EMILIA,
Holſato-Gottorf. Vidua.

Dn. WII HELMlINA ERNESTI-

NaA, Elector. Palatina Vidu.
Vt Regia & Ducalis Holſata
Domus.

Dn. CAROLVS XII. Sveciæ Rex,

200 Sorores,

Dn. HEDWIGIS SOPHIA,
Ducalis Holſato Gottorpi-
ca Vidua.
Dn. VRICA ELEONO-
RA, Regiavirgo Princeps.
Simul Agnataà Domus Palati-⸗
na, ut Sulzbacenæ, Dau. PHI-
EIPPFS, Cæſareus Cam-
pimareſchallus Senior.

Dpn. ADOLPHVS 7OHAN-

NES Bipontinus, ex Elſa
Eliſab. Brahea, Suecaâ,
Dn. ADOLPH. 7J0OHANNES
Bav. Cæſ. Tribun.
Dn. Catharina, Gülden-
ſtirnia Vvzxor.
Dn. Maria Eliſabetha.
Dn. CHRISLTIANVS II. Bir-
kenfeldicus,
Dn. FRIDERICVS BERNH-AR-
DVS,
Du. 70 HANNES. .
Ex Dn. Catharina Agatha
Rappoltſtenia,
(a) F. Dn.

34
1 Dn. Magdalena Claudia,
Seren. Principi Hanoviæ Dn.
PHILEIBBPO KEINHAR-
DO nüuúpta.
Dn. Ludovica.
Fratres: Dn. IOHANNES
CAROLVS, cum Filiis
Dn. FRIDERICO BERN-
HARDO,
Dn. 70 HANNR: ac Filiabus
Dn. Magdalena juliana.
Dn. Carolina Catharina.
Vt Patrui Dnu. CAROLVI 070O-
NIS Filiæ,
Dn. Carolotta SophiaEliſabeta.
Dn. Hedvvigis Eleonora
Dorothea.
Ac Dn. LEOPOLDI LVDoVICI
Veldenzii
& Dn. Agathæ Chriſtianæ, Ha-
novicæ
F. Dn. Eliſabetajohanna, Rheni-
Comitis Môrching. Vidua,
Dn Dorothea.
Par Decus in DOMO SAXO-
NXNICGA ALEBERTINA,
Dn. FRIDERICVS AVGV-
STVsS II. Ele ctoratũs Saxon.
Princeps Heres, ut Mater
Pn. CHRISTIN A EBER-
HARDINA,
Dn. CHRISTIAN, ERNESTI
Marchio. Brandenb. Biruth.
& Dn. Sophiæ Ludovicæ E-
berhardi III. Würtemb. F. &
laudata Avia Materna.

COoONRESSORES MODERNI.

Fr. Patruelis Peiſenfelſenſte,
Dn. JOHAN. GEORGIVS,
VxXor Dn. Friderica Eliſabeta
Iſenac. Joh. Georg. Filia.
Fratres Dn. C HRISTIANVS,
Eques Johannit. Sonneburg.
Du. 70OH. ADOLEPHVS.

Sorores, Dn. Magdalena Sibylla.

Dn. Johanna Wilhelmina,
Dn. Anna Maria.
Dn. Sophia, Dn. G EOR GIO
WILHELMO Principi He-
red. Marchion. Brandenb.
Biruth. nupta.
Inde Dn. CHRIS TIANI Y-
MORIS Martiſpurg. Vidua
Dn. Erdmuthis Sophia.
Filii Dn. MAVRITVIVS EILI-
HELMVS.
Dn. FRIDERICVS ERD-
MANNVS.
Filia Dn. Chriſtiana Eleonora
Dorothea.
Iterum Patrui I. Dn. AVGV-
STVS Zorbic. cum Vxore
Dn. Hedvvige Eleondra Hol-
ſato-Guſtrovica.
II. Dn. PHILIP PI Vidua
Dn. Ludovica Eliſabeta Wür-
temb. Bernſtad.
F. Dn. Hedvvige Eleonora.
III Dn. HENRICVS Spremberg.
cum VxXore Dn. Eliſabetha
Meclenburg. Guſtrov. Fil.
Dn. Carolotta Auguſta &
Dn. Chriſtiana Friderica. †
Pari

un

2,
g:
cha
I.

—

CENSI Domo
Dn. MAVRITIVS WIL-
HELMVS, Adminiſtrator
Epiſcop. N umb. & Eizenſ-
cum Liberis Dn. FRIDERICO
AVoVSYO, Dn. Dorothea
Wilhelmina.
Et Frater Dn. FRIDERICVS
HENRICVS. Pegav. cum
Conjuge Dn. Sophià Ange-
licaà Würtemb. Bernſtad.
Vt laudata Soror Dn. Erdmu-
this Dorothea, Martiſpurg.
Vidua.
Inprimis &.AXO-ERNESTNAE
Domus lumina; nullo dum
amiſſo,
I. VINAR.
Dn. WIILHELM. ERNESTVS,
Fr. Dn. 70 H. ERNESTVS. cum
Lib. Dn. ER NESTO AVGVSTO,
Dn. 70HAN. ERNESTO,
Dn. Johanna Carolotta,
Dn. Maria Eudovica.
Il. IsSöENAC.

Dn. IOHANNES WIIL-

HELMVYS, cum Vxore⸗

Dn. Chriſtina Juliana Ba-

denſ. Durlac.
Lib. Du. ILH. HEENRCO,
ex Princ. Arauſ.
Dn. Johannetta Juliana,
Dn. Carolina Chriſtina.
Simul GOTHAN.
Dn. FRIDERICVS, cum Vxore

Dn. Magdalenà Auguſtà An-

CoNrESSORES MonERNL. 35
Pari gratia Dei in SAXO-ZI-

halt. Serveſt. & Liheris,
Dnu. FRIDERICGO.,
Dn. Sophia.
Fr. Dn. 70HANNE VILHEMG.
Sor. Dn. Anna Sophia, Schvvarz-
burg. Rudolphop. Conjuge.
Dn. Dorothea Maria. Conjz.
Pp. Meining.
Dn. Friderica.
Dn. Johanna.
Patrui I. Dn. BERNHAR-
DVS Meining. cum Vxore
Dn. Eliſabetha Eleonora-
Brunſvic. Lüneb. Gvelferb.
Vt Liberi, Dn. ERNESTO Lr-
DoVICoO, Campimareſchall,
Crſareus, & Vxor laudata.
Dn. Fridericus Wilhkelmus,
Dn. Georgius.
Dn. Anton Vlricus.
Dn. Eliſab. Erneſtina Antonia.
Dn. Eleonora Friderica.
Dn. Wilhelmina Ludovica.
2. RöMHILD. Dn. HENRICVS,
cum Conjug. Dn. Maria Eli-
ſabeta Darmſtad.
3. ISEMBERG. Dn. CHRISTIA-
NVS, cum Conjuge Chri-
ſtiana, Saxo-Martiſpurg. Fil.
Dn. Chriſtiana, Holſata-
Glüksburg. nupta.

4. HILDBVRGHVS. Dn. ERNE-
STVS, cum Vzore Dn. Erne-
ſta Friderica, Waldecc. Filius
. Comitiſſæ Erbach. Maritus.
Fil. Dn. Sophia Carolotta.
E 2 5. Dn.

6
9 SArFELD. Dn. JOH. ER-
NESTVS, cum Conjuge-
1. Dn. Sophia Hedvvige,
Saxo-Martispurg. &
Liberis, Dn. CHRISTIANO
ERNESTO,
Dn. Carolotta Wilhelmina.
2. Dn. Carolotta Johanna
Waldecc. & ! iberis,
Dn. Wilhelmo Friderico,
Dn. Carolo Erneſto.
Dn. Franciſeo Joſia.
Dn. Sophia Wilhelmina.
Dn. Ludovica Sophia.
Dn. Henrietta Albertina.
Sic . CoFVRG. Dn. ALBERTI
Vidua Dn. Suſanna Eliſabeta
Kempinskia.

Non minus Inclytæ Domus
Brandenburg.
I. BIRVTHINE CVLMBAC.

Dn. CFHRISTIANVS ERNE-
STVS, S. R. Imp Campima-
reſchall. cum Principe Herede
Dn. GEORG ILHELMO,
ac hujus Vxore Dn. Sophia
Saxo-Leucopetr.
Filiab. Dn. CHRISTIANA
EBERHARDINA, Reg. Pol.
& Elect. Saxon. Conjuge,
Dn. Eleonorà Magdalena.

I. CVLMBAC.
Dn. CHRISTIANVS HEN-
RICVS, cum Vxore

CoONFTESSORES MOoDERNI.

Dn. Sophia Chriſtiana, Co⸗
mite Wolfſten. & Liber.
Dn. Georgio Friderico Carolo,
Dn. Alberto Eolfgango.
Dn. Dorothea Carolotta.
Fr. Dn. Carolo Auguſto,
Dn. Georgio Alberto.

III. ONOLDIN.
Dn. WIL H. FRIDERICVS,
cum Soror.
Dn. Dorothea Friderica, Ha-
nov. Buſchvv. Conjuge
Dn. Wilhelmina Carolotta,
Elect. Princ. Hered. Conj.
Amitis Dn. Dorothea Carolotta,
Haſſo-Darmſtad. Vxor.
Dn. Eleonora Julianà, Wür-
temb. Vidua.

Pariter Seren. Dom. Brunſvico-
Luneburg.

I. Gvelpherbyt.
I. Dn. RVDOLPHI AVGVSTI
Fil. Dn. Dorothea Sophia,
Holſato-Plœnic. Conjux.
2.Dn. ANTONIVS VLRICVS,
cum Fil. 1. Dn. AVors
EILHELMO, Princ. He-
red. Ejus Conjuge,
Dn Sophia Amalia, Holſat.
Gottorp.
2. Dn. ILudovico Radolpho,
& Conjuge
Dn. Chriſtina Ludovica
Oetting. ac Prole,
Dn.

.
64,
.

ü.

nia,

X.

ſat.

O
H.

„

2–

CONEFESSORES MoDERNI.

L Dn. . Eliſabeta Chriſtina
fuliana,
Dn. Carolotta Chriſtina
Sophia,
Dn. Antonetta Aemilia:
3. Dn. ELISABETA ELEO-
NORA. SaxoO-Meining. Con-
juge.
4. Dn. ANNA SOPHIA, Ba.
den-Durlac. Conjuge.

y. Dn. AVGVSTA DORO-

THEA, Schvvartzburg. Arn-
ſtad. Conjuge.
6. Dn Henrietta Chriſtina, Ab-
batiſſ. Gandersheim.
Ser. Dn. Clara Auguſta, Wür-
temb. Neoſtad. Vidua.
3. Dn. FERDINANDI ALBERLI,
Beverani Vidua Dn. Chriſti-
na, Haſſo-Darmſtat.
Lib. Dn. Auguſtus Ferdinandus,
Dn. Ferdinandus Albertus,
Dn. Ferdinandus Chriſtianus,
Dn. Erneſtus Ferdinandus,
Gemelli.

Dnun. Henricus Perdinanduas.

Dn. Sophia Eleonora, Cano-⸗-

S niſſa Gandershem.

II. Hannoper.

Dn. GEORG. EILHELMIVS. †

Dn. GEORGIVS LVDOVI-
CVS, Ele ctor.
Lib. Dn. GEORG. AréVrSYTVS.
pPrinc. Ele ctor.
Dn. Sophia Dorothea.

37
Fr. Dn. MAXIMILIANVYS EII-
HELIVS.

Meclenburg. 1. Sverin.

Dn. FRIDERICVS WILHEL-
MVS, Sverin.
Mater Vidua, Dn. Chriſtina
Wilhelmina, Haſſo-Bingen-
heim.
PFr. Dn. Carolus Leopoldurs.
Dn. Chriſtianus Ludovicus.
Sor. Dn. Sophia Ludovica.
Fr. Dn. Guſtaphi Adolphi Vidua
Dn Erdmuthis Sophia, Lao-
burg.
Patruus Dn. AD OLPHVS FXNI.
DERICVS, Streliz. & Conjux
Dn. Chriſtiana Emilia Antonia,
Sundersh. Princip. Schvvarz-
burg. Fil.
Lib. Dn. Adolphus Fridericus.
Dn. Guſtava Carolotta.

2. Guftroy.
Dn. GVsTArI AWDoLPHI F.
Dn. Magdalena.
Dn. Sophia.
Dn. Chriſtina, Stolb. Conjux.
Dn. Hedvvig. Eleonora,
Aug. Martisb. Conjux.
Dn. LVDOVICA, Dano-
Regia Conjux.
Dn. Eliſabeta, Henr. Martisb.
Conjux.

Dn. Auguſta

(a) 3 WükRe

WiRKYENBERG.
I. Stutgart.
Dn. EBERHARLDUS LUDO-
VICUS.
Mater Dn. MAGDALENA Sl⸗
BYLLA, Darmſtat.

Vxor Dn. IOHANNA ELISA-

BETA, Badena-Durlac.
Sor. Eberhardina Ludovica.
Dn. Magdalena Wilhelmina,
Baden. Durlac. Conjux.

patruĩi Dn. FRI DERICI CAROLI
Vidua Dn. Eleonora Juliana,
Onoldina. Horum Liberi.
Dn. Carolus Alexander,
Dn. Henricus Fridericus,
Dn. Maximilianus Emanuel,
Dn. Fridericus Ludovicui,
„Dn. Chriſtina Carolotta,
Oſtfriſ. Vidua.
Dn. Sophia Carolotta, Iſenac.
Vidua.

II. Neoſtad.

Dn. FRIDERICVS AVeorsIS.
Vxor Dn. Albertina Sophia
Eſther, Eberſtenia.
Fil. Dn. Auguſta Sophia.
Dn. Eleonora Wilhelmina
Carolotta.
Fr. Dn. FERDINAND. EILHBLE-
MVS, Dux General. Batav.
Angl. Pol. Dan.
Dn CAROoLVS RDOLFVS, Dux
Milit. Dan.

CoNFTESS6GRES MOPDERNI.

II. Mond, belic.
Dn. LEOPOLD. EBBERHARDVS,
Ssor. Dn. Eleonora Carolotta,
Würt. Oelſ. Vidua.

Dn. Anna.
Dn. Eliſabeta, Würt. Weil-
ting. Vxor.
Dn. Hedvvigis.
UI. Juliana. 1. Sileſie.

Dn. SIILVII FRIDERICI Vidua,
Dn Eleonoraà Carolotta, Würt.
Montiſp.
Fr. Dn. CH KRISTIANVS VLRIS,
Oelf.
Vx. Dn. Sophia, Mecl. Guſtrov.
Lib. Dn. Carolus Fridericus,
Dn. Chriſtianus Elricus,
Dn. Carolus,
Dn. Ludovica Eliſabeta, Phi-
lipp. Sax. Martisb. Vidua.
Dn. Sophia Angelica, Sax.
Ciz. Pegav. VxXor.
Dn. Anna 'Sophia, Meclenb.
Vidua.
2. W'eilting.
Dn. FRIDERIC. FͥlkRDINANDVS.
Vxor Dn. Eliſabeta, Würt.
Montiſpel. G
F. Dn Julia Sibylla Carolotta.
Dn. Hedvvigis Friderica.

Haſſica Dom. Dermkar.
Dn. ERNESTVS LVDO-
VICVS.
Mat. Dn. Eliſabeta Dorothea,
Sax, Goth. Vidua.
VX.

S.
irt.

CONFESSORES MoPDERNI.

39
Vx. Dn. Dorothea Carolotta, Fil. Dn. CHRISTINA JIVLIA-

Oeting.
Lib. Dn. Lsdovicut.
Dn. Carolus Wilhelmus.
Dn. Franciſeus Erneſtus.
Dn. Dorothea Sophia.
Sor. Dn. Magdalena Sibylla,
Sax. Rômh. VxXor.
Dn. Sophia Maria, Sax. Eiſen-
berg. Vxor.
Dn. Sophia Ludovica, Oe-
ting. Vxor.
Patruel. Dn. Eleonora Dorothea.
Dn. Magdalena Sibylla.
Amita Dn. Eliſabeta Amalia,
Neob. Elect. Palat. Vidua.
Dn. Ludovica Chriſtina Stolb.
Vxor. Homburg.

9
Badeno-Durlacenæ Domuüs.

Dn. FRIDERICVS MAGNVS.
Vx. Dn. AVGVSTA MARIA,
Holſat. Gottorp.
Lib. Dn. CAAO. ILHEILMVS,
cui Vxor Dn Magd alena Wil-
helmina, Würt. Stutg.
Dn. Chriftophorus.
Dn. Catharina.
Dn. Johanna Eiiſabeta Würt.
Stutg. Vx.
Dn. Albertina Friderica.
Fr. Dn. Cak olVSs GvsTaVrVS,
Campimarſch. Cæſ.

Vx. Dn. Anna Sophia, Brunfvic.

Gvelpherb.

NA, Sax. Iſen. Vx.
Dn. Catharina Barbara, Ca-
noniſſa Hervord.
Sor. Dn. CHRISTINA, Sax.
Goth. Vidua.

Holſatic. Domut
J. REGIE. 7. Sunderburg.
Dn. CIRISTIANNS ADOLS,
Franzhagen.
Vx. Dn. Eleonora Carolotta,
Saxo Laob.
Lib. Dn. Leopoldus Chrißianus.
Dn. Ludorvicus Carolus.

2. Auguſtoburg.
Dn. ERNESTVS AVöorSTV§.
Mat. Auguſta, Philip. Glücks-
burg. F.
Fr. Dn. FRIDERICVS ILHIEIL-
MVS, Præpoſ. Hamb.
Vxor Dn. Sophia Amalia, A-
lefeld.
Lib. Dn. CHKRISIIANVS Ar-
GsTW§S.
Dn. Carolotta Maria.
Sor. Dn. Ludovica Carolotta,
Halſat. Becc. Conjux.
Dn Dorothea Ludovica, Ab-
batiſſ. Izeho.

J. Beccia.
Dn. FRIDERICVS EMNELMLS,
Mat. Dn Hedvvigis Ladovica,

Lippica.

CONFESSORES MoDERNI.,

i. Dn. FRDERICVS LyDorI-
CyS, Eques Elefant. Ord.
Gubernator Pruſſ. Dux
Equit. Gener. cui Vxor
Dn. Ludovica Carolotta,
Holſat.
Lib. Dn. FRIDERICVS EIL=
HELMVS.
Dn. Carolus Ludovicus.
Dn. Philippus E'ilhelmni.
Dn. Anton. Güntheruf.
Dn. Dorothea.
Sor. Dn. Sophia Ludovica,
Lipp. Vidua.
Dn. Dorothea Amalia, Lipp.
Conjux.
Dn. Ludovica Clara.

4. Wieſenburg.
Dn. FRIDERICVS, Gener.
Locumten, Cæſ.-
PF. Dn. Leopoldus.
Fr. Dn. Chriſtianus Wilhelmus,
Tribun. Elect. Saxon.
Sor. Dn. Dorothea Eliſabeta,
Rabutin. Gubernat. Trans-
Sylv. Vxor.
Dn. Anna Friderica Philip-
pina.
Dn, Johanna Magdalena
Ludovica.

y. Nordburg.
Dn. ERNESTVS LEOPOLDVS.
Sor. Sophia Henrietta. .
Amita Kliſabeta Juliana, Princ,
Svelpherbyt VxXxOT,

Dn. PHILIP. ERNESZMS, Fro-
tribun. Danicus,
Ux. Dn. Chriſtiana, Sax. Eiſen-
berg. F.
Lib. Dn. CHRIS 11AN. AUGMW-
§ 15§.
Dn. Chriſtiana Erneſtina.
Dn. Sophia Auguſta.
Sor. Dn. Auguſta, Sunderb. Ux.
Dn. Chriſtiana, Sax. Martisb.
Vidua.

b. Plænic.
Dn. 70 H. ADOLPHIIS Campi-
mareſchall. Batav.
Ux. Dn. Dorothea Sophia, Brun-
ſvic. Lun. Gvelpherb.
F. Dn ADoLPHVS AVoVSTWS.
Dn. Chriſtianus Carolus.
Dn. Dorothea Sophia.
Nep. & Fr. Dn. AVoSο
Pn. Foachim. PFridericus,
Dn. Chriſtianus Carolus.
Dn. Augnſta Eliſabeta, Ca⸗
non. Hervord.
Dn. Carolotta Sophia.
Dn. Dorothea Johanna, Naſ-
ſov. Dillenb. Uxor.

II. Holſato- Ducalis Gottorp.
Dn. FRIDERICI,

Mat. Dn. FRDERICA EMl-
LIA, Dan, Reg. F.
Vidua, Dn. HEDWIGIS SO-

PHIA, Svec. Reg. F.

E. Dn.

ſen⸗
16l⸗
.

Ux.
tisb

mpi⸗
brun⸗

5.&

F. Dn. Carolus Fridericus.
Fr. Dn. Chriſtianus Auguſtus.
Sor. Dn. Sophia Amalia, Duc.
Gvelferb. Hered. Uxor.
Dn. Maria Eliſabeta.
Patruus Dn. Anuguſtus Fridericus,
Epiſcop. Lubec. cui F.
Dn. Auguſta Maria, Durlac.
Ujxor.
Amita Dn. Magdalena Sibylla,
Guſtro. Vidua.
Dn. Hedvvigis Eleonora,
Svec. Reg. Vidua.
Dn. Anna Dorothea, Elect.
Abbat. Quedlinb.

ANHIALIINE Donh˖.
JI. Cotheniæ.
Dn. Emanuel. Lebrechti Vidua
Dn. Giſela Agnes Rathia.

Liber. Dn. Auguſtus Ludovicurs.

Dn. Eleonora Wilhelmina.
II. Serveſtanæ.
Dn. CAROLVS ILHELMVS.,

Uxor. Dn. Sophia, Sax. Hall.

Lib. Dn. Johan. Auguſtus.
Dn. Magdalena Auguſta,
Sax. Goth. Uxor.

Fr. 1. Dn Anton. &bbhberut.

2. Dn. Johan. Adolſus.
3. Dn. Johan. Ludovicus .
Dornburg.
Ux. Dn. Chriſtina Eleonora,
Zeitſchia. His
Lib. Dn. Joban. Ludovicus.
Dn. Chriſtianus Auguftus.

CoNTESSORES Monkzatt.

Dn. chriſtian. Ludovlcut.
F. N.
Dn. Chriſtiana Sophia.

FRISITL ORIENTZ.
Dn. CHA&lSANVY S EBERHAR
DVS,
ex Dn. Eberhardina Sophia,
Würt. Oeting.
Lib. Dn. Georg. Albertut.,
Dn. Auguſtus Enno.
Dn. Chriſtina Sophia.
Dn. Maria Carolotta.
Dn. Friderica Wilhelmina.
Dn. Jjuliana Ludovica.
Patruel. Dn. Juliana Ludovica.

OETING. DOMVS.
Dn. ALBERIVS ERNESTVSJ.
Uxor. Dn Sophia Ludovica,
Darmſtat.
Fil. Dn. Sophia Magdalena
Eliſabeta.
Sor. Dn. Chriſtina Ludovica,
Dn. Ludovici Rudolphi Brunſv.
Wolfeb. Uxor.
Dn. Henrietta Dorothea,
Naſſov. Idſten. Uxor.
Amita Dn. Suſanna Johanna,
Friderici Magni Caſtell. Com.
Ux.
Dn. Hedvvigis Auguſta, Com.
Stadel. Cæſ. Ducis Gener.
Vidua.
Dn. Eberhardina Sophiajuliana,
Oeting. Wallerſt. Vidua.
ve.

42* CoNrTESSeREYS MoDERNI.

ALDECC. DoMVS.
Dn. GEORGII FRIDERICI, Cam-
pimarefchall. Holland. ex
Uxore .
Dn. Eliſabeta Carolotta, Naſſov.
Sigen.
Lib. Dn. Ludovica Amalia,
Coum. Erpach. Vidua.
Dn. Albertina.

HANoVIoE DonMVS.
Dn. PHIIIP. REINHIARDVS,
Ux. Dn. Magdalena Claudia,
Palatina birkenfeld.
Fr. Sor. Vid in Comit. Indic. h. v.

SCH,ARzBVRGO- SONDERS-
HSANAE DonIVS.

Dn CHRISTIANVS WIL.-
HEILMVS.
Ux. Dn. Wilhelmina Chriſtiana,
Sax. Vin.
Lib. Dn. Güntbherus.
Dn. Henricus.
Dn. Auguſtus.
Dn. Rudolphus.
Dn. . ilhelmus.
Dn. Chriſtianus.
Dn. Magdalena Sophia.
Dn. Chriſtiana Emilia An-
tonia, Dn Adolf. Friderici

II. Duc- Meclenb. Streliz.

Uxor.
EPISCOPAL.

Oſnabrug. alternat. cum Domo

Brunfy. Luneburg.

Lubecenſis, Dn. Auguſt. Fridericut,
Dux Holſat. Gottorp. cum
Capitulo.
Capitula Summa & Collegiata
Magdeburgi, Brandenburg.
Havelbergæ, Halberſtadii,
Miſenæ, Numburgi, Cizæ,
Martisburgi. Ut Monaſteria
in Scholarum Publicarum,
Vſum piè & ſalutariter verſa;
ceu Primum Inſtitutum po-
ſtulat.
Ordines Equitum Sacri, Mixti.
ASBATIE IMPREkII,
Quedlinburg.
Dn. Anna Dorothea, Saxo-Vinar.
cum Capitulo. Jam † vacat.
Herford.
Dn. Carolotta Sophia, C urlaud.
Dux, cum Capitulo.
Gandersheim.
Dn. Henrietta Chriſtina, Brunſvic.
Lüneb. cum Capitulo.
COMITES ET LIBERI BA-
RONES S. Imperii, ad Seriem
Alphabeti recenſiti.
J. EETIERAICI SCAMNI,
Fleckenſtenii.
Dn. HENRICVS 7ACOBVS,
Ux. Dn. Ssuſanna Maria de
Landsberg.
Lib. Dn. Fridericus Jacobus, cui
Ux. Dn. Maria Catharina,
Lib. Dn. Eleonora Sabina.
Manovii.
Dn. PHIIILE. REINHARPVS,
Mare-

Lib.

Mareſchall. & Supr. Præf Ca-
pit. Strasburg. jam Princeps.

Uxor Dn. Magdalena Claudia,

Palatin. Birkenfeld.

Frat. Dn. Johan. Reinhardus,
Buſchvveil.
Ux. Dn. Dorothea Friderica,
Dn. Joh. Frid. Onold, F.

Liberi.

Sor. Dn. Johanna Magdalena.
Dn. Carol. Aug. Leining. Uxor.
Dn. Ludovica Sophia.
Dn Firderici Ludov. Naſſov.
Ottvveil. Uxor.
Dn. Franciſca Albertina.

LEININGEICLE DoMVS.
I. Hartenburg.
Dn. 70H. FRIDERIVS.

Ux. Dn. Dorothea Friderica,

Alefeld. Dan.

Lib. Dn. Carolus Fridericus.

Dn. Johannes.

R Pr. Dn. Fridericus Emico, cui
UIx. Dn. Carolotta Sophia, Ba-

dena.
Dn. Eliſabeta Chriſtina,
Dn. Frid. I. udovici, Palatin.
Bipont. F.
Fil. Fiderica.
Dn. Maria Eliſabeta, Alefeld
Vidua.
Dn. Chriſtiana Magdalena,
Dy. Chriſtiani Sayn. Uxor.

CONIESSORES MonkERNI. ð 43

Dn. Carolotta Ludovica
Dn. Triderici E'ilbhelmi, Wit-
genſt. Vidua.
Dn. Sophia Juliana, 8ellinii
Uxor.
Dn. Maria Polyxena,
Dn. Johan. Erneſti, Naſſau-
Weilb. Uxor.

M. Dagiburg - Reidenheim.
Da. 70H. CAROL. APoVSTLS.
Ux. Dn. Johanna Magdalena
Hanovica.
Sor. Dn. Wilhelmina Eliſabeta,
Du. Ludovici Solm. Uxor.
Dn. Polyxena Juliana.

I. Leining-Eeſterburg.
1. Grünſtet.
Dn, GEORGII EILHELMI
I. F. Dn. Friderici PLVilhelmi, Sax.
Hall. Mareſchall. Aul. Caſſell.
Gubern. & Dn. Sophiæ Tere-
ſiæ Ronov.
F. Dn. Joh. VLVilbelm. Fridericus.
2. Dn. Johan. Antonii, Cameræ
Præſ. & Dn. Carolottæ Ludo-
vicæ Witgenſt.
F. Dn CGeorg. Fridericus.
Dn. Sophia Carolotta.
3. Dn. Chriſtoph. Chriſtianns.
Conjux Dn Eliſabeta Juliana
Lipp. Biſtorf.
Fil. Dn. Georg. Hermannus.
Dn. Simon.
Dn. Carolus.
(b 2¹)

4. Dn.

4 Dn. Henrieus Fridericus Erneſtus.
Conj. Dn. Albertina Eliſabeta
L Sayn-W.
F. Dn Albertina Amalia.
Dn. Wilhelmina Ludovica
Friderica.
5. Dn. Georgiu.
Conj. Dn. Anna Eliſabeta
Teclenb.
Dn. Anna Magdalena, Bo-
denhuſ. Ux.
kiliæ, Dn. Johanna Walpurgis
Aug. Sax. Hall. Conj. †
Dn. Maria Chriſtina, Ruthena
Lobenſt.
Dn. Sophia Magdalena,
Schönburg. Hart. Uxor.
Dn. Johanna Eliſabeta Wida-
Metternich. Vidua.
Dn. Angelica Catharina,
Com. Waſaburg. Uxor.
Dn. juliana Eleonara, Metter-
nich. Winneb. Uxor.

MANSTFELDTE DoMVS.
Dn. 70M. GEORG. III.
UVx. Dn. Sophia Eleonora
Schönburg.
N ASSOVICI.
Jj. Saarbr. Ottyril.
Dn. FRIDERICVS LVrDoIVS.
Ux. 1. Dn. Chriſtiana, Alefeld.
Dan.
Lib Dnn. Chriſtiana, Ludovi-
ca, Sophia, Amalia, Caro-
lotta.

CoNrTESSORES MoDERNI.

Vx. 2. Ludovica Sophia Hanov.
Fr. Dn. W'alradus, Gener. Major.
Bata
Sor. Ludovica & Amalia Ludo-
vica Horn. vNVYF.
F. Dn. Ludovica.

2. Saarbruk.

Dn. LVDoVIcCVS CRATO.

Ux. Dn. Philippina Henrietta,
Com. Hohenloh. F.
Fr. Dn. Carolus.

Ortenburg.

Dn. GEORG. PHILIPPVJS.
Ux. Dn. Amalia Regina Sin-
zendorf.
Fr. Dn. Joh. Ceorgius.

UIILD =- ET RHIEINGRAFII.
1. Grumbach.
Dn. LEOPOLDVS PHIIIPPVS,
Ux. Dn. Friderica Juliana.

Lib. Dn. Car. Ludovicus Phil' ppus,

cui Ux. Dn. Wilhelmina Hen-
rietta, Naſſov. Uſing. Eis
F. Dn. W'alradu–WÜ‧].—
Dn Friderica Agatha Eli-
ſabeta.
Fr. Dn. Fridericus Eilhbelmus, cui
Ux. Dn Ludovica Carolotta,
Lein. Weſterb.
Lib. Qhn. Carol. Ludovicus.
Dn. Otio Fridericus.

vVidua.-
Dn

CoxrzxsSsORks MonERNI.

Dn. Eleonora Dorothea,
Dn. Anna Eliſabeta.

Daunica Lin.
Du. CAROLVS.
Fr. Dnn. Philip. Magnus, Cbriſtian.
Otto. E alradus.
Sor. Dn. Ludovica Philippina.
Amita Dn. Eleonora Sophia Do-
rothea Limpurg. Vidua.
Dn. Dorothea Walpurgis.
Dn Johanna Philippina.

V THIENI.
L. Lin, Senior. 1. Super. Graiz.
Dn. HENRICVSI. & II.
Mat. Dn. Henrietta Amalia
Friſia Baron.
Sor. Dn Ferdinandina Carolot-
ta, Rakeniz. Uxor.

Dn. Margarita Sophia.

2. Infer. Graiz.
Dn. HIENRIGI I. † Vidua
Dn. Eliſabeta Sibylla, Ru-
thena.
F. Eva Amalia.
Dnn. HEVRICVS XII.
UI. DRin. Sophia Eliſabeta, Stolb.
r. Auguſia Erneſtina Sophia.

Dn. Rwarc . † Vid.
Dn. Chriſtina Witgenſt.

II. in. Junior. 1. Geranga.
Dn. HENRICEVS IXMA.

Mat. Dn. Anna Dorothea,
Schvvarzb. Vidua.
Fr. Dnn. Henricus XXV. GXXVII.
2. Schlaiz. HDZ
Dn. HENRREVS XI
Ux. Dn. Johanna Dorothea
Tettenb.
F. Dn. Henriçus I.
Fr. Dn. Henricus XXIV.
Sor. Dn. Amalia Agnes, Uxos
Promniz.
7. Lobenſten. Lin. 1.
Dn. HENRIGCVS III.
Ux. Dn. Maria Chriſtiana,
Lein. Weſt.
F. Dnn. Henricus XV. XVII. XXE
XXIII. XXVI.
Dnn. Sophia Maria, Chriſtia-
na Eliſabeta, Wilhelmina
Chriſtiana, Antonia So-⸗
phia Magdalena, Johanna
Auguſta, Amalia Eleonera,
Anna Sophia.
2. Hersberg.
Dn. HENRICVS X.
Ux. Dn. Sophia Juliana, Ruthen.
Sor. Dnn. Magdalena Coro-
thea, Henrietta juliana, Ro-
nov. Uxor, Friderica Sibyil.

3. Ebersdorff.
Dn. HENRICVS X.
Ux. Dn. Erdmuth. Benigna,
Solm.
F. Dn. Benigna Maria.

(b 3) Sarn-

CoNFESSORES MODERNI.

k4j
SVATN- EFITGENSTIEIN.
1. Perleburg.
Dn. CASIMIRVS.

Mat. Dn. Sophia Hedvvigis,

Lipp. Vidua.
Sor. Dnn. Maria Amalia, Sophia
Florentina, Carolotta Hen-
rietta.
Amitæ, Dnn. Juliana Margarita,
Albertina Maria, Iſenburg.
Uxor. Carolotta, Wilhelmi-
na Philippina, Sophia Eliſa-
beta, Ferdinandina, Con-
cordia, Friderica Wilhel-
mina.
2. Homburg.
Dn. LIDOoVICI ALBENYI
Vidua Dn. Carolotta Witgenſt.
F. Dn. Carolas E'ilbelm. Guſtavus.
Dn. Carolotta Sophia.
Laubach. 1.
Dn. CAROV 0TTONIS. †
F. Dn. Catharina 5«milia, Caſtel.

Uxor.
Dn. Eliſabeta Wilhelmina.
Dn. Anna Belgica Florenti-
na, Iſenburg. UXor.
Dn. Carolotta Henrietta,
Solm. Braunf. Vidua.
2. Sonneypaldo-
(1.) Puchica.
Dn. OTTO HENRICVX.
Ux. Dn. Carolotta Groſekia.
Lib. Dn. Fridericus Eberhardus.
Dn. Erneſtina Eliſabeta.

(2.) Sonnevvald. Special.
Dn. HENRICFS EIIHELMVS.

F. Dn. Wilhelmina Chriſtina.

Dn. Ludovica.
Sor. Dn. Sophia Albertina, An-
halt. Bernburg. Uxor.
G.) Barruth.
(a) Rödelbeim.
Dn. JOH. CAROL. EBERHAR-
DVs, Gener. Dux in sabaucd.
Fr. 1. Dn. l udovicus, cui
Ux. Dn. Carolotta Sibylla,
Alefeld. Dan.
Lib. Dn. Frider. Auguſt. Carolus.
Fr. 2. Dn. Ludovicus Henricus, cui
Ux, Din Wilhelmina Chriſtina
Limburg. e quà
F. Dn. Erneſtus Carolus.
Filia N,.
(5) Eildenfels.
Dn. FRlERICVS EFRNESTVS,
Cameræ Præſes.
Ux. Dn. Benigna Promnnitia.
F. Dn. Erdmuht Benigna,
Ruthena Ux.
Dn. Magdalena Wilhelmina.
Fr,. Dn. Carolus Otto.
Dn. Henricus Wilhelmus.
(&) Barruth- Barruth.
Dn FR DERIC. NTGISVNDPLVS.
Ux. Dn. Amalia Chriſtiana,
Lüzelb.
Lib. Dn. Gottlob Alexander.
Dn. Joh. Chriſtianus, cui UxX.
Dn. Conſtantina Helena,
Dn.

CoNFESSORES MoDERNI.

Dn. Erdmuth. Amalia.
Dn. Hedvvig. Carolotta.
Fr. Dn. Johannis Georgii Vidua
Dn Eleonora Ruthena.
Sor. Dn. Eleonora, Schulenb.
UxXor.

SOLBERG. I. Senior. Lin.
(O Eerningerodæ.
Dn. ERNESTVS.
Ux. Dn. Sophia Dorothea, Arnſt.
F. Dn. Sophia Eliſabeta, Ruth.
Graiz. Ux.
(²) Gcuderan.
Dn. LIDoVIC. CHIRISTIANINS.
UIX. Dn. Chriſtina, Meclenb.
Guſtrov.
Lib. Din Chriſtianus Erneſtus.
Dn. Fridericus Carolus.
Dn. Henricus Auguſtus.
Dn. Friderica Carolotta.
Dn. Amilia Auguſta.
Dn. Chriſtina Eleonora.
Dn. Erneſtina Wilhelmina.

II. Zuntor. Lin.

Dn. CR STOPH. EUIDoViolS.

Ux. Dn. Ludovica Chriſtina,
Darmſtat.
Lib. Du. Chriſtophorus Fridericus.
Dnun. Juſtus Chriſtianus.
Dn. Sophia Eleonora.
Dn. Ludovica Chriſtiana.
Waldecc.
Dn. CRIST AN. LüDOoVrIcuS,
Tribun. Cæſ.

Ux. I. Dn. Anna Eliſabeta, Rap
polſten.
2. Dn. Johanna, Naſſov. Idſtein.
Lib. Dn. Antonius Ulricus.
Dn. Erneſtus Auguſtus.
Dn. Fridericus Caſimirus.
Dun. Henricus Georgius.
Dn. Carol. Chriſtian. Ludovicus.
Dn. Joſias.
Dn Dorothea Eliſabeta,
Lipp. Ux.
Dn. Carolotta Sophia.
Dn. Chriſtiana Magdalena.
Dn. Eleonoraà Catharina.
Dn. Eberhardina Ludovica.
Dn. Chriſtina Eleonora Lu-
dovica.
Dn. Sophia Wilhelmina.
Dn. Henrietta Albertina.
Dnpn Carolorta Florentina-
Fr. Dn. Joſe Vidua Dn. Wilhel-
mina Naſſov.

II. SrürIcI ScANI.
1. Pappenheim.
Dn. CHRISTIANIIS ERNESTIIS,
Mareſchall. Imper. Hered.
Mat. Dn. Georg. Caſp. de Reizenſiein.,
Avia Mat. Dn. Amalia Margareta.
Fr. Dn. Job. Fridericus.
Sor. Dn. Eleonora Albertina.

2. Sinzendor, . 4
Dn. TIEODORUS, Cæſ. Camer.
Pincerna Auſtriæ Hered.

Frat. 1. Dhn. Otto Henricus, Ejus
Ux.

CONFESSORES MoDERNI.

5½ Coxrxs
Uxor Dn. Sophia Ludovica
Haugvviz. V .
1. Dn. Sigismund. Rudolſui.
3. Dn. Auguſtus Johannet.
Sor. Dn. Suſanna.
Dn. Maria Iſabella.
Dn. Anna Apollonia, Wol-
kenſt. Ux.
Dn. Marianna, Gœſ. Ux.
Dn. Anna Maria, Uhlefeld.
Uxor.
Dn. Maximiliana,

2. V'olkſtein.
Dn. ALBERT. CHRIS TIANUS.
Ux Dn. Auguſta Frideriça,
Hoenlo. Oering.
Pr. Dn. Philip. Frideritus.,
Pn. Eolfgang. Ludovicus.
Sor. Dn. Albertina Juliana.
Dn. Friderica Florentina.

III. FRANCGCONICI S CAMNI,
I. Gaſtellici. C2) Remling.
Dn, V OLFGANG. DIE TERICUS,
Magnus Aul. Elect. Pal. Ma-
giſt. & Burggrav. Al-
Ux. (7) Dn. Eliſabeta Dorothea,
Limburg. .
(ꝛ) Dn. Dorothea Renata, Sin-
Zendorf.
Lib. Dn. Carolus Fiider. Gottlieb.
Dn. PVolſgangus Georgius.
Dn. Sophia Dorothea.

Dn. Eleonora Auguſta Ama-

lia.

Dn. Carolotta Ludovica Re-
nata.
& Fr. Dn. Frid. M. & Dn. Suſan-
na Johanna, Oetting.
Nepos Dn. Leopold, Frid. Erneſtut.

Sor. Dn. Juliana Dorothea,

Hoenloh. Ux.
Dn. Sophia Ludovica, Wolfſt.
Vidua.
() Rüdenhuſ.
Dn. 70 HANNhS LIDOFVIECES.
Ux. Dn. Catharina Hedvvigis,
Ranzov.
Lib. Dn. Dorothea Carolotta.
PDn. Friderica Carolotta-
Sor. Dn Dorothea Sophia Flo-
rentina.
Dn. Sophia Iuliana, Rechter.
Vxor.
Dn. Philippina Eleonora.
Dn. Johanna Eliſabeta.
Amita. Dn. Dorothea Eliſabeta.

II. Erpach.,
Dn. GEORG. LVD oVICLT &
Dn. Amaliæ Catharinæ, Wald. †
Lib. Dn. Philip. Ludovicus.
Dn. Carolus Ludovicus.
Dn. Georgius Albertus, cui
VNX. Dn. Anna Chriſtina Do-
rothea Hoenlo.

Lib. Dn. Pbhilippus Carolus.

Da. Erneſtus Fridericus Albertut.
Dn. Georg. VVilhelmurs.
Dn. Georg. Albertus.
Da. Glorg. Anguſtaa.
Dn.

Dn. Chiienu Carolut.
Dn. Chriſtina Eliſabeta,
Hoenlo. VxX.
Dn. Friderica Albertina.
Dn. Henrietta Juliana Caro-
lotta.
Dn. Wilhelmina Sophia-
Geyer.
Dn. HENRICVS WoLFGANGVS.
Mat. Dn. Johan. Agatha Senf-
tia Sulb.
Vx. Dn. Helena Juliana W ol.
mersh.
Hoenlobe.
Neoſtein, 1. Oering,

E Dn. 70. FRDERICO. f
Vx. Dn. Ludovica Amœna

Holſ. Norb. †
Lib. Dn Fridericus Crato, cui
Ux. Dn. Chriſtina Sophia Eli-
fſabeta Erpach.
Du. Johan. Erneſtus.
Ux. Dn. Eleonora Juliana,

Langenburg.
Dup. Carolus Ludovicus.
Dn. Johan. Fridericus.
Dn. Sophia Eleonora, Canon.
Gandersh.
Dn. Maria hriſtiana Amœna.
Dn. Auguſta Friderica, Wolf-
ſtein. UN.
Dn. Ludovica Amœna.
II. Langenburg.

Dn. HENRICI FRIDERICI.

CoNeEssORES MoDERNI.

Com. Hohenloica Lin.

Dn. Juliana Dorothea Canellj
Vidua.
Lib. I. Du. Albert. Eolſgangus, cui
Ux. Dn. Sophia Amalia Naſſ.
Sarbr.
Lib. On. Philipput. f
Du. LEudovicus.
Dn. Eleonora Juliana Ca-
rolotta. †
2. Dn. Chriſtianus Crato.
Ux. Dn. Wilhelmina Sibylla
Carola, Com. Hohenloica
Lin. Waldenb. Pfedel.
3. Dn. Fridericus Eberhardus.
Vx. N. Com. Erpacenſ-
Hi. Furſtenav.
4. Dn. Ludovica Carolotta,
Hoenl. Vx.

Dn. Eleonora Juliana, Vidua

Com. Dn. Joh. Emhse de Ho-
henloh.
Dn. Chriſtina Maria.
Dn. Auguſta Dorothea.
Dn. Philippina Henrietta.
Dn. Erneſtina Eliſabeta.

II. Waldenburg. I. Pfädelbach.
Du. LVDOVIC. GOTIFRIDVS.
Vx. Dn. Ludovica Carolotta,
Hoenl. Vx.
Sor. Dn. Maria Catharina
Sophia.
Dn. Chriſtina Juliana.

2. Wr'aldenb. deſitæ.
Dn. OIFGANGI ERIDERICI
(c) Et

50 .
Et Dn. Evæ Catharinæ Hoenl.
Langenb.

F. Dn. Anna Iſabella Eleonora.

Sor. Dn. Annæ Chriſtianæ

F. Dn. Dorothea Eliſabeta,

Pfadelb. Vidua.
Dn. Anna juliana.
Dn. Dorothea Chriſtina „Er-
pach. Vx.

727. Schillingsfürft.
Dn. Franciſea Barbara, Vxor
Dn. Philippi Erneſti, Com. Hohen-
lo. Schillingsfürſt.
Limburg. 1. Gailndorf. deſit.
Dn. WII HELMI HENRICI

Vidua Dn Eliſabeta Dorothea

Specfeld.
Fil. Dn. Juliana Dorothea, Lö-
vvwenſt. Vx.
Dn. Wilhelmina Chriſtina,
Solm. Rôd. Vx.
Dn. Juliana Carolotta.
Dn. Sophia Kliſabeta.
Sor. Dn. Sophia Eleonora, Vol-
rath. Limp. Vx.

2. Pecfeld.
Dn. VOLELRATHVS.

CGailnd.

F. Dn. Wilhelmina Sophia Eva.

Dn. Chriſtina Magdalena

Juliana.
Dn. Amœna Sophia Friderica.
Dn. Friderica Augaſla n

CONTESSORES MoDERNI.

Dn. Sophia Eleonora.
Fr. Dn. Georg. Bernbardue, Sum-
merh. cui †
Vid. Dn. Jôhanna Polyxena
Lein. Dagsb.
Fil. Dn. Amalia Alexandrina
Friderica. “
Dn. Albertina Suſanna.
Dnpn. Chriſtina Carolotta Hen-
rietta.

Lörvrenſtein- Eertheim.
Virneburg.

Dn. EVCIASII CASIMIRI &

Dn. julianæ Dorotheæx Lim-
burg. jam Wurmbrand.
VXoris. 4
F. Dn. Juliana Dorothea Lu-
dovica. .
Sor. Dn. Sophia Rrneſtina-
Dn. Catharina Carolotta.
Dn. Maria Dorothea Sophia
Oſtein. Vx.
Dn. Amalia.
Patrui I. Dn. Friderici Eberhardi &
Vx. Dön. Suſannæ Sophiæ Lude-
vicæ Hoenlo. Waldb.
PF. Dn. Heinricus Fridericus.

Vx. Dn. Sophia Eleonora Limb. 2. Dn Albert &

Dn. Carolottæ Erneſtinæ f
Viduæx, .
F. Dn. W'ilbelm. Fridericus.
Dn. LEudovicus Mauritinus.
Dn. Dorothea Sibylla Flo-
rentina.
W. ES 72

CoNFESSORES MODHERNI.

II. ESTPHALICI S Ca ο1́.̈
Bentheim — Tekelnburg.
Dn. 70H. ADOLPHIIS.
Vx. Dn. Carolotta Haſſica.
Lib. Dn. Johan. Aauguſtust.
Dn. Sophia Juliana.
Dn. Eleonora Juliana Fri-
derica.
Fr. Dn. Fridericus Mauritius, Reg.
Pruſſ. Camer.

Kirchberg.
Dn. GEORG. FRI DERICVS, &

Par. Dn. Georgio Ladovico, Gu-

bernat. Sax. Iſen. & Darmſt.

D Ac Dn. Magdalenà Chriſtina

Mandericheid.
Sor. Dn Johannetta Friderica.
Dn. Eliſabeta Dorothea.
Dn. Magdalena Chriſtina.
Dn. Erneſtina Carolotta.

Lippenſis. V
V I. Detmold- 1 Detmolll.
Dpn. FKIDERICVS ADOLPHIVS.
F. Dn. Simon Henricus Adolphus.
Fr. Dn. Ferdinandus Cbriflianus,
Gen. Dux Brunfv. Luneb.
Dn. Chriſtoph Ludovicus.
Dn. Theodorus Emilius.
Dn. Simon Carolus.
Dn. Auguſtus VLVolfartus.

2. Detmold- Bieſterfeld.
D. 70HAN. AGι⁸⁰ 1
Fr. Dn. Dietericus Adolphus.
Dnu. Johban, Fridericus.

Dn. Georg Ludovicur. 1
Dn. Rudolſus Ferdinandus.
Sor. Dn. Juliana Eliſabeta, nupta
Lein. Weſt.
Dn. Maria Chriſtiana.
Dn. Chriſtiana Erneſling
Eleonora.
Dn. Anna Auguſta.
Dn. Eliſabeta Garolotta.
Dn. Sophia Juliana, nupt.
Sayn-Witgenſten.
Dn. Juſtina Hermina.

II Brakel.
Dn. NDöoLFVrS. .
Vx. Dn. Dorothea Eliſabeta
Waldecc.
Lib. Dn. Ferdinandus.
Dn. Amalia Carolotta.
Dn. Hedvvigis Sophia Wit.
genſt. Berlb. Vvid.
Dn. Chriſtiana Maria, Bent-
heim. Vx.

Fr. Dn Friderici, Canon. Halberſt.

& Dn. Sophiæ Ludovicæ, Hol-
ſat. Sunderb.
F. Dn Ludovicus Ferdinandus.
Dn. Sophia Amalia.
Patr. Dn. Georgius, Brunſv. Ge-
ner. Dux. .
Amit. Dn. Dorothea, Nupt.
Kunovviz. Caſiel.

III. Buckeburg.
Dn. Fl»IDERIC. CHIRISTANVS.
Ux. Dn. Johanna Sophia Hoenl.
Langenb.
Lib.

(c :ꝛ)

Fr. Dn. Fridericus Erneſtus.
Dn. Carolus Ludovicus.
Dn. Ferdinandus Philippus.
Dn. Auguſta Wilhelmina
Philippina
Sor. Dn. Hedvvigis Ludovica,
nupt. Holſat. Sunderb.

Ranzov.

Dn. CHSISTMANI, Reg. Dan.
Camer. &
Dn. Vlricæ Antoniæ Gul-
denlov.
F. Dn. Wilhelm. Adolphus.
Dn. Catharina Hedvvigis,
nupt. Caſtel-Rüdenh.

WVied. z. Neopvied.

E Dn. FRRIDERICI &
Dn. Mariæ Julianæ Lein.
Weſt. .
PF. Dn. Georgio Hermanno Rein-
hardo.

1.E Dn. johanna Eliſabeta Lein.

Veſt.
Lib. Dn. Joh. Hidericus Wilhelmus.
Dn. Maximilianus Henricus.
Dn. Carolus.
Dn. Chriſtianus.
Dn. Sophia Sabina, nupt.
Schonb.
Dn. Wilhelmina Erneſtina.
Dn. Anna Sibylla.
Dn. Sophia Amalia.
Dn. Franciſca Erdmanna.

CoNFTESSORES MoDERKNI.
2. E Dn. Maria Sabina Solmenſ.

F. Dn. Fridericus W'ilhbelmus.
3. Dn. Conradina Ludovica
Teclenb.
Fr. Dn. Wilhelmus Ludovicus.
Sor. Dn. Sibylla Chriſtina Lein-
Weſt. Vid.
Dn. Johanna Maria, Sayn.
Witgenſt. Vid.
Dn. Anna Maria, Solm.
Lich. Vid.

2. Durdorf.
Dun. Ludovicus Frideriecus.
Vx. Dn. Dorothea Amalia Naſſ.
Idſtein.

CIVITATES VBI
CONFESSIO VIGET.
Alphabetico ordine
relatæ.

Alenia.
Auguſta Vindelicorum.
Argentoratum.
Bopfinga.
Brema.
Brunſvicum.
Campidunum.
Conſtantia. †
Colmaria.
Donavverda, reſtituenda. 1
Dunckelspula.
Eimbecca.
Erfurtum.
Eslinga.
Giengena.

Gôttin-

CoNFESSORES

Göttinga.
Goslarla.
Haganoa.
Hala Saxon.
Hala Svevica.
Hamb urgum.
Hamelia.
Hannovera.
Heilbrunna.
Hildefſia.
Iſna.
Kauf beurenia.
Landavia.
Leutkirchenia.
Lindavia.
Lubeca.
Luneburgum.
Memminga.
Monaſterium Vallis Geor-
gianæ. †

MoDERNI.
Mulhuſium.
Nordhuſium.
Nordheimium.
Nordlinga.
Norimberga.
Ratispona.
Reutlinga.
Rotenburgum ad Tuberum.
Schvvinfurtum.
Spira.
Strasburgum.
VIma.
Weiſſenburgum in Alſati4
Immnferiore.
Weiſſenburgum Nortgaviæ.
Wimpfena.
Winshemium.
VWormatia.
Zerveſta.

Regna, Provincicæ, & Dominia, Regum, Principum, Comi-

um Imperii aliorum qui nominati ſunt.

Ita Regiæz Danicæ, ipſa Gronlandlia, Islandia. Svecicæ, omnes,

Pruſſca. Marchia, Ducatus Magdeburg. Clivenſis, Bergenſis, Po-
merania Vtraque, Principatus Halberſtadicus, Mindenſis, & aliæ
Ditiones. .
lagnæ Britanniæ favor in Liberum Exercitium, ut in pluribus
doctrinæ & rituum partibus conſenſus, dudum inclaruit,
Lirvonia, Curlandia omnis, cujus Dn. Fridericus Wilhel-
mus Dux, Tutore Dn. Ferdinando Patruo, hereditarium ze-
lum ſervat. ”M
Alſatia, hactenus Gallica: Sileſia locis ſtatis liberi uſus, ut
in Hungaria, cum Traniſylvanid, oloniä, & Lithuania Sic Magna
Maſcovia noſtros tuetur, & ipſa erſia ac India, perinde ac Africa,
cum dmericæ partibus, ſicubi celebrati Reges ibidem ſedes com-
merciis ac Statum fixerunt,.
(c 3) Inpri⸗

1

14 CoONFESSORES MonERNI.
Inprimis Fæderatum Belcium XXXIII. urbibus & hanc liberta-
tem, & Conſiſtorii Jjus, cum Elogio ſolenni Invariatæ Confeſionis
Auguſtanæ, protegit.
Ordines Equeſtres perindè noſtræ Eccleſiæ membra gratanter
accipiunt, ut Maltenſis, Teutonicus Pruſſiæ, Sonnebergicus,
Brunſvico-Luneburgicus, Regio-Pruſſicus Generoſitatis, Gotha-
nus, ac Aurati Equitei.
Si jam Numero certandi ſtudium xar a d αοτοο ametur, non
erit cur Bellarminus ille criminator venditet Soooοο. Clericorum
ſuorum, ad noſtratium Soο.. Scimus Salvatoris cordatum Judi-
cium, vix quartam partem, Chriſtianiſni nomine notam, ſalvatum,
at Seductores & Malos Eccleſiæ membra habitum iri; adeò Exi-
guum gregem nil, ad immenſam diſſidentium, ſuam magnitu-
dinem, ac vencdlitatos Eccleſiæ characteres, ceu Papiſmus Gen-
tilizans amat, oſtentantium, terreri oportere. Quod jam, ceu
Meduſæ ethnicæ caput, circumferentes, exilium, ſpolium, igno-
miniam, ferrum, flammas, præſentemque mortem intentantes,
& facto plus vice ſimplici inferentes, jam Regna mundi cum
illo Chriſti tentatore venditantes Pontificios, verè divinitus
inſpiratà conſtantià Elector-Confeſſor Jobannes Conſtans & Conſor-
tes, jam gloriosè triumphantes, repulerunt. In Exempiem Poſte-
ris, ſanguinis ſui Heredibus, & Subditis, ut teneant preſsè quod
habent, ne quis auferat ipſis Coronam: memores, Servatorem
Opt. Max. Ipſorum nomen perinde confeſſurum vel abnegaturum comm
Deo Patre, pro eo ac in hoc mundo Ipſum confeſſi fuerint vel ab-
negaverint. Nec dubitare fas eſt, plurimos Primæ Dignitatis,
Potentiæ, Virtutis Nomina, Veritati, ut primùm ſatis innotue-
rit, cupidam mentem animumve applicaturos: uti evenit ad
Evangelii, tenebris Papatibus eluctati, ſplendorem. Proinde
Confeſſores inclvyti in Præſat. tam ſollicitè caverunt ſibi, ne pre-
miſcuè Damnationis dicto tangerent tales; ſed Errantes, Seductos,
à Sedukctoribus prudenter diſcernerent. Nec deforent in Clero Pon-
Gficio, quos non pravitas zeli inconſulti, ſed educatio, confve-
tudo, neceſſitas obruit: id quod Lutherus de ſe ipſo fateba-
tur, Pauli exemplo.
Domine, conſerya nos in Te, qui Via, Veritas, ac Fim es; Verbum tuum
A Ver itas & manet in æternum, Amen. Vt

“
“
—
S

perſpici.

CoNFTESSORRS MoDERNI.

Vt pateat, qualem Cleri Confeſſoris Moderni deſignatio
deſideremus, id è communicatis, ceu ſp

à55
lod nem
ecimine præmiſſo, poteſt

DESIGNATIO EPHORI, PASTORVM ET LVDMO-
DERATORVM SANXO-MEININGENSIVM
SVPERSTITVMM

1. Ephorus & paſtores.

Georg. Walch / Superintend. &

Conſiſtorial.
Joh. Samuel Koch / Archi-Diac.
Joh. Martin. Erk/ Hypodiac.
Georg Wilhelm. Scheideman⸗
tel/ Paſt. Inferior Maſsfeld.
Joh. Cellarius, Paſt. Super. Maſs-
feld. Elingshuſæ.
Albertus Hörning / Paſt. Bell-
rieth. & Einhuſæ.
Joh. Abraham. Wagner / baſt.
Wachdorff.
Sigmund Abrah. Wagner / Paſt.
& Patris Subſtitutus.
Joh. Adam Hunneshagen / baſt.
Leuttersdorf. .
Sam. Chriſtian. Thomæ, Paſt.
Juuchſen. & Neubronn.
Juſtus Koch / Paſt. Weyerfeld. &
Rentvverthuſæ.
Joh. Erneſt. Hufnagel/ Paſt. Ber-
kach. & Schvvinkershuſ.
M. Joh. Georg. Köhler/P. Rixen-
huſ. & Wolfsberghuf.
Joh Georg. Henfling. P. Drey-
ſigakker. & Rippenhuſ.
Joh. Valent. Molter. P. Sülzfeld.

Joh. Ludov. Heim/ P. Hermans-
feld. & Henneberg.
Daniel. Dietr. Silchmüller. Paſt.
Stettling. & Willmar.
Nicol. Erkenbrecher. P. Bettenh.
& Serba. .
Joh. Jac. Linck. P. Stegbershuſ.
Elias Linck. P. Stegſperghuſ.
Joh. Reichard. Nagler. P. Solz.
Joh. Mich. Schad. P. Notendorff.

2. Scholarum Moderatores.
M. Jac. Aug. Krebs/ Rect. Mei-
nung.
Joh. Philip. Nagel/ Con. Rect.
Joh. Frid. Werner. Cantor.
Joh. Valent. Franck / Coll. IV.
Joh. Georg. Stoll. Collaborator.
Joh. Wolffg. Erk. Coll. V.
Chriſtoph. Ssigmund. Wagner
Puell. Præcept.
Conrad. Dahl. Infer. Maſsfeld.
Andreas Otto. Sup. Maſsfeld.
Joh. Frid. Seyd. Einhuſæ.
Nicol. Mitteldéôrffer. Bellrieth.
Joh. Hornſthans. Vachdorff.
Joh Conradi. Leutersdorff.
Joh. Wilhelm Sittig. Juchſen.
Joh. Mich. Weiſſ. Neubronn.
Joh.

56 CoNFESSORES MODERNI.
Joh. Wilh Malthamar. Meyerf. D. Caſpar Lſcher.
Joh. Georg. Zeuner/ Rentvvert- D. Joh. Balthaſar Haberkorn †
huf.- D. Paulus Chriſtoph. Marth. †
Cyriac. Voeller. Rixenhuf.
Andreas Müll r. 3 fershaſt
oh. Caſp. Hufnagel. Dreyſigak. :Jerie 1
Foh geinr. Grumbach.süttteld. Ge rens e.
Joh. Nicol. Eckard. Senneberg. M. Johann. Gr. aͤfe, Achidiac.
Joh. Mich. Xylander. Hermans- M. Benjamin Calbiz. Diacon.

Jam ibidem funguntur

feld.
Joh. Lörzer. Stettling- 2. In Præfelcturd Urbis
Elias Riſsland. Wilmar. gSunderihuſ.
lohr al Kretſchmar. Bet- Joh. hiig oph. Helbig, Paſtor
. Waſſerthaleben.
. . ubſtit.
1. 1,„ 0 . ohen- halebræ.
Joh. GrRt. Kuͤmmel / Rip- M. joh Georg Reif ejus . Subſt.
Valent. Gökrig/ Utendorff. o BS: asd. Subſtit.

joh. Cach Sind, selbæ & Wel- Martinus Schneider, P. Badræ.
ershuf. Joh. Caſp. Daute, Paſt. Jechæ, &
Adam Wilhelm Mittelsdorffer / . Sammel Ente inec. Subſt.
Elingshuſ. M. Joh. Georg. Kleinſchmidt,
„AR p. Shiræ-Infer.
PRINCIPATVS SCHN ARZ- M. Joh. Chriſtoph. Neuſe. Paſt.

SvVRGIGO SNNENS. l kerche
I. In Urbe ipſa Superintendentes Nicol Frider. d achemuth Taſl.
Eccleſiarum exiiterunt Otterſtad. & Blie lerſtad.
M. Bartholomæus Bermelius. † M. Joh. Gunther Kieſevvetter.
D Salomon Glaſſius. Paſt. Shieræ-Superioris.
Jot . Johan. Chriſtoph. Pfeiffer. Paſt.

D. Johann. Bôtticher. †
Toh. Chriſtoph. Nicolai. f Bruchſtad.
. M. Chri-

CoNrESSORES MoorRI.
M. Chriſtoph. Godofred. Tbrps /

Paſt. Belſtad. & Turinghuſ.
M. Joh. Chriſtoph. Pfeiffer / Paſt.
Jecheburg. Debræ &α Stoch-
huſ.

. .. Paßores 6Greuf. Rhrige- Majori

& in Præſelctura Elingenſe.

L. Joh. Caſpar. Haferung. Paſt.
Greuff.
M. Joh. Chriſtian. Hauſchild-
Diac.
Tob. Henr. Aßmann. P. Ehri-
gæ. Majj. —
M. Georg. Ernet. Bachrockt. P.
in Oppido Elingx.
Ioh. Volm. Preſſel. Paſt. in Vico
Haſsleben.
Joh. Eſchrod. P. Feldempl.
Joh. Georg. Stallknecht. Paſt.
Weſtgreuſſenæ.
Hermann. Ludovicus, Paſt. Al-
menhuf
Joh. Nicol. Schmidt. P. Veſteræ
& Kirchempl.
Paulus Pfaſt, b. Bœſæ Infer.
Johan. Thom. Joachimi. Paſt.
Iiolzempl.
M. Fridericus Contius, P. Trebr.
Joh. Juſtus oachimi. P. Rohn-
ſtad. & Ehrigæ miner.
M. Joh. Geor. Kôppel. b. Wol-
fersvvendæ.

7. 9. Pagor. s in prafattura Dadange
OE Nobilium Pagis.

57
Geotg. Nicol. Betticher. p. Bo.
dungæ Maj. & Haurodæ. &

M. Johan Mich. Zahn. Ejusd.

subſtitut.
Joh. Caſp. Haferung,
& Wallrodæ.
Jacob. Pflug. P. Zvvenigæ & Po-
chelnhagæ.
Joh. Paul. Meyer, Paſt. Epſchen-
rodæ.
Bodo David Ulrici, P. Heyen-
rodæ.

p. Evjæ

M. oh. Melchior Rath. P. Sil

cherodæ.

Paſtores in Præfecturt Ebe-
lebon. J

M. Nicol. Conrad. Biel. Paſt.

Ebeleben.
M. Joh. Mich. Roédiger. P. Bo-
tenheilingæ.
Joh. Nic. Hartung. P. Billeben.
Joh. Martin. Reiff. P. Holzſuſtæ.

5. Paſtorer i in Prafectura Comnenni-
Imperiali Cebrenh.

M. Chriſtian. Balthaſ. Fidler, b.
in Oppido Geren. & Inſpect.
Erdmann. Cyprianus, Diacon.
ibid. & P. in Jeſuborn.
Philipp Nicol. Zimmermann. F.
in opp. Langenvvieſen.
M. Joh. Georg. Cyprianus, P. in
opp. Breitenbach. &
M. Ericus Heller, Diac. ibia.

(4) Joh

58
jJoh. Wolffg. Kieſer. P. Angſtad.
G6GBrafenav. & Weinbach.
M. Joh. Juſt. Emmelmann. Paſt.
Mörenbach.

III. IN INSPECTIONE OHR-
DRUFF. CO MITATUS
HOENLOICI.
1. Wperintendentes,
qui Libro Concordiæ ſub-
feripsére.
M. Joh. Debelius, Superintend.
poſtea D. & Profefſ. Theol. in
Acad. Jenenſe: cujus Succeſ-
ſores.
M. Chriſtophorus Mengvvein.
D. Joh. Weberus, qui Stifelia-
nis voce pariter & calamo
feliciter ſe oppoſuit.
M. Johann. Moſeè, Anteceſſoris
ener.
M. Melchior. Kromeyer, itidem
Anteceſſ. gener.
M. Joh Abrah. Kromeyer, An-
teceſſ filius, Moſis nepos,
Weberi pronepos.
Theodoricus Cyriaci, Conc.
Aul. cujus Succeſſor
Michael Saxo, Scriptis haud in-
celebris.
Chriſtoph Sperber.
Joh. Seuberlich. poſt quem Offi
cium Concionatoris & Auli-
ci & Superintendentis coa-
Iuit, & ſimul adminiſtrat. à

CoXNTESSORES MoDERNI.

memorato ſupra D. Webero,
hujusque Ssucceſſore
M. Moſe, cum quo deſfüt.
Chriſtoph. Salomon, Diacon.
cujus Succeſſor
M. Andreas Kreuch. qui ante
Diaconatũ Ohdruff. Librum
Conc. ſubſcripfit.
Bartholomæus Vicelius.
M. Andreas Starkloff.
M. Joh. Wagner.
Fridericus Tôpffer, cujus trans-
latione ad Paſtorat Wegmar.
bini conſtituti ſunt Diaconi.

2. Archidiaconi.

M. Joh. Chriſtoph. Schaner.
M. Joh. Moſe.
M. Melchior Kromayer.
M. Joh. Chriſtoph. Wolff.

7. Diaconi.
M. Andreas Starkloff.
M. Jeremias Seuberlich.
Chriſtoph. Sperber.
M. Hermann. Wolff.
M. Joh. jacob. Zang.-
M. Ioh. Chriſtoph. Wolff.
M. Caſp. Rhoön.
M. Joh. Abraham Kromayer.
Georg. Mich. Lehmus.

4. Sebolæ Moderatores.
M. Georg. Fladung Rect. Schol.
D. Kirchneri gener. anno Subh-

ſeriptioni Heidelbergam vo-
Ccatus

lb⸗

95

catus ad Profeſſ. Hiſtoriar. &
bPoeſ. demum Superinten-
dens Salfeldenſis & Orla-
mund. Hujus Succeſi.
Eraſmus Vicelius.
Joh. Zorn.
M. Andreas Starkloff.
M. Jjoh. Walter.
M. Eobanus Berham.
M. Andreas Starkloff. jun.
M. Chriſtian. Timoth. Dufft.
M. Nicol. Eiſenberg.
Joh. Georg. Pfefferkorn.
M. Caſp. Rhòn.
Phil. Jacob. Spindler.
M. Joh. Chriſtoph. Kieſevvetter.

Chriſtophorus Poppius, Conne-
ctor, cujus Succeſſ.
M. Ioh. Walther, poſtea Rector.
Joh. Weidner.
Joh. Iſſer.
M. Joh. Witſchel.
M. Georg. Knpfel.
Ioh. Kreuch.
M. Philip. Moſe.
Joh. Weidner.
Mich. Balthaſ. Credinger
Abraham Wiener.
Joh. Jeremias Bôttiger.

Valentinus Lenz, Cantore cujus
Succeſſ.
Mich. Lorenz.
Chriſtianus Chyſander.
Eſaias Zimmermann.

CoNyYESSORES MonENNr.

Joh. Henr. Hildebrand.
Joh. Heinr. Kühn.
Joh. Henr. Arnold.
Elias Herda.

Caſp. Pellio, College Scholæ:
cujus Succeſſores
Chriſtoph. Salomo.
David Wickerſtedt.
Joh. Cruſius.
Benedictus Hôfer.
Paulus Beck.
Joh. Fritſch.
Joh. Günther Schneider.
Joh. Chriſtoph. Bach.

Matthæus Poppius, hifmnr Sche-
Iæ Collega & ædituus: cujus
succeſſores partim opifices
fuerunt, partim in meliores
Provincias migrarunt.

Paſtorei
M. Chriſtoph. Mengvvein. Paſt.
Feemar. cujus Succeſſores,
Mich. Saxo.
Meilchior Mengvvein.
Fridericus Tôpffer.
Chriſtoph. Sperber.
M. Hermann. Wolff.
Ludolphus Cunemundus
Boslar.
M. Joh. Henr. Syrbius.
Amon Roth.
Joh. Thilo. Paſt. erninghuſ. cu-
jus Succeſſores:

(d 2) Eraſinus

60 CONFESSOR
Fraſimus Eccelius. e
M. jacobus Zangius.
M. Philip. Moſe.
M. Georg. Ludov. Chriſtian-
Moſe.
Joh. Georg. Sigismund. Uhle-
nicus. “
Henr. Berlach. Paſt. Kerlingsleb.
cujus Succeſſ.
Joh. seuberlich.
M. Joh. Breitſchuch.
Jocob. Koch.
M. Joh. Müller. .
Joh. Georg. Cunradi.
Henricus Stengelius, P. Emle-
ienſ. cujus Succeſſ.
M. Andreas Starkloff.
M. Eobanus Berham.
M. jerem. Seuberlich.
M. Joh. Chriſtoph. Schaner.
Ludolphus Cunemundus
Boslar.
M. Joh. Chriſtoph. Wolff.
Georg. Ludovicus Capfſius.
Georg. Mich. Lehmus.
M. Joh. Caſp. Vonhoff.
M. Joh. Dêrnin, P. Schyvabbuſ.
cujus Succeſſ. UMUMUU
Chriſtoph. P'oppius.
M. Georg. Eccelius.
oh. Stengelius.
acod. Koch.
M. Joh Breitſchuch.
Joh Valentin. Roth.
Joh, Kriegk.

ES MODERNI.
IN URBE ERFURT. ANNO

SUBSCRIPTIONIS 1580.
Fungebantur Paſtores,
1. Ad Prædicatsrum.
M. Nicol. Erbenius, Paſt.*
M. Sebaſtianus Hugius, Diac.
2. Ad Mercatorum.
M. Melchior Wedmann. Paſt.
M. Volckmar Cramerus, Diac-
3. Ad ſic dicti Ord. Minorit,
Johann. Ekoldt, Paſt.
M. Valentin. Bilgrim, Diac.
4. Ad S. Auguſtin. & Jobann.
M. Bertholdus Sprocovius. P.
Valentin Nicolai. Diac. .
J. Ad S. Andreæ.
M. Theodoricus Giering P.
M. Franciſcus Griſsbach. Diac.
6. Ad S. WMichael.

Joh. Hiering. Paſt.

7. Ad Regularium.
M. Caſp. Läufer, bPaſt.
Caſp. Daute, Diac.
S. Ad S. Thomæ.
M. Wilhelm. Kônigrodt. P.
9. Ad Xenodochii.
M. Adelarius Prætorius. P.
10. Nonarius Paſtor.
Licent. johann. Gallus, Senior
Theol. Prof. Publ. præceden-
tium omnium Ssupremus.

Jam, Anno nempe 1zoy. ibidem
funguntur.
3. Ad !redicator. “
D. johann. Saurbrey, Paſff.
M. Joh.

——

—

Diac.
2. Aad Merzatorum.

M. Chriſtoph Kleſch. Paſt.
M. Joh. Kiesling. Diac.
2. Ad Sic diékt Ord. Minoritarum.

D. Auguſtin. Friedrich Kro-
meyer, Senior & Auguſt.
Confeſſ. Prof. Publ. omnium

Paſtorum Supremus.

Balthaſ. Chriſtoph. Mangold.

Diac. L
4. Ad D. Auguſtini & Johann.
M. Joh. Sylveſter Heſſe, Paſt.
M. Hęinr Julius Lotze, Diac.
5. Ad S. Andreæ.
M. Johan Samuel Tromsdorff.
Paſt.

M. Heinrich Kindervater, Diac.

⁶ Ad S. Michael.
M. Heinrich Kratzenſtein, baſt.

M. Joh. Henric. Tbiemeroth,

Diac.
7 Ad Regularium.
M. Georg. Andreas Wollen-
haupt, Paſt.

S. Ad S. Thoma.
Erneſt Gottfried Heuſſer. P.
2. Xenodochii

M. Henric. Wolkksg. Büchner.

Paſt.

70 Nonarii paßtores.

M. Zacharias Hogel.

M. Joh. Andreas Limmerhirt.

CoNTISSORES MoDERNI.
M. Johan. Laurentius P'feiffer,

61

Paſtores in Electoral. & Erbis Erf-

Iurii Præfelturis jam Jfun-
guntur

M. Joh. Chriſtoph. Leiſtenius,
Paſt. Sömmerd. ad D. Bo-
nifacii.
David Gottfried Heuſer. Diac.
Joh. Henr. Wenzel. Paſt. ibidem
§. S. Petri & Pauli. .
Rudolph. Gottfried. Andreæ,
Ejusd Subſtitut.
Henric. Wilhelm. Schmidt, Paſt.
Kohrborn.
Johann. Andreas Arnoldi ,Paſt.
Schallenburg.
Johan. Chriſtoph. Schulz. Paſt.
Vippach.
Joh. Chriſtoph. Gebhardi, Paſt.
Beelſtad.
Enoch Brükner. Paſt. Brembach.
minor.
M. Gottfried Henric. Hogel. b.
Vargulæ.
Tobias Marggraff. Paſt. Stot-
ternheim.

M. Vitus Zvvez. Baſt. Schvver-
M. Joh. Andreas Glôrfeldt. Diac.

born.
M. Theodorus Schvverdtfeger,
P. Iversgehofen.
Laurentius Lukke, P. Udeſtad.
M. Herbord Rauſch. P. Ollen-
dorff.
M. Johan. Chriſtoph. Groſch.
P. Zimmern Infer. & Ml-
ſen. Min.
Mar-

(d 3)

62²
Martinus Hartung. in diverſ.

templis.
Andreas Knügge. P. Te ttleben.
M. Johan. Tobias Enzel. Paſt.
Kerſpleben
M. Joh. Henric. Siegel. P. Vie-
ſelbach. & Hokſtad.
Jacob. Franciſcus Fiſcher. Paſt.
Linderbach.
Martinus Lumpius, Paſt. Ax-
mansdorff.
Daniel Martinus Franke, Paſt.
Mönchenholtzhuſ. & Son-
ſtad.
Georg. Chriſtian. Holtzel. Paſt.
Vtꝛberg.
Joh. Rüdiger Bônike, F. Hopf-
garten.
Joh. Martin. Fiedler. P. Ullæ.
oh. Adam Schönherr. P. Nohra.
ſer. Hõrder. P. Bechſtad. in Via.
And reas Heermann. P. Niſſæ
Superior. & Rdichen.
Johan. Rhen. Paſt. Büſeleben. &
Urbich.
M. Tobias Hildebrand. P. Win-
diſchholzhuſ. & Niſſæ Infer.
Joh. Matthæus Fiedler. P. Frien-
ſtad. & Retbach. min.
Tobias Chriſtian. Leonharcli,
P. Nottleb.
Johan. Roſt. P. Trô chtelborn.
M. Joh. Henr. Gebhardi, P. Zim-
mer. Super.

CG ONFESSORES MoDERNI.

Chriſtoph. Henr. Juch. P. Erm-
ſtad. & Gottſtad.
Paulus Lüpke, P. Bintersleb.
Joh. Michael Heſſe, P. Alach. &
Salomonsborn.
Joh. Frider. Schinkopff. Paſt.
Dachbich.
M. Joh. Petrus Schlotvvein. Paſt.
Haingen. & Schellroda.
M. Joh. Zach. Reinhard. Paſt.
Werningsleb. & Bechſtad. in
Wagg.
Joh. Kiſter. P. Egeſtad. & Wal-
tersleben.
M. Zacharias Roſt. Paſt. Kirch-
heim.
M., Henr. Andreas Kirchhoff. P.
Mörsburg.
sigismundus Heerman. Paſt.
in Schmira.
M. Joh. Graffe, P. Andisleben.
Joh. Bernhard. Leich. P. Walſch-
leben.
M. Nicol. Henne, Diac. ibid.
Matth. Albinus Eyering. Paſt.
Elxleben.
Auguſt. Jacob. Schamberger.
P. Künhuſ. & Tiefthal.
M. Georg. Chriſtoph Buttſted.
pPaſt. Marpach.
M. Wolffg. Jacob. Scheideman-
tel, Paſt. Giſpersleben, Chi-
liani & Viti.

Seriùs

d

casufitnde

“W

CoNPTRSSORES MoDERNI.

Serius accepta Auguſtanæ Reipublicæ verè auguſtæ

63

meritis lumina, in Statu Politico & Sacro, Partis Eyan-
gelicæ, par eſt quàm proximè adponi.

I. Reipublicæ jam præſunt

Dn. Gottfridus Ammannus, S. Cæ.:

Majeſt. Conſiliarius & Status
Curator.
Dn. Joh. Matthias Kochius de Gai-
lenbach, Intimior. Conſil. To-
parcha Miring. & Mühlen.
Dn. Paulus à Stetten, Intim. Con-
fil. Rei milit. & Eccleſ. Cu-
rator, Supr. Colleg. Evangel.
Adminiſtrator & Scholar-
cha.
Dn. Guſtavus Adolphus Saulzerurs,
Steurar. Director, Supr. Ec-
cleſ. Curator& Colleg. Evang.
Adminiſtrator.
Dn. Heinricus Langenmantel, Rei
milit. & CommeatúsDirector
Alternans.
Du. Anton. Chriſtoph. Langenman-
tel, Steur. & Taxar. Inſpe-
Ror Iudic. Matrimon. Evan-
gel. Præſes.
Du. Johann. David Langenmantel,
Umgelti-Dire ctor.
Dun. Chriſtoph. Sigiemundus Am-
mannus, Redit. Inſpector, &
dilis Alternans, Super.
Ecclef. Curator, Colleg. E-
vang. Adminiſtrator & Scho-
larcha.

Dn. Johan. Chriſtoph. Kochius à Gai=
lenbach, Taxar. Inſpector.
Dn. Johan. Paulus Ammannus
Commeatũs Director.
Dn. Marcus Chriſtoph. Pelſerus,
Super. Status & Hoſpital.
Curator.
Dn. Johan, à Stetten, Super. Ju-
dic. Præſes & S. Jacob. Præ-
bend. Curator.
Dn. Georg Gottfridus Sulzerus.
Dn. Paulus à Seetten jun. Con-
ſul.
Dn. Georg. Gottfridus Ammannurt.
Dn. Jeremias Fridericusl oitus d Berg,
K.dilis & Scholarcha.
Dn. Cinradus Eblingus, Ungeiti-
Director.
Dn. Balthaſar Schnurbeinius, Se-
nior.
Dn. Andreas Hoſeneſtelius, Con-
ſul.
Dn. Chriſtoph. Radius.
Dn. Johan. Jazob. Beprius, Con-
ſul.
Dn. Johan., Caſpar. Bidermannus,
Super. Eccleſ Curator & Col-
legii Evangel. Adminiſtra-
wr-Adjunctus.

II. Ec-

64 CONFESSORES MoDERNI.

II. Eccleſias curant

M. Joh. Jacobus Müllerus, Paſtor ad
Nudipedal. Miniſterii Senior
& Conventus Præſes Alter-
nans.
MM. Andreas Harterus, Paſtor ad S.
Annæ Senior, Miniſt. & Con-
ventus Præſes Alternans.
M. Johb. Baptiſta Renzius, Paſtor
ad S. Ulric.
M. Jeremias Urſinus, Paſtor Ho-
ſpitalar.

alen Lelpoläm, paſt. ads. Cru-

cis.
Gottfridus Züuchiur, Paſtor ad S. Ja-
cobi.
Abrahamus Fiſcherus, Diacon. ad
S. Ulrici.
A1. Gottfridus Lomerus, Diac. Pri-
mus ad Nudipedal.
M. Chriſtoph. Raymund. Schifler.
Diac. ad S. Annæ.
Joh. Marcus Gaæbelius, Diac. ad S.
Crucis.
M. Guſiav. Adolphus Jungirs, Diac.
Secund. ad Nudipedal.

M. Johan. Tulla, Diac. ad S. la-
cobi.
Abraham. r.gnerm, Diac. Tertius
ad Nudipedal.
Johan. Weidnerus, Diac. Qurtus
ad Nudipedal.

IIl. Gymnaſium Evange-
licum ad S. Annæ regunt,
M. Philip. Jacob. Grophius, P. L. C.
Rector & Reip. Patr. Biblio-
thecarius.

Johan. Thomas Reſchius, V. Claſſ.

ccir-.
Michacl. Hafehelius, Dav. Nep.
. Claſſ. Præcept.
M. Georgius Broſſerus, III. Claſſ.
Præcept.
Jacob. 'annerus, Notar. & II.
Claſſ. Præcept.
Nicolaus Bengius, I. Claſſ. Præcept.
Ord.
Johan. E'ehius, II. Claſſ. Colla-
borator.
Daitet Merkius, Cantor &I. Claſ:.
Collaborator.

6(65) 5£

Corti genda heic & Supplenda

Abſentiæ& Mortium ignota

priuùs damna in recenſu

Eminentiſſ. Illuſtriſſ. & Magniff. Conteſſorum.

Pag. 22. lit. (a) col. I. lin. 7. lege

DN. CHRISTIANO FRI-
DERICO, Regnorum He-
rede.
lin. g. lege DN. GEORGIO
Fil. II.

lin. u. leg. DN. WILHELMO,.,

jam
lin. 13. leg. Britanniæ M. Reginæ
Conjuge, eod. Duce Cum-
berland. Magni Thalaſſiar-
chæ & Generaliſſ. Angl. Scot.
Hlibern. &c.
Col. 2. lin 17. omitte. lin ig. m.20.
21. 72. refer ad pag. ſeq. 34.col.
7. 7. ubi jam extant.
Pag j.ol. 1. lin.i leg. F. Dn. Mag-
dalena Claudia jam f. lin. J.
leg. Dn. Ludovica Waldecc.
Conjux. lin. 1o. leg. Dn. Johan-
ne & Dn. Wilhelmo.
Col. 2. lin. 10. leg. Dn. Anna Ma-
ria, Dn. Erdmanni Comit. de
Ppromnitz Conjux, bin. 14.
inſere, Amita Dn. Sophia,
Dn. Auguſti, Adminiſtrat.
Maggdeb. Archiep. F. nupta
Dn. Carolo Wilhelmo, prin-
cipi Anhalt. Serveſt. lin. 17.
leg. Dn. Erdmuthis Dorothea.
1. 22. adde, jam f. lin. 26. leg.

Dn. Hedvvig. Eleonora Me-
clenb. Guſtrovica. lin yo. ad-
de, jam f. lin. 3y. dele f.
Pag. 3j. col. 1. lin. 1o. leg. jam Neo-
ſtad. Voigtland. in. u. leg.
Conjuge Dn. Annà Frideric
Philippinà Holſato-Wieſen-
burgicâ. in. 12. adde, jam f.
lin. 3o. leg. Dn. Wilhelm. Hein-
ricus, Princeps Heres ex
Princ. Arauſion. jam Rector
Magnificentiſſ. jen. Academ.
E Secundo Conjugio Dn. Jo-
hanna Antonia juliana, Dn.
Carolina Chriſtina.
Fr. Vidua, Dn. Sophia Carolot-
ta Würtemberg. Alſteti Du-
ringiæ vivens.
Col. 2. lin. 2. 3. leg. Dn. Anguſto Eri-
derico, & Carolo Wrilhelmo. O-
mitte Dn. Sophia. lin. g. adlle
Fr. DN. 1OH. WIILHELMO
Generaliſſ. Reg. Svec. per
Pomer. Brem. Ducat. in. „.
adde, Nupta Principi Heredi
Anhalt. Serveſt. lin 10 adde,
Nupta Meclenb. Streliz ſea f.
Dn. Patris Friderici Vidua

Dn. Chriſtina Friderica Dur-
lacen. Badenſ. Altenburgi

reſidens. in. 5. leg. Liberi
(e) Dn.

Dn. ERNESTUS LVDOVI-

CVS, lin. 25. leg. cum Conju-

guge II. Dn. Sophia Maria
Haſſo-Darmſtat. lin. 5.. Dn.
Sophiâ Henriettà Waldecc.
Principe, ſed f. Fil. Dn. Er-
neſt. Fridericus.
Pag. 36. Col. 1. lin. 3. leg. t. Dn. So-
phià Hedvvige jam f.
Col. 2. lin 7. leg. Dn. Georg. Al-
berto, jam †. lin. i2. leg. Ha-
nov. Lichtenberg. Conjuge.
lin. 13. leg. Elector. Princip.
Hannov Brunſvic. Luneb.
Hered. Conjuge. in. 3. leg.
Dn. Ludovico Rudolpho,
Commendatore Supplin-
burg. Reg. Pol. & Elect. Sax.
Gener. Maj. Duce Bell.
Pag. 37. Col. 1. lin y. leg. Dn. An-
tonetta Amalia. lin. 21. leg.
Auguſt. Ferdinandus jam f.
lin. 3i adde. E Matre Dn. So-
phiâ Palat. Elect. Filià, Here-
de Magnæ Britanniæ, Lib.
DN. GEORG. AVGVSTVS,
Princeps Electoral. cum nu-
tà Du. Carolina Carolottâ O-
noldinà, Dn. Sophiaæ Doro-
thea. Lin.

Col. 2. lin. 12. leg. Patrui Guſtav.

Ad lin. . Pone: in medio:
2. Streliz.
DN. ADOLHPHVS FRIDE-
RICVS, & Conjux. lin. 22.
add. fini. jam f.

CoRRIGENDA ET SVPPLENDA.
Sor. Dn. Maria Eliſabetha, De-

caniſſa Ganderhemia.
Dn. Anna Sophia, Duc. Julii
Sigism. Würtemb. Vidua.

lin. 23 dele 2. Guſtrov.
Pag. 35. tol. 1. lin. S. adde:
Fil. Dn. Fridericus Ludovicus,

Princeps Heres.

lin. i9 adde poſt Oſtfriſ. Vidua⸗,

jam †

Col 2. lin. 3. dele nomen. lin 15.

omitte nomen, Carolus. lin 21.
adde fin. Vxor, jam † lin. 23.
omitt. nomen Dn. Anna So⸗
phia Meclenb. Vidua & pone,
Dn. Carolus, cum Conjuge
Dn. Wilhelmina Ludovica,
Dn. Bernhardi Duc. Saxo-
Meining. F.

Pag. 59. col 1. lin. 1i leg. Brandenb.

Onold. jam f. lin. & adde: Dn.
Henrietta Friderica Carolot-
ta, Würtemb. Vidua. lin. 7.
lege, pro Dn. Soph. Mar. Dn.
Maria Eliſabetha, Saxo- Röm-
hild. Vxor. lin. 15. adde. jam †.
lin. 20 lege: Dn. Friderici Ma-
gni Liberi, Dn. Carolus Wil-
helmus, è quo Dn. Carolus
Magnus, & Dn. Chriſtopho-
rus, Dn. Johanna Ehſabetha,
nupt. Duci Würtemberg.
Dn. Albertina Friderica, nu-
pta Dn. Chriſtiano Augu-
ſto, Duci Holſato-Gottor-

pPico.
Dn.

N

Dn. Carolus Guſtavus, bater
jam † ex hac Vnica Filia Dn.
CHRISTINA JIVLIANA
nupta Dn. Duci Iſenac. Jo-
hanni Wilhelmo.
E familia Dn. Marchionis Fri-
derici ſuperſunt Dn. Chriſti-
na, Ducis Saxo-Gothani Vi-
dua, Altenburgi ſedem nacta:
Ac Dn. Catharina Barbara,
Canoniſſa Hervordica.
Col. 2. lin. 9. leg. I. REGIAE,
1. Sunderburg. ac Franzhagicæ,
Dn. Lepold. Chriſtianus Tri-
bun. Leg. Eqv. Danic. Reg.
Dn. Chriſtiani Adolfi † Vi-
dua Dn. Eleonora Carolotta
Saxo-Laoburg.
Fr. Dn. Ludovicus Carolus.
lin. 27. dele, Dn. Carol. Maria,
& pone, Du. Ludovica Sophia.
lin ult. Fr. Dn Friderici Wil.
helmi, Sor. Dn. Dorothea
Henrietta.
Pag. g0. Col. 1. lin. 1. leg. pro PFr.
Patruus (1.) lin. 7 leg. Hujus
Fridr. Ludovici liberi, Dn.
Frid. Wilhelmus, Dn. Fride-
ricus Ludovicus, & ſic ſeqq.
lin. u. leg. Patruuns (ꝛ.) Dn.
Anton. Guntherus. Amitæ,
Dn. Dorothea, Dn. Sophia
Ludovica, Lipp. Vidua. Dn.
Dorothea Amalia, Lipp. Con-
jux. Dn. Sophia Eleonora,
Dn. Ludovica Clara.

CoRRICGENDA ET SvPPDLENDA.
lin zo. inſere: Vxor, Dn. Caro-

lotta Ligniz. Brieg. F. lin.25.
adde, Dn. Frider. Heinrici
Duc. Saxo-Ciz. Vxor. lin 7.
Pone: Sor. Dn. Eliſabetha So-
phia Maria, Dn. Adolphi
Aug. Holſato-Plœn. Principis
Heredis Vxor. Amita Dn. E-
liſabetha Juliana, Ducis Brun-
ſvic. Luneb. Vxor.

Col. 2. lin 6. leg. Lib. Dn. Fridri-

cus. Fr. Dn. Chriſtianus Au-
guſtus Trib. Bell. Dan.

lin. 14. Dn. Joh. Adolphi Campi-

mareſchall. Batav. Vidua,
Dn. Dorothea Sophia &c.
Fil. Dn. Adolph. Auguſtus †
Vid. Dn. Eliſab. Sophia Ma-
ria, Dn. Rud. Friderici Hol-
ſato-Norburg. F. Inde liberi
Adolph. Auguſtus, ſea † reli-
cto filio (1) Dn. Aug. Rudol-
pho. (2) Joach Friderico,
cui nupſit Dn. Magdalena
Juliana Birkenfeldia, (3)
Chriſtiano Carolo, ſed eod. †
ad lin. antepenult lege Dn.
Frid. Amalia Dan. Reg. F.

Pag. gl. col. 1 lin. 2. leg. Fr. Dn.

Chriſtian. Auguſtus, Coad-
jutor Lubec. deſignatus.
Tribun. Equeſtr. Svec. Brem.
jam Tutor Gottorf. Princ.
lin. . add jam † improlis. lin. g.
lege, Amitæ Dn. Magdalena
Sibylla Guſtrov. Vid. Dn.
(e 2) Hed.

68 ConRIGENDA FT SVPPLENDA.

Hedvvig. Eleonora, Svec.

Reg. Vid. Dn. Auguſta Ma-

ria, Durlac. Vxor. lin. 24. ad-
de, cui Vxor, Dn. Friderica
Saxo-Gothana F.
Col. 2. lin. S. †l 9 adde: Dn. Ge-
org Albertus. Dn. Carol. E-
manuel. lin. . lege, Patrui
Ezardi Ferdinandi Nordani
F. Dn. Ezard. Eberhard. Dn.
Wilhelm. Dux Gener. Maj.
Batav. Dn. Frider. VIricus,
idem Dux Bell. lin. ult dele.
Pag. ga. Col. 1. lin. 6. add. jam †.
lin. 12. add. jam f.
lin. 3yi. adde Dn. Ludovica Alber-

tina. Dn. Chriſtina Wilhel-

mina. Dn. Erneſtina Hen-
rietta.
Sor. Dn. Anna Dorothea Ruthe-
no-Gerana Henrici IV. Jun.
Vidua. Dn. Clara Juliana-.
Dn. Eleonora Sophia, Deca-
niſſa Quedlinburg. Dn. Ma-
ria Magdalena, Canoniſſa
Tbid. Dn. Johanna Eliſabe-
tha.
Patrui, Dn. Ludov. Guntheri
Filia Dn. Sophia Dorothea
Stolberg, Conjux, & Dn. Cla-
ra Sabina.
Gol. 2. lin. 1. jam f. lin. 15, omitta-
tur Dn. Carolotta Sophia. lin.
3o. eſt †. lin. 32. add. Rath-
ſamhuſia. lin. 33 adde, Dn.
Sidonia juliana. Gin. altim.

Sor. Dn. Maria Dorothea,
Golniz. Vid.

Pag 43 sol. I. lin 2i. adde, Eâ †.

ducitur 2. Vxor Dn. Catha-
rina, Dn. Frid. Magni Baden.
Durlaceni F. Mater Vidua eſt
Frid Emiconis Comitis Lein.
Dagsb. Hartenſtein. Sibylla
eſt Chriſtiani Wald. F. jam
mortua, cujus Vidua jam no-
minata eſt. Ejus Fr. Emico-
niæ XIII. itidem † Vor (1.)
erat Dn. Carolotta Sophia
Baden Durlac. ſed mortua“
VXor 2. Dn. Eliſab. Chriſtina
jam eſt Vidua. Ex his liberi,
Dn. Carol. Fridericus, ohan-
nes, Friderica jam & ſeqq.

Col. 2. lin to. Dn. Joh. Carol. Aug.

eſt f. ita lin. n. Vxor, fa cta eſt
Vidua lin. . hic Dn. Georg.
Wilh. mortuus. & Fil. lin. 21.
& Vxor Ronovii F. mort. Sic
lin. 2;. Frater Johan. Anton.
lin. penult. add. Simon Chri-
ſtof. Carol. Chriſtianus.

Pag 44. lin. §. add. Dn. Anna Eli-

ſabetha Eilbelmina, lin. 25. hac
mortuàâ, ducitur Ludovica
Chriſtina Stolbergica. lin. 30.
hæc f†. lin. ult. lege, Sophia
Amalia.

Col. 2. lin. 2. leg. Dn. Volradus.

Soror, Dn. Anna Catharina,
Joh. Philipp. Rheingr. Daun.
nupta. Ludovica. lin. 1o. leg.
Caro⸗

hia

us.
a
.

Carolus Ludovicus. Soror
Dn. Sophia Amalia, VXor

Dn. Alberti Wolffgang. Com.

Hoenlo. Sophia Heonora.

Sophia Johanna Dorothea.

Iin. 1i9. leg. Leopold. Philip.
ilbelmus, lin. zo. lege: Julia-
na kKirburgica. lin. 2l. 22. 27. 24.
25. Omitte dicta. lin. ult. ad-
de Anna Amalia, Anna Do-
rothea.

Pag. 45, col. I. lin. z9. lege, Hen-

rici V. Fil. Chriſtina Henri-

etta. lin. . Fr. omittatur Mar-
garita Sophia, ponatur Johan-

na Margarita. Col. 2. lin. 6. ad-
de, jam f. lin. i6. dele XXI. ad
Henricum XV. adde: Vxor.

Erneſtina Eleonora Schoôn-

burgia, è qua Liberi, Henri-
cus II. III. Chriſtiana Sophia,
Sophia Maria Hersb. add.
lin. 2. Jam dττmαας†ι½ lin. ult. ad-
de, Fil. Henricus II. poſt Be-
nigna Maria, pone Erdmuth
Dorothea.

Pag. 46. col. 1 lin. n. poſt Alber-

tin Mariam, inſeratur Amalia
Henrietta, Georg. Alberti

Iſenburg. Uxor. lin. 17. ſic lege:
loco horum Carol. Frideri-

cus, Fr. Carol. Erneſtus. Pa-
truus Chriſtianus, qui cum
Chriſtiana Magdalena Lei-
ningia gignit Fil. Carol. Ot-
tonem, cælibem. Chriſtia-

COERIGENDA RT SVPPLENDA. 69
nam, Henrici V. Rutheni

Viduam.
Sayn.

A Wilhelmo Lin. hujus autare,

& Conjuge Anna Eliſabetha
Saynenſe, ortus eſt Erneſtus.
Hic cum uxore Ludovicaà Ju-
lianà Erpachiâ genuit, præter
alias, ſiliam Erneſtinam Co-
mitiſſam Manderſcheidiam-
& johannettam, quæ i. Uxor
Johannis Haſſiæ Landgravii,
2. Johannis Georgii, Ducis
Saxo-Iſennaceni; fit ex hoc
mater ſuperſtitis Dei gratia
DN. IOHANNIS WIIL-
HELMI, qui & Ipſe ditio-
nis Iſennacenæ & Jenenſis
eſt Dominus, & è primà Con-
juge Dn. Wilhelmum Henri-
cum ſupra laudatum gignit.
Johannetta, Johan. Georg.
Uxor partitur cumsorore ter-
ras.

Wilhelmus prædictus e Con-

juge ſecundà Anna Ottilia
Naſſov. Saarbrucciãà relin-
quit Nepotem Carolum Lu-

dovicum f. qui, & Carolottàâ

Guſtavi Witgenſtenii Filia,
fit Pater Caroli Wilhelmi Gu-
ſtavi & Carolottæ Sophiæ.
Caroli Ludovici Sorores ſunt
1. Carolotta Eleonora, nupta
Cratoni Adolpho Comiti
(e 3) Crom.

Crombergico. 2. Albertina
Eliſabetha, Heinrico Frideri-
co Leiningico Weſterburgio
nupta. Patrueles Caroli Lu-
govici audiunt Philip. Wil-
helmus, Chriſtianus, Anna
Magdalena, Philippina Eli-
ſabetha.

Witgenſtein.

Dn. Guſtavi, qui Clettenbergæ
reſidet, Filius Dn. Henricus
Albertus uxorem ducit Dn.
Eliſabeth. Carolottam, Joh.
Hermanni Comitis Lippa-
Biſterfeldii F. Idem Iræ-
trem agnoſcit Dn. Auguſtum
Regium Pruſſicum Ssupre-
mum Aulz Mareſchallum,
Dn. Concordiæx maritum.
Utrinque () orores ſunt Dnn.
Carolotta, Caroli Ludovico
Saynico nupta, Amalia, An-
na Sophia, Henrietta, Mag-
dalena Ludovica. (2) Patrue-
les, Dnn. Jo. Fridricus, Caro-
lus Henricus, Anna Augu-
ſta. Chriſtina Ludovica, nu-
pta Dn. Joan. Antonio Lei-
ningo-Weſterburgio, Con-
cordia laudato jam Dn. Au-
guſto nupta, Carolotta, (3)
Amitæ, Anna Sophia, Chriſti-
na Ludovica, Chriſtina Lu-
dovica Philippina.

CoRRIGENDA ErT SvPPLENDA.

Schönburg.
1. Waldenburgica.

Caput Familiæ, Dn. Otto Ludo-

vicus, jam † cum Dn. Sophia
Magdalena, Georg. Wilhel-
mi Leiningio-Weſterburgici
F. prolem habet maſculam
Dn. Wilhelmum, & bunc f.
Georg. Albertum, per Sophi-
am Sabinam Comitiſſ. Wie-
danam uxoratum, Ottonem
Wilhelmum, Ludovicum
Fridericum, & Filias Dn.
Mariam Eliſabetham, Dn. Au-
guſti Erneſti agnati Rochs-
burgici conjugem, Joh. Aug.
Carolam, Chriſtinam There-

ſiam, Erneſtam Eleonoram,

Mariam Chriſtianam, Ludo-
vicam Albertinam, 5Æmiliam
Antoniam Auguſtam.

Soror unica Erneſtina, Vidua

Solmenſ. Baruthia ſuperat.

2. Penicciæ, trifidæ,
ut (1)) Remiſſoricæ.

Dn. Chriſtian. Erneſtus, Glau-

chæ reſidens, è Conjuge 1. &
2. quæ Urſula Ludomilla
Reufvvicii Baronis F. Libe-
ros nactus Dnn. Ottonem
Erneſtum, & jam † Chriſtian.
Erneſtum, Gotofredum Er-
neſtum, Wolfgangum Er-
neſtum.
FLra.-

.
H
DB

CoRRICENDA ET SVPFLENDA.

Frater ei ſupereſt dictus modò
Dn. Auguſt. Erneſtus Rochs-
burgicus, cui & Conjuge jam
laudatà ſuperat Proles, So-
phia Agnes Wilhelmina,,
Chriſtiana Eliſabetha, Julia-
na Maria, Magdalena So-
phia.

(2) kechſellurgice,

Dn. Samuel Henricus, ib. reſi-

dens, e Conjuge Eliſabethaâ
Magdalenaâà Sophià, Jo. Ca-
ſparis Agnati F. obtinet Li-
beros, Carolum Henricum,
Sigism. Henricum, Franc.
Henricum, Maximilianam E-
leon. Sophiam, Joh. Wilhel-
mi Com. Ronov. Viduam.

G Penickicæ-ſpecialis,

Dn. Wolfg. Henricus, Wechſel-

burgici prædicti † Frater, cui
& julianà Catharinà, jam di-

&ti Jo. Caſparis Filià altera,

ILiberi ſunt, Wolfg. Henricus,

Auguſtus sigfridus, Con-

ſtantinus, Fridericus Erd-
mannus & Franciſcus Caro-
lus, gemini. Henrica Sophia,
Magdalena Eleonora.

Schyparzburgo-
(0 Arnftadice Domm,
Dn. ANTON. GVNTHERVS,
qui ex Dn. Auguſtà Dorotheàò
Brunſvic. non habet Hberos.

Superſunt autem Sorores Dnn.
Anna Dorothea, Henrico IV.
Rutheno nupta, Clara julia-
na, Eleonora Sophia, Maria
Magdalena, Johanna Eliſa-
betha.

(2) Rudolſtadice Domur,

Caput, DN. ALBERTVS AN-

TONIVsS, cui, è connubio
Dn. Emiliæ Julianæ, Comi-
tiſſæ Barbyanæ, eminentiſſi-
mæ virtutis in ſexu eo, He-
res Dn. Ludovicus Frideri-
cus; Hic & Dn. Annàâ Sophia,
Dn. Friderici Saxo-Gothani
Ducis † Filià, genuit Frideri-
cum Antonium, Wilhelmum
Ludovicum, Albertum An-
tonium, Sophiam Julianam,
ſuperſtites.

Pag. 46. col. 1. lin. 23. pro Caftel.

lege Caſſel.

Col-2 lin. ʒ. lege, Pxor altera Dn.

Helena Dorothea, Comes in
Waldburg, ex qua Eil. Fride-
ricus Magnus. lin 19. lege,
Fil. Wilhelmus, Erneſt. Caro-
lIus. Soror, Anna Maria, nu-

pta Solm. Eleonora Magda-

lena. kn. 23. pro Vxor. ponat.
Mater jam †. lin. 25. adde, Dn.
Carol. Otto, Wetterav. Comi-
tum Legatus Ryſvvic. lin. zr.
adde, Frat. Dn. Joh. Chriſtia-
nus. in. 7j. pro Conſtantia
Hele-

72

CoRRICGENDA ET SVPPLENDA.

Helena, lege, Helena Conſtan-
tia, & quâà Chriſtina Sophia,
& Alia N.

Pag. 47. Col, I. lin. 1. adde, Soror,

Dn. Erdm. lin. 15. adde: Hen-
ricus Auguſtus gemellus,
Rudolph. Lebrecht. & Chri-
ſtian. Ludovicus, gemelli.
lin. 20. lege, Emilia Aug. pro
Chriſtina leg. Chriſtiana Eleono-
ra. adde, Sophia Chriſtiana,
Ferdinandina Henrietta
lin. 2;. ponat. Dn. Chriſtoph.
Fridericus, Vxor, Dn. Hen-

rietta Catharina, Baroneſſa de
Bibra. ſed Chriſtof. Ludov. &
Vxor Lud. Chriſtina obière,

ut Fil. Chriſtof. Fridericus f.

Col. 2. lin. . ſubdatur Fridericus

Caſimirus. lin. 24. adde, Dn.
Chriſt. Magdal. jam f. lin. 27.

dele, Chriſt. Ern eſtu hodier-

P

nus Mareſchall. eſt Dn. Wolf-

Chriſtiana Friderica. lin 7. ad-
de, Wolf. Ludov. jam f. Sor.
Sophia Chriſtiana, Brandenb.
Culmbac. Conj. lin. 32. adde,
Dn. Frider. Gottl. jam f.

Col. 2. lin. I. pro Carol. Lud. Ren.

lege, Carolina Friderica Ludo-

vica. lin. n. lege, Johan Fri-

dericus. bn. y. adde, jam f.
lin. 27. præfige, Patruus Dn-

Georg. Albertus, Protribun.

P

gang. Chriſtof. Wilhelmus.
Eil. Fridericus Erneſtus Sub-

ſenior Mareſchall us. lin. an-
tepenult. lege Dn. Theodorus
Theſaurar. S. Imper, Pincer-

Francon. Milit. Circular. lin.
29. poſt Hoenlo. adde, Horum
Lib.

ag 19. col. 1. lin. 22. ad Dn. Joh.

Erneſtus adde, jam f. Sic
lin. 3t. f†. Col. 2. lin. 6. lege,
Chriſtian. Albert. Wolfgang.
lin. 20. adde, Hoenlo-Oering.
F. Johanna Sophia, Vxor
Lipp. Bückeburg. Carolotta.
Ludovica Carolotia, VX.
Hoenloh-Pfedelbach. Dn.
Philippina Henrietta, Vxor
Naſſov. Saarbr. lin. 3. adde,
Hoenloh. Langenb. lin. ult.
Wolfg. Friderici, adde f.

Pag. 0. Col.t. lin. 1. adde, f. & lin. 2.

na Auſtriæ Superioris He-

red.
Ag. 45. Col. 7. lin. 3. add. Vigil.
præf. Suprem. Dano-Cæſar. de-
le lin. 4. Dn. Aug. Johan. lin.
14. adde, Mater, Sophia Lu-
dovica Caſtello-Remling.

lin. 10. I 12. . dele. lin. 14. ad-
de †. in. ig. Jul. Dorothea,
nunc eſt Comit. Wurmbran-
dii Vxor. .

Col. 2. lin. 2. lege Georg. Eber-

5 Vidua. ad in. J. adde, Eilia.

hardus. lin 5. adde, gemellæ.
ſin. 10. lege, pro Henrietta,
Henrica. ſubde, Gailndorf.
Lin.

e,

rici † Fil. Juliana Dorothea,
uxor Euchar. Caſimiri Lœ-
vvenſtein. Wertheim. Wil-
helmina Chriſtina, Vxor Lu-
dovici Henrici Solmenſ. Rô-
delheim, juliana Carolotta.
Sophia Eliſabetha lin, penult,
adde, Wilhelm. Frider. Loœ-
vvenſtein. Ludovic. Mauri-
tius, Wertheimius.

Pag. o. col. 1. lin. yp adde, Joh.

Auguſt. f. Sic lin. 6. Sophia
Jul. f. lin. z. dele. lin. 21. &
ſeqg. dele. Sic Col. 2. lin. 1. ad
12. Omitte 4à lin. . ad lin. 1.
omitte. n. Friderico Can.
Halberſt. adde f. lin. 27.

Georg. adde f. lin. 29. 30, de-

lIe. lin. ult. add. Fil. Albert.
Volffgangus Philip. Erne-

ſtus, & Conjuge.
Pag. †2. col. I. lin i. adde, Doro-

thea Amalia Holſato- Sun-
derbo-Beccia Filii Frid. Ern. &

ſeq. lin. 9. lege Dn. Chrifiano

adde, Chriſtiano Derero, R.
Dan. Camer. Cæſar. Excub.
Præf. General. hn. n. pro F.
Pone Frat. n. 1z. appone,

CoRRICGENDA ET SVPPLENDA.
Lin. deſitæ, Wilhelmi Hen-

7³
Sor. Cathar. Hedvv. in. 5.
adde f. Sic lin. 14. f. & dic
Georg. Hermannus Rein-
hardus.

Col. 2. lin 6 pro Sibyll. Chriſt.

pone, Chriſtiana Sibyll. ad-
de, Anna Sophia, Guſtavi
Adolphi Regii Svecic. Filii
Naturalis Vidua. Ln. 9. pro
Joh. Maria, lege Eliſabetha
Carolotta Sayn. Ux. lin. 17.
lege, Uxor 2. Doroth. Amal.
Fil. unica, Friderica Amalia
Carolotta, reliqui ſunt Fra-
tres & Sorores.

In Solmenſi Domo I. Lichica-

HGeciali ſuperat

DN. HERMAN. ADOLPH.

MAURITIVS, & Vxor Dn.
Anna Maria Solmia-Rôdel-
hemia, Improles.

U. Laubachicæ, (i.) Sonneypalds.

LFuchicæ,

Dn. Ottonis Henrici † vidua

Dn. Carelotta Groſeccia, &
Liberi, Frideric. Eb erhardus,
Carolus Chriſtianus, Erne-
ſtina Eliſabetha H

Serlius

338 (74) 5**

Seriùs accepta,
Nomina Cleri in Numburgo-Cizenſi
Epiſcopo-Ducali Ditione.

M. Johannes Henricus Hermannus,
Concion. Aulicus & Conſi-
liar. Eccleſ. Cizenſis.
M. Chriſtianus Gottfrid, Echlitius,
Capituli Superintendens,
Conſiſtor. Aſſeſſor & Cano-
nicus ibidem.
M. Chriſtianus Albertus Ludovicus,
Paſtor. ad S. Nicolai. ibid.
M. Gottfrid. Tauber, Diaconus
Aulicus.
M. Paul. Chriſtianus Mitternacht,
Archidiac. ad S. Michael.
M. Chriſtianus Geſche, Diaconus
ibid.
M. Chriſtianus Köber, Paſtor ad
§. Stephani Cathedralis.
M. Valerius Erffurt, Concionator
Numburg. Cathedral.
M. Polycarpus Leyſer, Paſtor in
Exemto Diſtrictu ibid.
M. Johan. Bretten. Paſtor Prim.
ad S. Wenzeslai ibid.
M. Andreas Günther. Archidiac.
ibid.
1M. Johannes E'eiſe, Diaconus
ibid. .
M. Job. Martin Schammel, Diac.
ibid.
24. Jeb. Micaus, Paſt. ad S. Oth-
War. ibid.

Georg. Wiſilizen. Paſt. Emerit. ad
S. Mauritii ibid.
Auguſtus LEöprve. Paſtor Subſtitut.
ibid,
Nicolaus Höpfner. Paſtor emeri-
tus in Draſchvviz. Capitular.
Cleri Senior.
M. Joh. Nicolaus Höpfner, Paſtor
Subſtit. ibid.
Melchior Lebn, Paſt. Emeritus in
Zipſendorff.
M. Abraham Lehn. Paſtor Subſtit.
ibid.
Johan. Mosdorff. Paſtor Emerit.
Heukevvaldiæ.
Chriſtian. Grundmann. Paſt. Sub-
ſtit. ibid.
M. Wolſz. Rudorff. Paſt. Emerit.
Maj. Jenæ.
Nicol. Biedermann.
ſtitut. ibid.
Johan. Georg. Am Ende, Paſt. Eme-
rit. in Vetere-Löbniz.
Joh. Georg. Am Ende, Paſt. Subftit.

ibid.
Johann. Schram. Paſtor Oſter

feld.
David Knöcher Paſt. Aulik.
Chriſtoph. Schypalbe, Paſt. in Brei-
tingen.

Paſtor Sub-

Johan.

I⸗

Cũſeliz.
Salomon Schatte, Paſt. Koſte-
vviz.
M. Job. Balthaſ. Sebebart. Paſtor
in Croſſen.
Chriſtian. Ludov. Kutzſebke, Paſt.
in Deſchvviz.
M. Jobann. Wriſſe, Paſtor Falken-
hahn.
Johan. Andreas Triller, Paſtor Ga.
zenſ.
Andreas Kuppe, Paſt. Griſniz.
M. Abrahbam. Schaltetu, Paſtor
Gleinæ. *
Chriſtian. Silbernagel. Paſtor Maj.
Bôrten.
M. Johan. Adolph. Liebner, Paſtor
Heynsberg.
Joh. Caſp. Liſt, Paſt. Keynæ.
M. Chriſtian. Prange, Paſtor Min.
Jenæ.
AM. Joh. Samuel Höpfner. Paſtor
Koôttich.
M. Abrabam Avenarius, Paſtor
Kretſchvvenſ.
Chriftian. Sthal. Paſtor Langen-
auenſ.
Job. Jacob. Schaubner, Paſt. Lan-
gendorff.
Gotthard Tromsdorf. Paſt. Lobeſ.
Chriſtian. Henneberger. Paſt. Loit-
ſchiz.
Michael Gerlach. Paſt. Maſniz.
Chbriſtoph. Fridel, Paſt. Miſchel-
vViIZ.

CoNrESSORES MOPDERN.
Joban. Cbripoph. Eckart. Paſtor in

Joh. Knoblauch. Paſt. Holzhule
Infer.
Voſgeng. Wachter, Paſtor emeri-
tus Oſſigæ.
Joh. Benjamin achter, Paſt. Sub-
ſtit. ibid.
Joh. E'alther. Paſt. Emeritus O-
ſtrauenſ.
M. Samuel Barthel. Paſt. Subſt. ib.
Joh. Eberhard. Paſt. Pötevviz.
Joh. Kobitſt. Paſt. Proſtenſ.
M. Julius Chriſtian. Reichel. Paſtor
Punſchrau.
Joh. Mich. Polder, Paſt. Ranisdorff.
Genjamin Cunradi, Paſt. Regiſii.
Joh. Philip. Hempel P. Reimsdorff.
Chriſtian. Ealther, Paſt. Rippich.
Job. Daun. Paſt. Salek.
Auguſt. Meiſter. Paſt. Saalſiz.
Jobh. Eiſzlizen. Paſt. Schönburg.
Chriſtoph. Efger, Paſt. Scaudiz.
Joh. Chriſtoph. Senff. Paſt. Silbiz.
M. Gottfrid Balduin. Paſt. Sporau.
Adam Medel. P. Emerit. Tauchenſ.
Adam Sia n Medetl, Paſt. Subſtit.
ibid.
Joh. Gottfrid Eagner Paſt. Triſſen.
Chriſtian. Kobitſch. P. Trautſchen.
M. David 6eρÿn. P. Wittgendorff.
Chriſtian Eunder. Paſt. Weitzen.
M. Mart. Jampert. P. Zangenberg-
Job. Mich. Mezner, Paſt. Zorbenſ-
Joh. Chriſtoph. Hebenfreit. Paſtor
Keutſchen.
Benjaminsepfarth, Paſt. Schelbach.

(F2)

Sequen-

Sequentia Nomina Theo

logorum, Inſpectorum,

Eccleſiaſtarum & Ludimoderatorum, ſub Ordinibus Provincia-
libus Ducatus Styriæ, qui Auguſtanam Confeſſionem, pro-
feſſi, Concordiæ Chriſtianæ librum anno 1580.
ſubſcripſerunt,

LNSPECTORES IN AMlLISSI-
mornm Ordinum Eccleſiis &
Scholis Grazii.

Otto Neidthardtus.

Michael Hochſchildt M.
Criſpinus Schnitzer.

Hieremias Homberger D. & Toannes Scheibizius.

paſtor.
Matthæus Ammonius im Kro-
tenhof, Illuſtr. Procerum Se-
cret. Primarius.
Adamus Venetus D. I. Conſul-
tus.
Chriſtoph. Gabelhouer D. Me-
dicus.
Andreas Funck Sup. Capit. Secr.
Wolffgang. Finckelthaus D.
I. Conſultus.
Hieronymus Periſterius M.
Reétor.
ECCEESIARVM ET SCHOLA-
rum Keltores.
In Græzio Metropoli.
M. Dauid Thonner Primarius,
Chriſtoph. Stamler M.
Bernhardus Egen M.
Heinricus Oſius.
Reliquorum Tralctuum & Ordinum
Eccleſtiæ Miniſtri.
Chriſtoph. Freyus M. Paſt. & In-
ſpe Rtor ludenburgenſis.

Lampert. Hirſimannus.
lIoannes Trautrein.
Nicolaus Bathman.
Daniel Greblacher.
Andreas Mändl.
Valentinus Gätherus.
Matthias Mändl.
lIoannes Hein.
Caſparus Vidatius.
Anthonius Koſthôuer.
Ioannes Geſellendienſt.
Vitus Micholitzius.
David Feyrer.
Georgius Nell.
Georgius Agricola.
Georgius Sommerauer.
Sigismundus Liertzer.
Ionathan Wicker.
Thomas Artopæus.
Marcus Weibhauſer.
Michael Pfingſten.
Michael Fürer.
Vrbanus Egentter.
Nicolaus Bitterdorffius.
Georgius Xenodochus.
lIoan-

—
— ——— „ „ — R—Nʒ—

—

— = — — d - —

l.

CoNFESSORES

Ioannes Ssummerecker.

Andreas. Geyer.
Georgius Pitterkraut.

Leonhardus Rulandus.

Georgius Thashamer.
Wolffgangus Aftheir.
Ioannes Marck.

Sebaſtianus Amatorius,

Ioannes Bock.
Virgilius Holtzhauſer.
Gregorius Heſſus.
Vitus Stoll.
Ioſephus Stoll.
Georgius Stoll.
Simon Braun.
Wolfgangus Rauſcher.
Iacobus Stoll.
Ioannes Pierpammer.
Vincentius Engel.
Martinus Zeyler.
Michael Zeyler.
Balthaſar Montanus.
Martinus Schroffelius.
Michael Rockinger.
Martinus Kegelin.
Ioannes Füſchel.
lIoannes Delzerus.
Chilianus Agricola.
Ioannes Macouitius M.
Hieronymus Toxites M.

Chriſtophorus Spitzvveg.
Chriſtophorus Schvvaiger.

Ioannes Diethamer.

Dionyſius Widemannus.

GBeorgius Lagus.

Gnun ChRAN. KERNTEN.

Chriſtophorus Niger.
Martinus Grobmaler.
Matthias Flierus M.
Caſparus Oberman. ẽ

Vricus Aglaſſinger.

Iacob Grieb.
Georgius Sproll.
Martinus Storck.

Pridericus Latomus M.

Michael Deltzer.
ichael Burckgieſſer.
David Wigelius.
Ioannes Hagius.

lIacobus Krämpl.

Narciſſus Dettelbach.
Georgius Butina.

simon Gerlachius.

Ioannes Zencker.
Ioannes Dolanski.
Georgius Mettitſch.

PROFESSORES ET PRE.
cepteres illuſiris Gymnaſii
rezenß .

Petrus Corvinuunus.
Ioannes Moontz M.
Caſparus Gaſtelius.
Georgius Langius.

Goeorgius Reitenſpies.

Ioannes Beccerus. S
Michael Bernhardus.

f ) Reli-⸗

£ CorkssoRESs GRAIEY.
Reliquorum Tractuum &

Ordinune Clerici.

Wolfgang. Penſoldus M.
Georgius Braunfelſius.
Laurentius Aumaier.
Matthias Rslerus.

CRAIN. KERNWTENN.
Georgius Fiſtulator.
Eberhardus Kegelius.
Georgius Grashofferus.
Ambroſius Lindacher.
Antonius Schvvanegel.
Michael schnabelius.

Sebaſtianus Moſer.

INDEX Nominum Theologorum, Eccleſiarum
& Scholarum-moderatorum in Ducatu Crainiæ, ſub Ampliſſi-
mis Ordinibus Provincialibus Auguſtanam Confeſſionem
amplexis, qui Chriſtianæ Concordiæ Libro
ſubſcripſerunt.

Chriſtophorus Spindler M. Pa-
ſtor & Super.
Georgius Dahmatinus M.
Ioannes Schvvaiger.
Caſparus Khumperger.
Georgius Zeutzhitſch.
Iohannes Tutſchatz.
Marcus Schlatintzh.
Antonius Neapolitanus.
Ioachimus Weſſius.
Felicianus Truberus M.
Bartholomæus Knapfl.
Matthias Schinzhitſch.
Andreas Sauinus.
lIloannes Winckler.
Thomas Faſchang-
Thomas Lagunitzh.
Petrus Waeenicius.

Ilohannes Gottſcheuer.
Gregorius Vlahouizh.
Ioannes Weixler.

RECTYOR ETY PRE.
ceptoreX.

Adamus Bohorizh.
Simon Braun M.
Sebaſtianus Semnizerus.
Lucas Selanetz.
Rupertus Mordax.
Matthias Vinizianer.
Sigismundus Waſſerman.
Henricus Mullerus.
Bartholomæus Maurin.
Matthias Lauritsh.

GNNFESSORES GRAIZ. CRAIN. KERNTENIHI.

Nomina Theologorum, Eccleſ. & Scholarum
moderatorum in Archiducatu Carinthiæ &c. P

ECCLESIAS TSÆ.

Bernhardus Stainer M.
lIacobus Præcelius M.
Paulus Kollenus.
Gregorius Faſchang.
Gregorius Krahouitz,
Conradus Rues.
Iohannes Zitrer.
lIohannes Faſchang.
Iohannes Tugent.
Bartholomæus Torbalder.
Laurentius Tenck.
Oſvvaldus Schlaicher-
Balthaſar Ferherr.
Lucas Kerner.
Iohannes Svvartzeugger.
Guilhelmus Eberle M.
Florianus Grobmaierus.
Michael Gothardus Chrii-
ſtalnik.
Iohannes Griep.
Chriſtophorus Samir.
Ioachimus Eberhardus.
Philippus Mercator.
Michael Böxlerus.
Andreas Kopp.
Paulus Obendorffer M.
Sebaſtianus Amatorius.
Caſparus Kalpacher.
Bartholomæus Locker,

Iacobus Hopfer.
Georgius Edenhueber.
Maximilianus Biber M.
Caſparus Schôpfer.
Lazarus Lôcker.
Carolus Rues.
Michael Blaſsmannus.
lIobannes Schoffauer.
Michael Haiſchmann.
Iohannes Laurentius.-
Leonhardus Roſpacher.
Magnus Breüning.
Bartholomæus Habler.
Iohannes Hilibrant.
Leonhardus Zifsger.
Walthazar Wielſcher.
Hieronymus Kofler.
Walthazar Gebhardt.
Heinricus Maiſner.
Iohannes Philomena.
Marcus Anthoffer.
Leonhardus Grebitshizer.
Iacobus Winxelberger.
Valentinus Zetieshnik.
Adamus Rinck.
Andreas Reija.
Adamus Fugger.
Iohannes Repokoi.
Caſparus Feldgshrai.
Chriſtophorus Faſchang-

Geor-⸗

80 CoNrFESSORES GRAIZ. CRAINN. KERNTENI.

Georgius Svuarzrug ger.

Martinus Mörſtetter.
Martinus Perger.
Sigismundus Lierzer.
Hermachoras Haſsler.
Georgius Schalle.

Ludimoderatoret.

Andreas Scheuherr.
Andreas Arbaiter M.
Georgius Dictelius M.
Paulus Heldt.
Sebaſtianus Felman.
stephanus Theſmarus.
Marcus Murus.

His Provinciis dein ademta lux & libertas Evange-

lohannes Seidelius.
Petrus Neſenus.
Felix Heggnerus.
Petrus Raſpühler.

Chrifſtophorus Findeneck.

Iodocus Coquus.

Chriſtophorus Kienning.

Antonius Lôcker.
lIohannes Rogenfueſs.
Stephanus Künerling.
Paulus Puſchel.
Andreas Puccher.
Wilibaldus Ruggerus.
Vrbanus Wurzer.

Valentinus Viereggeer.

licæ Profeſſionis, ac priſtinæ tenebræ in-

BN

–

R
eNre n D E
E

E
“

horruerunt.

R

8
Er
4

—

AVDITORES CONFESSIONIS RECITATX. 4*

AVGVSTANE CONFESSIONIS
S DIGNITAS

Rofitentium ſtatu, Rerum gravitate à Cæſare ipſo agni-
ta, uti Vſu, Periculo inſignis, Publicæ quoque Recitatio-
nis, ob Hoſtium reniſum ægrè impetratæ, claritate, verè VI-
tima Evangelii Tuba, ſine exemplo ſecuturo, inſonuit. Au-
ſcultàrunt Recitatam

I. Imperator Carolus V. idem Hiſpan. & Indiar. Rex: Oui
oblatum Alexandro Sweiſſio per Recitatorem D. Chriſtia-
num Brückium Cancell. Elect. Sax. Sonorum, exemplar
Latinum ac Teutonicum, ſurgens de throno Ipſe appre-
hendit, translatum in plures linguas Principibus Exteris
miſit, Latinum ſecum in Hiſpaniam pertulit, Germanico
Moguntinæ Imperii Cancellariæ relicto.

II. Ferdinandus Frater, Hungariæ & Bohemiæ Rex, idem

& Elector.
III. Electores I. Clerici, (1) Albertus Brandenburg. Mar-
chio, Moguntinus & Magdeburg. Archiepiſcopus, Halber-
ſtad. Epiſc. Adminiſtrator, & Cardinalis. (2) Hermannus

Colonienſis Archiepiſcopus. (3) Trevirenſis, ob morbum
abſentis, Legati.

II. Laici, (1) Fridericus Comes Palatinus. (2) Johan-
nes Saxon. Dux. (3) Joachimus I. Marchio Brandenburg.

IV. Archiepiſcopi alii, Salisburg. Mattheus. Bremenſis
Chriſtophorus: cum Magiſtro Ordin. Teuton. Mer-
genthemico. Vt Epiſcopi, Alphabeticà ſerie jamnomi-
nandi. .

f Auguſta.

42

AvVDITORES CONFESSIONIS RECITATE.

. Augauſtanus Chriſtoephora. Argentorat. Vilbelmu. Bamberg.

E, gandus. Brixiens. Geargiu. Conſtant. Baltbaſar. Curiens.
Paulut. Eichſtad. Gabriel. Leodicus Erhardu. Paſſav. Er-
neſtuu. Razeburg. Georgins. Spirenſ. Philippus. Tridentin.
Bernharduu. Wormat. Henricu. Würzburg. Conradus.

Abbat. Brincipali Dignitate, Fuldan. Aominiſtrator. Sic Alio-

rum Capita vel Legati.

V. Principes rerum nondum potiti:

Johan. Fridericus Princeps Elect. Saxon.
Joachimus II. Princ. Elect. Brandenburg.
Otto Henricus & Philippus Comites Palatini.
Wilhelmus & Ludovieus Bavar. Duces.
Georgius Barbatus Dux. Saxo. cum Filiis.
EFricus & Heinricus Junior dictus, Brunſwicenſes Duces.
Beinricus, Albertus, Magnus⸗ Meclenburg. Duces.
Erneſtus Marchio Badenfis.
Georgius, Barnimus Pomerani Duces.
Franciſeus Luneburg. Dux.

VVolfgangus, Johannes, Joachimus anhaltin Principes.

Georgius Landgrav. Leuchtenberg.
Georgius Munſterber. Dux.
Erneſtus, Wolfgangus, Bertholdus Henneberg. brincipes-

VI. Comites, ſerié alphabetica,

Beichling. Adam. Fürſtenberg. Fridericus. Heidecc. Jabius.
Helfenſten. Vlricu. Hoenloh. albertu. Hohenſten. Wokſgan-
gus. Iſemberg. Antonius. Leiningen. Henningu. Mansfeld.
Hojerus. Montfort. olfgang. & Johannes. Naſſov. Wilhelmus,

Oetingen. Carolus, Ludovicu, Martinnu. Scwarzburg. Gunthe-

rus. Sulz. Rudolphus. Werningerod. Felix. Zollern. Joachimur.

VII. Civitates Imperüi per Legatos.
Alena. Colmaria. Francofurtum.
Aquisgranum. Colonia Agrippina. Gemunda.
Auguka. Donaverda. Goslaria.
Bopfinga. Dortmunda. Hala? Svevica.
Biberacum. Dunkelſpula, Haganovia.
Lampodungme Esliogelba- Heinbrunna-

2

AvPTTORES CONEESSIONIS RECTTATE PAFISMUS DESERTUS. 43

Iſas. Ravenſpurgum. Praterea tot alii Proce-
Kaufbeurena. Rotenburgum. res, Nobiles, & Docti
Lindavia. Rorwila. Viri, qui in comitatu
Lubeca. S.. ira. ſuorum Dominorum,
Memmingena. Svinfurtum. additerunt. Ita in A-
Metis. Vberlingena. rea Epiſcopali, quò
Mülhuf. VIma. Vox Recitantis & præ-
Norimberga. VVangena. lecta ad glurimos præ-
Jordhuf. VVeiſenburgum., ſtolatos penetrarunt
Offenburgum. VVinshemium.
Rstispena. VVoᷣrmatia.

Principes, Magnates, Regna & Provinciæ, Papatum, ad
Lutheri & Proteſtantium Confeſſorum exemplum, vel
totæ deſerunt, vel Exercitium Evangelicæ

Doctrinæ obtinent,

Anno
Anglia ut Scotia 7 : ſig.
Auſtriæ 1560

Badenſis Marchio Carolus 1556
Bentheim. Comes 15564
Brandenburg. Elect. Joachim. II.

cum Marchia 1579
Brunſvic. Dux Julius 16 5
Daniæ R. Fridericus I. F567

Friſia Orient-Ezardo I. Comi-

Alphabeticà ſerie.

. Aflino
Livonia 1574
Magdeburg. Epiſcop. ſub Sigis-

mundo & Joachim. Frideri-

co, March. Brandenb. „s
Miinia 9
Palatinatus 154
Pomerania 1559
Pruſſia; Duce Alberto. F2

Razeburg. cum Epiſcopo & Ca-
pitulo 266

te UVe2; Styria, Carinthia, Crainia. jSz.
D Civitates.
Amſtelodamum V Geneva eod. anno.
Argentoratum z Haganovia Alſat. 1,67.
Auguſta Vindelic. 7S5 Hildeſia i42 ſeq.
Baſilea g Mechlinia Brabant. Féo'a
Berna Helvet. 2 Monaſterium 72
Conſtantia ad Leman. Lac. eod. Tigurum Helvet. ⸗
anno.,

Ke⸗

44 RELAPSI AD PAPISMVM.

Relapſi ad Papiſmum.
Anno
ge. Yacobus Marchio Baden. Colloquii noti autor † eod. ann.
1614. ſeq. E'olfg. Wilbelmus Palat. Neoburg.
— =Esuardas Frid. V. Elect. Palatini F.
1636. Fridericus Haſſ. Landgrav.
- - Ludovici Darmſtat. F. factus Cardinal.
261. Alius & Domo Cognominis.
1612. Erneſtus Haſſo-Caſſellanus Rheinfelſicus.
.—2 Johannes Haſſo-Darmſtat.
— „ Fob. Fridericus Luneburg. Georgii F. Hannover.
= 2 Henrit. Julius & Maximilianus Fr. Saxo-Laoburg.
165. Chriſtina Sveciæ R. Oeniponte. Comites olfg. Philip. Mans-
feld. Jobh. Ludov. Naſſov. Vlricus Helfenſten. alii plures.
- .„ Nobiles, Chriſtoph. KRanzev. Holſat. Erhard. Truchſer. Alii
plurimi. ut Redactæ ſub jugum iſtud provinciæ, vario
motu & eventu, usque ad Pac. Oſuabrug. & variata Pac. Neo-
mag. Ryſvicenſe.

Colloquia cum Pontificiis.

Anno.
1519. Lipficum Caroloſtadii & Lutheri cum Eccio, coram Georgio
Sax. Duce, de Pontif. Rom. Poteſtate. Conf. Luth. I. I. Lat. I.
297.
—- Bbtann Zwinglii cum Jo. Fabro Vide illius I. II. p.. 120. Hot-
ting. H. E. Sec. XVI. c. 3. p. 625.
.— Auguſtanum Lutheri cum Cajetano Cardinali, de Indul-
gentiis. Luth. 1. I. J. E. A.
1526. Ilancinum Kheæricum, cum ſucceſſu ad libera Sacra.
. ⸗ Badenſe Helvet. Oecolampadii &c. cum Eccio, Fabro,
Murnero, Sleid. I. I. Wurſtis. ap. Scultet. Annal. P. H. Oſian.
d. c. 16. 7
2 „ Homburgo- Haſicum, Franc. Lamberti & Adam. Cratonis
cum Nic. Herborn. & Gvardian. Marpurg. ap. Scultet. 4/.
1528. Bernenſe, Bertholdi Helberi, Franc. Colbii cum Alex. Grado.
ap. Hotting. d. ,p. 16b7. eod.

CoLLOOVIA CVM PONTIFICNS. 45

Anno .
eod. Nordanum Friſicaum, Reſii cum Gerh. Synello.
1530. Augüſtavum Il. in Comitiis, inter Deputatos Theoll. coram.⸗
Principibus à Cæſare Carolo V. Conſtitutis. Vide Acta Comit.
Sleid. l.z. Cœleſtin. Chytræ. Hiſt. A. C Salzman. Admirand. Setkend.
Lutheran. Luther. T. Maller. d. Hriſt. Proteft. & Sppell.
1534. Genevenſe, Vireti, Farelli cum Furbito.
1540. Haganoicum Juſti Menii, Jo. Piſtorii, Vrb. Regii, Jo. Buceri,
Blaureri, Oſiandri, Schnepfü cum Pontificiis, curaà Ludov.
Palat. Jo. Treviri, Ludov. Bavari, Gvilhelmi Epiſc. Augu-
ſtani: Dilatum W'ormatiam. Sleid. .. Id eſt deinde
V, ormaticum It. eod. anno, inter Malvendam, Muſcoſam, Caro-
bellam, HBiſpanos, Eccium, alios: & Melanchthon. Ca-
Piton. Bucer. Oſiand. Brent. Calvin. Ales. Scot. coram Gran-
vellano & F. Epiſc. Atrebat. per Pontificios abruptum. Sleid.
1541. Ratisponenſe I. inter Melanchthon. Bucer. Piſtor, cum Eccio
& aliis, ad Cæſaris librum oblatum, coram Jul. Pflug. Joh.
Gropper. abruptum per hos. Sleid. l. 14.
1546. Kar on. II. inter Petr. Malvendam, Eberard. Billicum, Jo.
Hofmeiſterum, Jo. Cochleum: inde Jo. Bucerum, Jo. Brent.
Georg. Major. Erh. Schnepfium, coram Deputatis. Diſſi-
dio Major. abruptum, Sleia. l.té. Hortled. de Cauſſ. Bell. Smalc.
Seckend. d. &ρ.†
1549. Oxonicam Anglicum.
1550. Cantabrigicum ib. Buceri.
1555. Paſſavicum: hinc laudata Tranſaltio. Sleid. I. 26.
155. E. ormaticum III. Melanchthonis, Schnepf. Brent. Rung. Pi-
ſtor. Kargii: cum Caniſio, Staphylo, ſuper Controverſis
Articulis. Acta. Camer. Vita Philippi. hic Epiſt. Vol. I. p. 106.
Oſiand. Cent. ö. Forner. c. b. p. ed, ann. 1624.
1559. W'eſtmonaſer. Anglicum inter Cox. Gryndall. Whit. Bajn.
WVWVatſon. ſuper Controverſiis cum Papatu. Meteran. Hif.
Belg. Bell. h. t.
1561. Pofſiscenum Gallicum, Martyris, Bezæ, Vireti, Marlorati,
Sstukii, Gallas Merlin. Morell. Boquin. Spinxi: cum Ad-
verſar. Theoll. Epiſc. coram Carolo 1X. R. Saper tota religio-
f e

4⁵ CoorLOOVIA GVM PONTIFICIS.
dAnR9
ne controversdâ. Acza Martyr. & Stuk. Thuan. lib. 25. Suavis Hiſt.
Conc, Trid. l. . p. Job. Chytrz. az. l. z20. p. 726. MHornéet. Sumte.
Controp. l. 4.
1599. Badenſe, Iac. Andreæ Jac. Heerbrand. Steph. Gerlach. Oſiand.
cum Jo. Piſtorio apoſtatà, coram Jacobo Marchione Papi-
ſturiente, de Eccleſizg, Alla Tubing. go. Oſian. Cent. 16. l. 4.
c. 77.
1590. Bmmending. Brisgoæ, inter Jo. Papp. & Georg. Hainlin, co-
ram eod. Jacobo, de ead. re. Fecht. Hiſt. Colloq. c. 2.
1601. Rat Honenſe III. Pontifitis, Hungeri, Velſeri, Hannemanni, Gret-
ſeri, Tanneri, cum aliis decem: cum Saxonici Hunnio, Kun-
gio, Fladungo, Marchici, Wiknero, Lælio, E'urtenbergitir,
Oſiandro, Bidembach. Palariniz, Heilbrunneris, aliisve. Phi-
lip. Ludovicus Palatinus, & Maximilian. Bavariæ dux, no-
Kris toties provocatis, de Iudice Controverſiarum, id cura-
runt. Thuan. lib, 126. Alta Ingoſſt. Witteb. Scripta reciproca
Taria.
1618. Neoburgicum, jac. Heilbrunneri cum jac. Kellero leſuita, in-
ſtituto Wolfgangi Palatini ad Pontificios tendentis.
1645. Tharunicum inter Evangelicos Lutheranos ut Jo. Hülſe-
mann. Prof. vVitt. Moderatorem, Reformatos ut Joh. Büth-
ner. superattend. Eccleſ. Maj. Polon. & Pontificios: coram
Præſide Regio Legato, Epiſc. Samogitiæ Seorg. Tyzkiewicz
& Cancellanio Regni Georg. Tetzyn. 4 Adza in Calov. Sneret.
Hiſtor. lib. 7. 6, 37.
16551. Rheinfelſicum, Menzeri, Haberkorni, Hoppelii, cum Vale-
riano Magno, Paul. Piſterfeldo, Re ginaldo &c. CO
ram Erneſto Landgrav. Haſſiæ apoſtata. Adca Calixti & Er.
neſti. Brower. Annal. repir. l. 25. To. Crocti Seehe⸗ ad Erneſt., liter.
Dorſihai Tudicium. Kubn. Catbol. Diſc ret. Ln hof. Notit. g. y4as.
Quam artem Thunenſis, dein Nee ed, eus E pilconus . ſine legiti-
matione perſonæ debitaà, nzuodνσ per Evangelicas Re-
gias, annis proximis ludens, & irritos congreſſo Ius ſumtus-
ve paſſim cauſſatus, exercitum iverit, non dememineri-
mus. Vnicus inde fructus patuit dignotio inularora⸗
Papi.

CoOLLOOVIA DE ALIIS DISSIDIIS.
papizaturientium. Quod inceptum editio Acterum fors
brevi oſtendet, ſi vacaverit.
Colloquia de Aliis Diſſidiis quorum in Concordia

mentio fit.

ge. m. Olt. Marpurgicum, Noſtrorum cum Zvinglio & Sociis de
5§. Cand. —
Wé. m. Majo E' itteberge, cum Superioris German. Civitatum De-
putatis, d. h. r. proſperum.

8 Uéo. m. Jun. Heidelberge, cum talibus d. ead, re.
. oöost Lüuneburgi, inter Theol. Jen. Saxon. Inferior. de Corpore Do-
„ &trinæ Philippi, Elencho Damnatorio, Poteſt. Papæ Rom.
U6.. m., Apr. Maulbrunne, Tubingici cum prioribus de noti QOq.
. ysb. Altenburgi, Ducales Saxon. cum Elector Sax. Philppiſtir.
. Francothalii, Reformati Palatini cum Anabaptiſtis.
I15S1. Argenterati, Jac. Andrexæ cum Matth. Flacio de Pecc. Orig.
UI. Lindavis, cum Tob. Rupio, Sebaldo schefflero, de Pecc.
—= Emdanum Reformator. cum Anabaptiſtin.
„ Vzs. m. Aug. Herzbergæ, Noſtri cum Anhaltinis, de Formula
. Concordiæ.
n . Longoſaliſſæ, Noſtror. cum Haſſis Caſſell. 1. h.r.
.½bz. Quealinburgi, Noſtri cum Helmſtadicis de Form, C oncerd.
. 5öb. m. Mart. Mompelgarti, Noſtri cum Beza & Sociis. de notis Q.

Uo92. Vißtatie Elect. Sax. ferax talium laborum.
Uo3. Neoburgi Palatin. de Catechiſmo Bipontino.

. Osé. Lewardiæ, Reformati cum Anabaptiſtis.
. 156,/,5. 1679. Dordracena Synodus inter Arminianos & Gomariſtas,
. ad Quaingque Articulos.
261. Lipſitam Theol. Sax. cum Marchicis Elect. Haſſicis &c. pro
Vnione.

tss!. Caallanum Rintelens. cum M arpurgicis, pro Vnione.

Doctores Proteſtantium Auguſtæ.
1„, D. Juſtus Jonas Superintendens Hall. Sax, † 7.

4 D. Ur⸗

48 Docrohks PROTESTANTIUIM AuGusT: EPDITIONES OPERIS.
2.D. Urbanus Regius superintend. Luneburg. † ...
.D. Stephanus Agricola.
.D. Johan. Rana.
5. M. Philippus Melanchthon. VVitteb. Prof. † isbo.
6. M. Georg. Spalatinus Sax. Elector. Concionator † α16²
7. M. Johan. Agricola Islebius (dein Interimiſta & Antinomus)
Féö æt. 7. .
8. Andreas Oſiander, Regiomonti Profeſſor. (Errat in III. Art.
Form. Concord.) † ?.
9. Johan. Brentius, Paſtor Svevo-Hallenſis. † 77.
10. JGhan. Aurerus Onoldinus.
m. Adamus Candidus Crailsheimius. 6Paſtores.
12. Martinus Moghinus.
13. D. Erhardus Schnepfius, Philippi Landgravii Haſſi,
14. & D. Conradus Ordinger Concionatores.
15. D. Heinricus Bock, Duc. Luneburg. Concionator.

Editiones Concordiæ partitim & conjunctim in hoc
labore adhibitæ fuerunt

De Anno
1531. Confeſſio Auguſtana & Apologia Latinag, cum Prafatione

contra anonymum editorem lucripetam, in vo. VVitteber
gæ per Georg. Rhauen anno zl.
Sic Germanica in &vo ibidem ap. eundem Aicto anno. PRS
1535. Eadem Germanica in 8vo ſine Præfatione illà, Tubingæ per Ul-
ricum Murhart.
1536. Eadem Germanica in gete Vitteberge per Rhauen. heredes.
1553. Confeſſio & Apologia Latina, cum Pref. diéza, & Confeſſione
** Würtembergica, in Concilio Tridentino exhibendà, Fran-
cofurti ad Mæn. per Petrum Brubach.
1568. Eadem izmo Lalina Jenæ per Thomam Rebart.
1580. Concordia integra Latina in ato. cum Subſcription. Cleri,

Prima hactenus defiderata, Statuum Evangelicorum nomine
edita, Lipſiz ap. Johan. Steinmann.

Eadem

8 .

AYAeno

EPDITIONES CONCORDIX. 49

Eadem Germanicæ in fol. Dresdæ ap. Matth. Stœckel.
Eadem in Ato. ibid.
1587. BEadem mandato Joachimi Friderici Adminiſtratoris Archie-
piſc. Magdeburgici, in Ato. Magdeburgi ap. Balthaſar
Vogt.
Eaden in ſol. cum Flector. Brandenburg. Johan. Georgii effi-
gie, Francofurti al Oderam per Joh. Lichorn.

1582. Eadem Germanica in fol. autoritate Electoris Palatini Ludo-

vici, cum auctario Subſeriptionum per prorincias Se priæ, Car-
niele, Crainii Heidelberg. per Jo. Spies.

5584. Concordia Latina ſine Subſiriptionibus Cleri in 4to, cum Ni-

colai Selnecceri invectivà finali in editorem alium Lipſiæ
per Georg. Defner.
1503. Germanica in gtoο Liphis ap. Michael. Lanzenberg.
Confeſſio, Confutatio Papiſtica, à pologia Prima, Cæſari ex-
hibita 8. ap. Abram Lamberg.
Germ inicè, Francofurti ad Oder. ap. Frider. Hartman.
1589. Confeſſio & Apologia Latina in ato, cum Comment. Johan.
Pappi Theol. Argentor, ad Principem Elect. & Fratrem
Brandeburg. Francofarti ad Mœn. ap Joh. spieſs.
1606. Concordia Latins ſine Subſcriptionibus Cleri, in 8vo. Lipfßæ.
1622. Eadem Germanica in g4toο. ſine his, Lipf.- ap. eundem.
1660. Concordia tota Germanica in gto. cum Subſeript. & Indicibus
autoritate Ducis W ürtemberg. Eberhardi tertiò repetita,
Stutgardiæ per Jo. Weirich. Rôslin.
1669. Eadem Latina in gvo. ſine Subſeript. cum Indic. & Appendi-
ce Rechenbergicaà ap. Groſs.
1698. Eadem recuſa cum Appendice illa ibid ap. eund.
Eadem Germanica in ato ſine subſcript. cum Append.
PDippingi.
Eadem in Hiſoriäâ Aug. Canfeſ- ap. Tutherum, Philippum, Slei-
dan. Goldaſt. Hortleder. Ccœleſtin. Chytræum, Oſiandrum,
Seckendorf. in Corpore Doctrinæ Jalio, ao. 1603. fol. àa p. Jac.
Lucium. H'horie Protißt. &C Appell, Evang. Statunm. Corpore
Thuringico Jena S7e.

g SCRIPTO-

66 SCRIPFTORES AD CONCORDTAM.
SCRIPTORUM AD CONCORDIAM nonnullos

connotari intereſt, quibus plures addet cui copia
placuerit.
I. DE SYMBOLIS, LUTHERANI.
1. 1u genere, Calixtus G. Calovius Syncret. Calxt. Danhauer.
Myſter Syncretismi. Hülſeman. contr. Caliæti Deſid. Concerd. Ly-
ſer. Wilhelm. Major J0. Tob. Diſpp. Müller. Phil. Pregr. Diſp. Pe-
largus. Selneccer.
2. Pontifici, Baronius Annal, ad A. C. 44. Becanus Manitsli.
Bellarmin. de V. D. l. 4. c. 2. Caſſander de Ofic. Boni viri. De Do-
minis de Rep. Ecet. l. 5. «. 6. Sander. Svaretz, alii in II. Secunde
Thomez. Tanner. Theol. Schol. T. 3. D. 1.
5. Reformati Hottinger. Bibosrb. Theol. l. 3. c. 1. Voſs. Diſi⸗ de
Trib. Symbol. Vſſerius.
. Singulatim,
II. Ab SYMBOL. APOSTOLICIM.
I. Luther. in Catech. Major. & alibi. Calov. Cramer. in L. Che-
mnit. in LL. Chytræ. Cornerus. Danhauer. Lacte Catech.
Forſter. Diſpp. Gerhard. L. de Trin. 5Æg Hunnius. Lau-
rentius. Lyſer. Polyc. LL. Murſel. Abſtraſa. Pelargus Sechold
Figei. Schilter. Diſpp. Catech. Selnec c. Pædag. Cbrißt. & Cate-
chiſtæ communiter. ut olim Ruffin. Auguſtin. de Fide ad
Petrum. Catechiz. Radibus. alii veteres:
II. Pontificii: Enchiridion Colenienſe. Angelus del Baſ. d. h. r.
Bellarmin. Expoſ. Symb. Colen. 12. L. 4. f. Ilpe. Controp l. 4. de C.
III. Reformati: Alſted. Theol. Catech. Danæus Explicat. Fabricius.
Jo. Grynæus. Lyttichius. Martini Samma Fid. Muſculus Lb.
Olevian. Conction. Paræus. Perkinſus. Polanus Syntagm. Ssladus
Græco-Latin. Vœt. Diſſ. d. h. r. Select. Diſs. T. 1. p. 641.
III. Ab SYMBOL. ATHANASII.
I. Lut ber. Centur. Magdeb. IV. Gerhard Patrel.p zzi. Lauren-
uus explic. b. Lyſer. Wilh. de Antiq: Aug. Confif. selneccer.
Exeg. Sinb.
4. 11. Pon-⸗

1

64
1
15

SChIPTORES AD CoNCORDIAM. Fr
II. Pontifecii: Baron. Ann. T. 3. A. C. 49. Binius Concil. L. . Not. .
pPoſſevin. Apparatu. Genebr⸗ rd. de Trinit. Svarez, Vasquez,
Peſantius in Thom P. I. qu. 36.
III. Reformati: Voſſius D. de Trib. Gmb, Paræus Not. inh.
IV. Ab SYMBOL. NICENIIM.
I. Lut her. T. 4. J. G. f. 24. VViet. Alt. parall, Calov. de Theol. Nat. &
Rey. Dorſchæ. E.r. àd b. r. Hülſemann. D I. contra Hagers
Pelargus Scholzä Fidei. .

II. Pontificii- Hager. homas Henrici Anatom. A. Conf,

80 .
III. Reformati, Voſs. & jam dd.

II. II CONFESS. AUGIISTANAM.
J. Luther. Melancht. imn Tomis. Epift. paſiw. Hiſtoria, Autoritas,
Puritas ap. Sleidan. Cœleſtin. Chytræum, Apologia contr. Am-
broſ. VVolf. Pupillæ Fvangelicæ Defenſio. Haupt⸗ Verthaͤ⸗
digung. Goldaſt. Paͤpſtiſche Reichs⸗Haͤndel. Hortleder.
Urſach. des Kriegs von Carolo V. Magdeburgica d. h. r.
Georg. Mülleri Paſtor. Miſnici ad Fribergam. J. I. Mülleri Hiſto-
ria Prot eſtationis & Appellationis Statunm, ex Archivo Vinar. Ar-
cularius Comment. Diſppy. Balduin. Defent. contra Pazmann. Ca-
lov. Critice S. & paſim in El. Carpzovii Wagoge. Dorſchæus
Diſ. Seculari de Aug. Conf Drawitz. Coneion. Erythræi Tabb.
Franzius Diſép. contra Photin. Pontißf. Calvinian. Vindiciæ in
Smalcium. Goôbel. Concion. Grauer. Prælettioner. Güntheri A-
nalyſis Triam Symb. Librer. Bimmel. Cokeg. in Aug. Conf. Hül-
ſeman. centra Hager. Hutter. Colleg. Analyf. Diſpp. Lauterbach.
Miraculum C. A. Lobechius Diſpp. Jac. Martini contra Becanum.
Balth. Meiſner. Concion. in 4. C. Menzer. Collatio Doctrinæ
Zwinglian. Pierii, Crotii., Examen Cenſuræ Crociang. EFxegeſis A.
C. Mylius Explic. A. C. Oo. Muſæus Prælect. Norimberg. Libri
Normales ed. ann. 164s. ut A. C. Apolog. Catechiſm.
Confeſſ. Sax. Eccleſiarum anno Syi. Loci Melanchthon. anni
133. Examen Ibeol. 1S. Deſinitiones. Rcſponſ. ad Artic. Bavaricos
177. Kirch⸗Ordn. Catech. Predigt. Pappus Piſſert. Comment.
Pelargus Schola Fiaet. Prætorius Not. in A. C. Rechtenbach.
Analyj. Jo. Regius contr. Bellarminum, Tolitum. Sigwart, Diſpp.

8 2 lo.

SCRIPTORES AD CONCORDIAM.
Jo. Schmid. Diſert. Stenger. Concion. Winkelmann. Tρſes,
Scripta anni Jubilei Secularts. 1670.
II. Pontificii: Confutatio Publica in Comitiis huic editioni addita.
Fabricii Leodii ſeu Uſingeri Harmonia, cui inſunt Cochlæi Di-
ſiusſio, Hoffmeiſteri udteium, Adaventria Refatatio, Virve-
ſii Philippiczæ. Cochlæi Vita Luther: & Scripta quæ ib. pag. 329.
recenſet, ut Colonienſium per Billiccium. ib. Thom. 1 einrici Ana-
tomia. Damaſi Concordia Diſcors. Hænlin. Parallela A. C. cum Aduga-
ſtiniaa . Heiſii Caſtigatio Heilbrunneri Acatbholici. Scripta Scop/icæ
Wer hat das Kalb ins Aug geſchlagen? das iſt / Hochnothwendige
und unuͤmgaͤngliche Frag aus dem Evangeliſchen Aug⸗Apffel /
ob der Augſpurs. Confeßion verwandte Prediger / oder aber die
Jeſuiten den Religion⸗Frieden uͤmſtuͤrtzen? durch ein kurtzes
Sendſchreiben des theuren Mannes D. Mart. Luth. an ſeine
Diener am Wort eroörtert und mit beſtaͤndigen Grund beant⸗
wortet. % 16:0. ſuppre do nomine autoris & loci.
Brill auff den Evangeliſchen Augapffel / das iſt Richtige beſtaͤndi⸗
ge Ableinung und in GOttes Wort wohlgegruͤndete Refuta-
tion, deren im Augapffel Augſpurg. Lonfeſſion ſaͤmtl. geſetz⸗
ten Articul / darinnen neben andern zu ſehen was die Kaͤyſerl.
Majeſtaͤt und die Catholiſchen Staͤnde dazumahl von ſolcher
Confeſſion gehalten/ durch andream Fabricium. M. DC. XXIX.
ſine mentione loci.
Die rechten Glaͤſer in die alte Beilluͤber den zu juͤngſt ausgegan⸗
genen Evangeliſchen Augapffel verſchafft und eingeſetzt / ver⸗
mittelſt zweyer Theoſogiſcher Tractaͤtl. als das erſte: wieder
das Pabſtthum zu Rom vom Teuffel geſtifftet. Das andere/
Beweiß aus den Schrifften der alten Vorfahren / daß der Pabſt
zu Rom und ſonſt kein ander der Anti⸗Chriſt ſey. Sammt mil⸗
der Zugabe eines Berichts daß gemeldeter Pabſt mit St Pe⸗
ter weder im Leben noch in der Lehre ſich vergleiche 4. O. M. O0.
XXXY ſuppreſſo nomine utoris & loci
Unforml. Augen⸗Wimper des Scharffen runden von D. Georg
Landherren / Prediger Ordens / auff dem Pabſt und ſeine Kirche
gerichteten Auges / artl. angezeiget und deutlich vorgeſtellet durch
M. Daniel Kemnizium Bandſtedenſem. A. C. At. DC. XXX. ſine
mentione loci, Mariani

SCRIPTORES AD CONCORDIAM.B 3
Mariani Conpivium Evangelicum. Poſſevin, Judicium de A. C.
Tanneri Eccleſiaſticus. F
III. Refermati: Altingius Exegeſi. Crocius Lud. & Joh. Apologe-
ticus, Aſſertio A. C. Comment. de Sacietate Proteſtantium Pacte Sa-
cm. ambroſ. VVolffius Hiſtoria A. C. cui confer. Hiſtor. Theol.
Lath. Lipſiæ asn. Fös.. & Apolagia Heidelberg, anno Söz. editz. Alia
ad Pappum. Harmonia Confeſſ. Refoermat. Genep. edita. HBornbeck.
Ssumm. Controverf. Sohnius, Arminiani, Curcellæus. Praf. ad
Epiſcopium. Hottinger. Riblioth. l.3. c. 1.

III. AD ARTICUL. SMALCALDICOS.

I. Luther. Autor.
Durfeld. Diſp. de Fundam. Salutis. Balduin. Diſpe. Harbart. The-
ſibus ad ar. 3 4. & de Primatu Papæ. Dan. Heinrici Diſpy. d h. Pla-
cius l. de Sect. & Diſſens. Pontific.
III. Pontificii: Scripta tot Pro Sede Rom. & Concil. Trident,
Svavis ſ. Paul. Servita Hiſtoria, cum Hiſtor. ballavicini, conera,
Spavem.

III. AD CATECHESES LIITHERI.

I. De Catechizatione ap. Patres, & omnes diſſidentes Eccleſ. re-
cenſet Hottinger. eblioth. Theol. l. 3. c. 1. p. 355. ſeg. Lutheri
publicam habere autoritatem faſſo, German. Latinè, Græcè, Ebrai-
cà per M. Jo. Clꝗjum Witteb. 117e, edu. notas, Commentar.
Vindicias, Diſpp. in easd. exæt are plures e. c. Adami Mel. Vit. Theo’.
German. Alardus. Arndius. Artomedes Concion. Brentius Explicat.
Cramer. Cruciger. Dauhauer, Lac. Catechet. Dietericus I ftitut.
Eckard. Henr. Gagege. Egardus Medull. Theol. Fiſcher. Chri-
ſtof. Explicat. Forſterus Theſeur. Catech. Fabricius Axiom. Catech.
Gerhardus Conf. Catsol. Gerlach. Analytica Minoris. Gieſſe-
nius Defenſio Catech. contr. Jeſuit. Himmelii Minor tum Sebholiis.
Gigas. Hoë Conz. de Lathere. Buberinus Concion. Kesleri
Lutherthum. Kaufmannus. Laelius contr. Sertorium. Losſii Ob-
Jetct. & Solutionei pro Pueri. Lyſer. Polyc. Mattheſ. Conc. Vit.
Luth. Müller. Jo. Defenfones Lutheri contra Creuz. o. Meiſner,.
in Catech. Palat. Oſiander Luc. Pappus Hyporypoſ. Doctrin.
C. A. Rungius Diſpp. Salmuth. Stiller. Conc. Schilter Diſpp. Sel-
G 3 nec-

54 SCRIFTORES AD CoNCORDIAM.
neccer. Pædag. Chriß. Spangenberg. Huc refer Compendia
Tbeol. Hutteri, Heerbrandi, Hafenreff. alia. Privatas Cate-
cheſes Luther. indicat Hottinger. Bibliath. d. l. 3. 6. 1. p. 355.
II. Pontificii: contra, ut Romanus, Caniſii Explic. cum his quos
in Admonit. nominat.
III. Reformator. per Provinc-indicat Hottinger d. lI. conf. Sibelii
Meditt. Alſtedii Ibeol. Catechet. Kukelin. Cateb. Helland. Lubber-
ti Comment. in Cateth. Palat. Begicum. Explicat. Wendland.

IV. AD FORMILAM CONCORDIZ.

I. Lutherana Hiſtoria de Motibus & Neceſitate operis. Chemnitius
de Duab. Natur. in C. Judicium de Contreverſ. Fundamenta S. Cænæ.
Hutteri Concordia Concors. Apologia Theol. Heidelb. edita ann.

Fbi. Andreæ ac. contr. Sturmium, Hamelmann contr. Collog. cum

Reform. Hoë& Apologet. contra Bellarmini Mendacia Concordiæ impa-
KMα. Hunnius Apolog. contr. Hofman. Geſner. Hutterus in F. C.
Selneccer. Recitationes & ear. Examen. Oſiander contr. Sturm.
Olearius Gottfr. Iſagege. Carpzov. Iagoge, ib. Jo. Olear. Mar-
bach. Apolagis. Jo. Schmidii Apolog. Ceancisn. Colm ar. Joh. Mu-
ſæus Pralect. Jenæg. Balduin. coner Piz nAn. l. 3 c. S. 9. 5l. HO-
pfner. Sax. Evang. . I. Pe I. t4. 4. Gerhard. EI. T. 6. de Eccleſ. J. 2477.
Scripta Yabilei de bac re ad ann. léb. Corzus Libbr. Luth. d. §.
Cæena Vrfell. 1562.
Jubel⸗Jahrs⸗Poſaune / das iſt / der reinen Evangeliſchen Kirchen
Vierdtes und der Chriſtlichen Concordien Erſtes Jubel⸗Jahr/
zum Gedaͤchtnuͤß des vor 100. Jaͤhren abgefaßten / unterſchriebe⸗
benen und gedruckten heiſſamen Concordien- Wercks / mit
einer Poetiſchen Lob⸗und Danck⸗Poſaune ausgeblaſen / und mit
ausfuͤhrlichen Philologiſch⸗und Hiſtoriſchen Anme ckungen / fon⸗
derlich von Anfang und Fortgang der Chriſtlichen Concordien/
welche zur Wiederholung mehr als 100jaͤhxiger Kirch⸗Geſchich⸗
te dienen koͤnnen / erklaͤrt von M. Heinrich Ernſt Treibern / Lia-
cono in Eißfeld. 1681. Schleuſing.

Würtemberg. Iheol. -ontra Belermini Mendacia. Schroppii Acta

Concil. Oecumenici de Cœna S§. Tabing. Jbt.
II. Pontificii: Bellarmin. Jadicium TL. 7. F. 576. cui Würtemb.
Theoll. & Hunnü reſponderunt. leſuitæ communiter de=⸗
Chriſto, Prædeſt. III. Ke-

BBBBB—eBm

SCRIPTORES AD CONCORDIAM. 5§S
. Reformati: De Libr. Concordiæ Admonit oe Theoll. &C Miniſtr. Pa-
latin. Neoſtad. 1SSt. Lutheri Lehre von der Perſon C. Himmel⸗
fahꝛt / ſitzen z eRechlen oitewiederlec⸗ Andrexæ und Mithelffer /
Chriſt. Grammunds 1 euſt. 1581. Hoſpiniani Concordia Di-
ſcors. Tigur. Pappi & Oſiandri Wiiß v, wir. Examen Recitt. Sel-
nectcteri Jo. Balzæi Neapol. Nemet. Iba. Colbatio Cathol. Chriſt. Fidei de
Perſon. C. & §. Cæva, cum Diſp. Jac. Andreæ Witteb. habit.
ed. ibid. Nesp. Fbz. Hermann Bayers Pronuntiation um Ant⸗
wort vom H. Abendm. an Selneccer. ib6. eeg. zan. Angeli Maſa-
relli Monitoria ad Jac. Schropy. de Synode Oecamenics fictitia ib.
Calvini Iaſtit. & tot Opera ad ſingulos artt. ut Syſtema ata e. C.
Bucan. Calv. ontra Ei fiphal. Colloquior. Acta. Bezæ & alior.
Polan. Wendelin. beol. Chriſt. Fxertit. contra Gerhard. Nopa Novo-
rum Ubiquißica Nova, wieder das Concordien⸗ Buch / far⸗
rago Sscommatum. Sturmii Anti-Pappi I. Beza Epiſt. 69. Ren-
necher. de vero AntiC. Hanfeld. Hodeper. Germ. Neodorp. Eu-
ther. 0, ibecox. bPareus Collo 97. Svalbac. c. 2. Warenberg contra-
Hamelmann. de Euchariſtia. Contra Uſum Symb. libr. Armi-
niani Apol Exam. Cenſur. Conf. Prævoſt. Concio ad Pſ. 122. Hæ-
reſ notam habere E. C. Ameſ. de Canſi. l. 4. c., 4. Condemnatio
abolenda Sturm. . J. Haſſi Cenſura 1576. Conſeng. Orthod. Præf.
Nomina in Anthitheſi malè omiſſa Helmſtadici Col. Dued-
linb. ib. Chemnit. LL. p. 188. Philippiſtæ in Coll. Altemb. Lipfi=
cum ann. 16;0. Caſſell. Paræi, Duræi! lrenica. Calixt. bigreſſ.
contr. Nihuſ.

I. SckIPTORES DE SWENCFELD.

ERRORIBUS.
Caſpari Swencfeld. nobilis Sileſici cujus Opera in fol. &sto. pro⸗
dita, Hottinger. Bibl. Theol. l.3. c. 2. p. 3c5. ei tribuit Cæaput
non tam malitioſuw quàm perplextim, nec tam contontioſim
guàm blandiloquum, ad intricandum tamen potins & ſedu-
cendum, qum docendum & ducendum aptum. Conf. Oſian-
drum H. E. Cent, 16. , 2. c. 3. qui adſtites indicat y. n6. ne
hæſite-

SCRIPTORES DE SVVENCFELD.B
hæſitetur ad Lutheri judicium 7. Alt. 4. f. 446. T. 6. f. 145.
& ſeqq. T. 5. fF. 34 4. & c. Socii extiterunt & Imitatores, ?a-
lent. E'eigel. Paſtor Schopæ Miſnicæ, Pbilipp. Theophr. Para-
celſ, à Bombaſt Medicus famoſus. Methiſtæ, Stifeliani, Fra-
tres Roſeæ Crucis, Novelli Prophetæ. Jac. Bebmius.
E Reformatis obſtitiſſe ei primus dicitur adianus Antilog. in
iſtius Summam. Toſſan. Becman. Bxerc. 21. Alii ſeriatim
indicati, Jac. Andreæ, Adami Vit. Medic. Baring. War⸗
nung für den Proph. Beza écρ. ad Corran. Boiſſard. Vit.
Viror. Doct. P. 4. Bucholz. Ind. Chron. p. Io. Chytræ Epiſt.
Calov. Ll. Prolegg. Agricola Theoph. Cruſius Ann. Spev.
L. 10. P. 3. P. 5Syßf. Dreſler, Milen. VI. P. I. p. 20. Fecht.
Suppl. Hiſt. Eccleſ. Freher. Theatr. p. o. Gerhard.
Diſp. I. de Gloria Dei. & LL. paſſim. Held. Endſchafft
Swencf. Lebens. Horn. Georg. H. E. p. 376. Hoyer. be⸗
ſtaͤnd. Lehr. contr. Rathman. Kromayer. H. E. p. b. Ley-
deker. H. F. p. 746. Lubec. Hamb. Luneb. Miniſterium
contr. Nop. Proph. Melanchton. Judic. ad libell. Swencf.
Ottius Annal. Anabapt. Pfeiffer. ut Calov. Anti-Bobem.
Qvenſtet. ſtem. LL. paſſim. Radacker. Ausſchreiben von
Aufheben Svvencf. Schrifften / cui reſpond. Theoph. Agri-
cola Gegen⸗Bericht. Schelhammer. Schluſſelburg. Ca-
tal. Heret. lI. io. Scultet. Ann. Evang. P. 1. Seckendorf.
Hiſt. Luther. l. 3. Schoper. Chronogr. Deutſch. Nation. Sei-
ler. verſtellt. Wiedertaͤuf. Siderocrates Tubing. Hiſt. Act.
cum Theoll. Thumm. mpiet. Veigel. Vadianus jam dict.
Weberus. Jo. Wigand. Sppencfeld. VVitteberg. Conſilia.
Quàm ſeſe Svvencfeld. ipſe Ep. P. 2. Lib. von Ceremo⸗
nien. Judicio von Prædicanten. Idem, uüber Brentii Lehr
von Nachtmahl. Antwort auf Saͤchß. Theol. 7. II. l. 2. p. 409.
Bericht wie auf Luth. Inquiſit. zu antworten / relegi poteſt ac
conferri, ut Arnold. ille Hæreſiollogus oſtentet, obniſos injur.
& vio-

—

—— —

SCRIPTORES DE ANABAPTIST. 57
& violent. reos arguat P. II. lib. 16. c.20. P. IV. Sect. a. u. 24. &.
Ita Paracelſi Apolog. operosè texi P. II. Il. 16. c. 22. Pateſcit·
Conf. Qvenſtet. de Vir, doctr. illuſtr. Voſs. de Philoſ. p. 21.
Blount. Cenſur. Autor. p. 422.

II. SCRIPTORES DE ANABAPTIST.
ERRORIBVUS.
Anabaptiſtarum, quibus add. Puritani, Duakeri ſ.

Tremulant.
I. Scripta, & Elenchum poſt Mennon. Fundament. vid. in Cor-
pore Controverſ. ADooreslaar & Auſtroſzlvii, publico no-
mine colleco. Zac. Andreæ Concion. Valent, Andreg Me-

Becan. Manuale. Bauman. Evang. aͤrgerl. Chriſtenthum P. II.

p. 145. Bentheim Holland. Kirchſtaat. b. I. c. 19. Botſac. Ana-
bapt. Reprobatus. Du Brez contra eos I. 3. Bullinger.
Confut. Anabapt. Brochmand. LL. paſſim.
Calov. LL. 4 Carolus Memorabil. Sec. 17. Arnold. Ketzer⸗Hiſt.
P. II. I. 17. c. 12. Carpzov. & alii Comment, in Aug. Conf. &
Form. Conc, ad h. I. Caſſander Colloqv. cum Jo. Kremer,
Matthia Cloppenburg. Gangræna Theol. Anabaptiſt. Colo-
quia, Tigurin, oper. Zvvingl. in Append. Frankenthal. ann.
157. Bmdan. 1579. Leoppard. 1598. Harlingen. 1610.
Sðneekan. 1614, Bolzpard. 1608. Pranequeran. 1644. &c.
Andr. Eiſeberi Urſachen ſie nicht zu leiden.
Le Fevre Frieden⸗Schrifft.
Gaſtius de Catabaptiſt Error. Gerbard. in LL. & Diſpp.. de N
vis Fanaticis p. 939. ſeq.
Hacſpan. ad Matth. 1,16. Hamburg. Miniſter. Qvaker. Greuel.
Hammond. Pædobapt. contra Tomlium. Honor. Re ius
ſeu Georg. Horn. de Statu Eccleſ. Britann, Hornbet Ssumm.

h Controv.

—

SCRIPTORES DE ANABAPTIST.
Controv. I. 5. Hotting. Biblioth. h. Hutter. Lb. A Laſcs
contr. Mennon. Limborch. Theol. Chriſt. Luther. contra
Thom. Münzer. T. 3. J. G. ao. 1525. Præfat. ad Menii lib.
d. h. r. T. 5. J. G. f. 260. T. Alt. 5. pasſim. T. 6. 433. T. 7. 141.
T. 8. 800. T. 9. 245. 295. &c. Melanchthon. Diſp. de Judi-
ciis. Præf. T. 2.
Nicolai Melch. Wiederleg. deren Buͤchleins.
Oecolampad. Inſtitut. de Anabapt. Magiſtrat. Jurejur. Reſponſ.
contr. Hubmeier. Oſiander Luc. Enchirid. Controv.
Ottius Annal. Anabapt.
Pfeiffer. Anti-Melanchol. P. 2. Pozlenburg. Epiſt. ad Brant. in
Epp. Arminian. p. 876.
Dvenſtet. Syſtem. Th. per LL.
Florim, Ræmund. de Orig. hær. I. 2. Vrb. Regins Dehort contr.
Nov. Baptiſ. Jo. Denkii, Fridberg duas Mirabil. Epp. Valen-
tin. Monaſter. Confess.
Chriſtian. Schüz. Apol, contr. Catal. Schelvvig. Seyler Lar-
va Anabapt. Sleidan. Hiſt. de Stat. Relig. lib. 6. p. m. 158. l.
10. p. 267. ſeq. SchKüſſellurg. Catal. Hæret. l. 12.
Theatr. Europ. T. 4.
deman. Pax Sionis. ofj. Diſp. de Baptiſmn. 7 oer, Polit. Eccl.
P. l. 1. 5. Tr. 1I. c. 9.
Wigand Anabaptiſmus.
Zech. Europ. Herold. p. 844. Zeildler. Itiner. German. Zvin-
glius Elench. Catabaptiſt. T. 2. Eccleſiaſticus. De Bapti-
ſmo. Reſponſ. contr. Hubmeier.
Coœterum, ut Formula Conc. b. p. 7S;. cautè notat,
gos in multas ſektas eſſe dipiſoes, & alios plures, alios pauciores
relig. errores amplectie ſic Bentheimius Holland. Kirch⸗ und
Schul⸗Staats d. c. 19. benè obfervavit, poſt ſectarum lites
varias, conveniſſe Dordraci in Confeſſ. Formulam, quam p. Sa.ρ.
refert, quà plures errores ante jactatos de quib. Sleidan ad
ann.

SchTORES DE ANABAPTIST.
ann. 1627. p. m. 158. ad an. 1535. I. 10. pr. ſeq. deſerere viſi ſunt,
ſeriò, an curà externi ſtatus; ſic multos & autores in ſcriptis
Partium, & proceſſum in eos refert: quæ huc transferre non
eſt paginæ. Sacror. ritus ſimplex & ſpecies depotions ſpectanti
probabilis videtur. Quàâm operosè Arnold. Hereſiol. tales tuea-
tur P. II. lib. 16. c. 2: ut Mennonem, hujus ſic dictum Fundamen-
tum ann.i5i. editum inſpicere placeat pro criſi ſerià. Sic David.
Georgium refoſſum & combuſtum Baſileæ, P. IV. Secét. 2. n. 29.
30. 37. 32. congeſtis ſcriptis Apologeticis, patet. Dap. Geor-
gi Scripta anno iSle edita, lingua Flandricà in fol. ſunt Libri 4.
Mirabilium. De Creatione. Dei spiritu, Amore, Voce ad Homi-
nem Lapſum. De Eccleſ. & S. Trinit. De Verbes Scriptaræ ali-
zuib. Hamburgi communicavit mihi Anabapt. Prædicans
Balth. Tenner. Biblia Oſiandri & Erneſtina oſtendens, undè ſe
docere alios indicabat, ad meliora ſe ductilem profeſſus.

SCRIPTORES DE ANTITRINITAR.
ERRORIBUS.

Anti- Trinitariorum Scripta
Vid. in Sandii Bibliothecalis, Tom. Societ. Polon. ubi Socini,
Crellii, Schlichtingi, Wolzogenii opera Amſtelodami edita.
Separatus eſt Oſtorodi Catechismus, & alie,
In eos edita, ſerie alphabet.
Ad Portum Defenſ. Fidei contr. Oſtorod. Alſted. Turr. Babel
. deſtr. Ambroſ. de Fid. Sp. S. Anonym. Anti-Socin. Arnold.
Nic. contr. Catech. Racov.
Athanas, contr. Arium, Orat. de Nat Hum. ſuſceptà. Dial. de
Trin. &c. Auguſtin. contra Serm. Arian. lI. 3. contr. Maxim.
Balduin. contr. Catech. Racov. Baſil, contr. Eunom, Bellarm.
I. 5. de C. Bettſacc. Anti-Crell. Antiſtegman. Brochmand.
L. per articulos.

60 SCRIPTORES DE ANTITRINITAR.
Calov. Anti-Socin. in LL. Cereal, de Fid. Trin & Incarn. Ci=
cbov. 100. argum. contr. Schlichting. Chemnit. LL. P. I.
Cloppenburg. Compend. Socin. Antismalz. Coccejus Con-
ſid. Princip. Joh. c. I. contr. Apolog. Equit. Polon. Come-
ni. Admon. de Iren. Zvvickeri. Lud. Crocii Anti-Socin.
contract. =
panhauer. Hodomor. Phot. Durr. Diſpp. contr. Socin.
Epiphan. Hær. 69 74. Eſſen. Templ. Cruc. contr. Crell. Eſt-=
thius ad I. Sentent. Lomb.
Felwinger. Defenſ. Divin. C. contr. Jo. Felbing. Smalc. Zvvi-
cker. Feuerborn. Anti-Enjedin. Franz. Diſpp. in A. Conf.
Vindic. contr. Smalc. Aſſert. Satis fact. C. 4
Gerbard. Synopſ. Neo-Photin. in LL. per articulos. Grauer.
polem. In Micheam. Diſs. cContr. Oſtor. Socin. Vindic. In-
carnat. Exam. Sophiſt. Grotius de Satisfact. C. contra
Socin.
Hieronym. Epiſt. 2 ad Damaſl 3 contr. Maximin. de Fide ſuà
ad Marc. Hilar. libb. . de Trin. Hornbec. Socin. confut.
Compendium Diſpp. Hunnii Nic. Examen. Himmel. Diſpp-
Anti-Photin.
Macius Clarus contr. Varimund. Jazs Bercay Exam. Anti-
Socin. Junius contra Prælect Socin.
Kesler. Exam. Log. Phyſ. Metaph Photin.
Lulbert. de] C Servator. contr. Socin.
AMaccov. eοα ναιεοορ Arian. Mares. Hydra Socin. expugn.
contr. Volkel Mareini de Trib Elohim. Syntagma Anti-
Photin. Macthiæ Colleg. Antiphot. & Diſpp. Maukiſcb.
Anizvvicker. Conſpicilla Iren. Comenii. Meiſuer. Balth.
Conſid Theol. Photin.
Nazianz. Greg. Orat. de Theol. & Spir. S.
plear. Jo. Synopſ. Err. Socin.
Placætts

R

ScCRIPTORES DE ANTITRINITAR. 6
Placcus Diſpp. contra Crell. de Deo Patre. Polyander, Con-
certat. Anti-Socin Prolæi Matæol, Socin.
Quenſted. Syſtem. per Artic. ſing.
Saubert. Anti-Smalc. pro Schopper. Scberzer. Colleg. Anti-
Soc. Diſpp. Schook. Sophiſt. Zvvicker. Socini. Simler, de
ætern. Dei Fil. & Spir. S. Smiglec. Nod. Gord. Nova mon-
ſtra Arianor. Spener. Ternio German. de Trin. Stegman.
Photinianiſm.
Zarnov, de Trin. Tertullian, l. I. de Trin. Thomas Summ.
P. I. Thum. Impiet. Photin.
De Valentia T. I. Comment. lib. 5. de Trin. Varenius Anti-So-
cin. Orthodox. Victorin. contra Arium lib. ad Candid. de
Generat. Verb. D. Vigilius Lapſ. Dial. inter Arium, Sabell.
Photin. & Athanaſ.
Wiek. de Divin. Spir. S.
Ad Pag. ov. Catalogus Teſtim. ille à D. Martino Che-
mnitio & D. Jac. Andreæ Brunſvigæ colligitur, & additur poſt
Subſcriptiones“ eòô quòôd dicerentur à Multis eſſe novæ Phra-
ſes in Articulo de Perſonâ Chriſti- Conſenſu Electorum Sa-
xonis & Brandenburgici, ut convincerentur illi logodædali
⅛Patribat. Permiſſum autem primèò eſt omnibus, poſt Sub-
ſeriptiones ponere Catalogum hunc, vel ante, pro lubitu.
Imòô primàm ſubjunctus ille fuit Sutſeriptionibus, nec quis-
quam ad ſubſcribendum illi coactus. DH. Polycarpus Lyſer.
in script, contr. Dan. Hofman. anno gz.

Scripta Evangelicorum in Pomtificios ex Parte collecta
ſerie Alphab.
Afflmann. Conflictus Anti-jeſuiticus. Anatome Fœtus jeſui-
tici. Phoſphorus Veri Cathol. Alehefer. Abyſſus Deſperat,.
Pontific. Pſeudoſtereom. Relig. Pontificiæ.
Balduin. Examen Sciopp. Apologet. de Indulgent. Diſputatio“
cum Diabolo contr. Serar. Battus de Juſtific. contr. Bellarmin.
Bebet.

62 SCRIPTORESCONTRAPAPFISMuM.
elel Evang. Glaubens kraͤfft. Pruͤfung / Cathol. Glaub. Staͤr⸗
ckung. heer Fortpflantz. Evangel. Warheit. Antivenator,
Anruf. der Engel / Heiligen. Unfehlbahre Kirche Chriſti.
Gruͤndl. Wiederleg. Erbermanns Beweißes. Lernegger. Idol.
Lauretan. Bidembach. & Ofenari Reſponſ. ad Dilling. Aſſerta.
Botſacc, Tr. de Eccleſ. Rom. Papiſt. Contradicet. in Schiller.
Buchholtz. Tr. de Indulg. Bacer. Colloq. Ratiſpon. Diſp. cum
Latomo. (E Refor. Chamier. Panſtrat. Calvin. nſtit. alii multi.
Calixt. G. Colloqu. Hemelſchburg. Tr. de Miſſa. Conjug. Cle-
ric. Commun. ſub Utraque. Compellat. Acad. Colon. Re-
ſponſ. ad Moguntin. de Pontif. Rom. Infallib. Conſid. Doctr.
Pontif. Reſponſ. ad érnef. Haſſ. Tr. de Arte Novà.
Calixt. F. Ir. de Purgator. In Mülman, Hiſt. Concept. B. Virgin.
Carpzarv. Colleg. Anti-Papiſt. Chemnitius Examen Concil. Trid.
Loci Theol. Chemuit. Chriſtian. Veritas Relig. contra Scheffler.
auf deſſen Tuͤrcken⸗Schrifft. Kehrwiſch. Cellar. Diſpp. in
Concil. Trid.
Clotz. Tr. de Angelolatr. Cothman. Prodromus de Pontif. doctrin.
Conringius Concuſſ. Fundam. Contra Novenam Anton. de Pa-
duà. Vindiciæ contra Dionyſ. Werl. Argument. Duor. Refut.
de Vocat. Miniſtror. Eccl,. Cramer. Tr. contra Stevart. Je-
ſuit. .
Danhauer. Gorgias in Valerian. Magnum, Onirocrit. Walen-
burch. Deliquia. Nihuſti Anoëtica. Hodomoria Spir. Pa-
pæi. Vale Cornæo dictum. Hyæna Friburgica, in lren. Thomæ
Henrici. Iconothetes Chriſtian. Do-ſebæ Myſaria Miſſæ. De Ec-
cleſ. Autorit. Vindiciæ in Bellarm. Controverſ. Kircher. De-
vius. Hodeget. Cathol. Detectio malæ fidei Papiſt. de S. Tri-
nit. Dreier. Controv. cum Pontif.
Eccard. Henr. Papa Phariſaizans, Pandectæ. Feſt Pred. contra
Wittfeld. Reckii defenſorem.
Ferrarii ſiu Fabricii Euclides Catholicus in Walenburch. Facii
Catal. Teſt. Verit.
Forſteri Paræneſis contra Gretſer. Frantz. Syntag. Controverſ.
Gerhara Confeſſ. Cathol. Bellarmin. Orthod. Teſtis. Coldaſt. Polit.
Imper. Pontif. Grauer. Diſpp. Antiles. Conring. Animadv. in-
Mül-

SCRIPTORES CONTRAPAPISMUIM. 6
Mülman. de Purgator. Defenſ. Eccl. Proteſt. Fundament. Fid.
Pontif. Concuſſio: & Defenſ. contra Valerian. M. Haunold.
contra Erberman.
Hanneken., Exam. Manual. Becani. Irenicum Thom. Henriti.
Haberkorn, Vindicat. Luth. Fidei contra Hunnium JCt. Syn-
tagm. Diſſert. Anti-Valerianus. Relatio action. cum iſto.
Decas Diſpp. in Kedd. Forer. Heilbrunneni Jac. Un⸗Cathol,
Papſtthum. Defenſio contra Keller.
“”DU Herihbuſßie Unterſcheid Cathol. und Paͤpſt. Lehre.
Rinmel. Jeſuita Phariſaizans. Solut. argument. Hunnii Apô-
ſtatæ. Matæol. Papiſt. Hæpfner. Sax. Evangelica contra Cut-
ſem. Tr. de Idololatr. Anti-C.
Hoe Labyrinth. Pap. Cretico. Gretſer. Apologet. in Bellarmin.

RI pro L. Concord. Nova Novor. Velit. Epiſt. cum Cutſemio. De-
,— fenſ. Luther. contra jeſuit.
Huüſeman. Collat. Antipap. Manual. Conf. Aug. contr. Hager.
Hanniu Nc. Eccl. Roman. non-Chriſtiana. Apoſtaſia, Pellis
ſ Ovina detecta. Hurter. Diſpp. de Verbo D. Traditt. Actio

in Gretſer. de Principum Munificent. in Sedem Rom.
Kratewiz Examen Controv. de Extr. Vnéction. Conjugio contra

BBellarmin. Coſter. Könιρς. G. Tr. de Anti-C. Rom. Kortbolt.
Papat. contra Laubenberg. Beelzebub Rom. Kromayer. Diſpp.
. de Eccl. Rom. Apoſtaſ. Theol. Poſit. Polem. .
Liibav. Gretſer. Triumphat in Colloqv. Ratiſpon. Link. Wencesl.
Dieal. von ausgelauf. Muͤnchen. Luiheras, omnib. Tomis, Vid.
„ Indic, es te Altenb. yſer. Eab. Depulſ. accuſ. jeſuit. pro Aug.
. Confeſs.
. Sea. Majer Judicium de ACathol. regula contr. Valer. A. janior
. Diſs. de Orat. pro defunct. Apolog. in Valer. Magnum.
Meiſner. Balth. Phlil. Sobr. P. II. Mur. Babylon. Excubiar. Papiſt.
Depulſio. Conſultatio de L uth. relig. capeſtenda contra Les-
„ ſium. Apolog. contra Hugon. Meiſner, go. Synopfſ. Controv.
6 D P apiſt. Melanthoen, paſſim in Tomis, Biſt. Colloqv. Mirrælius de
Comit. Truchſes. Recognit. Eccl. Univerſal. Moderati Sert.
R—. ptores in Papatu Fabricii. Miütller. Zeb. Anti-janſenius. Mäller.
i Semnel, Spes Vana Papiſtica contra Cutſemii Sax. Cathol. Mul.

Wia, .

64 SCRIPTORES CONTRA PAPISMUM.B
mann. Diſpp. Anti-Jeſuit. Maſzi o. De Eccleſia contra Erber-
man. Biblia Vindicata. Vertheid. Augſp. Confeſs. contra
Kedd. Jeſuit. Müller. Philip. contr. Maſen. Dubitat. Pontif.
Nicolai Phil. de AntiC. Rom. Næol. Melch. contr. Forer. Kedd.
Erhard.
Pfeiffer. Anti-Papiſmus. Pomarii Examen Examin. Kedd. Pre-
g'zer. Anti-Forer.
Quenſted. Syſtem. per Art. ſingulos. Vt Gerhard. alij. Qaiſtorp.
Catechiſm. Anti-bapiſt,
Reinb. El. Sigm. Bericht contr. Frommens Antw. Ad Tanner.
Reſenii Anti-Becanus. Rhauen. Papat. Conciliis Denudatus,
Diſpp. de AntiC. Abeinboth. Ausfuͤhrl. Beweiß contra Kedd.
R. Manual. contr. Papat. Kintelenzs, de Tranſit. ad Papiſm.
Samſon. Anti-Jeſuita in Laur. Nicolai. Saxos. Theol. Vertheidi⸗
gung und Haupt⸗Vertheid. des Ev. Aug⸗Apfels. Scheubler Fel⸗
ſengrund contr. Recken. Evangel. Warheit contr. Wittfeld.
Schleiderſtein contra Walenburch. Scherzger, Anti-Bellarmin.
Schiller. Quadrilingvis. Refut. Durfel. Seldii Topica Mar-
celliana. Antimarcell. Exercit. Anti-Marcell. Schlaßlburg. Ca-
tal. Hæret. 1. 8. Schröder. Enchirid. Theol. Reihing. Laquei
contriti. Diſſert. de Eccl. C. Apologet. Retractat, Manual.
Cathol. E Reform.plures eadem.
Thome ob. Confeſs. Fid. ad Maſen. Thamwmii Disq. de Jubilæo,
Indulgent. Verbo D. ſcripto, non-ſcripto. Purgator. Annehm.
Paͤpſt. Religion. Liei Oſtenſio Summar. Vindic. Aug. Conf.
contr. Bellarm. Exercit. Academ. Animadverſ. in Motiva Er-
neſti Haſſi & Walenburchior. Reſponſ. ad Keddii Poſtulata.
Tr. de Phraſib. Vet. Eccl. Dd. Pruͤfung Hildesheim. Paͤpſt.
Probier⸗Steins. Heimſendung Sonnemanns.
Parenii Theol. Controverſa, Anti-Papiſm. Orthodox. Veiel. Au-
guſtin. Controv. Judex. Vrſin. lob. Henr. Rettung Ev. Kirch.
contr. Neuhauſers Bericht. Evang. Glaubens⸗Lehr contra
Maſen.
Wagner. Tob. Cenſur. Motivor. Beſoldi Cti Apologet. VVatd.
ſchmid Keddius vertiginos. Schmids⸗Lauge inkedd. Refut. 20.
Rat. contra Horn. Apoſtat. VVelber. Jec. Diſpp. contr. Becan.
de Idol. Pontific. Zeæman,

6
.

—

— —

SCRIPTORES CONTRA CINGLIANOsS. 6
Zeæman. Jeſuita Revapulans. Defenſio. Baſis Fidei. Athleta lar-
vat. ſtramentit. contr. Gretſer. Carnificina Eſavit. Zeigler.
Kedd. Refut. Luther. Defenſus.

His cui vacat addito plures. Quid Reformati in Papiſm.
ſcripferint, Hottinger. Biblioth. Hornbek. Summa Controv. alii,
recenſent.

Scripta contra ſic dictos Cinglianos ſeu Calvinianos,
ſerie Alphab.
W'lman. Fxamen Concion. Rhuel. de S. Cæna. Calvini Heu⸗
ſchrecken.
Baemecſßer. Bekaͤntniß Calvin. Daß bey Luther. Lehre wohl ſeelig
zu werden. Bares vindiciæ de Apoſtaſia Sanctor. contra Ssy-
nod. Dordrac. ut Benefeld. Bebmii Sextas Diſpp. de Differen-
tia Promisſion. Divinar. contra Crocium & Bergium. Broch-
mand. in Locis per tot.
Calixti G. Conſider. Doctrin. Reform. Tr. De Tolerantià eor:.
Calovius ad Marefii Obſervat. Colloqu. Caſſell. Hyppomnemata,
Aoxikaia Spiritus Syncretiſtici. Diſſert. Horubecc. de Con-
ſociat. Reformator. & A. Conf. synopſis Controverſ. Collatio
Pſeudapoſtolor. & Calvin. Cellarii Diſpp. de Prædeſtinatione.
Cothman. Duellum Euchariſticum „cContra Bergii Traét. de
Prædeſtin. & Wendelin. Crameri Tract. de diſtinct. Decalo ,
Prædeſtinat. Unterricht von Streit mit Calvin. Bericht Col-
loquii mit Pelargo.
Danhauer. Hodomoria Spiritus Calvin. Iconothetes Chriſtianus.
Nuncius Nuncio buræzi miſſus. Dedekenni Religions⸗Streit
Luther und Calvin. Beantwort. des Lampadi von der Gnaden⸗
ahl. Dorſehæus Diſs. de S. Cœnaâ contr. Zwinger. De Vo-
luntate Dei. contr. Trigland.

Eccardi Henr. Faſcicul. Controverſ. Scopæ diſſolutæ. Arneld.
Tract. triplex.

Tabricii Wiederlegung des Verdachts von Calviniſimo pro Gu-
ſtav. Adolf. Svec. R. wieder Hopfium. Feurborn Reſponſ.
ad Cæſaris diſp. de Adventu C. ultimo. ad Eglin. de Peccat.

1 ID

66 SCRIPTORES CONTRA CINGLIANO0sSs. —
in Spir. S. Examen Combach. de Perſona & Officio C. Diſs.
de Majeſt. C. Vſurpatione. Faſcic. 6. Diſs. Epitome Error.
Calvin. Erklaͤr. des H. Abendmaͤhls in 17 Predigt. Ausfuͤhrl⸗
Wiederlegung Caſſel. Wechſelſchrifften. Fiι schediasma-
ta, Apologia eor. Diſpp. Anti-Goclen. Prodromus Reſponſ.
ad Theſ Apolog. Goclen. Hyperaſpiſt. in èN. Marpurg. For-
Rer, Status Qvæſt de Fractione Panis Euchariſt, de Indurat
Abſolut. Decret, Election, contr, Huber. Franzii Syntagma
Controverſ. .
Gerhard. nuterque, contra Calvin. in LL. in Wendelin. Grauer. Qqd
de Localitate & Hlocal. omnipræſent. Corpor. C. contra Ke-
kerman. Bellum Calvini & Chriſti. Colloqv. cum Amlingo.
Antl-bParæan, Propugnacul. Abſurda Calviniſt. Harmonia
Calvin. & Photin. Anti-Lubinus. Abfertigung vermeinter
Wiederleg. Lamii. Groſßus Tr. de Diſs. Calvin. & Luther.
Haberkorn. Syntagm. Diſes de Error. Calvin. Fundament. Vindi-
ciæ Artic. I. Epicriſ. Witteberg. Syncret. Caſſel. oppoſ. de S
Cœna. Demonſtrat. Calvin. hodiern. Error.: Manichaic. Pe-
lag. Meſſal. Swencfeld, commiſſor,: Haveman. Eris Euchariſt.
Antiwell. Streit von Naechtmahl. Abfertig. des Calvin. Me-
dici zu Bremen. Heilbtunver. Swencfeld. Calviniſmus. Sy-
nopfſis Doétrin. Calvin. Wiederleg. des Berichts Theol. Hei-
delb. von H. Abendmahl. Huneu Egid. Aſſertio de C. Per-
ſonꝗ & Majeſt. contra Pezel. Prædeſtin. Sacramentar. Calvinus
Judaizans. Anti-Paræus. Præfat. in Epiſt. ad Epheſ. contra
bezel. Grabium. Hunnii Nicol. Controverſ. de Vniverfal
Meriti C. Diaſcepſis de Fundament: Diſſens. Luther. & Cal-
vin. Himmel. Colleg. Anti-Calvin. Calvino - Papifin.
Heshuſias pro S. Cœnàâ, & Defenſio. Hülſeman. Calvin. Irre-
conciliab. Diſp. in Confeſs. Calvin. Thorunienſ. Aarter.
Concordia Concors, contra Hoſpiniani Concord. Diſcord.
CalviniſtesAulico Politicus, Sadeel, Elenchos. Antwort auff
Geſpraͤch Hanß Knorrens. Examen der Glaub. Bekaͤnt. Re⸗
formirt. Kirch. Aoe Solida Deteſtatio Payæ & Calvin. Vera
Calvin. Deſcriptio. Tr. contr. Gnomon. Apol. IV. Budowez.

Antwort qauf etl. Spruͤche Lueéer, von Abendmahl, Berie

SCRIPTORES CONTRA CINGLIANOS. 67
auf Calvin. Supplic. Diſcurs. von Calvin. Lehr. Ableihnung 2.
Calvin. Unwarheit. contr. Toſſan. Nachricht wieders Geſpraͤch
von GOttes Wort. Antwort auf Diſſert. Monitor. Erinne⸗

iunng wieder N. Confeſſ. Judic. de libr. Ableihung.

Prodrom. der Gegen⸗Antw. kurtz. Beweiß. Hoe, von Calvin.
Red. und Punct. in 17. Artieuln. Prob. wie Calvin. in 99.
Punct. mit rian. Tuͤrck. eins. Ableihn. 5o. Ertzluͤgen. Erklaͤr.

.auf Frag. Ob Evangel. vor Calviniſt. die Waffen ergriffen.

Riſtoria Colloquiorum. Acta Confeſs. Thorun. in Calorv, Haſtor.

Hyuc retiſt.

Rrakevvirz Illecebræ Sacrament. Disquiſ. de S. Cœna. Conſult.
Theol. Chriſtl. Urſachen. Kremayer. Loci Anti-Syncretiſt.
Theol. Poſitivo-Polem. Scrutin. Religg.
Luther. paſſim. de S. Cœna. T. . G. 336. . L. z. 3o. contr. Carol-
ſtad T. 3. J. G. 1oz. Jy. Confeſs. de S. Cœn. T. F. 741. 4). Mo-
nitor. contr. Schppermer. 3b. Epiſt. ad Argentin. yor. Philip.
Haſs. T. 41 46. Refut. Carolſtad. 376. Dehort. contr. Zwin-
glian. T. 6. o, Lyſer. Polyc, Harmon. Calvin. & Photin. de
S. Cena.
Jac. Martin, de Communic. Proprii contr. Kekerm. De Loco.
Prrzlect. Extempor. in Log. Kekerm. Colleg. Anti- Calvin.
Jac. Martin. de Tribus Elohim. Lutheran. pro Defenſ. Cate-
chiſm. Anatom. contr. Maſſon. Maukiſch. Maledic. Mared.
de Perſever. SS. Nihil-Sani Mareſii. Maurit. Exercit. Anti-
Calv. Meiſner. Balth. Phil. Sobr. P. I. Unterricht ſich vor Cal⸗
vin. Lehr zu huͤten. Apolog. Script. Prob der Cglvin. Relj⸗
gion. Meiſner. Job. Diſpp. ad Catech., Heidelb, Irenic. Duræan. —
Menzer. Collatio A. C. cum Zwingl. doctrina. Vrban. Pierii,
Ludov. Croci. Anti-Crocius. Examen Cenſur. Croc. Abſter-
ſio calumniar. Crocii. Refponſ ad Defenſ. Converfat. Pruten.
Crocii Elench. Error. Sadeel. Refponſ. contr. Martin. Elen-
chomenon. Difſpp. Antiſtein. Examen Reſponf. Appel. Diſp.
in Dordracen. Synod. Micræl. Heterodox. Calvin. de Salute
Homin. contr. Berg. Mislenta Disquif. de Communic, Idiom.
contr. Carol. Sachs.
i2 Jo. Mil.

6⁸ SCRIPTORES CONTRA CINGLIANOs.
FJob. Müller. Gedicht von Verſtoß. der Menſchen. Wiederſeg.
Dortiſch. Abſol. Decret.
Jo. Muſaus de Vſu Princip. Rat, & Philoſ. contr. Vedel.
De S. Cœna contra Vorſt. De Decret. Election. Colleg.
Controv.
Phil. Nicolai Fundam. Calvin. cum Arian. Neſtor. detectio.
Reſponſ. ad Sadeel. Method. Controverſ. de Omnipræſ.
Chriſti Hominis. Omnipræſ. J. C. Myſter. Grundfeſt.
von Gegenwart J. C. Bericht von Calvin. GOtt nnd Reli⸗
gion. Abtreibung des wehrloſ. Entſatzes der Calvin. zu Un⸗
na von der Vriquitaͤt. Erſte Victor. uͤber Calvin. Geiſt.
Verantw. Evangel. Kirch. in Holland. wieder Petr. Plaz.
Warnung fur Jo. Cuno Calvin. Duͤnſten. Examen Exam.
Pierii. Freud. Wiederkunfft. Sieg und Freudentritt der
Warheit in eum.
Olear. Job. Synopſ. Err. Calvin.
Oſiandri Lucæ Enchirid. Controv. cum Calvin.
Pfeiſper. Anti-Calvin.
Piſcator Petr. de Prædeſtin.
QDaenſtet in Syſtem. Locor. per tot.
Regius Vrban. Dehortat. contra Carolſtad. Oper. P. IV. f. ny.
Reſe. Anti-Crocius de Autore Peccati. Examen Apolo-
getici Felgenhauei.
Saxon. Theoll. Gruͤndl. Hiſt. Augsb. Confeß. wieder Ambroſ.
Wolf. Schluͤſſelburg Catal. Hæret. I. 3. Theol. Calvini-
ſtica. Erklaͤr. und Antwort. contr. Pelarg. Wiederleg.
in eund. Scharf. Colleg. Anti-Calv. contr. Berg. Cro-
cium. Scherzer. Colleg. Anti-Calvin. Scultet. Seperin.
Conſultatie de Pace Proteſt. Iterata Reform. Invitatio.
Anmica diſcept. cum Picteto. Aſſertio Gratiæ in eum.
Seldiu: Topica Calvin. Scrutin. Medior. Concordiæ.
sluter.

*

ScarpronEs coNTRA CINGCTIANO0Ss. 69
Sluteri Sever. Antitheſ. Philanthrop. divinæ & miſan-
drop. Calvin. in Prædeſt. Sebröder, de Oral. C. in S. G ρα0.
na, commun. & Ritib. Eccleſ. De Communic. Idiom. Pro-
blema. de Commun. Proprii. Neſtor. Eutychian. contt.
Grabium. Thronus Regalis C. Eius Defenſio. Sceptrum
Regale C. Gegenbericht von Worten des H. Abendm. contr.
Naum. Unterricht von ſtreitigen Artienln. Erklaͤr. von
Sitz. zur Rechten GOttes. Bedencken contr. Meyers Be⸗
kaͤntnis. Steuber. Diſs. de Controverſ. Luther. & Cal-
viniaan.
7rnov. Prælect. de Sacramentis contr. Aretium. Tbhumm,
Miſanthrop. Calvin. de Prædeſtin. Scultetus Iconocla-
ſtes. Polytropia Calvin. de S. Cœna. Majeſtas J. C. Sy⸗
nopl. Articull, Fidei. Tizius Repetit, doctrin. Prote-
ſtant. de S. Cœnà contr. Vorſt. Reſponſ. contr. Vorſt.
Epiſtolam.
Varenii Anti- Calviniimus Orthodox. Collegium Con-
troverz. —’r
Waltheri Anticluto de S. Cœnà. Wriiurich. Problem. The-
olog. de Sacramento Initation. Winkelman. reſponſ. ad
conciliat. Pugnæ Sacrament, contr. Sadeel. Conſiderat,
Tabulæ Eglini de 5§. Cœnaà, berſonà C. Electione, contr.
Toſſan. Reſponſio ad Apolog. Toſſani. itteberg. Theol.
Epicriſis contr. Colloq. Caſſellan. Antapologia in Rinte-
lens. Gruͤndl. Beweiß Calviniſch. Irrthuͤmer. Warnung
Luther. Chriſten in Boͤhmen. Eirtenberg. Theol. Refu-
tat. Conſenſus Orthodoxi. Wiederlegung Stafforts
Buchs. Examen und Gegen⸗Bericht / was Reformirte
in Deutſchland glauben oder nicht.
veaman. Papiſmi Sacramentarior. de Verbo ſcripto.

1 3 Alios

*

—

790 ScCIPTORES CONTRA CixCLIANO8S.
Alii Partium Separatarum, ut eſt Arminius, Ant. Arnal-
dus, Bellarminus, Bertius; Boſvettus, Canus, Corvinus, Cur-
cellæus, Epiſcopius, Le Fevre, Gibbon de Burgo, Limborch,
Marcellius, Perronius, Roſcius, Scarga, Stapleton. trans-
mittuntur: ut Replicæ, Colloquia, Defenſiones &c. quas co-
piosè ennmerat Hornbek. Bibloth. Theol. alii, ſingulatim
repetere libri res foret.

—— —

ABREVIATIR B
Autorum per literas initiales

citatorum.

4. C. Auguſtana Confeſſio. Calviſ. Calviſius Chronol-⸗
Aε. Alſtedius. Calo. Calovius.

Amb. Ambrofius. can. Canonicum Jus.
Apol. Apologia Aug. Conf. Car. Caranza Synopſi Con⸗
Aung. Auguſtinus. cil.
Bald. Balduinus. Caſt. De Caſtro contr.
Bar. Baronius in Annal, Hær.
pec. Becanus. Caſs. Caſſander.
Bell. Bellarminus Controv. Car. Ma. Catechismus Ma-
Bi. Biel in Can. Miſs. jor.
ꝑin. Binius Tom. Concil. Cat. Mi. Catechiſmus Mi-
Bon. Bona Cardin. nor.
ponapy. Bonaventura. Chemn, Chemnitius.
Buc. Bucanus. Chytr. Chytræus.
pzo. BzZovius Annal. Chryſ. Chryſoſtomus.
Cajet. Cajetanus. Clem. Al, Clemens Alexan-
Calv. Calvinus. drinus,

7

Coch.

cal.

kocb. Cochlæus.

Cod. Codex juſtiniani.
Or. Ep. Syn. Cyrillus Epi-
ſtola Synodica.
Danh. Danhauerus.
Dav. De Daventtia.
Dom. Mar. Ant. De Dominis.
Dor. Sn. Dordracena Sy-

nodus.
Dors. Dorſchæus.
Dur. Durandus Specüla-
l ror.
Epiſc. Epiſcopius.

Sſpen. Eſpencæus.
Eſtb. Eſthius.

ASRBVIATüRk.

Coœleſtinus. Hiſt. A. C.

Haupt. V.

Deupt⸗ Berthe⸗
digung des Augapfels.

7˖⸗ . Henr.
Hier.
Hil,

Thomas Henrici.
Hieronymus.
Hilarius.
Him. Himmèlius.
Hofm. Hofmeiſterus:
Hopf. Hopfnerus.
Hornb. Hornbecius.
Hunn. Dgid. Nicol. Hunnii.
Hutt. Hutterus.
En. Ignatius.

Xek. Kekermannus.

Leſ. Leſſius.
Lomb. Lombardus.
Magiſt. Magiſter Sententia-

PEuſ. Euſebius.

Fab. Har. Pabricius in Har
monia.
Eindel.

diæ. Artic. Paginâ.

Finkelthufius.
c. a. y. Formula Concor-

üm, idem.
Luth. t. 7. E. dJ. 7. Lutherus
Tom. jenenſi, Witteberg.
Altenburg. Islebico.

Lyſ. Lyſerus.
Mald. Maldonatus.

Fran. Franzius. Meib. Meibomius.
Gabr. Gabriel Biel. Meiſm. Meiſner. Balthaſar &
Gaud. Gaudentius. Joannes.
Creg. M. Gregorius Magnus. Menz. Menzerus.
Gr. Naz. Gregorius Nazian. Mir. Miræus.
zenus. 2Miilm, Loͤſ. Mälmannns Loͤ⸗
Gr. Wfſs. Gregorius Nyſſe- ſe⸗Schluͤſſel.
nnus. Myl. 1, C. Mylius in Aug.
Erot. Hugo Grotius. Confels.

X
Niceph. Nicephorus.
Oſi. Oſiander Lucas.
Peſan. Peſantius.
Pol. Virg. Polydorus Virgi-
lius.
Prud. Prudentius.
Rhad. P. Contr. Ov. Rhada
Parte, Controverſia, quæ-
ſtione.
Reintk. Reinking.
Raym. Raymundus.
Salm. Salmero.
Schafn. Schafnaburgenſis
Hiſtor.
Sleid. Sleidanus Hiſt.
Smal. Articuli Smalcaldici.
Socr. Socrates Hiſtor. Ec-
cleſ.
Sozomenus eadem.
Petrus Svavis Hiſt.
Conc. Trid.

Soz.

ABBREVIATURE.

Tap. Tapperus Ruard.
Tbom. P. 1. 2. 3. 4. a. c. Tho-
mus Parte Primà, Secundà,
Tertià, Quæſtione, Articu-
lo, in Corpore Articuli.
Tbu. Thuanus Hiſt.
Trid, dyn. Tridentina oy⸗
nodus.
Dal, Gregorius de Valen-
tià.
Vasquezius.
Vizelius in Semita
Antiqua.
Virp. Virveſius in Philippicis.
Voſs. Tr. Gmb. Vosſius de
Tribus Symbolis.
Volaterranus.

Dasq.
Viz.

Volat.

1Wiend. Wendelinus.

Biblica Initia videntur notiora
quàm ut Indice egeant.

Nomina Partium, Pontifeii, Cingliani, Calviniani,
tàm non indignè accipere par erit, quàm non Lutherani ap-
pellatio vulgò in odium rapta. Diſcretiva ſunt, ad com-
munem loquendi conſuetudinem. Si quis illorum do-
gmatum non ſit conſors, meritòô eximitur: de 3
quo heic præcautum & ſolenniter prote-
ſtatum eſto,

Omnibus

j- T7OT Alia olim Præfatio erat
præfixa Aug. Confeſſio-
. "ni Semicalvinina, ſcri-

. pta à D. Georg. Craco-
Nvio & D. Cheiſtoph.
V 8 HAS 08 T RAS Ehemio, Confiliaris
” Electorum Falatini &
* „ „.wre „ Savonis Politicis. Vid.
lecturis, Nos qui iisdem Nomina noſtra ean 2 go ger bas.
. . 579. Scripta eſt in Con-
ſubſcripſimus, Auguſtanæ Confeſſioni addicti, Electores, teſtantium Numburpico;
— . . . .—. . tempore renovati Con-
Principes, & Sacri Romani Imperii in Germania Ordines, einreidentinis piorv.
D „ . . . . . . qui per legatos Principes
pro dignitate & gradu cujusque, noſtra ſtudia, amiciti- 2 Concilium tunc in-

vitabat, ſcriptis ad ſia-

1t6 1 1 gulos literis. Huc præci=
am ac ſalutem cum officio conjunctam defe- õ
rimus & nuntiamus. præſupponit priores libr.

Wn , NGE NS DEIOpt. si daraſ. Supe
e Max. beneficium eſt, Seadrdenh geong.
N . I. vocabat Aug. Confeſſ.
quòôd poſtremis tempo- Pupillam ſuam & Evan-

0

NS . . 1 gelicor. omnium. Edebat
W ribus & II hac mundi Defenſionẽ cõtr. Jeſuitas
& Monachos 162 9, in 16.

ſenecta, pro ineffabili a-iie aa 1, Haune.

„ Bertheidigung in 4. con-

more, clementia ac mi-szaniaCrigt⸗ ve DDer

hat das Kalb ins Aug ge⸗

ſericordia ſua, humano figen or, ierher⸗
generi lucem Evangelii & Verbi ſui (perραg,Ben at
quod ſolum veram ſalutem accipimus) aine, Pereto eine⸗
polt tenebras illas Papiſticarum ſuper. ir ga ſe ee

ſtitionum in Germania, chariſſima pa-; Eibel ier deuli
tria noſtra, puram & ſinceram exoriri

P R F ATIoO.
& prælucere voluit. Et eam ſane
ob cauſam brevis & ſuccincta Confes-
ſio, ex Verbo Dei, & ſacroſanctis Pro-
phetarum & Apoſtolorum ſcriptis co l-
lecta eſt: quæ etiam in Comitiis Au-
guſtanis, Anno 1530. Imperatori Caro-
lo Quinto excellentis memoriæ, à pien-
tiſſimis majoribus noſtris Germanico & 8
Latino Idiomate oblata, & Ordinibus
Vid. Ger- Imperii propoſita, denique publicè ad
7..- ſeq. Omnes homines, Chriſtianam doctri-
nam profitentes, adeoq; in totum terra-
rum orbem ſparſa, ubique percrebuit, &
in ore & ſermone omnium eſſe cœpit.
Agniio. 2 Hanc deinceps Confeſſionemmul-
Prato. t& ECccleſiæ & Academiæ, ut Symbolum
quoddam horum temporum, in præci-
puis Fidei Articulis, præſertim Contro-
verſis illis, contra Romanenſes & varias
corruptelas doctrinæ cœleſtis, comple-
xæ ſunt & defenderunt, & perpetuo
conſenſu ad eam absque omni contro-
verſia

. P R FAT IoO.
verſia & dubitatione provocaverunt.
3. Docbrinam etiam in illa compre-Saene
henſam, quam ſcirent & ſolidisscripturæ e &Sym.
Iteſtimomiis ſuffultam, & à veteribus re.
E;ceptisque Symbolis approbatam, uni-
cum & perpetuumillum, verè ſentlentis
Eeccleſiæ, ac contra multiplices hæreſes
S& errores olimdefenſum, nunc autem-
repetitum conſenſum eſſe, conſtanter
judicaverunt.
A4. At verò ignotum nemini eſſe poteſt, vVindicie
ſtatim poſteaquam ſumma pietate præ- and.
& ditus & præſtantiſſimus heros D. Marti-
nus Lutherus rebus eximeretur huma-
I-nis, dulcem patriam noſtram Germani-
m am, periculoſiſſima tempora, & rerum-
. perturbationes graviſſimas excepiſſe. In
0 quibus ſanè difficultatibus, & Reipubli.
aS cæ antè florentis optimeque conſtitutæ
e milſera diſtractione, hoſtis ille mortali-
no um aſtutè laboravit, ut ſemina falſæ do-
0. Srinæ, & diſlenſiones in Eccleſiis &
1 A 2 ſcholis

P RXEA TIO. R
ſcholis ſpargeret: diſſidia cum offendi-
culo conjuncta excitaret: atque his ſuis
artibus puritatẽ doctrinæ cœleſtis cor-
rumperet: Vinculum charitatis Chri-
ſtianæ, & pium conſenſum ſolveret: ſa-
croſancti Evangelii curſum majorem in
modum impediret & retardaret.
Calumri- S. Notum etiam univerſis eſt, qua rati-
pulſus. One hoſtes Veritatis cœleſtis inde occa-
ſionem arripuerint, ut Eccleſiis & Aca-
demiis noſtris detraherent: ſuis errori-
bus integumenta invenirent: pavidas er-
ranteſq; conſcientias à puritate doctri-
næ Evangelicæ abſtraherent: utillis in
ferendo & tolerando jugo ſervitutis
Pontificiæ, & amplectendis reliquis eti -
am corruptelis cum Verbo Dei pugnan-
tibus, obſequentioribus uterentur. .
Sorpte. 6. Nobis profect& nihilvel gratius ac-
diatollen-Cidere poterat, vel quod majore animo-
α. rum contentione & precibusà DeoOpt.
Max. petendum judicaremus: quàm ut
noſtræ

———ᷓ
—e — —

— –w,—

*e—;

— — — —ð — — — —

—
—
£☛

P RFEATIO.

noſtræ & Eccleſiæ & Scholæ, in ſincera
doctrina Verbi Dei, ac exoptata illa &
pia animorum conſenſione perſeveras-
ſent: &, quod Luthero adhuc ſuperſtite
fiebat, pié & præclaré ſecundum regu-

lam Verbi Dei inſtitutæ & propagatæ ad
poſteritatem fuiſtent.
7. Animadvertimus autem, quemad-

modum temporibus Apoſtolorum in-

eas Eccleſias, in quibus ipſi Evangelium
Chriſti plantaverant, per falſos fratres
corruptelæ introductæ fuerunt: ita pro-
pter noſtra peccata, & horum tempo-
rum diflolutionem, tale quid irato Deo,

contra noſtras quoque Eccleſias per-
miſſum.

nobis injunctum eſſe novimus, memo- us.
res: in eam curam diligenter nobis in-

cumbendum exiſtimamus: ut in pro-

vinciis & ditionibus noſtris, falſis dog-
matibus, quæ ibi ſparſa ſunt, & ſubinde
A 3 magis

8. Quarè noſtri officii, quod divinitùs αa

Conven-
tus ratio.

Locus.
AO. 1661.
Ferdinando
Cæſate, bonti:
fice Pio IV. in-

dicto Concis

memoriæ, &partim etiam nos Numburgi
InH

PR XFATIoO.
magis magisꝗ; ſeſe quaſi in conſuetudi-
nem & familiaritatem hominum infili-
nuant, occurratur: & imperio noſtro
lubjecti, in recta pietatis via, & agnita &
hactenus conſtanter retenta, defenſaq;
veritate doctrinæ cœleſtis perſeverent:
nec ab ea ſe abduci patiantur.
9. Qua ſanéè in re, partim Anteceſſores
noſtri laudatiſſimi, partim nos elabora-
re ſtuduimus: cum anno Chriſti 15 5 8
Francofurti ad Moœnum, oblata Comi-
tiorum (quæ tum ab Electoribus habe-
bantur) occaſione, communibus votis,
in eamſententiam itum eſt, peculiarem
& Communem Conventum habendum
eſle: in quo de iis rebus, quæ ab Adverſa-
riis, Eccleſis &⁊ Academiis noſtrisodioseè
per calumniam objicerentur, ſolidè & fa-

miliariter tamen inter nos ageretur.

10. Et quidem poſt deliberationesillas,
Anteceſſores noſtri, piæ excellentisque

PRXFATI GO.M
in Thuringia, congreſſi ſumus. Et cum
Auguſtanam Confeſſionem (cujus jam.
aliquoties meminimus) Imper. Carolo
„Quinto, in frequentioribus illis Imperii p.&
* Comitiis, Auguſtæ anno I53 O. habitis
. oblatam, in manus ſumſimus: & Piæ illi
Confeſſioni, quæ ſolidis teſtimoniis im-
motæ ac in Verbo Dei expreſlæ Veritatis
„ſuperſtructa eſt, tum una mente omnes
38 ſubſcripſimus. Videlicet, ut ea ratione po-
. ſteritati conſuleremus: & quantum qui-
* dem in nobis erat, authores & monſto-
res eſſemus ad vitanda falia dogmata,
u quæ cum Verbo Dei pugnarent. Idq; eo
iun conſilio fecimus, ut & apud Cæſaream-
. Majeſtatem, Dominum noſtrum cle-
RK mentiſſimũ, deinde in univerſum apud
omnes teſtificatio ſempiterna extaret:
nundquam in animum nos induxiſte, no-
vum aliquod & peregrinum dogma vel
Oe defendere vel ſpargere velle: ſed cupere
e eam Veritaté, quam Auguſtæ anno 1530.
6 A 4 pro-

P R EÆ F ATIO.
profeſſi ſumus, Deo nos juvante, con-
ſtanter tueri ac retinere.
vfus. II. Fuimus etiam in ſpem non dubiam-
adducti, fore, ut ea ratione non ſolùm i,
qui puriori doctrinæ Evangelicæ adver-
ſantur, à confictis criminationibus & ac-
cuſationibus abſtinerent, ſed alii etiam-
boni & cordati homines, hac noſtra ite-
rata & repetita Confeſſione invitaren-
tur, ut majori ſtudio & cura Veritatem-
cœleſtis doctrinæ(quæ ſola nobis ad ſa-
Iutem ductrix eſt) quærerent & inveſti-
garent: & in ea, ſaluti animæ ac æternæ
felicitati ſuæ conſulturi, repudiatis in po-
ſterum omnibus controverfiis & diſce-
ptationibus, acquieſcerent.
Contraia 1I2. Sed non absq; animi perturbatione

calumnia.

clarationem & repetitionem illam piæ

Confeſſionis, apud Adverſarios parum

admodum ponderis habuiſſe: nec nos

& Eccleſias noſtras calumniis præjudi-
ciorum

certiores facti ſumus, hanc noſtram De-

— ——,—

PRXETITAIIO.
ciorum, quæ contra nos illiin vulgus ſa-
nê graviflima ſparlerant, liberatas. Eſſe
etiam ab Adverſariis veræ religionis ea,
quæ nos optimo animo & conſilio feci-
mus, in eam partem accepta, perinde ac
ſi ita incerti de religione noſtra ſimus,
eamque toties in alias atq; alias formulas
transfuderimus, ut nec nobis nec Theo-P.s.
logis noſtrisconſtaret, quæ illa olim Au-
guitæ Imperatori oblata Conteſſio eſſet.
13 Hæc Adverſariorum Cõmenta mul-
tos bonos ab Eccleſiis, ſcholis, dotrina,
fide & Confeſſione noſtra abſterrue-
runt & abalienaverunt.
14. Ad hæc incommoda id etiam acces-
. rypto-
ſit: quòd, ſub prætextu Auguſtanæ Cahinis-
Conteſſionis, dogma illud pugnans cum 206;4.
Inſtitutione ſacræ Conæ Corporis &
Sanguinis Chriſti, & aliæ etiam corru-
ptelæ paſſim & in Eccleſias &ſcholasin-
troducerentur.
I5. Quæ omnia cùm nonnulli pii, pacis becarn-
A 5 &⁰.

Prævla.
—◻½

& concordiæ amantes, prætereaetiam-

docti Theologi animadvertiſſent, judi-
cârunt, calumniisillis, & ſubinde magis
magisque creſcentibus diſſidiisin religi-
one, rectiùs occurri non poſſe: quàm ſi
controverſi articuli ex Verbo Dei ſolidè
accurateꝗq; declararentur & explicaren-
tur: falſa dogmata rejicerentur & dam-
narentur: Contrâautem divinitùs tradi-
ta Veritas diſertè & luculenter propone-
retur. Ut qui ſibi perſuaderent hac ratio-
ne & Adverfſariis ſilentium imponi : &

ſimplicioribus & piis viam ac rationem.

certam demonſtrari poſle, quomodo
Porrô in his ſe diſſidiis gerere, & in po-
ſterum etiam divina ad juti gratia corru-
ptelas do ctrinæ vitare poſſent.
16. Principiô igitur Theologi ſcripta
quæ dam hac de re, eaq; ſatis prolixa et
ex VerboDei deſumta inter ſe commu-
nicârunt, quibus diſerté & dextrè oſten.-
derunt: quomodo cõtroverſiæ illæ cum
offen-

. G PRXYFTXYIIO
offenſione Eccleſiarum comjunél'æ, abs⸗

que ulla Veritatis Evangelicæ jactura &
deponidemanibus & tolli è medio pos-
ſent: ita enim futurum, ut Adverfariis
occaſiones & prætextus ad calumniam
quæſiti, præciderentur & eriperentur.

I. Poſtremò Articulos controverſos in Reid
S „ „ — Bergæ IsYuch.
manus ſumtos, accuratê & reli giosè per.
Penderunt & declarârunt: adeoq; ſcri-

Pto quodam peculiari complexiſunt, qua
via ac ratione diſſidia illa exorta, rectè et

piè componi poſſent. HH
18. Nos autem de hoc pio Theologorum Probata-
Propoſito facti certiores, non modòô id

probavimus, ſed magno etiam ſtudio ac
Zelo, pro ratione muneris et officii divi-

Nnitus nobis commiſſi, promovendum-⸗

nobis eſſe judicavimus.

19. Ac proinde nos DEI gratia Dux Sa- =
„ — . . . ata⸗?
Xoniæ Elector, etc. de conſilio reliquo-“

rum Electorum et Principum, qui inre-

ligione nobiſcum conveniunt, ad pro-

vehen-

commu- 22. IS poſtea liber, præcipuis nonnullis

nicata⸗
allis.

P R £ F ATIo.
vehendum pium illud, inter doctores
Eccleſiæ, Concordiæ inſtitutum, exi-
mios quosdam minimeq; ſuſpectos, exer-
citatos etiam, & ſingulari eruditione-
præditos Theologos, Lorgam anno- ſe⸗
ptuageſimo ſexto, evocavimus.
20. Hi cùm fuiſſent congreſſi, de Arti-
culis controverſis & Scripto Pacificatio-
nis (cujus paulò ante meminimus) reli-
giose inter ſe contulerunt.
21. Et quidem, primùm precibus piis ad
DeumOpt. Max. ejusq;;laudem & gloriam
ſuſceptis, cura deinde & diligentia fin-
gulari (juvante eos Domini Spiritu gra-
tia ſua) omnia ea, quæ ad hanc delibera-
tionem pertinere & requiri videbantur,
optimo convenientiſſimoque ordine-,
ſeripto quodam complexi ſunt.

— ⸗ — — — — —

—

——̃ᷓ— — — — — — —

Auguſtanam Conteſſionem profitenti-
bus, Electoribus & Principibus, ac Ordi. 1
nibus transmiſſus eſlt: & petitum, utipſi,
adhi-

P R £ F ATo,

adhibitis præſtantiſſimis & doctiſſimis

Theologis, ſollicita cura, & pio zelo e-
um legerent, diligenterexaminarent, &
ſuam de eo ſententiam & cenſuram ſcri-
ptis comprehenderent: & poſtremò de
omnibus & ſingulis judicium fuum e-

jusque rationes, Nobis liberrimè expo-

nerent.
23. Has ergo Cenſuras cum accepiſſe-
mus, multasin iis pias & utiles commo-
nefactiones invenimus, quomodò trans-

miſlà Declaratio ſinceræ do ctrinæ Chri-

ſtianæ, contra corruptelas ac depravati-

ones, Sacrarum literarũ teſtimoniis mu-

niri, & confirmari poſſit: ne fortè pro-

greſſu temporis, ſub ejus prætextu, im-

pia dogmata occultarentur: ſed ſinceræ
Verltatis minimè fucata declaratio, ad
poſteritatem tranſmitteretur.

24. Exhis ergo quæ optimè meditata ad Concordia
nos pervenerant, Liber iſte piæ Concor-„nfech.

diæ, de quo diximus, compoſitus, & ea⸗
forma,

Recitata.

Pta.

P RXEFATIoO.
forma, qua ſubjicietur, abſolutus eſt.
25. Deinceps ex noſtro ordine quidam
(neque enim nos omnes, ut & aliinon-
nulli, hoc tempore, certas ob cauſas quæ
obſtabant, id facere poteramus) librum
hunc omnibus & ſingulis noſtrarumre-
gionume dianum Thedlogi ‚Eccle-
iæ& & Scholarum miniſtris, articulatim⸗
& diſtinctè recitari, et ipſos ad diligen-
tem accuratamque auſcultationem ea-
rum doctrinæ partium, quæ in illo con-
tinentur, excitari curavimus.
26. Cùm ergo illi Declarationemcon-
troverſorum Articulorum congruere in
primis quidem cum Verbo Dei, deinde-
Auguſtana Confeſſione, animadverte-
rent, promptiſſimo animo et teſtificati-
one ſuæ erga Deum gratitudinis hunc
Concordiæ librum, ut piam et genui-
nam ſententiam Auguſtanæ Confeſſio-
nis exprimentem, ultrò et quidem accu-
raté meditatum et conſideratum, rece-
perunt,

P RXEFATIO.
perunt, approbarunt, eique ſubſceripſe-
runt: & de eo corde, ore & manu palàm
teſtati ſunt.

paucorum quorundam Theologorum,
ſed inuniverſum omnium & ſingulorum
Eccleſiæ miniſtrorum & ludimoderato-
rum in noſtris provinciis & ditionibus,
conſentiens & Concors Confeſſio & vo-
catur, & perpetuò erit.

Francofurti ad Moënum, deinde Num. ¹⁵⁰.
burgi initæ & ſcriptis comprehenſæ
Conventiones, non modòô eum, qui ex-
petebatur, finem, & piam pacificatio-
nenm non ſunt aſſecutæ: ſed exiis etiam à
gquibuſdam patrocinium erroribus & fal-
ſis dogmatibus quæſitum eſt.
29. Cm tamen nobis ne in mentem.
quidem unquam venerit hoc noſtro
ſoripto, vel novum aliquod & falſum-
doctrinæ

27. Quare pia illa pacificatio, non ſolùm eivern-

238. Quia verô noſtræ & præclari nomi- Augaſt.
nis Anteceſſorum noſtrorum primùm, Explics-

PRXEFATIO.
doctrinæ genus introducere, integu-
mentis commendare, confirmare, velin.
minimis etiam à Confeſſione illa anno e

1550. Auguſtæ exhibita diſcedere, quin
potiùs quotquot noſtrorumactionibus
Numburgicis illis interfuimus, tum eti- .
am id integrum nobis reſervavimus & 85
promiſimus inſuper, ut ſi quid ſucceſltu
temporis in noſtra Confeſſione deſidera-
retur, aut quoties id neceſſitas poſtulare 1
videretur, nos porrô omnia ſolide &
prolixé declaraturos eſſe. Ideoque hanc
ipſam ob cauſam in hoc libro Concor-
diæ, ad declarationem conſtantis & per-
petuæ voluntatis noſtræ, & repetitio-
nem veræ Confeſſionis, magno & pio
conſenſu elaboravimus.
rotepi 30. Ideo ne Adverſariorum noſtrorum
ollno, calumniis de ingenio ſuo confictis, qui-
bus jactant ne nobis quidem conſtare,
quæ ſit vera & genuina illa Auguſtana,
Confeſſio, aliqui ſe turbari ſinant: ſ

2.„ — — —

P RXIFAT IO.
& ii, qui nunc in vivis ſunt, & poſteri-
tas etiam diſertè & firmiter doceantur, ac
certiores reddãtur: qu ænam illa pia Con-
feſſio ſit, quem & nos & Eccleſiæ ac ſcho⸗
læ noſtrarum ditionum omnibus tem-
poribus profeſlæ & amplexæ fuerint:
Poſt ſinceram & immotam Verbi Dei
veritatem, ſolam Primam illam Augu- egstn
ſtanam Confeſſionem, Imperatori Caro- n abla-

ta in Hi-

I0 V. anno 153 O. in celebribus illis Co. ſpaniam

mitiis Auguſtanis exhibitam, Solam (di. byu

cimus) nec ullam aliam amplecti nos ie.

wvelle luculenter teſtamur: Cüjus exem-b.

Pla in Archivis Anteceſſlorum noſtrorum
excellentis memoriæ, qui ipſi Carolo V.

in Comitiis illis eam exhibuerunt, repo-
ſita, per fide dignos homines, ne quid ad
accuratiffimas rationes diligentiæ in no-
bis deſideraretur, cumeo, quod Impera-
tori ipſi exhibitum eſt, & in Sac Rom.
Imp. Archivo aſſervatur, conferri volui-
mus: & certi ſumus noſtra & Latina &
B Ger-

P. R & F ATIO.
Germanica exempla per omnia fſibi in-
vicem reſpondere. Qua etiam de cauſa,

Confeſſionem illamtum exhibitam, no-
ſtræ, quæ his ſubjicietur, declarationi,
ſive libro Concordiæ, inſerere voluimus:
ut omnes intelligant, quò d in noſtrisdi-
tionibus, Eccleſus & ſcholis nullam a-

liam doctrinam ferre conſtituerimus,
quàm quæ Auguſtæ anno 1530. à com-
memoratis ſuprà Electoribus, Principi-
bus & Imperii Ordinibus recepta fuit.
penus 31. Hanc Confeſſionem etiam, Deo nos
Agnita. bené j
piè ex hac vita ad cœleſtem patriam mi-
graturi, tenebimus: excelſo & intrepido

animo puraque conſcientia comparituri

coram tribunali IEsu CHRISTI.

32. Speramusitaque Adverſarios noſtros
poſthac & nobis, & Eccleſiarum no-
ſtrarum miniſtris parſuros eſſe: nec con-

ſuetis illis & graviſſimis criminationibus
uſuros: nos de fide noſtra nihil certi
apud

uvante, usque ad ultimos ſpiritus,

— —

Numburgicis Actis fit mentio, attinet,

rum poſterioris illius editionis, corrupte-
las in negotio Cœnæ, & v alios errores

Obtrudere conatos: nec motos eſie Au-
guſtanæ Confeſſionis (quæ Prima exhi-

publſicè teſtari, & certiores facere uni-

dem, ullo modo voluerimus falſa & im-

P R AEFFATIO.
apud nosipſos poſſe conſtituere, eamq;
ob cauſam ferè ſingulis annis, imoò verò
menſibus, novas confeſſiones cudere.
33. Porròô quod ad alteram Auguſtanæ Aitio
Confeſſionis editionem, cuius etiam in. t.

animadvertimus (quod & notum vni-
verſis eſt) quosdam, ſub prætextu Verbo-

contegere & occultare voluiſſe: & ſcri-
ptis publicè excuſis imperitæ plebeculæ

bitaeſt) diſertis verbis, quibus Errores
Illi palàm rejiciuntur: ex quibus etiam.,
longè alia, quàm ipſi volunt, ſententia
evinci poteſt.
34. Viſum igitur eſt nobis, hiſce literis neea-

verſos, quòd nec tum, ac ne nunc qui-

B 2 pia

P RXEFATIo.
pia dogmata & opiniones (quæ ſub in-
tegumentisaliquibus verborum latere-
poſſent) defendere, excuſare, aut veluti
cum doctrina Evan gelica conſentien-
tes, approbare.
35. Nos ſané nunquam Poſteriorem,
editionem in ea ſententia accepimus,
quæ à priori illa, quæ exhibita fuit, ulla
ex parte diſſideret.
Saipta 36. Nec etiam alia ſcripta utilia D. Phi-
ia. lippi Melanchthonis, neque Brentii, Ur-
bani Regii, Pomerani & ſimilium repu-
dianda ac damnanda eſſe judicamus,
uatenus cum ea norma, quæ Concor-
diæ libro expreſla eſt, per omnia conſen-
tiunt.
EnY 377. Quanquam autem nonnulli Theo-
aun- logi, & in his ipſe Lutherus, cum de Co-
nabominica agerent, inviti etiam ab Ad-
verſariis ad diſputationes de Perſonali

Unione duarum in Chriſto naturarum,

pertracti ſint: tamen Theologi noſtri in

Concor-

P R &£ F ATIO.
Concordiæ Libro, & ea quæ in illo eſt
ſanioris doctrinæ norma, diſertè teſtan-
tur, & noſtram & hujus libri ſententiam
conſtantem & perpetuam eſſe, pios ho-
mines in negotio Cœnæ Dominicæ ad
nulla alia fundamenta, quàm Verbo-
rum Inſtitutionis Teſtamenti Domini
noſtri ESuI CHRISTI, deducendos
eſie. Nam cùm ille & Omnipotens &
Verax ſit, expeditum ei eſſe, ea quæ in-
ſtituit, & Verbo ſuo pollicitus eſt, præ-

ſtare.
38 Et ſanè, cùm hoc fundamentumab indituti

adverſariis impugnatum nonfuerit, de,

aliis probandi rationibus in hoc argu-
menti genere non contendent: ſed in
vera fidei ſimplicitate verbis apertifli-
mis CHRISTI firmiter inſiſtent: quæ ra-
tio tutiſſima, & erudiendis imperitis
hominibus accommodatiſſima eſt: ne-
que enimilli ea, quæ de his rebus accu-
Iatius diſputata ſunt, intelligunt.

B 3 At

tia.

Loquen-

mine.

di modus

decnται½ Modos attinet, quiin hoc Concordiæ li-

PRYFATIO.

conſtan- 39.At verò cum illa aſſertio noſtra, &

ſimplex verborum Teſtamenti CHRI-
sTI ſenſus ab Adverſariis impugnatur,
& veluti impius, & rationibus veræ fidei

repugnans rejicitur, denique articulis

Symboli Apoltolici (præſertim de Fili

Bei incarnatione, aſcenſione in cœlum,

& ſeſſione ad dextram Omnipotentis
Virtutis & Majeſtatis DEI) contrarius,
&proinde etiam falſus eſſe contenditur,
vera ſolidaq; articulorum illorum inter-
pretatione demonſtrandũ eſt, noſtram
illam ſententiam nec à verbis CHRI-
SsTI‚neque ab articulis illis diſſidere.
40. Quod verò ad Phraſes & loquendi

bro, quando de Majeſtate Humanæ Na-
turæ in Perſona CHEHIST Lad Dexteram

Dei collocatæ & eveéctæ, agitur, uſur-
pantur: ut omnes ſiniſtræ ſuſpiciones &

offendicula, quæ ex varia ſignificatione

vocabuli ABSTRACTI quemadmo-

dum

— — &em———N

P RFEATIO.
dum hoc nomine & Scholæ & Patres
hactenus uſi ſunt)exiſterepoſſent, me-
dio tollantur: Theologi noſtri diſertis
Gexpreſſis verbis teſtatum volunt: Ma-

jeſtatem illam Humanæ CHRISTI

naturæ, extra unionem perſonalem, ne-
quaquam aſſcribendameſte: nec etiam
concedendum, quòd Humana natura

eam Majeſtatem, vel propriam, vel per

ſe (etiam in Unione Perſonali) eſſentia-
liter, formaliter, habitualiter, ſubje ctiveè
(hæc enim, quamvis non ſatis latina vo-
cabula ſcholis placent) poſtideat. Nam
ſi eam & dicendi & docendi rationem
teneremus, Divina & Humana naturæ,
unà cum Proprietatibus ſuis confunde-
rentur: Humana etiam Divina ratione-
eſſentiæ & proprietatum exæquaretur,
imòô verò tota negaretur.

4l. Sentiendum ergò eſſe Theologi ju- eere
didcant, id ratione & diſpenſatione Hypo- ieſtats

unde?

ſtaticæ Unionis fieri, quemadmodum-
B 4 docta

P R £ F ATIO.
docta Antiquitas ea de re cautè locuta
eſt: quod myſterium tantum habet, ut
omnes ingenii noſtri intelligentiæque
vires ſuperet.
Anuthe- 42 Ad Condemnationes, Reprobatio-
re es & rejectiones impiorũ dogmatum,
tenus. & ejus præſertim quodde Sacra Ceena
extitit, quod attinet: Hæ ſanè in hac no-
ſtra Declaratione, &controverſorumar-
ticulorum ſolida explicatione & deciſi-
one, expreſsè & diſtinctè, no ſolum eam
ob cauſam, ut univerſi ſibi ab his damna-
tis dogmatibus caverent, omninò pro-
ponendæ fuerunt, ſed ob alias etiã quas-
dam rationes nullo modo prætermitti
potuerunt. Sic, ut nequaquam conſili-
um & inſtitutum noſtrum ſit, eos homi-
nes, qui ex quadam animi ſimplicitate
errant, nec tamen blaſphemi in Verita-
tem doctrinæ cœleſtis ſunt, multò veròô
minùs totas Eccleſias, quæ vel ſub Ro-
mano Imperio, velalibi ſunt, damnare,

Quin

—,,— —

—— r — —

— —

PRKEFATIoO.
Quin potiùs mens atque animus noſter
fuerit, hac ratione Fanaticas opiniones
& earundẽ pervicaces doctores & blas-
phemosduntaxat (quos in ditionibus,
Eccleſus & Scholis noſtris nequaquam
tolerandos judicamus)palàm reprehen.

dere &damnare: quòôd illi errores ex-
preſſo Verbo Dei repugnent, & quidem

Ita, ut cum eo conciliari nequeant. De-
inde etiam eam ob cauſam hoc ſuſcepi-
mus, ut pii omnes de his diligenter vi-
tandis monerentur. Nequaquam enim
dubitamus, multos pios & minimè ma-

los homines, in iis etiam Eccleſiis, quæ

hactenus non peromnia nobiſcum ſen-

ſerunt, reperiri, qui ſimplicitatem quan-

dam ſuam ſequantur, & negotium qui-

dem ipſum non probè intelligant, ſed

blaſphemias, quæ contra Sacram Cœ-

nam (quemadmodum ea in Eccleſiis
noſtris ſecundum Inſtitutionem Chriſti
diſpenſatur, & juxta Verba Teſtamenti

B Ss ipſius

Docendi
Offici-
um.

Cautio
de vexa-
tione in-

zuſta.

P RE F ATIO.
ipſius magna bonorum omnium con-
ſenſione docetur) evomuntur, nullo
modo probant.
43. Magna etiam in ſpe ſumus, illos, ſi re-
ctè de his omnibus doceantur, juvante-
eosdem Domini Spiritu, immotæ Veri-
tati Verbi Dei, nobiſcum & cum Eccle-
ſiis ac ſcholis noſtris conſenſuros eſſe. Et
profectò Theologis, omnibꝗq; Eccleſiæ
miniſtris in primis hoc negotii incum-
bit, ut ex Verbo Dei etiam eos, qui, ex
quadam vel ſimplicitate vel inſcitia, à
Veritate aberraârunt, de periculo ſalutis
ſuæ, ea qua decet moderatione doceãt:
& contra corruptelas muniant: ne for-

tè, dum coci coœcorum ſunt duces, uni-

verſi periclitentur.

44. Quamobrem hoc noſtro ſcripto, co-

cam Deo & tota Eccleſia teſtamur, no-
bis propoſitum nunquam fuiſſe, hac pia
Conciliationis formula moleſtiam aut

ů— 0 — .—

periculũ creare piis, qui perſecutionem
6 hodie

— n — 4 — — — —

P RTFAILoO.
hodiè patiuntur. Quemadmodum enim
Chriſtiana charitate moti, in ſocietatem
doloris cum eis dudum venimus: ita à
perſecutione & graviſſima tyrannide,
quæ in miſeros illos maxima exercetur,
adhorremus, eamque ex animo dete-
ſtamur. DHe “
A5. Nullo etiam modo in profuſionem vsin-
innocentis illius ſanguinis conſentimus: “
qui haud dubiè intremendo illo Domi-
ni judicio, ac coramtribunali Chriſti, à
perſecutoribus illis magna ſeveritate
repetetur, & hi ſanè tum tyrannidis ſuæ
graviſſimas rationes reddituri, ac poenas
horrendas ſubituri ſunt.
46. Noſtrum equidem in his (ut ſuprà Curapa-
meminimus) id ſemper propoſitum fu- bae!“
it: ut in terris, ditionibus, Scholis & Ec-
cleſiis noſtris, hon alia doctrina, quàm
uæ Verbo Dei fundata, & Auguſtana,
Confeſſtione, tum Apologia (& ea qui-
dem dextrè intellecta) continetur, ſona-
ret,

PREFATIoO.

ret, & accuratè proponeretur: nec pu-

gnantes cum his opiones admitteren-
tur: quo ſanè conſilio hæc Pacificatio-
nis Formula inſtituta & abſoluta fuit.
enmæ A7. Quare denuò etiam coram Deo, &

Confes-

o**° omnibus mortalibus profitemur & te-
cu. ſtamur: nos Declaratione articulorum
controverſorum, quorum jam aliquo-
ties mentio facta eſt, non novam con-
feſſionem, aut ab ea (quæ Imp. Carolo
V. felicis recordationis Anno 1530. ex:
hibita fuit) alienam afferre: ſed Eccle-
ſias & Scholas, quæ nobis parent, inpri-
mis quidem ad fontes Sacrarum litera-
rum & Symbola, tum ad Confeſſionem
Auguſtanam, cujus ante meminimus,

deducere voluiſſe.

maiu- 48 Hortamur etiam ſeveriſſimè, ut in

tio cleri

HPprimis Juventus, quæ ad ſacram Eccle-
ſiarum & ſcholarum miniſteriumedu-
catur, in hoc fideliter & diligenterinſti-
tuatur: utad poſteritatem etiam noſtrã

ſince-

—

P REF ATI O.
ſincera doctrina profe ſſioque Fidei, us-
que ad præclarum illum adventum uni-
ci Servatoris noſtri eſu Chriſti(largien-
te hoc Sancto Spiritu) conſervetur &
propagetur.
49.Cûùmergòô hæc ſic habeant, & nos Edendi
de doctrina & confeſſione noſtra, Pro- e.d
Ppheticis & Apoſtolicis ſoriptis eruditi,
Certi ſimus: gratiaq; ſancti Spiritus men-
tes & conſcientiæ noſtræ majorẽ in mo-
dum confirmatæ ſint, Librum huncCon-
cordiæ in lucem edendum putavimus.
60.Videbatur enim id apprimè eſſe ne- pseu-
ceſſarium, ut intertot noſtris tempori- mwentum
bus exortos errores, tum offendicula,
certamina & diſtrackiones illas, pia ex-
plicatio & conciliatio harum omnium,
controverſiarum, & Verbo Dei extructa.,
extaret: ut ſecundum rationes ejus ſin-
cera doctrina à falſa internoſceretur &

ſecerneretur. SS
S”r. Prætereaea res ad hoc etiamconfert, frenum
a

P R AE F ATIO.
ut turbulentis contentioſisque homini-
bus, qui ad nullam formulam purioris
doctrinæ altringi ſe patiuntur, liberum.,
non ſit, pro ſua libidine controverſias
cum offendiculo conjunctas movere: &
prodigioſas opiniones & proponere &
propugnare.
42. Ex his enim hoctandem conſequi-
tur, ut purior doctrina obſcuretur & a-
mittatur: ad poſteritatem autem nihil
quàm opiniones & ν½½ Academicæ
transmittantur.

A3. His accedit & illud, quòd, pro officii
à Deo nobis injuncti ratione, hoc nos

ſubditis noſtris debere intelligimus: ut

quæ ad hujus & ſecuturæ vitæ rationes
pertinent, diligenter curemus: ac demus
Operam, ut, quæ ad amplificationem no-
minisac gloriæ Dei, & propagationem

Verbi ipſius (ex quo ſolo ſalus ſperatur),
ad pacem & tranquillitatem Eccleſiarũ
S Scholarum, ad Commonefactiones, &

R
B

—reees nr— ee ee wr e —

—

2 d

—, —„——

N e ——— — — „

=
7

opus Concordiæ, ab hominum oculis

ac lucem illam cœleſtis veritatis ſubter

trahere neutiquam debuimus.

& veritatis cœleſtis & Concordiæ ſunt bono-

Q

amantes, unà nobiſcum hoc ſalutare, uti-

PRXEEATIO.
conſolationem perturbatarum conſci-
entiarum faciunt, ſummo ſtudio, & qui-
dem quantum fieri poteſt, procuremus.
Præſertim cùm nobis certò conſtaret, à beſde-
multis bonis & cordatis hominibus ſum-·
mi & infimi ordinis, hoc Concordiæ o-
pus, dudum ſeriis gemitibus, ſummoque
deſiderio fuiſſe expetitum & expectatũ:
Ac ne nos quidem ab initio ſuſcepti ne-
otii Pacificationis hujus, in ea ſententia
uerimus, neque etiamnum ſimus, hoc
tam ſalutare, & apprimè neceſſarium.

removendum, & penitùs occultandum:

modium aut menſam ponendam eſſe:
Quapropter editionem ejus diutiũs ex-

5§54. Neq; dubitamus, pios omnes, qui ravor
TruW

le, pium & perneceſſarium inſtitutum.
proba-

P RXY F AT I 0.„
probaturos: & non commiſſuros eſſe,,

ut ad amplificationem gloriæ Dei & vti-

litatem publicã quæ & in æternis &tem.
poralibus cernitur, in ipſis aliquid vel
ad ſummium conatum deſiderari poſſit.
ruga. 555. Nes Ccerté (ut ad extremumid re-
Noia. Petamus, cujus aliquoties ſuprà memini-

tum.

quam nova comminiſci, aut à veritate

Te voluimus.

spec6. 56. Eam autem doctrinamintelligimus,
A quæ eſt Propheticis & Apoſtolicis ſcri-

conten⸗-⸗

orum. Ptis extructa, in tribus veteribe Symbolis, 1

Auguſtana Confeſlione, anno 1830.

Imp. Carolo V. excellentis memoriæ ex-
hibita: Deinde Apologia, quæ huic
conjuncta fuit, Smalcaldicis Articulis,

utroque denique Catechiſmo excellen-
tis viri D. Lutheri comprehenſaelt.
— Quarè

mus) hoc Concordiæ negotio nequa-

doctrinæ cœleſtis, quam majores noſtri,
Pietatis nomine celeberrimi, & agnove-
runt & profeſſi ſunt, ullo modo diſcede-

P REFAI IO.
vy Quare etiam nos ne latum quidem
unguem à rebus ipſis & phraſibus, quæ
inilla habentur diſcedere, ſed, juvante,
1nos Domini Spiritu, ſummà concordiâ
conſtanter in pio hoc conſenſu perſeve-
raturos eſſe, decrevimus: controverſias
omnes ad hanc veram normam & decla-
rationem purioris doctrineæ examina-
e turl.
58. Deinde etiamapud animum noſtrũ Studium
conſtituimus, velle nos cum reliquis Ele- tdir.
QGoribus, Principibus & Ordinibus Sacri
Rom. Imperii, & aliis Chriſtianæ Reipu-
„blicæ Regibus, Principibus & Magnati-
.bus, ſecundum Sacri Imp. Conſtitutio-
„ Lnes & Pacta conventa (quæ nobis cum
„ illis ſunt) pacem & otium colere, & ſin-
„ gulis, pro dignitatis & ordinis ratione, o-
e Inia noſtra officia cum benevolentia
conjuncta & deferre & exhibere.
9. Præterea communicatis conſiliis, inn Defeaſoni⸗
hoc etiam ſedulò incumbemus, ut in diti-²
C onibus

P RÆ T A TIO. D

onibus noſtris, per diligentes Eccleſia-
rum & Scholarum Viſitationes, & inſpe-
Rtiones officinarum typographicarum,
& alias deniq; ſalutares rationes, obſer-
vatis occaſionibus &circumſtantiis, quæ
ex noſtro & aliorum uſu ſint, hoc Con-
cordiæ opus magna ſeveritate & ſummo
ſtudio defendamus.
Tabaum 60. Dabimus etiam operam, ſi vel re-
opieſto. naſcantur controverſiæ jam ſopitæ, vel
novæ in religionis negotio oriantur, ut
eæ, absque longioribus & periculoſis am-
bagibus, ad præcavenda offendicula, in-
tempore é medio tollantur & compo-

nantur.
abſriptio. 6l. In cuius evidens teſtimonium,
*. nomina noſtra magno conſenſu ſubſcri-

pſimus: & ſigilla etiamadjunximus.

P R AF F A T I o.

Ludovicus Palatinus Rheni, Flator. HWedores

Tres.

Auguſtus Dux Jaxoniæ, Eléltor.

Joannes Georgius Marchio Brande-

burgenſis, Eleltor.
Joachimus Fridericus Marchio Bran- biſot
deburgenfis, Aaminiſtrator Archiepi- Qator
ſoopatus Magaeburgenſis.
Joannes Epiſcopus Miſnentfis.
Eberbardus Epiſcopus Lubecenſis, Ad-
miniſtrator Epiſcopatu V'erdenſis.

Philippis Ludovicus Palatinus Rheni. princies

Friderici ülbelmi &d
Johannis, Ducum Saxoniag Zutor.

JNohannis Culimiri S&

Johannis Erneſti, Ducumdaxonicz?Lu-
toree..

Ceorgius E. ridericus Marchio Brande-

burgenſis.
Julius Dux Brunſvicenſis & Lune-
lurgenſts.
Otto Dux Bruntvicentis & Lunebur-

genſis.

C 2 Hon⸗-

P R AE F AT Io.
Henricis gJunior Dux Brunſvicenſis &
Luneb' urgenſis.
Vilhbelmus Junior Dux Bruntvicenſis
& Luneburgentis.
Vuoltgangus Dukx Brunſvicenſis &
Luunehurgenits.
Ulricu Dux Megalopurgenfis.

4

Johannis &
igiſmundi Augiſti Ducum Megalo-
uirgénſium Curatores.
Ludovic Duxr Vuirtembergenſis.
Ereſti &

Jacobi Marchionum Badenſium Cu-
ratores.
Re Ceorgius Erneſtis Comes & Domi-

XXI,
nus Hennebergenſis.

Fridericus Comes Vuirtembergenſis
S Mumpelgardenſis.
Johannes Guntherus Comes Nhvvar-
cenburgenſis
Vuilbelmus Comes Nhvvarcenbur-

genſis
Emich

PDP KRã Ar PATIO.
Emich Comes Leiningenſis.
PEhilippus Comes Hanauenſis.
Gothofregus Oetingenſis.
Georgius Comesa-Dominus in Caſtel.
Henricus Comesac Dominus in Coſtel.
Jobhbannes Hoierus Comes Mansfel.
gJgggenſis.
Bruno Comes Mansfelaenj is.
Hoierus Chriſtophorus Comes Mans.
Ccbriltophorus Comes Mansfelqenſis.
Abertus Georgius Comes Nolbergen-

is.
Vuolfgangus Erneſtus Comes Itol-
bergenſis. HM
Ludovicus Comes Glichenſis.
Carolus Comes Glichenſis.
Erneſtu Comes Reinſteinenſis.
Boto Comes Reinſteinenſis.
Luaovicu Comes Leonfteinenſis.

Henricus Baro Limpurgenſis Jem, gaonerlv.

berfrei.
C 3 Geor-

Civitates

XXXV.

P R AE F ATIO.
Georgius Baro Scbonburgenſis.
, olſgangis Baro Sbonhurgens.
Anar- Fridericus Baro I: dälaenfel.
denis.
Conſul. & Jenatus Luhecensi;.
Conlul. & Jenatus Landaviensis.
Conful. & Nenatus civitatis Monaſte-
rienſis in Valle Gregorinnn.
Jenatus Goslariensis.
Conſul. & Nenatus Umensis.
Contul & Jenatus Eslingensis.
Nenatus Reutlingensis.
Conſul. & Jenatus Nordlingensi.
Contul. & JNenatus Kotenburgensis ad
ZTuberam.
Conlul. & Jenatus Halæ Suevorhur.
Conſul. & Jenatus Heilbronensis.
Conſul. & denatus Memmingensis.
Conſul. & Nnatus Lindaviensis.
Conſul. & Begatzes ISchwinfurtensis.

NJenatus Donavverdensis.

Camerarii G Jenatus Ratiſponensis. “
Con⸗-

Conſul. & Nnatus Giengenſis.

Conſul. & SenatusKaußbeurensis.

Senatus Göttingensis.

D Conſul. & Senatus Luneburgensis.

Conſul. & Senatu Hannoverensis.

P RFATIoO.

Conſul. & Jenatus Vuimpfenſis.

Conſul. & Senatus Bopfingelusis.
Conſul. & Senatus Alensis.

Contul. & Jenatus Inenſis.
Conſul. & Jenatus Campidonensis,
Senatus Hamburgenstis.

Senatus Brunſvicensis.

Conkul. & natus Leuthkirchensis,
Senatus Hildesheimensis.
Conſul. & Jenatus Hamelensis.

Jenatus Mülhbulins.
Jenatus Erfurdensis.
JNenatus Eimbecensis.
Jenatus Northeimenſis.

CHRISTIANUS II.

DEIGRATIA, DKHIXS AXO-
NIE, SACRI ROMANI IMPERII ARCHI-

marſchallus & Elector, andgravius Thuringiæ,
Marchio Miſniæ, & Burggravius Magdeburgi &c.

Omnibis ac ſingulis Prclatis, Comitibus,
Baronibus, totiq. Ordini Equeſtri, noſtræ pariter & Fpiſcopatuum,
Miſnenſis, Numburgenſis, & Merſeburgenſis Juridiclioni ſub.
Jecto, Capitaneis item & Oſfcialiblus, maximé verò Superinten-
dentibus, Paſtoribus & Becleſtarum miniſiris, Salutem neſtramq
Clementiam.

pꝗerendi, Illuſtres, Nobiles atquestrenui,
I nec non Venerabiles, Nobis fideles ac devo-
Rti: Jam inde ab aliquot annis certiores ſu-
mus redditi, traduci paſſim noſtrarum pro-
Ie vinciarum Eccleſias & Scholas apud exteros,
ac ſi in iis, quovis verè ſeptennio, fiat aliqua
VLonlfeſſionis mutatio. Quod equidem au-
Aditu eòô moleſtiùs accidit Nobis, quò tene-
mus exploratius, & quò facilius planum facere poſſumus, religio-
ſiſſimos ac laudatiſſimos noſtros Majores piæ ſanctæque recor-
dationis, inde à primo initio repurgatæ doctrinæ, poſteaquam-
DEUS lucem Evangelicæ veritatis, in hac inclinati mundi veſpe-
ra, per Miniſterium ſelecti ſui organi, Dn. Martini Lutheri, miſe-
ricorditer accendit, eamque ex indubitato ſuo Verbo puram &
incorruptam benigniſſimè largitus eſt, Confeſſionem ſuam nun-
quam mutaſſe, ſed invicta planè conſtantia in illa, quæ Anno 1530.
Carolo Quinto Cæſari, totique Romano Imperio, ſemel exhibita
eſt, Confeſſione omnes ordine Electores perſtitiſſe, pioque zelo
eam propagaſſe, aliquos etiam illius aſſerendæ ſtudio multas per-
tuliſſe moleſtias, & magnos feciſſe ſumptus: ita quidem, ut laus
con⸗-

(on
lebe

bilin

tum
tenme
Aͤug⸗

tim
tame

acr
lice
alſci

dicle

da
ſem
ſopt
iſto⸗

guo
Uie
ſim
li
Fide
l
Co⸗
ger
fin
zre
Im
N

PBFATIO ELECTOR. SAXONICA

Conſtantiæ in vera Religione nullo jure eis derogari poſſit aut

debeat. Z

DZSimul verò & hoc cognovimus, extitiſſe quosdam homines

bilingues & falſiloquos, qui ad Iluſtriſimum ſuum Magiſtra⸗
tum verbis quidem ſpeciose jactarint, quin etiam Juramentis

temerè conceptis aſſeveraàrint, ſe puræ & Invariatæ Conſeſſſioni
Auguſtanæ, contra omnes corruptelas & fanaticas opiniones,

tàm Calviniſtarum quàm aliorum Sectariorum, eſſe addictos: qui
tamen poſteà deprehenlſi ſint, quòd dogmata falſa, & erroness

Sacramentariorum Opiniones occultè foverint, & per ſuos com-
plices, fraudulentis dolis & machinationibus, furtim invehere,

inſcioque ordinatio ſuo ac divinitus conſtituto Magiſtratu,

diſſeminare ac propagare totis viribus contenderint.

.

Hoc genus hominum excitavit quidem nonnunquam tur-

bas & diſtractiones in Harum terrarum Scholis & Eccleſiis, quæ

ſemper tamen, per Dei gratiam, à Chriſtiano Magiſtratu con-
ſopitæ rurſum ſublatæque ſunt, quamprimum is de malignis

iſtorum tenebrionum molitionibus certior eſt factus.

Qauoniam ergò D EUS ipſe hoc tepidum genus hominum,
quod nec frigidum eſt nec calidum, ſeriò deteſtatur, & minatur
illis qasd ex ore ſuo illos velit ejicere "idcircò & Nos confe-
ſtim, inito Magiſtratu, in hanc curam incubuimus, ut omnes No-
ſtri Conliliarii, Aulici, Capitanei, Officiales, & reliquis mune-

ribus Præfecti, præſtarent Juramentum Religionis legitimè de-
latum, & fidem darent, quòd Nobiſcum in Prima In pariata Au-
guſtana Confeſſione, quemadmodum ea Anno M D LXXX. ;n Libro
Cencordiæ Chriſtianæg Repetita, Declarata, & adverſus omnis

generis corruptelas accuraté munita eſt, æu οαfirmiter ad
fſinem usque vitæ ſuæ perſeverare velint. Quam quidem rem-
præmeditato & omni ex parte probè deliberato conſilio ſuſce-
pimus: hoc nimirum fine, ut illo ſalutari medio, Deo juvante,
conatibus improbis Fraudulentorum illorum hominum jaus
— glan-

PR FATIO ELECTOR. SAXxONICA.
Clandeſtinis molitionibus talem Noſtris provinciis apud exteros
maculam aſpergunt, efficaciter obſiſti queat.
Scimus etiam (Deo ſit laus & gloria!) quòd Illuſtriſſimi
Prineipes ac Domini, Dominus I OHANNES GEORGIUsS,
& Dominus AUGuüUSTUS, Duces Saxoniæ, Fratres Noſtri ex-
optatiſſimi, Nobiscum in hac cauſa Religionis, ut & aliis, per o-
mnia conſentiant.
Ut igitur pium hoc & verè Chriſtianum opus etiam porrò
ſartum tectum conſervari, & ad venturam Poſteritatem conſta-
biliri queat: nec quisquam habeat quod obtendat, ſibi Smbo-
lici bujus ſeripti legendi copiam facultatemg defuiſſe, curavimus, For-
mulam Concordiæ utraque Lingua Latina pariter& Germanica;
in minore forma (ut & viliori pretio comparari, & commodi-
us circumferri queat) Vero, authentico exemplari undiquaque
congruentem, exſcribi typis & evulgari.
Proinde & Noſtro & Tutorio priùs nominatorum Fratrum Noſtrorum
Chariſſimorum nomine, clementer mandamus vobis ſingulis ac univerſis ſuprà
dictis, ut, quemadmodum proximo Conventu Provinciali hac in parte Nobis-
eum conlienſiſtis: ſic deinceps etiam ſuo quisq; loco, pro fide ſomel nobis dats,
conſtanter in eo permaneatis.
Cumprimis autem mandamus Noſtris ad Scholarum & Eccleſiarum cau-
ſas deputatis Confliariis, nec non Rectoribus, Doctoribus & Profeſſoribus
Aeademiarum, Conſiſtoriorum Aſſeſſoribus, cunctis Superintendentibus, & eo-
gum Adjunctis, Paſtoribus & Diaconis: fimiliter Rectoribus & Collegis Scho-
larum Illuſtrium, & reliquis Ludimoderatoribus univerſim, unà cum noſtris Sti-
pendiariis & Alumnis, ut Hunc librum ſibi quàm commendestiſſimum eſſe-
Enant: diurna nodturnaque manu terant, debito ſtudio evolvant: Examina-
quoque ex eo inſtituant: neque quenquam, qui non Librum hunc, tum Subſcri-
ptione, tum data per Jusjurandum fide approbaverit, ad Officia promoveant,
adesque totis viribus huc elaberent, ut per Noſtrum hunc inclitum Electora-
tum & adjunctas Provincias, in Scholis & Eccleſiis, nihil vel publicè contrà do=
cestur, vel privatim invehatur, quàm charus cuique eſt Omnipotentis D El fa-
vor, Noſtra Clementia, propriæq: Animæ ſuæ Salus & incolumitas. Facietis hoe
pado quod & officio veſtro congruum, & ſeriæ conſtantique Voluntati Noſtra

Sonſentaneum eſt: & ſumus viciſſim vobis clementiſſimè propen. DabA4

*er Dreide, Cal. Auguſt. Anna milleſimo ſexcenteſimo ſeeundo.

0

di

eA⸗
0⸗

nnd
ta⸗
o⸗
ol⸗
caz
di⸗
ge

nri
ddit⸗
latt⸗

cil⸗
ibis

cho⸗
gti⸗
le⸗

ins-

bſetl
ant,

go⸗

1

OH

150G
ra

baß⸗

PREFATIODIuCAL. WuRTEMBERGICA.-
Se⸗-S Os Dei Gratia EBERHARDUS, Dux Wäür-
tembergenſis & Teccenſis, Comes Montispelicardi, Dy-
naſta Heidenhemii &c. Significamo omnibus ac ſingulis

T

Noſtris Conſiliariis, Prælatis, Rectoribus & Regentibus
oſtræ Academiæ Tübingenſis, Theologis Noſtri Conſiſtorii Ec-
cleſiaſtici quod Stutgardiæ eſt, & cunctis Superintendentibus,
Paſtoribus, Concionatoribus, Diaconis, Subdiaconis, Pædagogis,
& reliquis, Noſtram Salutem & Gratiam: ac Vobis hisdem literis
intimamus:
poſtquam Nobis paulò ante per Theologorum Noſtrorum
Synodum ſive Conventum in hujate Conſiſtorio, humillimè rela-
tum & ſuggeſtum eſt, quòd nulla Exemplaria Fermale Conctordiæ,
clementi quondam mandato Sereniſſimi Principis, DN. Lubo-
VICI, Ducis Würtembergenſis &c. Beatæ recordationis, Tabin-
gæ anno M D XXC. in forma majore foliari; Dein Sereniſſimi
Principis, DN FRIDERICI, Ducis Würtembergenſis & reliqua-.

Chariſſimi Domini Avi Noſtri glorioſæ memoriæ, clementi juſſu,

Anno M. D. XCIX in forma quarta, ſic & Sereniſſimi quondam
Principis DN.IOHAN NIS FRIDERICI, Ducis Würtembergen-
ſis & reliqua Amantiſs. & Charisſimi Domini Parentis Noſtri
ſanctæ recordationis, propitià ordinatione, heic Stutgardiæ An-
no MD CXl. in pari formà typis editæ, ſuperſint: & tam novi
Miniſtri Eccleſi? Noſtrarum Ditionum, & Alumni in Noſtrs
Theologico Stipendio Tubingenſi, quàm alii ſinceri Chriſtiani, eodem
cum ſuo gravi incommodo careant: Ideò Nos clementer decrevi-
mus & curari jusſimus, ut dictum Opus in Noſtra hac Civitate-
ubi reſidemus, typis denuò recudatur, quod & hoc ipſo obſequen-
ter expeditum eſt. Jam igitur Noſtra clementisſima, eaq; ſeria
Voluntas ac Mandatum hoc eſto, ad Vos omnes ac ſingulos, ut juxta
iſtam Formulam Conctordiæ, quam Nos Ipſi non minus ac Noſtri
glorioſisſimi ac in Chriſto beati Majores, Ore & Corde confite-
mur, & Vos, Promisſione Nobis ſolenni præſtità, eodem obliga-
ſtis, Doctrinam & Confesſionem veſtram omni parte eidem-
conformetis, nec ullatenus inde recedatis. Præſertim Noſtri
D 2 Theo-

Vid. Luth.
Tom. Jen.
ar. I4
WEitt. V.
Ful. 14.
dl. Vfit

D. LurTrHERI ARTICʒ⸗ILI. XVIkI.
Theologi in Conſiſtorio Eccleſiaſtico conſtituti, at & Superinten-
dentens Noſtri Ducatus & Ditionum, ſedulèò invigilent, ne quis
eidem non ſincerè addictus, ad ullum in Eccleſiis ac Scholis offici-
um admittatur, aut à quoquam hilum contra illam publicè
proponatur & doceatur, aut clanculum hominibus ingeratur.
Hæc eſto Noſtra certa & conſtans Voluntas. Actum otulgardiæ D.
22. 2. Maji Anno Milleſime, Sexcenteſimo & Sexageſimo.

CONEESSIO CIHIRISTIAN
Doctrinæ & Fidei, per D. Martinum

Lutherum, XVII. Articulis concepta, & Auguſtam
ad petitum miſſa.
ANNO M D XXX.

Articul. I. de Deo.

é firmiter & unanimiter doceatur, quòd ſit
Vynus verus Deus, Creator Coeli & Terræ, ita ut in-
A Aunda, Verà, Divinâ eſſentia T Pres diſtinctæ Perſonæ ſint,
S GE aempe, Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus.
Quòd Filius à Patre genitus, ab æterno in æternum verus &

naturalis Deus ſit: & Spiritus Sanctus, à Patre ac Filio procedat, &

ab æterno in æternum verus naturalis Deus ſit, cum Patre & Filio:

ſicut id omne é Scriptura clarè & firmiter demonſtrari poteſt;,
ut Job. C. I. 1,2. In principie erat erbum, & Verbum erat Das De-

um, & Deus erat Perbum. Omnia per ſim facza ſunt & . Ac
Matth. C. XXIIX. p. 9. Tee, docete omnergentes, & baptixate iyſos

in nomine Patris, & Filii &; Spiritus Sancti. Et è pluribus ejus teno⸗

ris dictis, præſertim in Evangelio Johannis.

Articul. II. de Sa. ii Incarnatione.
Quèd

D. LuT HERI ARTI CuLI XVII.

Uòèd ſolus Filius Dei Verus Homo ſit fadus, conceptus de Spi-
ritu Sancto, è pura Virgine Maria natus, corpore & animàâ per-

fectus, non verò Pater, aut Spiritus Sanctus, ſit factus Homo, ut bæ-

retici Eaeripaſſani docuerunt: Nec Filius ſolum corpus ſine ani-
maà afſumſerit, ut Photiniani erràrunt. Nam ipſemet in Evangelio
perſæpe de ſuà animà loquitur, ut cum Martbh. C. EXV Bs. ait: Anima

mea triſtis eſt uſque ad mortem. Quòd autem Deus Filius ſit factus

Homo, clarè extat Joh.I-g. FEerbum Caro factam eſt. Et ad Gala-
tas c. IV,4. Cum Penit plenitudo tempor Ge.

Articul. III. de Redemtione noſtri
per Chriftum.
Uèd Pilius ille Dei, verus Deus & Homo jJeſus Chriſtus, ſit Una,
Rinſeparabilis Perſona, pro nobis paſſa, crucifixa, mortua, ſe-

pulta;, tertio die reſurrexerit à mortuis, evecta ad cœlum, ſedeat ad

Dextram Dei Dominus omnium creaturarum: Ita ut non liceat
credere, poſſitve aut debeat doceri, Qaòa Jeſus Chriſtus, ſolum ut
Homo, pel ut Humanitas, pro nobis paſſus ſit. Sed ſic, Quia Deus & Ho-
mo hic, non Dus Perſonæ, ſed na inſeparabilis Perſona eſt, ideò ſta-
tui & doceri debeat, quòd Deus & Homo, ſive Filius Dei, revera-
pro nobis ſit paſſus: ſicut S. Paulus ad Rom. Cap. IX, 32. ait: Deus
Proprio ſui Filio non pepercit, ſed ipſum pro nobis omnibus tradidit.
Et I. ad Cor. C. Ilb. ſi cognoviſſent & c. quæve id genus dicta plura
ſuppetunt,..

Articul. IV. de Peccato Originis.

uòèd Peccatum Originis ſit Verum ac certum Peccatum; Nec
tantum Defectus aut Debilitas; ſed tale Peccatum, quod o-

mnes homines qui ab Adamo naſcuntur, condemnet & in æter-

num ſeparet à Deo: niſi Jeſus Chriſtus nos de fendiſſet, & hoc pec-

catum, cum omnibus inde ſeqvutis, in ſe recepiſſet, ſua Paſſione

pro eis ſatisfeciſſet: itaque funditus ſuſtuliſſet ac deleviſſet in ſe-
pſo, ut Eſalm. Ll, & ad Rom. PEiz. de hoc Peccato claré ſcriptum-
eſt. D 3 Arti-

D. LuruäRI ARTICuILI XVII.
Articul. V. de Juſtißcatione per Fidem.
Cum igitur omnes homines jam ſint Peccatores, impoſſibile eſt
ut Homo bropriis ſuis viribus, aut Suis Omnibus Bonis ſeſe-
inde eripiat, utpriſtinam Juſtitiam & probitatem recuperet. Imò
nec præparare aut accingere poteſt ſeſe ad Juſtitiam: ſed quo ma-
gis conatur ut ſeipſum inde extricet, eò deterior ejus ſtatus fit.
Hoc verò eſt unicum Medium ad Juſtitiam, & Redemtionem
à Peccato & Morte: ſi, citra omne ſuum meritum factumve, cre-
dat in Filium Dei pro nobis paſſum &c. ceu dictum. Talis Fides eſt
Juſtitia noſtra. Vult enim Deus nos pro Juſtis, probis & ſanctis
reputare & exiſtimare, omnia peccata remittere, & vitam æternam
donare omnibus, qui hac Fide in Filium ſuum feruntur, quòd
propter Filium in gratiam recipi, & regni ſui heredes eſſe debeant
&c. Ceu id omne S. Paulus & Jobannes in ſcriptis ſuis copiosè
docent ut ad Rom. X, iI. corde Creditur & c. Jobh.c. III, 16. Omnes qui
creduntz inkhilium non peribunt, ſed vitam ezternam obtinebunt.

Artic. VI. de Operibus Bonis ſeu Fructibus Fidei.

Uòd iſta Fides non ſit operæ Humanæ, nec virium noſtrarum:
ſed eſt Dei Opus & Donum, quod Spiritus S. per Chriſtum de-
dit, & in nobis producit. Ac iſta Fides, cum non ſit vana opinio vel
figmentum cordis, quale fovent male-creduli: ſed quiddam po-
tens, novum, vividum, quod fructus multos parit, ſemper bonum o-
peratur, Erga Deum, laudando, gratias agendo, orando, prædicando,
& docendo: Erga Proximum, amore, officio, auxilio, conſilio, mu.
nere, mutuo dato: ac quidvis mali tolerat usque ad mortem &&cc.
Artic. VII. de Miniſterio Evangelii.
Unr hanc Fidem conſequamur, vel nobis hominibus impertiat, in-
Aſtituit Deus iniſteriũ Eccleſiaſticum, ſive Verbumvocale, nempe
Evangelium: per quod hanc Fidem ejusque virtutem, uſum &fructum
annunciari curat. Dat quoque per iſtud, velut Medium, Fidem cum
Spiritu S. quomodò & ubi vult. Alioquin non datur aliud medi-
um modusve, via aut trames, Fidem chatbquencdh. Nam cogitationes,

ſine vel præterito Verbo orali, quantumvis ſande & bonæ videantur, ta-
men mera ſunt mendacia & errores.

Ayti.

— — — WWN — —

D. LuT HERI ARTICIII XVII.
Articul. IIX. de Sacramentis.

Vxta hoc vocale Verbum, ac unà cum eo conſtituit Deus Signa Frier-
na, quæ vocantur Sacramenta, Nempe Baptiſmum & Eucthariſtiam. Per
quæ Deus, unà cum Verbo, Ffidem & Spiritum fuum quoque offert ac
largitur, & confirmat omn es ejus cupidos.
Articul. IA. ae Baptiſmo.
Q Baptiſmus, qui Primum ſignum ſeu Sacramentum eſt, conſiſtit
in Duabus Partibus, nempe, in Aqua & Verbo Dei, ſive, ut A-
quà baptizes, & Verbum Dei addas: Nec ſit ſolmsimplex aqua, five
perfuſio, ut Baptiſmi eriminatores jam tradunt, ſed, quia verbum, Dei
conjunctum eſt ei, & ipſum in hoc fundat, Jam ſanctum, vivum, effi-
cax res eſt, ac, ut baulus adit. III j. & ad Eph. L,abé. docet, Lavacrum Rege-
nerationis & Renovationis Spiritus §. quòdve isBaptiſmus Infantibus quo-
que impertiri & conferri debeat. Verba Dei autem quibus inniti-
tur, ſunt hæc: lte, & baptizate, in Nomine Patris, & Pilii & Spirita; §.
Mattb. C. XXII, 1o. & Marc. XVI, 9. Qui crediderit & baptizatus fuerit &c.

Articul. J. de BEucharikftis.
Qdd Euchariſtia ſeu Sacramentum Altaris Duaba quoque Parti-
bus conſtet, nempe quòd revera præſens in Pane & Vino ſit Vverum
corpui & ſangvu Cbriſti,ut ſonant verba Matth.e. XXVI, 26 Marc. XII, 22.
Hoc eſi corpus meum, Hit eſt ſangui meus; nec ſolum ſit Panis & Vinum, uti
nunc Adverſa Pars contendit. Bæc verba quoque requirunt & pa-
riunt Fidem; eamve exercent apud omnes qui hoc Sacramentum,
expetunt, nec contra id faciunt. Sicut & Baptiſmus Fidem parit &
confert ejus cupidis.

Articul. XI. de Confesſione.

N E Confeſſio Privata extorqueatur Statutis, quàm non Baptiſmus,
S. Cœna, Evangelium extorquent, ſed libera relinqui debeat.
scire tamen oporteat, quantoperéè ſoletur, ſoſpitet, adjuvet & proſit
mæſtis & erroneis conſcientiis; cum per ipſam Abſolutio ſive Dei
Verbum & Sententia pronunciatur; quaConſcientia & triſtitia libe-
ratur & pacatur. Nec opus ſit recenſu Omnium delictorum; ſed es

teferri poſſe quæ cor l ancinant &turbant.

Articul. Xll. de Eccleſia.
Non dubitari, quòd ſancta Chriſtiana Eccleſia, in terris usque ad
*Ifinem mundi duratura ſit, uti Chriſtus ait Matib. Cuult. z0. Ego ſunm
vobiſum aiquead ſi nem mundi. Hæc Ecclefa ſolùm ſunt Credentes in
Chriſtum, qui indicatos articulos & partes agnoſcunt, credunt & do-

D. LuTHERI ARTIcCuILI XVII.
cent, ac ideò affiguntur & torquenturin mundo. UÜbi enim Evan-
gelium prædicatur, & Sacramenta rite ſumuntur, ibi eſt Ecclefa
Ctriſiaena; Nec legibus & externà pompàA, alligatur certo loco, tem-
pori, perſonis ac ritibus.
Articul. XIII. de Jaudicio Extremo.
Vòôd Dominus noſter Jeſus Chriſtus in Die Noviſſimo venturus
ad judicandum vivos & mortuos: Fidelesſuos ab omni malo libe-
raturus & in æternam vitam perducturus: Incredulos autem & Im-
pios puniturus, ac unà cum Diabolis in infernum perpetuò damnatu-
Articul XIV. de Magiſtratu Politico.
Qad tantisper, donec Dominus venerit ad Judicium, & omnem
WVootentiam ac Dominatum ſuſtulerit, Magiſtratus ac Imperium
politicum honore & obſequio coli debeat, tanquam Status à Deo ſan-
citus, ordinatus, ad Bonorum tutelam & Malorum coerc'tionem.
uòd & hunc ſtatum Chriſtianus legitimè vocatus, ſine periculo da-
mnove ſuæ Fidei ac Salutis animæ, ſuſcipere & adminiſtrare poſſit,
Articul. XV. de Coniugio Clericorum, l nterdicto
Ciborum, E'otis Monaſticis.
Nꝗe ſequitur, quòd Doctrina, Sacerdotibus & Cleticis Conjugio & Uſu
ACaraniam acCibotum promiſeuè prohibens, uti & Vita ac Monaſtica omnis,
cum hiſce Gratia Dei & Salus animæ quæratur & ſpectetur, nec libera relin-
quantur, Tota damnabilis Diat'oli doczrina ſit, icut S. Paulus I. Timot b. IV., z.
Vocat. Cum tamen Chriſtus Uaica via 44 Geatiata & Salutem animarum fſit.
Articul. XVI. de Miſſa & Urague ſpecie.
Uè&ù& priòs quàm omnes aliæ abominationes, Millæ. hactenus proSacriſficio
& Bono Opetc habitæ, ſint abolendæ: quo alter alteri Gratiam Dei pro-
mereri voluit. Sed ejus loco orso obſervetur divinitus inſtitutus, Sacramentum
Corporis & Sàanguinis Chrilli ſub hkraq; ſpecie præbendo cuivis, pro s0 ac credi-
detit & eo indiguerit.
Articul. XVTII. de Ceremoniis.
T & Ceremoniæ Eccleſæ, Verbo Dei adverſæ, tollantur; reliquæ verèò li-
berè procedant, an uti ipfis, pro eo ac charitas peicat, an abſtinere wali⸗
mus, ne temeré Scandalum detur, velpubiica tranquillites peticlitetut &c.

TRIA

“

2(1¹) 28

TRIA SVY

= Tria) more Rom.
V 3 0 . Eccl. pro conſenſus
§ non excluſis aliis-
Auguſtin. t. 10. S. 3.
CATHOLICA SEV N—
2 ſentia Dei p. 688⁸.
. Oecum.) Objedto
OECUMENICA
6 Provincial. Alſted.
Chron. c. 33. Voſſ.

Sy mbolum Apoſtolicum. u. ⸗

Luth. Tom. 6. Ien.
,. R EDO IN DEUM: PATRE M Omni- 573. b. Selneccer.
R botentem, Creatorem cœli & terræ. & rian Rnche.
Et in JxSUM Chriſtum, Filium ejus vocs d. h. r. Myl.

unicum, Dominum noſtrum: Qui con- .

ceptus eſt de Spiritu ſanécto: Natus ex
Maria virgine: Paſſus ſub Pontio Pi-
R– lato: Crucifixus, mortuus, & ſepultus:
Deſcendit ad inferna: Tertia die reſurrexit à mortuis:
Aſcendit ad cœlos: Sedet ad dexteram Dei Patris omni-
potentis: Inde venturus eſt judicare vivos & mortuos.
Credo in Spiritum ſanctum: Sanctam Eccleſiam Catho-
licam : Sanctorum communionem: Remiſſionem,
peccatorum: Carnis reſurrectionem: Et Vitam æter-
nam, AMEN.

Symbolum Nicenum. Co d. l. I. t. I. a. 47.

. . Luth. Tom. 6. Jen.
BREDO in unum Deum, Patrem omnipoten- p. I83. an. 318. Ni-
S 3 . . . cææ&W Bithyni
tem, factorem cœli & terræ, viſibilium A8. Epiſc. ſub com
, omnium & inviſibilium. ſtantino M. urbs

. . Scythis ſub Valeria-
Et in unum Dominum Irsu CRRISTUM, N0enαπα.

Re Filium Dei unigenitum, & ex Patre natum, Confirmatur Sardi-
5 . cæ in Concilio an.
ante omnia ſecula: Deum de Deo, Lumen de Lumine-, 347. Arimini an. 359.
Deum verum de Deo vero: Genitum non fatum: Con- Qug. r. 2 WG In-
. . . ter Oſius —
ſubſtantialem Patri: Per quem omnia facta ſunt. Qui dub. Maximus jero-
propter nos homines, & propter noſtram ſalutem, deſcen- ſol. Paphnut. Spi-
5 .. . , :„ridion. Serapion.
dit de cœlis: & Incarnatus eſt de Spiritu ſanto, ex Maria

A VYir.

2 SYMBOLUM ATHANASII
virgine: & Homo faéctus eſt: Crucifixus etiam pro nobis,
Deſcenſus ad infe- “ Pontio Pilato, paſſus & Rhu tus eſt: & Reſurrexit ter-
1os omiſſus. tia die ſecundum Scripturas & Aſcendit ad cœlos: ſedet
ad dexteram Patris: & It terum Venturus eſt in gloria, ju-
dicare vivos & mortuos: cujus Regni non erit finis.
RKec verba an. 447. Et in Spiritum ſa anctum, Dominum, & Vivificantem:
ſub Theodoſio II. qui ex Patre F ilioque Procedit: qui cum Patre & Filio, ſi-
an Zallit⸗ mul adoratur & g lori ficatur: qui locutus eſt Pper Prophe-
Romæ demum poſt tas. Etunam ſané Tan Catholicam & AP oſtolicam Eccle-
SSR arnG: 0 Eri- lam. Confiteor unum Baptiſma, in Remiſſionem pPecca-

torum: & expecto Reſurrectionem mortuorum, & Vitam

venturi ſeculi, A ME N.

ene b ee SyIbolum Athanaſii, contra

ſcriptum ann. 340.
& oblatum Synodo, Ari ſe
repoſitum in Archi- TIaliOo 38 criptu III.
vis, poſt 300. ann.
publicatum, cum in? N
Toletana citaretur
Calviſ. Chronol. p.
395. fruſtra notat.
vid. Voſſ. de Trib.
Symb. LDiſfſ. II.

V ICUNGCUE vult ſalvus eſſe, ante omnia
opus eſt ut teneat Catholicam fidem.
. 2. Quam niſi quisq que inte egram inviola-
tam que ſervaverit, absque dubio in ætern um
I. §. 3. FIDES autem Catholica hæg eſt, ut Vnum.,
De Trinuno Deo. Deum in Trinitate: & Trinitatem in Vnitate veneremur.
§. 4. Neque confundentes Perſônas, neque Sub-
ſtantiam ſe ſeparantes.

1½
4

1
1
1

F. 5. Alia eſt enim Perſona Patris, alla Filii alia Spi-

ritus ſancti.
§. 6. Sed Patris & Filii & Spiritus ſanéti Vna eſt Di-
vinitas, *qualis gloria, coæterna majeſtas.
§. 7. Qualis Pater, talis Filius, talis Spiritus ſantus.
§. 8. Increatus Pater, increatus Filius, increatus Spi-
ritus ſanétus.
§. 9. Immenſus Pater, immenſus Filius, immenſus
Spiritus ſanctus.
§. 10. Eternus Pater, æternus Filius, æternus Spiritus
ſanctus. Et

——

sYMBOLUM ATHANASII.
§. II. Et tamen non tres æterni, ſed Vnus æternus.
G. 12. Sicut non tres increati, nec tres immenſi: ſed V-

nus increatus, & Vnus immenſus.

§. 13. Similiter omnipotens Pater, omnipotens Filius,

omnipotens Spiritus ſanéctus. (potens.

. 14. Et tamen non tres omnipotentes, ſed Vnus omni-
§. 15. Ita Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus ſanctus.
S. 16. Et tamen non tres Dii ſunt: ſed Vnus eſt Deus.
§. 17. Ita Dominus bPater, Dominus Filius, Dominus Spi-
ritus ſanétus.
G. 18. Et tamen non tres Domini, ſed Vnus eſt Dominus.
§. 19. Quia ſicut ſingulatim unamquamque Perſonam-⸗
Deum ac Dominum confiteri, Chriſtiana veritate compel-
limur,:
S. 20. Ita tres Deos, aut tres Dominos chcere, Catholica⸗
religione prohibemur.
§. 21. Pater à nullo eſt factus, nec creatus, nec genitus.
G. 22. Filius à Patre ſolo eſt: non factus, nec creatus, ſed
genitus.
§. 23. Spiritus ſanctus à hatre & Filio: non factus, nec
creatus, nec genitus: ſed procedens.
S. 24. Vnus ergo Pater, non tres Patres: Vnus Filius, non
tres Filii: Vnus Spiritus ſanctus, non tres Spiritus ſancti.
§. 25. Et in hac Trinitate nähilprlus: aut poſterius, nihil
majus aut minus.
§. 26. Sed totæ tres Perſonæ, coæternæ ſibi ſunt & coæx-
quales; Ita, ut per omnia, ſicut jam ſupra dictum eſt, &
Trinitas in Unitate, & Unitas in Trinitate veneranda ſit.
§S. 27. Qui vult ergò ſalvus eſſe, ita de Trinitate ſentiat⸗.
Sed neceſſarium eſt ad æternam ſalutem, ut Incarnationem
quoque Domini noſtri Jeſu Chriſti fideliter credat.
§. 28. Eſt ergò fides recta, ut credamus & confiteamur,
quia Dominus noſter Jjeſus Chriſtus Dei Filius, Deus &

Homo eſt.

§. 29. Deus ex Subſtantia Patris ante ſecula genitus, &
Homo ex fubſtantia matris in ſeculo natus.
A 2 §. 30.

3

P. 74. a. 3* F. E.

II.
De Chriſto Incar-
nato.

4 SYMBOLIM ATHANASII
Aug. t. 3. de G. 30. Perfectus Deus, perfectus Homo ex anima ratio-
Trin. I. nc. 7. nali, & humana carne ſubſiſtens. . .
31. Equalis Patri ſecundum Divinitatem, minor Patre
ſecundum Humanitatem.
§. 32. Qui licet Deus ſit & Homo, non duo tamen, ſed
Unus eſt Chriſtus. Unus autem non Converſione Divi-
nitatis in Carnem, ſed Aſſumptione Humanitatis in-
Deum. “
G. 33. Unus omninô, non Confuſione Subſtantiæ, ſed U-
nitate Perſonæ.
Aug. t. lo. . 47. G. 34. Nam ſicut anima rationalis & caro unus eſt homo:
ita Deus & Homo Unus eſt Chriſtus.
§. 35. Qui paſſus eſt pro noſtra ſalute: deſcendit adin-
feros: tertia die reſurrexit à mortuis.
S. 36. Aſcendit ad cœlos: ſedet ad dexteram Dei Patris
omnipotentis.
§. 37. Inde venturus eſt judicare vivos & mortuos.
§. 38. Ad cujus Adventum omnes homines refurgere-
debent cum corporibus fuis.

§. 39. Et reddituri funt de factis propriis rationem.
§. 40. Et qui bona egerunt, ibunt in vitam æternam:
qui verò mala, in ignem æternum.

6. 41. Hæc eſt fides Catholica, quam niſi quisque fideli-
ter firmiterque crediderit, ſalvus eſſe non poterit.

—

CON PF'ESSIO
FIDEI, ENHIBIT

INVICTISS. IMP. CAROLOV. CESARI
AVG. IN COMITIIS AVGVST,
D. 25. Jun. hor. 3. Anno M. D. XXX.

In Palatio Epiſcopi Auguſtani, à D. Chriſtiano
Bruccio Cancellario Saxon. prælecta.

Impreſſa & recuſa
ann. 1530. 1531.
1536. 1538. 1549.
154. Wittebergæ
Haganoæ Nori-
berg. 1532. 47τ1³ 3*
Teæger in Hiſpan.
à Cæſare ablatum
dichdr. * 1558.
I. 7br. die Mat-
thi.
Luth. Tom. 4 .Ien.
Pſalm. 193.
Hiſtori ci Sleidan.
D. Georg Cæleſti-
nus, D. David
Chytræus, ubi hæc
eſt Conf. allis.
Dicitur & Apolo-
gia Luthero t. 6.

P R £ FATI O A DfeTin,

C ESARE M
CAROLVM V.

cté, contra ca-
lumnias.

Comitiorum

Nvictiſſime Imperator, Cæſar Au-
„ guſte, Domine clementisſime“.
Cum V. C. M. indixerit conven-
ÆM tum Imperii Auguſtæ, ut delibe-
S retur de auxiliis contra Turcam
S atrocisſimum, hæreditarium, at-

ac religionis hoſtem, quomodo

illius ſcilicet furori & conatibus durabili & perpetuo

belli apparatu reſiſti posſit. Deinde & de diſſenſio-
nibus in cauſſa noſtræ ſanctæ Religionis & Chriſtianæ
fidei, & vt in hac cauſſa Religionis, partium opinio-

nes, ac ſententiæ inter ſeſe, in caritate, lenitate, &

A 3 man-

Cauſſa.
P. 289.

que veterem Chriſtiani nominis

Obſequens Pzæ-

ſentia.

Oblatio manda-

La.

6 P R F. F A T 1 O0
manluetudine mutua audiantur coram, intelligantur
& ponderentur, ut illis, quæ utrinque in ſcriptu-
ris ſecus tractata aut intellecta ſunt, ſepoſitis & cor-
rectis, res illæ ad unam ſimplicem veritatem &
Chriſtianam concordiam componantur & reducan-
tur, ut de cætero à nobis una, ſincera & vera reli-
gio colatur & ſervetur, ut quemadmodum ſub uno
Chriſto ſumus & militamus: ita in una etiam Eccle-
ſia Chriſtiana, in unitate & concordia vivere posſi-
mus.
§ 2. Cumque nos infra ſcripti Elector & Princi-
Pes, cum aliis qui nobis conjuncti ſunt, perinde
ut alii Electores & Principes & Status, ad præfata Co-
mitia euocati ſimus, ut Cæſareo mandato obedienter
obſequeremur, maturè venimus Auguſtam, &, quod
citra jactantiam dictum volumus, inter primos affui-
mus.
§. 3. Cum igitur V. C. M Electoribus, Principi-
bus & aliis Statibus Imperii, etiam hic Auguſtæ, ſub ipſa
initia horum Comitiorum, inter cætera proponi fe-
cerit, quòd ſinguli Status Imperii, vigore Cæſarei E-
dicti, ſuam opinionem & ſententiam, in Germanica.
& Latina lingua proponere debeant atque offerre.
Et, habita deliberatione proxima feria quarta, rur-
ſum reſponſum eſt Vræ Cæ Mii nos proxima feria ſexta,
Articulos noſtræ Confesſionis pro noſtra parte obla-
turos eſſe. Ideo ut V. M. voluntati obſequa-
mur, offerimus in hac Religionis cauſſa noſtrorum-

Bellarmina men-Concionatorum, & noſtram Confesſionem „cujusmo-
dacium efſt, aliter di doctrinam ex Scripturis ſanctis, & puro Verbo

docniſſe prius

Luth. Melancht.

Dei, hactenus illi in noſtri terris, ducatibus, ditio-
nibus,

AD CAROLVM V. 7
nibus, & vrbibus tradiderint, ac in Eccleſiis tracta-

uerint.

§. 4. Quod ſi & cæteri, Electores, Principes, ac

Status Imperii, ſimilibus ſcriptis, Latinis ſcilicet &

Germanicis, iuxta prædictam Cæſaream propolſi-
tionem, ſuas opiniones in hac cauſſa Religionis
produxerint, hic nos coram V. C. M. tanquam Do-

mino noſtro clementiſſimo, paratos offerimus, nos
cum præfatis Principibus & amicis noſtris, de tole-

rabilibus modis ac viis amicé conferre, vt, quantum-
5 7
honeſtè fieri poteſt, conueniamus, & re inter nos
partes, citra odioſam contentionem, pacificé agitata,

Deo dante, diſſenſio dirimatur, & ad vnam veram

concordem Religionem reducatur: Sicut omnes ſub
vno Chriſto ſumus & militamus, & vnum Chriſtum

confiteri debemus, iuxta tenorem edicti V. C. M. &

omnia ad veritatem Dei perducantur, id quod ar-
dentisſimis votis à Deo petimus.
§. 5§. Si autem, quod ad cæteros Electores,
Principes & Status, vt partem alteram, attinet, hæc
tractatio cauſſæ Religionis, eo modo, quo V. C. M.
agendam & tractandam ſapienter duxit, fcilicet
cum tali mutua præſentatione ſcriptorum, ac ſedata
collatione inter nos, non proceſſerit, nec aliquo fru-
u facta fuerit, nos quidem teſtatum elarè relinqui-

Collatio
Parata.

mus, hic nihil nos, quod ad Chriſtianam concor-

diam (quæ cum Deo & bona conleientia fieri poſ-
ſit) conciliandam conducere queat, vllo modo de-
trectare. Quemadmodum & V. C. M. deinde &
cæteri Electores, & Status Imperii, & omnes, qui-

cunque ſincero religionis amore ac ſtudio tenentur,

quicun-

Concilii ad-
miſſio.

8 PR XF AT I O

quicunque hanc cauſam æquo animo audituri ſunt,
ex hac noſtra & noſtrorum Confesſione hoc clementer
cognoſcere & intelligere dignabuntur.
§. 6. Cum etiam V. C. M. Electoribus, Prin-
cipibus & reliquis Statibus Imperii non vna vice,
ſed ſæpè clementer ſignificauerit, & in Comitiis Spi-
renſibus, quæ anno Domini M. D. X XV I. habita ſunt,
ex data & præſcripta forma Veſtræ Cæſareæ Inſtru-
ctionis & Commisſionis recitari, & publicè prælegi
fecerit: Veſtram M. in hoc negotio Religionis, ex
causſis certis, quæ V. M. nomine allegatæ ſunt, non-
velle quicquam determinare, nec concludere poſſe:
ſed apud Pontificem Romanum, pro officio V. C. M.
diligenter daturam operam de congregando Con-
cilio Generali. Quemadmodum idem latiùs expo-
ſitum eſt ante annum in publico proximo conuentu,
qui Spiræ congregatus fuit. Vbi V. C. M. per Do-

minum Ferdinandum, Boëmiæ & Vngariæ Regem,

Amicum & Dominum clementem noſtrum, dein-
de per Oratorem, & Commiſſarios Cæſareos, hæc
inter cætera proponi fecit, quòd V. C. M. intellexiſ-
ſet & expendiſſet Locumtenentis V. C. M. in Impe-
rio, Præſidentis & Conſiliariorum in Regimine, &
Legatorum ab aliis Statibus, qui Ratiſponæ conue-
nerant, deliberationem de Concilio congregando.
Et quòd iudicaret etiam V. C. M. vtile eſſe vt con-
gregaretur Concilium; Et quia cauſæ, quæ tunc tra-
ctabantur inter V. C. M. & Rom. Pontificem, vicinæ
eſſent concordiæ & Chriſtianæ reconciliationi, non-
dubitaret V. C. M. quin Romanus Pontifex adduci
poſſet ad habendum Generale Concilium: Ideo ſi-

gnifica-

. 4D CAROLVM vVv... 9
gnificabat ſe V. C. M. operam daturam, ut præ fa-
tus Pontifex Maximus, unà cum V. C. M. tale Ge-
nerale Concilium, primo quoque tempore emisſis li-
teris, publicandum congregare conſentiret.

§. 7. In ventum ergô talem, quod in cauſſa Reli- Poſulatio.

gionis, diſſenſiones inter nos & partes amicè & in ca-
ritate non fuerint compoſitæ, tunc coram V. C. M.
hic in omni obedientia nos offerimus, ex ſuper-
abundanti comparituros, & cauſam dicturos in tali
Generali, libero & Chriſtiano Concilio, de quo con-
gregando in omnibus Comitiis Imperialibus, quæ
quidem annis Imperii V. C. M. habita ſunt per
Electores, Principes, & reliquos Status Imperii,
ſemper concorditer actum, & congruentibus ſuffra-
giis concluſum eſt. Ad cujus ctiam Generalis Con-
cilii conventum, ſimul & ad V. C. M. in hac lon-
gè maxima & gravisſima cauſſa, jam ante etiam debi-
to modo & in forma Juris provocavimus, & appella-
vimus. Cui Appellationi ad V. C. M. ſimul & Con-
cilium adhuc adhæremus, neque eam per hunc vel a-
lium tractatum (niſi cauſſa inter nos & partes, juxta-
tenorem Cæſareæ proximæ Citationis amicè in ca-
ritate compoſita, ſedata, & ad Chriſtianam concor-
diam reducta fuerit) deſerere intendimus aut
poſſumus, de quo hic etiam ſolenniter
& publicè proteſtamur.

.

—

Seee ,
REES 6

——–—
SS
. RA: . 3 .

ub. Conf. drt.
48 I. de Trinitate.
52 Traduntur Cæzſa⸗

3 Jri Latine & Ger-

X

8
E
K
A OR
An.
—
S

4
3
2

r ek manice ſeripti:
7 C— E ( . S * E E . „ „⸗ .
C & SS D „ Recitati in con
Heelu r,. Jun. hor.
38 l r 3. anno 1530. O bla-

tos Secretario A-

IARTICVLI FID E IEaGäi

extenſâà accipit:

P R 2 C I P U J. ereg. in A in
Moguntinâ Can-
cellarià. Sed vide

Vertheid. d. Conſ.
I. pr DEO ET S. S. TRINITATE. f z01.
A. Sm. p.

⸗ . . 277. Ap. 1. P. 53
CCLESIFZ MAGNO CONSENSU probatur à Papi-

apud nos docent, Decretum Ni- gis. Ita Cod l.l t. r.
& cenæ Synodi, de Unitate Eſſentiæ Di- Conſenſus. Nicenæ
vinæz, & de Tribus Perſonis, verum,, Synodi. Summa.
& ſine ulla dubitatione credendum.
eſſe. Videlicet quod ſit Una Eſſen-
ttixæ Divina, quæ & appellatur & eſt
E& Deus, æternus, incorporeus, impar-
tibilis, immensà potentiâ, ſapientiâ,
bonitate, creator & conſervator omnium rerum, viſibi-
lium, & inviſibilium, & tamen Tres ſint berſonæ, Ejus-

dem eſſentiæ, & potentiæ, & coæternæ, Pater, Filius, & spi-

ritns ſanétauu. Et nomine Perſonæ utuntur ea ſignificatione, perſna quid.
qua uſi ſunt in hac cauſa Scriptores Eccleſiaſtici, ut ſi-
gnificet non partem aut qualitatem in alio, ſed quoa pro- p. Q2. 625.
priè ſubſiſtit.
§.. 2. Damnant omnes Hæreſes, contra hunc articulum Pugnantia.
exortas, ut Manichæos, qui duo principia ponebant honum,
& Malum, item Valentintanos, Arianos, Eunomianos, Maho-
metiſtas, & omnes horum ſimiles. Damnant & Samoſa.
J tenos, ·788. ſeq.

Aug Confel-. Art. 12 ARTICVUVLI FIDEI.
lu: S. MB 9- tenos, veteres & Neotericos, qui cum tantum Unam perſo-
In 1. Perfenà ham eſſe contendant, de Verbo & de Spiritu ſancto aſtute
Chbrifti. & impiè rhetoricantur, quòd non ſint Perſonæ Aſtinkte,
ſed quòd Verbum ſignificet verbum pocale, & Spiritus, motum
in rebus creatum.

Ap. p. 53. A. Sm. II. pPE PECCATO ORIGINIS.
P. 1220. F. C . §. I. Item docent, quòd poſt lapſum Adæ Omnes ho-
545. F. Ir. mines, ſecundum natumm propagati, naſcantur tum Pectato,

probatur à Papiſtis ,Z
& Gι⁰ia. Pialm. hoc eſt, ſine metu Dei, fine fiducia erga Deum, & cum-⸗

1. ob. 14, 46. "5, Concupiſcentia, quòdque hic morbus, ſeu Vitium Orgi-
1. c. 25,4. Rom 5nis verè ſit ' eccatum, damnans & afferens nune quoque æ=-
19. . prr 4. ternam Mortem, his qui non renaſcuntur, per Baptismum
16. 3,5. b 196 & Spiritum ſanctum.
G. 2. Damnant Pelagianos, & alios qui vitium Originis
P. 48. negant eſſe Peccatum, & ut extenuent gloriam Meriti, &
beneficiorum Chriſti, diſputant, hominem gropriu viribus
Rationis coram Deo juſtificari poſſe.
Apol. p. 62. A Sm. III. DE PERSONA ET OFFICIO CHRISTI. .—
p. 277. C. M, 470. §. I. Item docent, quòd Verbum, hoc eſt, FPilius Dei, as-
F. C. 576. 7r5. ſumſerit a) Humanam naturam b) in utero beatæ, Mariæ
Probatur in Co- virginis, Cc) uſint Daæ naturæ, Depmna & Hamana, in Unimte d)

mitiis. „7. . . *
Ebr.2,5,16. Perlonæ inſeparabiliter conjunctæ, Unus Chriſtus, e) veré
b. 3. 277. Deus, & vere Homo, natus ex Virgine Maria, verè paſſus,

crucifixus, mortuus & ſepultus; ut reconciliaret nobis Pa-
trem f), & hoſtia eſſet non tantùm pro Culpa Originis, ſed
etiam pro Omnibus actualibu hominum peccatis 2). Idem
F. C. art. 9.P. 749: deſcendit ad Inferos, & verè Reſurrexit tertia die, deinde-
Aſcendit ad cœlos, ut ſedeat ad Dexteram Patris, & perpe-
tuò regnet & dominetur omnibus creaturis, ſanctificet cre-
dentes in ipſum, miſſo in corda eorum Spiritu ſanto, qui
regat, conſoletur ac vivificet eos, ac defendat adverſus Dia-
bolum, & vim Peccati. Idem Chriſtus palàm eſt rediturus,
„) chemn-Harm. . ut judicet vivos & mortuos, &c. Juxta Symbolum Apoſto-

Meiſn. Aνν ονιν ad lorum:. Item
Ioh. r. Lyſer. D. eo d. Eſth. 1. 3. Sent. 6. I.n.6. Rada p. 3. contr. I. n. I. 3. 4.5.Cyrill. Ep. Syn. ad Neſtor. Chemn.
de Duab. Nar. c. 9. b) Ex. 40, 35. Deut. 33, II, I12. q. C) Damaſc. O. E. I. 3. C. 3. Alex. p. 3. qv. 4. M. I.
Rich. in 3. d. r. a. I. q. 2. Scot. ib. q. 5. a. 3. Biel ib. q. r. a. I. n. 5. d) Germ. exemplar Antitheſin ad-
dit. Forer. Uberſchlag. p. 194. Sax. Apol. c. 28. p. 514: Chytr. H. A. C. 514. e) I. Cor. 5, 6. Eph. 4, 6.
f) Rom. 3, 24. I. Cor. 1, 30. C. 6, 19. Gal. 3, 13. Luth. in Io. c. 16. t. 7. Jen. I51. g) Meiſn. Anthr. d. 25.
contra Lomb. 3. d. I9. Thom. P. 3. a. 2. q·. 44 · Rhada t. 313. à. 2. 3.

2

ui
I-
I,

PRXCIPUI. 13 Auguft. Conf. Art.
IIII. DE JUSTIFICATIONE. IV. de Juſtifcat.
1 1 dh . „gip, e, V. de Lege & Ebang.
Item docent, quod homines non poſſint juſtificari cCo- yI. de Bon. Oper.
ram Deo erepriis viribus, meritis aut operibus, ſed grati ju- Ell. ae Eceleſta.
Rificentur propter Chriſtum per Fidem, cum credunt ſe⸗- ro p.62, A. Sm.
. b. 3. a. 12. P. 307.

in gratiam recipi, & peccata remitti propter Chriſtum, qui -- C. a.. p. zu6. 5z2.

ſua morte pro noſtris peccatis ſatisfecit. Hanc fidem im- probatur cum re-

putat Deus pro Juſtitia coram ipſo Rom. 3. v. 22, 25, 26. & C. 4, ſerbat. Merit: 6.0.
V. 5, 6, 16, 23. C. 5, I. C. 10, 8. Gal. 3, II. Luth. t. 5. I. f. 297.
. .151.
Gutithefe omiſſa prüdenter. p. z,. 654.
V. DE LEGE EI EVANGELIO. Probat.à Cenſorib.
Uthanc fidem conſequamur, inſtitutum eſt Miniſte- Daventria h.
rium docendi Evangelii & porrigendi Sacramenta. a) Nam b- 641. 67.
per verbum & Sacramenta, tanquam per inſtrumenta, do- t. „. s. 6ze.
natur Spiritus ſanctus, qui fidem efficit, ubi & quando vi- bhil. 1, 29. c. 2. 2.
ſum eſt Deo in iis qui audiunt Evangelium: ſcilicet quòd Thel. 3, 2. Jo. 6,39,
Deus non propter Noſtra merita, ſed opropter Chriſtum ju-) Cne- n 921.
ſtificet, hos qui credunt, ſe propter Chriſtum in gratiam 9. Werbh. d. h.e.
reclpr. p. 250.
§.2. Damnant Anabaptiſtas & alios, qui ſentiunt Spiri- J. ar. 2. 554. 2a. 12.

tum ſanctum contingere ſine Verbo Externo hominibus, 0. 64
p 18⸗ P. 62. *

Per ipſorum Præparationes & opera. Sm. z01. F. C. ,60.

VI. DE BONIS OPERIBUS. 667.
Item docent, quòd Fides illa debeat Bonos Fructus Inprobatur Meri-
parere, & quòd oporteat Bona Opera, mandata à Deo, face-“ Bejectos Cen.
re, propter voluntatem Dei, non ut confidamus per ea O- 6hτ hic Syner-
pera Juſt: ficationem coram Deo mereri. Nam Remiſſio pec- giſtæ & Papiſtæ.
catorum & Juſtificatio fide apprehenditur, ſicut teſtatur & P. 1.9.77. 78.88. 93.
vox Chriſti: Cum feceritis bæc omnia, dicite, ſervi inutiles b-: 116. 118.129. 143.
. . „ 151. 252⸗
ſumus. Idem docent & veteres Scriptores Eccleſiaſtici; Luccyns. 70.P. d0.
Ambroſius enim inquit, in I. Cor. t. 5. f. 244. m. Hoc con- 4. 10 %. 145. 155.

RKitutum est à Deo, ut qui credit in Chriſtum, ſalvus ſit, 156. 170. 183. 235.

236. 264. 265. 267⸗

Sine opere, ſola fde, Gratis accipiens remiſſtone cato-
6 5 ſ . 5 V. Rio m pecca 588. 591. 657. 672.

rum. Ap. p. 124. A. Sm.
VII. DE ECCLESIA. p. 314. 12. 307.
Item docent, quod Una Sancta Eccleſia perpetuò man-Ivptobetur us
ſura

Huſſiticus.

Aaugußt. Gonf. Art. 14
IIX. De Miniſi erio ſi

ARTICULI FTIDEI
Mtahraz, lura ſit. Eſt autem Eccleſia Congregatio ſanctorum, in
Ix. de Baptiſmo. qua Euangelium rectè docetur, & rectè adminiſtrantur
X. de S. Cæœnd. Sacramenta. Et ad veram Unitatem Eccleſiæ, ſatis eſt
129. 124. ſeqq. conſentire de Doctrina Evangelii & Adminiſtratione Sa-

euz. La "*. cramentorum. Nec neceſſe eſt ubique eſſe ſimiles Tra-
7 17)32*

p. 131. ditiones Humanas, ſeu Ritus aut ceremonias ab homini-
p. 22, 13. ſeq. bus inſtitutas. Sicut inquit Paulus, Una ſides, Unum⸗
183. 186.758. Baptiſina, Unus Deus &C Pater omnium, & . Eph. W: g. ſeq.

125. 130. 132.

Ap. 135. p. 698. A. VIII. DE MINISTERIO MALORUM.
Sm. 302. Cat. Min. .B .
367. Maj. 507. Quanquam Eccleſia propriè ſit Congregatio Sancto-

Probat. dugufte, rum & verè credentium, tamen, cum in hac vita multi hy-
. 4 “ 30. PoOcritæ & mali admixti ſint, licet uti Sacramentis, quæ per
698. 688. Malos adminiſtrantur, juxta vocem Chriſti, Sedent Scribæ &
Phariſei in cathedra Moſi, Matth. 23 . Et Sacramenta &
Verbumpropter ordinationem & mandatum Chriſti ſunt
efficacia, etiamſi per malos exhibeantur.
p. 130.135. . 2. Damnant Donatißas & ſimiles, qui negabant lice-
re uti miniſterio malorum in Eccleſia, & ſentiebant mini-
ſterium malorum inutile & inefficax eſſe.
Apol. 136. 229. A.

Sm. 301. Cat. M., IX. DE BAPTISMO.
07. . .
Pprobat. dagaße. De Baptiſmo docent, quòd ſit neceſſarius ad ſalutem,

quodque per Baptiſmum offeratur gratia Dei: Et quod
Pueri ſint baptiſandi, qui per Baptiſmum oblati Deo reci-
tur in gratiam Dei. . .
H. 2. Damnant Anabaptiſtas, qui improbant Bapti-
ſmum Puerorum, & affirmant, pueros ſine Baptiſmo ſalvos

p. 229,: 136,301. 516. Pian
Pz 785 788.

fieri.
a 4. T 157. X. DE COENA DOMINI.
ℳ7 4.523. * * 4 . ..’ X —
Probat. reſerbatà De Cœna Domini docent, quòd Corpus & Sanguis

Traniſubſtantiat. Chriſti verè adſint, & diſtribuantur veſcentibus in Cœna
& Unà ſpecie. Domini, & improbant ſecus docentes. contra Sacramentarios.
Infra 28. 259.
Ap. 137. A. S. 30 ℳ. XI. DE COMFESSIONE.
159. 160. 295. 76 ⅝. De
Luth, t. 5. Jen.342

quiutuntur, propoſita. Itaque utendum eſt Sacramentis

PRXCIPDVUI. 15 Sug. Confeſſ. Art.
6.2. De Confeſſione docent, quòd Abſolutio Privata de Lanitent.
in Eccleſiis retinenda ſit, quanquam in Confeſſione non, ,amentorumna.
ſit neceſſaria Omnium delictorum enumeratio. Eſt enim brobat. eum reſer-
impoſſibilis, juxta Pſalmum 19, 15. Delicéta quis intelligit? Sat. Conf- Omnium
— beccatorum.
Ap. 140, 158. A. 8.
297. C. 520. F. C.
. . X . 6 .1 1tht. 4. .
De beœnitentia docent, quòd lapſis poſt Baptiſmum Sekn 11.4 Ien
contingere poſſit Remiſſio Peccatorum, quocunque tem- probatur par-
pore, cum convertuntur. Et quòd Eccleſia talibus redeun- titio utInſußfciens.
tibus ad pœnitentiam Abſolutionem impertiri debeat.
§. 2. Conſtat autem Pœnitentia propriè his duabus
partibus, Altera eſt, Coneritio, ſeu terrores incuſſi conſcien- p. 29. 139. 146. 9.
tiæ agnito peccato. Alers eſt, Fides, quæ concipitur ex 364. 768.

XII. DE POENITENTIA.

Evangelio ſeu Abſolutione, & credit propter Chriſtum re-

mitti peccata, & conſolatur conſcientiam, & ex terroribus
liberat. Deinde ſequi debent Sonα Ogera, quæ ſunt fruftas
Peœnitentiæ.
§. 3. Damnant Anabaptißtas, qui negant ſemel juſtifi- .p. 1z. F. C. 363.67.
catos poſſe amittere Spiritum ſanctum. Item qui conten- 2.
dunt quibusdam tantam perfectionem in hac vita contin-
gere, ut peccare non poſſint. Damnantur & Novatiani, 3.
qui nolebant abſolvere lapſos poſt Baptiſmum, redeuntes
ad Pœnitentiam. Rejiciuntur & iſti, qui non docent Re- 4.
miſſionem peccatorum per fidem contingere, ſed docent, Bellarm. eſt Men-
Remiſſionem Peccatorum contingere propter noſtram dile- erinm⸗
onορτα Morοa. Rejiciuntur & iſti, qui Canonicas ſatisfa-?: r. 781.
Qiones docent neceſſarias eſſe ad redimendas Pœnas æter-p. z0. 296.
as, aut pœhnas Purgatorii.
Ap. 146. 179. 236.

XIII. DE UsSüu SACRAMENTORUM. i .6 zoz⸗

De uſu Sacramentorum docent, quòd Sacramenta in- Deſderat. Septe-
ſtituta ſint, non modò ut ſint Notæ profeſſionis inter homi- Parius sacmment.
nes, ſed magis ut ſint Signa & teſtimonla voluntatis Dei
erga nos, ad excitandam & confirmandam fidem in his,

ita,

S, erte. S 16 ARTICULI FIDEI
„ raine 1 . . .
Fecleſakiro. ita, ut fides accedat, quæ credat promiſſionibus, quæ per

XV. Ye kRisibas Sacramenta exhibentur & oſtenduntur. L
Lecleſ. §S. 2ꝛ. Damnant igitur illos qui docent, quòd Sacramen-
XVI de Rebus Cibi ta ex Opere Operato juſtificent, nec docent Fidem requiri
in uſu Sacramentorum, quæ credat remitti peccata.

libus. p. 176. 225.
p. 142. 143. 182.
Bellarm. eſt Men-
dacium. XIIII. DE ORDINE ECCLESIASTICO.
Ap. 181. A. Sm. 305. De Ordine Eccleſiaſßtico docent, quòd nemo debeat in
Vocandes taneu* Eccleſia publicè docere, aut Sacramenta adminiſtrare, niſi
ab Epiſcopis, non P 1 miniitrare, nift
Laicis. rité vocatus.
Pa e- XV. DE RITIBUS ECGCLESIASTICIS.
Pp. 33. 4 . h⸗ De Ritibus Eccleſiaſticis docent, quoòd Ritus illi ſervan-
35 F. C. 68). gi ſint, qui ſine peccato ſervari poſſunt, & proſunt ad tran-
Luth. t. 4 p. 343 t. qullitatem & bonum ordinem in Eccleſia, ſicut certæ fe-
5·P. 94· riæ, feſta & ſimilia.
§. 2. De talibus rebus tamen admonentur homines, ne
conſcientiæ onerentur, tanquam talis cultus ad ſalutem
neceſſarius ſit.
§. 3. Admonentur etiam, quòd Traditiones Huma-
næ, inſtitutæ ad placandum Deum, ad promerendam gra-
tiam, & ſatisfaciendum pro peccatis, adverſentur Evange-
gelio & doctrinæ fidei. Quare Vota & Traditiones, de Ci-
zo. 3u. 31. 58. bis & Diebus, &c. inſtitutæ ad promerendam gratiam, &
Rz. ſeq. ſatisfaciendum pro peccatis, inutiles ſint, & contra Evan-
gelium.

Ap. 192. 221. 267 . XVI. DE REBUS CIVILIBUS.
Proßa. à Cenſor. De Rebus Civilibus docent, quòd legitimæ ordinatio-
nes civiles, ſint bona opera Dei, quòd Chriſtianis liceat=
gerere Magiſtratus, exercere Judicia, judicare res ex Impe-
p. 257. ratoriis, & aliis præſentibus legibus, ſupplicia jure conſti-
tuere, jure bellare, militare, lege contrahere, tenere pro-
prium, jusjurandum poſtulantibus Magiſtratibus dare,
ducere uxorem, nubere.
b. 786. §. 2. Damnant Anabaptiſtas, qui interdicunt hæc S
officia

?⸗
l⸗
D⸗

₰

Itaque neceſſariò debent Chriſtiani obedire Magiſtratibus ſuis & Min,

PRXECIPUI. 17 Aupguß. Conf. Art.
ficia Chriſtianis. Damnant & illos, qui Evangelicam per. ** FrsYsts
fectionem non collocant in Timore Dei & Fide, ſed in Deſe- Xi. de Liber., gy-
rendis civilibus officiis, quiaà Evangelium tradit Juſtitiam, bitrio.
æternam tordi a) Interim non diſſipat Politiam & Oecono- p. 38. 40.
miam, ſed maximè poſtulat confervare tanquam Ordina- à) Bellarmino eſt

4 2 ae . . Mendacium.
tiones Dei, & in talibus ordinationibus exercere Caritatem. Rom. 13, 5. C.

. . 4 5. 370. 319.
legiba. * RNiſi cum jubent peccare, tunc enim magis debent 373.
obedire Deo quam bominibu, Act. y, 29.

XVII. DE CHRISTI REDITU AD IUDICHUM. Apol. r9.

Item docent, quod Chriſtus apparebit in Cenſummatione Probat. duguftæ.
mundi ad judicandum, & mortuos omnes reſuſcitabit; piis
& electis dabit vitam æternam & perpetua gaudia; impios
autem homines ac diabolos condemnabit, ut ſine fine
crucientur.

§. 2. Damnant Ansbaptiſtas, qui ſentiunt: hominibus
damnatis ac diabolis ſinem y-œnarum futurum eſſe. Damnant
& alios, qui nunc ſpargunt judaicas opiniones, quòd ante
Reſurreétionem mortuorum Pu regnum mundi occupaturi
ſint, ubique oppreſſis impiis.

XVIII. DE LIBERO ARBITRIO. Ap. 195 A. S. 290.

. . . . F. C. 550. 627.
De Libero Arbitrio docent, quòd humana voluntas ha- Lutk. t. 4. J. 344.

beat aliquam libertatem ad efficiendam Civilem juſtitiam, t. 5. 297. 13. 479.
& deligendas res Rationi ſubjectas. Sed non habeat vim reser, H
ſine Spiritu ſancto efficiendæ Juſtuiæ Dei, ſeu juſtitiæ Spi- . S35 668. it⸗
ritualis, quiaæ animalis homo non Percipit ea, quæ ſunt Syiritus 1. Cor. 2, 14. p. 19 5.
. dh ſi . J. , 7 . . . * 5 P 19
Dei. Se æc fit in cordibus, cum per Verbum Spiritus ſan- .
tus concipitur. Hæc totidem verbis dicit Auguſtinus Bellarm. I. 6. c. 4.
lib. z. Mypognoſticon ** Eſtſe fatemur liberum arbitrium omni.* T VII. f. 9z4. in
us bhominibus, hbabens quidem judicium Rationis, non per br f 1371. ed. Baſ.
quoaα ſit idoneum in is quæ ad Deum pertinent, ſine Deo aut
. 1
inchoore aut certèò peragere, ſed antuùm in operibus vitæ
ræſentis, tam bonis, qudm etiam malis. Bonis dico, quæ de,

Bono

Aag. Confeſſ. Art. 91 ARTICULI FIDEI
11. ““ Bono Naturæ oriuntur, id esſt, velle laborare in agro, velle man-
XI. de Bonir O- ducare & bibere, velle abere amicum, velle babere indumenta,
peribus. vpelle fabricare domum, uxorem vehe ducere petora nutire, ar-
P. 56. 61). 669. tem diſeere diverſarum rerum bonarum, relle quicquid bonum
ad præſentem pertinet vitam. Quæzx omnia non ſine divino
gubernaculo ſubſiftunt, iméô cx ipſo & per ipſum ſant, & ſes
o*runt. Mali verò dico, ut ei? velle idolum colere, velles
homicidium, &c,
b. 66. 6. 88. H. 2. Damnant bPelagianez, & alios qui docent, quòd
fine Spiritu ſancto, ſolis naturæ viribus poſſimus Deum ſu-
per omnia diligere. Item præcepta Dei facere, quoad
Iulſtantiam abzunm. Quanquam enim Externa opera ali-
7 modo efficere Natura poſſit, poteſt enim continere⸗
manus à furto, à cæde, tamen interiores motus non-⸗
poteſt efficere, ut timorem Dei, fiduciam erga Deum,
caſtitatem, patientiam, &c.

5.37. XIX. pE CAUSSA PECCATI.
robat. Papift. De Cauſa Pecczti docent, quòd, tametſi Deus creat⸗

& conſervat Naturam, tamen cauſa peccati eſt Voluntas

P. . malorum, videlicet diaboli & impiorum, quæ, non adhu-
vante Deo, avertit ſe à Deo, ſicut Chriſtus ait Joan. 5,
Cumw laquitur mendatium, ex ſe pſo loquitur.
4.C13. 86. Ap. 19. XX. DE BONIS OPERIBUS.

Probatur, ſi Fides .
inteltigat. operoßa Falſò accuſantur Noſtri, quod Bona Opera prohibeant.

per ebaritatm. Nam ſcripta eorum quæ extant de Decem Præceptis, &
Mentiri, ait Bel- alia ſimili argumento, teſtantur; quod utiliter docuerunt de
larmin. omnibus vitæ generibus & officiis, quæ genera vitæ, quæ
Et hic Mentiri. — . 2 .. 1
opera in qualibet vocatione Deo placeant. De quibus re-
bus olim parum docebant Concionatores, tantum pueri-
lia & non neceſſaria opera urgebant, ut certas Ferias, certa
Jejunia, Fraternitates, Peregrinationes, Cultus Sanctorum,
Roſaria, Monachatum & ſimilia. Hæc Adverſarii noſtri
admoniti nunc dediſcunt, nec perinde prædicant hæc inu
ia

H
3

M

milia docet Ambroßius de Voca tione Gentium, † & alibi. Sic e-

PRXCGIPVUI. 19 A4. Conſeh. Art.
tilia opera, ut olim. Præterea incipiunt Fidei mentionem *. Sar* 9.
facere, de qua olim mirum erat filentium. Etſi non deſi- 1.8 4 .
nunt obſcurare doctrinam fidei, cum relinquunt dubias .
conſcientias, & jubent mereri remiſſionem peccatorum o- p. . 43. 83. 90. jrc
peribus. Nec docent quòd ſola fide propter Cbriſtum certò 5 .78. 88. 109. 292.
accipiamus Remiſſionem peccatorum, 264. 267, 412. 554.
§. 2. Cùm igitur doctrina de Fide, quam oportet in Ec.
cleſia præcipuam eſſe, tam diu jacuerit ignota, quemad-
modum fateri omnes neceſſe eſt, de Fidei guſtitia altiſſimum
ſilentium fuiſſe in concionibus, tantuùm doctrinam Ope-
rum verſatam eſſe in Eccleſiis, noſtri de Riae ſic admonue-
runt Eccleſias;
§. 3. Principiè, quoòd Opera noſtra non poſſint reconcilia-
re Deum, aut mereri remiſſionem peccatorum, & gratiam .
& juſtificationem; ſed hanc antùm Eide conſequimur, cre- ſoc zei ſarmino
dentes quòd propter Chriſtum recipiamur in gratiam, qui nenriti⸗
ſolu/ Poſitus eſt Mediator & propitiator, per quem reconci-
lietur Pater. Itaque qui confidit operibus ſe mereri gra- . S8.
tiam, is aſpernatur Chriſt, Meritum & gratiam, & quærit ſi-
ne Chriſto Humanis viribus viam ad Deum, cum Chriſtus
de ſe dixerit: Ego ſum pia, veritas & vis Jo. 14, 6.
5 4a. Hæc doctrina de Fide ubique in Paulo tractatur,
Epbeſ. 2, 5. Gmtia ſalvi facti eſtu per filem, & boc non ex vobu,
Dei donum eit, non ex operibus, & c.
§. 5§. Et ne quis cavilletur, à nobis novam Ppauli inter-
Pretationem excogitari, tota hæc cauſa habet teſtimonia, *de Pecc. Mer. 8
Patrum. Nam Auguſtinus * multis voluminibus defendit Remiſſ. Iibb. 1. f.

Gratiam & Juſtitiam Fidei contra merita Operum. Et ſi- 44 de Nar. &
. Grat. I. 1. f. 494.

i . . . . contra Jul. libb.
nim inquit de Vocatione gentium: Vileſcenet redemptio ſanguinis 6, f. 6,3 1. VII.

Cbriſti, nec miſericordiæ Dei bhumanorum operum prærogatipa, Conf' I. 9. c. 13. T.
ſuccumber et, Ri jaſtificatio, quæ ſit per gratiam, meritis præce- I. S 4
gentibus deberetur, ut non munus largientis, ſed merces eſet tie⸗ . . t. 1.
operautis. V
èl.6. Quanquam autem hæc doctrina contemnitur ab
imperitis, tamen experiuntur piæ ac pavidæ conſcientiæ

Aug. Conſeſſ. Art. 20
AXX. de Boni Ope-
ribus.

ARTICUILI FID EI
plurimum eam conſolationis afferre: quia conſcientiæ non
poſſunt reddi tranquillæ per ulla opera, ſed tantum fide,
cum certò ſtatuunt, quòd propter Chriſtum habeant pla-

catum Deum. Quemadmodum bPaulus docet Kom. y, 1. Ja-
ſtiſicati per Fidem, pacem habemus apud Deum. Tota hæc do-
Strina, ad illud certamen perterrefactæ conſcientiæ refe-
renda eſt, nec ſine illo certamine intelligi poteſt. Quare
male judicant de ea re homines imperiti, & prophani, qui
Chriſtianam juſtitiam nihil eſſe ſomniant, niſi Civilem & Phi-
loſophicam juſtitiam.
§. 7. Olim vexabantur conſcientiæ doctrina Operum,
non audiebant ex Evangelio conſolationem: Quosdam-⸗
conſcientia expulit in deſertum, in Monaſteria, ſperantes
ibi ſe gratiam merituros eſſe per vitam monaſticam: Alii
alia excogitaverunt opera, ad promerendam gratiam & ſa-
lisfaciendum pro peccatis. Ideò magnopere fuit opus,
hanc doctrinam de fide in Chriſtum tradere, & renovare,
ne deeſſet conſolatio pavidis conſcientiis, ſed ſcirent fide
in Chriſtum apprehendi Gratiam, & Remiſſionem pecca-

P. 19. 11.27. 29. 30. torum, & Juſtificationem.

§. 8. Admonentur etiam homines, quòd hic nomen Fi-

p. 70.106.557.669. dei non ſignificet tantum hiſtoriæ notitiam, qualis eſt in-

P. 19.

De Cogn. ver. vi-
tæ c. 37. T. IX. Ser. .

impiis & diabolo: ſed ſignificet Fidem, quæ credit non tan-
tùm biſtoriam, ſed etiam fctum hiſtorie, videlicet hunc ar-
ticulum, Remiſſonem peccatorum, quòd videlicet per Chri-
ſtum habeamus gratiam, juſtitiam & remiſſionem pecca-
torum. 8

§.9. Jam qui ſcit, ſe per Cbriſtum habere propitium Patrem,
is verè novit Deum, ſcit ſe ei curæ eſſe, diligit & invocat
eum; denique non eſt ſine Deo, ſicut gentes. Nam diaboli
& impii non poſſunt hunc articulum credere, Remiſftonem,
peccatoerum. Ideò Deum tanquam hoſtem oderunt, non-,

invocant eum, nihil boni ab eo expectant. Augaſtinus et-

181. T. X. in Pſal. iam de Fidei nomine hoc modo admonet lectorem, & docet
77. f. 589.

in S cripturis nomen Fidei accipi, non pro votitia, qualis eſt
in

PRXCIPUI. 21
in impiis, ſed pro fiducia quæ conſolatur & erigit perter-
refactas mentes.
S. 10. Præterea docent noſtri, quòd Neceſſe ft Bona Opera
facere, non ut confidamus per ea gratiam mereri, ſed pro-
pter voluntatem Dei. Tantum Fide apprehenditur re-
miſſio peccatorum & pax conſcientiæ. Et quia per FPidem
accipitur Spiritus ſanctus, jam corda renovantur, & in-
duunt novos affectus, ut parere bona opera poſſint. Sic
enim ait 4mbroſius, Fides bonæ voluntatu, & jufts akeonis ge
nitrix est. Nam humanæ vires, ſine Spiritu fancto, ple-
næ ſuntimpiis affectibus, & ſunt imbecilliores quàm ut.,
bona opera poſſint efficere coram Deo. Ad hæc, ſunt in
poteſtate diaboli, qui impellit homines ad waria peccata“,
ad impias opiniones, ad manifeſta ſcelera. Quemadmo-
dum eſt videre in Philoſophis, qui & ipſi conati honeſtè
vivere, tamen id non potuerunt efficere, ſed contaminati
ſuntmultis manifeſtis ſcelenbus. T'lis eſt imbecillitas

hominis, cum eſt ſine fide & ſine Spiritu ſancto, & tantum

humanis viribus ſe gubernat.
S. II. Hinc facilè apparet hanc doctrinam non eſſe accu-
ſandam, quòdbena opem probibeat, ſed multo magis lau-
dandam, quòd oſtendit quamodo bona opera facere poſimus.
Nam ſine fide, nullo modo poteſt humana natura primi aut
ſecundi Præcepti opera facere. Sine Fide non invocat,
Deum, à Deo nihil expectat, non tolerat crucem, ſed
quærit humana præſidia, confidit humanis præſidiis.

Ita regnant in corde omnes cupiditates, & humana con-

ſilia, cum abeſt Fides & fiducia erga Deum. Quare &
Chriſtus dixit, Sine me nihil poteſtu fatere, Joan. 1)7,J. Et Ec-
cleſia canit, Sne tuo numine, nibil eff in omine, nibil eſt
innoxium. H

XXI. DE CULTU SANCTORUM.
De Calta Sanbterum docent, quod Memoria Sandkto.
raum proponi poteſt, ut imitemur fidem eorum, & Bona-
Opera juxta vocationem, Ut Cæſar imitari poteſtexem-
B 3 plum

Ap. 0ρ A. S. 28 4.
Luth. t. 4. J. 244.

Jag Confeſ. Art.
XXI. de Cualtu
Sand orum.

p. 637. d. Voc.
Gent. 1 1. c. j. t.
I. edir. Baſ f. 46.

P. 6. 66. 196., 637.

p. 107. 187.

Improbat. Cenſor.
br. 3 17.

gug. Confel. Art. 22 ARTICULI FIDI
n. , 7* plum Davidis in bello gerendo ad depellendos Turcas à
Luth. 4. J. 346.4 31. patria. Nam uterq; Rex eſt. Sed Scriptura non docet inve-
p. 284. Bellarmi- care Sanétos, ſeu petere auxilium à Sanctis. Quia unum-⸗
no eſt Mentiri. Chriſtum nobis proponit mediatorem, propitiatorium⸗,
1. 1 ek 35 1. Pontificem, & interceſſorem. Hic invocandus eſt, & promi-
Luc. 11, 9. Jo. 16. ſit ſe exauditurum eſſe preces noſtras, & hunc cultum ma-
24. 1. J0. 3, 21. c. 5, Ximè probat, videlicet, ut invocetur in omnibus afflictioni-
14. Bbr. 9, 11. bus I. Johan, 2,1. Set quis peccat, babemus advocatum apud
Deum &ε.
5§. 2. Hæc ferè Summa eſt Doctrine apud nos, in qua cerni
Bellatmino hoc Poteſt, nihil ineſſe quod diſcrepet à Scripturis, vel ab Eccle-
eſt Meniri. ſia Catholica, vel ab EccleſiaRkomana, quatenus ex ſcripto-
ribus nota eſt, quod cum tia ſit, inclementer judicant iſti,
ui noſtros gro Hareticis baberi poſtaulant. Sed diſſenfſio eſt
de guibus dapi Abuſibus, qui ſine certa autoritate in Eccleſias
irrepſerunt, in quibus etiam, ſi qua eſſet diſſimilitudo, ta-
men decebat hæc lenitas Epiſcopos, ut propter confeſſio-
nem, quam modò recenſuimus, tolerarent noſtros, quia
neCanones quidem tam duri ſunt, ut eosdem ritus ubique
eſſe poſtulent, neq; ſimiles unquam omnium Eccleſiarum
ritus fuerunt. Quanqnam apud nos magna ex parte vete-
res ritus diligenter ſervantur. Falſa enim calumnia eſt,
uòd omnes Ceremoniæ, omnia vetera inſtituta in Eccleſiis
noſtris aboleantur. Verum publica querela fuit, abuſus
quosdam in vulgaribus ritibus hærere. Hi quidem non-
poterant bona conſcientia probari; aliqua ex parte correcti
ARTICuILI IN QuIBuS RE-
CENSENTUR ABUSUS
MUTATI. .
QUM Eccleſiæ apud nos de nullo articuli Fidei diſſen-
Es hos Mentiri tiant ab Eccleſia Catholica, tantum paucos quosdam-⸗
eſt illi. Abuſus omittant, qui novi funt, & contra voluntatem Cano-
num vitio temporum recepti, rogamus ut Cæſarea Maje-
ſtas clementer audiat, & quid ſit mutatum, & quæ fuerint⸗

cauſæ, quo minus coactus ſit populus illos abuſus conar
Ccohlicli-

P 14. 33.

Mentiri id eſt
Bellarmino.

conſcientiamobſervare. Nec habeat fidem Cæſarea Majeſtas

PRXCIPUI. 23 Aug. Confeſſ. Art.
XXII. ſ. äbuſ- 2.

. . . De Utnague dpetie.
iſtis, qui, ut inflamment odia hominum adverſus noſtros, Age 30

miras calumnias ſpargunt in populum. Hoc modo irritatis
animis bonorum virorum, initio præbuerunt occaſionem
huic diſſidio, & eadem arte conantur nunc augere diſcor-
dias. Nam Cæſarea Majeſtas haud dubiè comperiet, to-
lerabiliorem eſſe formam & Doctrinæ & Ceremoniarum

apud nos, quàm qualem homines iniqui& malevoli deſcri-

bunt. Porro veritas ex vulgi rumoribus aut maledictis

inimicorum colligi non poteſt. Facilè autem hoc judicari

poteſt, nihil magis prodeſſe ad dignitatem Ceremoniarium
conſervandam, & alendau reverentiam ac pietatem in po-⸗
pulo, quàm ſi Ceremoniæ ritè fiant in Eccleſiis. .

1 B. . §.52 9,26 ⅞2
. uth. t. 4. 340. 351.
De Utraque Specie. 1. F. e. eior
. . . . . . . 294.
Aĩicis datur Memque ſpecies Sacmmenti in Cœna Domini, quiĩa Napros gtnn.

hic mos habet mandatum Domini Macth. 26. Bibite=
ex boc omner. Ubi manifeſtè præcipit Chriſtus, de pocalo Matth. 26, 25.
ut omnes bibant, & ne quis poſſit cavillari, quòd hoc ad

Sacerdotes tantûm pertineat, Paulus ad Corinth. exmplum 1. c. 11, 15. 26

recitat, in quo apparet totam Eccleſiam utraque ſpecie-
quam eſſe. Et diu manſit hic mos in Eccleſia, nec conſtat . . E. , & 4. 1.
quando aut quo autore mutatus ſit. Cyprianus aliquot IV. p. 6 t/.
locis teſtatur pepulo ſanguinem datam eſe. Idem teſtatur, Ser. de Cœn. D. f.
Hieronymus, qui ait,* Sacerdotes Euchariſtiæ miniſtrant, 399.
& Sanguinem Chriſti populis dividunt. Imòôò Gelaſius Pa. g B opha⸗ c. 3.
ya mandat, ne diridatur Sacmmentum, Diſt. 2. de Conſecmtione,

cap. Comperimus. Tantùm Conſuetudo non ita vetus

aliud habet. Conſtat autem quòd Conſuerudo contn man-

dam Dei itnroduéta, non ſit probanda, ut teſtantur Canones,
Diſt. F. Cap. Verite, cum ſequentibus. Hæc verò con-
ſuetudo non ſolùm contra Scripturam, ſed etiam contra
veteres Canones & exemplum Eccleſiæ recepta eſt. Quare
ſi qui maluerunt ntraque ſpecies Sacramenti uti, non fue-

runt cogendi, ut aliter facerent cum offenſione con-

ſcientiæ. B 4 Et

Aug. Confeſſ. Art. 24
XXIII. de Conju-
gio Sacerdotam.

ARTICULI FIDEI
. Et quia Avifio Saeramenti non convenit cum Inſtitu-
tione Chriſti, ſolet apud nos omitti Proceſſie, quæ hactenus
2) Ap. 212. A. S. 30 6 fieri ſolita eſt
Luth. von Ehſa⸗ EU.

299. von Ehlichen XXIII. DkE GONIUGIO SACERDOTUM. (a
Leben e. 5. 1V. 167.

An deutſchen Or⸗ .
ben: enſche Rau⸗ PVbhca querela fuit de exemplis Sacerdotum qui non

ſchelbach p. 447. 4 continebant. Quamob cauſam & Pius Papa dixiſſe-
Thuag. 33 f. 7,6. fertur, , Sr aligqnmas auſas. cur ademtum ſit Saterzotibus Con-
. bio tl. . z0. jngiren, ſed mult majores ſſe cauſas cur reddi debeat. Sic e-
nim fſoribit Platina: * Cum igitur Socerdotes apud nos
Publica illa ſcandala vitare vellent, duxerunt uxores, ac
docuerunt quod liceat ipfis contrahere matrimonium.
I. Cor. 7, 2, 9. Primum, quia Paulus dicit, Unusquisque habeat uxorem.
ſuam propter fornicatinem. Item, Melhus est nubere quàm
Marth. 19, 2. uAri. Secundè, Chriſtus inquit, Non omnes capiunt verbum,
bg ubi docet non omnes homines ad cœhbatum idoneos
p. 33. 214. eiſe, quia Deus creavit hominem ad procreationem, Gen.
7. 7S5̊. Nec eſt humanæ poteſtatis, ſine ſingulari dono
&opere Dei, creationem mutare. Igitur qui non ſunt
Efsaaſ ad Ti- idonei ad cœlibatum, debent contrahere matrimonium.
Bell de Cler. c. Nam mandatum Dei & ordinationem Dei, nulla lex hu-
24. Argument. Mäha, hullum votum tollere poteſt. Ex his cauſis do-
Soto]' & I.“; q cent Sacerdotes, ſibi keere nxeres dutere. Conſtat etiam
*. a. „concl. . in Eccleſia veteri Sacerdotes fuiſſe maritos. * Nam &
Pel ac r Paulus ait, Epiſiopum eligendum eſſe, qui ſit maritus. Et⸗
1:. Menrjiri. in Germania primuúm antè annos quadringentos, Sacer-
Schafa b. anno dotes vi coacti ſimt ad cœlibatum: qui quidem adeò ad-
1074. hemn. E- verfati ſunt, ut Archiepiſcopus Moguntinus, publicaturus
e Phenn Ecdhctum Kom. Pontificis de ea re, penè ab iratis Sacerdoti-
37. f 754. 766. de bus per tumultum oppreſſus ſit. † Etres geſta eſt tam in-
eleri pruritu. civiliter, ut non ſolùm in poſterum conjugia prohiberen-
1 Chemn. Fx’m. tuxr, ſed etiam Præſentia, contra omnia jura divina hu-
Ce renege iopt mana, contra ipſos etiam Canones factos, non ſolùm à
ner. Sax. Evang. Pontificibus, ſed & à laudatiffimis Synodis, diflraheren-
Ce I32 tur:.
Et

⸗

PpPRECIPDUIUI. 25 duguß. Conf. Art.
dd ö22 — ” ana XXIV. de Miſa-.
G.2. Et cum ſeneſcente mundo, paulatim natura humana?.
fiat imbecillior, convenit proſpicere, ne plura vitia ſerpant
in Germaniam. Porrò Deus inſtituit conjugium, ut eſſet
remedium humanæ infirmitatis. Ipſi Canones veterem ri-
gorem interdum poſterioribus temporibus propter imbe-
cillitatem hominum laxandum eſſe dicunt, quod optan-
dum eſt ut fiat & in hoc negotio. Ac videntur Ecclefiis ali-

quando defuturi paſtores, ſi diutiùs prohibeatur conju-

gium
§.3. Cum autem extet Mandatum Dei, cum mos Eccleſiæ
notus ſit, cqum impurus cœlibatus plurima pariat ſcandala, p. 212. 21. 221. 306⸗
adulteria, & alia ſcelera, digna animadverſione boni magi- 312.
ſtratus: Tamen mirum eſt, nulla in rem majorem exerceri

fævitiam quàm adverſus Conjugium Sacerdotum. Deus kbr. 13, 4.

Præcipit bonore affrere conjugium. Leges in omnibus rebus-
publicis bene conſtitutis etiam apud Ethnicos maximis

honoribus ornaverunt. At nunc capitalibus pœnis ex-, é6.ut.

cruciantur, & quidem Sacerdotes contra Canonum volun- vizel Sem. Antiq.

tatem, nullam aliam ob cauſam, niſi propter conjugium :. Can. Si poſt. 6.27.
Paulus vocat doctrinam demoniorum, quæ prohibet conjugi- Din. zI. br. d. 34
gium i. Timoth. 53. Id facilè nunc intelligi poteſt, cum tali-raern.
bus ſuppliciis prohibitio conjugii defenditur.
§. 4. Sicut autem nulla lex humana poteſt mandatum Dei
tollere, ita nec Votum poteſt tollere mandatum Dei. Pro- p. 214. 296.

inde etiam Cyprianus fuadet, ut mulieres nubant, quæ non

ſervant promiſſam caſtitatem. Verba ejus funt hæc, Ab. 1.
Epiftola Al. Si autem perſevemre nolunt, aut non peſſunt, melius
eſt ut nub nt, quàm ut in ignem delitiis ſuis cadant, rertèò nul-
lum fmtribus aut ſororibus ſeændalum faciant. Et æquitate
quadam utuntur ipſi Canones erga hos, qui ante 1. 2u. A. 8
juſtam ætatem voverunt, quomodo ferè hactenus fieri 4) 4 5. 14. , de

1,79. Luth. Greuel
conſuevit. der Stillmeß. t. 4.

W. 408. t, 4. 344.
XXIV. PE MISSA. (aàa t. 6. J. 8. t. 5. J. 29 .
u. 5§5. Winckelmeß.

L Alsccufantur Eccleſiæ noſtræ, quod Meſſiam abole- Improbatur.

ant. Retinetur enim Miſſa apud nos, & ſumma reveren- Bellarmino eſt
B 5 tia Mentiri.

agek, Cenf. dyt. 26 ARTICUuILI TIDEI
31IW. ade Miga. tia celebratur. Servantur & uſitatæ ceremoniæ ferè omnes,
præterquam quòd Latini cantionibus admiſcentur alicubi
§. a. 15. P. 16, Germanice, quæ additæ ſunt ad docendum populum. Nam
ad hoc opus eſt Ceremoniis, ut doceant imperitos, & quos-
dam excitet verè ad timorem aut fidem ac orationem tra-
ctatio Verbi Dei. Et non modò Paulus 1. Cor. 4. præcipit ati
„D. Philip. Mül- Eingua intellecta populo in Becleſia, ſed etiam ita conſtitutum.
ler. ad 1. Cor. 4. eſt humano jure.
Tr. d. h. r. §. 2. Aſſuefit populus ut anàα utantur Sacramento, ſi qui
ſunt idonei, id quoque auget reverentiam ac religionem
p. 28. 225. 236. publicarum ceremoniarum. Nulli enim admittuntur, niſi
autea explorati. Admonentur etiam homines de Dignimie &
ſu Sacramenti, quantam conſolationem afferat pavidis
conſtientiis, ut diſcant Deo credere, & omnia bona à Deo
p. 24. expectare & petere. Hic cultus delestat Deum, talis uſus
Sacramenti alit pietatem erga Deum. Itaque non viden-
tur apud Adverſarios Miſſæ majore religione fieri quàm-
apud nos.
G§.3. Conſtat autem hanc quoq; publicam, & longè maxi-
mam querelam omnium bonorum virorum diu fuiſſe,
p. 27. 29. 226. 35. quòd Miſſæ turpiter prophanarentur, collatæ ad quæſtum.
239. 269. 321. Neque enim obſcurum eſt, quàm latè pateat hic abuſus in
5 omnibus templis, à quibus cerebrentur Miſſæ, tantùm⸗
propter mercedem ac ſtipendium, quàm multi contra in-
terdiétum Canonum celebrent. Paulus autem I. Cor u, 27.
graviter minatur his qui indignè tractant Euchariſtiam,
cum ait, Qui ederit panem hunc, aut biberit calixem Domini indi-
gnd, reus erie Corporus & Sanguinis Domini. Itaque cum apud
nos admonerentur Sacerdotes de hoc peccato, deſierunt
apud nos privatæ Miſſæ: cum ferè nullæ privatæ Miſſæ niſi
quæſtus cauſa fierent. .
G.4. Neque ignoraverunt hos abuſus Epiſcopi, qui ſi cor=-
rexiſſent eos in tempore, minùs nunc eſſet diſſenſionum.
Antea ſua diſſimulatione multa vitia paſſi ſunt in Eccleſiam
ſerpere. Nunc ſerò incipiunt queri de calamitatibus Eccle-
ſiæ, cum hic tumultus non aliunde ſumſerit occaſionem,
quàm

quàm ex illis abuſibus, qui tam manifeſti erant, ut tolerari
amplius non poſſent. Magnæ diſſenſiones de Miſſa, de Sa-
cramento extiterunt. Fortaſſe dat pœnas orbis eam diu-
turnæ propbanationis Mihſarum, quam in Eccleſiis tot ſe-

culis toleraverunt iſti, qui emendare & poterant & debe-

bant. Nam in Decalogo E.20,7. ſcriptum eſt, Qui Dei nomine
abutitur, non erit impunitus, At ab initio mundi nulla res divi-
na ita videtur unquam ad quæſtum collata fuiſſe, ut Miſſa.
S.5. Acceſſit opinio, quæ auxit privatas Miſſas in infini-
tum, videlicet quòd Chriſtus ſua paſſione ſatisfecerit pro
Peccato Originis, & inſtituerit Miſſam, in qua fieret oblatio
pro Quotidianis delictis, mortalibus & venialibus. Hine ma-
navit publica opinio, quòd Miſſa ſit opus tollens peccata-,
vivorum & mortuorum ex opere operato. Hic cœptum⸗
eſt diſputari, Uerum ana Miſſa dicta pro pluribus, mntundem va-
leat quantum fingulæ pro ſingulis ? Hæc diſputatio peperit.,
iſtam infinitam multitudinem Miſſarum.
§.6. De his opinionibus noſtri admonuerunt, quòd diſſen-
tiant à Scripturis ſanctis, & Iædant gloriam Paſſionis Chriſti.
Nam Paſſio Chriſti fuit oblatio & ſatisfactio, non ſolum pro
culpa Originis, ſed etiam pro Omnibus reliquis peccatis, ut
ad Hebræos ſcriptum eſt cap. 9, 26. Sanctificati ſumus per
oblationem Jeſu Ghriſti ſemel. Item, c. zo, I4. Una oblationes
conſummavit in perpetuum ſanctiſicatos.

§. 7. Item, Scriptura docet, nos coram Deo juſtificari per Act. 13,39. Rem.
Cor. 5, II. c. 4 16.
Gal. 2, 16. C. 3, II

fidem in Chriſtum, cum credimus nobis remitti peccata-
propter Chriſtum. Jam ſi Miſſa tollit peccata vivorum &
mortuorum ex opere operato, contingit juſtificatio ex O-
pere Miſſarum, non ex fide, quod Scriptura non patitur.
§. S8. Sed Chriſtus Luc. 22, 20. I. Cor. 11. 25. jubet facere in ſui
memoriam; quare Miſſa inſtituta eſt, ut fides in iis qui utun-
tur Sacramento, recordetur quæ Beneficia accipiat per Chri-
Rum, & erigat & conſoletur pavidam conſcientiam. Nam
id eſt meminiſe Chbriſti, Beneficia meminiſſe, ac ſentire,
quòd verè exhibeantur nobis. Nec ſatis eſt biforiam recor-
dari, quia hanc etiam Judæi & impii recordari poſſunt. Eſt
igitur

p. 93.

p. 26:

b. 29*

b. 655.

Pp⸗ 20. 29. 30

P. 99. 236.

P. 241.

Aug. Confeſſ. Art. 28 ARTICIILI FIDEI .
1 . De cenhen igitur ad hoc facienda Miſſa, ut ibi porrigatur Sacramen-
tum his, quibus opus eſt conſolatione, ſicut Ambroſius ait,
Quia ſemper pecco, ſemper debeo acipere medicinam.
§.9. Cum autem Miſſa ſit talis communicatio Sacramen-
ci, ſervatur apud nos una communis Miſſa, ſingulis feriis,
atque aliis etiam diebus, ſi qui Sacramento velint uti, ubi
Bellarmino eſt Porrigitur Sacramentum his qui petunt. Neque hic mos in
Mentiri. Eccleſia novus eſt. Nam veteres ante Gregorium non fa-
* in c. 9. ad Cor. ciunt mentionem privatæ Miſſæ. De communi Miſſa plu-
hom. 12. f. 1873. c. rimum loquuntur. Chryſoſtomus *ait, Sacerdotim quotidit
Epher. . en. ſtare ad altare, & alios ad commanionem accerſere, alios arceres.
are. præf. Ord Et ex Canonibus veteribus apparet unum aliquem cele-
Rom. d. h. r. praſſe Miſſam, à quo reliqui Presbyteri & Diaconi ſumſe-
runt Corpus Domini. Sic enim ſonant verba Canonis Ni-
† Liturg. Chry ceni, † Accipiant Diaconi ſecundum ordinem poſt preslpteres, ab
ſoſtom, Epiſeopo vel à preshytero ſacram communionem. Et Paulus
I. Cor. II, 33, de communione jubet, ut alii alios expectent,

ut ſiat commanis participatio. “ —“
§. 10. Poſtquam igitur Miſſa apud nos habet exemplum
Eccleſiæ, ex Scriptura & Patribus, confidimus improbari
eam non poſſe, maximè cum publicæ ceremoniæ, magna-
ex parte ſimiles uſitatis ſerventur, tantùm numerus Miſſa-
rum eſt diſſimilis, quem propter maximos & manifeſtos
abuſus certè moderari prodeſſet. Nam olim etiam in Ec-
cleſiis frequentiſſimis non fiebat quotidiè Miſſa, ut teſta-
tur hiſtoria Tripantita lié 9 cap. 3?. Rurſus autem in A-
lexandria quarta & fexta feria Scripturæ leguntur, easque
doctores interpretantur, & omnia fiunt præter ſolennem
oblationis morem. 3

Ap. 138. 159. S. 2.

11. 14. A. S. 308 C. XXV. DE CONFESSIONE.
Min. 364. Luth. t. „. 1 *MK
4. Jen 3 2. Onfeſſio in Eocleſtis apud nos non eſt abolita: Non
Improbatur.

enim folet porrigi Corpus Domini, niſi antea explora-
tis & abſolutis. Et docetur populus diligentiſſim è de Fide
Abſolutionis, de qua ante hæc tempora magnum erat ſi-

Pe 26. 225. 236.

len-

a⸗
N⸗

ficium, tum propter allas conſcientiarum utilitates apud

.

PRXCIPVUI. 29 duguß. Conf. Art.
lentium. Docentur homines ut Abſolutionem plurimi fa- 2 . 1. t. Wert.
ciant, quia ſit vox Dei, & mandato Dei pronuntietur. Or- . 146. .
natur Boteftas Clavium, & commemoratur quantam conſola-
tionem afferat perterrefaétis conſcientiis, & quòd requi-
rat Deus fidem, ut illi Abſolutioni tanquam voci de cœlo
ſonanti credamus, & quòd illa fides in Chriſtum verè con- P- 1 130 66. ..
ſequatur, & accipiat remiſſionem peccatorum. Antea im- 172.
modicè extollebantur ſatisfacktiones. Fidei verò & meriti Mentiri Bellarm.
Chriſti, ac juſtitiæ fidei nulla fiebat mentio, quare in hac p. 3.
parte minimè ſunt culpandæ Eccleſiæ noſtræ. Nam hoc
etiam Adverſarii tribuere nobis coguntur, quòd do Ctrina
1 Peœnitentia diligentiſſimè à noſtris tractata ac patefacta p. 133.
102.
§. 2. Sed de Confeſſione docent, quòd Enumeratio delicto- it. 139. 14.160.
rum non ſit neceſſaria, nec ſint onerandæ conſcientiæ cura D 295. 303.
enumerandi omnia delicta, quia impoſſibile eſt omnia deli-
ta recitare. Ut teſtatur Pſal. 19, 13. Delh'cta qua intell gus Item
Jeremias, Pravum est tor hominis & inſerutabite Jer. 17,9. Quòôd
ſi nulla peccata niſi recitata remitterentur, nunquam ac-
quieſcere conſcientiæ poſſent, quia plurima peccata ne-
que vident neque meminiſſe poſſunt. Teſtantur & veteres
ſcriptores, enumerationem non eſſe neceſſariam. Nam in
Decretis citatur Chryſoſtomus, qui ſic ait, Non tibi dico, ut
te prodas in publicum, neque apud alios te accuſes, ſed obediren
te volo propbetæ ditenti Pſ. 37, 5. Prov. 16, 3. Revela ante Deum
viitm tuam, cum omtione. Delicta tua pronuntia non lingun,

ſed tonſcientiæz tuæz memoria, &c. Et gleſſa de Pœnitentia, Diſt.

J. cap Conſideret. fatetur humani juris eſſe conf-ſienem. Ve-
rum Confeſſio, cum propter maximum Abſolutionis bene-

nos retinetur. P. 5.

XXVI. DE DISCRIMINE CIBORUM.

PDvblica perſuaſio fuit non tantuùm vulgi, ſed etiam do- Inprobatur,
centium in Eccleſiis, quoòd diſcrimina ciborum, & ſimi- ?“29. 183.
les

Aug. Conſeſſ. Art. 30

ARTICULI
xxI. de Diferi.]

les traditiones humanæ, ſint opera utilia ad promeren-
Et quòd ſic ſenferit
mundus, apparet ex eo, quia quotidiè inſtituebantur no-
væ ceremoniæ, novi Ordines, novæ feriæ, nova jejunia:
& doctores in templis exigebant hæc opera tanquam ne-
ceſſarium cultum ad promerendam juſtificationem, & ve-
hementer terrebant conſcientias, ſi quid omitterent. Ex
hac perſuaſione de traditionibus multa incommoda in Ec-

ine Ciborum. .
me WW. dam remiſſionem culpæ & pœnæ.

cleſia ſecuta ſunt.
7. Gratiæ & Iuſtit.

G. 2. Primô, obſcurata eſt doctrina de Gratia & Juſtitia fi-
dei, quæ eſt præcipua pars Evangelii, & quàm maximè o-
portet extare & eminere in Eccleſia, ut meritum Chriſti
bene cognoſcatur, & fides quæ credit remitti peccata pro-
pter Chriſtum, non propter ulla noſtra opera, longè ſuper
opera collocetur. Quare & Paulus in hunc locum maxi-

Pidei obſe uratis.

mè incumbit, legem & traditiones humanas remov

et, ut⸗

oſtendat juſtitiam Cbriſtianam aliud quiddam eſſe, quàm
hujusmodi opera, videlicet fidem quæ credit peccata gra-
tis remitti propter Chriſtum. At hæc dostrina Pauli, penè
tota oppreſſa eſt per traditiones, quæ pepererunt opinio-
nem, quòd per diſtrimina ciborum, & ſimiles cultus, opor-
teat mereri remiſſionem peccatorum & juſtificationem. In
pœnitentià nulla mentio fiebat de fide, tantùm hæc opera-
ponebantur, In his videbatur pœnitentia

ſatis factoria pro
tota conſiſtere.

§. 3. Secundò, hæ traditiones obſcuraverunt græceptæ PEI,
quia traditiones longè præferebantur præceptis Dei, Chri-
ſtianiſmus totus putabatur eſſe obſervatio certarum fe-
riarum, rituum, jejuniorum, veſtitus. Hæ obſervatio-
nes erant in poſſeſſione honeſtiſſimi tituli, quòd eſſent,
Interim mandata Dei
juxta vocationem, nullam laudem habebant, qued pater-
familias educabat ſobolem, quod mater parlebat, quòd
Princeps regebat rempublicam, hæc putabantur eſſe ope-
ra mundana & imperfecta, & longè deteriora illis ſplendi-
dis obſervationibus. Et hic error valde cruciavit pias con-

2. Et Præcep: Dei.

vita ſpiritualis, & vita perfectz.

ſcien-

— PREk.k GIPIIYI.. 31 Aug. Confeſſ. Art.
ſeientias, quæ dolebant ſe teneri imperfecto vitæ genere, *. de Pieri-
in conjugio, in magiſtratibus, aut allis functionibus civi- .
libus, mirabantur Monachos & ſimiles, & falſò putabant,
illorum obſervationes magis mereri remiſſionem peccato-
rum & juſtificationem. —Rr
§. 4. Terti6, traditiones attulerunt magna pericula con- 3. Conſcient. Peri-

ſcientiis, quia impoſſibile erat omnes traditiones ſervare , cula.

& tamen homines arbitrabantur, has obſervationes neces-
ſarios eſſe cultus. Gerſon ſcribit, multos incidiſſe in de- . 8. d-. vie znir.
ſperationem, quosdam etiam ſibi mortem confſciviſſe, ct. 4 )

. . . . . 62. it. O. Caſſand.
quia ſenſerant, ſe non poſſe ſatisfacere traditionibus, & Conſult. ar. 5.

interim conſolationem nullam dge Juſtitia fidei & de Gratia
audierant.

§. 5§. Videmus Summiſtas & Theologos colligere tradi- 7. Summißar. mo-
Hones, & quærere Musaπαο ut levent conſcientias; non cramen fanum.
ſatis tamen expediunt, ſed interdum magis injiciunt la-
queos conſcientiis. Et in colligendis traditionibus ita fue-
runt occupatæscholæ, & conciones, ut non vacauerit attin-
gere Scripturam, & quærere utiliorem doctrinam de fide,
de cruce, de ſpe, de dignitate civilium rerum, de conſola-
tione conſcientiarum in arduis tentationibus. Itaque
Gerſon & alii quidam Theologi graviter queſti ſunt, ſe his
rixis traditionum impediri, quo minus veriari poſſent in-
meliore genere doctrinæ. Et Auguſtinus vetat onerare
conſcientias hujusmodi obſervationibus, & prudenter ad-
monet Januarium, ut ſciat eas indiferenter obſervandas AWſe,
ſic enim loquitur ?. 2. ep. 5. e. 15. i9. 20. T. II. p. 372. ed. Baſ.
§. 6. Quare noſtri non debent videri hanc cauſam teme- Noſror. Cura.
re attigiſſe, aut odio Epiſcoporum, ut quidam falſò ſuſpi⸗
cantur. Magna neceſſitas fuit de illis erroribus, qui nati e-
rant ex traditionibus malè intellectis, admonere Eccleſias.
Nam Evangelium cogit vrgere doctrinam in Eccleſiis de-
Gratia & Juſtitia fidei, quæ tamen intelligi non poteſt, ſi
putent homines, ſe mereri remiſſionem peccatorum & ju-
ſtificationem per obſervationes ab ipſis electas.

§.7. Sic igitur docuerunt, quoòd per obſervationem Tradi- Luther. Doctrina.

P: 16. 30. 131. 184.
tlonum 189. 357.

Aug. Conſeſſ. Art. 32 ARTICUEI FIDEI
XXVYI. de Diſeni tionum humanarum non poſſimus mereri remiſſionem
mine . a. peccatorum ac juſtificationem: quare non eſt ſentiendum,
probatio quòd hujusmodi obſervationes fint neceſſarii cultus.
9. 8. Addunt teſtimonia ex Scriptura, Chriſtus Matth 5, 1.
excuſat Apoſtolos, qui non ſervaverant uſitatam traditio-
nem, quæ tamen videbatur de re non illicita, ſed media es-
e, & habere cognationem cum Baptiſmatibus Legis, & di-
cit, Fruſtm colunt me mandatis bominum. v 9. Igitur non exi-
p. 4. Zit cultum inutilem.
Et paulò poſt addit, v. 9. Omne quod intrat in os, non
8. inquinat beminem. 3
Item Roma. 14, 17. Regnun Dei non est eſia aut gotus.
Coloſſ.2, 20. Nemo judicet vos in cibo, potu, ſabkato aut die ſeſto.
Item, v. 16. Si mortui eſtis cum Chriſto, ab element is
mundi, Quare anquam piyentes in mundo detrem facitis?
Ne attingas, Ne guſtes, Ne contrectes.
Actor. 9. ait Petrus, Quare tentatis Deum, imponentes,
Jugum ſuper cerpices diſcipulorum, quod neque nes, neque patres
noſtri pormre potuimus, ſed per gratiam Domini noſiri Jeſu
Chriſti credimus ſalvari, quemadmodum & wlli. Hic vetat⸗
Petrus onerare conſcientias pluribus ritibus ſive Moſi fi-
ve aliis. S S
Et . Timoth. 4, 1. vocat probibitionem eciberum, doéctri.
nam dæmoniorum, quia pugnat cum Evangelio talia opera
inſtituere aut facere, ut per ea mereamur remiſſionem pec-
catorum & juſtificationem, aut quòd non poſſit exiſtere-
Chriſtianiſmus ſine tali cultu. .
Mortißcatio Gera. G. 9. Hic objiciunt adverſarii, quòd noſtri prohibeant di-
Bell. I. 4. d. Eccl. ſciplinam & mortificationem carnis, ſicut Jovinianus. Ve-
c.9 Cadro zeit rum aliud deprehendetur ex ſcriptis noſtrorum. Semper e-
G le . nim docuerunt de Cruce, quòd Chriſtianos oporteat tole-
12. contr. Chema. rare afflictiones. Hæc eſt vera, ſeria & non ſimulata mor-
Ex. P. d h. r. 4. tificatio, variis afflictionibus exerceri, & crucifigi cum
p. 147 191 z66. Chriſttto
Serb. n, e3. §. 10. Inſuper docent quod quilibet Chriſtianvs debeat
ſe corporali diſciplina, aut corporalibus exercitiis & labo⸗
ribus

1. Cor. 6, 13. C. 8,

IPRKECIPDUWTIT.,„ 33 Aug. Confeſ. Ark.

bus ſic exercere & coërcere, ne ſaturitas aut deſidia exti-
mulet ad peccandum: non ut per illa exercitia mereamur
remisſionem culpæ aut mortis æternæ. Et hanc corpora-
lem diſciplinam oportet ſemper urgere, non ſolùm paucis &
conſtitutis diebus. Sicut Chriſtus Luc. 214. præcipit, Cavete
ne corpora veſtra graventur crapula. Item, Matth. I7, 21. Hoc ge-
nus dæmoniorum non ejicitur niſi jejunio & oratione. Et Paulus
ait 1. Cor. 9, 27. Caſtigo corpus meum, & redigo in ſervitutem.
Ubi clarè oſtendit, ſe ideò caſtigare corpus, non ut per
eam diſciplinam mereatur remisſionem peccatorum: ſed
ut corpus habeat obnoxium & idoneum adres pirituales, &
ad faciendum oficium, juxta vocationem ſuam. Itaque non
damnantur ipſa jejunia, ſed traditiones, quæ certos dies,
certos cibos præſcribunt, cum Periculo Conſcientia, tanquam
iſtiusmodi opera ſint Neceſarii cultus.

§. n. Servantur tamen apud nos pleræq; traditiones, qvæ liilium sſin.
conducunt ad hoc, ut res ordine geratur in Eccleſia, ut Or. ar. 15, 16. 22.

do Lectionum in Miſſa & Præcipuæ Feriv. Sed interim homi-
nes admonentur, quòd talis cultus non juſtificet coram
Deo, & quòd non ſit ponendum peccatum in talibus re-

bus, ſi omittantur ſine ſcandalo. Hæc libertas in ritibus hu- p. 14. 22. 132. 14.

manis non fuit ignota Patribus. Nam in Oriente alio tem-
pore ſervaverunt Paſcha quàm Romæ, & cum Romani

dei conſonantiam non ſoluit. Sicut & Diſt. 12. c. . 9.10. Gregorius

Papa ſignificat, talem diſſimilitudinem non lædere unitatem Ec-

cleſig. Et in Hiſtoria Tripartita lib. 9. c. 35,. multa colliguntur
exempla disſimilium rituum, & recitantur hæc verba:
Meni Apoſtolorum fuit, non de diebus feſtu ſancire, ſed prædicare
benam converſationem & pietatem.

XXVII. DE VvOTIS MONACHORVUM.
ððMDU C Quid

Euſeb. H. E. L. 5. c.

ropter hanc disſimilitudinem accuſarent Orientem Schi- e. ro. ſ..

matis, admoniti funt ab aliis, tales mores non oportere c. 36. Socrat. 1. 5.
ubiq; ſimiles eſſe. Et Irenæus inquit, Diſſonantia jejunii fi- c. 22.

IXXI. de Votis
Monaſticu.

183. 186.758.
. 22. Niceph. l. 4

b. 386. 758.

gug. Confesſ. Art. 34 ARTICGULI FIDEI
z, 6 ie ois Quid de Votis Monachorum apud nos doceatur, me-
Impiobatur. lis intelliget, ſi quis meminerit qualis ſtatus fuerit Mona-
Monaſteria quid? ſteriorum. Quàm multa contra Canones in ipſis Mona-
Bellarmino eſt ſteriis quotidiè fiebant? Auguſtini tempore? erant libera
le . collegia: poſtea, corruptà diſciplina, ubiq; addita ſunt Vo-
Invent. 7.. Coch- ta, Uut, tanquam excogitato carcere, diſciplina reſtituere-
Iæz. Hofmeiſt. Vir- tur. Additæ ſunt paulatim ſupra vota aliæ multæ obſerva-
ves. Phil, 20. tiones. Et hæc vincula multis ante juſtam ætatem contra

Caſſand. Conſult. „„ it; ; . .:
X 25. layman. T.. Canones injecta ſunt. Multi inciderunt errore in hoc vi-

Tr 4. tot. Mirz, tæ genus, quibus etiamſi non deeſſent anni, tamen judi-

Orig. Monaſter. Cium de ſuis viribus defuit. Qui ſic irretiti erant, cogeban-
L. 2. c. 1. tur manere, etiamſi quidam beneficio Canonum hberari
Berly Sonk Cath poſſent. Ethoc accidit magis etiam in Monaſteriis Virgi-
p. 241. & Catholi- um, quàm Monachorum, cum ſexui imbecilliori magis par-
cis cendum eſſet. Hic rigor diſplicuit multis bonis viris ante
1 Gerh. d. I. I. II. hæc tempora, qui videbant puellas & adoleſcentes in Mo-
k. a. c 4 naſteria detrudi propter victum; videbant quàm infelici-
. 250. ter fuccederet hoc conſilium, quæ ſcandala pareret, quos
laqueos conſcientiis injiceret. Dolebant, autoritatem Ca-
num in re periculoſisſimà omninò negligi & contemni.
. F. 2. Ad hæc mala accedebat talis perſuaſio de Votis,
pe lerm., e lon. quam conſtat etiam olim displicuiſſe ipſis Monachis, ſi qui
Uurh⸗ . . 3e paulò cordatiores fuerunt. Docebant, Vota garia eſſe Bapti=
* Caſſand. Conſ. ſmo: docebant, Se hoc vitæ genere mereri remis ſionem peccatorum,
af. 25 Gerh. Conf. & juſtificationem coram Deo. *Imò addebant, HVitan Monaſti-
Carh. Lill: fitn. cam non tant um jiuſtitiam wereri coram Dez, ſed ampliuùs etiam,
ARisaem⸗ 1. 4. quia ſervaret non modò Præcepta, ſed etiam Conſilia Erangelica.

c. 2. p. 37. .
Chemaie. LL. . 6. 3. Ita perſuadebant, Monaſticam Profes ſionem longò me

II. c. i. liorem eſſe Baptismo vitam Monaſticam plus mereri quàâm
Pralatio Mona- Vitam Magiſtratuum, vitam Paſtorum, & ſimilium, qui in

Voti jactatio.

Kics. mandatis Dei, ſine factitiis religionibus, ſuæ vocationi ſer-
P. 253. 30. 30. 3³. vjunt. Nihil horum negari poteſt, extant enim in libris
eorum.

Monaß. Abuſes H. 4. Quid fiebat poſtea in Monaſteriis? Olim erant ſcho-
Bellarm, falſum, læ Sacrarum literarum, & aliarum difciplinarum, quæ ſunt
p. 250. 293. uules

— — —

8

PRXCIPVUVI. 53535 ug. Confeſ-. Art.
utiles Eccleſiæ, & ſumebantur inde Paſtores, & Epiſcopi. i. 11: de Voss
Nunc alia res eſt, nihil opus eſt recitare nota. Olim ad di- ena ſeia⸗
ſcendum conveniebant; Nunc fingunt inſtitutum eſſe vi-
tæ genus ad promerendam remisſionem peccatorum & ju- p. 34. ſeq.
ſtificationem; Imò prædicant, eſſe Statum Perfelctions, & Ap. 282. 5. 3.
longè præferunt omnibus aliis vitæ generibus à Deo or-
dinatis. ð =
F. 5§. IIæc ideò recitavimus, nihil odiosè exaggerantes, Dodrina noſtra.
ut melius intelligi poſſet de hac re doctrina noſtrorum. r. Conjngii liber-
Primanm, de his qui matrimonia contrahunt, ſic docent a- 1a. H
pud nos: quòd Iiceat omnibus, qui non ſunt idonei ad cæ-
libatum, contrahere matrimonium, quia vota non poſſunt
ordinationem ac mandatum Dei tollere. Eſt autem hoc
mandatum Dei I. Cor. 7, 2. Propter fornicationem habeat unus- p. 24. 2 5. 215.
guisq; uxorem ſuaw. Neq; mandatumſolum, ſed etiam crea- Menriri eſt Pa-
tio & ordinatio Dei cogit hos ad conjugium, qui ſine ſin- Piſtis.
gulari Dei opere non ſunt excepti, juxta illud Gen.Il, i&.
Non eſi bonum bomini eſſe ſolum. Igitur non peccant iſti, qui lb. Luther.
obtemperant huic mandato & ordinationi Dei. .
§. 6. Quid poteſt contra hæc opponi? Exaggeret aliquis Exceptio ßana.
Obligationem Voti quantum volet, tamen non poterit effi-
cere, ut Votum tollat Mandatum Dei. Canones docent, in
omni voto Jus Sauperioris excipi: quare multò minus hæc
Vota contra mandata Dei valent. Quòd ſi Obligatio Voto- Sandtif v. g
rum, nullas haberet cauſas, cur mutari posſit, nec Romani Ramirnae- mo.
Pontifices diſpensaâſſent. Neq; enim licet Homini obligatio- nacho ad regaum
nem, quæ ſimpliciter eſt Juris Divini, reſcindere. Sed pru- a0. 114. Beyer-
denter judicaverunt Romani Pontifices, æquitatem in hac ins. FPhentr: in
obligatione adhibendam eſſe: ideo ſæpe de Vorz diſpen- P Beo denr
sâſſe leguntur. Nota eſt hiſtoria de Rege Aragonum, "re- Plura iab. SGerk⸗
vocato ex Monaſterio, & extant exempla noſtri temporis, LL. I.7. h. 5. 549.
§S. 7. Deinde, cur Obligationem exaggerant adverſarii ſeu Votinatura.
Effectum Voti, cum interim de ipſa Voti Natura ſileant, quod
debet eſſe in re poſibili, quod debet eſſe voluntarium:
Nonte & consults conceptum. At quomodé ſit in Pote-
ſtate hominis perpetaa caſtitas, non eſtignotum. Et quo-
. Ct 2 tusquisꝗ:

v Sodet 36 . ARTICVUVLI FIDEI
t. de Vots tusquisq; ſponte & conſultò vovité Puellæ & adoleſcentes,

AMn Giet. priusquam judicare poſſunt, perſuadentur ad vovendum,
interdum etiam coguntur. Quarè non eſt æquum tam ri-
gidè de Obligatione diſputare, cum omnes fateantur, con-
tra Voti naturam eſſe, quod non ſponte, quod inconſultò
admittitur.
Raſeiaſo §. 8. Pleriq; Canones reſcindunt Vota ante annum deci-
mumquintum contraécta: quia ante illam ætatem non vide-
b. 16. tur tantum eſſe judicii, ut de perpetuâ vità conſtitui posſit.

2 Diſt.28.c- de his. Alius Canon,plus concedens hominum imbecillitati, ad-
Cauſ. 20. q. I. e. dit annos aliquot. Vetat enim, anute annum decimum obtanpum
a Sor „Votum fieri. Sed utrum ſequemur, maxima pars habet ex-
20. q. 1. c. Juvenis. cuſationem, cur Monaſteria deſerant, quia plurimi ante
hanc ætatem voverunt. Poſtremòô, etiamſi Voti violatio re-
prehendi poſſet, tamen non videtur ſtatim ſequi, quòd Con-
Jugia talium perſonarum diſſolvenda fint. Nam Auguſtinus
negat debere diſſolvi, P.a. 27 quæſt. 1.cap. Nuptiarum. !. cujus
non eſt levis autoritas, etiamlſi alii poſtea aliter ſenſerunt.

Impietar 5§.9. Quanquam autem mandatum Dei ae Coniugio videa-
Meriti tur plerosq; liberare à votis, tamen afferunt noſtri & aliam
rationem de Votis, quòd ſint irrita; quia omnis cultus
Dei, ab hominibus ſine mandato Dei inſtitutus & electus.
ad promerendam remisſionem peccatorum & juſtificatio-
nem, impius eſt: ſicut Chriſtus Marebh. XViyg. ait, Fruſtra colunt
me mandatis hominum. Et Paulus Col. Il, zo. ubiq; docet, Juſti-
tiam non eſſ querendam ex noſtris obſervationibus & cultibus, qui
ſint excogitati ab bominibus: ſed contingere eam per fidem,
credentibus, ſe habere Deum placatum & propium pro-
pter Chriſtum, non propter ulla noſtra merita.

G. 10. Conſtat autem Monachos docuiſſe, quòd factitiæ
p. 34, ſeq. 235e. religiones mereantur Remisſionem peccatorumi& Juſtifi-

p. 3. 83. 251. 308.

cationem, & quòd pro Peccatis ſatisfaciant. Quid hoc eſt a-

liud, quàâm de gloria Chriſti detrahere & obſcurare, ac nega-
re Iuſtitiam Fidei? Sequitur igitur, iſta vota uſitata, impios
cultus fuiſſe, quarè ſuntirrita. Nam votum impium, & far
Rtum

Ant
ui
,
60⸗

iæ
ifi⸗
ka⸗

hit⸗

m

PRXCIPUI. Hẽ 37 W nl. Ae.
factum contra mandata Dei nonvalet, neque enim debet. 1ι.. de ots

votum vinculum eſſe iniquitatis, ut Canon dicit.
§F. II. Paulus "dicit, Evacuati eſtis à Chriſto, qui in lege juſt 'fica-
mini : à gntia excidiſtis. Id eſt, qui ſentiunt, quòd merean-
tur propriis operibus remiſſionem peccatorum, & quoòd
propter propriam legis impletionem placeant Deo, nec
ſentiunt quod propter Chriſtum gratis accipiant fide do-
natam remiſſionem peccatorum, per miſericordiam Dei.
& quoôd propter Chriſtum placeant Deo, hi amittunt⸗
Chriſtum, quia fiduciam, debitam Chriſto & promiſſioni
Dei, transferunt ad opera. Item opponunt iræ Dei, non⸗
Propitiatorem Chriſtum, ſed propria opera, quare hono-

rem debitum Chriſto, transferunt ad opera noſtra. Con-

ſtat autem Monachos hoc docere, quod ſuis obſervatio-
nibus mereantur remiſſionem peccatorum, quòd habeant
Deum propitium propter has obſervationes. Quare⸗
docent confidere ſuis operibus, non propitiatione Chriſti.

Hræc fiducia eſt impia, & cumEvangelio pugnat, & in judi-

cio Dei deprehendetur eſſe inanis. Non enim poſſunt ope-
ra noſtra opponi iræ ac judicio Dei. Tantùm ita placatur
ira Dei, quandò gratuitam miſericordiam, propter Chriſtum
Promiſſam, fide apprehendimus. Amittunt igitur Chriſtum,
qui fiduciam non in Chriſtum, ſed in opera propria collo-
cant,
§. n2. Præterea Monachi docuerunt, ſuum vitæ genus Sa-
tum eſſe Perfectiona, quia obſervarent non ſolùm Præcepta,
ſed etiam Conſilia. Hic error maximè pugnat cum Evange-
lio, quòd finxerunt, ſe præceptis ita ſatisfacere, ut amplius
etiam facerent. Et hinc natus eſt horribilis error, quod fin-
xXerunt, ſe habere Meriæ Supererogationis. Hæc applica-

verunt pro aliis, ut ſatisfactiones eſſent pro alienis pecca-

tis. Hæc ſi quis odiosè velit exagitare, quàm multa com-
memorare poſſit, quorum jam ipſos Monachos pudet.
F.rz. Non eſt leve ſcandalum in Eccleſia populo propo-
nere certum cultum ab hominibus excogitatum, ſine man-

dato Dei, & docere, quòd talis cultus juſtiſicet homines.

Monaſticis.
Noxa.
Amiſſio C.
* Gal. 554.
P⸗ 184. 251.

p.· 34. ſeq.

b. 71I. 120. 155. 156.
167.

Perfectio bendi-
data.
p. 30.254. Chemn.
LL. P. 2. de Dis-
crim. Leg. & Con-
ſil. c. I. p. II1. ſeq.

Seandalum.

Aug. Confeſſ-. Art. 38 ARTICULI FIDEI
XXVYII. de Votz Quia juſtitia fidei in Chriſtum, quam maximè oportet tra-
Monafticis. diin Eccleſia, obſcuratur, cum illæ mirificæ religiones Ange-
lorum, ſimulatio paupertatis, & humilitatis, & cælibatus,
offundunturoculis hominum.
viyj euleds vuina. H. 14. Præterea ob ſcurantur Præcepta Dei, & verus cultus
p. 17. Dei, cum audiunt homines, ſolos Monachos eſſe in ſtatu perfe-
p. 194. 254. 256. Kinis; † quia perfeltie Cbriſtiana eſt, ſerio timere Deum,
Bellamnz, Praf. 1. & rurſus concipere magnam fidem, & confidere propter
3. Monach, Coch-. Chriſtum, quod habeamus Deum placatum, petere à
lx. Diſcuſſ. f., 462, Deo, & certò expectare auxilium in omnibus rebus geren-
dis, juxta vocationem: Interim foris diligenter facere bo-
na opera, & ſervire vocationi. In his rebus eſt vera perfe-
Gtio, & verus cultus Dei, non eſt in cælibatu aut mendici-
tate, aut veſte ſordida; Ac populus concipit multas per-
nicioſas opioiones ex illis falſis præconiis vitæ Monaſticæ.
p. 31. ſec. Audit ſine modo laudari cælibatum, ideò cum offenſione
conſcientiæ verſatur in conjugio; audit ſolos mendicos es-
ſe perfectos, ideò cum offenſione conſcientiæ retinet pos-
ſesſiones, negotiatur; Audit Conſilium Evangelicum eſſe
de non vindicando, ideò alii in privata vita non verentur ulci-
. ſci, audiunt enim Conſinuum eſſe, non Præceptum; Alii o-
?. 30. 34 mnes magiſtratus & civilia officia judicant indigna eſſe
Chriſtianis,
Fuga mundi. §. 15. Leguntur exempla hominum qui, deſerto conju-
gio, deſerta reipublicæ adminiſtratione, abdiderunt ſein
Monaſteria. Id vocabant Fagere ex munde, & quærere vitæ
genus, quod DPeo magis placeret: nec videbant Deo ſer-
viendum eſſe in illis mandatis, quæ ipſe tradidit, non in
mandatis quæ ſunt excogitata ab hominibus. Bonum &
perfectum vitæ genus eſt, quòd habet mandatam Dei. De
his rebus neceſſe eſt admonere homines. Et ante hæctem-
pora reprehendit Gerſon errorem Monachorum de Perfe-
cione, & teſtatur ſuis temporibus noram vocem fuiſſe, quòd
vita Monaſtica ſit tatus Perfectionis.
S. 16. Tam multæ impiæ opiniones hærent in Votis, quòd
mereantur remisſionem peccatorum & juſtificationem,

p. 17. ¹54. 259.

quòd

—

Pontifices, freti Poteſtate Clavium, non ſolùm novos cul-

PRXYCIDVUI. 30 Auß. Confeſ-. Ars.
quòd ſint perfectio Chriſtiana, quòd ſervent Conſilia & Sa . iee
Præcepta, cuc habeant Opera Supererogationis. Hæc p. 34. 139. 193.

omnia cum ſint falſa & inania, faciunt Vota irrita.

Ap. 263. A. 8. 32.

XXVIII. DEPOTESTATE ECCLESIASTICA. zo2 314.z15. Lutk.
* . te 218¾.

Magnæ diſputationes fuerunt de Poteſtate Epiſiopo- Improbatur.
rum, in quibus nonnulli incommodè commiſcuerunt po- Sa ſio Potefta
teſtatem Eccleſiaſtieum, & poteſtatem Gladii. Et ex hac“-.

confuſione, maxima bella, maximi motus extiterunt, dum „“
Plus eſtspirituali.

tus inſtituerunt, Reſervatione Caſuum, iolenti Excomu- S ,e
nicationibus, "conſcientias oneraverunt: ſed etiam regna tsvav. Hiſt. Conc.
mundi transferre, & Imperatoribus adimere imperium co- Trid. f. 466. Seſs.
nati funt. Hæc vitia multò ante reprehenderunt inccleſia Hen “ cn.
homines pii & eruditi. * Itaque noſtri, ad conſolandas con-= Cum vi exte n
ſcientias, coacti ſunt oſtendere diſcrimen Eccleſiaſticæ po- Servita pro Ve-
teſtatis, & poteſtatis Gladii, & docuerunt, utramq; propter netis.
mandatum Dei religiosè venerandam & honore afficien- 1, narer Vor. e-
dam eſſe, tanquam ſumma Dei beneficia in terris. Eccl, Bellarm. de
§S. 2. Sic autem ſentiunt, a) Poteſtatem Clarium, ſeu poteſta- Bem. ken⸗ „4.
tem Epiſcoporum, juxta Evangelium, poteſtatem eſſe ſeu Min. Eccl, 6.
mandatum Dei, prædicandi Evangelii, remittendi & reti- a2) Poteftas Clabi:

nendi peccata, & adminiſtrandi Sacramenta. Nam cum em quidà

hoc mandato Chriſtus mittit Apoſtolos, Jo. zo, 22. Sicut mi- Ordo. Idictio.
ſit me Pater, ita & ego mitto voti. Accipite Spyiritum ſantétum, . 65.
quorum remiſeritis peccata, remitt untur eis, & quorum retinueri- e en
tis retenta ſunt, Marci 16, i5. Ite prædicate Euangelium omsni
ereaturæ, &c. Matth. 16, /9. c. 15, IS.
O. 3. IHIæc poteſtas tantum exercetur docendo ſeu præ- krereitium Jaalei
dicando Evangelium, & porrigendo Sacramenta, vel muaucl—

tis vel ſingulis, juxta vocationem. Quia concedunturno

res corporales, ſed res æternæ, juſtitia æterna, Spiritus
ſanctus, vita æterna. Hæc non poſſunt contingere niſi per p. u. 3. z0
Miniſterium Verbi & Sacramentorum, ſicut Paulus dicit, Rom. , 16.
C4 Fvan.

Aug. Confeſſ. Art. 40 ARTICULI FID EI
Xrued Btake- Euangelium eſt potentia Dei, ad ſalutem omni credenti. Itaque
Bie cum poteſtas Eccleſiaſtica conferat res æternas, & tantum
exerceatur per miniſterium Verbi, non impedit Politi-
cam adminiſtrationem, ſicut ars canendi nihil impedit
Politicam adminiſtrationem. Nam bolitica adminiſtratio
p. 16, verſatur circa alias res, quàm Evangelium. Magiſtratus de-
fendit non mentes, ſed corpora & res corporales, adverſus
manifeſtas injurias, & coërcet homines gladio, & corpora-
libus pœnis, ut juſtitiam civilem & pacem retineat.
Diſeretio. §F. 4. Non igitur commiſcendæ ſunt poteſtates Eccleſia-
ſtica & Civilis. Eccleſiaſtica ſuum mandatum habet, Evan-
gelii docendi & adminiſtrandi Sacramenta. Non irrumpat
in aliud officium, non transferat regna mundi, non abro-
get leges Magiſtratuum, non tollat legitimam obedienti-
am, non impediat judicia deullis civilibus ordinationibus
aut contrachbus, non præſcribat leges magiſtratibus de
Joh. 18,3⁶⁰. forma reipublicæ, ſicut dicit Chriſtus, Regnum meum non eſt
Luc. 1, ij.· de hoc mundo. Item: Quis conſtituit me judicem aut diviſo-
rem ſuper ves? Et Paulus ait Philip. 3 ze. Noſtra politia in
Phil. 3, 20. cœlis es&l. 2. Corinth. to, 4. Arma militiæ noſtræ non ſunt carna-
lia, ſed potentia Dei, ad deſtruendas cogitationes, &c. Ad
hunc modum diſcernunt noſtri utriusque poteſtatis offi-
p. 413. 497. cia, & jubent utramque honore afficere & agnoſcere, u-
tramque Dei donum & beneficium eſſe. .
nude Gladii EFpi- J9. 5. Si quam habent Epiſcopi poteſtatem gladii, hanc
topi?; non habent, ut Epiſiepi ex mandato Evangelii, ſed Jure Hu-
Hutter. Ll. d. h. mano, donatam à Regibus & Imperatoribus, ad adminiſtra-
r.f. 586. Meiſa tionem civilem ſuorum bonorum. Hæc interim alia fun-
Phil. So. P. 3.8 ¹. Ctio eſt, quàm miniſterium Evangelii.
„. d 1Serh. the §. 6. Cum igitur de jurisdictione Epiſcoporum quæritur,
Ean. l. v. de. P. R. diſcerni debet Imperium ab Eculeſiaſtica Jurisdilbtione. Porrô
c. 9. Gerh. t.7. 5 ſecundum Evangelium, ſeu ut loquuntur, de Jure Divino,
320. nulla jurisdictio competit Epiſcopis, ae Epiſiepis, hoc eſt,
his quibus eſt comiſſum miniſterium Verbi & Sacramento-
S rum, niſi remittere peccata: Item, cognoſcere doctrinam,
AAXX doctrinam ab Evangelio diffentientem rejicere, & im-

—

PRXCIPUVITI.„., 41 Jug. Confrſ. Art.
pios, quorum nota eſtimpietas, excludere à communione 7*t. de te-
Eccleſiæ, ſine vi humana, ſed Verbo. Hic necefſariò, & Se celeßaf.
de jure divino, debent eis Eccleſiæ præſtare obedientiam,
juxta illud: Qæi vos audit, me audit. Buc. 10, 16.
§. 7. Verum cum aliquid contra Evangelium docent aut Falé Rejedio.
ſtatuunt, tunc habent Eccleſiæ mandatum Dei, quod obe-
dientiam prohibet, Matth. 7, J. Cavete à Pſeudoprephetis, P. 267. 319.
Gal. 1, §. Si Angelus de cœlo aliud Epangelium evangelizaverit,
anathema ſit. 2. Corinth. i3, §. Non poſſumus aliquid contra ve-
ritatem ſedpro veritate. Item, Data eſt nobis poteſtas ad adifi-
cationem, non ad deſtructionem. Sic & Canones præcipiunt
2. 4. 7. Cap. F. Sacerdotes. & Cap. . Oves. Et Auguſtinus
contra Petiliani Epiſtolam inquit: Nec Catholitis Epiſcopis con-
ſentiendum eſt, ſicubi falluntur, aut tontra Canonicas Dei Scriptu-
ras aliquid ſentiunt.
F. 8. Si quam habent aliam vel poteſtatem, vel jurisdi- Finkelt. de I Patr.

Gionem in cognoſcendis certis cauſis, videlicet matrimo- 4,.504 Gerk de
Min. §.10 9. Reink.

nii, aut decimarum &c. hanc habent humano jure; Ubi, de Reg. S. & F. L.
ceſſantibus Ordinariis, coguntur Principes vel inviti, ſuis z3. Cl. 1. c. 7.

ſubditis jus dicere, ut paxiretineatur. v. 19.
F. 9. Præter hæc diſputatur, utrum Epiſcopi ſeu Paſto- Ceremoniar. Nos
res habeant jus inſtituendi Ceremonias in Eccleſia, & leges 01 6t.
de Cibis, Feriis, Gradibus Miniſtrorum, ſeu Ordinibus Abol. §. a. b.
&c. condendi. Hoc jus qui tribuunt Epiſcopis, allegant
teſtimonium Jo. 16, 12. Adbuc multa babeo vobis dicere, ſed
non poteſtis portare modò., Cum autem venerit ille Spiritus Veri-
tatis, docebit vos omnem veritatem. Allegant etiam exem-
plum Apoſtolorum, Ac. , 1S. qui prohibuerunt abſtine-
re à ſanguine, & ſuffecato. Allegant Sabbathum mutatum in
diem Dominicum contra Decalogum, ut videtur. Nec
ullum exemplum magis jactatur quàm mutatio Sabbathi.
Magnam contendunt Eccleſiæ poteſtatem eſſe, quòd dis-
penſaverit de præcepto Decalogi.
G. 10. Sed de hac quæſtione noſtri ſic docent, quòd Epi-
copi non habent poteſtatem ſtatuendi aliquid contra Ev-
angelium, ut ſupra oſtenſum eſt. Docent idem Canones 9.
C 5 Diſtin.

Nug. Confeſſ. Arl 4²
XXVII. de Poteſta-

te Ecoleſ.

p. 30. 32.

ARTICULI FIDEI

iſtin. Porrò contra Scripturam eſt, traditiones condere

aut exigere, ut per eam obſervationem mereamur remis-

N. Cochl. Diſc. f ſionem peccatorum, & ſatisfaciamus pro peccatis. Lædi-

513. Daventr. f. tur enim gloria meriti Chriſti, cum talibus obſervationibus

50. Conf. Gal-4 conamur mereri remisſionem peccatorum & juſtificatio-

12

Chemnit. Exa

nem. Conſtat autem propter hanc perſuaſionem, in EFc-
cleſia penè in infinitum creviſſe traditiones, oppreſſa inte-
rim doctrina de fide & juſtitia fidei, quia ſubinde plures
feriæ factæ ſunt, jejunia indicta, ceremoniæ novæ, novi ho-
nores Sanctorum inſtituti ſunt, quia arbitrabantur auto-

m. res talium rerum, ſe his operibus mereri remisſionem pec-

Conc. Trid. P. V. catorum & juſtificationem. Sic olim creverunt Canones Pæ-
L. de Indulgent. p. nitentialee, quorum adhuc in Satisfactionibus veſtigia quæ-

m. 113.

Caranza
Summæ p. 44.66.
Error imit andi
Moſaica.
P 44.
1.

2⸗

dam videmus.
F. II. Item plerique ſcriptores fingunt, in Novo Teſta-
mento oportere cultum ſimilem eſſe Levitico, cujus ordi-
nationem commiſerit Deus àpoſtolis & Fpiſcopis. Etviden-
tur ſcriptores exemplo legis Moſaicæ decipi, quaſi juſtitia
Novi Teſtamenti ſit externa obſervatio certorum rituum, ſi-
cut juſtitia Legis erat externa obſervatio certorum rituum.
Sicut igitur in lege peccatũ erat edere ſuillam carnem, &c.
Ita in Novo Teſtamento collocant peccatum in cibis, in
diebus, in veſtitu, & ſimilibus rebus. Et exiſtimant ſine his
rebus juſtitiam novi Teſtamenti non poſſe exiſtere. Hinc
ſunt illa onera, quòd certi cibi polluant conſcientiam:
quòôd horas canonicas omittere ſit mortale peccatum:
quòd jejunia mereantur remisſionem peccatorũ, quòd fint
neceſſaria ad juſtitiam Novi Teſtamenti: quòd peccatum in
caſu reſervato non posſit remitti, niſi acceſſerit autoritas
reſervantis, cum quidem ipſi Canones tantùm de reſerva-
tione Pœnæ Canonitæ loquantur, non de reſervatione Calpæ.
§.2. Unde habent jus Epiſcopi has traditiones imponen-
di Eccleſiis ad gravandas conſcientias? Extant enim clara
teſtimonia, quæ prohibent condere tales traditiones, vel

ad promerendam remisſionem peccatorum, vel tanquam

neceſſarias ad juſtitiam Novi Teſtamenti, ad Säluten.
2 paulus

PTPRXCIFVI. 43
§. 13. Paulus Coleſ-. 2, 16. Nems pos judicet in cibo, potx,
parte diei feſti, novilunio aut ſabbatis. Item, Si mortui eſtis
cum Chriſto ab elementis mundi, quare tanquàm viventes in
mundo, decreta facitis à Non attingas, non guſtes, non con-
tredtes, quæz omnia pereunt uſu, & ſunt mandata & docirinz
bominum, quz habent ſpeciem ſapientiz. Item ad Titum t1, 14.
apertè prohibet traditiones : Non attendentes Jadaicis fa.
bulis „ & Bͦmandatis bominum averſantium pveritatem. Et
Chriſtus Matth. Friy. inquit de his qui exigunt traditio-
nes: Finite illos, cæci ſunt, & duces cæcorum. Et improbat ta-
les cultus: Omnis plantatio quàâm non plantavit Pater meus cæ⸗
leſtis, eradicabitur.
§. 14. Si jus habent Epiſcopi onerandi Eccleſias inffnitis
traditionibus, & illaqueandi conſcientias, cur toties prohi-
bet Scriptura condere & audire traditiones? cur vocat eas
1. Tim. . doctrinas dæmoniorum? Num fruſtrà hæc præmo-
nuit Spiritus ſanétus? Relinquitur igitur, cum ordinatio-
nes inſtitutæ tanquam neceſſariæ, aut cum opinione pro-
merendæ remisſionis peccatorum, pugnent cum Evange-
lio, quòd non liceat ullis Epiſcopis tales cultus inſtituere
aut exigere. Neceſſe eſt enim in Eccleſiis retineri doctri-
nam, de libertate Chriſtiana, quòd non ſit neceſſaria Servitus
Legis ad juſtificationem, ſicut in Galatis «cνν ſcriptum eſt:
Nolite iterum jugo ſervitutis ſubjici. Neceſſe eſt retineri præ-
cipuum Evangelii locum, quòd remisſionem peccatorum
& juſtificationem per fidem in Chriſtum gratis conſequa-
mur, non propter certas obſervationes, aut propter cultus
ab hominibus inſtitutos.
§. 15. Quid igitur ſentiendum eſt de Die Dominico, & ſimi-
libus ritibus templorum? Ad hæc reſpondent, quòd liceat

Epiſcopis ſeu paſtoribus facere ordinationes, ut res ordine

gerantur in Eccleſia, non ut perillas mereamur remisſio-
nem peccatorum, aut ſatisfaciamus pro peccatis, aut ob-
ligentur conſcientiæ, ut judicent eſſe neceſſarios cultus,
ac ſentiant ſe peccare, cum ſine offenſione aliorum vio-
lant. Sic Paulus ordinat, zut in congregatione mulieres
valent⸗

Aug. Confeſſ. Arr.
XATVII. de Poteſta-
te Eccleſ.
Deſectus.

p. 32.

p. 30.

Illicitus.

p. 133. 183.

p. 265.

p: 76. I0 9. 119. 14 56
147. 151. ſeq. 1624
165. 173. 170. 183.
p. 13. 32 37. 183⸗
187 262.
Diei Dominici
cura.
p. 16. 266.
Chemnit. LL. t. 2
p. 13⁰. Exam. P. 4.
f. 807.

bP. 4 4.

Aug. Confeſ. Art. 44 ARTICULI FIDEI

XXVII. de Poter velent capi, ut ordine audiantur in Eceleſia interpretes, Gec.
ſtate Eccleſiaſt. I. Cor. n, 6.
.„112 0.

Modus ſersandi. GS. 16. Tales ordinationes convenit Eccleſias propter ca-
p. 192. ritatem & tranquillitatem ſervare eatenus, ne alius alium
offendat, ut ordine & ſine tumultu omnia fiant in Eccle-
ſiis. Verùm ita, ne conſcientiæ onerentur, ut ducant res
eſſe neceſſarias ad ſalutem, ac judicent ſe peccare cum
p. 44. violant eas ſine aliorum offenſione: ſicut nemo dixerit
peccare mulierem, quæ in publicum non velato capite-
procedit, ſine offenſione hominum.

§. 17. Talis eſt obſervatio diei Dominici, Paſihatis, Pente-
P· 16. 33· 34.137. coſies, & ſimilium feriarum, & rituum. Nam qui judicant,
Ad. 1, 13. Rom. Eccleſiæ autoritate, pro Sabbatho inſtitutam eſſe diei Domi-
14, 20. Col. 2, 16. DICI obſervationem, tanqu am neceſſariam, longè errant⸗.
Ebr. 7, 12, 18. c. 9 Scriptura concedit, ut obſervatio Sabbathi nunc ſit lbera.
10,c. 10, 1. Tim. Docet enim, ceremonias Moſaicas poſt revelatum Evan-
4. gelium non neceſſarias eſſe. Et tamen quia opus erat
conſtituere certum diem, ut ſciret populus, quando con-
venire deberet, apparet Eccleſiam ei rei deſtinaſſe diem
p. 402‧e. Dominicum, qui ob hanc quoque cauſam videtur magis
placuiſſe, ut haberent homines exemplum Chriſtianæ li-
bertatis, & ſcirent nec ſabbathi nec alterius diei obſervatio-
nem neceſſariam eſſe.
Pißut. Varg. Q. 18. Extant pro digioſæ diſputationes de Mutatione Legi,
p. 42. de Ceremoniis Nonæ legis, de mutatione Sabbathi, quæ omnes
ortæ ſunt ex falſa perſuaſione, quoòd oporteat in Eccle-

ſia cultum eſſe ſimilem Levitico. Et quòd Chriſtus com-

miſerit Apoſtolis & Epiſcopis excogitare novas ceremo-
nias, quæ ſint ad ſalutem neceſſariæ. Hi errores ſerpſe-
runt in Eccleſiam, cum juſtitia fidei non ſatis clare doce-
p. 4 ⁰. retur. Aliqui diſputant, diei vominici obſervationem non
quidem juris divini eſſe, ſed quaſ juris divini, præſcribunt
de feriis, quatenus liceat operari. Huiusmodi diſputatio-
nes quid funt aliud, niſi laquei conſcientiarum? Quan-

quam enim conentur epiekizare traditiones, tamen-nun-
quàm

W

PRECIPUI. 145 S I.
eñ i i, done net Oyinio Ne- ae Potcfs-
quam poteſt æquitas deprehendi, donec manet 0/ Feelſaßties.

cesſitatis, quam manere neceſſe eſt, ubi ignorantur Juſtitia
Fidei, & Libertas Chriſtiana.
6.19. Apoſtoli Aca. XL,§.juſſerunt Abſtinere à ſanguine; qvis Canon. Apoſßt. ne-
nunc obſervat? Neque tamen peccant qui non obſervant, gledus.
quia ne iĩpſi quidem Apoſtoli voluerunt onerare confſcien-
Hastali ſervitute, ſed ad tempus prohibuerunt propter ſcan-
dalum. Eſt enim perpetua voluntas Evangelii conſideranda
in decreto. Vix ulli Canones ſervantur accuratè, & multi
quotidiè exoleſcunt apud illos etiam, qui diligentisſimè
defendunt traditiones. Nec poteſt conſcientiis conſuli,
niſi hæc æquitas ſervetur, ut ſciamus eos ſine Opinione
Necesſitatis ſervari, nec lædi conſcientias, etiamſi tradi-
tiones exoleſcant.
F. 20. Facile autem poſſent Epiſcopi Legitimam obedien- Rigor injaßus,
tiam retinere, ſi non urgerent ſervare traditiones, quæ bo- Bellarmino Fal=
na conſcientia ſervari non poſſunt. Nunc imperant cæli- utn
batum: nullos recipiunt, niſi jurent, ſe puram Evangelii
doctrinam nolle docere. Non petunt Eccleſiæ, ut Epiſcopi
honoris ſui jacturà ſarciant concordiam, quod tamen de-
cebat Bonos Paſtores facere. Tantum petunt, ut Injiuſta
onera remittant, quæ Nora ſunt, & præter conſuetudinem
Eccleſiæ Catholicæ recepta. Fortasſis initio quædam Con-
ſtitutiones habuerunt probabiles cauſas, quæ tamen poſte- Auguſt. T. 2. Hp
rioriba temporibus non congruunt. Apparet etiam qvas- 215.,
dam errore receptas eſſe: quarè Pontißciæ elementiæ eſſet,
illas nunc mitigare, quia talis mutatio non labefacit Eccle-
ſiæ Unitatem. Multæ enim traditiones humanæ tempore
mutatæ ſunt, ut oſtendunt ipſi Canones. Quòd ſi non po-
teſt impetrari, ut relaxentur Obſervationes, quæ ſine peca-
to non poſſunt præſtari, oportet nos regulam Apoſtolicam
6*.. V,ig. ſequi, quæ præcepit, Deo magis obedire quàm homi-
nibus. Petrus I. c. 5, 2. vetat Epiſeopos dominari, & Eccleſiis
imperare. Nunc non id agitur, ut Dominatio eripiatur p: 40. 312,
Epiſcopis, ſed hoc unum petitur, ut patiantur Evangelium : 263,
purè doceri, & relaxent paucas quasdam obſervationes,
quæ

●

Auguſt. Conſeſſ. 46 ARTICGCULI FIDEI
Filogu, quxæ ſine peccato ſervari non poſſunt. Quòd ſi nihil remi-
ſerint, ipſi viderint, quomodo Deo rationem reddituri ſint,
quod pertin chi

ſuà cauſam ſchismati præbent.

8

ETPILOGS.

Imò & bhabent &

. . ₰ . . .„ .„ r .
bidentur. JI suxz præcipui articuli, qui videntur habe

Lre controverſiam, quanquam enim de pluri-
Rectè&: ne a- bus Abuſibus dici poterat, tamen, ut fugeremus
fin⸗ ue la. prolixitatem, præcipua complexi ſumus, ex quibus
gant, ut Au- I. cætera facilè judicari poſſunt. Magnæ querelæ fue-
Fnæ nofirora. J. runt de Indulgentiis, de Peregrinationibus, de Abuſu
rop. 4. Excommunicationis. Parochiæ multipliciter vexa-
5. bantur per Stationarios. Infinitæ contentiones erant
P. 39 6. Paſtoribus cum Monachis, de Jure Parochiali, de
78. Confesſionibus, de Sepulturis, de Extraordinariis
CLoncionibus, & de aliis innumerabilibus rebus. Hu-
jusmodi negotia prætermiſimus, ut illa quæ ſunt in
hac cauſa præcipua, breviter propoſita, faciliùs co-
gnoſci poſſent. Neq; hic quicquam ad ullius contume-
liam dictum aut collectum eſt. Tantum ea recitata
ſunt, quæ videbantur neceſſariò dicenda eſſe, ut intelligi
posſit, in Doctrina ac Ceremoniis apud nos nihil
eſſe receptum contra Scripturam aut Eccleſiam Ca-
tholicam: quia manifeſtum eſt nos diligentisſimè cavis-
ſe, ne qua nova & impia dogmata in Eccleſias noſtras
ſerperent.
Hos articulos ſupra ſcriptos, voluimus exhibere
juxta Edictum C. M. in quibus Confeſſio noſtra ex-
taret, & eorum qui apud nos docent doctrinæ ſum-
ma cerneretur. Si quid in hac Confesſione Ssſaera
itur;

PRXCIPVUI. 47
bitur, parati ſumus latiorem informationem, Deo vo-
lente, juxta Scripturas exhibere.

Cæſareæ Majeſt. V.
Fideles & ſubditi

loannes Dux Saxoniæ Elector.
Georgius Marchio Brandenburgenſis.
Erneſtus Dux Luneburgenſis.
Philippus Landgravius Heſſorum.
Ioannes Fridericus Dux Saxoniæ.
Franciſcus Dux Luneburgenſis.
Wolfgangus Princeps ab Anhalt.
Senatus Magiſtratusq; Nurnbergenſis.
Senatus Reutlingenſis.
Subſcribunt in his Comitiis ipſis Anno MDXXX.

Civitates.
Campodunum. Hailbrunna. wWinheimium.
Weiſſenburgum.
Anno MDXL. ſubſcribunt A. C. & Apologiæ multò plures

I. Principes.
I. Chriſtianus Rex Daniæz. 10. II. 12. 13. Erneſtus, Fran-
2. Joan. Fridericus Elector ciscus, Philippus, Ericus,
Saxon. Brunſvicenſes & Lünebur-
3. 4. RKupert. & Wolfgangus gici Duces. —
Comites bPalatini. 14. 15. Barnimus, Philippus,
3. Heinricus, & joan. Erne- Pomeraniæ Duüuces
ſtus Sax. Duces. 16. Henricus Meclenburg.
7. 8. 9. Georgius, Albertus, Dux.
Johannes, Marchiones 17. Ulricus Würtemberg.

Brandenburg. Dux. Philli

18. Philippus Haſſiæ
gravius denuò.
19. 20. 21.22. Wolfgangus, Jo-
hannes, Georgius, joachi-
mus, Anhaltini Principes.

Land-

II. Comites & Barones.

1. WilhelmuspPhilippus Nas-
ſovius.
2. 3. Güntherus Heinricus
Swartz burgici.

* )() ( 3*

4. 5. Carolus & Ludovicus
Oeting.
6. Wilhelmus Fürſtenber-
gicus.
7. Cunradus Teklenburg.
8. 9. Albertus, Gebhardus,
Mansfeldici.
Io. Michael Wertheimicus.
II. Comes de Waldek.
12. Comes de Hoja.
13. Comes de Rittberg.
Bernardinus Baro Staufing.

III. Civitates Imperiales & Aliæ.

1. Argentina.
2. Auguſta.
3. Eslinga.
4. Dunkelſpiela.
5. Lubeda.
6. Kemptena.
7. Jsna.
8. Memminga.
9. Nortlinga.
10. Noriberga.
II. Northufa.
12. Conſtantia.
33. Francofurtum.
14. Biberacum.
15. Gienga.
16. Goslaria.
17. Gengenbachium.

I8. Lindavia.
19. Heilbrunna,
20. Ulma.
21. Vinsheimium.

22. Reutlinga.

23. Brema.
24. Pimbeca.
25. Göttinga.
26. Northeimium.
27. Luneburgum.
28. Magdeburgum.
29. Bruswicum.
30. Hannovera.
31. Hallæ Saxon.
32. Halberſtadium.
33. Hamburgum.

THEOLO-

THEOLOGORVM
PONTIFICIORVM AD

OBLATAM A PROTESTANTIBUS
CONFESSIONEM

KLSDPONSIo.

Prælecta publicè die 3. Auguſti anni 1o. per Alexan-
drum Schweiſs, Secretar. Cæſar. & poſtulatus Pro.
teſtantium aſſenſus. a)
a) Sleidan. I.7. p. m. 1987. Oſiand. H. E. d. l. p. 182. Chytr. h. p. 191. Verſiohujus

variat in German. non in Senſu. Conf edit. Francof. Oder. anni 1603,
ut negata ſit noſtris copia, vide citt. locis.

Acra Cæſarea Majeſtas, Dominus noſter cle-
Be= mentiſſimus, cum ſuperioribus diebus quan-
dam Fidei Confeſſionem per Electorem Du-
cem Saxoniæ, & nonnullos Principes, & du-
as Civitates, cum nominibus eorum ſubfſcri-
am accepiſſet, pro affectu, quo Dei Opt. Max.
gloriam, animarum ſalutem, Chriſtianam concordiam, &
publicam totius Germaniæ quietem, honorem, unionem,
atque ſalutem magnoperè exoptat, non modò eam Con-
feſſionem legit ipſe, & quantum opus fuit, perſpexit dili-
genter, ſed quo firmiuùs, maturiusque (utin re tanti mo-
menti decet) procederet, ac negotium tam arduum ac-
curatè tractaret, nonnullis eruditis, maturis, probatis &
honeſtis viris diverſarum nationum eandem Confeſſio-
nem videndam & examinandam dedit, eisque ſeriò man-
davit & injunxit, ut quæ rectè & Catholicè dicta, in ea
Confeſſone invenirent, laudarent, ac comprobarent.
§. II. Contra verò à Catholica Eccleſia diſſidentia an-
notarent, ac deinde Sacræ illius Majeſtati unà cum eorum
reſponſione offerrent, ſuasque ipſi de quaque re ſententi-
as exponerent. Quod quidem ordine & rite factum eſt.
Nam & prædictam illam Confeſfionem, erudliti illi viri,
H D omni

32. Augufli.

Vid. Apol. p. 53.

§. III.

II THEOLOGORVIM PONTIFICIORVM
omni cura & diligentia perſpexerunt, & quid de unaqua-
que re ſentiant, ſcriptis mandârunt. Atque ita reſponſio-
nem eam Cæſareæ Majeſtatis exhibuerunt. Quam ſane
Reſponſionem Sacra Cæſ. Majeſtas, ut decet Chriſtianum
Imperatorem, accuratiſſimè perlegit, ac cæteris Romani
Imperii Electoribus, Principibus, & Statibus legendam
dechit & examinandam. Quam & ipſi tanquam Ortho-
doxam, & cum Evangelio & ſacris literis per omnia con-
ſentientem approbaverunt. Qua de cauſa C. M. habito
deſuper conſilio, prædictis, Electori, Principibus, Civita-
tibus, ut ea orthodoxa noſtra ſanéta Fide ac Religione
omne diſſidium tollatur, in præſentia recitari juſſit hoc
mode: Ad ea quæ per Electorem & aliquot Principes ac
Civitates Sacri Romani Imperii, in negotiis ac cauſis Chri-
ſtianæ & orthodoxæ Fidei Sacræ Cæſareæ Majeſtati exhibi-
ca fuerunt, hoc Chriſtianum reſponſum redcdi poſſit

AD ARTICVLVM I.
De Unitate Eſſentiæ Dei, Theologorum Pontificio-
rum Reſponfio.
INprimis „cum Articulo primo confiteantur Unitatem Eſ-
ſentiæ Divinæ in tribus berſonis, juxta Niceni Concihi
decretum: Eorum confeſſio acceptanda eſt, eo quòd
per omnia ad normam Fidei, & cum Romana concordat
Eccleſia. Nam Nicenum Concilium, ſub Imperatore
Conſtantino Magno celebratum, ſemper ſacroſanetum

eſt habitum, in quo trecenti & decem oèâto Epiſcopi, ſan-

timonia vitæ, martyrio & eruditione conſpicui & vene-
rabiles, diſcuſſis & diligenter examinatis ſacris literis, hunc
articulum, quem hic confitentur de Unitate Eſſentiæ, &
Perſonarum in Trinitate, definierunt,
§. IV. Sic quoque acceptandum eſt, quòd damnant
omnes hærefes, contra hunc articulum exortas, Mani-
cChæos, Arrianos, Eunomianos, Valentinianos, Samoſate-
nios: nam & hos olim damnavit ſancta & Catholica Ec-
cleſia

RESPONSIO, III

§. V. AD ARTICULUM II. Apol. p. 53,
De Peecato Originis, Theologorum Pontificio-
rum Reſponſio.

Ibl Secundo verò Articulo Confeſſionis comprobatur qui-
dem, quòd cum Eccleſia Catholica fatentur, Vitium Ori-
ginis verè eſſe Peccatum, damnans & afferens æternam
mortem iis, qui non renaſcuntur per Baptiſmum &
Spiritum ſanctum. Nam rectè in hoc damnant Pelagia-
nos & novos & veteres, jampridem ab Eccleſia damnatos.
§. VI. At declaratio Articuli, quod Peccatum Origi-
nis ſit, qaòd naſeantur homines, ſine metu Dei, ſine fiducia ergaæ
R Deum, eſt omninò rejicienda: cum ſit cuilibet Chriſtia-
ro manifeſtum, eſſe ſine metu Dei, ſine fiducia erga De-
“ um, potius eſſe culgam altualem adulti, quàm noxam in-
fantis recens nati, qui uſu rationis adhuc non pollet⸗
Velut Dominus ad Moſen ait: Tus parvuli, qui hodiè boni
& mali ignomnt diſtantiam, Deut. 1, 39. Sed ea relicitur declara-
tio, qua vitium Originis Concupiſcentiam dicunt, ſi ita
Concupiſcentiam dicunt, ſi ita Concupiſcentiam volunt
eſſe peccatum, quòd etiam poſt Baptiſmum remaneat, Apol. p. 592.
peccatum in puero. Jampridem enim damnati ſunt à Sede
Apoſtolica duo articuli Martini Lutheri, ſecundus & terti-
us de Peccato, remanente in puero pont Baptiſmum, & de
Fomite remorante animam ab ingreſſu cœli. Quod ſi,
juxta D. Auguſtini ſententiam, vitium Originis dicerent
concupiſcentiam, quæ in Baptiſino peccatun eſſe deſi-
nat, acceptandum eſſet, quandoquidem & juxta Pauli
ſententiam omnes ſilii iræ naſeuntur Eph.a,z. Bt in Adam omneg
geccavimns Rom.,2.

8S. VII. AD ARTICULVUM III. .
DeIncarnatione Verbi, Theologorum Pontifi- Apo, p. 62,
„⸗e- ciorum Reſponſio.
N tertio articulo nihil eſt quod offendat, cum totaConfeſ
Illiio cum Symbolo Apoſtolorum, & cum certa Fidei regula
conveniat: Filium Dei Eiice eſſe incarnatum, humanam
D 2 natu⸗

Apol. P:: 62.

IV THEOLOGORUM PONTIFICIORUM
naturam aſſumſiſſe in unitate perſonæ, natum ex Maria

virgine, verè paſſum, crucifixum, mortuum, deſcendiſ-

ſe ad inferos, reſurrexiſſe tertia die, & aſcendiſſe ad cœ-
los, ſedeatque ad dexteram Patris.
§. IIX. AD ARTICULUM IV.
De Juſtificatione Hominum, Theologorum Pon-
tificiorum Reſponſio.

Uôd in quarto Articulo Pelagiani damnantur, qui ar-

Abitrati ſunt, hominem, propriis viribus, ſecluſa Dei
gratia, mereri vitam æternam, tanquam Catholicum, &

antiquis Conciliis conſentaneum, acceptatur. Nam Sa-

cræ literæ hoc expreſsè teſtantur. Johannes Baptiſta in-

quit: Non poteſt homo accipere quicquam, niſi fuerit ei datum
à clo, Jobannis y. Quia omne datum optimum, & donum

pyerfeétum deſurſum eſt ‚, deſiendens à Patre luminum,

Jacob. 1. Omnis itaque ſufficientia noſtra ex DEo eſt

z. Corinth. 3. Et Chriſtus inquit: Nemo venit ad me, niſt

Pater, qui mißt me, traxerit eum, Jobh. c.6, 4. Et Paulus, Quid
habes, quod non accepiſti ? 1. Cor. 4. Jam ſi quis vellet impro-

bare merita hominum, quæ per aſſiſtenfiam gratiæ divinæ

fiunt, plus aſſentiret Manichæis, quàm Eccleſiæ ſanétæ Ca-
tholicæ. Omnia enim ſacris literis adverſantur negare
meritoria opera noſtra. Etenim S. Paulus inquit: Bonum
certamen certavi curſum tconſummavi, ſidem ſervavi, de reliquo
mihi repoſita est sorona juſtitiæ, quam reddet mibi Dominus in
die illa juſtus judex, 2. Timotb. 4. & ad Corinth. ſcripſit:,
Oportet nos manifeſtari ante tribunal Chriſti, ut unusquisque⸗=
referat propria corporis pro ut geſit, ſive bonum, ſive malum,
2. Corinth. y. Uli enim eſt merces, ibi est & meritum. Domi-
nus dixit Abrahæ, Noli timere, ego protector tuus ſum, &
merces tua magna nimu, Geneſ. . Et Eſaias inquit: Ecce⸗
merces ejus cum eo, & opus illius coram illo, Eai. 30. Et ite-
rum Eſaias c. 58. Frange eſurienti panem tuum, & anteibit fa-
ciem tuam justitia tuag, & gloria Domini colliget te. Sic ait2
Dominus ad Chain: Nonne ſi benè egeris recipies i Geneſi.
10

1

õ

RESPONSIO. YV
Sic parabola Evangelica declarat: Nos conductos in vinean,
Domirni, qui & convenit nobiscum pro diurno denario, qui
& dicit: Voca opemrios, & redde eis mercedem, Matth. 27. Sic
Paulus arcanorum Dei conſcius inquit: Mnutquigue pro-
priam mercedem accipiet, ſecandum laborenm ſuum, 1. Cor. 3. At-
tamen omnes Catholici fatentur opera noſtra ex ſe nullius
eſſe meriti: ſed gratia Dei facit illa digna eſſe vita æterna.
Sic S. Johannes inquit: Ambulabunt mecum in Kolis albis, quiæ
digni ſunt Apoc. 3ʒ. Et S. Paulus ad Coloſſ. 1. Cum gaudio gratias
gentes Deo Patri, qui dignos nos fecit in partem ſortis ſanctorum
in lumine,. Mẽ
§. IX. AD ARTICVLVM V.,
De Miniſterio Evangelii, Theologorum Pon-
t ficiorum Reſponſio.
IN Articulo quinto, qu d S. Spirieas per verba & Sacramen-
1a detur, tanquan er inſtrumenta, comprobatur. Sic enim
ſcriptum habetur 6aumio. Adbuc loquente Petro verba bæc,
cecidit Spiritus §. ſuper omnes, 7 i audierunt verbum. Et Joh. r.
Hic eſt qiei baptizat in Spiritu Ssanécto. Quod autem Fidei men-
tionem hic faciunt, eatenus approbatur, quatenus de fide
non ſola (ut aliqui malè docent) ſed quæ per dilectionem,
operatur (ut Apoſtolus rectè docet, Galat. 5. 3 intelligitur.
In Baptiſmo enim non ſola fides, ſed ſpes, c aritasque ſi-
mul infunduntur, ut declarat Alexander Papa, c. Majores,
de Baptiſino & ejus effectu. Quod & longè docuit Joh,
Baptiſta, de Chriſto loquens, Laucæ. Me vos baptizabit in spi-
ritu . & igne. “MB
§. X. AD ARTICVLVM VI.
De Bonis Operibus, Theologorum Pontifi-
ciorum Reſponſio.
Uòd autem ſexto Articulo confitentur, Fidem parere bo⸗
nos frultus, ratum gratumque habetur. Quin ſides ſine
operibus mortua est, Jacob. 2, Et tota Scriptura invitat nos ad
opera. Nam Sapiens inquit: Muodcunque manus tua poteſt,
Facere, inſtanter operare, Eccleſiaſtici 9. Et Deus reſpexit ad Abel,
I 3 & mune⸗

Apoc. p. 62,

P. 122,

Apol. p. 89.
P 9⁹9.
I0I.

P1022

P. 1IIS.

P.I9.

VI THEOLOGORVM PONTIFICIORVM
& wunera ejus, Gen. 4. Viditque Abrabam, quòd grætepturus éſ-
ſeißil liis ſuis, & domui ſuæ poſt ſe, ut cuſtodiant viam Domini, & fa⸗
siant judicium & juſtitiam, Gen. IS1ö. Et, Per memetipfunz juravi,

agit Dominae, quia feæcisti hanc rem, benedicam tibi & multigl. icabo

ſemen tuum Gen. 22,16. Ita roſexit in jejunium Nini vit arum, Jo-

na3. in ſietus & lachrymas Ezechiæ KRegis, 7. Reg. 296, 5. Quare o-⸗
Pauli dicentis: Erge

mnes fideles ſequi debent conſilium S
dum habemus ta empus operemur bonum ad omnes, maximè autem
4 7 domeſticos fidei, Gal.6, to. Ait enim Chriſtus: Venit nox, quan-
dò nemo opemri poterit, Johannis 9, 7. Quéoniam opera ilorsm
ſequuntur illos. Apoe. 14, 13.
Quòd verd in eo
l, opera non ex cludente.
operanti bonum, Rom 2 Q
Matth. 75. Et Paul. 2’1 4 Ronm. 2. teſtantur, quòd Dominus reddi-
turus ſit unicuigé,; juxi opera ejus. Prætereà inquit Chriſtus:

Non omnis ti dicit mihit, Domine, Domine, intrabit in regnum

eœlorum, ſed qui facit polanesten patris mei Matth. 3, zz. Unde

quantumcunque quis crediderit, ſi non operatur bonum,
non eſt amicus Dei. Vos amiei mei eſti 15, inquit Chriſtus, ſ
Ffeceritis, quæ égo pracipio vobis, Yo⸗
tur, quòd tàm ſæpè tribuunt fidei juſtificationem, cum 1d
pertineat: ad gratian m & charitatem. Nam ſic planè in-
quit S. Paulus, Si ovnem fidem ha abuero, nibil ſum, 1. Cor. ,t.
Hic S. Paulus certificat Principes, & totam Eccleſiam, fi-
dem ſolam non juſtificare, ideò docet æbarimtem præcipuam
eſſe virtutem, 23 CGsleſ 3, Iz. Super omnia autem charitatem babe-
te, quod eſt vincal m, berfelti anis. Ne que ſuffragatur eis ver-
bum Chriſti, cum feceritis bæc omnia, dicite, ſervi inutiles ſau⸗
mur, Luc. 17, io. Nam ſi factores ſe inutiles dicere debent⸗,
quantò magis his, qui ſolùm eredunt, dicere convenit:
Si credideritis omnia, dicite, ſerui inutiles ſumus. Non
er⸗; r80 hc

0X hriſti extollit charitatem, ſine cherbhu,
quod beran noſira nihil utilitatis DEo afferunt
ribus ſuis

dem articulo Juſtificationem ſoli fi-
tribuunt, ex diametro pugn nat cum Evangelica verita-
Quia gleria, honor, & gax, omni

uid, qu d LDavid Pſ/a . 16. Chriſtus

an , 14 P roindè non admitti-

o poteſt juſtificari, quod opera no⸗
ſtra

RES VIXY
* * . . .. . .* 5 . .
ſtra comparata divinis præmiis nulla ſint & nihil. Ita inquit

D. Paulus: Exiſtimo, quòd non ſint cond gnæ paſſtones temporis
Bujus ad ſuturum gloriam, quæ repelabitur in nobi Kom, F. Nam
& fides & bona opera ſunt dona Dei, quibus per miſeri-
cordiam Dei datur vita æterna. Sic & Ambhroſius hic Cci-
tatus, minimè huc pertinet, cum Ambroſius expreſsè
ſeipſum exponat de operibus legalibus: inquit enim, non
ſine lege, ſed ſine lege Sabbarhbi, & circumciſionis & vindiétæ. Et
hoc luculentius ait in Epiſtolam ad Rom. 2, 6. inducit S. Jaco-
bum de juſtificatione Abrahæ, & operibus legalibus, ante
circumciſionem diſſerentem. Nam qui fieret, ut S. Am-
broſius in Commentariis aliud diceret, quàm S. Paulus in;
textu, cum inquit: Ouia ex operibus l, Sgus non juſtiſtcatur omnis

2

in fine non ſimpliciter excludit opera,
ſed ait: Arbieramur jußtißicari bominem ſine operibus legu,

9. XI. AD ARTICULUM VII.
De Eccleſia, Theologorum Pontificiorum
Reſponſio.
Sebtimus Confeſſionis Articulus, quo affirmatu
. gregationem eſſe Sanltorum, non poteſt citt
mali, & peccatores. Nam Articulus ille in Conſtantienſi
damnatus eſt Concilio, inter errores damnatæ memoriæ
. . tradicit Evangelio. Namibi le-
aptiſtam comparaſte Eccleſtiam areg,
quam Chriſtus permundabit ventilabro ſuo, & congregabit triti-
cum in horreum ſuum, paleas autem comburet igne inextinguibili,
Matth.3z. Quid autem paleæz ſignificant, niſi malos, ſicut
triticum bonos. Et Chriſtus Eccleſiam comparavit ſagenæ,
in qua piſees ſunt boni & mali, Marth. z, as. Chriſtus item com-
paravit Eccleſiam decem virginibus, quarum guinque erant pru-
dentes, & quinque fatag, Matth. 2ay. Quapropter hic arti-
culus Confeſſionis omninò non acceptatur, quamvis lar
datur in eo, quòd Eccleſiam fatentur perpetuam, cum hoc
loco habeat promiſſionem Chriſti promittentis, quòa ſiritus
veritatis ſit perwanſarus cun ea in aternum, Johan.17,16. Ef ipſe

9 .
1o 4 Chri⸗

4
Præjudicium admitti, ſi per hoc ab Eccleſia ſegregentur:

PAg

Apol. p. 135.

Apol. p. 136.

Apol. p. 136.

VII THEOLOGORUM PONTIFICIORUM
Chriſtus ſe promittit Eccleſiæ oænibus diebus, neg,; adconſum-
mationem Seculi. Laudatur & in eo, quòd exiſtimat, rieuum
varietatem non diſſecare fidei unitatem, ſi de ſpecialibus ritibus
loquatur. Nam ſic unaquæque Propincia in ſuo ſenſu abundat,
ait Hieronymus. Quòd ſi hanc Confeſſionis partem ad
univerſales Eccleſiæ ritus extenderent, & hoc prorſus reji-
ceretur, & illis cum ſancto Paulo diceretur, Nos tamen⸗
conſuetudinem non habemus, , Corinth. ti. Ab omnibus enim
Chriſti fidelibus univerſales ritus ſervandos eſſe, pulchrè
S. Auguſtinũs ad Januarium, cujus teſtimonio & ipſi utun-
tur, docet, quod præſumendum ſit, illos ritus ab Apo-
ſtolis dimanaſſe-.
H. XII. AD ARTICULUM VIII.
De Sacramentorum Adminiſtratione, Theologo-
rum Pontificiorum Reſponſio.
Oà5 tavus verò Articulus Confeſſionis de Miniſtris Eccle-
ſiæ malis & hypocritis, quòd eorum malitia Sacra-
mentis, & verbo non obſit, acceptatur cum ſanéta Roma-
na EFccleſia. Laudanturque Principes hoc loco, Donati-
ſtas & veteres Origeniſtas damnantes, qui negabant uti li-
citum eſſe miniſterio malorum in Eccleſia. Quam hæreſin
poſtea Waldenſes & Pauperes de Lugduno reſuſcitarunt.
Quod deindè Joannes Wicleff in Anglia, & Johannes
Huſs in Bohemia ſecuti ſunt.
§. XIII. AD ARTICULII M IX.
De Baptiſmo, Theologorum Pontificiorum Reſponſio.
Naonus Articulus de Baptiſmo, quòd neceſſarius ſit ad
Nſalutem, & quòd pueri ſint baptizandi, probatur & ac-
ceptatur. Recteque damnant Anabaptiſtas, hominum ge-
nus ſeditioſiſſimum, procul à finibus S. Romani Imperii eli-
minandum, ne inclyta Germania exitialem & ſanguinari-
um denuò patiatur tumultum, qualem annis ab hinc quin-
ue tot millium hominum clade experta eſt.
„ XIV. AD ARTICULUM X.
De Cœna Domini, Theologorum Pontifi-
ciorum Reſponſio.

—

-=—
E

RESPONSIO. IX
Ecimus Articulus in verbis nihil offendit, quandò fa-
— tentur in Euchariſtia, poſt conſecrationem legitimè
factam corpus & ſanguinem Chriſti ſubſtantialiter & verè
adeſſe: ſi modò credant, ſub qualibet Eecie integrum Cbriſtum
ad e, ut non minus ſit ſanguis Chriſti fub ſpecie panis /er
concoitantiam, quàm eſt ſub ſpecie vini, & edivers.
Alioqui in Euchariſtia corpus Chriſti eſſet mortaum & ex-
angue, contra S. ?aulum: Qui ait, Chriſtus reſurgens ex mor-
tug, amplits non moritur, Rom 6. Adjicitur unum tanquam
ad illius Confeſſionis articulum valdè neceſſarium, ut cre-
dant Ecelefz potius, quàâm nonnullis aliter malè docenti-
bus, omnipotenti verbo Dei, in conſecratione Euchariſtiæ,
ſubſtantiam panis in Corpus Chriſti mutari: ita enimin⸗
Concilio generali definitum eſt C. firmiter. De ſumma Tri: &
Rde Catholica. Laudantur itaque, quod Capernaitas, veri⸗
tatem corporis & ſanguinis Jeſu Chriſti in Euchariſtia ne-
gantes, damnant.

§. XV. AbPD ARTICULUMXI.v.5
De Confeſſione, Theologorum Pontificiorum
Reſponſio.

Vod articulo undecimo fatentur, Abſolutionem priva-
tam in Eectleſia retinendam eſſe, cum C onfeſſione, tanquam
catholicum & fidei noſtræ conveniens, acceptatur. Quo-
niam firmatur verbo Chriſti Abſolutio. Chriſtus enim di-
cit, Job. zo. Apoſtolis: Muorum remiſeritis peccata, remittun-
tareit. Duo tamen ab eis hic exigenda ſunt: unum ut
confeſſionem obſervari faciant à ſubditis annuatim, juxta
conſtitutionem: Omnis utriusque ſexus, &c. de pænitentia &
remiſſene, & communem Eccleſiæ conſuetudinem. Alte-
rum, & per concionatores fideliter admoneri faciant ſub-
ditos ſuos, quatenus confeſſuri omnia peccata ſus ſingulatim
enumerare non poſſunt: diligenti tamen examine conſci-
entiæ ſuæ facto delictorum ſuorum confeſſionem faciant
integram, omnium ſcilicet, quæ ſibi in ejusmodi diſcuſſio-
ne in memoriam venerint: Super aliis verò oblitis, & quæ
mentem noſtram ſubterfugiunt, licet in genere confeſſio-
o 5 nem

Apol. p. 140.

P. 1412

p. 14 4

P. 173.

P. 14 5
15 1.

W◻

☚

—0 AO =èè=
U! eman 14 cere, .G Cle ere
meis munda nme Domines
§. XVI. ARTICNLVUSXII
De Poœnitentia, Theologorum Pontificiorum

Reſponſio.

S. Ab oecualtis

Uod autem aräculo duodecimo co nſite entur, lapſis
T

C contingere poſſe rem nisſionem pecatorum, quocunq;
temp 0re convwertantt Ir, & ad Eccleſia m redeuntibus debe-
re Abſolut ionem impertiri, commendatur; qui juſtiſſime
daimmant Novatianos pœnitentiam negantes ite randam:
Tum contra Prophetam pollicentem vratiam, Peceastoram,
uacunque hora ingemuerit, Ez Zeth. ig. Tum contra miſericor-
dem Chriſti Salvatoris noſtri ſententiam S. Petro reſpon-
entis, ur nedum ſepties, ſed ut ſeptuagies ſepttes fratri peccatum
in die condanet, Matth. decimo oltavo.

S. XVII. At altera hujus Articuli pars omninòre ejicitur.
Nam cum duas duntaxat tribuat partes pœnitentiæ, adver-

9
liverſali Eccleſiæ, quæ uſque ab àpoſtolorum
tempore tenuit, & credidit eres eſſ Ee parniter ntiæ part
tritionem, Confeſtonem & Satisfablionem. Ita anti “ Dodctores
Or igines, C prianus, Chry ſot Ro mus, Gregori
nus TWacrarum Aliterarum ateſtimoniis docuein Int, prkrlertim
ex z. Reg. 12. de David 2. Par.3, . de Manaſſe
100. 10. &e. Quapropter Leo Pap a X. felicis
hunc meritò damnavit articulum ſic docent Tres eſſe
partes pœnitent tiæ, Confeſionem, Contritionem, & Sat ufabtionen;
non eſt fundatum i- in § acre Fe Ferpenre, nec in ſanctis Chriſtianis do-
ſoribus. Hæc igitur Articuli pars nequaquam admitti pot-
eſt, ſicut nec ea, quæ aſlerit Vs⸗- rartenm alteram pœniten-
tis; cum omnibus comper rtum ſit, ſidem præviam eſſe pœ-
nitentiæ, niſi crediderit, non p Enit bit⸗.
§. 3 XIIk. Sed nec illa Ppars admittitur, qu ”Mcü
les contemnit. Eſt enim contra a Evangelium, con-
„Contra Patres, contra Concilia, & contra u-
niverſam Eccle ſiam Catholicam. Joannes Baptiſta clamat:
Facite frulétus dignos Pæhitentie, Matth. z. S. pPaulus Præcegpit,
Sicut

ſatur toti un
ten

tenm⸗
LeIll .

P& diten t14

— —

— 0 —

—. „ 5 —2

ma —

RESPONSIO. XT

Nenr eerdeae Membra veſtra ſervire inmundiciæ, ita exbibete
nomhra ve; Nra ſervire juſtitiæ, in ſanbliſicatione, Kom. 6, y. Item
en tibr nnunciavit, quatenus pænitentiam agerent, & Ccon-
terenter r4 Deum, 1gna yænitentis opera facientes;, Abtuum 20.
Ita & Chriſtus ipſe cœpit præ ædicare & docere: Pænitenti-
am agitke, apprep lingvabie enim regnum eœlorum, Mart. 4, 47.. Hunc
modum prædicandi & docendi imperavit deinde Apoſto-
lis, Luc. 24, 17. Et fideliter paruit ei S. Petrus in primo ſermone
ſuo dén. 2. Ita hortatur etiam Auguſtinus, ut quuque ſeveri-
tatem in ſeipſam exerceat, ut d ſeipfſojudicatus, à Deo non judice-
tur. Uti Paulus 1. ad Corinih. 1I, 31. Leo Papa cognomento
Magnus, inquit: Mediator Dei & hominum Cbriße, Jeſus hanc
Prapoſitis Bccleſiæ dedit poteſtatem, ut confitentibus agnitionem
Pœnitentiæ darent, & ſalubri ſatisfaltione Purgatos, 4 ad Sacmmen-
torum communionem per januam re tonele tion admitterent. Sic
Ambroſius inquit: Secundam conſcientiæ molem exbibenda est
æœnitentiæ magnit u4 undè diverſi carane⸗ zanitentiales in ſa-=
cratiſſima Synoda Nicaæna conſtituti ſunt, pro ſatisfattionum diver-
ſiet. Jerinianus autem hæreticus exiſtimavit omnia peccata eſſe
paria, ideò dive erſitatem at isfactionim pro peccatis non admiſit.
Satisfactiones ergò in Eccleſia, contra expreſſum Evange-
lium & Con acili orum & Patrum decreta abolendæ non
ſunt. Quin imò abſoluti à ſacerdote injunctam pœniten-
tiam perficere debent⸗ illud S. Pauli ſequentes: dedit ſe-
metipſum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate, & mun-
daret ſibi gagalam acteptabilem, ſectatorem bonorum operume;
Tit.2, 12. Sic igitur Chriſtus pro nobis ſatisfecit, ut & nos ſi-
mus bonorum operum ſectatores, ſatisfactiones injunctas
implentes.

C.
2
Per

§. XIX. AD ARTICVUI. U. M XIII.

De Uſu Sacramentorum, Theologorum Pontifſi=
ciorum Reſponſio.
Redecimus Articulus nihil offendit, ſed acceptatur,

Ldum ajunt, Sacramenta eſſe inſtituta, non modò, ut
ſnt notæ Profeſſionis, inter homines, ſed magis ut ſint ſi-

Sne

P. 16 37

P- 158. 1615

p. 176 ½

p. 170⁄2

Apol. p. 178:

Apol. p. 1810

p· 181.

Apol. p. 18 2

Pp; 183,ſeq.

pl S9⸗ ſe q⸗

XII THEOLOGORUM PONTIFICIORUM
gna & teſtimonia voluntatis Dei erga nos. Petendum ta-
men ab eis erit, ut quod hic in genere de Sacramentis per-
hibent, ſpeciatim quoque de Septem Sacramentis Eccleſiæ
fateantur, & in ſubditis ſuis obſervari procurent-,
§. XX. AD ARTICVLVM XIV.
De Ordine Eccleſiaſtico, Theologorum Pontifi-
ciorum Reſponſio.
Uòd autem articulo quartodecimo confitentur, nemi-
R-ALLnem debere in Eccleſia verbum Dei & Sacramenta adminiſtm-
re, niſi rità vocatum, intelligi debet, eum ritè vocatum, qui ſe-
cundum formam Juris, juxta Eccleſiaſticas ſanctiones at-
que decreta, ubique in orbe Chriſtiano hactenus obſer-
vata, vocatur; non ſecundum hæreticam vocationem, ſeu
plebis tumultum, aut quamlibet etiam inordinatam intru-
ſionem, nec vocatus ſicut Aaron, In hac itaque ſententia
Confeſſio acceptatur. Admomendi ſunt, ut in ea perſeve-
rent, ut neminem, neque paſtorem, neque concionato-
rem, niſi rite vocatum, in ditionibus ſuis admittant.
§. XXI. AD ARTICVLVM XV.
De Ritibus Eccleſiæ, Theologorum Pontifi-
ciorum Reſponſio.
Um verò Articulo decime quinto confitentur, Ritus illos
VEeccleſiaſticos obſervandos eſſe, qui ſine petcato ſet vari poſſunt,
& proſunt ad tranquillitatem, & ad bonum ordinem in Eccleſia=,
acceptatur. Admonendique ſunt, ut Ritus Eccleſiaſticos,
tàm univerſalis Eccleſiæ, quàm qui in qualibet provincia
uſq; ad nos piè & religiosè ſunt cuſtoditi, ipſi Principes &
Civitates in ſuis dominiis & diſtrictibus faciant obſervari.
Et ſi qui ex illis fuerint intermiſſi, ut eosdem reſtituant,
atque omnia juxta priſtinam formam in Ecclefiis ſuis fieri
ordinent, diſponant, atq; cum effectu ſubditis præcipiant.
§. XXII. Appendix tamen illius articuli omnino tollen-
da eſt, cum falſum ſit, Conſtitutiones bumanas ad placandum
Deum, & ſatisfaciendum pro peccatis inſtitutas, adverſari Evan-
gelio- uti de Votis, Uſu ciborum & ſimilibus poſterius latius
dexlarabitur §. XXIII.

RESFPONSIO. XIII
H. XIII. AD ARTICULUM XVI.
De Rebus Civilibus, Theologorum Pontifi- Apol. p. 192.
Hẽ ciorum Reſponſio. YUW

örimus ſeæxtus Articulus de Magiſtratibus Civilibus libenter
HMacceptatur, tanquam conſentaneus non ſolùm juri ci-
vili, verumetiam juri Canonico, Evangelio, Sacris literis,
& univerſæ Normæ Fidei. Quin Apoſtolus præcipit, ue
omnis anima poteſtatibus ſublimioribus ſubdita ſit. Non enim eit
poteſtas niſi à Deo, quæ autem ſunt, à Deo ordinata ſunt. Itaque
qui reſiſtit poteſtati , Bei ordinationi teſiſtit “ qui autem reſiſtungs “
uyſ, ſibi damnationem acquirunt, Rom. . Laudanturque De erfectione
Principes, quod damnant Anabaptiſtas, omnes ordinatio- "Abendi p19½.
1 nes civiles diſſipantes, & Chriſtianis prohibentes magi-
EKRKfratus, atque alia civilia officia, ſine quibus nulla Reſpub.
feeliciter adminiſtratur:

—S§E. XxxXIV. AD ARTICULIM XVII.
H De Judicio Dei, Theologorum Pontificiorum Apol. p. 19.
L Reſponſio.
AXKüchi decimi ſeptimi Confeſſio acceptatur, quoniam
A Aex Symbolo Apoſtolorum, & ex Sacris Scripturis tota
4 1 novit Eccleſia Catholica . Chriſtum venturum in noviſſi-
4 A ma die, ad udicanclum vvos &mortuos. Juſtè erg &
hic damnant Anabaptiſtas, qui ſentiunt hominibus da-
„ munatis & Diabolis finem pœnarum futurum eſſe, qui ſibi
„ quædam judicia fingunt, regna piorum, ante mortuorum
reſurrectionem, in hoc præſenti ſeculo, ubique oppreſſis
7“ uimpiiss.
. 6b. XXV. APD ARTICULUM XVIII.
ni De Libero Arbitrio, Theologorum Pontificio- Apél. p. 15*
⸗ rum Reſponſio. H .
1 IN articulo deeimo octavo confitentur Liberi Arbitrii vir-
„ lItutem, quòd habeat libertatem ad efficiendam civilem
„ juſtitiam, ſed non habeat vim ſine Spiritu S. efficiendæ ju⸗
Giätiæ Dei, quæ confeſſio acceptatur & approbatur. N

P. 95

Apol. P. 197.

XIV THEOLOGORUM PONTIFICIORUM
ſic Catholicos convenit media via incedere, ne nimium

tribuatur Libero Arbitrio, cum Pelagianis, nequeomnem

libertatem ei adimant cum impiis Manichæis, nam utrun-
que non caret vitio. Sic Auguſtinus inquit: Liberum ar-
bitrium ineſe hominibus, certa ſide credimus & prædicamus indu-
bitanter. Nanque inhumanus eſt error, negare liberum ar-
bitrium in homine, quod quilibet cum ſeipſo experitur,
& toties in ſacris literis aſſeritur. S. Paulus ait: Poteftatem
autem babens poluntatis ſuæ t. Corinth. 7, 3. De juſto ait ſapi-
ens, qui gotuit transgredi, & non eſt tranigreſſus, facxere mala,
& non focit, Eecleſ. 3tsio. Deus dixit ad Caim: Nonne ſibenè ege-
ris, recipies, ſin autem malè, ſzatim in foribus peccatum tauum
aderit, ſed ſub te erit appetitus tuus, & tu dominaberis illius,
Gen 4, 7. Per Eſaiam dicit Prophetam c. ,aο. i volueritis & au-
dieritis me, bona terreæ comedetis, quòd ſi nolueritis, & me ad
iracundiam provocaveritis, gladius devorabit vos. Hoc & bre-
viter Hieremias expreſſit: Ecce locuta es, & fecisti mala, &
potuisti, Hier. 3. Addamus & Ezech. Cap. 15,31. Projieite à vo-
bis omnes iniquitates, in quibus præraricati eſtis, & facite vobis
cor nopam, & quare moriemini domus Irael, quia nolo mortem
morientis, dicit Dominus Deus, reyvertimini & vivite. Et S. Pau-
lus, Syiritus prophetarum Prophetis ſubjectus eit, 1. Cor. 432. &
idem 2 Corintb. 9,7. Unusquisque prout deſtinavit in corde ſuo, non
ex triſtitia aut neceſitate. Denique omnes Manichæos pro-
ſtravit Chriſtus uno verbo, cum ait: Semper pauperei habe-
bitis vobiscum, & cum polueritis, poteſta illis benefacere, Matth.
26, 7. Et ad Hieruſalem: Qaoties volui congregare filios ſuos ſub
alas, & noluisti, inquit Chriſtus, Matth. 23,37.

§. XXVII. AD ARTICUIL UM XIX.

De Cauſa Peccati, Theologorum bontificio-
rum Reſponſio.
AXRüciuu⸗ decimus nonus itidem probatur & accepta-
AXtur, Deus enim ſummeè bonus non eſt auctor malo-
rum, ſed Voluntas Rationalis defectibilis cauſa eſt pecca-
ti. Quarè nullus ſcelera ſua & facinora imputet deo⸗ Kel
ibi,

ſibi, juxta illud Hieremiæ 2, 19. Atguet te malitia tua, &
averſio tua increpabit te. Et illud Oſeæ 13,9. &te perditio tua
Imel, tantummodò in me auxilium tuum. Et David in Spiritu
cognovit Deum eſſe hunc, qui nolit iniquitatem, Pſalmo 5, 5.
H. XXVIII. AD ARTICULUM XX.
De Fide & Bonis Operibus, Theologorum Pon-
tificiorum Reſponſio.
IN articulo vigeſimo, qui non tàm continet Confeſſio-
nem Principum & Civitatum, quàm excuſationem Con-
cionatorum. Unum duntaxat eſt quod ad Principes & Ci-
vitates pertinet, ſcilicet de Operibus, quoòd non merean-
tur remiſſionem peceatorum, quod, ut ſuperius rejectum

S reprobatum eſt, ità & nunc rejicitur & improbatur,

Vulgatiſſimum enim eſtillud Danielis 4, 2g. Et illud Tobiæ ad
Filium: Elkkemoſyna ab omni peccato & à morte liberat, & non
patietur animam ire in tenebras, Tobiæ g, i. Et illud Chriſti: Date
Bleemoſynam, & ecce omnia munda ſunt vobis, Lucaæ II, al. Si opera
non eſſent meritoria, cur Sapiens dixiſſet: Reddet Deus mer-
cedem laborum ſanitorum ſuorum, Sap. to, 17z. CurS. Petrus nos
tam obnixè hortatus eſſet ad opera, dicens: Quapropter,

fratres mei, ſatagite, ut per bona opera vestra tertam veſtram vo-
cationem & electionem faciatis, 2. Petri i, o. Cur S. Paulus di-

xiſſet: Non enim injuſtus eſt Deus, ut obliviſiætur operis vestri
& dilectionis, quam oſtendiſtis in nomine ipſius, Heb.6, o. Nec per
hoc aſpernamur meritum Chriſti, ſed ſcimus opera no-
ſtra nulla eſſe, nullius meriti, niſi in virtute meriti Pas-
ſionis Chriſti. Scimus Chriſtum, viam, vitam & veritatem:,
Joan. I6, 6. Chriſtus autem velut paſtor bonus, qui cæpit fa-
cere, O decere, Act. I. Exemplum dedit nobi, ut quemadmodum
ipſe fecit, ita & nos faciamur, goan.13,iy. Et ivit per deſertum,
Per viam bonorum operum, quem cunct Chriſtiani ſe-
qui debent, & ad juſſum ejus tollere cerucem, & ſequi, Matth.
10355. & 16,27. Et qui non tollit crucem, non eſt, neque poteſt
eſſe diſcipulus Chriſti. Verum quoque eſt, ut johannes

RESFPONSIO. XV

Apol. p. 197

P.107. ſeq/
P: III.

P. 112.

P. 119. ſe ,.

P“* 1I2*

inquit: Qus dicitſe in Gbrißte manere, debet, Kout ile amlula-

Sitg

XVI THEOLOGORUM PONTIFICIORUM
vit, & ipſe ambulare, Joban. 2. Hæc autem de bonis operibus
opinio, etiam ante mille centum annos, tempore Augu-
ſtini damnata fuit & reprobata
Apol.p29 b. H. XXX. AD ARTICULUM XXI.
De Cultu Sanctorum, Theologorum Pontifi-
ciorum Reſponſio.
Poremo loco Articulum proponunt vigeſimum pri-
mum, in quo admittunt Sanétorum proponi poſſe me-
moriam, ut imitemur fidem illorum & bona opera, ſed
non ut invocentur, aut auxilium ab eis petatur. Mirum
certè eſt, quòd ipſi krincipes, & Civitates pasſi ſint hunc
errorem in ſuis dominiis ſuſcitari, qui toties damnatus eſt
in Eccleſia
§. XXKI. Cum ante mille & centum annos beatus
4.1, Hieronymus in hac arena vicerit Vigilantium hæreticum:
Longè poſt eundem, reſuſcitarunt Albigenſes, Pauperes
de Lugduno, Picardi, Cathari veteres & juniores, qui o-
mnes jampridem legitimè damnati ſunt. Quarè hic Arti-
culus Confesſionis toties damnatus, penituùs rejiciendus

eſt, & cum tota univerfſali Eccleſia orthodoxa reproban-

dus. Nam pro Invocanda Sancétis, non modò habemus uni-
verſalis Eccleſiæ authoritatem, ſed omnium ſanctorum
Patrum conſenſum, Auguſtini, Hieronymi, Cypriani,
Chryſoſtomi, Baſilii, Bernhardi, & id genus aliorum Eccle-
ſiæx doctorum. Nec deeſt Catholicæ huic aſſertioni Sacræ
ſcripturæ autoritas. Nam ſanos bonorandos docuit Chri-
ſtus: Si qua, inquit, miniſtraverit mihi, honorificabit eum Pa.-
ter meus, qui in cœlis es?t, Joan. 12. Si ergo Deus bonorat San-
Qos, cur non honoramus nos homunculi? Converſus præ-
† Mortui, h. mor- gereg est Dominus ad pœnitent iam Zob, cum ille oraret pro amicis
ruis fortunà ſimi. uir, Job. 24. Cur ergo pientisſimus Deus non acquieſceret
e 8 , cont. intercedenti beatæ Mariæ virgini, qui acquievit Job? Le-
Thren. Jer. Ly- gimus quoque Baruch. 3. Domine omnipotens, DEIUS Iſrael,
ram Gl. h. Rava audi nunc orationem mortuorum IVrael; orant ergoe & mortui
vanell. Bibl. Sel. pro nobis. dic & in veteri quoque Teſtamento fecerunt

d. lacur - .
auch d. “ Onias,

êòõ

—,

—

— .

RESPONSIO. XVII
Onias, Hieremias. Nam Juda Machabao viſus eſt Onia: ſam.
mus Saceraos, manus protendens, & orant pro omni populo Ju-
deorum. Poſt hoc apparuit alius vir, & ætate & gloria mi-
rabilis, & magni decoris circa illum, de quo Onias re-
ſpondens, dixit: Hic' eif fratrum amator & populi Iſraele
bic eſt, qui multum orat pro vopulo & aniverſa civitate ſanctas,
HNieremias Propheta DEI z2. Machabeæorum J. Ex ſacris præ-
terea literis cognovimus, Augelos etiam orare pro nobu. Cur
ergò id negaremus de Sanctis? Domine exercituum (inquit
Angelus) usque quo tu non wiſereberis Hieruſalem & urbium
Juda, guibus iratus es Et reſppondi Dominus angelo, qui lo-

Conceſſum Apol.
p. 20.
De Increato acci-
pi per Eſa. 63, 9.

. fas eſt, cum Ia-
quebatur, verba conſolatoria, Zachar. 1. Idem teſtatur Job: 1

Si fuerit pro co angelus loquens unus de ſimilibus, ut annunciet
bominu æquitatem, miſerebitur ejur, & dicet, lißera eum, ut
von deſcendat in corruptionem, Job . Liquet præterea ex
verbis ſacræ illius animæ Joannis Evangeliſtæ, cum in-
quit: Qustuor aniwmalia, & viginti quatuor ſeniores ceciderunt
coram Agno, habentes ſinguli citharas, & phialas aureas, plenas
doramentorum, quæ ſunt orationes Sanctorum, Apoc. y. Et in-
fra: Angelus ſtetit ante altare, habens thuribulum aureum, &
data ſunt illi incenſa mule4 „ ut daret de orationibus omnium San.
torum, ſuper altare aureum, quod eſt ante tbronum D EI, &
æſcendit fjumus incenſorum de orationibus Sanctorum de manu An.
geli, coram DEO. Poſtremo S. Cyprianus martyr ante mille
ducentos, & quinquaginta annos ſcripſit Cornelio Papæ,
lib. 1. Epiſtolerum, petens, at ſ qus eorum prior diſeeſſerit,
pro fratribus & ſororibus nostris non ceſſet oratio. Niſi autem
vir S. exploratum habuiſſet, Sanctos poſt hanc vitam ora-
re pro vivis, fruſtrà Cornelium hortatus fuiſſet hoc fa-
cere. Neque roborata eſt exhibita Confeſſio ab eo, quia
unus ſit mediator D EI & hbominum, 1. Timoth., 2. I. Joann. 4.
Nam etfi fatetur anum eſſe mediatorem Redemptionis Cæſ. Ma-
jeſtas, cum tota Eccleſia: tamen multi ſunt interceſſores,
mediatores Interceſionu. Sic & Moyſes fuit mediator & ſe-

terpp.
Et hic Increatus.

c. 8, j. & hic In-
creatus.

P- 209.

Sit ſanè fruſtra.

p. 202. ſeq.
Undeè liquet?

Sané vivus.

queſter inter Dominum PpEVM & homines, Deut. quinto. Conf. Eſa. 64. v. 16,

†E Ora-

XVIII
Oravit enim pro filiis Iſrael Exodi 17. & 72. Sic oravit
ſanctus Paulus. Ipfſe petit Omri pro ſe à Romanis, ad Roma-
nos decimo quinto, ad Corinthios 2. Corinth. t. ad Colohßenſes
quarto.
1 febat fine intermiſſione, in BEccleſia, ad D E M pro eo, Acdka-
Ergò ſint & Re- „gm 72.

demtores! Sede,
azut ad Dextram

Patris: Omniſcii, 706, & vo
Omnipotentes. & videant caput Chriſtum o

THEOLOGORUM PON

TIFICIORUM

Sic, dum D. bPetrus ſervaretur in carceère, omtio

Eſt igitur Advotatus noſter Primariu. At, cum
Sarn Rti fint membm Christi, 1. Cor. 12, 27. & ad Ephehios quin-
luntatem ſuam conforment vohluntati Chriſti,
rare pro nobis, quis dubita-

re poteſt Sanctos hoc idem facere, quocd vident Chri-
ſtum facientem? Quibus omnibus diligenter attentis, pe-
tendum eſt à Prindpibus, & Civitatibus eis adhærenti-

F. XXXII.

B.210
At iſta non eſt Ee-
cleſiæ, nedum San-
&a. Art Smalc. p.
J ar. 12. P. 507.

bus, ut, rejecta Confe

ſſionis particula, cum ſancta, uni-
verſali, & orthodoxa fentiant Eccleſia, atque id credant

& confiteantur de Sanétoruùm veneratione & interceſſio-

ne, quod univerſus credit, & confitetur orbis Chriſtia-

nus, & quod etiam tempore Auguſtini fuit in omnibus
Eccleſiis obſervatum: Populus Chriſtianus, inquit, meme-
rias Martyrum religioſæ ſolenniate conctelebrat ad excitandam
imitationem, & us meritu conſocietur, & orationibus eorum-

adju vetur.

hecie Euchariſtiæ
eorum utraque ſpecies

AD ARTICILO S,
area; In quibus recenſentur Abuſus mu-

tati, & primum de Utraque Specie, Theo-
logorum Pontificiorum Reſponſio.

meratur inter àbuſus, Latcos dantaxat ſub altera-=
communicari, ideoque in dominiis

PS eWUGd in Confeſhone Principum & Civitatum nu-
Laicis detur, Refpondendum eſt

Eccleſiæ ſanctæ conſuetudinem, malè hoc dinume-

Juxta
rarl Inter

Abuſus: quin juxta Ecele

ſiæ ejusdem ſanctiones,
& Sta-

I.
t

4⸗
le⸗

RESPONSIO. XlIX
& Statuta, potiùs Abuſum eſſe, & inobœdientiam, Lai-
cis dari Vtramque ſpeciem. Nam ſub una ſpecie panis d. I.
communicaverunt Sanéti in primitiva Ecceſia: de qui- Conceffum hoc,
bus Lucas Acgor. 2, 42. inquit : Erant perſeverantes in doctri. nulli præjudicie,
na Apostolorum, & czommunicatione fmälionu panii. Hic Lu- Et hoc.
cas ſolius Panu meminit. Similiter Acz. zo,7. inquit: Una au Conf. Gerh. L. d. .
tem ſabbati, ecum conveniſſemus ad frangendum panem. Imdò 5.57. Chryſoſt, de

Chriſtus inſtitutor hujus facratiſſimi Sacramenti refur- Vulgari cibo

gens ex mortuis, ſub Vna tantum ſpecie Euchariſtiam de- *ibit⸗

dit diſcipulis euntibus in Emaus, ubi accepit panem, & be. Abſonum deS.
nedixit, & ſfregie & porrigebat illi, Illi aatem cognoverunt euns Cœnqꝗiq..
in fractione panis, Lucæ vigeſimo quarto. Ubi ſanè Auguſti- Chemn. Exam,
„ . Conc. Trid. P. Il.
nus, Chryſoſtomus, Theophylactus & Beda, quorum., m. ſto,
aliqui ante multa ſecula, & non longè poſt Apoſtolmorum ** L
tempore, affirmant fuiſſe Sachariſtiam. Chriſtus quoqueę Ergone de 8.
Joannis ſeæxto, perſepe meminit ſolius Panu. S. Ignatius ſan- Cona:?
Ci Joannis Evangeliſtæ diſcipulus in Epiſtola ad Epbeſios ſo- Quid inde?
lius pania in Fuchariſtiz communione meminit. Idem fa-
cit B. Ambroſius in libro de Sacramentis, de communione-
Laicorum loquens. In Concilio Rhemenſi præcipitur, ut Apol. p.21o.
Laicis deferant Sacramentum Corpora, & nulla fit ibi ſpeciei
mentio. Hinc ſanè intelligitur, Viaticum ſub una tan-
tùm ſpecie datum infirmis. Comprobant antiqui Cano- O Aſii!
nes pœnitentiales: nam Agathenſe Concilium trudit., Hæc ſolùm priva-
criminoſum ſacerdotem in monaſterium, & ei tantum zin Orätnn. ar-
Laicam communionem permittit. Oſius in Sardicen. Con- Lit. 1. 0ng.4..
cilio prohibet quibusdam temerariis, ne Laicam commu- 6:u4
nionem percipiant, niſi in fine peœniteant. Fuit ergò
ſemper diſcrimen in Eccleſia Laicæ communionis ſub una, &
Sacerdotis ſub utraque Becie. Hoç pulchrè prædictum fuit Ridicule!
in veteri Teſtamento de poſteris Heli: EFuturum e*, in- cemnir, d. l.
quit DEUS, 1. Reg. 71,36. ut quicunque remanſerit in domo tua, ur⸗
veniat, ut oretur pro eo, & offerat vwummum argenteups, & to-
Raem panis, dieat gue, dimitte me, obſecro ad unam partem.

Iacerdotlem, ur cemedam bnecellam panu. Hic oſtendit Sacra

tE 2 ſcri⸗

XX THEOLOGORVMPONTIFICTORVM
ſcriptura, poſteros Heli, ablato eis ſacerdotio, petere ad-
mitti ad unam partem ſacerdotalem, ad buccellan panis. Sic
p. 2110 ergò & noſtri Laici Vna parte ſacerdot ali, una ſzecie con-
tenti eſſe debent. Nam & Romani Pontifices, Cardina-
lesque, & omnes Epiſcopi, & Sacerdotes extra Miſſam,
& in extremis pro viatico (ut in Niceno Concilio appel-
latur) ſumendo, una ſpecie contenti ſunt, quod uti-
que non facerent, ſi putarent, utranque ſpeciem ad ſa-
lutem eſſe neceſſariam.
§S. XXXIII. Quamvis autem multis olim in Ec-
cleſiis utraque ſpecies laicis data fuerit (nam tunc libe-
rum erat ſub una, aut ſub utraque ſpecie cummunica-
p aj. re) tamen prepter multæ pericula mos iſte dandi utramque
Vanus metus, ſpeciem deſiit penſata enim populi multitudine, ubi
ſunt ſenes, juvenes, temulenti, debiles, ſi non adhi-
beatur magna diligentia, per Fuſßionem liquidi, facilè fie-
ret injuri« Sacramento. Pro tanta quoque multitudine-
populi difficultas eſſet in vaſe, pro ſpecie vini cautè
Non debet aſſet- promovenda, quod diutius aſſervata aceſceret, ac mo-
vari extra uſum. veret nauſeam, vel ſumentibus. Neque ſine periculo
effuſionis facilè circumferri poſſet ad infirmos. His & a-
Imèò Spiritus liis rationibus, haud dubiè Spiritus ſanécti inſtinctu, per-
mundi, motæ ſunt Eccleſiæ, in quibus mos fuit, Laicis utranque
ſpeciem dare, ut deinceps una daretur: potiſſimum eo
attento, quòd integer est Chriitus ſub qualibet pecie, & non
Probato. minus ſub una ſumitur, quàm ſub duabus. Sicque in-
Repugnat Infi- Concilio Conſtantini tam honorificè celebrato decre-
emo. tum extitit. Sic & Synodus Baſilienſis legitimè decrevit.
Et licet liberum fuerit olim, vel una, vel utraque ſpecie uti
Erge Chrihi In- Euchariſtia, inſurgente tamen hæreſi, quæ docebat Nerang,
Kitutum erit Hæ- ſeciem eſſe neceſſariam, Eccleſia ſancta, quæ à Spiritu ſancto
reticim. qrrigitur, interdixit utranque ſpeciem Laicis. Sic enim-
ſolet Eccleſia contrariis aliquando conſtitutionibus hæ-
reſes extinguere: ut tum orirentur, qui aſſerebant-
in ſolo azymo confici Euchariſtiam: Dum Neſtorius
Mariam

— — —, —,

r – ☛⏑,—

DE MISSA. XXI
Mariam ſemper virginem voluit eſſe ſolam Matrem Chri-
Zi, non DEImatrem: Eccleſia autem prohibuit eam-
dici, Chriſtotecon. Quare petendum eſt à Principibus &
Civitatibus, ne hoc Schiſma in Germaniam, in Imperio
Romano induci, neque ſe ab univerſalis Eccleſiæ con-
ſuetudine ſeparari patiantur. Neque moveant argu-
menta in hoc articulo adducta: Nam Chriſtus quidem
inſtituit aeranque ſpecien Sacramenti, ſed nullum reperi-
tur in Evangelio, quòd geranque præceperit à Laicis ſamen-
dam. Etenim quod ait Mattheus vigeſimo ſexto, Bibite ex
boc oemnes, hoc duodetim Apoſtoli dictum eſt Sacerdotibus,
quod ex Marco liquet, dum ait: Eer biberunt ex eo omnes;
quod certè in Laicis hactenus non eſt completum: unde
nunquam fuit ille mos per totam Eccleſiam, ut Laicis
utraq; ſpecies daretur, Iicet is fortaſſe fuerit apud Corin-
thios & Carthaginenſes, & alias aliquas Eccleſias. Quod
verò Gelaſium afferunt, cap. Comperimus. de Conſecratione,
Diſtinc. 2. ſi intueantur literam, invenient, quòd de Sa-
cerdotibus, & non de Laicis loquitur Gelaſius. Unde-⸗
rejiciendum eſt, quòd conſuetudinem dandi unam ſpe⸗
ciem ajunt eſſe contra Jus Divinum s.
§. XXXIV. Omnium autem maximè rejicienda eſt
Appendix articuli, quòd ob id Pro ceſſio cum Euchariſtia ne.-
gligenda fit, ſeu omittenda, quòd Sacramentum dividatur.
Nam ipfimet fide Chriſtiana ſciunt, aut ſcire ſaltem de-
bent, Chriſtum non eſſe diviſum, ſed integrum ſub utra-
que ſpecie: Et nullibi Evangelium prohibere diviſionem
ſpecierum Sacramentalium, id quod in die baraſceves
per univerſam fit Catholicorum Eccleſiam „licet conſe-
cratio fiat à celebrante ſub utraque ſpecie, qui & utran-
que ſumere debent. :
§S. XXXV. Quare admonendi ſunt Principes, &
Civitates, ut ſolitam reverentiam & honorem debitum
impendant Chriſto Filio Dei vivi Redemptori, & glori-
ficatori noſtro Domino cœli & terræ, cum veraciter eum
E 3 Ppræ.

XXII DE CONIUGIO
Conf. Sam. Ual⸗ præſentem credant & agnoſcant, id quod à ſuis proge-
ler. contra ut“ nitorib bus Chriſtianffſimis Principibus, religioſiſſimè no⸗

ſemii Sav. Cathol.
titulo: Spes va- runt obſervatum-

na Papi ſtica. Dein

Hopfner. Sax. §. XXXVI. AD ARTICUL UM II=

Evan ge

De Conjugio Sacerdotum, Theologorum bon-
tificiorum Reſponſio.

Apol p. 212

Uôd ſecundo loco commemorant inter Abuſus Cæliba-
ztum Cleri, & quo pacto Sacerdotes eorum uxores
ducant, & alios ducere ſuadeant, res profe tò, eſt ad-
miratione digna, quò cælibatum ſacerdotaleri Abuſum
vocent: cum ê& converſo violatio cœlibatus, & illici-
tus ad conjugium tranſitus, in ſacerdotibus potius
Abuſus dici mereatur. Etenim Sacerdotes nunquam uxo-
res debere ducere, teſtatur Aurelius in ſecundo Conci-
io Carthagin. ubi inquit: Quia ſic dotuerunt Apeſtoli ex-
emplo, & ipſa ſervavit antiquitas, Nos cuſtodiamus“ Et paulò
ante, talis legitur Canon: Placet ut Fpiſcopi, Presbyteri, &
Diaconi, vel qui Sacramenta contretctant, pudicitiæ cuſtodes ab
axoribus abſtineant. Ex quibus verbis liquet, ab Apoſto-
lis receptam eſſe hanc traditionem, non noviter ab Ec-
cleſia inventam. Auguſtinus Aurelium fequens in Quæ-
ſione altima Novi & Veteris Teſtamenti, in hæc fanè verba
ſcribit & interrogat: Si fortè dicat, ſcilicet & bonum eſt nu-
bere, eur non licet Sacerdotibus uxores habere 5 Calixtus Pa-
pa vir ſanctus, Martyr conſtituit ante mille, & trecen-
tos annos, ne Sacerdotes ducant axores. Similia leguntur
& in ſacris Conciliis Cæſfarienſi, Africanenfi, Agathenſi,
Srundenſi, Aurelianenſi, Meldenfi. Et ita obfetvatum
fuit à tempore Evangelii & Apoſtolorum, quod nun-
quam licuit conſtituto in ſacerdotio de gare ducere uxo-
rem. Verum quidem eſt, quod ob miniſtrorum PEI
defectum in primitiva Eccleſia „conjugati admitteban-
tur

rſh

14⸗
tba
e⸗

n⸗
tur
ſſi⸗

SACERDOTVM. XXIII
tur ad ſacerdotium, ut ex Canonibus Apoſtolorum &

Paphnutii reſponſo liquet in Concilio Niceno. Atta-
men volentes contrahere, tenebantur id facere ante-

fubdiaconatus ordinis receptionem, uti legitur in &ap.
Si quis eorum. Diſtincét. 3z2. Hanc conſuetudinem primiti-
væ Eccleſiæ usque in hunc diem reſervavit, & retinuit
Græca Eccleſia. Cum vero per gratiam DEI creſceret
Eccleſia ut nullus eſſet defectus, Syricius Papa, ante an-
nos mille, centum & quadraginta, procul dubio non
ſine Spiritu Sancto, omni modo intercdixit ſacerdotibus
continentiam, Cap. Plurimos. Diſtinéct., z5. quam Inno centius
Primus, Leo Magnus & Gregorius Magnus, Pontifices
approbaverunt, & confirmaverunt, & in hunc usque:

D diem Latina ubique fervavit Eccleſia. Quibus ſatis li-

quidum eſſe exiſtimatur, non Abuſum eſſe cælibatum cle-
ri, à tam ſanctis Patribus tanto tempore comprobatum,
& ab univerſa Latina Eccleſia receptim. Ad hæc Sacer-
dotes Veteris Legis, tempore officii & miniſterii ſui in
templo, ſeparabantur ab uxoribus, ſicuti Zacharias tem-
Pore vicis ſuæ, Luce primo. Cum autem Sacerdotes No-
væ Legis ſemper debeant eſſe in miniſterio, ſequitur, eos
ſemper debere continere. Amplius: Conjuges non debent
ſe fraudare oficio onjugali, nißi gd tempus, I. ad Corinthiot
ſeptimo, ut pacent orationi. Cum ergo Sacerdos debeat
ſemper orare, ſemper debet continere. His rationibus uſi
ſunt Hieronymus, Ambroſius, Auguſtinus. Prætere
ſanctus Paulus ait: Volo vos ſine ſolicitudine ſe. Das
ſine uxore eſt, ſolicitus eſt, guæ domzini ſunt, gquomodopla-
cea? Deo. Dui autem cum uxore eſt, ſolicitus eſt, quæ
ſant mandi, quomodo placeat uxori-„ & dipiſus eſt,
I. «d Cor. ſeptimo. Sacerdos ergo, qui jugiter debet placere

Deo, ne diſtineatur ſolicitudine uxoris, & non reſpiciat

retrò cum uxore Loth, Geneſis 19.
§. XXXVII. Porrò adumbrata fuit facerdotalis con-

tinentia etiam in veteri Teſtamento, nam Moyſes acce-
1E 4 Pturus

P. 216. 217.
223.

XXIV DE CONIUGIO
pturus Legem præcepit, ut in diem tertium non apprepin-
guüuat ent uXoribus, Exodi decimo nono. Sacerdetes igitur⸗
gecepturi kgulatorem Chriſtum Domini & Salvatorem-⸗
noſtrum, multo minus appropinquare debent uxoribus.

SF. XXXVIII. Similiter juſſi ſunt Sacerdotes por-
tare feminalia lintea, ut operiant carnem turpitudinis ſug, Ex-
odi vigeſimo oltavo, quod fuit Smbolum futuræ continentiæ
in Sacerdotibu, ait Beda. Etiam Abimelech, daturus pa-
nem benedicdtum pueris David, interrogabat priuùs, an-⸗
mundi ſſent à mulieribus 7 David reſpondit, mundos eſſe ab
heri & nudiustertius, i. Regum vigeſimo primo. Ergo ſim-
per mundi eſſe debent ſumentes panem vivum, qui des
cælo deſcendit, Johannis ſexto. Manducantes Paſcha, præ-
cinéti erant renibus, Exodi decimo primo. Quare Sacerdo-
tes frequenter manducantes Paſcha noſtrum Chriſtum,
cingere convenit renes per continentiam, & mundatio-
nem, ſicut eis imperat Dominus: Mandamini, inquit⸗,
qui fertis vaſa Domini, Eſaiæ quinquageſimo ſecundo. Sanéi
eſtoete, quoniam ego Sanltus ſam, Levitici vigeſimo nono. Ser-
viant itaque Sacerdotes DEo in ſanctitate & juſtitia, omni-
bus diebus ſuis, Lucæ 1.

§. XXXIV. Hinc ſanctus Martyr Cyprianus teſta-
tur, ſibi à Domino revelatum & cum ſeveritate injun-
Kum, ut clericos ſtudiosè admoneret, ne cum fœminis
commune haberent domicilhum. Undè continentia ſa-
cerdotalis, cum ſit à conciliis & à Pontificibus præcepta,
& à PpEO revelata, proprio voto à ſacerdote PEo pro-
miſſa, non eſt rejictenda: nam hanc exigit ſacrificii
quod traétant excellentia, orationis frequentia, liber-
tas & puritas ſpiritus, ut curent, quomodo Deo place-
ant, juxta S. Pauli doctrinam.

§. XL. Et quia conſtat antiquam hanc fuiſſe Hæ-

reſin Joriniani, quam damnavit Romana Eccleſia, & ſcri-
ptis

piis

SACERDOTVM. xXxXV

ptis convicit B. Hieronymus: S. Auguſtinus dixit, hanc
hæreſin confeſtim fuiſſe extinctam, nec perveniſſe ad ſa-
cerdotum corruptionem. Hanc ſacerdotum corruptio-
nem & abuſum Principes tolerare non debent, Iu-⸗
verpetuam ſanéti Romani Imperii legnominiam & Inſfamiam,
ſed conforment ſe potiùs univerſali Eccleſiæ: ne-
que moveantur ab his quæ eis ſuggeruntur. Nam⸗
quod Paulus inquit, I. ad Corinthios ſeptimo: Ilnurquurque
hbabeat urorem propter fornicationem Reſpondit ſanctus
Hieronymus, ſanctum Paulum loqui de eo, qui non vovit.
Sicut Athanaſius intelligit illud S. Pauli: Non peccat vir-

go, ſi nupſerit: Virginem hic dicit, quæ DEo dicata non ſit.

Sic ad illud: Melius eſt nubere, quàm uri, acris extat re-
ſponſio Beati Hieronymi contra Jovinianum. Nam ille
idem ſanétus Paulus ait: Bonum est bomini mulierem non
tangere: habet namque Sacerdos medium, ut neque ura-
tur, neque nubat, ſed per gratiam Dei contineat, quam
oratione devota, & caſtigatione carnis, jejuniis & vigi-
Hiis, à Deo impetret. Ampliuùs, dum ajunt Chriſtum do-
cuiſſe, non omnes homines ad cœlibatum idoneos ſſz, hoc qui-
dem verum. Ideoque nec omnes idonei ſunt ad ſacerdo-
tium: ſed Sacerdos oret, & poterit capere verbum Chri-

ſti de continentia. Sicut ſanctus Paulus dicit: Omnia⸗

poſam in eo qui me confortat, ad Philippenſes 4. Eſt enim
continentia donum Dei, Say. 5. Prætereàâ, cum prætenda-

tur hanc eſſe ordinationem & præceptum Dei, Geneſis 1.

Reſpondit ante mille annos in hæc verba Hieronymus:
Neceſſe fuit prius plantare ſylvam & creſcere, vt eſſet
poſtea, quod poſſit excidi. Præceptum tunc erat depro-
creatione prolis, ut repleretur terra, qua mod repleta,
& adeò quidem ut ſit preſſura gentium, non eſt à mo-
do præceptum volentibus continere. Variè prætereà
jaétant Mandatum Dei: oſtendant, ſi poſſunt, ubi Deus
præceperit Sacerdotibus, ut ducant uxores. Ad hoc re-

peritur in Iure Divino, i pota ſemel emiſſa reddantur,

IE 5 Pſalm.

Pp. 212

p. 216.

p. 219

XNVI . DkE CONIUVEIO
Pſalm. 40. & 75. Ecclefiaſt. . Quare igitur expreffum
iud jus Divinum non ſervatur ?à Corrumpunt quo-
que S. Paulum, quaſi præcipiat, Epiſeepum eligendum
debere eſſe maritum, cum ſfanctus Paulus dicat: Epiſco-
pus ſit Vnius uxoris vir?: Quod non eſt intelligendum-,
quôd debeat eſſe maritus, alioquin Martinus, Nicolaus,
Joannes Evangeliſta, imo Chriſtus non fuiſſent Epi-
ſKcopi. Quare Hieronymus explicat verba S. Pauli, 3aa
Epiſcopus fit unius uxoris vir, hoc eſt, quòd non fit Bigamus 5
veritas expoſitionis liquet non modò ex autoritate Hie-
ronymi, quæ tamen magna eſſe debet apud quenquam
Catholicum, ſed ex ſancto Paulo quoque qui de vidua
deligenda ſcribit, Vidua deligatur non minus ſeptuagintæ an-
norum, quæ fuerat unins viri ugor, primo 4a Timothenne⸗
uinto. .
§. XLI. Quòd poſtremô adducunt factum Ger-
manorum, Fattum afferunt, non Fas. Dum enim Impe-
ratori Henrico Quarto contentio eſſet cum Romano Pon-
Gfice, ante etiam cum filio proceribus Imperii, Jura-
humana pariter ac Divina confuſa fuerunt, adeò, ut Lai=
Cià illo tempore temereè attentarint facra tractare, ſordi-
bus pro ſacro oleo uti, baptizare, & multa alia à Chri-
Kiana Religione aliena facere: Simili exorbitantia Cle-
rus exceſſit, quod pro Jure jam allegari nequit, neque
incivile fuerit ſacrilega matrimonia dirimere, quæ con-
tra vota, contra ſanctiones Patrum & Conciliorum, nut-
liter fuerunt contrata: quemadmodum & hodiè Sacer-
dotum non ſunt rata matrimonia, cum prætenſis eorum
uxoribus. Fruſtrà ergé queruntur mundum ſeneſiere, &
imbecillitati remedium laxant : Nam DEo conſecrati alia
habent imbeciällitatis remedia, utpote fœminarum con-
ſortia devitent, otia fugiant, jejuniis & vigiliis Carnem⸗
macerent, prohibeant ſenſus exterieres ab illicitis, & præ-
tereà viſum, & auditum, oculos quidem ne videant va-
Nitates, parpulos denique, id &, carnales cogitationes alli⸗

SACERDOTVM
dant ad petram: Petra autem Chriſtus eſt: affectus re-
primant, Deum frequenter & devotè orationibus pulſent.
Hæc procul dubio ſunt potentiſſima continentiæ remedia
in Kcclefiaſticis viris & Deo ſervientibus.
F. XLII. Paulus autem rectè Dæmoniorum de.
Atrinam dixit eorum, qui nuptias prohibent, quales fue-
runt Tatianus & Marcion hæretici, horum Auguſtinus
& Hieronymus meminerunt. Sed adeò Ecceleſia non pro-
hibet nuptias, ut etiam matrimonium inter Septem sa-
cramenta connumeret; cum quo ſanè ftat, ut ob excel-
lens miniſterium, excellentiorem Eccleſiaſticis præcipiat
mundiciem. Falſum enim eſt, eſſe Mandatum Dei de
contrahendo, alioqui peccaſſet Ioannes Evangeliſta, San-
Rus Iacobus, Laurentius, Titus, Martinus, Catharina,
Barbara, &c. Nec Cyprianus ab eis induétus loquitur
de virgine, quæ ſollenne votum fecerat, ſed de ea, quæ
decreverat continenter vivere, ut initium Epiſt. m. lib. I.
indicat. Certiſſima enim eſt ſancti Auguſtini ſententia,
Virginibus voventibus non ſolum nubere, ſed & velle nubere da-
mnabile eft. Undè abuſus Matrimonii, & votifragium in

Clero non eſt tolerandum-⸗.

6. XLIII. AD ARTICULUM III.

De Miſſa, Theologorum Pontificiorum

Qaaaid⸗ in hoc Articulo ponitur, de ſacratiſſimo
Miſſæ officio, quod S. Romanæ & Apoſtolicæ conve-
nit Eccleſiæ, approbatur: Quicquid autem adjicitur⸗,
quod communis & univerſalis Eccleſiæ orthodoxæ obſer-
vationi contrarium eſt, rejicitur: quia Deum graviter⸗
offendit, Chriſtianam unitatem lædit, ac diſſenſiones,
tumultus, ac ſeditiones in Sacro Romano Imperio ſu-
ſcitat. Nam ad ea quæ in articulo proponunt, primè
, diſpli⸗

XXVII

Apol. p. 224

p. 225. 26.

Philip. Müller
Tr. d h v. vom
deutſch. Gottes⸗
dienſt.

XXVIII DE MISSA.
diſplicet, quòd, contra totius Rom. Eccleſiæ conſuetu-
dinem, generales ritus Eccleſiaſticos, non Romana, ſed
Alemanica peragunt lingua, & hoc prætendunt S. Pauli
autoritate ſe facere, qui præceperit: In Eccleſia lingna po-
ulo intelleléta utendum, 1. Cor. 14. Sed ſi ea eſſet verborum
§. Pauli intelligentia, jam cogeret nos totam Miſſam in
Alemanico perficere, quod tamen ipſi non faciunt. At
cum Sacerdos ſit perſona commmunis totius Eccleſiæ,
non ſolàm circumſtantium, ideò non mirum, quòd Sa-
cerdos latinè, in Latina celebrat Eccleſia. Proficit au-
tem auditori, ſi in Fide Eccleſie audit Miſſam, & experientia
docet majorem fuiſſe apud Germanos Chriſti fidelium,
Latinam linguam non intelligentium, ſub Miſſa devo-
tionem, quàm ſit hodiè eorum, qui in Teutonico Miſ-
ſam audiunt. Et ſi Apoſtoli verba penſentur, ſufficit⸗
aliquem reſpondentem ſupplere locum Iaiotæ, qui dicat,
Amen, id quod Canones etiam præſcribunt. Neque ne-
ceſſarium eſt, ut omnia verba Miſſæ audiat vel intelligat,
vel etiam intelligens ſemper attendat: præſtat enim in-
telligere & attendere fnem: Quia Miſſa celebratur:
ut offeratur Buchariſtia in memoriam Paſſionis Chriſti.
Et ad hoc facit, quòd, communi ſententia Patrum, Apo-
Roli & eorum ſucceſſores uſque ad tempora Adriani Im-
peratoris, in ſola lingua Hebræa Miſſam celebrarunt,
quæ profect ignota erat Chriſtianis, præſertim genti-
bus converſis. Quòôd ſi etiam lingua populo intellecta
in primitiva Eccleſia Miſſa fuiſſet habita, modò tamen
ilud non eſt neceſſarium. Nam quotidiè multi conver-
tebantur ceremoniarum ignari, & myſteriorum inſcii.
VUnge profuit aliquando intelligere verba Officii. At modò

resque Eccleſiæ, undè facile norunt, quid quohibet tem-
pore in Eccleſia agendum ſit⸗ .
§. XKLIV. Quòd autem conqueruntur de Abußlat
Miſfarüm, nemo eſt eorum qui rectèe fentiunt, qui
abuſus

— — — —

— —.—

— UUn—

von

Catholici ab incunabulis imbibunt conſuetudines, mo. ul

Uer
N
lne
Pred
lec⸗

82
.
In.
enti.
men
nlci.

„

4

4
R

DE MISSA. XXIX
abuſus ſublatos eſſe non percupiant: verum quòd Al-
1ari ſerpientes de Altari vivant, non eſt Abuſus, e hoc ju-
ris eſt Divini pariter & humani. Oais enim unquam pro-
prüs militat ſtipendiis 7 ait Paulus: Neſcitis, quoniam qui in
ſacrario operantur, quæ de ſacrario ſunt edunt & qui Altari
deſerviunt, cum Altari participant, 1. Cor. 5, . Et Chriſtus ait:

Dignus est operarius mercede ſuæ Lucæ 1o,7. Sed ſuper omnia

reprehenfione dignum eſt, quod Miſſæ privatæ in qui-
busdam locis deſierunt, quaſi illæ fixos habentes redi-
tus & certos, minus quæſtum quærant, quam illæ pri-
vatæ. At hac abrogatione Miſſarum cultus opEI minui-

tur, Sanétis ſubtrahitur honor, ultima voluntas defun- Philip. Mülier.
torum corruit, & irrita fit, debitis defuncti ſpoliantur de Jur. Memor-.

ſuffragiis, & vivorum devotio aufertur, & frigeſcit ⸗.
Quare privatarum Miſſarum abrogatio admitti ac tole-
rari non poteſt, neque ſatis intelligi poteſt, quod aſſu-
mitur, Chriſtum ſatisfeciſſe ſua paſſione pro peccato ori-
ginali, & inſtituerit Miſſam pro actuali peccato. Nam hoc

nunquam auditum eſt à Catholicis. Jamque rogati ple-

rique, conſtantiſſimè negant, ab iis ſic doceri, non enim
Miſſa delet peccata, quæ per pœnitentiam velut peculia-
rem medicinam ſanantur. Sed delet ænam pro peccato
debitam, ſatisfactiones ſupplet, & gratiæ confert aug-
mentum, ac ſalutarem vivorum protectionem. Poſtre-
mò quibuscunque negligentiis & neceſſitatibus noſtris,
ſpem adfert conſolationis & adjutorii Divini.

F. XLV. Quod autem inſinuant, In Miſſa Cbriſtum
non offerri, velut ab antiquo damnatum, & à fidelibus ex-
cluſum, omninò rejiciendum eſt. Hæc enim antiqua,
Hæreſis fuit Aerianorum, ait Auguſtinus, qui negarunt
in Miſſa oblationem fieri pro vivis & mortuis. Hoc enim
ſanctis literis, & toti Catholicæ Eccleſiæ refragratur. Nam
Prædixit Dominus per Malachiam: jam Judæorum ab-
jectionem, vocationem gentium & Evangelicæ legis ſa-
E 5 crifi-

p. 26.

p. 225. 217.

p.245. ſeq

p.226. ſeq.
P· 147.

p. 232.

RXX DE MISSA.
crificium reſpiciens, non est, inquit, voluntas in vobis, net
munus accipiam de manu veſtm. A ſolis enim ortu ausque ad occa⸗
ſum magnum est nomen meum in gentibus & in omni loco ſacri=
Vid. Chemnit. ſicatur, & offertur nomini meo oblatio munda Malach. i, ii. Nul-
Erai Arguhr. la autem eit Oblatio munda in omni loto jam PEo oblata-,
VYVjIſ. quàm Euchariſtiæ mundiſſimo in Altaris ſacrificio. Hac au-
Augaſtino & Pa- toritate S. Auguſtinus, & alii Catholici uſi ſunt, pro-
tribus aliis vim nunciata contra perditos judæos: quæ certè plus debet
fieri, laem I- vàlere apud Catholicos Principes, quàm omnes Adverſa-
Imo contra Vos tmiorum objectiones.
Perditos.

§. XLVI. Prætereà idem Propheta, cum loquitur
p. 233. de adventu Meſſiæ, ait: Et purgabit filios Lepi, & colabit
Chemn. dl. P.264. eos quaſi aurum & argentum, & erunt Domino oferentes ſacri-
feciun, juſtitiæ, & placebit Domino ſacrificium Juaæ & Hiernſa-
lem, ſicut dies ſeculi & anni antigqui, Malachi⸗ tertio v.y. Hæc in
ſpiritu prævidit Propheta, lios Levi, hoc eſt, Evangeli-
Aliud Hieron. h. Cos Sacerdotes, dicit Hieronymus, oblaturos ſacrificiæ, non
nil de Sacerdot. in fanguine Bircorum, ſed in Juſtitia, ſicut dies ſeculi. Un-
talibe de eo Spiritu, quo illa verba à Propheta fuerunt ſcripta,
eodem ſunt in Canone Miſſæ ab Eccleſia repetita. Da-
nieli quoque dixit Angelus: Eligentur & dealbabantur, &
quaſi ignüu probabuntur multi, & impiè agent omnes impii, ne-
que intelligent omnes impii. Porrèò intelligent dolti, & à tempe-
re tum oblam fuerit abominatio in deſolationem, dies mille du-
centi nonaginn, Daniel. 12ut. Hanc prophetiam eſſe impien-
dam, nondum tamen impletam, teſtatur Chriſtus, Mattb.
24,. Juge ergo ſacrificium Chriſtianorum in adventu abomi-
nationis, id eſt, Antichriſti, ce‿ſzbit univerſalter, ficut jam
Calumnia AGni-in aliquibus Eccleſiis ceſſat particulariter: & ſic ſedebit
na in vos retor- in loco deſolationis, quandò omnes Ecclefiæ erunt deſola-
quenda. z, in quibus non cantabuntur horæ Canonicæ, Miſſæ
non celebrabuntur, nulla diſpenſabuntur Sacramenta-,
nulla erunt Altaria, nullæ Sanctorum imagines, nullæz
Candelæ, nullus Ornatus. Hortari proindè oportet omnes
Prin-

—2 — — — —

oſt
elt

E

J PDE MISSA XXXI
Principés & fideles Rom. Imperii fubjectos, ne unquam
ihquid admittant aut omittant, quo viam tantæ impie-
ati Antichriſti præparent. Quando mulier, hoc eſt, Ec-
egleſia Catholica, velut S. Johannes in ſpiritu vidit, agiee
in ſelit udinem, ubi habebit locum pantum à Deo, ut eam paſcat
diebus mille, ducentis, ſexaginta;,; Apocal. 12, 6.

G. XLVII. Poſtremò S. Paulus inquit a1d Heb.5,3. Omniz Apol. p. 237.
Pontifex ex hominibus alſumtus, pro bominibus conftituitur in bus,
quæ ſunt ad Deum, ut ofenat donæ, & ſacriſiciæ pro peccati.
Cum aufem Pontifex æternus non ceſſaverit in nova⸗ ele
Lege, ſed mutatus ſit in meliorem, Ergo & hodiè Pon. Chemn d I. p. m-
totum ſacerdotium offert in Eocleſia ſacrificium exter- 264.
num, quod non eſt, niſi unum, Euchariſtiæ ſcilicet, Verè tidiculi Pa-
Huic ſoli ſervire & accommodari poteſt, quod in actis pifhæ h. Oſiandros
Apoſtolorum legitur, Cap. 13. 2. Juxta novam translatio- D de di mi.
nem: Barnabas, Simon, Lucas, Cyrenæus, Manaches Chemn. d l. p. m.
& Paulus ſacrifcaverant, hoc eſt, obtulerunt: quod non 272. ſeq. Card Bo-
de oblatione idohis facta, verùm de Mſa, cum Græcis Li- na RE. I. c. 3,n. 30
turgia vocetur, poteſt & debet meritò intelligi. P.243.
§S. XLIIX. Et Miſſam fuiſſe ſacrificium in primitiva
Eccleſia abundè teſtantur, & huic ſententia, ſuffragan-
tur Santi Patres, Ignatius enim S. Joannis Apoſtoli di-
ſcipulus inquit: Non licet ſine Epiſcopo „ neque ſacriſicium.,
immolare neque Miſſam celebrare. Et Irenæus, diſcipulus Po-
lycarpi difcipuli ſanéti Joannis Evangeliſtæ, teſtatur,
Chrikfum Nori Teſtamenti nopam docuiſſe oblatienem, quam Ec-
eleſiæ ab Apofſtolis accipiens in univerſo mundo offert DEO. Bic
Antiſtes vieinus Apoſtolorum temporibus, novum teſta-
tur ſacriſteium Evangelicum per univerſum orbem obla-
tum. Idem Origenes, Cyprianus, Hieronymus, Chry-
ſoſtomus, Auguſtinus, Baſilius, Hilarius, &c. docent, &
teſtantur quorum verba brevitatis gratia omittuntur:: Imôò expriman-
Quia igitur ſemper Catholica Eccleſia ab Apoſtolorum tur, patebit, moæ
tempore per univerſum orbem Chriſtianum ſic docuit, lumuia Impu-
tenuit, dent.

— 2

§. XLIX. Neque obſtat S. Paulus ad Hebræos ob-
lationi Miſſæ, quòd uana oblatione & ſemel juſtißicati ſumus
per Chriſtum. Loquitur enim D. Paulus de oblatione viéti-
mæ, hoc eſt, cruenti ſacrificii agni occiſi in ara ſantæ
Crucis, quæ quidem oblatio ſemel facta eſt, à qua omnia
Sacramenta & etiam ſacrificium Miſſæ ſuam habent effi-
caciam. Tantuùm ergo ſemel oblatus eſt in cruce effuſo
ſanguine. Hodiè offertur in Miſſa as boſtia pacifica & Ca-
cramentali. Tunc offerebatur paſibili in forma viſibili,
Hodiè offertur in Miſſa velatus myſteriis impaſibiliter,
ſicuti in Veteri Teſtamento immolabatur typicè & figu-

Velatus commen-⸗

6§. L, Denique Miſſam Sacrifeium eſſe vis vocabuli
oſtendit. Quoniam Miſſa nihil aliud eſt, quàm oblatio
ad altare, ab Hebræo vocabulo misbeach. Græco verò
unsi&ααον, propter oblations nomen. In ſuperioribus verè
ſatis declaratum eſt, nos per fidem non proprie juſtificari,
er charitatem. Quod ſi in ſacris literis quid hujus-
i reperitur, norint Gatholici, id dici de fide formatz,
quæ per dilectionem operatur, Galath. y. At quia juſtifi-
catio à fide inchoatur, quiĩa ipſa ſubſtantia est rerum ſperanda-
pum ad Heb. Il. Neque Miſſam eſſe memoriam paſſionis
Chriſti & beneficiorum DEI, quoniam hoc & figura de⸗
ui ſimul victima, & memoriale fuit, ap-
Et non ſolum verbis & Sacramento, ſed
eſtibus ſacris in Eccleſia repræſenta-
tur, & in memoriam victimæ Eccleſia offert denuò Eu-
chariſtiam in myſteriis Deo Patri omnipotenti.
§. LI. Non ergò improbatur, quoòd Principes &
Civitates unam ſervant communem Miſſam in Eccleſia,
ſi modò ritè juxta ſacrum Canonem id faciunt, ſicut-⸗

agno paſchali, ꝗ
probat Exod. 12.
etiam geſtibus, & v

De diro Canone

Perpetuum Fal- tenuit, & obſervavit, ſic hodiè tenet & obſervat: ides
hoc idem irrefragabiliter ubique teneri & obſervari

S

omnmes

———
=☛-

Onis

*

2 –☛
— ES

Nta⸗
Eu

eſn
NeS

DEDISCRIMINE cIBORUM. XXXIII

omnes Catholici obſervant: ſed quòd omnes alias Mif-

ſas abrogant, Chriſtiana profeſſio non patitur. Wd au.
tem olim pœnitentes communicabant, nemo repréhendit:
utinam omnes eſſent ſic diſpoſiti, ut quotidiè hunc Pa-
nem ſumere dignè valerent. Sed ſi anam Miſſam utilem
arbitrantur, quantò utiliores eſſent plures Miſſæ, quas
ipſi injuria reprobaverunt. Quibus omnibus ritè penſatis,
petendum eſt, ut hanc novam Miſſandi formulam exco-
gitatam, & jam toties mutatam, omninò caſſent & abjici.
ant, & priſtinam celebrandi formam reſumant, juxta
Eccleſiarum Germaniæ & totius Chriſtianitatis antiquum
ritum & conſuetudinem, atque miſſas abrogatas, juxta
fundatorum ultimam voluntatem, reſtituant. In quo ſibi
ipſis utilitatem & honorem pariant & toti Germaniæ pa⸗
cem & tranquillitatem.

§. LII. AD ARTICULUM rv,
De Confeſſione, Theologorum Pontiſiciorum
Reſponſio.

Uantum ad Confeſſionem attinet, in reſponſione &
ſententia ſuperius Articulo XI. data perſtandum eſt:

Apol. p. 40,.
I1 5⁄*

n. XV.,

Apol. p. 139.

Falſa enim ſunt, quæ ab ipfis ſuggeruntur de Chryſo- Ghema. Pxam.

Conc. Teid. P. I. c.

ſtomo, cum de Publica loquatur confeſſione. Ipſi au. 5, p. m. 393, ſeg

team em torquent ad Sacramentalem & Sacerdotalem con-
feſſonem: quod verba ipſius apertè indicant, dum in-

principio inquit: Non dico tibi, ut te prodas in publicum, ne-
que aupud alios te excuſer. Ita Gratianus, ita Petrus Lombar-

dus ante trecentos annos reſponderunt. Quæ ſanè ſolutio
fit manifeſtior ex aliis locis Chryſoſtomi : Nam in Serm. ag9.

inquit de Pœnitente: In corde zjus coniritio esk, in ore ejug

c«onfeſſio, in opere tota bumilitas. Hæc eſt profectò fructi-
fera pœnitudo. Nonne hic exactiſſimè explicat tres pœ-
nitentiæ partes? Ita Hom. 1o. ſuper Matthaæum tradit idem.
Chryſoſtomus tempus etiam determinatum confitendi, ut
IrF poſt

on. Apol. p. 191.
Luth. von Con-

XXXIV PpPpDr HISsSA. .
poſt patentia criminumvulnera, peœnitentia intervenien-
te, curentur. Quomodò autem patebunt crimina, fi non
per confeſſionem detegantur Sacerdoti? Sic in pluribus lo-
cis Chryſoſtomus ipfe revellit hanc ſententiam, quam &
Hieronymus proſternit, dicens : S quem ſerpens Diabolus
occultò momorderit „O nullo conſcio eum peccati veneno infeceriti
ſi tacuerit; qui percuſſus est, & non egerit pænitentiam, nec vul⸗
aus ſuum fratri & magiftro voluerit tonfiteri, Magiſter, qui lin-
guam babet ad curandum, facilb ei prodeſſe non poterit. Si ergoé
eruteſeat ægrotus fatuns medico confiteri, qquod ignorat medicina;
non curat. His igitur credant Principes & Civitates auto-
ribus, quàâm uni gloſſæ Decreti, à Juris Divini peritis im-
pugnatæ & rejectz. Quarè admonendi ſunt, cum con-
feſſio integra nedum ſit ad ſalutem neceſſaria, ſed et-
iam nervus exiſtat Chriſtianæ diſciplinæ, & totius quo-
ue obedientiæ, ut orthodoxæ Eccleſiæ ſe conforment-
Nam, Hieronymo teſte, berefis illa fuit Montanorum, qui
ante mille ducentos & plures annos damnati fuerunt, pro-
pterea quòd erubeſcant peccata ſua confiteri. Non de-
cet itaque Montanorum ſequi errorem, ſed potiùs ſan-
Rorum Patrum ac totius Eccleſiæ Catholicæ ritum, ut ad
normam fidei orthodoxæ unusquisque in omnibus domi-
niis ſuis præcipiat confeſſionem, præcipuum in Eccleſia
BEI theſaurum, fieri juxta ritum in Eccleſia etiam apud

Hos obſervatum.

§. LIII. AD ARTICULUM V.

Conf de radit⸗ De Diſcrimine Ciborum, Theologorum Pontificio-

rum Reſponſio.

cil. & H'or. Epiſc- O Uz poſtmodum afferunt de Delecia Ciberum & ſimi-

übus traditionibus, quas nihili facere videntur, re-
jiciendum eſt. Scimus ex Apoſtolo, quòd omniz poteſtas
zi 4 D5ο, & præcipuè poteſtas Eccleſiaſtica eſt data à
EO in ædißicationem Ideo ex Chriſtiano & Ecclefiæ ſn⸗
A

— — — —⸗—

=

—
—

M,
Ho⸗

DE DISCRIMINE CIBORUM. XXXY
tæ devoto pectore, ejusdem ſanctæ atque Catholicæ &
Apoſtolicæ Eccleſiæ conſuetudines recipiendæ ſunt, quæ
utiles ſunt Eccleſiæ, tàm in cultu Divino augendo, quàm
in concupiſcentia carnis coercenda, cum expeditiores
faciant ad Divina præcepta ſervanda, & in ſacris literis
inveniantur conſultæ. Et qui eas contemnit, aut teme-
rè eis reſiſtit, pEkUM graviter offendit, juxta vocem,

me ſpernit, & qui me ſernit, pernit eum, qui miſit me, Lucæ lo.
Spernitur autem Prælatus, dum Statuta ejus contemnun-
tur, & juxta S. Paulum dicentem: Mui bæc Sernit, non,
hbominem ſpernit, ſed DEUM, gui etiam dedit Ceiiritum S. in
n. vobs, 1. Theſſ.g, F. Et dum ad Epiſcopos inquit: Attendite
4. D vobis & univerſo gregi, in quo vos poſait Spiritus §. Epiſceopos,
0% regere Eccleſiam DEI Atr. 20,25. 81 ergo Prælati habent po-
teſtatem regendi, habebunt & poteſtatem Statuta faci-
endi pro ſalutari Eccleſiæ regimine, & ſubditorum in-
cremento. Præcipit enim idem Apoſtolus Corinthiis, ut
D omvia ſecundum ordinem Pant in eis, 1. C Or.1, 7. 406 3, 17. At hoc ſine
„ esgibus fieri non poteſt, idcirco Hebreu dixit, obedue pre.
AL. poſitis veitris, & ſutjacete els, ipfi enim reddituri ſunt rationem

i. proanimabus veſtris, ad Hebraos 13, 17. Hic S. Paulus non ſo-
ſiu lum obedientiam, ſed & cauſam obedientiæ aſſignat ,.

n vigdemus s. Paulum hac uſum eſſe poteſtate, qui jam mul- Chema.

Eccleſia taceant, & de verbis etiam Prophanis, 1. 1b“ſG. .
„Qe ſecularibus judiciis, 1. Corinth. 6, 12. Et apertiſſi-
10 me ad Corinthios inquit: Nim ceteris dico ego, non Do-
mnminus, 1. Corinth. , 12. Item alibi inquit: Szate & tenete tra-
in“ Airionet, quas didicistir, ve per Epiſtolam noſßram, ſive per ſer-

. „ 1* . . . „
, S. LIV. Quarè admonendi funt Principes & Civi.
„ tates; ut obedientiam Eccleſiaſticis Statutis & Conſtitu-
ℳ92 — ir 2 tiohi-

Chriſti dicentis: Qui vos audie, me audit, qui pos ſyernit, Apol.d. Pot Ecci,

P.266, ſeq.

Jejun.

. . . . Ex. Cong.
tas Leges præter Evangelium dedit, de eligendo Epiſco- Trid p p.m. 150.

Ppo, de viduis, de mulieribus, ut velato ſint capite, ut in Terrtull. b. 4. de

tionibus præſtent & exhibeant, ne, cum PEo ſubtrahar ?
obedientiam, à ſubditis quoque ipſorum debita eis obe-
dientia ſubtrahatur, ut in proxima ſeditioné populari
ſubditi facere nitebantut, neque patiantur ſe falfis ſe-

XXXVI DE DISCRIMTNE CIEORUNM.

duci dogmatibus. .
y. 266, G. LV. Falſiſſimum quoque eſt quoòd dicunt, Za-
Kitiam fidei obſcuratam eſſe conſtitutionibu: bujutmodi: quin «
imò demens eſſet & inſanus, qui ſine fide eas obfervaret.
Nam fidelibus dantur, non Turcis aut Agarenis. Quid
enim mibi de iu, qui foris ſunt, judicare alt S. Paulus, I. Co- 4
„iehy,2. Quôd autem Fidem hic fuper omnia extollunt, Ae
§S. Paulo adverſamtur, ut füperiùs diximus, & S. Paulum
lacerant, qui cum de operibus Legalibus loquatur, ipſi 4
ad opera Evangelica detorquent, ut ſuperiâs omnia ila „
errata fuerunt disjecta.
LVI. Falſum etiam eſt, Conſtitutiones Eccleſiæ 1
obruere præcepta D EI, cum ad illa hominem expediant,,
ſicut jejunio concupiſcentiam carnis exprimunt, & ad
juvant ne in luxuriam cadat. Falſum etiam eſt, impoſſi-
Tiie eſſe Conflitutiones ſervari. Non enim eſt crudelis ma- .
ter Eccleſia, quæ manifeſtam non excipiat neceſſitatem in 1
feſtos dies celebrando, in jejunando & fimilibus. Inſu-
per falſò citant Auguſtinum ad inquiſitiones Januarii, qui
ex diametro cum eis pugnat: Nam apertiſſimè definit eo .
loco, Univerſaliter ab Eccleſia tradita, univerſaliter quo-
que obfervanda eſſe. In Indifferentibus autem & quæx
ſiberum eſt ſervare, definit S. Pater Auguſtinus, Beati un

Ambroſii monito, cujuscunq; Eccleſiæ normam obſervan-
Ckemn. Exam. d. dam eſſe: Cum Romam, inquit, venio jcjuno Sabbato, cum 4
p. 560. ſeq hic ſum, non jejuno. Vim præterea Scripturis faciunt, dum er-· i
rata roborare nituntur. Nam Chriſtus Marth. 5. non ſimpli- RM
citer improbat conſtitutiones humanas, ſed illas dunta-

gat, quæ adverſabantur legi pEi. Quod elare ex Marco
agnos

fieri immundos, & eos comede

AXpoſtolorum vigiliæ non celebr

DEDISCRIMINFE CIHBORVUM. XXXVII
agnoſcitur, & hic Matth. 17.
grιͤimini mandatunm Döl, Propter traditionem veſtram? qua⸗
re irritum fecisfis Præceptum DEI, ut traditionem VesPram ſor-
varetis ? Sic Paulus Coll. 2. prohibet, guentunque judicari in
sibo, potu, Sabbato & more Judaico. Nam Eccleſia non
Judicat carnes eſſe immundas, quando prohibet, ſicut,
Judæi in Synagoga arbitrabantur. Sic verbum Chriſti de
cibo intrante per or, ſine recta & vera intelligentia huc af-
fertur, cum intentio ejus fuerit, judæorum tollere erro.
rem, qui exiſtimabant, cibos non Jotis manibus tactos
. ntem fieri immundum, ut
ex circumſtantia literæ eſt manifeſtum; Neque Eccleſia
his confſtitutionibus Moyſen graves habentem manus re-
ducit. Eodem modo ſanctum Paulum lacerant.
7. Timoth. zg. doltrinam Demeniorum
cibos, uti Tatiani, Marcioniſtæ &
bant, cibos eſſe immundos, ut exv bus li.
quet, cum s. Paulus fubdit: Owni, creatura Dkel bona eſt.
Ecclefia autem non prohibet cibos, quia malos aut im-
mundos, fed pro expeditiore via ad mandata PpEI ſer-
vanda. Cadunt ergò argumenta contraria. Si verè cru⸗
cem prædicarent, & corporalem difciplinam ac jejunia,
ut eo modo corpus in ſervitutem redigatur, placeret hic
doctrina eorum, ſed quòd iſta volunt eſſe libera/ damna-
tur & rejicitur, tanquam à fide & Eccleſiaſtica diſcipli-
na alienum. Nec ſuffragatur eis diverſitas rerum. Nam
illa in ſpecialibus bene permittitur, ut unaquæque pro-
vincia fuo ſenſu abundet, velut Hieronymus inquit. At
univerſales Ecclefiæ ritus univerſaliter ſervari debent, &

vVocat prohibentem
Manichæi exiftima-

ſpeciales in ſuis quibusque provincus. Et nihil eſt, quod
de Oriente afferunt. Nam Romani Pontifices tandem A-
Kianos in uniformem Paſchatis obfervantiam cum uni-
vVerfali Eccleſia reduxerunt. Bodem modo intelligendus
eſt Irenæus. Nam fine fidei jaétura per Galliam- aliquæ
antur jejunio, quas ta-

Quaré & vos, inquit, trans- Chemn. d. O. P. I.

P-m. 21e.

Chemnit. Exam,
Nam-⸗ Conc. Trid. P. IV.
P- m. 167. & tot.
22 IIIA- Sect. p. 161. ſeq,
erbis ſequentibus li- non obſ. Ac. ij.
9, 29. Idem p. 222.

Apoc. p. 249.

Apoc. p. 260.
P- 261.

XXXVIII DEVOTIS MONACHORUM.B
men Germania in jejuniis obſervat. Admonendi quo-
que ſunt Principes & Civitates, ut Gregorii Papæ ſenten-
tiam ſequantur. Nam is præcipit uniuscujusque provin-
ciæ ſervandam conſuetudinem, ſi nihil uſurpet contra-
Catholicem fidem, C. quoniam conſuetudinem Dift. 1z2. Un-
de non ignoramus rituum diſſimilium in unitate fidei va-
riam obſervantiam, quæ in quahibet provincia obſervari
debet, ut ab antiquis tradita & recepta eſt, ſine tamen
univerſalium rituum Eccleſiæ Catholicæ injuria-

§. LVII. AD ARTICULUM XI.

De Votis Monachorum, Theologorum Pontifi-
ciorum Reſponſio. =

Uamvis varia ex aliquorum ſuggeſtione adverſus

Vota in hoc Articulo afferantur: omnibus tamen ma-

turo conſilio perpenſis, cum Vota Monaſtica fint fun-
data in ſacris literis novi & veteris Teſtamenti: ac ſan-
Siſſimi viri miraculis clari, atque vita admirabiles in-⸗
ſuis Religionibus, cum multis millenis millibus laudabi-

liter vixerint: atque à tot ſeculis per univerſum orbem ⸗

Chriſtianum, à Catholica Eccleſia ſint recepta & appro-
bata eorum vivendi inſtituta & regulæ, nullo pacto tole-
randum eſt, quòd vota licentiosè ſine omni timore prEr

ſolvantur.⸗.

§. LIIX. In veteri enim Teſtamento probavit⸗
DEUS vota Nazaræorum Num. 6. vota Rechabitarum, qui
non bibebant vinum, neque comedebant uvas, Hie-
rem. 36. Omninò autem exigit, votum ſemel eriſſum rkyddi,
Deur. 34. Quòd ſi quis poſt vota retractat, ruina illi pro-

cul dubio Rom. zo. Vota verò juſtorum placabilia Prover-

biorum . Deus præterea per Prophetam ſpecialiter docet,

vota Monaſtica ſibi placere. Eſaiæ enim 56. ita legitur:

Hæs

— w—⏑—

R

DEVOTIS MONACHORVUM. XXXIX
Heec dicit Dominus Eunuchis, qui cuſtodierint ſabbata mea, &
elegerint, quæ ego volo, & tenuerint Jadus meum, dabo eis ig,
domo mea, & in muris meis locum, & nomen melius 4à filiis &
Eliabus, nomen ſempiternum dabo eis, quod non peribit. Quin
Chriſtus laudat, qui ſeipſos caſtrant propter regnum cœlorum,
Matth. ig. Illos utique qui abnegata propria voluntate“,
veniunt poſt eratem, & abnegant ſeipſos, & tollunt crucem ſuam,
& ſequuntur eum, Lucæ 9. Ut non jam ſuo, ſed regali „& ſu.-
Perioris ſui regantur arbitrio.

§. LIX. Melius itidem, teſtante Apoſtolo, faciunt
Virgines, quæ contemto mundo ſpretisque illecebris, vir-
ginitatem in monaſteriis voverunt & ſervant, quam quæ
oneri matrimoniali colla ſubdunt. Ita enim ait S. Paulus
7. Cor. 7. Qui matrimonio jungit virginem ſuam, benò facit “ qui
non jungit, melins facit. Item de Vidua ſequitur: Beatior
erit, ſi permanſerit ſecundum conſilium meum Nemo eſt, qui
ignoret S. Pauli, Heremitæ, Baſilii, Benedicti, Bernharti,
Dominici, Franciſci, Wilhelmi, Auguſtini, Claræ, Brigittæ,
& ſimilium etiam Eremitarum inſtituta, qui ſanè omnes

regnum mundi, & omnem ornatum ſeculi contempſe-

runt, propter amorem Domini noſtri leſu Chriſti. Da-
mnata verò fuit etiam antiquiſſimis temporibus Lamper-
tianorum hæreſis, quam Jovinianus Hæreticus Romæ re-
ſuſcitare conatus eſt fruſtra. Quamobrem rejicienda,
ſunt omnia, quæ in hoc articulo contra Monaſticen pro-
ducta ſunt. Nempe quod libera fuerint collegia tempo-
re Auguſtini, quòd vota ſuperadaita ſint Monaſterlis:
cum contrarius fuerit potius ordo, ut mwonafteria ſuperve-

nerint vota. De monaſteriis Virginum etiam imbecillio-

ris ſexus, ſatis compertum eſt, quomodò ſanctimonia-
les longè conſtantiores in votis ſemel emiſſis perſevera-
runt. In plerisque monaſteriis etiam ſub Principibus, &
Civitatibus iſtis, quam plerique Monachi fecerunt, in
hunc uſque diem nullis precibus, blanditiis, minis, ter-
D Ir 4 roribus,

Apoh. p 259.

He 261.

go1⅛. p. 255,2 5c.

XL. PDEVOTITS MONASTICGIS.

roribus, anguſtiis, aut preſſuris potuerunt à ſan o ſuo
propofito avelli. Quarè admittenda non ſunt, quæ hic
in ſiniſtram partem interpretantur, cum ſacris literis ſit
expreſſum, Monaſticam vitam debita obſervatione cuſto-
ditam, quam per gratiam PDEI, quilibet Monaſtici cu-
ſtodire poſſi unt, mereri vitam aternam- & quidem autore-⸗
Chriſto, qui eis promiſit, dicens: Qui reliquerit domum,
aut frat res, aut ſorores, aut zrxorem, aut patrem, aut matrem,
aut filios, aut agros propter nowen meum, centuplum accipiet, &
pitam aternam poſzdebit.

§. LCX. Quòd monaſteria fuerunt olfim Schola litera-

ram, non negatur; neque ignoratur tamen, fuiſſe pri-

mum ſedes virtutum &ö aiſcipling, quibus poſtea literæ ac-
ceſſerint. Cum autem nemo apponens manum & aratram, &
retroſpiciens aptus ſit regno cœlorum, Lucæ g. pro Damnati ha-
beri debent, juxta tenorem tum ſcripturæ ſacræ, tum Le-
gum quoque & canonum, omnia matrimonia, & votifra-
gia Monachorum & Monialium, quia primam ſidem, irritam
fecerunt, babentes damnationem, ut ait S. Paulus 17. Timoth. y.
Vota verò non eſſe contra ordinationem DEI, circa Se-
cundum prætenſorum Abuſuum articulum, declaratum⸗
eſt. Quod ſe diſenſationibus Pontificiis tueri conantur, hoc
nihil quemque movet. Nam licet Papa diſpenſaverit⸗
fortè cum Kege Arragoniæ, quem fuſcepta prole ad mo-
naſterium rediiſſe didicimus, aut quovis alio principe:
HMud fatum eſt propter patem totius regni, provinciæven,
ne bellis, cædibus, rapinis, ſtupris, incendiis, homici-
diis, totum regnum, aut tota provincia exponeretur.
Cum privati tamen perſonis, quæ vota apoſtaticè reli-
querant, tales cauſæ diſpenſationem verè obtrudi non
Poſſint⸗

F. LXI. Repellitur etiam quod aſſamitur, vorum⸗
Ae in re impoſibili. Nam continentia non eſtimpoſſibilis,
Qua

N

hMad

qu

ern

uſt

2
„
95
n
4

(DEVOTIS MONASTIGIS. LXI
quam tot millia virorum & virginum obſervavere, quan-
quam ſapiens inquit: Scio, qudd non poſſum eße continens,

niſß, DllS dederit: Chriſtus tamen dare promiſit: Petite,
inquit, & accipietis, Luc. 2. Matth. F. Et S. Paulus: Fidelisg

es, inquit, Beus, qui non patitur vos tentari, ſupra id, quod
pot eſtis, ſea faciet cum tentatione Proventum, ut poſſitis ſuſti-
nere, I. Corinth,. o. Malè etiam cauſam ſuam muniunt⸗,
eum vori Violationem reprehenfibilem eſſe admittunt. De-
clarandum quoque eſt, ea matrimonia jure eſſe improba-
ta, & dirimendea C. ar continentiæ. Atque etiam antiquis Imi-
Peratorum legibus. Cum verò pro ſe adducunt nuptia-
rum. nihil efficiunt: illud enim loquitur de Voto Simplici,
non Solenni, quod in hunc quoque diem obſervat Eccle-
ſfia. Nunquam ergo rata fuerunt Monachorum, Mo-
nialium aut Sacerdôtum conjugia“.

9. LXII. Caſſatur quoque quod ajunt, Vitam⸗=
votoriam eſſe Inpveneum bominum, nam ſacris literis eſt fun-
data, à Spiritu S. religioſiſſimisque Patribus inſpirata. Ne-
que detrahit honori Chriſti: quoniam monaſtici omnia
Propter Chriſtum obſervant, & Chriſtum imitantur. Fal-
ſa eſt ergoò ſententia, qua cultum monaſticam damnant
ut Hupium, qui eſt Chriſtianiſſimus. Non enim evacu-
antur monaſtici à gratia DEr, ſicut judæi, de quibus S.
Paulus loquitur ad Gal.,y. qui juſtificationem adhuc in."
Lege Moyſi quærebant. Sed monaſtici contendunt pro⸗
Pius ſecundum Evangelium vivere, ut mereantur vitam
*X ternams.

§F. LXIII. Quarè Impia ſunt quæ hic contra Mo- Apol. p. sr.25⁵.
naſticen allegantur. Quod autem odioſius proponitur,

quod Religioſi ſint in &ata Perfectioni, ita ab eis nunquam
auditum eſt. Religioſi enim non ſibi arrogant perfectio-⸗
nem, ſed ſatum perfectionis Acquirendeæ, quia eorum inſtitu-
ta ſunt Inſirumenta perfectionis, non ipſa Perfectio. Et hoc
Paéto accipiendus eſt Gerſon, qui non negat Religiones
Ir 5„ ſtatus

258.

Apol. p. 263.

LXII DEPOTESTATE
ſtatus eſſe perfectioni acqutrendæ« ut declarat in tractatu Con-
tra Proprietarios regule S. Auguſtini, in tra Rtatu de Conſiliis
Eyangelici, in tractatu de Perfectione cordu & aliis 10 cis.

§. LXIV. Ea propter admonendi ſunt Principes &
Civitates, ut potius contententur, quòd per legitimos
ſuperiores reformentur monaſteria, & non evertantur:,
magis pièe corrigantur Monachi, quàm deleantur. Id

quod etiam religioſiſſimè eorum progenitores Chriſtianiſ-
ſimi brincipes fecerunt. Quòd ſi ſanctis & religioſiſſimis

Patribus, vota monaſtica aſſerentibus, credere nolunt,,
audiant ſaltem Imperialem Celſitudinem, Imperatorem,
ſcilicet Jjuſtinianum in Auften. de monaſticis, Col. 1.

§. LXV. AD ARTICULUM VII.

De Poteſtate Eccleſiaſtica, Theologorum Pon-

tificiorum Reſponſio.

Uanquam multa hic inculcantur, de boteſtate Ec-
cleſiaſtica, etiam odioſiùs, quàm par ſit, declaran-
dum tamen eſt, ut reverendiſſimis Epiſcopis, & Sacerdo-
tibus ac toti Clero, omnis poteſtas Eccleſiaſtica liberè
permittatur, quæ eis de jure aut conſuetudine competit.
ad hæc omnes Immunitates, Privilegia, Eminentias &
prærogativas à Dominis Imperatoribus & Regibus Ro-
manis conceſſas, ei conſervare convenit. Neque tole-
randum, ut quæ Imperiali munificentia, aut largitione
Eccleſiaſticis ſunt conceſſa, per ullos Principes aut quem-
cunque alium Romano Imperio ſubjectum, infringan-
tur. Nam ſufficientiſſimè probatur poteſtatem Eccleſia-
ſticam in Spiritualibus, eſſe divino jure fundatam, dequa
ſanè S. Paulus inquit: Nam etſi amplius gloriata ſuero de
poteſtate veſtra, quaàm dedit vobis Dominus in zgdificationem &
non in deſtrutctionem veitram, 2. Cor. 100. Et ſequitur: Ad
vos

ECCLESIASTICA. LXIII
ves enim abſens hæc ſeribo, ut non præſens durius agam ſecun-
dum potestatem, quam dedit mibi Dominus in ædificationem,
& non in deſtructionem, 2 Corinth. . Idem S. Paulus Co-
ercitivam oſtendit jurisdictionem, cum ait: Quid vultis,
in virga veniam ad pvos, an in charitate, & ſpiritu lenitatis 5
1. Corinth. 4. Et de judicibus ſcribit ad Timoth. Adverſus
Preshyterum actuſationem accipere noli, niſi ſub duobus aut tri-
bus teſtibus, 1 Timoth. y. Ex quibus ſatis apertè digno-
ſcitur, Epiſcopos non ſolùm habere poteſtatem miniſte-
rii verbi Dei, ſed etiam poteſtatem regiminis & coerci-
tivæ corre Rionis, ad dirigendum ſubditos in finem bea-
titudinis æternæ. Ad potestatem autem Atgiminis, requi-
ritur poteſtas judicandi, definiendi, diſcernendi, & ſta-
tuendi ea, quæ ad præfatum finem expediunt, aut con-
ducunt. Irrita igitur & caſſa ſunt omnia, quæ in præ-
ſenti articulo contra lmmunitatem Eccleſiarum & Sacerdo-
tum inferuntur. Quare prohibendum eſt univerſis Rom.
Imperio ſubjectis, ne clerum contra conceſſa privilegia
Imperialia ad tribunal ſeculare pertrahant. Nam fſic Cle-
mens Papa & Martyr inquit: Si qus ex Patribus babent
negotia inter ſe, apud cognitores ſæculi non judicentur, ſed apud
Preshbyteros Eccleſiæ, quicquid est dirimatur. Undè neque,
Conſtantinus Magnus Chriſtianiſſimus Imperator, in ſa-
cro Concilio Niceno etiam in cauſis prophanis voluit,
ipſos judicare. Vos Dii eſts, inquit, à Deo vero conſtituti.
Ite & inter vos cauſam diſponite, quia dignum non est, ut nos
jüdicemus Deos.

§. LXVI. is etiam, quæ ampliùs repetuntur,
de Conſtitutionibas Eccleſfiæ, ſuperiùs ſatis reſponſum eſt.
Neque proderit eis Libertas Chriſtiana, quam prætendunt,
cum iſta non ſit Liberta, ſed Prodigioſa licentia, quæ po-
pulis inculcata eos ad exitialem & periculoſiſſimam ex-
citat ſeditionem. Libertas enim Chriſtiana non opponi-
tur Eccleſiaſticis conſtitutionibus, cum promoveant bo-

p. 269.

Ps 49.

LIV DE POTESTATE
num, ſed opponuntur Serpituti Legis Moſalc«, & ſervitut
Peccati. Omnis enim, qui facit peceatum, ſervus est peccati,
ait Chriſtus, Joh. 7. Undè quòd ſolvunt jejunia, liberè
comedunt carnes, negligunt horas canonicas, non con-
ſtentur tempore Paſchæ, ſimilia faciunt vel omitunt:
Hoc non eſt uti libertate, ſed abuti, contra S. Pauli moni-
ta, qui eos attentè præmonuit, dicens: Vos in libertatem
pocati eſti, fratreg, tantùm ne libertatem detis in occaſßoanem car-
nis, ſed per charitatem Spiritus ſervite invicem, Gal. j. Unde
vullus ſua crimina velare debet, ſub prætextu Libertatis
Fvangelicæ, quod & S. Petrus prohibuit: quaſi liberi & non
quaſi velamen basentes malitiæ libertatem, ſed ſicut ſervi DEl,
1e Petri g. ”

§. LXVII. Quod autem de Abuſibus adſtruxerunt,
haud dubiè norunt Principes omnes, & Status Imperii,
neque à Cæſar. Majeſtate, neque ab ullis Principibus,
& Chriſtiano aliquo homine vel minimum abuſum pro-⸗
bari, fed optare omnes tum Principes tum Status Im-
perii, communi conſilio & conſenſu adnitantur, ut ſub⸗
latis abuſibus & emendatis, utriusque ſtatus exceſſus
aut penitus aboleantur, aut in melius reformentur, ac
tandem Eccleſiaſticus ſtatus multis modis labefactatus,
Chriſtiana Religio, quæ in nonnullis refriguit & remiſſa
eſt, ad priſtinum decus & ornamentum reſtituatur, re-
dintegreturque. Qua in re Cæſarea Maj. ut omnibus
conſtat, hactenus plurimum & laboris & virium inſum-
pſit, ut etiam nunc ad hoc negotium omnem ſuam ope-

ram ac ſtudium ſerio in poſterum collocaturum ſe be-

nignè pollicetur⸗

S§. LXIIX. Ex quibus quidem Confeffione ac Re-
ſponſione cum Cæfſ. Majeſtas agnoſcat ipſos, Electorem,
Chytr. Hiſt. A. C. Principes & Civitates in multis cum Catholica Fccleſia-
P· m. 106.

ac Romana convenire, & ab impiis dogmatibus, quæ

vulgo

—
*

“

S

Das
m.

en

4. De Juſtificatione Homi- II. De Confeſñß=one. IX

4k G

ECGCLESIASTIGA. XLVY
vulgò paſſim per Germaniam diſſeminantur, & libelhis,
qui paſſim circumferuntur, diſſentire, eosque explodere
ac damnare, indubitanter ea ſacra Cæfarea Majeſtas ſibi
perſuadet, & ſperat futurum, ut klector, Principes ac Ci-
vitates, audita & intellecta hac fefponfione, in cæteris
quoque rebus quibus haétenus fortaſſe cum Eceleſia Ca-
tholica Romana non conſenſere, in poſterum concordi-

bus animis confentiant, atque in præmemoratis, etiam

aliis omnibus rebus, S. Catholicæ & Romanæ Eceleſiæ, &

fidei Chriſtianæ, ac Religioni (qualis hactenus commu-

nis Chriſtianitatis conſenſu obſervata fuit) ſe conforma-
turos obedlienter & parituros. Quod eorum factum Gæ-
ſarea Majeſtas inprimis gratum habebit, ac fua ſingu-

lari benignitate eos communiter omnes, & oblata occoa-

ſione ſingillatim proſequetur. Nam, quod longe abfit, ſi
locus non eſſet futurus huic Chriſtianæ ac tàm clementi
admonitioni, exiſtimare poſſunt Elector, Principes & Ci⸗=

vitates, cauſam Majeſtati ſuæ Cæfareæ neceſſariam præ-

beri, ſe ut decet Imperatorem Romanum & Chriſtianum

Cæſarem defenſoremque & advocatum Eccleſiæ Catho-

Hcæ ac Chriſtianæ, gerere, quemadmodum flagitat ratio
muneris ſibi injuncti, & integritas conſcientiæ,
hujus mundi rebus providere
oportere⸗⸗

CONFUTATIONIS THEOLOGORUNI

PONTTFICTORUM ARTICGCULI.

1. De Unitate Eſſentiæ Dei 7. De Eccleſia. vyVyjrk
& Trinitate Perſonarum. 8. De Sacramentorum Ad-
H miniſtratione. VIII
2. De Peceato Originis. III 9. De Baptiſmo. VIII

3. De Incarnatione Verbi. III 10. De Cœna Domini. VIII

num. IV Z. De beœnitentia. X
5. De Miniſteriokvangelii. V Iʒ. De Uſu Sacramentorũ. XI

6. De Bonis Operibus. V 14. De Ordine Eccleſiaſtic. xII

15. De

α (0) 328
15. De Ritibus Eccleſiæx. XII 19. De Cauſa Peccati. XIV
16. De Rebus Civilibus. XIII 20. De Fide & Bonis Operi-
17. De Judicio Dei. XII bus. XV
18. De Libero Arbitrio. XIII zr. De Cultu Sanctorũ. XVI
DE ABUsSIBUS ARTICULI.
1. De Utraque Specie. XVIII 5. De Diſcrimine Ciborum.

2. De Conjugio Sacerdo- XXXIV
tum. XXII 6. De Votis Monachorum.
3. De Miſsà. XXVII XXXVIII
4. De Confeſſione. XXXIII 7. De Poteſtate Eccleſiaſtica.
XLII
——

DePrincipum Protefantinm Confesßone
JOH A NNIS ECCII C'ENS NRA

Archiepiſcopo Moguntino, & Georgio Saxoniæ
Dauci Auguſtæ exhibita-,

2
ð Rticulus primus de Unitate Eſſenti-e & Trinitate perſonarum concor-
WAat cum Eccl. 2
9 11. Articulus ſecundus de Peccato Originali concordat cum rcleſta,
at deſtniendo, quid ſit percatum originale, diſeordat ab Eccleſiz. Me-
dium eſſet, quòd exprimerent; concupiſeentiam illam innatam eſſe peccatum
tum originale ante Baptiſmum, & poſt Baptiſmum ſit. ſequela aut pæna origi-
nalis peccati, non autem peceatumi.
IjI. Articulus tertius de Chriſto Jeſu concordat.
I.. Articulus quartus concordat cum Escleſia, quòd propriis biribus non
poſumus juſtißcari: ſed diſeordat, quod tribuit jußitcationem fidei, & negat
merita nritra. Concordarent ſi fdei openmntiper dilectionem attribuerent ju-
ftificationem, id quod S, Paulus docet ad Gal. 5⸗ Mittere autem debent banc di-

Kionem, Sola, quia ſimplices decipinntur, quòd ſola ſides, excluſa gratia &

operibus, juſtificet.
De Meritis concordarent, ſi ſe reſolßerent, quòd opera de ſui natur & in ſe

non eſſent meritoriaæ; ſedſolum ex Deo, ex miſericordia Dei & gmtia Dei aſſti-

fſente, præseniente & coopemnte. Sie Dominus readet mercedem laborum
Sanktorum ſuorum.
v. Articulus quintas concordat, quod Spiritus ſanctus datur per Sacè-
mena, ut per inftrumenta De fide autem & meritis dicatur, at ſupn in quarto.
VI. Articulus ſextus concordat, quod fides pariat Bona opera cum charits.
ge. De ſide, ut ſupma.
VII. Articulus ſeptinaus diſcordat, qudòd Eccleſiam dicunt honorum, cum in

za ſint boni & mali. Concor dare polſſet, ſi Ecceſiam dicerent Sandors m, Kcut E
no

(.

dan
nen
ad
un
hee
Aar
ron.

SC,

lnn,

1

C⸗
arl
riti

nin

JOk. ECCH PDE CONFESSIONE AUGUSTANA CENSURA. XLVII
nos dicimus Eccleſtam ſanctam a ſancinate Fidei, Sactamentorum, gratiarum
& gonorum, & à principaliori fit denominatio, modo Boni ſint printipaliotes;
& iok, admittant malos Minifiras in Ecclehia.
VPIII. Articulus oltabus de Malu Miniftris concordat.
IX. Similiter nonus. è ”M
X. Articulus decimus concordat de Veritate Euchariftis, non tamen Mm-
piatur ad Vsmnque ſpeciem. HZ
XI. Articnulus undesimus concoy dat de Abſolutione, diſcerdat de Confeſ-
ſione, de quoò Parte 2. Art. 4. ð
XII. Art. te. cencordat de Reitenan da Pœnitentia, diſcordat de Partibus
p&nitentiæg. Concerdaripoſſet, quia Contzitionem cum Fccleſia ponunt pro pri-
ma parte: at fidem adberſarii & nos ponimus, ipſi ponunt hbic fidem pro Parte
pœnitentiæ, nos dicimne, fdem non eſſe partem panitentic, ſed quòd ſides præ⸗
ſupponatar ut fundamentum. Intique plus eſt contentio Berbalis quàm realis, &
cum ipſi Confeſſionem admittant, ponant eam pro Secunda parté pœnitentia
cum &ccleſia, Prætered nos ponimus Satizfabtionév tertiam parten pcniten⸗
tiæ, ipſi Però fatent ur debere ſequi ſructus bonorum operum, ubi iterum ſolam
en lis berbalis non realis
XIII. Articulus tertiusdecimus concordat öunm Eccleſta.
XIV. Artieulus quart usdetimus concordat in Berbis, ſed in pzictica diſior-
dat, eum non bocent plebanos & predicatores ſecundum communem juris di-
Spoſitionezm, aut Probinciaælem Ordinarii ordinationem, quod eft legitimt
bocaren. .
XV., Articulus quintusdecimus concordat in principali. De Traditionibas
infià articulo ultimo.
Articulus XVI. concordat de Magiftratu Cibilt.
Art iculus XVil, conçordat de Adbentu Chrikti.
Articulus XVIII. de Libero Arbitrio concordat.
Articulus XIX de Cauſa Peccati concordat cum Eccleſid.
Articulus XX. ade Fide & Operibus ſolum excuſat Concionatores, ideò non eft
curandus modò, ſcut eft Articulo 4.
Irticulus XXI. diſcordat de Cultu Sankiorum, nam bie triæz ſunt, Venenatio
Sancoerum, Inbocatio noftni ad Sankos, Interceſſio Santtorum pro nobis. Ve-
nemtionem admittunt Lutherani, duo alia negant, Interceſftonem Sanctorum
edmittunt Sacnamentarii. Concordia hic nulta eſt reperibilis, niſi fateantur
cum Becleſia, cum ibus bibentem inbotare poſſit, mortalis mortalem, peccator
Peccatorem, egens egentem, eur non poſſit immortalem, juſtum, immunem dà
Zeccato, dibitem ingntia, in bonis, in miſericordia & charitate abundantiori
pro nobis æmulantem.
SECüNDA PARD98
Rticulus primus diſcordat, concordari poſſet cum ſub Utnag ſecie commu-
nicare non ſit contna fidem, & olim in multis Eecleſiis fuit obſerbatum
Poſſet tolenari Communio ſub atnque ſpetie libena, ſicut tolenanda judicabaätur
in Concilio Baſilienfi cum Bobemis, cum tribus conditionibus. Prima, quòd non
Kommnnicarent pueri. Seéeunda, quòd doceretur Utmmg ſpeciem ag kec,

ELVIII 10.? c Dr GoSrrsstONE AUEUSTANAGENSURA.
ſariam. Tertia què d ſub Una ſpecie Chriſtus non minus ſumeretur, quàm ſub
duabus, bis qui in Eccleſiis communicarent. An aut em expediat illam tolenan=
dam usque ad futurur Concilium, prudentioribus committo.
Articulus II. diſcordat, quia nunquam de Jure ſubfiftit conjugium, quo sa-
cerdos in ſacerdotio conſtitutus duceret uxorem, Congordari poſſet, quòd ſicut
olim à temporibus Apoſi olorum us que ald Cyricium fermé goo., annos conjugati
promobebantur in ſacerdotes, an hodiè expediret dubito. Quo ad ſacerdotes,
qui de facto contmxerunt, poſſet fieri concordia, quòd zolenrrentur usque ag
feturum Concilium, non ſecus quàm publica proftibula, quòd non amplius præ⸗
digarent aut in Eccleſia miniſt arent, nec admitterentur ad cibiles functiones.
DE MISSA. YM
Articulus tertius de Miſſa difeordat, concordari poſſit cum Eccleſia, quòd
non eſſzet amodò Euchariſtia Sacriſicium bictimæ ſicut in an crucis, ſi ta men-
non negarent, ſicut corpus Chrifti fuit oblatum in beteri Teſtamento figunlis
ter, & in cruce paßbiliter, ita in Miſſa myfſfterialiter, quæ myſterialis oblatig
eſet memoria oblationus Sictimalis in cruce ſed propterea Miſſæ pribatæ non⸗
ejent abrogandæ. .
DE CONFESSIONE.
Articulus quartus de Confeſione diſeordat, concordari poſſet juxta eorum
probationem. Delicta quis intelligit, Pfſalm. o. nam etiam Eccleſia non bult
bpominem obligari ad peccata non intellecta. Ergo concedant peccata eſe conſi
tenda, quæ quis intelligit, tunc concordabunt cum cleſia,
Articulus quintus judicatur ex ſept imo-
. ppE VOTIS.
Articulus ſextus de Votis Monaſticis diſcordat cum Eccleſta, nec poteſt con-
cordari, quia etſi bobere ſit liberum : tamen reddere est præceptum & TJuris
Disini. Unde aſſentientes huic articulo ſunt rei & debitores omnium fotiſfzme
giorum, quaæ ſiunt. Etiane uniberſalis Eccleſia non poſſet concedere bunc Ar-
DDEHEPOTESTATE ECCLESIASTICA.
Articulus ſeptimus diſcordat cum Eccleſia: quiaz aufert ei regimen & poteſta:
tem ſtatugndi prô ubditis, ut ordinentur in Sitam sternam, quæ poteftas ſem⸗
per fuit in Ecleſia, ut ex ſtat utis & præceptis S. Pauli liquet, & ex Decretis in
primo Concilio Apoſtolorum & ſequentibus Conciliis ſankIis. Ile enim Arti.
culus at ferret Eccleſtaſticæ diſciplinæ nerbum, confunderet omnem ordinem &
inobædientiam foberet al rébellionem. Concordari poſſe, quòd tolenarentur as

4 „

mitigarentar aliqus conſtitutiones &ccleſtæ, non tamen fieret pro contupiſcen:
tia carn. .
In ſumma Articuli diſfeulter concordabiles & non acceptabiles per Eccleſiam,
De Cultu Sanctorum. De Communione ſab utmque ſpecie,
De Conjugig Sacirdotum. De Votis Monaftici.
De Sacrißcio Miſſæ,. De Conſtitutionibus humanis.
In hu ſexæ punctis arbitror omnem latere dificultatem, qusz in aliis Articn-
lis, ſi fimul eſſent duo Principes & duo docti ex utmque parte, facile componi &
zolli poterit. l . D
APOLO-

— —

de (XLX.) 336*

APOLOGIAM
SECVIVRAM

EXCITARVNT PRECEDENTES CON-
FVTATORES PONTIFICII, RECEN.
SITI in LVTH. T. V. jen. f. 34.
D. Joannes Eccius, Ingolſtad. Profeſſor, cujus Cenſura Con.
Fſionu pag. XlLVI. & ſeg. legitur, notus tot factis in Re-
formationis negotio, cum Luthero & noſtris »conf. Tom. I.
Lat, Jen. p. 3. eius Obelo, Zudicium Luther. P. 214. Colloq.
Lipſico p. 225. 34 06. 6. & ſegqg. † ann, i5gz. Lurth. L. 2. J. f. 147.
D. Johan. Faber, Præpoſitus Coadjutor Budenſis ,‚poſtea Epi-
ſcopus Viennenſis Lath. T. E 7. f. cr.
D. Auguſtin. Marius, Officialis Würzburg. poſt Epiſcopus
Salonæ.
D. Cunradus Wimpina, Ordinarius Francofurt. ad Oder.
D. Johan. Cochlæus de Wendelſtein, Canonicus Vratisla-
vienſis, Georgii Ducis Saxon. Concionator & adS§. Sever.
Erfurt. Præpoſ. Notus illa tempeſtate e. c. Propoſitionibus
Pro Jo. Tezelio contra Lutherum, Diſcuſſ. Aug Confeſſ.in
Fabric. Harmonia, Explicatione ActorumAuguſtæ, Collo-
quio Hagenoico anno 1540. Viis Septem Præparatoriis
ad Concordiam anno 1540. ap. Goldaſt. Polit. Imper.
P. XXVII. ſ. .6. Vità Lutheri criminosè ſcriptà; Luthe.
ro verè D. Rotzlboffel T. I. v. f. 41. f. 1553. ætat. 73.
D. Paul. Haug. Provincialis Dominicanorum.
D. Andreas Stoſſius, Provincial. Fratrum Ordin. Mariæ.
D. Cunradus Collinus, Prior Coloniæ apud Prædicatores.
ſcripſit conera Lutheri Conjugium, Reuebhlini Epiſßiolu notus.
D. Cunradus Thoman. Ratisbonæ Concionator Epiſcopi,
D. Joan. Menſing. Ord. Prædicator. apud Elect. Brandenburg.
D. Barthol. Vſing, Auguſtinianus, in comitatu Würzburg.
Epiſcopi, de Caſare & ſuorum Fotentia gloriatus in Luthe-
ranos Vid, Jen, V. p. 592.

6† D. Jo-

L CoNFVTATORVM NOMMNA, CONSENSVS.
D. Johan. Dietenberger, Prior Prædicator. Confluentinus.
D. Johan. Burcard, Vicarius Ord. Prædicator.
D. Petrus speiser, Vicarius Conſtantienſis.

D. Arnold. von Weſel / Colonienſis, Reſponſo eum Cocblao con-

tra Confeſſ. Aug. innotuit, extante ay. Cæleſtin. Hiſt. ι C.
p. 2;4. Ord. Minorit. S „
N. Medardus, Regis Ferdinandi Concionator.
Auguſtin. von Cottelin Bremenſis.
D. Wolfgang. Roedoerfer, Præpoſitus Stendalienſis.
D. Hieronymus Montanus, Vicarius Paſſauienſis.
D. Matthias Krez, Concionator Auguſtanus.
D. Michael, Ordin. Prædicat. Moguntinus.
CONSENSUS. DISSENSVS.
Ad Art. Pag. Ad Art. Pag.

I. II. 2. I1. 3. Pro Infantum Puritate & romite.

111. 3. IVVv. 4. Meritis operum.
IV. 4. V. z. Pilectione, ut Fidei coopera-
trice.
V. z. VI. 6. Operũ Virtute Juſtificatrice.
VII. . VI. 7. Malis, ut Eccleſiæ Membris.
nx. L. X. 9. Specie in S. Coenà Vna.
1X. 8 XI. 9 Confeſſ. Annuã & Enume-
rat. Peccator.
X. 9.

XI. 9. XI. 10. Satisfactione Proprià.
XII. 10.
XIII. 1. XIII. n. Septem Sacramentis.
XV. u. XIV. u. Vocatione ad Miniſterium Pa-
piſtica.
XVI. 13. XV. 12. RituumPapalium Vſu & Merito.
XVII. 13.
XVII. 13. XIX. 15. De Operum Merito.

XIX. 14.
Xxl. 16, (Cultu Sanctorum Papali.

——0 — —

XVII

DECRETVM AVGVSTANVM. 1L1
—.— . △ .
CONSENS. DISsEN S. AD ABUSUS. Pro Specie Vna, Proceſſione

Art. III. 27, Art. I. 17. cum Venerabili dicto.
II. 22. Cælibatu Cleri.
—èM III. 27. Milfsa. (ſione.
. IV. 33. Enumerat. Peccator. in Confes-

V. 34. Icnterdicto Ciborum,
VI. 38. Votis Monaſticis.
HD VII. 42. Poteſtate Cleri immodica.

DESYCRETUM ET HISTORIA.
Negatà Confutationis copia Noſtris, poſt multam a-
etionem pro conciliatione, quam Melanchthon, Lutherus
ipſe, Sleidanus L. l. 7. inde Cœleſtinus 7. I. Chytræus, Oſian-
der Cent. XVI. Il. z. c. 6. & alii connotant: I. Decretum, per

PpPpProntificios Principes delectos conſignatum, Proteſtantibus
pacem precatis, idque minabundum, publicatur. vid. dic. Il.
. S&S&SEE Oſiandr. c. i9. II. Commune cuncétis, terrificum, poſt re-
ffſciſſum pactum Summi Ordinis Magiſtri Alberti in Pruſſia, qui
„ Diuzx factus, & Conjux, ditione Evangelicè reformatà, Po-

loniæ Regem feudi dominum, ob ſecuritatem, agnoverat.
Summa ap. sleidanum d. l.t. inde alios, hæc eſt:
Poſt multam enumerationem totius actionis, Cæſar ſta-
twuit: Ne tolerentur, qui de Cœnà Dominiſecus, quàm huc r.
usdque ſervatum eſt, docent. Ne quid in Miſsà vel Commu- 2.
ni vel Privatà, mutetur: Vt Chriſmate Pueri confirmentur: 3.
&S ægrotantes Oleo conſecrato rungantur kaaßiner atque 3.4.
ſiatuæx minimè removeantur: & quibus in locis ablatæ ſunt,
ibidem reſtituuntur. Eorum opinio, qui Liberum, 5.
4 eeſſe negant hominis Arbitrium, nequaquam recipiatur,:
quod & pecuina ſit, & in Deum etiam contumelioſa. Nihil 6.
0. omninò doceatur, quod ullà ratione Magiſtratůs dignita-
tenm imminuere poſſit. Dogmaillud, de Solà Fide Juſtifican- 7
te, locum non habeat: Eccleſiæ Sacramenta ſint eo loco & 8-
numero, quo antiquitùs. Ceremoniæ omnes Eccleſiæ, Ri- 9‧*
tus, Exequiæ mortuorum, Kid genus alia, ſerventur. daer⸗ 100
4 6 2 40⸗

80

⸗= *

rrrrrerer

1I.

12.

13.

14.15.
16.

17.
18.

19.

20.

21.22. Temperent etiam à Scommatis & Contumeliis.

23.34
25.

26. 27.28. agat:

29.

30.

31.
32.

DECRETVM AVCGVSTANVM.

LII
dotia, quæ vacant, conferanturidoneis. Qui Sacerdotes vel
Eccleſiaſtici, ante hoc tempus facti ſunt mariti, priventur-
Beneficiis, quæ ſtatim, ab hoc Conventu, conferantur aliis.
Qui tamen, relictis uxoribus, ad priſtinum inſtitutum redire,

& abſolvi cupiunt, eos, de voluntate Pontificis, cum hoc ei

Legatus nunciârit, Epiſcopi reſtituant. Cæteri verò nullum
usquam habeant perfugium, ſed exulent, aut etiam meritam
pœnam luant. Sacerdotum Vita ſit omnis honeſta: Veſti-
tus etiam decorus, & vitetur omnis offenſio. Si quibus in lo-
cis Eccleſiaſtici redacti ſint ad aliquam iniquam conditio-
nem atque pactum: Si quid etiam Bonorum Sacrorum iniquâ
ratione venditum ſit; aut in alium uſum prophanum applica-
tum, id omne ſit irritum. Ad docendi munus nemo recipia-
tur, niſi qui Doctrinæ ſimul & Vitæ probatum habeat ab E-
piſcopo teſtimonium. In pocendo ſequantur omnes hancpræ-
lentem formulam: Nec illud pro concione dicant uſitatum:
quaſi boc nonnulli agant ut opprimatur Evargelii doctrina:
Hortentur
populum, ut Miſſam audiat, ut diligenter oret: ut Virgi-
nem Mariam cœterosque Divos imploret: ut Dies Feſtos per-
ut jejunet: ut Cibis Vetitis abſtineat: Vt ſubveniat
Egenis. Monachis autem demonſtrent, non licere Profeſſio-
nem ac Ordinem deſerere. Breviter, in is, quæ pertinent
AD FIDEM ATQVE DEI CVLTVM, NIHIL QVIC-
QVAM 1MMVTETVR: QVI CONTRA FE-
GERIN T, CORPORIS ATQVE VITAE, SEV
BONORVM DISCRIMEN SVBEA N T. Quicquid ab-
latum eſt Eccleſiaſticis reſtituatur. Quibus in Locis domici-
lia Monachorum, & id genus alia ædificia ſacra diruta-

ſunt, reædificentur, in iisque Ceremoniæ fiant ac Ritus Vſi-

3;. tati. Qui ſunt in adverſariæ Partis ſnibus, Antiquæ reli-

34.

gionis atque fidei ſetatores, & hoc Decretum approbant,
in Imperii tutelam recipientur, eisque licebit, quò volent,
emigrare, nullo cum detrimento. De Concilio Pontifex ap-
pellabitur, ut, intra ſextum menſem, illud, ad locum ali-
quem idoneum, indicat, ut deinde primo quoque tempo-
re

—W —„%°

re, & ad ſummum intra Spatium anni, fiat ejus initium
Hæc omnia rata ſint atque firma e & ſi quæ ſunt oppoſitæ, vel
opponentur etiam Exceptiones aut Appellationes, locum-
nullum habeant. Vt verò Decretum hoc valeat atque ſerve-
tur, quantum quidem ad Ffidem atque Religionem pertinet,
quicquid omninò virium atque facultatum conceſſit Deus,
id omne, VITA ETIAM ATQVE SANGVIS
HVC IMPENDETVR. Siquis autem vim alicui inten-
tet, Camera, ſimul ac interpellata fuerit, ei qui vim vel arma⸗
parat, denunciet, ut incepto deſiſtat, & legibus agat. Si
non obtemperabit, Fiſcus litem in eum inſtituat, Proſcriptio-
nem urgeat, eàque promulgatà vicinos Principes atque Ci-
vitates moneat, ut ei qui vim metuit, illicò ſuccurrant. In-⸗
Cameræ Judicium nemo recipiatur, niſi qui Decretum hoc,
de Religione factum, approbarit: alioquin removeatur-
loco.
HOC VLTIMVM FVIT DECRETVM, cum
quo finis impoſitus eſt Comitiis Auguſtanis.
Odiosè Proteſtantium actiones ibr. A. h. r. ap. Goldaſi.
7. 1. I. 1. c. 9. de Cauſſ. Belli Germ. referri patet. Conf. Secken-
dorf. Hifer. Luther. b. Lutheri Gleſſem in Edidtum I. 7. V. F.

2zyo, ut Moeniteriam ad Germanos ſuos ff. 277. provocantem ad

Monitor. ad Clerum Auguſtæ collectum f. 76. ſeq. ap. Cœle-
ſtin. T. V. p. z2o.. Chytræz. p. jo. ubi d. T. V. f. 92. contrapo-
ſitu inſigni procedit, per Capita in Verà & Chriftianä Eccle-
Rs neceſaria, quæ nos, ait, tractamu; Inde & Capita in Ec-
cleſia Hypocritica recepta & uſitata. Addè Hiſtoriam Proteſtat.
&σ Appellationn ad Ann. Sa9. yo. Statuum Epangelicorum. novis-
ſimè à Joh. loach. Müllero Vinar. editam, quæ multa per-
commodè ſupplet. .

Capita in vera & Chriſtiana
Eccleſia neceſſaria, quæque nos tractamus.

Quid ſit Lex. Quid Evangelium.
6 † 3 QLuicd

DECRETVM AVGVSTANVM.Z. LIIIE

35.

36.

37.
38.

40.

LV CoONTRA POSITVSs DOGMATVM.

Quid Peccatum.
Quid Gratia.
Quid Donum spiritus.
uid Vera Pœnitentia.
uid Vvera Confeſſio.
Quid Remiſſio pecatorum.
Quid Chriſtiana libertas.
Quid Liberum Arbitrium.
Quid Dileétio.
Quid Crux.
Quid Spes.
Quid Baptiſmus.
Quid Wiſſa.
Quid Eccleſia.
Quid Claves.
Quid Epiſcopi.
Quid Diaconi.
uid Miniſterium.

S

Scholis enim veſtris educa

mus, ejus rei teſtimonium perhibent.

Quis verus Catechiſmus.

Decem Præcepta,
ſcilicet Oratio Dominica,
Ssymbolum Apoſtolicum,
Vera Invocatio.
Litania.
Lectio & interpretat. Scripturæ.
Quid ſint Bona opera.
Inſtitutio de Conjugio.
Inſtitutio Liberorum.
Inſtitutio Seruorum.
Inſtitutio ancillarum.
De colendo Magiſtratu.
Scholz Puerorum.
Viſitatio Aegrotorum.
Curabauperum & Hoſpitalium.
Morituros viſitare.

Hos articulos omnes neminem Epiſcoporum veſtrorum
Intellexiſſe aut docuiſſe, nonullos etiam ex illis planè oblite-
ratos & deletos fuiſſe, inficiari aut negare non poteſtis. In
ti ſumus, & libri veſtri quos habe-

1

Ac ea, quæ dixi,

anteà pro concione nunquam propoſita fuiſſe, totus mun-

dus teſtatur.

In his autem à me commemoratis capitibus

—

præcipuam Fidei noſtræ ſummam conſiſtere, & Eccleſiam iis

.

Carere non poſſe, nec ineptiis veſtris additamentis indigere,

certum eſt.

Neque hic commemorabo Germanicas cantilenas, & a-

hos vtiles tratatus à nobis compoſitos, neque etiam abomi-
dem ſublatas & eradicatas recenſere ſtudebo,

nationes per eos

ſed demonſtraſſe ſufficiat, multa alia quoque commemoran-

da eſſe, niſi tempus & locus nos deſtituerent.

Capita

— 5
— — —.

— —¶ —

— —— —

0,

Raſuræ verticis.] Sacella

In albis

Templa

CAFTTA IN ECCLESILA CONTRARIA.

Capita in Eccleſia Hy Pocriti

ca recepta & uſitata.

1. Indulgentiæ. 18. Czlibatus.
2.lnnumerabiles Miſſæ Privatæ 19. Templorum Conſecratio-
3. Excommunicatio, quæ planè 20. Altarium nes, cum In-
in abuſum abiit. 21. Imaginum) dulgentiis.
4. Purgatorium. 22. Baptiſmus Campanarum-⸗
5. Speétra. coram ducentis compatri-
6. deſepenetiones innumera- bus ad unum laqueum.
biles. 23. Ciborum ex neceſſitate
7. Vigiliæ & 24. Dierum diſcrimina.
g. Miſſæ pro defunctis. 25. Veſtium
9. Anniverſaria. 26. Horæ canonicæ vi extortæ.
10. Quatuor ſeptimanæ. 27. Proceſſionis ſpectaculum⸗
1I. Balnea Animarum. die Dominica.

12. Cultus Santorum, quorum 2½.Extrema undio ad mortem,
nonnulli non fuerunt in re- nonad ſanitatem.

rum natura. 29. Conjugii
13. Feſta Sanctorum innumera- 30. Ordinis Sacramenta.
bilia. 31. Cöfirmatinis

14. Commune Mariæz idolum-, 32 Acoluthos] conſecrare in
cum innumerabilibus culti- 33. Tonſuriſtas Iimmunitatem
bus, feſtis, jejuniis, cantio- 34. Lectores enon ad offici-
nibus & Antiphonis. 35. Subdiaco- 1 um.
1;. Privilegia Butyri. nos

16. Innumerabiles San torum⸗ 36. Brigittæ preces.

reliquiæ impoſturis plenæ. 37. Et fimilia infinita Horaria,

17. Fraternitates innumerabi- Plena ſcandalis & in Deum

les. laſphema.

Caſiolæ Altaria
Quorum co- Pulla altaria

Amicula lintea piam nulla Lychni
Pallia ſacra neceſſitas re- Candelabra
auirebat, & Tabulæ pictæ 5

Cru.⸗

LVI CONTRA POSIT. DOGMATUM.

Crucifiiones [quæ omnia, Concio paſſionalis oto hora-
Vexilla (cultus Divi- rum ſpatio. .
Thuribula ni loco, con- Conſecratio ignis.
Baptiſteria tra fidem⸗ Cerei Paſchales.
Monſtranda ſunt intro- Crucem & monumento tollere
Ciboria duéta. in ſpectaculum.
Calices Placentarum in die bPaſchatis
Cymbala cConſecratio.
Campanæ §. Marci Proceſſio, utrumque
Aquæ luſtrales aad libidines inſerviens.
Sales luſtrales Aſcenſio triumphalis ad No-
Aromata & omnia ciborum, nam.
genera tempore jejunii. Spiritus Columbinus in die
Dies cinerum. Pentecoſtes.
Velum templi, Proceſſio Corporis Chriſti.
Imagines obvolutæ. Aſſumtio Beatæ Virginis.
Jejunia omnibus indicta præ- Dedicatio templi.
terquam ſacrificulis. Peſtum batroni.
Litanla Sanctorum. Septimanæ communes.
Salve & Ave Maria. Feſtum Burchardi.
Confeſſionis carnificina. Quatuor tempora.
Pœnitentiæ, ſatisfactiones. Feſtum Omnium Sanctorum.
Preces Majores. Dies Omnium Sanctorum.
Aſini palmarum. Dies Omnium animarum.
Projicere palmas. Anſer S. Martini.
Devorare palmas. Advẽtus, potius in Mariæ quàm
Palmarum cruces. Chbhriſti honorem celebratus.
Ad Confeſſionem cogere. Wiſſa RORATE.
Ad Sacramenta cogere. Conceptio Beatæ Virginis.

Exoſculari & adorare crucem. Tres Miſſæ Chriſti.
Ponere ſeu ſepelire crucem. Luſus Apparuit.
Semimiſſa in die Paraſceves, Luſus S. Stephani.
Pſalterium decantare ad ſe- Poculum jJohannis.

pulchrum. Feſtum Luminis & cereorum
Nocturni. nundinatio. D
Non æramenta, ſed crotala ſeu S. Agathæ lychnus ſeu candela.
crepitacula. §. Blaſii lychnus ſeu candela.

APOLO-

BOSTQVAM CONFESSIO
R Principum noſtrorum publics praælelta Scripti.
est, 7. heologi quidam ac Monachi ad-

P etiam in conſeſſu Principum prælegi,

Confutationi aſſentirentur. Nostri autem guia audie-
ant multos articulos improbatos eſſe, 940 Cabjicere ſine
offenſione conſcientiæ non poterant, roga perunt ſibi ex-
biberi exemplum Confutationis, ut & pidere quid dam-
narent aa berſarii, & mtiones eorum repeklere poſſent.
Bt in tali cauſa, quæ ad Religionem & ad docendar con- 5§. 2. Poftulatg
ſcientias pertinet, arbitrabantur Fore, ut non gravati negata.
exhiberent ſaum ſeriptum adverſarii. Sed non potue- p. 224.
runt id impetrare noſtri, niſt periculoſiſzmis conditioni-
bur, quas recipere non botemnt, niſi pellent ſe in diſeri-
men certum conjicere. Inſtituta est autem deindge paciſe-
catio, in qua apparuit noſtros nullum onus guamlibet in-
ommoaum detrectare, quod ſine offenſione conſcientiæ

Iaſcipi poſſet.

₰. ( 49 )* PeimôLatinè ſceri-

bitur & traditur,

dein à D. Juſto
ð Jonâ Germanicè
vertitur, ad Sen-

ſum, non ad Lite-

CONFESSIONIS n.

um 1531. in 4t0.
erit Authenti-
cum. D. Polycarp.

PHILIPPVS M ELANCHTO N ir nerh- Be-

niel, Hofman, tgz.

& concione Fune-
LECTORI S. D. Syi aageßi Sax:

lector, S. F. C.
600°σ²

5§. 1. Cauſſa

&ornaperunt Confutationem noſtri ſeri-
Pti, quam cuns Cæſ. Mäjeſtas curaſſet

poſtulavit d noſtris Principibus, ut illi

Doctrina rejelte.

Sed adverſarii obſtinate boc Poſtulabant, 5.Praba obtraſs:
. l

550 PRXFATI O.
ut quosdam manifeſtos abuſus atque errores approbare-

mus, quod cum non poſſemus facere, iterum poſtuala pit

Caſ. M. ut Principes noſtri aſſentirentur Confutationi. Id

facere Printipes noſtri recuſa verunt. Müomodo enim as-

ſentirentur in cauſa Religionts, ſeripto non inſecto? Et

65 4. Autor. Apo-
ogiæ,

audienant articulos quosdam damnatos eſſe, in quibus

non potemnt judicia adverſariorum ſine ſéelere compro-
bare. Juſſemant autem me & alios quosdam pamre Apo-
logiam Confelſtonis » in qua exponerentun Cæſ. Majeſtati

Cauſa, quare non reciperemus Confutationem, & ea quz

objecerunt adverſarii diluerentur. Quidam enim ex no-
ſeriz inter prælegendum capita locorum & argumento-
rum exceperunt. Hanc Apologiam obtulerunt ad extre-
mum Ceſarez Majeſtati, ut cognoſceret nos maximi &
graviſſimis canſis impediri, quo minus Conſutationem-
approbaremus. Verum Cæſarea Majeſtas uon recepit ob-
latum ſcriptum. Poſtea editam est decretum quoadam,
in quo gloriantur Ad verſarii, quòd neſtmm Confeſſionen
ex Scripturis confutaverint. Habes igitur, Lector, nunc

Apologiam noſtmm, ex qua intelliges, & quid adverſa-

rii judicaverint, retulimus enim bona fide, & quèd ar-
tieulos aliquot contra manifeſtam Scripturam Spiritus
ſandti damnaverint, Tantum abest, ut noſtras ſenten-

81r. Maltio pri. zias per Scripturas labefactaverint. DQuanquam auten

Sata.

initio Apologiam inſtituimus communicato cum alits
conſilio, amen ego inter excudendum quædam adjeci.
Duare meum nomen profiteor, ne quis queri poſſit ſines
certo autore librum editum eſſe. Semper hbie meus mos

8.6. Cura commu- fuit in his controverſiu, ut quantum omninò facere poſ-

gis doctriua.

ſem, retinerem formam uſitatæ doctrine, at facilius
l aliquan-

6

4

P KXFAT1 0. .
aliquando coire concordia poſſet. Negne multd ſetus
nune facio, Etſi recte poſſem longius abducere hbujus æta-
tis homines ab Ad perſariorum opinionibut. Sed Adverſa-
rii ſie agunt tauſam, ut voſtendant ſe neque veritatem, ne-
e concordiam quærere, ſed üut ſangninem noskrum
exorbeant. El' nune ſeripi, quàm moderatißims potui,
ac ſi quid pidetur dictum alperius, bie mibi præfandum,
es, me cum Theologis ac AMonachis, gui ſeripſerunt
Confutationem, litigares non cum Ceſare, aut Principi-
bus, quos, ut debeo, peneror. Sed vidi nuper Confuta-
tionem, & animad verti adeéò inſidiosè & calumniosè ſeri-
ptam eſſe, ut fallere etiam cautos in certis locis poſſet.
Non eractavi tamen omnes cavillationes. Eſſet enim in-
FSinitum opus, ſèd præcipua argumenta complexus ſum :,
ut extet apud omnes nationes teſtimonium de nobis,
quòd rectè & piè ſentiamus de E pangelio Chbristi. Non
delectat nos diſcordia. Nec nibil movemur periculo no-
NRro, quod quantum ſit in mnta acerbitate odiorum,
guibus intelligimus accenſos eſſe Adverſarios, facilé in-
telligimus. Sed non poſſumus abjicere manifeſtam veri-
atem & Eccleſiæ neceſſariam, quarè incommoda & ye-
ricula propter gloriam Christi, & atilitatem Eecleſiæ
perferenda eſſe ſentimus“ & confidimus Deo probari boc
noſtrum offcium & Oeramus æguiora de nobis Jadicia:
peſteritatis fore. Negque enim negari poteit!, quin multi
loci doctrinæ Chriſtianæ, quos maxim prodeit extares
in Eccleſia, d noſtris patefacti & ilaſtrati hint, qui qua-
libas & quàm periculoſis opinionibus obruti olim jacue-
rint apua Aonacthos, Canoniſtag, & 7 heologos Sophiſtas,

O 2 Forls

Fr

5, 7. Saben s
Kudia.

§. g& Modenstis
ſeripti.

5§. 9. Confutato-
rum maliti.s.

H. II. Uſas,

von libet bic recilare. Habemus publica teſtimonia zul⸗ §. 12. Faßor cauſ.

52 PD RKETFATIO.
torum bonorum pirorum, gqui Deo gratias agunt pre bor
ſummo beneficio, g7uod de multis neceſſaritis locis docue-
rit meliora, quàm paſſim leguntur apud Adperſarios
voſtros. Commendabimus itaque auſam noſtrim Chriſto,
qui olim judicabit has controverſi. Sas, quem ommus, ut re-
Biciat affidtas & diſipatas Beclefias, &ir concordiam
piam & terzeten redat.

ſ△ (S5Sz) èd55 11 II. Ate.

AP OLOGIAETT

næ. Latinum au-

CONFESSIONIS. aitun

WZ MUM articulum Confeſſonis noſtræ pro- Seprobat.
) bant noſtri Adverſarii, in quo exponimus, nos A:C. 1511.
Hcredere & docere, quòd ſit Ena Eſſentia Dipina,
, 8 indiviaua, &c. & tamen Tres ſint diſtinc
& Perſone ejusdem Eſſentiæ divinæ, & coæter-
næ, Pater, Filius, & Spiritus ſanctus. Runc articulum ſem-
Per docuimus, & defendimus. Et ſentimus eum habere

certa & firma teſtimonia in Scripturis ſanétis, quæ labefa-

ctari non queant. Et conſtanter affirmamus, aliter ſentien-

tes, extra Eccleſiam Chriſti, & Idololatras eſſe, & Deum
contumeliàâ affcere“

D E pP ECC AT O

4 C. p. 3. a. 3.
ORIGINAL I. P. 12. A. S. 290,

S ECUNDUM articulum de Peccato Originù probant Ad- Probat. inparten.

verſari; Veruùm ita ut reprehendant tamen Definitio- ?.0. Deſnitio fena.
nem Peccati Originalis, quàm nos obiter recitavimus. Hic

in ipſo ſtatim veſtibulo deprehendet Cæſ. Majeſtas, non

ſolùm judicium, ſed etiam candorem iſtis defuiſſe, qui
Confutationem ſcripſerunt. Nam cum nos ſimplici animo
obiter recenſere voluerimus illa, quæ Peccatum Originis
compleétitur, iſti acerba interpretatione conficta, ſenten-
tiam per ſe nihil habentem incommodi, arte depravant.
Sic inquiunt, ſine metu Dei, ſine ſi de eſſe, eſt culpa Actualis.
Igitur negant eſſe culpam Originalem,. “
2. Has argutias ſatis apparet in Scholis natas eſſe, non
in Conſilio Cæſaris. Guanquam autem hæc cauillatio facili-
mè revelli poſſit, tamen ut omnes boni virji intelligant, nos
nihil abſurdi de hac cauſa docere: Primun petimus, ut in-

3 ſpicia-

54 APOLO G. ART. II. DE PECCATO
ſpiciatur Germanica Confeſſio, hæc abſoluet nos ſuſpicio-
neNovitatis, Sic enim ibi ſcriptum eſt: Weiter wird geleret/
daß nach dem Fall Adae alle Menſchen / ſo natuͤrlich geboren
werden / in Suͤnden empfangen und geboren werder / das iſt /
das ſie alle von mutterleib an voll boſer Luͤſte und Neigung
ſind / keine ware Gottesforcht / keinen waren Glauben an Gott /
von natur haben koͤnnen. Hic locus teſtatur, nos non ſolum
(a Bellarm. d. A- altus a), ſed & potentiam, ſeu dona efficiendi timorem & fi-
miſl. Grat l..c . quciam erga Deum, adimere propagatis ſecundum carna-
*Fabric Cheino. em naturam. Dicimus enim, ita natos habere Concupiſeen-
Lt. de ". O. bP. I. . 1 . lta necG
245. c. 7 bapp. h. iam, nec poſſe efficere verum timorem & fiduciam erga
in 4.C p. 3uſeq. Deum. Quid hic reprehendi poteſt? Bonis viris quidem ar-
bitramur nos ſatis purgatos eſſe. Nam in hanc ſententiam
latina deſcriptio potentiam naturæ detrahit, hoc eſt, dona
& vim efficiendi timorem & fiduciam erga Deum, detra-
hit, & in adultis actut. Ut, cum nominamus Concupi-
ſcentiam, non tantuùm actus ſeu fructus intelligimus, ſed
perpetuam naturæ inclinationem
§. 3, Sed poſtea oſtendemus pluribus verbis, noſtram

deſcriptionem conſentire cum uſitata ac veteri definitione.

Prius enim conſilium noſtrum aperiendum eſt, cur his po-
tiſſimum verbis hoc loco ufi ſimus. Adverſarii in Scholis
fatentur, materiale (ut vocant) Peccati Originalis eſſe con-
cupiſcentiam; quare in definiendo non fuit prætereunda,
præſertim hoc tempore, cum de ea nonnulli parùm reli-
giosè philoſophantur
Falſa. §. 4. Quidam b) enim diſputant, peccatum Originis

b) ab Andradio non eſſe aliquod in natura hominis vitium, ſeu corruptio-

ipſo Def. Conc.

4 tum ſervitutem, ſeu conditio tatis, qua
id. uorntum, nem: ſed antu ſeryitutem, ſeu conditionem mortaluatis, quam

propagati ex Adam ſuſtineant, ſine aliquo pgroprio vitio,
e) Sic Laterman. propter alienam culpam. Præterea c) addunt, neminem da-
Diſp. 5§. 2; contra mnari morte aterna propter peccatum Originis. Sicut ex an-
Hülſem. Judic. D. illa ſervi ſ t & h- diti ſi t „
1. d. 4uæ. Orat. c. Cilla ſervi naſcuntur, & hanc conditionem, ſine naturæ vi-
3.p.64. Argentin. tiis, ſed propter calamitatem matris ſuſtinent. Nos, ut
e.13. p. 4,. hanc impiam opinionem ſignificaremus nobis diſplicere,
Concupiſcentiz mentionem fecimus, optimo animo mor-
bos

Nec vident, ſe pugnantia dicere. Nam Propriis viribus ti.

diligere Deum ſuper omnia, ut confidenter affirmant Scho-

ORIGINALI. 55
bos nominavimus, & expoſuimus, quòd natura homi-
num corrupta & vitioſa naſcatur.⸗ .
§. 5§. Neque verò tantum Concupiſcentiam nominavi- Ertenuans,
mus, ſed diximus etiam, deeſſe Timorem Dei, & FPidem. Id hoc
conſilio adjecimus: Extenuant peccatum Originis, &
Scholaſtici doétores, non ſatis intelligentes definitionem
peccati Originalis, quam acceperunt à Patribus. De Fomite fomes,
diſputant, quòd ſit qualitas corporis; &, ut ſuo more ſint ine-
pti, quærunt, Verum qualitas illa contagione pomi, an ex af-
Hatu ſerpentis contméta ſit Uerum augeatur medicamentü b
Hujusmodi quæſtionibus oppreſſerunt principale nego-
tium. Itaque cum de Pectato Origina loquuntur, gravio-
ra vitia humanæ naturæ non commemorant, ſcilicet igno⸗
rationem Dei, contemtum Dei, vacare metu & fducia,
Dei, odiſſe judicium Dei, fugere Deum judicantem, iraſci
Deo, deſperare gratiam, habere fiduciam rerum præſenti- 2) o. 3 Davent
um &c. Hos morbos a), qui maximè adverſantur legi Dei, 3 Fabr. Henm.
non animadvertunt Scholaſtici; Imò tribuunt interim hu- f. 1. Bellarm. de
manæ naturæ integras vires ad diligendum Deum ſuper Amiſſ. Grat. I. 5.

. . „ „, . c. 6. Grat. & L. A.
omnia, ad facienda præcepta Dei, quo adſubſtantiam altuum. .S. c. 3. z. Ter⸗

— . 18. Thom. I. 2. 4.
poſſe diligere Deum ſuper omnia, fasere prætepm Dei, 109. a. 3. ib. Com-

quid aliud eſt quàm babere Jaftitiam Originis à Quòd ſi ment. Durand. 2.

has tantas vires habet humana natura, ut per ſeſe poſſit dent. c. 186. d. 3.
L Biel ib. qv. un. a.

H —. e. e RG. 3.d. 21. q. 3. Cajet.
laſtici, quid erit Peccatum Originis? Quorſum autem opus t. 4. op. 1r. 4. q. 7.

erit tia Chriſti, ſi nos poſſumus fieri juſti, propria juſti- in I. 2. Ja. q. 200.
tia? Quorſum opus erit Spiritu ſancto, ſi vires humanæ Teanner d 5 . 15,
Per ſeſe poſſunt Heum ſuper omnia diligere, & præcepta ꝗ. 8 Becan. B.
Dei facere? Quis non videt, quàm Præpoſterè ſentiant, de ſuſt. B. O. c. r.
adverſarii ? Leviores morbos in natura hominis agno= I6. Tapper. de L.
ſeunt, graviores morbos non agnoſcunt, de quibus tamen : f. 291.
ubique admonet nos Scriptura, & Prophetæ perpetus
conqueruntur, videlicet, de carnali ſecuritate, de contem-
tu Dei, de odio Dei, & ſimilibus vitiis nobiſcum natis. Sed
poſtquam Scholaſtici admiſcuerunt doctrinæ Chriſtianæ,
“ D 4 Philo.-

56 APOLOG. ART. II. DE PECCATO
Philoſophiam de Perfectione Naturæ, & plus quàâm ſatis
p. 8. 615. erat, Libero Arbitrio & ectibus elicitis tribuerunt, & homines
Philoſophicaâ ſeu Civili juſtitià, quam & nos fatemur ra-
tioni ſubjectam eſſe, & aliquo modo in poteſtate noſtra eſ-
ſe, juſtificari coram Deo docuerunt, non potuerunt videre
interiorem immundiciem naturæ hominum. Neque enim
poteſt judicari, niſi ex Verbo Dei, quod Scholaſtici in ſuis
diſputationibus non ſæpè tractant
S. 6. Hæ fuerunt cauſæ, cur in deſcriptione peccati Ori-
Coneupiſe entia. ginis, & Concupiſtentiz mentionem fecimus, & detraximus
naturalibus viribus hominis, timorem & fiduciam erga De-
um. Voluimus enim ſignificare, quòd peccatum Originis
hos quoque morbos contineat, ignorantiam Dei, contem-
tum Dei, vacare metu Dei, & fiducia erga Deum, non poſſe
diligere DPeum. Hæc ſunt præcipua vitia naturæz humanæ,
pugnantia propriè cum Prima tabula Decalogi.
9. 7. Neque novi quicquam diximus. Vetus definitio re-
. tè intelleéta prorſus idem dicit, Cum ait peccatum Origi-
6 .in bardel. z. nis Carentiam eſſe Jaſtitiæ Originalu. Quid a) eſt autem Juſti-
Grar pr. Hom.ea. tia? Scholaſtici hic rixantur de dialecticis quæſtionibus,
Valent. de Pecc. non explicant quia ſit Juſtitia Originalis. Porrò Juſtitia in.
O. c. 7. Scripturis, b) continet non tantùm Secundam tabulam Deca-
) Sr7 Ep h. logi, ſed Primam quoq;, quæ præcipit de timore Dei, de fide,
4 1. .7. Amnbr. de amore Dei. Itaque Juſtitia Originalis habitura erat non
Hex. 1 6.c. 8. Aug. 1olum æquale temperamentum qualitatum corporis, ſed
d Trin. I. 0. c. 7. etiam hæc dona, notitiam Dei certiorem, timorem Dei, fi-
cere. ilr⸗ r. duciam Dei, aut certè rectitudinem, & vim iſta efficiendi.
Eroͤrt. p. r4,. Gerh. Idque teſtatur Scriptura cum inquit, hominem ad imaginem
Iſag. D. 22. L. 10. c. & ſimilitudinem Dei conditum eſſe. Quod quid eſt aliud, niſi
2. Luth. T. A. Ix. in homine hanc ſapientiam & juſtitiam effigiatam eſſe
Gen. 3. f.47 F. C. quæ Deum apprehenderet, & in qua reluceret Deus, hoc
p. 580. He 20. . . 1 . . . . . .
eſt, homini dona eſſe data, notitiam Dei, timorem Dei, fi-
duciam erga Deum, & ſimilia? Sic enim interpretanturſimi-
adv. hær. I. 5. p. litudinem Dei Irenæus & Ambroſius†, qui cum alia mul- .
m. 30%. ſeq. ta in in hanc ſententiam dicit, tum ita inquit: Non ſt ergs
11..8 fm. d6 b. goims 44 imaginem Dei, in qua Deus non ſemper eſſt. Et-
. Paulus

Deſinitio Vetas.

—,.,— — — —

—

DORI GINALITI.„. 57
Paulus ad Epheſios e. 2, 2,5. & Coloſſenſes e. 3, 12, oſtendit,„
Imaginem Dei, notitiam Dei eſſe, juſtitiam & veritatem, Nec Lon-
gobardus veretur dicere, qusa juſtitia Originis ſit ipſa ſimili-
wado Dei, quæ homini indita eſt à Deo. Recitamus Veterum
ſententias, quæ nihil impediunt Auguſtini interpretatio- a) L. de Quant. A-
nem de Imagine. a) nim. c. 2. L. . Op.
§. 8. Itaque vetus definitio, cum inquit, peccatum eſſe enperf e gen⸗ e.
carentiam juſtitiæ, detrahit non ſolum obedientiam infe- adde collact⸗ 4
riorum virium hominis, ſed etiam detrahit notitiam Dei, Gerh. L.d. her. n.26,
fiduciam erga Deum, timorem & amorem Dei, aut certè
vim iſta efficiendi detrahit. Nam & ipſi Theologi in ſcholis
tradunt, iſta non effici ſine certis donis „& auxilio gratiæ.
Nos ipſa cona nominamus, ut res intelligi posſit, notitiam
Dei, timorem & fiduciam erga Deum. Ex his apparet ve-
terem definitionem prorſus idem dicere quod nos dici-
mus, detrahentes metum Dei & fiduciam, videlicet non
actus tantum, ſed dona & vim ad hæc efficienda:
H. 9. Eadem eſt ſententia definitionis, quæ extat apud
Auguſtinum, qui ſolet definire peccatum Originis Concu. Auguktini.
Piſientiam eſſe. Significat enim concupiſcentiam ſuccesſiſſe
amiſſa juſtitia. Nam ægra natura quia non poteſt Deum
timere & diligere, Deo credere, quærit & amat carnalia
Judicium bei, aut ſecura contemnit, aut odit perterrefa-
ta. Ita & defectum complectitur Auguſtinus, & vitioſum
habitum qui ſuccesſit. Neque verò concupiſcentia tantum
corruptio qualitatum corporis eſt: Sed etiam prava con-
verſio ad carnalia in ſuperioribus viribus. Nec vident quid
dicant, qui ſimul tribuunt homini concupiſcentiam non
mortificatam à spiritu ſancto, & dilectionem Dei ſuper
omnia.
G. 1o. Nòs igitur rectè expresſimus utrunq; in deſcriptio- AMjorum.
ne peccatiOriginalis, videlicet defectus illos, non poſſe Deo
credere, non poſſe Deum timere ac diligere: Item, habere
concupiſcentiam, quæ carnalia quærit contra verbum Dei,
hoc eſt, quærit non ſolum voluptates corporis, ſed etiam
ſapientiam & juſtitiam carnalem, & confidit his bonis,
„ 5 contem-

38 APOLOG. ART. II. D E PECCGCATO
contemnens Deum. Neque fſolùm Veteres, ſed etiam Re-
centiores, ſi qui ſunt cordatiores, docent ſimul iſta verè
peccatum Originis eſſe, Defectu videlicet, quos recenſui, &

V³) 11.æ.: 82. a. 1.c. Concupiſcentiam. Sic enim inquit Thomas a): Peccatum ori-
Meiſner. Qq. ves ginis habet privationem originals juſtitiæ, & cum boc inordina-

Xat,

Cazaitie Nereſ-
ſaria.

⁶ Jefem. 31, 19.

am dißoſitionem partium anime, unde non est privatio puræ,
Sed quidam habitus corruptut. Et Benaventura: Cum-⸗
quæritur, quid ſit Originale Peccatum, rectè reſpondetur, quòd
ſit concupiſtentia immodemm., Recid etiam reſpondetur, quòa
fit debitæ juſtitiæ carentia. Et in una iſtarum reſponſio-
num includitur altera. Idem ſenſit Hugo, cum ait:
Originale peccatum eſſe ignonintiam in mente, & concupiſcen=
tiam in carne. Significat enim nos naſcentes afferre igno-
rationem Dei, incredulitatem, difidentiam, contem-
tum, odium Dei. Hæc enim complexus eſt, cum gno-
nantiam nominat. Et hæ ſententiæ conſentiunt cum-
Scripturis. Nam bPaulus interdum expreſsè nominat;

AQefeltum, Vt 1. Corinth. 2, 14. Animalis home non percipit ea,

quæ Spiritu Dei ſunt. Alibi «.7, F. concupiſcentiam nomi-
nat eficacem in membris, & parientem malos frublus. Plures
locos citare de utraque parte poſſemus, ſed in re mani⸗
feſta nihil opus eſt teſtimoniis. Et facilè judicare pote-
rit prudens lector has non tantùm calzas eckuales eſſe⸗,

ſene metu Dei, & ſine F de efe. Sunt enim durabiles defe-

us in naturà non renovatꝗà.

GS. rI. Nihil igitur de Peccato Originis ſentimus alienum,

aut à Scriptura, aut à Catholica Eccleſia: ſed graviſſimas
ſententias Scripturæ & Patrum, obrutas ophiſticis rixis

Theologorum recentium, repurgamus, & in lucem reſti-

tuimus, Nam res ipſa loquitur, recentiores Theologos non
animadvertiſſe, quid voſuerint Patres 4 Defecn loquentes.
Eſt autem Necſſaria cognitio peccati Originis. Neque enim
poteſt intelligi magnitudo gratiæ Chriſh, niſi morbis no-
ſtris cognitis. Tota bomina juſtitia, mera eſt hypocriſis
coram Deo, niſi agnoverimus cor naturaluer vacare amo⸗
re, timore, fiducia Dei, Ideò Propheta* inquit: Postquam
oſten⸗

(.

N
60
lin
i

R

aarnrrnne.

H ORIGINALI. 59
eftendißdti mibi, percußt femur meum. Item, Ego dixi in ex-
ceſſa meg, Omnis homo mendax, id eſt, non rectè ſentiens
de Deo. Palm 115, 11. .
§. 12. Hic flagellant Adverſarii etiam Lutherum quod Daz2, Pre
fcripſerit, Peccatum Origini manere poſt Baptiſmum. a) Addunt, 3) Aug contr. Jul.
hunc articulum jure damnatum eſſe à Leone X. Sed Cæſ. 1. 6. c 5 Til.
Majeſt. in hoc loco manifeſtam calumniam deprehendet.
sciunt enim Adverſarii, in quam ſententiam Lutherus b) Eccins wor-
hoc dictum velit, quòd peccatum originis reliquum ſit poſt Ba- matiæ 1540. negat
riiſmum. Semper ita ſcripſit, quòd Baptiſmus tollat Rea- ne be atu,
tumpeccati Originalis, etiam ſi Materiale, vt iſti vocant, lum einselte, Se
peccati maneat, videlicet Concupiſcentia. Addidit etiam de extat l. I. de Pecc.
materiali, quòd Spiritus ſanctus, datus per Baptiſmum, in- merit. 1.2. c. 7, 27.
cipit mortificare concupiſcentiam, & nouos motus creat 23. Tr. 41. in J0.
in homine. Ad eundem modum loquitur & Au guſtinus, b) ld. Nup'. & Con-

—. . 120 cup. c. 25. t. 7. f. 36 8.
qui ait: Peccatum in Baptiſmo remittitur, nan ut non ſit, ſed contr. Roff. Da-

ut non imputetur. Hic palam fatetur eſe, hoc eſt, manere ventr. Cochl. Fa-

peccatum, tametſi non imputetur. Et hæc ſententia- bric. Iermn. k. 20.
adeò placuit poſterioribus, ut recitata ſit & in Decretis. Sranſgc nil.
Et contra Julianum inquit Auguſtinus: Lex ifta quæ est in c. 1.5 Hoc n.mii.
membris remiſſa eſt regeneratione Girituali, & manet in carne l. i. de Bapt. c. 13. 10-
mormli. Remiſa esât, quia reatus ſolatus eſt Sacramento quo 0 geemitor ſie
renaſcuntur fiätles. Manet autem, quia operatur deſideria, con- Daſ 19 . len er8.
eræ qus dimieant fideles. Sic ſentire ac docere Luthe- 1589:
rum ſciunt adverſarii. Et cum rem improbare non poſf-
ſint, verba tamen calumniantur, ut hoc artificio inno-
centem opprimant,
§H. 13. At diſputant, Concupiſzentiam Pænam eſe, non pec- Concupiſcentia-
catum. Lutherus defendit Peccatum eſſe. Supra diétum eſt keresun c7a.

Auguſtinum definire peccatum Originis, quòd ſit concu- Tid. Conc. Seſf.j.

piſcentia. Expoſtulent cum Auguſtino, ſi quid habet in- ib. Chemn. Suavis.

commodi hæc ſententia. Præterea Paulus ait, † Concupiſeen. † Rom. 7, 8.. 300.
tiam neſciebam eſſe peccatum, niſi lex diceret: Non conca.

viſees. Item, Video aliam legem in membris meis repugnantem

egi menta meæz, & captivantem me legi peccati „ quæ est
in membris men. Hæc teſtimonia nulla cavillatione⸗
euerti

60⁰ APOLOG. ART. II. DE PECCATO
everti poſſunt. Clarè enim appellant Concupiſcentiam
Peccatum: quod tamen his qui fſunt in Chriſto, non im-
putatur, etſi res ſit naturà digna morte vbi non condona-
tur. Sic Patres citra controverſiam ſentiunt. Nam Augu-
ſtinus longa diſputatione revellit opinionem iſtorum, qui
ſentiebant concupiſcentiam in homine non eſſe vitium,
ſed &ααι oοσοα, ut corporis color, aut adverſa valetudo
aαα οοαdicitun,.
Non liber eſt Fo. G. 14. Quòd ſi contendent Aduerſarii, Fomitem eſſe àhia-
a) Co nc. Tr 4.s y. Ooava) reclamabunt non ſolum multæ ſententiæ cripturæ,
ib. Chemn. Exam. ſed planè tota Eccleſia. Quis enim vnquam auſus eſt dicere
, Rom. 7, 13. hæc &αι ”αe&ονα,setiam ſi perfectus conſenſus non accederet,
contr Bell.d Am, qubitare de ira Dei, de gratia Dei, de verbo Dei, iraſci iudi-
Grat. I. 5. c. 14. — . . . . . . . . — .
ciis Dei, indignari quòd Deus non eripit ſtatim ex afflictio-
nibus, fremere quod impii meliore fortuna utuntur, quàm
boni, incitari ira, libidine, cupiditate gloriæ, opum, &c. Et
hæc agnoſcunt in ſe homines pii, ut apparet in Pſalmis ac
Prophetis, Sed in Scholis tranſtulerunt huc ex Philoſophia
prorſus alienas ſententias, Quòd propter peſßßenes nee boni.
nec mali ſimus nes laudemur, nee vituperemur. Item, Nib-l eſſe

b)Aug ontri ul. Peccatum, niſi Voluntarium. b) Hæ ſententiæ apud Philoſo-
1. 3 EC⸗ 5. T. VI .

295.

malam. Id in loco diétum non reprehendimus, ſed non
recte detorquetur ad extenuandum Peccatum Originis.
Et tamen hæ ſententiæ leguntur apud Scholaſticos, qui
intempeſtiuè commiſcent philoſophicam ſeu Ciuilem do-
QRrinam de Moribus cum Evangelio. Neque hæc in Scho-
lis tantùm diſputabantur, ſed ex ſcholis, vt fit, effereban-
tur ad populum. Et hæ perſuaſiones regnabant, & alebant
fiduciam humanarum virium, & opprimebant cognitio-
nem gratiæ Chriſti. Itaque Lutherus, volens magnitudi-
nem peccati Originalis & humanæ infirmitatis declarare,
docuit, Reliquias illas peccati Originalis, non eſſe ſua natu-

putentur, item Spiritu ſancto, ut mortificentun⸗

Quan-

f. phos de civili iudicio dictæ ſunt, non de iudicio Dei. Ni-
hilo prudentiùs aſſuunt & alias ſententias, Naturam non eſſe

ra in homine aαα oονα ſed indigere gratia Chriſti, ne im-

————,,— — — .44———ð

GRTGINALI. 6o r
§. r;. Quanquam Scholaſtici utrunque extenuant, pec- Natum impor.
catum & pœnam, cum docent Hominem proprius viribus poſe
mandata Dei fatere. In Geneſi aliter deſcribitur pœna im-
Poſita pro peccato Originis. Ibi enim non ſolum Morii &
aliis corporalibus malis fubjicitur humana natura, ſed eti-
am Regno Diaboli. Nam ibi fertur hæc horribilis ſententia: B
Inimicitias bonam inter te & mulierem, & inter ſemen tuum, & Gen. 3, 15. p. 209.
ſemen illius, Defectus, & concupiſcentia ſunt Pænæ & Pec-
cat. Mors & alia Corporalia mala, & Tyrannis Diaboli

propriè Pænz ſunt. Eſt enim natura humana in ſervitutem 2 Tim. 2, 25.

tradita, & captiva à diabolo tenetur, qui eam impiis opi- Ebr. 2,15. Eph. 2,52.
nionibus & erroribus dementat, & impellit ad omnis ge-
neris peccata. Sicut autem Diabolus vinci non poteſt, ni- p. 504. 06.
ſi auxilio Chriſti: Ita non poſſumus nos propriis viribus Col.r,1. Luc, ,71.
ex iſta ſervitute eximere. Ipſa mundi hiſtoria oſtendit, .
quanta ſit potentia Regni Diaboli. Plenus eſt mundus blaſ-
Phemiis contra Deum, & impiis opinionibus, & his vincu-:

lis habet diabolus irretitos ſapientes & juſtos coram mun-

do. In aliis oſtendunt ſe craſſiora vitia. Cum autem datus
ſit nobis Chriſtus, qui & bæc peccata, & has pæœnas aufenat, &
regnum diaboli, peccatum & mortem deſtruat, beneficia Chriſti p. 87. 612.
non poterunt cognoſci, niſi intelligamus mala noſtra.
Ideò de his rebus noſtri concionatores diligenter docue-
runt, & nihil novi tradiderunt, ſed ſanctam Scripturam,
& ſanctorum Patrum ſententias propoſuerunt- .
§. 16. Hæc arbitramur ſatis factura eſſe Cæſ. Majeſtati, de
puerilibus & frigidis cavillationibus, quibus adverſarii ar-
ticulum noſtrum calumniati ſunt. Scimus enim nos reètè
& cum Catholica Eccleſia Chriſti ſentire. Sed ſi renova- P
bunthanc controverſiam Adverſarii, non defuturi ſunt a-
pud nos qui reſpondeant, & veritati patrocinentur. Nam
adverſarii in hac cauſa, magna ex parte quid loquantur
non intelligunt, Sæpe dicunt pugnantia, Nec Formale pecca-
ti origina, nec Defeltus quos vocant, rectè ac Dialecticè ex-
pediunt. Sed nos hoc loco noluimus iſtorum rixas nimis

ſubtiliter ex cutere, Tantum ſententiam ſanctorumbatrum,

quam

Articul. III. 62 APOLOG. ART. HI. WV. DE TUVSTI FICATIONE.
ig i. 2. quam & nos ſequimur, communibus & notis vVerbis duxi-
i, Mus eſſe recitandam. —
probatur. — GS. TJ. TERTIUM articulum probant adverſarii, a) in
a) à Daventr. quo confitemur duas in Chriſto naturas, videlicet Natu-
So. nandum ram Humanam aſſumtam à Verbo in unitatem Perſonæ
ſecuti, Pupill. Sax. ſuæ. Et quòd idem Chriſtus paſſus ſit ac mortuus, ut re-
c.65, peoo. conciliaret nobis Patrem, & refuſcitatus, ut regnet, juſtifi⸗
cet, & ſanctiſicet credentes, &c. juxta Symbolum Apoſñto-
lorum & Symbolum Nicenum.
A. C. 2. 4. P. 13.

A. S. p. 278. 397. , G
ae t Ain⸗ DE JusTIFICATIONF.
er. B. O. Lib.
Arbitr. NR quarto, quinto, ſexto, & infra in articulo Xx. damnant
Improbatur. Inos a) quod docemus, homines non propter ſua merita,

P bije ſaum. ſed gratis propter Chriſtum conſequi remiſſionem pecca-
p.5. ut Manichæ- torum fide in Chriſtum. Utrumque enim damnant, & quòd
os, Valentinianos negamus homines prepter ſua merin conſequi remiſſio-
b) Bell. d. juſtif. nem peccatorum, & quòd affirmamus, homines fide conſe-
Cath. I. 2. c. 2.4.5. qui remiſſionem peccatorum, & fide in Chriſtum juſtificari.
Beran n ontr. Cum autem in hac controuerſia præcipuus locus do Krinæ
Luth. in Jo, c. 15. 5. Chriſtianæ agitetur, qui rectè intelle tus illuſtrat & ampli-
Nun. 1.7. f. 4. ficat honorem Chriſti, & affert neceſſariam & uberrimam
conſolationem piis conſcientiis, rogamus ut Cæſarea Ma-
jeſtas de rebus tantis clementer nos audiat. Nam adwerſa-
rii, cum neque quid Remiſſo Peccatorum, neque, quid Fides,
neque quid Gmtia, neque quid Jaſtitis ſit, intelligant, miſe-
rè contaminant hunc locum, & obſcurant gloriam &bene-
ficia Chriſti, & eripiunt piis conſcientiis propoſitasin Chri-
ſto conſolationes. Ut autem & confirmare Confeſſionem
noſtram, & diluere ea quæ adverſarii objiciunt poſſimus,
Initio quædam præfanda ſunt, ut fontes utriusque generis
dockrinx, & adverſariorum, & noſtræ cognoſtci poſſint.
S. 2. Univerſa Scriptura in hos duos Iocos præcipuos di-
ſtribui debet, in Legem & Promifiones Aliiès enim Legem
tradit, aliàs tradit Promiſſionem de Chriſto, videlicet, cum
aut promittit Chriſtum venturum eſſe, & pollicetur pro-

4

APOLOG. AR T. IV. DE JUSTIFICATIONEF. 63 Art. IV. De Jußii-
pter eum remiſſionem peccatorum, juſtificationem & vi- Fealione.
tam æternam; aut in Evangelio Chriſtus, poſtquam ap-
paruit, promittit remiſſionem peccatorum, juſtificatio-
nem & vitam æternam. Vocamus autem Legem in hac di-
ſputatione Decalegi græcepta, ubicunque illa in Scripturis
leguntur. De Ceremoniis & Judicialibus legibus Moiſi
in præſentia nihil loquimur.
§. 3. Ex his adverſarii ſumunt Legem a), quia Humana Legs Senſin.

Ratio naturaliter intelligit aliquo modo legem. Habet enim 2) Paventr, 2 .
idem judicium ſcriptum divinitùs in mente, & per legem Fabn f. zn. contr-
quærunt remiſſionem peccatorum & juſtificationem. De- Luth. ad Gal. T. I.
calogus autem requirit non ſolùm externa opera civilia, r en.. 7 7 Ale.
quæ ratio utcunque efficere poteſt: ſed etiam requirit alla 63. le zr t⸗
longè ſupra rationem poſita, ſcilicet, verè timere Deum,
verè diligere Deum, verè invocare Deum, verè ſtatuere,
quòd Deus exaudiat, & expectare auxilium Dei in morte,
in omnibus afflictionibus: denique requirit obedientiam
erga Deum in morte & omnibus afflictionibus, ne has fu-
giamus, aut averſemur, cum Deus imponit.
§F. 4. Hic Scholaſtici b), ſecuti Philoſophos, tantùm be7.
docent jafitiam Rationis, videlicet, Civiha opera, & affingunt eA.
quòd Ratio ſine Spiritu ſancto poſſit diligere Deum ſupra by) e gar Hof-
omnia. Nam donec humanus animus otioſus eſt, nec ſen- meiſt. ap. Fabr. f.
tit iram, aut judicium Dei, fingere poteſt, quòd velit De- 1. Bell. Jud. Mend.
um diligere, quòd velit propter Deum benefacere. Ad hunc enaj Blel l an.
modum docent homines mereri remiſſionem peccatorum, der Sunm. . “
faciendo quodest in ſe, hoc eſt, ſi ratio, dolens de peccato, 3. Th. Henr. Anat.
eliciat actum dilectionis Dei, aut bene operetur propter a. 4. . Andrad.
Deum. Et hæc opinio, quia naturaliter blanditur homini- B In. Orrir c ꝛ91.
bus, peperit & auxit multos cultus in Eccleſia, vota M ona- Trid. & 6. can .
ſtica, abuſus Miſſæ, & ſubinde alii alios cultus atque obſer- 6.7. 9. Bell. d. Ju-
vVationes hac opinione excogitaverunt. Et vt fiduciam ta- Kif. I. 1. c. 21. 18
lium operum alerent atque augerent, affrmaverunt Deum en ng. 4 *
neceſſariò gratiam dare ſic operanti, neceſitate non coa- Hölfn Antimei-
cCctionis, ſed Immutabilitatis. er. d.10. II.
§. 5. In hac opinione multi magni & pernicioſi etrores

gitet prudens Lector; Si hæc eſt juſtiria Cbriſtiana,
tereſt inter Philoſophiam, & Chriſti doctrinam?

ſionem peccatorum & juſtificationem, nihil jam
inter juſtitiam Philofophicam, aut certèe Phariſa
Chriſtianam

ſe gratis accipere remiſſionem peccatorum, & re

64 APOLOG. ART. IV. DE JUSTIFICATIONEFY.
hærent, quos longum eſſet enumerare. Tantùm illud co-

quid in-
Si mere-

mur remiſſionem peccatorum his noſtris actibus elicitis,
quid præſtat Chriſtus? Si juſtificari poſſumus per Ratio-
P. 7i. nem & Opera Rationis, quorſum opus eſt Chriſto autkege-
neratione? Et ex his opinionibus jam eo prolapſa res eſt, ut
multi irrideant nos qui docemus, Aliam juſtitiam præter Pbi-
laſophicam quærendam eſſe. Audivimus quosdam pro con-
cione, ablegato Evangelio, Ariſtotelis Fthica enarrare.
Nec errabant iſti, ſi vera ſunt quæ defendunt Adverſarii.
Nam Ariſtoteles de Moribus civilibus adeò ſcripſit eruditè,
nihil ut de his requirendum ſit ampliàs. Videmus exta-
re libellos, in quibus conferuntur quædam dicta Chriſti,
cum Socratis, Zenonis, & aliorum dictis, quaſi ad hoc ve-
nerit Chriſtus, ut traderet leges quasdam, per quas mere-
remur remiſſionem peccatorum, non acciperemus gratis
propter ipſius merita. Itaque ſi recipimus hic adverſario-
rum doctrinam, quòd mereamur Operibus Rationis remiſ-

intererit
Ucam, &

§. 6. Quanquam adverſarii, ne Chriſtum omninò præ-
tereant, requirunt Notitiam hiſtoriæ de Cbriſto, & tribuunt ei,
Prima Gmtia quòd meruerit nobis dari quendam babitum, ſive ut ipfi vo-
Juid? p-93. 1. cant, primam gratiam quam intelligunt habitum eſſe
inclinantem, ut facilius dilgamus Deum. Exiguum tamen
eſt, quod huic habitui tribuunt, quia fingunt actus volun-
tatis ante habitum illum, & poſt illum habitum ejusdem
ſpeciei eſſe: Fingunt, voluntatem poſſe diligere Deum; ſed
habitus ille tamen extimulat, ut idem faciat libentias. Et
jubent mereri hunc habitum primúm per Pracegentia me-
rita, deinde jubent mereri operibus legis Iacrementum il-
lius habitus, & vitam æternam. Ita ſepeliunt Chriſtum, ne
eo mediatore utantur homines, & propter ipſum ſentiant

concilia-
tlonem,

—

—. —

IV. D E JUSTIFICATIONEN, E65
tionem, ſed ſomnient ſe propria impletione Legis mereri
remisſionem peccatorum, & propria impletione legis co-
ram Deojuſtos reputari: cum tamen legi nunquam ſatis- p. 69. ?8. 90. 91t.
fiat, cum ratio nihil faciat, niſi quædam civilia opera: Inte- 110. 466.
rim neq; timeat Deum, neq; verè credat ſe Deo curæ eſſe.
Et quanquam de habitu illo loquuntur, tamen ſine juſtitia
fidei neq; exiſtere dilectio Dei in hominibus, neq; quid

Ait dilectio Dei intelligi poteſt.

G. 7. Et quòd fingunt a) diſcrimen interaterietum Congrui, Meritum Congrui,
& meritum Condigni Iudunt tantùm, ne videantur apertè . Condigni.
Aaviavigat. Nam ſi Deus necſaris dat gratiam pro merito Bief, 4.
congrui, jam non eſt meritum Congrui, ſed meritum Condi. 5 giel ei
gni. Quanquam quid dicant, non vident. Poſt habitum d. h. I. 7. c. 17.
illum dilectionis fingunt hominem de condigno mereri. Bec. Opuſc. 7. T.
Et tamen jubent dubitare, uerum adfit habitus. Quomodo 1¹ c. 3. n. 2.
igitur ſciunt, utrum de Congruo an de Condigno merean- p. 88. 14. 116.
tur? Sed tota hæc res conficta eſt ab otioſis hominibus, qvi
non norant, quomodo contingat remisſio peccatorum, &
quomodo in judicio Dei, & terroribus conſcientiæ, fiducia
operum nobis excutiatur. Securi hypocritæ ſemper judi-
cant ſe de Condigno mereri, ſive adſit habitus ille, ſive non
adſit, quia naturaliter confidunt homines propria juſti-
tia; ſed conſcientiæ perterrefactæ ambigunt & dubitant,
& ſubinde alia opera quærunt & cumulant, ut acquie-

ſcant. Hæ nunquàm ſentiunt ſe de Condigno mereri, & ru-

unt in deſperationem, niſi audiant præter doctrinam egis,

Evangelium de gratuita remisſione pecatorum, & juſti-

tia fidei. . SS
F. 8. Ita nihil docent adverſarii niſi juſtitiam Rationis

aut certe Legis: in quàm intuentur, ſicut judæi in velatam p. 56. 1 .
Moiſi faciem, & in ſecuris hypocritis, qui putant ſe legi ſa- Ex. 34, 35. 2. Cor.
tisfacere, excitant præſumptionem & inanem fiduciam o- 3‧7 13.
perum, & contemptum gratiæ Chriſti. E contra pavidas
conſcientias adigunt ad deſperationem, quæ operantes
ceum dubitatione, nunquam poſſunt experiri quid ſit Fider,

& quàm ſit efficax: ita ad extremum penitùs deſperant.
. E Nos

66 . IV. DE JUSTIFICATITONE.
G. 9. Nos autem de juſtitia rationis ſic ſentimus, quod
p. 13. 67. Deus requirat eam, & quòd propter mandatum bei neces-
ſariò ſint facienda honeſta opera quæ Decalogus præcipit,
* Gal. 3, 24. Juxta illud: Lex eſt pædagegus. Item: Lex eſt injuftts poſita.
t1. Tim. 1, 9. Vult enim Deus coherceri carnales illa civili diſciplina; Et
ad hanc conſervandam dedit leges, literas, doctrinam, ma-
p. 17. 55. 195. 644, giſtratus, pœnas. Et poteſt hanc juſtitiam utcunqueRatio
335. ſuis viribus efficere, quanquam ſæpè vincitur imbecillitate
p. 35. 61. 196, naturali, & impellente diabolo ad manifeſta flagitia. Qan-
quam autem huic juſtitiæ Rationis libenter tribuimus fſuus
laudes: nullum enim majus bonum habet hæc natura co-
Eth. Nicom. L 5. rupta: Et rectè inquit Ariſtoteles, neg, Heſperum, neé; Lucife-:
c.z. rnutm formoſiorem eſſe juſtitia? ac Deus etlam ornat eam cor-
p. 669. pofalibus præmis: tamen non debet cum contumelia
Chriſti laudari.

p. 561. Falſum enim, quoòd per opera noſtra mereamur remis-
ſionem peccatorum.
Falſum eſt & hoc, quòd homines reputentur eſſe juſti
coram Deo, propter juſtitiam Rationis.
Falſum eſt & hoc, quòd Ratio proprüs Viribus posſit
Deum ſupra omnia diligere, & legem Dei facere, videlicet
verè timere Deum, verè ſtatuere, quòd Deus exaudiat, vel-
le obedire Deo in morte, & aliis ordinationibus Dei; Non
concupiſcere aliena &c. etſi civilia opera efficere Ratio po-
teſt.
Falſum eſt & hoc, & contumelioſumin Chriſtum, quod
non peccent homines facientes præcepta Dei ſine Gratia.
G. 10. Hujus noſtræ ſententiæ teſtimonia habemus, non
ſolùm ex Scripturis, ſed etiam ex Patribus. Nam Auguſti-
nus copioſisſimè diſputat contra Pelagianos, Gratiam non
dari propter merita noſira. Et L. de Natura & Gratia L. inquit:
Si poſibilitas naturalis per liberum arbitrium, & ad cogno-
ſcendum quomodo vivere debeat, & ad bene vivendum ſuf-
Ficit, ſibi ergò Cbriſtus gratis mortuus eſt. Ergo evacua-
tum eſt ſceandalum erucis, Cur son etiam ego bic excla-
“W mem 5

1
cet
el⸗
vo
.

d.
10 1
ſt⸗

01

nvo: Evatuati eſtis à Chriſto qui in natura juſtiſiramini, Gal. F, 4.

teor Chriſtus eſt, ad juſtitiam emni eredent’, Et Jobannis 5.36., 1 39. Rom. 10, 4.

enum Dei. Quòd ſi opus eſt renaſci per Spiritum Sanctum,

gem, Rom. 3, 23. Omnes carent Gloria Dei. id eſt, carent fapi-

jiri legi Dei, certè peccat, etiamſi egregia facta, & digna

lit:

.

44

ſine Spiritu ſan to, aut ſecurus contemnitjudicium Dei, p. 62,

IV. DE JusSsTIFTICATIONY. 67
mem à Imò exelamabo & ifßos increpabo delore Chrifßia.

gratia excidiſtii. Ignorantes enim juſtitiam Dei, & veſtram
volentes conſtieuere, juſtitiz Dei non eſtis ſubjecti. Sicut
enim finis legis, ita etiam naturæz humanæ vitioſæ Salva- Matth. 5I7. Aét.

Si vos filius liberaverit, verò liberi eriti. Non igitur poſſumus Gal 3 13. c. 4, 5

per Rationem liberari à peccatis, & mereri remisſionem
peccatorum. Et Johannis tertio, 3. ſerlptum eſt: Nifi quis
renatas fuerit ex Aqua & è Spiritu, non poteſt introire in re-

Juſtitia Rationis non juſtificat nos coram Deo, non facit le-

entia & juſtitia Dei, quæ Deum agnoſcit & glorificat. Item
Roma. 5, 7. Senſus carnis inimicitia eſt adverſus Deum. Legi
enim Dei non eſt ſubjectus , acr ne poteſt quidem ei ſubjici.
Qui autem in carne ſunt, Deo placere non poſſunt. Hæc adeò
ſunt aperta teſtimonia, at non deſiderent aeutum intelle-
Rorem, ſed attentum auditorem, ut Auguſtini verbis
utamur, quibus ille in eadem cauſa uſus eſt. Si Senſus car- Rom, e. &, „
nis eſt Inimicitia adverſus Deum, certè Caro non diligit DBeum.“
Si non poteſt legi Dei ſabjici, non poteſt Deum diligere. Si
ſenſus carnis eſt inimicitia adverſus Deum , peccat caro, et-
iam cum externa civilia opera facimus. Si non poteſt ſub-

laude juxta humanum judicium habet. Adverſarii intuen- Negat. Th. Hent.
tur præcepta Secunde tabulæ, quæ juſtitiam civilem conti- Anat. a. 69.
nent, quàâm intelligit Ratio. Hac contenti putant ſe Legi 1. “
Dei ſatisfacere. Interim Primam tabulam non vident, qvæ d. N.
præcipit, ut diligamus Deum, ut verè ſtatuamus, quod
Deus iraſcatur peccato, ut verè timeamus Deum, ut verè
ſtatuamus, quòd Deus exaudiat. At humanus animus

aut in pœna fugit & odit judicantem Deum. Itaq; non ob-
temperat Primæ tabulæ. Cum igitur hæreant in natura ho-
minis contemptus Dei, dubitatio de verbo Dei, de minis, &
E 2 promis-

Rom. 14, 15.

68 IV. DE JUSTIFICATIO NE.
promisſionibus, verè peccant homines, etiam cum honeſta
opera faciunt ſine Spiritu ſancto, quia faciunt ea impio
corde, juxta illud: Quicquid non eſt ex fide, peccatum eſt. Ta-
les enim operantur cum contemptu Dei, ſicut Epicurus
non ſentit ſe Deo curæ eſſſe, reſpici, aut exaudiri à Deo. Hic
contemptus vitiat opera in ſpeciem honeſta, quia Deus ju-

dicat corda.

b. 154.

Pp. 67.

Rom. 4, 15.

Rom. 4, 23. Gal. 2,
2⁰. Eph. 5, 15 „ I.
Tim. 26. Tit. 2,14.
1. Pet. 3, 21. C. 4, 1.
Chemn. LL. P. 3.
P 193.

G. II. Poſtremè, hoc imprudentisſimè ſcribitur ab Adver-
ſariis, quòd homines rei æternæ iræ, mereantur remisſio-
nem peccatorum per alfftum elicitum dilections, cum impoſſi-
bile ſit diligere Deum, niſi prius fide apprehendatur remis-
ſio peccatorum. Non enim poteſt cor, verè ſentiens Deum
iraſci, diligere Deum, niſi oſtendatur placatus. Donec ter-
ret & videtur nos abjicere in æternam mortem, non poteſt
ſe erigere natura humana, ut diligat iratum, judicantem &

punientem. Facilè eſt otioſis fingere iſta ſomnia de dile-

ctione, quòd reus peccati mortalis posſit Deum diligere

ſuper omnia, quia non ſentiunt, quid ſit lra aut Judicium
Dei. At in agone conſcientiæ & in acie experitur confſci-

entia vanitatem illarum ſpeculationum philoſophicarum.

Paulus ait: Lex iram operatur. Non dicit per legem mereri
homines remisſionem peccatorum. Lex enim ſemper

accuſat conſcientias, & perterrefacit. Non igitur juſti-

ficat, quia conſcientia perterrefacta lege fugit judicium
Dei. Errant igitur, qui per legem, per opera ſua mereri

ſe remiſſionem peccatorum confidunt. Hæc de Juſtitia ra-

tionis, autlegis, quàm adverſarii docent, ſatis ſit dixiſſe.
Nam paulô poſt cum noſtram ſententiam de juſtitia fidei
dicemus, res ipſa coget plura teſtimonia ponere, quæ etiam
proderunt ad illos errores Adverſariorum, quos hactenus

recenſuimus, evertendos.

F. 1ꝛ. Quia igitur non poſſunt homines viribus ſuis legem

Dei facere, & omnes ſunt ſub peccato, & rei æternæ iræ ac

mortis: Ildeò non poſſumus per Legem à peccato liberari, ac
juſtificari; ſed data eſt promisſio remisſionis peccatorum &
juſtificationis propter Chriſtum, qui datus eſt pro nobis, ut

ſatis-

IV. DE IUSTIFICATIONE, 69*
ſatisfaceret pro peccatis mundi, & poſitus eſt Mediator Jo. 1, 29. Rom. 3
ac propitiator. Et hæc promisſio non habet conditionem 25. 1. Tim. 2, 5.
meritorum noſtrorum, ſed gratis offert remisſionem pec- 1. Jo. 2, 2.
catorum & juſtificationem: ſicut Paulus ait: Si eæ ope- Rom. 11, 6.
ribus, jam non ex gratia. Et alibi; Zuſßtitia Dei jam maniſe: c. 3, 2l.
ſatar ſine lege, id eſt, gratis offertur remisſio peccatorum.
Nec pendet reconciliatio ex noſtris meritis. Quoòd
ſt ex noſtris meritis penderet remisſio peccatorum, & re-
conciliatio eſſet ex Lege, eſſet inutilis. Quia enim Legem P. 54. 109, u6.
non fäcimus, ſequeretur etiam promisſionem reconcilia-
tionis nunquam nobis contingere. Sic argumentatur Pau-
lus Rom. 4, 14. Si ex lege eſſet hæreditas, inanis eſſet Fides, &
abolita promisſio. Si enim promisſio requireret conditio-
nem meritorum noſtrorum, ac Legem, cum Legem
nunquam faciamus, ſequeretur Promisſionem inuti-
lem eſſe. = .
§. 13, Cum autem juſtificatio contingat per gratuitam
promisſionem, ſequitur, quòd non posſimus nos ipfſi juſti-
ficare, alioqui quorſum opus eratpromittere? Cumq; pro-
misſio non posſit accipi niſi fide, Evangelium, quòd eſt pro- p. 149.
priè Promisſio Remisſionis peccatorum & Juſtificationis
propter Chriſtum, prædicat juſtitiam fidei in Chriſtum,
qvam non docet L ex, neq; hæc eſt juſtitia Legis. Lex enim
requirit à nobis opera noſtra, & perfectionem noſtram; Sed
promisſio offert nobis, oppresſis peccato & morte, gratis
reconciliationem propter Chriſtum, quæ accipitur, non o⸗
peribus, ſed ſola fide. Hæc fides non affert ad Deum fiduci-
am propriorum meritorum, ſed tantùm fiduciam promis-
ſionis, ſeu promiſſæ miſcricordiæ in Chriſto. Hæc igitur
fides Seciala, qua credit unusquisq; ili remitti peccata pro- p. 76. 33. 151. 181.
pter Chriſtum, & Deum placatum & propitium eſſe pro-
prer Chriſtum, confequitur remisſionem peccatorum, &
Juſtificat nos, & quia in pœnitentia, hoc eſt, in terroribus
conſolatur & erigit corda, & regenerat nos, & affert Spiri-
tum ſanctum, ut deinde legem Dei facere posſimus, vide-
licet, diligere Deum, verè timere Deum, verè ſtatuere; quod
E 3 Deus

7⁰ IV. DE JIUSTIFICATIO NE.

Deus exaudiat; Obedire Deo in omnibus afflictionibus,

mortificat concupiſcentiam &c.

G. 14. Ita fides, quæ gratis acci

iræ Dei, non opponit noſtra merita, aut diletionem no-
ſtram: quæ fides eſt vera Cognitio Chrſti, & utitur benefi-
ciis Chriſti, & regenerat corda, & præcedit Legis impletio-
nem. Et de hacFide nulla ſyllaba extat in doctrina Adverfa-

riorum noſtrorum. Proinde reprehendimus adverſarios,

P. 63. quòôd tantùm tradunt Juſtitiam Legis, non tradunt juſti-
tiam Evangelii, quod prædicat juſtitiam fidei in Chriſtum.

**5. Quid ſit Fides Juſtificans.

(Dverſarii «) finguntFidem tantùm eſſe notitiam hiſto-

Fides quid.

p. 64. 74. 7 RE— . . .
4) Bell. d. Juſt. 1. riæ, ideoq; docent eam cum peccato mortali poſſe exi-

c. 4. ſeq. Gerh. t. ſtere. ⁶) Nihiligitur loquntur deFide, qua Paulus toties di-
3. §. 71. Conf. cĩt homines juſtiſicari, quia qui reputantur juſti coram Deo,

.„ P. 3‧* 1. * Ce. . . 5 . . . .
gatte l. * non verſantur in peccato mortali. Sed illa fides quæ juſti-

³⁶) Syn. Trid. S8. 6. ficat, non eſt tantùm notitia hiſtoriæ, ſed eſt Mintiri pro-
c. 15. Bell. d, h. r. misſioni Dei. c) in qua gratis propter Chriſtum offertur re-

I. 1. c. 14. . misſio peccatorum & juſtificatio. Et ne quis ſuſpicetur,
tantùm notitiam eſſe, addemus amplius, efſt velle & accipe-
p. 10. 10. b. 557. e oblatam promisſionem remisſionis peccatorum, & juſtißca-

c) Chem. LL. t. 2
p. 679.
669. tionu. . .
G. 16. Ac facilè poteſt cerni diſcrimen inter hancFidem, &

inter juſtitiam Legis. Fides eſt Aarοοαιâα quæ accipit à Deo ob-

. lata beneficia, uſtitia Legu eſt argi—ι quæ offert Deo no-

ſtra merita. Fide ſic vult coli Deus, ut ab ipſo accipiamus

ea quæ promittit & offert.

g. 17. Quòd autem fides ſignificet non tantum hiſtoriæ

5. 78. 156. notitiam, ſed illam fidem, quæ aſſentitur promisſioni, aper-

„ann.4 16 tè teſtatur Paulus, qui ait, qaſtitiam ideò ex fide eſſe at ſit ſir-
19, 181.184. . . .
niſi fide. Quare inter ſe correlativè comparat & connectit

promis-

pit remisſionem peccato-
rum, quia opponit mediatorem & propitiatorem Chriſtum

ma promiſſo. Sentit enim promisſionem non poſſe accipi

IV. DE JusTIFICATIONE. 71

promisſionem & fidem. Quanquam facilè erit judicare,

quid ſit fides, ſi Syml olum conſideremus, ubi certè ponitur
hic articulus, Kemitſionem peccatorum. Itaq; non ſatis eſt
credere, quòd Chriſtus natus, paſſus, reſuſcitatus ſit, niſi
addimus & hunc articulum, qui eſt cauſa finalis hiſtoriæ,
Remisſionem pecratorum. Ad hunc articulum referri cætera
oportet, quòd videlicet propter Chriſtum, non propter
noſtra merita, donetur nobis Remisſio peccatorum. Quid
enim opus erat Chriſtum dare pro peccatis noſtris, ſi no-
ſtra merita pro peccatis noſtris poſſunt ſatisfacere?

p. 64.

§. 18. Quoties igitur de Fide juſtificante loquimur, ſcien- Objeca.

dum eſt hæc tria objecta concurrere, Promisßionem, & qui-

tiationem. Promiiſio accipitur fide, Gratuitum excludit noſtra
merita, & ſignificat tantùm per miſericordiam offerri be-
neficium. Cbriſti merita ſunt pretium, quia oportet eſſe a-
liquam certam propitiationem pro peccatis noſtris. Scri-
ptura crebrò miſericordiam implorat: Et ſancti Patres ſæ-
pè dicunt, nos per miſericordiam ſalvari. Quoties ĩgitur fit
mentio miſericordiæ, ſciendum eſt, quòd fides ibi requira-
tur; quæ promisſionem miſericordiæ accipit. Et rurſus
qvoties nos deſide loquimur, intelligi volumus objectum, ſci-
licet miſericordiam promiſſam. Nam fides non ideò juſti-

ficat, aut ſalvat, quia ipſa ſit opus per ſeſe dignum, ſed tan-

tùm quia accipit miſericordiam promiſſam. P
§. 19. Et hic cultus, hæc Aaroιαοιοα in Prophetis & Pſalmis
pasſim præcipuè laudatur, cum tamentlex non doceat gra⸗
tuitam remisſionem peccatorum. Sed batres norant pro-
misſionem de Chriſto, quòd Deus propter Chriſtum vellet
remittere peccata. Igitur cum intelligerent Chriſtum fore
pretium pro noſtris peccatis, ſciebant opera noſtra non es-
ſe ꝓretium rei tantæ. Ideò gratuitam miſericordiam & re-

vo Teſtamento. Huc pertinent illæ crebræ repetitiones mi-

Chemn. LL. P- Z⸗

dem gratuitam, & Merita Chriſt, tanquam pretium, & Propi- k. 6 0.

p. 78.

miſſionem peccatorum fide accipiebant, ſicut ſancti in No- Act. 10,4. c. 15,10,

P- 7 3. 237.

ſericordiæ & fidei in Pſalmis & Prophetis, ut hic: Si iniquitates . 30, 3 43 1*
olſervareri, Domine, Domine quis ſuſtinebit? Hic confitetur

E 4 pecca-

Gen. 15, 8.

Rom. 4, 4.
Pe 79

Rom. 7, 18; 13.

Gal. 5, 17.

Gen. 15, 2.

72 IV. DE JuSTIFICATIONE.
peccata, nec allegat merita ſua. Addit: Quia dpud te
propitiatio eſt. Hic erigit ſe fiducia miſericordiæ Dei. Et
citat promisſionem: Suſtinet anima mea in Verbo ejus. Syera-
vit anima mea in Domino, id eſt, quia promiſiſti remisſio-
nem peccatorum, hac tua promisſione ſuſtentor. Et
Paulus citat de Abraham : Credidu Abrabam Deo, & re-
putatum eſt ei ad juſtitiam, hoc eſt, Abraham ſenſit ſe
habere Deum propitium, tantùm propter ipſius promis-
ſionem. Aſſenſus eſt promisſioni Dei, nec paſſus eſt ſe ab
ea abſtrahi, etiamſi videbat ſe immundum atq; indignum
eſſe. Sentiebat Deum præſtare promiſſum propter verita-
tem ſuam, non propter opera aut merita noſtra. Nec pos-
ſunt acquieſcere perterrefacta corda, ſi ſentire debent, ſe
propter opera propria, aut propriam dileétionem, aut Le-
gis impletionem placere, quia hæret in carne peccatum,
quod ſemper accuſat nos. Tunc autem acquieſcunt corda,
quando in illis terroribus ſtatuunt, nos ideò placere Deo,
quia promiſit, & Deum præſtare promiſſum propter ſuam
veritatem, non propter dignitatem noſtram. Ita Abraham
audivit hanc vocem: Noli timere, Ego enim ſum protector
tuus &. Hic erexit ſe, & ſenſit Deum ſibi propitium es-
ſe, non quia ipſe meritus eſſet; Sed quia neceſſe eſſet Dei
promisſionem veram judicari. Hæc igitur fides imputatar
ei pro juſtitia, hoc eſt, quia aſſentitur promisſioni, & acci-
pit oblatam reconciliationem, jam verè eſt juſtus & ac-

Rom. 4, 13 24. ceptus Deo, non propter dignitatem ſfuam, ſed quia gra-

tuitam promisſionem Dei accipit. Non fruſtra placuit Pau-
lo hoc teſtimonium Geneſis. Videmus quomodò exagge-
rat, quàm diligenter in eo commoratur, quia videbat natu-
ram Fidei in hoc loco facilè perfpici poſſe: Videbat diſertè
addi teſtimonium de Imputatione juſtitivz. Videbat adi-
mi operibus laudem promerendæ juſtificationis & pacan-
dæ conſcientiæ. Cum Abraham ideò pronuncietur juſtus,
quia aſſentitur promisſioni, & accipit oblatam reconcilia-
tionem, non opponit iræ Dei merita aut opera. Quare-⸗
hic locus diligenter conſideratus, copiosè de tota re pias
J mentes

es

IV. DE JUSTIFICATIONE. 73
mentes docere poterit, qui quidem ita intelligi poterit, ſi
proponant eum ſibi perterrefactæ mentes, & ſtatuant, ad
eundem modum ſe debere aſſentiri gratuitæ promisſioni.
Neq; enim poſſunt aliter acquieſcere, niſi quia promiſe-
rit; non, quia noſtra natura, vita & opera digna ſint.
g. 20. Itaq; & Patres juſtificabantur, non per Legem, ſed
per promisſionem, & fidem. Ac mirum eſt Adverſarios n. 7. 4. 15, 10.
adeò extenuare Fidem, cum videant ubiq; pro præcipuo 21 4 1.
cultu laudari, ut Pſ. 49, 1y. Inpoca me in die tribulationis, G& eri-
piam te. Ita vult innoteſcere Deus, ita vult ſe coli, ut ab ipſo
accipiamus beneficia, & quidem accipiamus propteripſius
miſericordiam, non propter merita noſtra. Hæc eſt amplis-
ſima conſolatio in omnibus afflictionibus. Et hujusmodi“
conſolationes abolent Adverſarii cum fidem extenuant &
vituperant, & tantùm docent homines per opera & merita
cum Deo & agere.

⁶**. Quôd Sola Fidesin Chriſtum “* 6α²
juſtificet.

PkRimäm, ne quis putet nos de otioſa notitia Hiſtoriæ?
loqui, dicendum eſt Quomodò contingat fides 7 Po-
ſtea oſtendemus & quòd juſtificet, & quomodò hoc intel-
ligi debat, & diluemus ea quæ Adverſarii objiciunt. Chri-
ſtus Lucæ ultimo 4, 6. jubet prædicare pœnitentiam in nomine
Iuao, & remisfionem peccatorum. Evangelium („Senim arguit g„m. , 3u. Bph.
omnes homines, quòd ſint ſub peccato, quòd omnes ſint 2, z.
rei æternæ iræ ac mortis, & offert propter Chriſtũ remisſio- p. 73. 144. 56 5.
nem peccatorũ, & juſtificationem, quæ fide accipitur. Præ- HH .
dicatio Pœnitentiæ, quæ arguit nos, perterrefacit conſcien- G Eid . P54.
tias veris & ſeriis terroribus. In his corda rurſus debent Decl. 676.
concipere conſolationẽ. Id fit, ſi credant promisſioni Chri-
ſti, quòd propter ipſum habeamus remisſionem peccato-
rum. Hæc fides, in illis pavoribus erigens & conſolans, acci-
pit remisſionem peccatorũ, juſtificat, & vivificat. Nam illa
e E 5 conſo-

„ IV. DE JUSTIFICATIONE.
conſolatio eſt nova & ſpiritualis vita. Hæc plana & per-
ſpicua ſunt, & à piis intelligi poſſunt, & habent Eccleſiæ
teſtimonia. Adverſarii nusquam poſſunt dicere, Quomoaò
detur Spiritus ſanctuu. Fingunt Sacramenta conferre Spiri-
tum ſanétum ex opere operato, ſine bono motu accipien-
tis, quaſi verò otioſa res ſit donatio Spiritus ſancti.
§. 22. Cum autem de tali fide loquamur, quæ non eſt o-
p. 669. tioſa cogitatio, ſed quæ à morte liberat, & novam vitam in
cordibus parit, & eſt opus Spiritus ſancti, non ſtat cum
Mat. 7. pecato mortali; Sed tantiſper dum adeſt bonos fructus pa-
rit, ut poſtea dicemus. Quid poteſt dici de converſione im-
pii ſeu de modo regenerationis, ſimplicius & clarius? Pro-
ferant unum commentarium in Sententias, ex tanto Scripto-
rum agmine, qui de Modo Regenerationis dixerit. Cum lo-
quuntur de habitu dilectionis, ingunt, homines Spiritum
ſanctum per opera mereri, non docent per VYerbum accipi,
ſicut & hoc tempore Anabaptiſtæ docent. At cum Deo
non poteſt agi, Deus non poteſt apprehendi, niſi per Ver-
Rom. 1, 16. bum. Ideò juſtificatio fit per Verbum, ſicut Paulus inquit:
c. 10. 17. Epangelium eſt potentia Dei ad ſalutem omni credenti. Item, Fides
eſt ex auditu. Et vel hinc argumentum ſumi poteſt, quod
p. 146. 642. 661. fides Juſtificet, quia ſi tantùm fit juſtificatio per Yerbum, &
Verbum tantùm fide apprehenditur, ſequitur quòd fides
P. 62. 69. 73. di. zuſtificet. Sed ſunt aliæ majores rationes. Hæc diximus
22. 531.654. 639. hactenus, ut Modam Regenerationi oſtenderemus, & ut intel-
ligi poſſet, qualis ſit fides, de qua loquimur.
EFides an juſtifictt. JG. 23. Nunc oſtendemus, quò1ſides uſtiſicet. Ubi primuùm
hoc monendi ſuntlectores, quòd, ſicut neceſſe eſt hanc
u. Tim. 2, „ ſententiam tueri, quòd Chriſtus ſit Mediator, ita neceſſe ſit
br. 8,7. C. 11, defendere quòd fides juſtificet. Quomodò enim erit Chri-
Credere quid? ſtus mediator, ſi in juſtificatione non utimur eo mediatore,
— ſi non ſentimus, quòd propter ipſum juſti reputemur? Id
P: 146. autem eſt Credere, confidere meritis Chriſti, quòd propter
ipſum certò velit nobis Deus placatus eſſe. Item, ſicut o-
portet defendere, quòd præter legem, neceſſaria ſit pro-
misſio Chriſti, ita neceſſe eſt defendere, quod fides irſtinret
. „ 4 ex

IV. DE JUSTIFICATIONE. 75
Lex enim non docet gratuitam remisſionem peccatorum. p. 8). 86.
Lex non poteſt fieri, niſi prius accepto Spiritu ſanéto. Ne-
ceſſe eſt igitur defendere quòd promisſio Chriſti neceſſaria P 6. is4 106. 11
ſit. At hæc non poteſt accipi niſi fide. Itaque qui negant ¹
fidem juſtificare, nihil niſi Legem, abolito Evangelio & a-
bolito Chriſto, docent.
§.24. Sed nonnulli fortasſis, cum dicitur, quòd fides ju- An,ut Printipiumi
ſtificet, intelligunt de Principio, quòd fides ſitlnitium juſtifi- P 663.
cationis, ſeu præparatio ad juſtificationem, ita ut non ſit
ipſa fides illud quo accepti ſumus Deo, ſed opera quæ ſe-
quuntur. Et ſomniant, ſidem ideò valdè laudari, quia ſit
Frincipium. Magna enim vis eſt principii, ut vulgo dicunt,
2 uRαuαω τανιτπο, ut ſi quis dicat, quoòd Grammatica effi-
ciat omnium artium doctores,; quia Præparet ad alias artes,
etiam ſi ſua quenq; ars verè artificem efficit. Non ſic de
fide ſentimus, ſed hoc defendimus, quòd propriè ac verè
ipſa fide propter Chriſtum juſti reputemur, ſeu accepti qufifcari quia?
Deo ſimus. Et quia Jafißcari ſignificat ex injuſtis juſtos p. ,6. 106. 114.557.
effici, ſeu regenerari, ſignĩficat & uſtos pronunciari ſeu repa- 651.
ari. Utroq; enim modo loquitur Scriptura. Ideò primuûm Solan'Fides ju-
volumus hoc oſtendere, quòd ſola fides eæ injaßto juſtum efi. Kiſicet?
ci, hoc eſt, accipiat remisſionem peccatorum. P. z 16274,605,
§. 25. Offendit quosdam particula Salz, cum & Paulus di- Rär 3, 28.
cat, Arbitramur hominem juſtißicari fide, non e& operibus. Item, Luth. t. 5. J. 140.
Epbeſios e. 2, 5. Dei donum eſt, non ex vobis, neg, ex operibus, ſeq.
ve quis glorietur. Item Roma. c. 3, 25. Gratis juſtifcari. P- 512. 661. 672.

Si diſplicet excluſiva, Sola, tollant etiam ex Paulo, illas ex- A Pfn. d. Juſt. d

II. C. I. ar. I. F. 10.
cluſivas, Gratis, Non ex operibas, Donum ſt & . Nam hæ d. 12. c. 3. aph. 3.

quoq; ſunt Excluſivæ. Excludimus autem Oyinionem meritir S. 23. Hülſ. farm-
non excludimus Verbum aut Sacramenta, ut calumnian- Eauli Jac. d. 13.
turAdverſarii. Diximus enim ſupra, fidem ex Verbo con- 660 7
cipi: Ac multò maximè ornamus miniſterium Verbi. Di- n. j.
lectio etiam & opera ſequi fidem debent: quare non ſic ex- p. 13. 74. 83. 97.
cluduntur, ne ſequantur, ſed fiducia meriti dilectionis aut 107. 318. 5591
oberum in juſtiſicatione excluditur. Idque perſpicuè o-

Quoôd

ſtendemus.

76 IV. DE JUSTIFTICATIONE.
§. 26.

Quòd Remisſionem Peccatorum
ſola fide in Chriſtum conſequamur.

. dell! “ 4. Ateri etiam Adverſarios 4) exiſtimamus, quòdin Juſtifi-
negit. catione primum neceſſaria ſit Remiſſio peccatorum. O-
p. 69. 5v. Imnnes enim ſub peccato ſumus. Quare ſic argumentamur:
1. Conſequi remisſionem peccatorum, eſt juſtificari, juxta
illud: Beati quorum remiſſæ ſunt iniquit ates. Pſ. 32, 1. Rom. 4,7.
Sola fide in Chriſtum, non per dilectionem, non propter
dile tionem aut opera, conſequimur remisſionem pecca-
torum, etſi dilectio ſequitur fidem.
p. 19. 43. 76. 92. Igitur ſola fide juſtificamur, intelligendo Jaſtificationem,
108½. 246. 264. 267. eX injuſto juſtum effici, ſeu regenerari. L
22. Minor ita facilè poterit declarari, ſi ſciamus, Quomods fiat
remisſio peccatorum. Adverſarii frigidisſime diſputant: U-
trum ſint una mutatio remisſio petcatorum, & inſ uſio gratiaæ?
Otioſi homines quid dicerent non habebant. In Remis-
ſione peccatorum oportet in cordibus vinci terrores pec-
Pb. 172. cati/ & mortis æternæ: Sicut Paulus teſtatur l. Corinth. 15, F6.
Aculeus morti pescatum eſt. Potentia verò peccati Lex. Gratia
autem Deo, qui dat nobis victoriam per Dominum noſtrum Jeſum
Cbriſtum, id eſt, peccatum perterrefacit conſcientias: Id fit
per Legem, quæ oſtendit iram Dei adverſus peceatum: ſed
vincimus per Chriſtum. Quomodo? Fide, cum erigimus
nos fiducia promiſſæ miſericordiæ propter Chriſtum
Sic igitur probamus Minorem. Ira Dei non poteſt pla-
cCari, ſi opponamus noſtra opera, quia Chriſtus propoſitus
eſt Propitiator, ut propter ipſum fiat nobis placatus bater.
Rom. 3, 25. Chriſtus autem non apprehenditur tanquam Mediator,
p. 114. 151. 278. niſi Fide. Igitur ſola fide conſequimur remisſionem pecca-
* torum, cum erigimus corda fiducia miſericordiæ propter
Chriſtum promiiiæ.

Bph. 2, 11.198. G 27. Item, Paulus Roma. e,y. ait: Per ipfum habemm ateetr-

Ebr. 4, 16. c. 10,22. ſum ad Patrem, & adcdit, per figem. Sic ĩgitur reconciliamur Pa-
P. 92. 93. Renn . tri, &

ſenſum omnium Prophetarum.

IV. DE JUSTITIGATION.
tri, & accipimus remisſionem peccatorum, quandò erigi-
mur fiducia promiſſæ miſericordiæ propter Chriſtum. Ad-
verſarii Chriſtum ita intelligunt mediatorem & propitiato-
rem eſſe, quia meruerit habitum dilecétionis. Non jubent nunc
eo uti Mediatore, ſed prorſus ſepulto Chriſto, fingunt nos
habere acceſſum per propria opera, & per hæc habitum il-
lum mereri, & poſtea dilectione habere pacem conſcien-
tiæ. An non eſt hoc prorſus ſepelire Chriſtum, & totam
fidei doctrinam tollere? Paulus è contra do cet, nos babere
arceſſum, hoc eſt, ,acem per Chriſtum Et ut oſtenderet que-
modô id fiat, addit, quòd per ſidem habeamus acceſſum⸗.
Fide igitur propter Chriſtum accipimus remisſionem pec-
catorum. Non poſſumus iræ Dei opponere noſtram dile-
ctionem, & opera noſtra. l
§. 28. Secunds, Certum eſt peccata remitti propter Pro-

77

2.

pitiatorem Ohriſtum, Roma. 3, 25. Quem peſuit Deus propi- Ebr. 10, 10.

iatorem. Addit autem Paulus, per Edem.
deſt hic propitiator, cum fide apprehendimus promiſſam

Itaq; nobis pro- P 124· ſe. 78.

in eo miſericordiam, & opponimus eam iræ ac judicio Dei. Rom. 15, 2.
Et in eandem ſententiam ſcriptum eſt a«d Ebreos c. 4, 16. Ha- Eph. 3, 12.

bentes Pontificem &c. accedamus tum fiducia. Jubet enim ac-
cedere ad Deum, non fiducia noſtrorum meritorum, ſed
fiducia Pontificis Chriſti: requirit igitur fidem.
§. 29. Tertiò, Petrus in Altias Cap. o, 47. Haic omnes Prophe
tæ teſtimonium perhibent, remisſionem peccatorum accipere per no-
men ejas omnes qui credunt in eum. Quomodo potuit
clariùs dicere?

noſtra merita, non propter noſtram contritionem, attritio-

nem, dilectionem, cultus, opera. Et addit, Cam eredimus
Neq; enim poſſumus ap-

in eum. Requirit igitur fidem.

prehendere nomen Chriſti niſi fide. Præterea allegat con-

Hoc verè eſt allegare Ec-

cleſiæ autoritatem. Sed de hoc loco infrà depœnitentia rur-
ſus dicendum erit.
Q3 . Qarto, Remisſio peecatorum eſt res promiſſa propter

Remiſſionem peccatorum accipimus, in-
quit, per nomen ejus, hoc eſt, propter eum, ergò non propter

3.
P. 152, 197.

4.

78 IV. DE JUSTIFICATIONr.
Chriſtum. Igitur non poteſt accipi, niſi ſola fide. Nam pro-
P. 1365 15. 132. misſio accipi non poteſt, niſi ſola fide Rema 4, 16. Ide ex

199. Rde, ut ſit ſixma promisſio, ſecundum gratiam. Quaſi dicat:
Si penderet res ex meritis noſtris, incerta & inutilis eſſet
1 213 * 8 . . 5 .
p. 533. 94, 96. 109. Promisfio, quia nunquam conſtituere poſſemus, quando

116. Tatis meriti eſſemus. Idque facilè intelligere queunt peritæ
conſcientiæ. Ideòô Paulus ait Galat. 3, 22. Concluſie Veus
omnia ſub peceatum, ut promisſio ex ſide Jeſu Chriſti detur
credentibus. Hic detrahit meritum nobis, quia dicit omnes
reos eſſe, & concluſos ſub Peccatum: deinde addit, pro-
nisſionem videlicet. Remisſionis peccatorum, & juſtifica-
tionis dari, & addit, quomodo accipi promisſio posſit, vi-
delicet fide. Atq; hæc ratio ſumpta ex natura promisſio-
nis apud Paulum præcipua eſt, & ſæpe repetitur. Ned; ex-
cogitari, neq; fingi quidquam poôteſt, quo hoc Pauli argu-
mentum everti queat. Proinde non patiantur ſe bonæ
mentes depelli ab hac ſententia, quòd tantùm fide accipia-
mus remisſionem propter Chriſtum. In hac habent certam
& firmam conſolationem adverſus peccati terrores, & ad-
verfus æternam mortem, & adverſus omnes portas infe-
rvoruf
HGS. 31r. Cum autem ſola fide accipiamus remisſionem pec-
catorum & reconciliationem propter Chriſtum, ſola ndes
juſtificat, quia reconciliati reputantur juſti & fillii Dei, non
propter ſuam mundiciem, ſed per miſericordiam propter
Chriſtum, ſi tamen hanc miſericordiam fide apprehendant.
Ideoq; Scriptura teſtatur quòd fide juſti reputemur. àdjici-
emus igitur teſtimonia quæ clarè pronunciant, quòd fdes
Ffides Juſtitia. ſit ipſa juſtitia, qua coram Deo juſti reputamur, videlicet
non quia fit opus per ſeſe dignum; ſed quia accipit pro-
P, 71. 101. 92. 654. misſionem qua Deus pollicitus eſt, quòd propter Chriſtum
velit propitius eſſe credentibus in eum, ſeu quia ſentit,
guò Chbriſtus ſit nobis falctus à Heo, ſapientia, juſtitia, ſanci ſica-

Eſa. 40 2). tio, & redemptio I. Cor. 1, z0. .
I8r. 23, 7. „ ny, eE
: e F. 32. Paulus in Epiſtola ad Romanos Præcipuè de hoc loco
Qiſputat, & proponit, quòd gratis juſtificemur fide, creden-

ð

Epiſtolis repetit.

Taſtitiam, 6. 42 10, 22

tes, nobis Deum placatum propter Chriſtum. Et hanc pro-

poſitionem capue tertio, 25. quæ Statum univerſæ Diſputatio-

nis continet, tradit: Arbitramur, bhon inem lRide juſtificari,
non ex operibas Legis. Hic adverſarii interpretantur Cere-
monias Leviticas. At Paulus non tantum de ceremoniis

loquitur, ſed de tota Lege. Allegat enim infrà Rom. Vil, 7.
1 3 80

ex Decalogo: Non concupiſces. Et ſi opera moralia mere-
rentur remisſionem peccatorum, & juſtificationem, etiam
nihil opus eſſet Chriſto, & promisſione, & ruerent omnia
illa, quæ Paulus del promisſione loquitur. Malè etiam

ſcriberet a1 Epheſios c. II, 5. Gratis nos ſalvatäs eſe & Donum

Dei eſe, non ex operibu. em Paulus allegat Abraham, alle-
gat Davidem, at hi de Circumciſione habuerunt manda-
tum Dei. Itaq; ſi ulla opera juſtificabant, neceſſe erat illa

opera tunc cum mandatum haberent, etiam juſtificaſſe.
Sed rectè docet Auguſtinus, Paulum de tota Lege loqui, ſi-

cut prolixè diſputat de Spirita & Litera, ubi poſtremò ait: His
igitur conſideratis pertraltatisg pro viribus, quas Dominus donare

Aignatur, colligimus non jaſßtißicari hominem præceptis bonæ vitæ

niſi per ſidem Jeſu Chriſti.
§. 33. Et ne putemus temerè excidiſſe Paulo ſententiam,
quòd fides juſtificet, longa diſputatione munit & confir-
mat eam in querto Capite ad Romanos. Et deinde in omnibus

§. 34. Sié ait Capite quarto ad Rema. V, g. Operanti mercts

non imput atur ſecundum gratiam, Ied ſecundum debitum. Ei Au-

rem qni non operatur, credit autem in eum qui juſtiſicat impium,
ut atar ſiges ejus ad juſtitiam. Hic clarè dicit, Fidem ipfam
imputari ad Juſtitiam. Fides igitur eſt illa res, quàm Deus

Pronunciat eſſe uſtitiam, & adcdit, gratis imputari: & ne-
gat, poſſe gratis Imputari, ſi propter opera deberetur. Qua-

re excludit etiam meritum operum moralium. Nam ſi his
deberetur Juſtificatio coram Deo, non imputaretur fides ad
Juſtitiam ſine operibus.
Et poſtea: Dicimus enim qudd Abrabe imputata eſt ſides ad

Capite

IV. DE JUSTIFICATIONX. 75

p. 279. 654.

Rom. 4, 35 6.
Gal. 3, 6.

b. 781

80 J. DE JUSTIFICATIONE.
Capite, 1, ait: Juſtificati ex ſide, pacem babemus erga
pi 92. 745. 227.239. Deam, id eſt, habemus conſcientias tranquillas & lætas co-
245* ram Deo.
AKAomaæ. to. 10. Corde creditur adjuſtitiaw. Hic pronunciat,
fidem eſſe juſtitiam cordis. B
AdG a1latas 2,16. Nos in Chriſtum geſum credimus, ut juſtificemur
ex ſide Chriſti, & non ex operibus legis.
Ad Epheſ. 2, 5. Gratia enim ſaluati eſtis, per fidem, & hoc non ex

„19.79
P. 7.7. vabe , Dei enim donum eſt, non ex operibus, ne quis glo-
rieuur.. ð
Johannis primo 12: Dedit eis poteſtatem filios Dei fieri
bis qui eredunt in nomen ejus, qui non ex ſanguimibus,
neg, ex poluntate carnis, neg,; ex voluntate viri, ſed ex Deo
nati ſant. ⸗
p. '. FJohannis 3, 16. Sicut Moĩſes exaltavit ſerpentem in deſerto,
ita exaltari oportet filium hominis, ut omnis qui eredit in ipſum
non pereat.

Item, Non miſit Deus filium ſuum in mundum ut judicet mun-
dum, ſed ut ſalvetur mundus per ipſum. Qui credit in eum, non
judicatur. s
F. 35. Alluum 13,35. Notum igitur ſit vobis, viri fratres, quòd
per bunc vobis remisſio peccatorum annunciatur, & ab omnibus qui-
bus non potuiſtis in lege juſtificarie in hoc omnis qui credit juſt:fica-
twur. Quomodò potuit clarius de officio Chriſti, & de ju-
ſtificatione dici? Lex, inquit, non juſtificabat. Ideò Chri-
ſtus datus eſt, ut credamus nos propter ipſum juſtificari.
Apertè detrahit Legi juſtificationem. Ergo propter Chri-
ſtum juſti reputamur, cum credimus nobis Deum placa-
tum eſſe propter ipſfum.
8. 36. Altuum 4, 11. Hic est lapu qui reprobatus eſt à vobis
adifieantibus, qui factus eſt in caput anguli. Et non eſt in aliquo
alio ſalus. Neque enim aliud nomen eſt ſub cœlo datum
bominibus, in quo oporteat nos ſalvos ſieri. Nomen autem
Chriſti tantüm fide apprehenditur. Igitur fiducia
nominis Chriſti, non fiducia noſtrorum operum ſalvamur.
Nomen enim hic ſignificat cauſam quæ allegatur, propter
quam

— — — — — J---

IV. DEJUSTIFICATIONE. gr
quàâm contingit ſalus. Et allegare Nomen Chriſi, eſt confi-
dere nomine GChriſti, tanquam cauſa, ſeu pretio, propter
quod ſalvamur.
§. 37. Altuum i5, 9. Fide purifcans corda eorum. Quarè fides
illa de qua loquuntur Apoſtoli, non eſt otioſa notitia, ſed b. 83.
res accipiens Spiritum ſanctum, & juſtifcans nos.
9.38. Habacuc primo v. 5. Juſtus ex ſide viyvet. Hic primùm dicit, Rom. 1, 17.
homines fide eſſe juſtos, qua credunt Deum propitium es- . 38
ſe, & addit, quòd eadem fides vivificet, quia hæc fides parit p. 5z. 9.
in corde pacem & gaudium & vitam æternam. .
§. 39. Eſaiæ 3, 7l. Notitia ejus juſtificabit multos. Quid eſt
autem Notitia Cbriſti, niſi noſſe beneficia C hriſti, promiſſio-
nes, quas per Evangelium ſparſit in mundum? Et hæc be-

neficia Neſſe, propriè & verè eſt credere in Chriſtum, cre-

dere quoòd quæ promiſit Deus propter Chriſtum, certò
ræitet.
1 S§. 40. Sed plena eſt Scriptura talibus teſtimoniis, quia
alibi Legem, alibi promisſiones de Chriſto, & & de remis-
ſione peccatorum, & de gratuita acceptatione propter
Chriſtum tradit. Extant & apud S. Patres ſparſim ſimilia
teſtimonia. Ambroſius enim inquit in Epiſtola ad Ire- Lib. 9. Ep. 71. P.

næum quendame Subditus autem Mandus eò per Legem faltus eſt,

uia ex præſeripto Legi omner conveniuntur, & e operibus Le-
gu nemo juſtificatur, id eſt, guia per Legem peccatum co-
gnoſcitur, ſed culoz non relaxatur. Videbatur Lex nocuis-
ſe, quæ opines fecerat Peccatores ,‚ ſed pveniens Dominus
Jeſus peccatum omnibus, quod nemo Poterat evitare, do-
napit „ & chirographum noſtrum ſui ſanguinis effuſione Col. 2, 14.
delenit. Hoc eſt, quod ait? Abundavit peccatum per Le-
gem. Ssuperabundavit autem gratia per Jeſum. Qia Rom. 5,10.
Poſtquam totus mundus ſubditus faltaus eſt, totius mundi pec- p. 292.
catum abſtulit, ſicut teſtificatus eſt Jobannes, 1, 36. dicens⸗ Ec-
ce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Ee ides P. 387.
nemo glorietur in operibus, quia nemo falctis ſuu juſtiſica-
tur. Sed qui juſtus eſi, donatum babet, quia poſt lavacrum,
juſtißieatus eſt. Eides ergs eſt, que liberat ber Sanguinen
F— Chrißi,

g2 IV. D E JUSTITICATIONE.
Pl. 32, 7. Chrifti, qia beatas ille cui pecca! um yemittitur, & venia dona-
zur. Hæc ſunt Ambrofſii verba, quæ apertè patrocinantur
noſtræ ſententiæ, detrahit operibus Juſtificationem, & tri-
buit fidei, quod liberet per Sanguinem Chriſti. Conferan-
tur in unum acervum Sententiarii omnes, qui magnificis
Gitulis ornantur. Nam alii vocantur Angelici, alii Subtiles.
alii Irrefragibiler. Omnes iſti lecti & relecti non tantum
conferent ad intelligendum Paulum, quantum confert
hæc una Ambroſii ſententia.
In eandem ſententiam multa contra Pelagianos ſcribit
Auguſtinus de Siritu & Litera ſic ait: Iaeò quippe pro:
ponitur Juſtitia Legi, quòd qui fecerit eam, vivet in illa, ut
cum quisg, infirmitatem ſaam cognoverit, non per ſuas vires,
neque per literam ipfius legis, 9udd Keri non poteſt: Sed
Ver Ppdem concilians juſtißicatorem, perveniat, & faciat „G
vivpat in ea. Opus reétum, quòd quifecerit vivet in es, non fit;
giſi in juſtißicato, Juſtiſieatio autem ex ſide impetratur. Hic
clarè dicit juſtificatorem fide conciliari, & Juſtifica-
fionem fide impetrari. Et paulò poſt: Ex Lege timemus
Deum, ex fide ſeramus in Deum, ſed timentibus pænam ab-
ſconditar Gratia, ſuh quo timore anima laboran?, &c. per fi-
dem confagiat ad Miſericordiam Dei, ut det quòdjubet. Hic
docet Lege terreri corda, fide autem conſolationem cape-
re, & docet prius fide apprehendere miſericordiam, quàm
Legem facere conemur. Recitabimus paulò poſt & alia
quædam. ”YUD
g) Bell. Jud. de F. Profectò mirum eſt Adverſarios tot locis Scripturæ ni-
G. mend.30 eſt Th. hil moveri, quæ apertèé tribuunt juſtificationem fidei, &
nent. Anat. 2. . quidem detrahunt operibus. Num fruſtra exiſtimant toti-
Aane lcset. 4 pe es idem repeti? Num arbitrantur excidiſſe Spiritui ſancto
Ep. p. Decr. Caſtro Hon animadvertenti has vo ces?Sed excogitaverunte)etiam
tdhe Hær. I. 7. cavillum quo eludunt, dicunt de fide formata accipi debe-
hær s. re, hoc eſt, non tribuunt fidei Juſtificationem, niſi propter
p. 15. dilectionem, imò prorſus non tribuunt fidei juſtificatio⸗
nem, ſed tantùm dilectioni, quia ſomniant fidem poſſe ſta-
re cum peccato mortali. Quorſum hoc pertinet, niſi ut
promis-

des accipit remisſionem peccatorfim propter dilectionem,
ſemper erit incerta remiſſio peccatorum, quia nunquam
diligimus tantum quantum debemus: imò non diligimus,
niſi certo ſtatuant corda, quod donata ſit nobis remisſio

peccatorum. Ita Adverſarii, dum requirunt fiduciam Pro-

priæ dilectionis in remiſſione peccatorum & Juſtificatione,
Evangelium de gratuita remisſione peccatorum prorſus a-
bolent, cum tamé dilectionem illam neq; præſtent, neq; in-
telligant, niſi credant gratis accipi remiſſionem peccatorũ.
Nos quoq; dicimus, quod aulectto Fidem ſequi debeat,
ſicut & Paulus &al. 5, 6. ait: In Chriſto Jeſu neg, circtumciſio a-
liquia valet, neg, præputium, ſed ſides per dilektionem eicax.
Neq; tamen ideò ſentiendum eſt, quòd fiducia hujus dile-
tionis, aut propter hanc dilectionem accipiamus remis-
ſionem peccatorum & reconciliationem, ſicut neq; accipi-
mus remisſionem peccatorum propter alia opera ſequen-
tia. Sed ſola fide & quidem Fide prepriè zicza accipitur re-
misſio peccatorum, quia Promisſio non poteſt accipi niſi
Fide. Eſt autem Eides proprie dicta quæ aſſentitur promis-
ſioni: de hao Fide loquitur Scriptura. Et quia accipit remis-
ſionem peccatorum, & reconciliat nos Deo, priùs hac fide
juſti reputamur propter Chriſtum, quàm diligimus, ac Le-
Fem facimus, etſi neceſſariò ſequitur dilectio. Neque verò

æ fides eſt otioſa notitia, neç poteſt ſtare cum pPeccato p. 74. 81 87. g.

mortali, ſed eſt opus Spiritus ſancti, quo liberamur à mor-
te, quo eriguntur & vivificantur perterrefactæ mentes. Et
quia ſola hæc fides accipit remisſionem peccatorum, &
reddidit nos acceptos Deo, & reddit conſcientias pacatas
ac tranquillas, rectius vocariGratia gratum Iaciens poterat,
quàm Effe tus ſequens, videlicet Dile clio.
Hactenus ſatis copiosè oſtendimus & teſtimoniis Scri-
pturæ, & argumentis ex Scriptura ſumtis, ut res magis fie-
ret perſpicua, quòd ſola fide conſequimur remisſionem
Peccatorum propter Chriſtum, & quòd ſola fide juſtiſice-
mur, hoc eſt, ex injuſtis juſti efficiamur, ſeu regeneremur.
F 2 Facilè

1V. D E JUSTIFIGATIONE. 83
promiſſionem iterum aboleant, & redeant ad Legem? Si fi- Rom. 4, 16.

P⸗ 75. 87, 97: 55.

„b. 96.
bP 78. 94. 96, 109. .
Alb.

501.

Rom. 4, 16.

300%. 558. 661,

P. 55§. 66 4.

Goaanc laſio,

I.
2.

He 19.

Matth. 19, 17.

Jac. 1, 25. E. 2. II.

Jer. 31, 33.

P 99.

84 IV. DE DILECTIONE ET
Facilè autem judicari poteſt, quàm neceſſaria ſit hujus Fi-
dei cognitio, quia in hac una conſpicitur Chriſti officium,
hac una accipimus Chriſti beneficia, hæc una affert certam
& firmam conſolationem piis mentibus. Et oportet in Ec-
cleſia extare doctrinam, ex qua concipiant pii certam
ſpem ſalutis. Nam A dverſarii infeliciter conſulunt homi.
nibus dum jubent dubitare, utrum conſequantur remisſio-
nem peccatorum. Quomodo in morte ſuſtentabunt ſe iſti,
qui de hac fide nihil audiverunt, qui putant dubitandum
eſſe, Utrum conſequantur remiſſionem peccatorum Præ-
terea neceſſe eſt retineri in Eccleſia Chriſti Evangelium,
hoc eſt, promisſionem, quòd gratis propter Chriſtum re-
mittuntur peccata. Id Evangelium penitùs abolent, qui
de hac fide, de qua loquimur, nihil docent. At Scholaſtici
ne verbum quidem de hac fide tradunt. Hos ſequuntur
Adverſarii noſtri, & improbant hanc fidem. Nec vident ſe
totam promisſionem gratuitæ remisſionis peccatorum, &
juſtitiæ Chriſti abolere improbata hac fide.

F. . D E DIL ECTIONE ET
IMPLETIONE LEGIS.

H' c objiciunt Adverſarii: Si vi in vitam ingredi, ſer-
va mandata. Item: Facores Legis juftificabuntur &
alia multa ſimilia de Lege & Operibus, ad quæ priusquam
reſpondemus dicendum eſt, quid nos de Dilectione, & Im-
pletione Legis ſentiamus. Scriptum eſt apud Prophetam:
Dabo Legem meam in corda eorum. Et Roma. 5, 31 ait: Pau-
lus: Legem ſlabiliri, non aboleri per fildem. Et Chriſtus ait:
Si vis ingredi in vitam, ſerva mandata. Item I. Cor. 15, 3. Si dile-
dtionem non habeam, nibil ſum. Hæ ſententiæ & ſimiles teſtan-
tur, quòd oporteat Legemin nobis inchoari, & magis ma-
gisq; fieri. Loquimur autem non de Ceremoniis, ſe de illa
Lege, quæ præcipit de motibus cordis, videlicet de Decalo-
go. Quia verò fides affert Spiritum ſanctum, & parit novam
vitam

SJrer f ——

IMPLETIONE LEF-IS.

vitam in cordibus, neceſſe eſt quod pariat ſpirituales mo-

tus in cordibus. Et qui ſint illi motus oſtendit Propheta,
cum ait: * Dabo legem meam in corda eorum. Poſtquam igi-
tur fide juſtificati & renati ſumus, incipimus Deum timere,
diligere, petere, & expectare ab eo auxilium, gratias agere
& prædicare, & obedire ei in affictionibus. Incipimus &
diligere proximos, quia corda habent ſpirituales & ſan-
ctos motus.

Motus Spiritualis

quid 5
*Jer. 31, 33.

. 42. Hæc non poſſunt fieri, niſi poſtquam fide juſtifi- mpletie Legu es

cati fumus, &renati accipimus Spiritum Sanctum. Pri-
mum, quia Lex non poteſt fieri ſine Chriſto. Item: Lex non
poreſ ſieri, ſine Spiriu ſancto. At Spiritus ſanctus accipi-
tur fide, juxta illud Pauli, Galat. 3: 14. Ut promisſionem spiritus
ac ρ£isnus, per ſidem. Item, quomodò poteſt humanum cor
diligere Deum, dum ſentit eum horribiliter iraſci, & oppri-
mere nos temporalibus & perpetuis calamitatibus. Lex
autem ſemper accuſatnos, ſemper oſtendit iraſci Deum.
Non igitur dihgitur Deus, niſi Poſtquam apprehendimus
fide miſericordiam. Ita demum ſit Wectum amabile.
F§. 43. Quanquam igitur Civilia opera, hoc eſt, externa

P. 75. 86. 96.

Rom. 4, 5.
7⁵⁸. 82.

Per S&y iritum §S.

operabegis ſine Chriſto, & ſine spiritu ſancto aliqua ex pPar- Supr. p. 17.66.19 5.
te fieri posſint: tamen apparet ex his quæ diximus, illa quæ 634. 644. 66 6.835.

ſunt propriè Legis divinæ, hoc eſt, affectus cordis erga De-
um qui præcipiuntur in Prima tabula, non poſſe fieri fine
Spiritu ſancto. Sed Adverſarii noſtri ſunt/vaves Theolo-
gi. Intuentur Secundam tabulam, & Politica opera, pri-
mam nihil curant, quaft nihil pertineat ad rem: aut certè
tantúm externos cultus requirunt. Illam æternam legem,
& longè poſitam ſuprà omnium creaturarum ſenſum atq:
intellectum, Diliges Deminum Dium tuum ex toto corae, Pror-
ſus non conſiderant. onn eelarzsitieee : DIIEF
§. 44. At Chriſtus ad hoc datus eſt, ut propter eum do-
nentur nobis Remisſio peccatorum, & Spiritus ſanctus, qui
novam & æternam vitam ac æternam juſtitiam in nobis pa-
riat: Primum oſtendat Chriſtum ſicut Jobhan. 16, 14. ſcri.
ptum eſt: Ile meiclarißicabit, guia de eo'ac: s er annunctan
Willi F 3 . bit vo

P. 63. 67.

„Deur. 6, 5.
Matth. 12, 37.

Luc. 10, 27.

Datum per C.

66 IV. DE DILECTIONE ET
bit nobis. Deinde & alia dona afferat, dile Rionem, invo-
cationem, gratiarum a ctionem, caſtitatem, patientiam,
&c. Quare non poteſt Lex verè fieri, niſi accepto Spiritu
ſancto per fidem. Ideò Paulus Rom. 5, 13. dicit: Legem ſta-
biliri per fidem, non aboleri, quia Lex ita demum fieri poteſt,

pelamen Moſs. cum contingit Spiritus ſanctus. Et Paulus docet II. Corinth.

P. 65. 152,

Detractio.

a. Lex facséenda.

2. Modus.

3* B. velamen quo facics Moiſi tecta eſt, non poſſe tolli, niſfi fide in
Chriſtum, quæ accipitur Spiritus ſanctut. sic enim ait: Sed ug,
in hodiernum diem cum legitur Moiſes, velamen pofitum eſt ſuper
cor eorum. Cum autem converſi fuerint ad Deam, auferetar
velamen, Dominus autem Piritu eß». Ubi autem Spiritus
Domini, ibhi libertas. Velamen intelligit Paulus, huma-
nam opinionem de tota Lege, Decalogo & ceremoniis, vi-
delicet quòd hypocritæ putant, externa & civilia opera ſa-
tisfacere Legi Dei, & ſacrificia & cultus ex opere operato
juſtificare coram Deo. Tunc autem detrabitur nobis boc ve-
lamen, hod eſt, eximitur hic error, quando Deus oſtendit
cordibus noſtris immundiciem noſtram, & magnitudinem
peccati. Ibi primuùm videmus nos longè abeſſe ab Imple-
tione Legis. lbi agnoſcimus quomodo caro ſecura atque

otioſa non timeat Deum, nec verè ſtatuat reſpici nos à Deo,
ſed caſu naſci, & occidere homines. bi experimur nos
non credere, quòd Deus ignoſcat, & exaudiat. Cum au-
tem, audito Evangelio & remisſione peccatorum, fide eri-
gimur, concipimus Spiritum ſan tum, ut jam rectè de
Deo ſentire posſimus, & timere Deum, & credere ei, &c.
Ex his apparet non poſſe Legem ſine Chriſto, & ſine Spi-
ritu ſancto fiei.
G. 45. Profitemur igitur quòd ne ceſſe ſit inchoari in nobis, &
ſubinde magis magisq; fieri Legem. Et complectimur ſimul
utrumq;videlicetSpirituales motus & externa Bona opera-
Falsò igitur calumniantur nos Adverſarii, quòd noſtrinon
doceant Bona opera, cum ea non ſolùm requirant, ſed et-
jam oſtendant, quomodéò fieri poſſint. Eventus coarguit
hypocritas, qui ſuis viribus conanturLegem facere, quòd
non poſſint præſtare quæ conantur. Longè enim imbe-
Cilhor

IMPLETIONE LEGIS.
cilior eſt humana natura, quàm ut ſuis viribus reſiſtereDia-
bolo posſit, quia habet captivos omnes, qui non ſunt libe-
rati per fidem. Potentia Chriſti opus eſt adverſus Diabo-
lum, videlicet ut, quia ſcimus nos propter Chriſtum exau-
diri: & habere promisſionem, petamus ut gubernet & pro-
pugnet nos Spiritus fanctus, ne decepti erremus, ne impul-
ſi contra voluntatembei aliquid ſuſcipiamus, ſicut Pſ. és,.
docet: Captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus.
Chriſtus enim vicit Diabolum, & dedit nobis promiſſio-
nem, & Spiritum ſanctum, ut auxilio divino vincamus &
ipfi. Et I. Joban. 3, 5. Ad boc apparuit Filius Dei, ut ſolvat
opera Diaboli. Deinde non hoc tantùm docemus, quomo-
do fieri Lex posſit, ſed etiam quomodò Deo placeat, ſi quid
fit, videlicet non quia Legi ſatisfacimus, ſed quia ſumus in
Chriſto. Sicut paulò poſt dicemus. Konſtat igitur noſtros
requirere Bona opera. Imò addimus &

per Chriſtum acceditur ad Patrem, & accepta remisſione

peccatorum verè jam ſtatuimus nos habere Deum, hoc eſt,

nos Deo curæz eſſe, invocamus, agimus gratias, timemus,

diligimus. Sicut Johannes docet m Prima Epiſtola 4, i9. Nos

diligimus eum, inquit, quia prior dilexit nos, videlicet, quia

dedit pro nobis Filium, & remiſit nobis peccata. Ita ſigni- p. 75.3;.55.5F9.661.

ficat præcedere fidem, ſequi dilectionem. Item fides illa,
de qua loquimur, exiſtitin pœnitentia, hoc eſt, Goncipitur

in terroribus conſcientiæ, quæ ſentit iram Dei adverſus
noſtra peccata, & quærit remiſſionem/peccatorum & libe-

rari à peccato. Et in talibus erroribus & aliis afflictioni-
bus debet hæc fides creſcere & confirmari. Quarè non po-
teſt exiſtere in his qui ſecundum Carnem vivunt, qui dele-
ctantur cupiditatibus ſuis, & obtemperant eis. Ideò bPau-
lus ait Rom. 5, 1. Nulla nunc damnatio eſt in his qui ſunt in Chri-

Ro Jeſu, qui non ſecundum Carnem ambulant, ſed ſecundum Spi-

ritum. Item: Debitores ſumus non Carni, ut ſecundum car.
nem pivamus. Si enim ſecundum carnem vixeritis, woriemi-
ni, Sin autem spiritu altiones corporis mortifieabitis, pivetis,

F 4 Quare

hoc, quòd imposſi- Rom. 4, 2, Eph
. . . . . . . „ 8 4 3
bile ſit dile tionem Dei, etſi exigua eſt, divellere à fide: quia , 10. Ebr. 4, 16.

b. 74, 83. II. 300

24 Tim, 3, 25.

Jo. 16, 23.

3. Placita opera
cur?

Fides-Dilectio
conjuncta.
P- 559. 662.

1. Joh. 2, 50

8 IV. DE DILECTIONE ET
Quarè fides illa quæ accipit remisſionem peccatorum in
corde perterrefacto, & fugiente peccatum: non manet in
p. 74. 83. 833. 101. his qui obtemperant cupiditatibus, nec exiſtit cum morta-
100. 558. 673. Ii peccato.
Dilehio, quali? G. 46. Ex his Effectibus fidei excerpunt Adverſarii«) u-
4) Turrian. Caſto num, videlicetbileétionem, & docent, quòd dilectio juſtifi-
an. 4. Darehdo- cet. Ita manifeſtè apparet eos tantùm docere Legem. Non
h. prius docent accipere remisſionem peccatorum per fidem.
Non docent de Mediatore Chriſto, quòd propter Chriſtum
habemus Deum propitium, ſed propter noſtram dileètio-
nem. Et tamen qualis ſit illa dilectio, non dicunt, neque
dicere poſſunt. Prædicant ſe Legem implere, cum hæc glo-
ria proprie debeatur Chriſto: & fiduciam propriorum ope-
p. 65, 14,. rum opponunt judicio Dei, dicunt enim ſe de condigno
mereri gratiam & E æternam. Hæc eſt ſimpliciter im-
pia & vana fiducia. Nam in hac vita non poſſumus egi ſa-
tisfacere, quia natura carnalis non deſinit malos affectus
parere, etfi his reſiſtit ſpiritus in nobis.
Cur non juſtißeet? G. 47. Sed quærat aliquis: Cum & nos fateamur Dilectio-
nem eſſe opus Spiritus ſancti, cumq; ſit juſtitia, quia eſt im-
pletio Legis, cur non doceamus, quòd juſtificet? Ad hoc re-
1. ſpondendum eſt: Primum hoc certum eſt, quòd non acci-
P. 1. 77.73. 93z3. pimus remisſionem peccatorum, neq; per dilectionem, ne-
106. 151. ſe: que propter dilectionem noſtram, ſed propter Chriſtum
ſola fide. Sola fides, quæ intuetur in promisſionem, & ſentit
ideò certò ſtatuendum eſſe, quòd Deus ignoſcat, quia Chri-
ſtus non ſit fruſtra mortuus, &c. vincit terrores peccati &
mortis. Si quis dubitat, Vtrum remittantur ſibi peccata,
P. 19. contumelià afficit Chriſtum, cum peccatum ſuum judicet
majus, aut efficacius eſſe, quàm mortem & promisſionem
Chriſti. Cum Paulus Kom y.20. dicat, Gratiam exuberare ſupra
peccatum, hoc eſt, miſericordiam ampliorem eſſe quàm
peccatum. Si quis ſentit, ſe ideò conſequi remiſſionem pec-
catorum, quia diligit, afficit contumelia Chriſtum, & com-
periet in judieio Dei, hanc fiduciam propriæ juſtitiæ impi-
am & inanem eſſe. Ergo neceſſe eſt quòd fides reconciliet,
& ex

IMPLETIONE LECGIS. 89
& ex injuſto juſtum efficiat. Et ſicut non accipimus remis-
ſionem peccatorum per alias virtutes Legis, ſeu propter eas,
videlicet propter patientiam, caſtitatem, obedientiam erga
Magiſtratus, & c. Et tamen has virtutes ſequi oportet: Ita

neq; propter dilectionem Dei accinimus remisſionem, p. 77. 57. 30. 97.

peccatorum, etſi ſequi eam neceſſe eſt.

559. 56.
. 48. Cæterum nota eſt conſuetudo ſermonis, quòd in- Locutio de Effectu

terdum eodem verbo Cauſam & Ef Rtus complectimur zαταςα να⁰ Cauſsa.

αονσοnιτνπα., Ita Lace ſeptimo, 47. ait Chriſtus: Remittuntur Gerh. Conf.Cath.

et pectata mata, quia dileæit multum. Interpretatur enim ſe- I. 2. a. 3. p. 32.

ipſum Chriſtus, cum v. zo. addit: Figes tua ſalvam te fecit.
Non igitur voluit Chriſtus, quòd mulier illo operebilectio-
nis merita eſſet remisſionem peccatorum. Ideò enim clarè
dicit: Eides tua ſalvam te fecit. At fides eſt, quæ apprehendit

miſericordiam propter verbum Dei gratis. Si quis hoc ne-

gatidem eſſe, prorſus non intelligit quid ſit Fides. Et ipſa
hiſtoria hoc loco oſtendit, quid vocet Dileltionem. Muli-
er venit hanc afferens de Chriſto opinionem, quòd apud
ipſum quærenda eſſet remisſio peccatorum. Hic cultus eſt
ſummus cultus Chriſti. Nihil potuit majus tribuere Chri-
ſto. Hoc erat verè Mesſiam agnoſcere, quærere apud eum
remiſſionem peccatorum. Porrò ſic de Chriſto ſentire, ſic
colere, ſic complecti Chriſtum, eſt verèò eredere. Chriſtus
autem uſus eſt verbo Dilectionu, non apud mulierem, ſed
adverſus Phariſæum, quia totũ cultum Phariſæi cum toto
cultu mulieris comparabat. Objurgar Phariſæum, quòd
non agnoſceret, ipſum eſſe Mesſiam, etſi hæc externa offi-
cia ipſi præſtaret, ut hoſpiti, viro magno & ſancto. Oſtendit
mulierculam, & prædicat hujus cultum, unguenta, lacry-

mas, &c. quæ omnia erant ſigna fidei, & confesſio quæ-
dam, quòd videlicet apud Chriſtum quæreret remiſſionem

Peccatorum. Magnum profectò exemplum eſt, quod non
ſine cauſa commovit Chriſtnm, ut objurgaret Phariſæum,

virum ſapientem, & honeſtum, ſed non credentem. Hanc
ei impietatem exprobat, & admonet eum exemplo muli-

erculæ, ſignificans turpe ei eſſe, quòd, cum indocta mulier-
F 5 cula

p. 82 8.

p. 74. 147.

90 IV. DE DILECTIONE ET

cula credat Deo, ipſe Legis Doctor, non credat, non agno-
ſcat Mesſiam, non quærat apud eum remisſionem peccato-
xrum & ſalutem. Sic igitur totum cultum laudat, ut ſæpè fit
incripturis, ut uno verbo multa complectamur, ut infra la-

tius dicemus in ſimilibus Locis, ut Luc.i, 41. Date eleem oſynanm
& omnia erunt munda. Non tantùm eleemolynas requirit, ſed
etiam juſtitiam fide'. Ita cum hic c. 7, 77. ait: Remittuntaur ei
peicata multa: qui dilexit multum, id eſt, quia me verè coluit fi-
de & exercitiis & ſignis fidei, Totum cultum comprehen-
dit. Interim tamen hoc docet, quòd propriè accipiatur fide

remisſio peccatorum: Etſi dile ctio, confeſſio & alii boni fru-

p. 9·5

p. 83. 88.

Dilectio bic irrita
cur?
1.
Impotens⸗

Rom. 3 20, 28

Rus ſequi debeant. Quare non hocvult, quòd fructus illi
ſint Pretium, ſint Propitiatio propter quam detur remisſio
peccatorum, quæ reconciliet nos Deo. De magnare diſpu-
tamus, de Honore Chriſti, & unde petant bonæ mentes
certam & firmam conſolationem. Utrum fiducia collocan-
da ſit in Chriſtum, an in opera noſtra? Quòd ſi in opera no-
ſtra collocanda erit, detrahitur Chriſto honos Mediatoris
& Propitiatoris. Et tamen comperiemus, in judicio Dei
hanc fiduciam vanam eſſe, & conſcientias inde ruere in de-
ſperationem. Quòd ſi remisſio peccatorum, & reconcilia-
tio non contingit gratis propter Chriſtum, ſed propter no-
ſtram dilectionem, nemo habiturus eſt remisſionem pec-
catorum, niſi ubi totam Legem fecerit, quia Lex non juſti-
ficat, donec nos accuſare poteſt. Patet igitur, cum Juſtifica-
tio ſit reconciliatio propter Chriſtum, quod fide juſtifice-
mur, quia certiſſimum eſt ſola fide accipi remiſſionem pec-
catorum.
S. 49. Nunc igitur reſpondeamus ad quæſtionem ſupra
propoſitam, Quarè dilectio non juſtificet? Rectè cogitant
Adwerſarii dile ctionem eſſeLegis impletionem. EtObedien-
tia erga Legem eſſet Juſtitia, ſi Legem faceremus. Hactenus
autem oſtendimus, quòd ideo datæ ſint promisſiones, qvia
Legem non poſſimus facere. Eamq; ob cauſam negat Pau-
us Nos ex Lege juſtificari. A dverſarii falluntur, quia in hac to-
ta controverſia nihil niſi Legem intuentur. Neq; enim po-
teſt aliter judicare ratio humana, quàm ex Lege duxren
am

dam eſſe juſtitiam, qula obedientia erga Legem ſit quftitia.
Sed Evangelium revocat nos à Lege ad Promisſiones, &
docet, quod juſti reputemur, non propter obedientiam er-
ga Legem; Non enim ſatisfacimus Legi: Sed proptereàâ

IMPLETIONE LE1s. 9¹

p. 65. 69. 89.

quia donatur nobis reconciliatio propter Chriſtum: Et

hanc tantùm fide accipimus. Priusquam igitur Legem fa-
cimus, oportet accipere fide remisſionem peccatorum &
reconciliationem, Bone Deus, quo ore audent nominare
Chriſtum, quo vultu audent aſpicere ipſos Evangelii l-
Pros iſti, qui negant nos Sola Fide propter Chriſtum conſe-
qui remisſionem peccatorum?
. 5§0. Secundo, hæc ipſa Legis impletio quæ ſequitur Re-
novationem, eſt exigua & immunda. Quanquam enim Re-
linovatio inchoata eſt, tamen hærent adhuc in natura reli-
quiæ peccati, quæ ſemper aceuſant nos: niſi fide in Chri-
ſtum apprehendamus remisſionem peccatorum, & ſcia-
mus nos habere acceſſum ad Deum, non propter noſtram
Impletionem Legis, ſed propter Chriſtum. Ideò illal egis im-
pletio non eſt accepta propter ſeipſam, ſed propter fidem.
§. 5I. Quarè cum Paulus ait, Legem ſtabiliri per fidem, non
ſolùm hoc intelligi oportet, quòd fide renati concipiant
Spiritum ſanctum, & habeant motus conſentientes Legi
Dei. Sed multò maximè refert & hoc addere, quod oportet
nos ſentire, quòd procul à perfectione Legis abſimus. Qua-
rè non poſſumus ſtatuere, quod coram Deo Juſti repute-
mur propter Noſtram impletionem Legis; Sed ſentiendum
eſt, quòd juſti ſeu accepti reputemur propter Chriſtum,
non propter Legem aut opera noſtra, & quòd hæc inchoata
Legis impletio placeat Deo, quia ſumus in Chriſto. Item.⸗
quòd propter fidem in Chriſtum non imputetur nobis hoc
quod deeſt impletioni Legis. Hoc docet Paulus ad Galy, J.
cum ait: Chriſius redemit nos à Maledictione Legis, factus pro no-
6t Malenictum, hoc eſt, Lex damnat omnes homines. Sed
Chriſtus, quia ſine peccato ſubiit pœnam peccati, &victima
Vro nobis factus eſt, ſuſtulit illud Jus Legis, ne accuſet, ne
lamnet hos, qui credunt in ipſum, quia ipſe eſt propitiatio
pro

p. 60. 78. 833. 90.

2. Minor eſt de-
bito.

P: 93*

Rom. 3; 31. Ebgs
4,15.

Rom. 35 31.

Rom. 3, E.
1. Jo. 2;

92 IV. DE DILECTIONE ET
pro eis, propter quàm nunc juſti reputantur. In eandem
ſententiam ſcribit ad Coloſſenles : In Chriſto conſummati eſtis;
Col. 1,:8. c. 2, 3. quaſi dicat: Etſi adhuc procul abeſtis à perfectione Legis,
tamen non damnant vos reliquiæ peccati, quia propter
Chriſtum habetis reconciliationem certam & firmam. Si
creditis, etiamſi hæret peccatum in carne veſtra. Longè
enim ſupra noſtram mundiciem, imò longè ſupra ipſam
Legem collocari debent Mors & Satisfactio Chriſti nobis
P· 9 * donata: ut ſtatuamus nos propter illam ſatisfactionem ha-
bere propitium Peum, non propter noſtram impletionem
Legis. mpia fiducia eſt, quæ collocatur in noſtram imple-
tionem Legis. Illa verò fiducia neceſſaria eſt, quæ collo-
catur in ſatisfactionem Chriſti.
3. Non pacat. §G. 52. Tertiò, Sola illa res juſtificat coram Deo, quæ reddit
pacatas conſcientias. Donec enim confcientia fugit ju-
dicium Dei, & iraſcitur Deo, non ſumus juſti, & vivificati.
§S.53. POrrô, ſola fides reddit pacatas conſcientias, juxta
nom. . ilud Juſtiß ati ex fide patem habemm. Item Juſtus ?x ſide
p. go. 217. 130.2 4. Vivet, id eſt, fide vincit terrores mortis, fide erigitur & con-
Pp. 62: 71. 74. 101. Cipit gaudium & vitam. Idꝗ; affert fides, non ꝗquia p er ſe ſit
113. 69. 11. 6,8. opus dignum, ſed tantùm quia accipit oblatam premiſſio-
nem, nihil reſpiciens propriam dignitatem.
En Supplicit. §. 54. Sola igitur fides juſtificat, & bona opera propter fi-
dem placent. Quid contra hanc rationem Adverſarii pos-
ſunt afferre? Quid poſſunt contra manifeſtam veritatem

Sed Fi des.

excogitare? Nam Miner eſt certisſima, quod opera noſtra

p. 2. non posſint conſcientiam reddere pacatam, quando Deus
. judicat & arguit nos, & oſtendit nobis immundiciem no-
. 143, i12. ſtram. Idq; Scriptura ſæpè inculcat. In Pſalmo ο7. Non in-
eres in judicium cum ſervo tuo, quia non juſttſicabitur in con-
Gpectu tuo omnis vivent. Hic ſimphiciter detrahit Omribwm, &
quidem Sancis ac ſervis Dei, gloriam Juſtitiæ, ſi non
ignoſcat Deus, ſed judicet & arguat corda eorum. Nam
quòd alibi gloriatur de ſua juſtitia, loquitur de cauſa
ſua adverſus perſecutores verbi Dei, non loquitur de Per-
ſonali mundicie, & rogat cauſam/& gloriam Pei defendi,
Vt Pſal-

— ,sâ:¶am —-ʒ--

=S

ẽ

IMPLETIONE LEGIS. 3
Ue Pſalmo 7, 9g. Judica me Domine ſecundum juſtitiam me-
Am, Oc. Et alibi: Judica Domine cauſam meam. Rurſus Pp. 71.
Pſalmo 1z9, z. docet, neminem poſſe ſuſtinere judicium
Dei, ſi obſervet peccata noſtra. Si iniquitates obſervaperis,
Domine, Domine, quis ſuſtinebit ? bt Job.9, 2. Veribar omnia c. 5. 1·
pera meag. Item: Si lotus ſaero quaſi aquis nivis, & fulſe⸗
rint velut mundiſima manus mezg, tamen ſordibus intin.
e me. Et Proverb. zo, 9, Quis poteſt dicere, mundum eſt Eccl.7, 11.
or meum? Et l. Joh. 1, . Si dixerimus quòd peccatum, à Reg- 5, 46.
non habemns, ipfi nos ſeducimus, & verita in nobis non
eſt. Et in Oratione Dominica Sancti petunt Remiſionem
pectatorum. Habent igitur & Sancti peccata. In Exodo c. 34,7.
Et innocens non erit innocens. Et Zacharias 2, 1j. ait: Sileat 4
facie Domini omnuù caro. Et Eſaias 70%, 6. Omnis saro fœnum, Jac. 1, 70. Eſa. 64,6.
& omnis gloria eju, quaſi flos agri. Exiccatum eſt fFænum, Job. 9, 30.
& cecidit ſlos, quia ſziritus Domini ſuſſtavit in eo. Id eſt,
Caro & juſtitia Carnis non poteſt ſuſtinere Judicium Dei.
Et Jonas inquit Cay. 2, 9. Fruftra obſervant vana, qui miſi-
ricordiam relinquunt, id eſt: Omnis fiducia eſt inanis, præ-
ter fiduciam miſericordiæ. Miſericordia ſervat nos, pro-
pria merita, proprii conatus non ſervantnos. Hæ ſenten-
tiæ & ſimiles in Scripturis teſtantur, opera noſtra immunda
eſſe, & indigere miſericordia. Quare non reddunt pacatas
conſcientias opera, ſed miſericordia apprehenſa per fidem. .
§. 55. Quartò, Chriſtus non deſinit Mediator eſſe, poſt- 7: Mediator ſſt
quam renovati ſumus. Frrant qui fingant eum tantùm pri- Petbertum,
mamgratiam meritum eſſe, nos poſtea noſtra Legis imple- HZ
tione placere & mereri vitam æternam. Manet mediator 1. Tim. 2, 5.

Chriſtus, & ſemper ſtatuere debemus, quòd propter ipſum

habeamus placatum Deum, etiamſi nos indigni ſimus. Si- Rom. 5, 2. Eph-
cut FPaulus ait: Per bunt habemus atceſſam ad Deum yer ſi- 2, 18.
dem. Noſtra enim impletio Legis, ut diximus, eſt immunda,
quia natura noſtra horribiliter eſt corrupta. Ideò Pſal. 72, 7.
inquit „ Beati quorum remiſſæ ſunt iniquitates. Quare re-
miſſione peccatorum opus habemus, etiam cum bona o- pe 13. 77. ſeq. F8.
pera habemus. Illa autem remiſſio ſemper APprehendinr 251. ſeg.
e,

4944 IV. DE DILECTIONE FT
I. Tim. 2, 5. fide. Ita Chriſtus manet Pontifex & mediator. Placet ĩgitur
Ebr. 4, ". 4, illa Legis impletio non propter ſe, ſed quia fide apprehen-
dimus Chriſtum, & ſentimus, nos habere Deum placatum,
non propter Legem, ſed propter Chriſtum.
7. Deſperare cogit. §. 56. Qvinté, Si ſentiendum eſſet, quòd poſt renovatio-
nem oporteat nos acceptos fieri, non fide propterchriſtum,
ſed propter noſtram impletionem Legis, nunquam acqui-
eſceret conſcientia, ſed ad deſperationem adigeretur. Lex
p. 96, 109,. enim ſemper accuſat, cum Legi nunquam ſatisſaclamus.
J Id quod tota Eccleſia confitetur. Paulus enim ait: Rom. 7,
Iy, 19. Non quòd volo bonum hoc faciosſed quod nolo, malum. Item:
v. 27. Mente ſervio Lege Dei. Carue autem ſervio Legi peccati.
Quis enim ſatis diligit, aut ſatis timet Deum, quis ſatis pa-
tienter ſuſtinet afflictiones à Deo impoſitas? quis non ſæpè
Job. 21, 7. Pf. 73,. dubitat. Utrum Dei conſilio regantur res humanæ? quis
ler. u, . non ſæpè dubitat. Utrum à Deo exaudiatur? quis non ſæ-
Hab. 1, 23. pè ſtomachatur, quòd impii fortuna meliore utuntur
quam pii, quòd pii ab impiis opprimuntur?quis non iraſci-
tur Jjudicio Dei, cum videtur nos abjicere? quis ſatisfacit
vocationi ſuæ? quis diligit proximum ſicut ſeipfum? quis
non irritatur à concupifcentia? De his peccatis ait Pfal-
mus 32, 6. Pro hboc orabit adte omnis ſanctus. Hic Sanctos ait
petere remisſionem peccatorum. Plus quàm cœciſunt, qui
malos affectus in carne, non ſentiunt eſſe peccata, de qui-
Rom. 9 2 ¾². bus bPaulus dicit: Caro concupiſiit adrerſus Spiritzm, Spi-
Gal. 5,i. ritas adverſus carnem. Caro diffidit Deo, confidit rebus
præſentibus, quærit humana auxilia in calamitate, etiam
contra voluntatem Dei, fugit afflictiones quas juxta man-
datum Dei tolerare debebat, dubitat de Dei Miſericordia.
Cum talibus affectibus luctatur Spiritus ſanctus in cordi-
bus, ut eos reprimat ac mortificet, & inferat novos ac ſpi-
1. Rett. c. 190 t. 1. rituales motus. Et Auguſtinus ait: Omnia maudata Dei
k. 200 lin. 4. implentur, quando quicquid non ft ignoſctitar. Requirit
igitur fidem, etiam in bonis opericus, ut credamus nos
Deo placere propter Chriſtum, nec opera ipſa per ſe di-

L.x t. p. 58. b. Gra- gna eſſe quæ placent. Et Hieronymus coneta Pelagianos?
cid. t. I. ed. Pariſ.

Tung

— — –– —— —

=

05

146¹

. IMPLETIONE LEGIS. 9
Tunc ergo juſti ſumus, quando nos peccatores fatemur. Et Ju- P. IIj.
Ritia nohſra non ex proprio merito, ſed ex Dei conſiſtit miſericordia.
Oportet igitur adeſſe fidem in illa inchoata Legis imple-
tione, quæ ſtatuat nos propter Chriſtum habere DOeum Rom. 3, ꝛ5.
placatum. Nam miſericordia non poteſt apprehendi niſi Pp- 92. 77.
ſide. Itaq; prorſus eſt doctrina deſperationis docdere,
quòd non ſimus accepti fide propter Chriſtum, ſed propter
propriam Legis impletionem. “
. 5. Ex his omnibus ſatis apparet, quòd ſola fides ju= p. 19. 73. fep. 87.
ſtificat, id eſt, primùm conſequitur remisſionem peccato- 92. 9.278. 422.662,
rum, & reconciliationem propter Chriſtum, & quòd ſola, 1.
fides regenerat. Nam ſola fide Spiritus ſanétus concipi- 2.
tur. Beinaè, quòd illa inchoata impletio Legis non pla-
ceat per ſe coram Deo. Cum autem adhuc ahibi, videlicet 3.
in Promisſione Chriſti, quærenda ſit Juſtificatio. Cumq; 4.
ſola fides efficiat pacaram conſcientiam, neceſſe eſt, quod
ſola fides juſtificet. Semper enim ſentire debemus, quòd 5S.
non propter Legem, ſed propter Chriſtum ſimus accepti.
Non enim juſtificamur ex Lege, ſed ex promisſione & ho⸗ 6,
nos Chriſti non debet in Legem transferri. Et cum initio
juſti reputemur propter Chriſtum cum in eum credimus,
non eſt ſentiendum, quod abjecto illo Mediatore, poſteæ
juſti ſimus noſtra impletione Legis. Etſi neceſſe eſt rena-
tos benè operari: Et virtutes Legis, quatenus obediunt
Legi, ſunt guſtitieæ, & eatenus hæc obedientia Legis, juſtifi-
cat Juſtia Legis. Sed hæc imperfecta Juſtitia Legis non eſt
accepta niſi propter fidem, nec poteſt conſcientiat reddere
pacatas. Id tantùm efficit ſides quæ ſtatuit, quòd propter
Chriſtum Pontificem habeamus Deum propitium. In
hac promisſione quærere debent piæ & perterrefactæ con-
ſcientiæ reconciliationem, & juſtificationem, hac promis-

Conſequentia Bo=

fione debent ſe erigere ac ſuſtentare, ſicut docent hæc

verba: Juſtus ex fiae vivet. Significant enim quòd fides Hab. 2, 4. p. r. 52.

juſtificet, & ita juſtificet, ut ſimul vivificet, hoc eſt, erigat

& conſoletur conſcientias, & vitam æternam & gaudium in
animo pariat.
RESPON-=

„

Aug. Conſeſſ. Art. 96 RESPONSIO AD

Iv. V. VI. de Ju-
Kif. Lege & Esan-
gelio. Bon. Oper.

Allegatis 1. Cor-
13, 14. 1I. Petr. 4,8.
Jac. 1½24. Dan 4;
24. Eſa. 58: 7. Luc.
6, 3z8. Tob. 4, II.
Luc. II, 41. Mat.

*

§. 58. R E SPONSIO AD

ARGUMENTA ADVER-
SARIORIUM.

OGNITIS his fundamentis cauſæ, videlicet diſcri-
mine Legis, ac promiſſionum, ſeu Evangelii, facilè
erit diluere ea quæ adverſarii objiciunt. Citant enim dicta
de Llege & Operibuu. Dicta verò de Promisſionibus omittunt.
semel autem reſponderi poteſt ad omnes ſententias de
Lege, quòd Lex non posſit fieri ſine Chriſto, Et ſi qua ſi-
unt civilia opera ſine Chriſto, non placent Deo. Quare
cum prædicantur Opera, neceſſe eſt addere, quòd fides re-
uiratur, quòd propter fidem prædicentur, quòd ſint fru-
Kur & teſtimonia fidei. Quid poteſt ſimplicius hac noſtra
doctrina dici? Neceſſe eſt enim ad cognoſcenda beneficia
Chriſti, diſcernere promisſiones à Lege. Ambiguæ & peri-
culoſæ cauſæ multas & varias ſolutiones gignunt. Verùm
eſt enim illud veteris Poëtæ:
°&α dα X„ρ*π
voWτισα&εαιαπισ Paρααναα αταα ιο.
Sed in bonis & firmis cauſis, una atque altera ſolutio,
ſumta ex fontibus, corrigit omnia quæ videntur offendere.
Id fit & in hac noſtra cauſa. Nam illa regula quam modò
recitavi, interpretatur omnia dicta quæ de Lege & Operi-
bus citantur.
8S.59. Fatemur enim Scripturam alibi Legem, alibiEvan-
gelium ſeu gratuitam promisſionem remisſionis peccato-
rum propter Chriſtum tradere. VerumAdverſarii noſtri ſim-

Daventr. ad a. 6. pliciter abolent promisſionem, cum negant, quòd fides ju-
mendacium eſſe ſtificet, cum docent, quòd propter dilectionem & opera
ait f.04. ap- Fabr. noſtra accipiamus remisſionem peccatorum & reconcilia-

in Harm.

Pp. 67. 76./8. 83 83. tionem. Si enim pendet ex conditione operum noſtrorum

94. 109.
Rom. 4; 16.

remisſio peccatorum, prorſus erit incerta. Nunquam enim
facimus opera ſufficientia. Erit igitur abolita promiſſio.
Proinde

522 —

.

ARGUMEN. ADVERSAR. 97 4ag. Confeſſ-. Art-
Proinde nos revocamus pias mentes ad conſiderandas /. 4 Dl Je-
promiſſiones, & de gratuita remisſione peccatorum, & re- Boni BPeerisaren
conciliatione quæ fit per fidem in Chriſtum, docemus. Po-
ſtea addimus & doctrinam Legis, non quòdLege mereamur
remiſſionem peccatorum, aut quod propter Legem juſti re-
putemur, non propter Chriſtum: Sed quia Deus requirit
Bona opera. Oportet enim prudenter ε οοον Legem 2. Tim. 2, 15.
& Promiſſiones. Videndum eſt quid Legi, quid Promiſſio-
nibus Scriptura tribuat. Sic enim & laudat & præcipit Bo-
na opera, ut non tollat gratuitam Promiſſionem, nec tollat
Chriſtum.
§. 60. Sunt enim facienda Bona opera, quia Deus ea re-1.
quirit, ideoque ſunt effectus regenerationis, Sicut Paulus
dodet Eph. 2, 1o. Ipſius opus ſumus, conditi per Cbriſtum Jeſum ad
bona opera, quæ præparavit Deus, ut in eis ambularemus. Itaꝗ;
bona opera ſequi fidem debent, tanquam gratiarum actio 2. p. 75.89.90.97.
erga Deum. Item ut in eis fides & exerceatur, & creſcat 3. 07. 575. 561.
I. Petr. 3, 2. Jac. 2, 15. & oſtendatur aliis, ut noſtra confesſio- 4.
ne alii invitentur ad pietatem Mattéb. 5, 16. Ita Paulus Rom. 5.
2 17. ait, 2) Abraham accepiſſe cirtumciſionem, non quòd pro- ) Höpfea. de Juſt.
Pterillud opus reputaretur Juſtus, ſed ut haberet ſignum in d. 8. 6. 4 aphor 2.
co vre ſeriptum, quo commonefieret, & fidem ſubinde ma- S§23. Gerh. LL. t.
jorem conciperet. Item, quo confiteretur fidem coram a- 4 de Sacram. 5,74.
liis, & alios ad credendum ſuo teſtimonio invitaret. Sic
Abel Ebr. 11, 4. Gen. g, 4. fide gratiorem hoſtiam obtulit. Pla-
cuit enim hoſtia, non ex opere operato: ſed quia Abel fide Hunn. T. . f. 38:.
ſtatuebat ſe Deum placatum habere propter miſericordiam. Gerh. d. I. 5. 71.
Opus verò illud faciebat, ut ſuam fidem exerceret, & alios p. 75. 83.
exemplo & confesſione ſua invitaret ad credendum. * Becan. Th. Sch.
. 6. Cum hoc modo Bona opera ſequi Fidem debeant, er,c.4 Lanner.
longè aliter utuntur operibus homines, qui non poſſunt . Bell. de Jaſlif.
Credere ac ſtatuere in corde, ſibi gratis ignoſci propter l. 5. c. 1. 1⁰. Va-
Chriſtum. Hi cum videntopera ſanétorum, humano more lent. q.6.punct. 2.
judicant, ſanctos operibus illis promeruiſſe remiſſionem nr diſidenar Car.
peccatorũ, & propter illa opera juſtos reputatos eſſe coram ea. J. e6.
Deo. Ideò imitantur ea, & ſentiunt'ſe per opera ſimilia me- f. 921. Lorin. a
B reri Jo. 1, c. 1,

p. 670.

Aag. Confeſ. Art. 98 RESPONSIO AD
E. “ He S. reri remisſionem peccatorum, conantur placare iram Dei
gdes Cperitn. confidunt ſe propter talia opera juſtos reputari. Has im=
I. pias opiniones in operibus damnamus. Primé, quia ob-⸗
curant Gloriam Chriſti, cum homines proponuntDeo hæc
opera, tanquam pretium, & propitiationem. Hic honos
2. debitus uni Chriſto, tribuitur noſtris operibus. Secunaò,
F-9. neq; tamen inveniunt conſcientiæ pacem in his operibus.
Sed alia ſupràâ alia in vens terroribus cumulantes tandem
deſperant, quia cum nullum opus ſatis mundum inveni-
3. ant, ſemper accuſat Lex, & parit iram. Tertio, Tales nun-
quam aſſequuntur notitiam Dei, cum conſcientiæ fugien-
tes iram Dei, non poſſint pacem conſequi, nec ſtatuere un-
quam, quòd à Deo exaudiantur. At cum acceſſit Fides quæ
credit, quòd gratis reputemur juſti: hæc audet invocare De-

.

um, & ſentit fe exaudiri, & conſequitur veram Notitiamei.
§.62. Semper autem hæret in mundo impia opinio de O-
peribus. Gentes habebant ſacrificia fumpta à Patribus, Ho-
rum opera imitabantur, fidem non tenebant, ſed ſentiebant
opera illa propitiationem & pretium eſſe, propter quòd
Deus reconciliaretur ipſis. ?opulus in Lege imitabatur hac
opinione ſacrificia, quòd propter illa opera haberent pla-
catum Deum, ex Opere operato ut dici ſolet. Hic videmus,
quàm vehementer objurgent populum Prophetæ Pſalm.
Mich. 6, 6. Eſa. 1, 49, &. Non in ſacriſiciis arguam te. Et Jerem. 7, 21. Non præcepi
11. c. 4,23. c. 66,3. de holocauſti. Tales loci damnant non opera, quæ certè
er. 7 4 13. Deus præceperat, ut externa exercitia in hac politia, ſed
, 2,. damnant impiam perſuaſionem, quòd ſentiebant ſe peril-
la opera placare iram Dei, & Fidem abjiciebant. Et quia
nulla opera reddunt pacatam conſcientiam, ideò ſubinde
nova opera excogitantur præter mandata Dei. Ac maxi-
mè movent homines Exempla Sanctorum: horum imita-
tione ſperant ſe perinde conſecuturos eſſe reconciliatio-
nem, utlli conſecuti ſunt. Populus Iſrael viderat Prophe-
tas in excelſis ſacrificaſſe. Hoc opus mirabili ſtudio cepit
imitari populus, ut per id opus placaret iram Dei. At Pro-
phetæ ſacrificaverant in excelſis, non ut per illa opera me-
rerentur

ARGUMEN. ADVERSAR. 99 dag. Conſef-. Art.
iſſon ſed la in illis loci TW. V. VI. de Ju-
reêérentur remiſfonem peccatorum, E quia In IIIIs 10 Cc1Ss

docebant, ideò ibi teſtimonium fidei ſuæ proponebant, S. ihe . Vs

1 ang, Bon. Opeæ.
Populus audierat, Abraham immolaſſe filium ſuum Gen, 22, 1. .

quarè & ipſi, ut aſperrimo ac difficillimo opere placarent
iram Dei, mactaverunt filios. At Abraham non hac opi-
nione immolabat filium, ut id opus eſſet pretium & propi-
tiatio propter quam juſtus reputaretur. Sic in Eccleſia Pp. 236. 246,
inſtituta eſt Cœna Domini, ut recordatione promiſſionum
Chriſti, quarum in hoc ſigno admonemur, confirmetur in
nobis Fides, & foris confiteamur fidem noſtram, & prædi-
cemus beneficia Chriſti, ſicut Paulus I. Cor. 1, 26. ait: Quo-
ties feceritis, Mort em Domini annanciabitis, &Gt. Verum Ad-
verſarii noſtri contendunt Miſſam eſſe opus, quòd ex ope-
re operato juſtificet, & tollat reatum culpæ & pœnæ in his p. 25, 224.279. 721.
pro quibus fit. 2²) Niceph. H. E, Le
§. 6z. Antonius, 2) Bernardus, ⅛) Dominicus,«) Fran- 3) 67*. R .
ciſcus, 4) & alii ſancti Patres elegerunt certum vitæ genus, de Vit⸗ ej a. .
vel propter ſtudium, vel propter alia utilia exercitia. Inte-“) Hiſpanus anno
rime) ſentiebant ſe Fide propter Chriſtum, juſtos reputari, 1039. Calagurit.
& habere Deum propitium propter Chriſtum, non propter?%2n Hift. b.
illa exercitia. Sed multitudo deinceps imitata eſt, non fi- 9 Alh ſns Ilialus
dem Patrum, ſed exempla fine fide, ut per illa opera mere- a. 120e
rentur remiſſionem peccatorum, ut propter illa opera re- Hopfn. Sax. Ey.
putarentur juſti coram Deo. Ita errat humanus animus Libr do
de operibus, quia Fidei juſtitiam non intelligit. Et hunc) floſeul. den⸗
errorem reprehendit Evangelium, quod docet homines ju- 43. Caſſ. Coniule.
ſtos reputari, non propter Legem, ſe Spter ſolum Chri- ar.6 f. 9:4. contr.
ſtum, Chriſtus autem ſola Fide apprehencditur. Quare ſo- Th. Henr. ad c. 7.
la Fide propter Chriſtum juſti reputamur. .r.. negan-
§. 64. Sed objiciunt Adverfari locum ex I. Cerinih. c. /J, 2, Oeà, , ſ 1.
Si omnem Fidem hbabeam & c. Dilectionem autem non babeam, 7 “l Ete
nibilſaum, & magnifice triumphant, Totam Eccleſtam, ajunt, ad 1. Cor. 13, 2, 1.
certificat Paulus, quòd non zuſtiſicet ſola Figes. Facile eſt autem b. 84.
reſpondere, poſtquam fupra oſtendimus quid de Dile-
Gtione & operibus ſentiamus. Hic locus Pauli requirit di-
lectionem, hanc & nos requirimus. Diximus enim fupr,
3 G 2 Oporte-

IV. V. VI. De Ja
ſtif. Lege & Ebang.
Boni Operibus.

* Rom. Fy» 2 Eph.
2, 18. Ebr. 4, 16.

Aug Confeſſ. Art. 100 R ESPONSIO AD

oportere in nobis exiſtere renovationem & inchoatam Le-
gis impletionem. Quarè ſiquis dilectioné abjecerit, etiam-
ſi habet magnam fidem, tamen non retinet eam. Non enim
retinet ꝓpiritum ſanctum. Neq; verò ſequitur, quod ideòDi-
le ctio juſtificet, hoc eſt, quòd propter chle ctionem accipia-
mus remisſionem peccatorum, quòd dilectio vincat terro-
res mortis & peccati: quòd dileétio debeat opponi iræ ac
Judicio Dei: quod dilectio Legi ſatisfaciat: quòdq; renati
propter Legis impletionem accepti Deo ſimus, non propter
Chriſtum gratis. Hæc non dicit Paulus, quæ tamen affin-
gunt Adverſarii noſtri. Jam ſi noſtra dilectione vincimus
iram Dei, ſi noſtra dilectione coram Deo meremur remis-
ſionem peccatorum, ſi noſtra impletione Legis ſumus ac-
cepti, tollant Adverſarii Promisſionem Chriſti, aboleant
Evangelium . quod * docet, nos acceſſum babere ad Deum per
propitiatorem Chriſtum: quòd docet, nos non propter noſtram
Legis impletionem, ſed propter Chriſtum acceptos eſſe.
Adverſarii corrumpunt pleraq; loca ,„ quia ſuas opiniones
ad ea afferunt, nec ſumunt ex ipfis Seripturis fententiam.
Quid enim habet hic locusincommodi, fi detraxerimus in-
terpretationem quàm Adverſarii de ſuo aſſuunt, non intel-
ligentes, quid ſit Juſtificatio, aut quomodò fiat. C orinthii
antea juſtificati multa acceperant excellentia dona. Et fer-
vebantinitia, ut fit. Deinde cœperunt inter eos exiſtere-
ſimultates, ut ſignificat laulus. Ceperunt faſtidire bonos
doctores. Ideò objurgat eosbaulus, revooans ad officia dile-
Sionis. Nec diſputat hic deRemisſione peccatorum, de Mo-
do Juſtificationis, ſed de Fructibus loquitur, & dilectionem
intelligit erga proximum. Stultum eſt autem ſomniare,
quòd dilectio qua agimus cum hominibus juſtificet coram
Deo, cum in Juſtificatione agendum ſit cum Deo, placan-
daira ejus, & Gonſcientia erga Deum pacificanda. Ho-
rum nihil fit perillam dilectionem; Sed tantuùm ita, ſi ap-
prehendatur Miſericordia: Idq; fitper fidem. Mud autem
verum eſt, amiſſa dilectione, amitti Spiritum ſanctum, quo
amiſſo & Fides excutitur. Ideò v. 3. ait: ot ailectionem 7, ha-
eam,

ARGUVMEN. ADVERSA R. T10oI Agg. Confeſ. Art.
beam, nibil ſum, non addit aAfirmatiwam, quòd dilectio . Zßene
Juſtificet. 2èðMDN . . VI. Bonis Operibus.
F. 61. Sed diſputant, praferri Dilectionem Fidei & Spei. Pau- Prelatio Dilegio-

lus enim v. . inquit: Major horum dilectie. Conſentaneum ni.
eſt autem maximam & præcipuam virtutem juſtificare“
Quanquam hoc loco Paulus propriè loquitur de dilectione
proximi, & ſignificat dilectionem maximam eſſe, quia plu-
rimos frudtus habet. Fides & Spes tantum agunt cum Deco.
At dileétio foris erga homines infinita habet officia, tamen
largiamur ſane Adverſariis, dilectionem Dei & proximi
maximam virtutem eſſe, quia hoc Summum Præceptum, p. 95.
eſt: * Dilgas Dominum Deum iuum &e. Verùm, quomod * Deut. 6, 5. Mat.

inde ratiocinabuntur, quòd dilectio juſtificet, quia, inqui- 2, 37, Luc 40027.

unt, maxima virtus juſtificat? Imò ſicut Lex maxima
ſeuprima, minimè iuſtificat, ita nec maxima virtus Legis.
Nulla enim Lex eſt quæ magis accuſet nos, quæ magis fa-
Ciat, ut conſcientia noſtra iraſcatur Judicio Dei, quàm hæc
ſumma Lex: Dil'gas Dominuv, Deum tuum ex toto corde. Quis
enim ſanétorum præter Chriſtum gloriari auſit, ſe huic Le
gi ſatisfeciſſe? Non igitur juſtificat virtus Legis. Sed illa
virtus juſtificat, quæ accipit reconciliationem donatam
Propter Chriſtum. Hæc virtus fides eſt, nec juſtificat pro-p. 1. 73. nʒ. ux.
pter ſuam dignitatem, ſed tantuùm quia accipit Miſericor- 65.
diam, quàâ propter Chriſtum juſti reputamur. Sumus e-
nim jiuſti, hoc eſt, accepti coram Deo, non propter noſtram
pPerfectionem, ſed per miſericordiam propter Chriſtum;
Si tamen hanc apprehendimus & opponimus iræ Dei.
G. 66. Sed Adverſarii ideò tribuunt dilectioni Juſtitiam, Anſit Jaßitia?
quia Legem docent, & cogitant Juſtitiam eſſe obedientiam

erga Legem. Nam humana ratio tantum intuetur inlegem,

nec intelligit aliam juſtitiam niſi Legis obedientiam. Et
Scholaſtici, homines ingenioſi, quærentes Methodum, pro-
poſuerunt ſibi Legem; berinde atque Philoſophi in Ethi-
&α proponunt ſibi eræcepta de Moribur. Sed Paulus recla-
mat, & docet aliud quiddam eſſe afitiam, fſcilicet
Obedientiam erga promisſionem reconciliationis donatæ

6 3 pro-

14 con i Art. i.. XrFSFPONSIO Ad
it 4. iiee. propter Chriſtum, hoc eſt, accipere miſericordiam dona-
Pi. bona peribas. tam propter Chriſtum. sic enim ſumus accepti heo, ſic fi⸗
S unt pacatæ conſcientiæ, quando ſentimus Deum nobis
propter Chriſtum propitium eſſe. Quarè piæ mentes à lege
ad promisſionem revocandæ ſunt, ut ſæpej am diximus, &
paulò poſt latius exponemus, cum agitabimus argumenta
Scholaſtica de vocabulo ſtiti.—
„ Okject. 22. 9. 67. Adverſariin Confutatione & hunc locum contra
Perfekio quid? Ros citaverunt ex Coloſt. 3,14: Churias Binexla m perfectio-
Hopfn. de Juſt. D. ni. Hinc ratiocinantur quoôd dile ctio juſtificet, quia Perfectos
— nin aph. 8. efficit. Quanquam hic multis modis de Perfectione reſpon-
Gerh. Cont.-Catb. E anr — L.
l.2. Spec. p. 3. deri poffet, tamen nos ſimpliciter ſententiam Pauli recita-
P. 234. bimus. Certum eſt Paulum de Dilectione Proximi loqui. Ne-
1. qué verô eXiftitmandum eſt quod Paulus aut Juſtificatio-
nem, aut Perfectionem coram Deo, tribuerit operibus Secun-

2. dz tabulæ potius, quam Primæ. Præterea ſi dilectio eſtper-
felta Legis impletio & Legi ſatisfacit, nihil igitur erit opus
propitiatore Chriſto. Paulus Kom. 3, io. autem ideò docet
nos acceptos eſſe propter Chriſtum, non propter Legis im-
pletionem, quia Legis impletio non eſt perfecta. Itaq; cum
manifeſtè allbi detrahat nobis perfectionem, non eſt ſenti-
3 endum quòd hic loquatur de Perſonali fingulorum Perfectione“
ſed loquitur de Iutegritate communi Ecclefie. Ideò enim ait, di-
ie Cionem eſſe Vinculum ſeu colligationem, ut ſignificet ſe
loqui de colligandis & copulandis pluribus membris Ec-
cleſiæ inter ſe. Sicut enim in omnibus familiis, in omni-
bus rebuspublicis, concordia mutuis officiis alenda eſt,
nec retineri tranquillitas poteſt, niſi quædam errata inter ſe
diſſiulent homines & condonent: Ita jubet Paulus in Ec-
cleſia dile cmionem exiſtere, quæ retineat concordiam, quæ
toleret, ſicubi opus eſt, aſperiores mores fratrum, quæ dis-
ſimulet quædam levia errata, ne diſſiiat Eccleſia in varia
Schismata, & ex Schismatis oriantur odia, factiones & hæ-
reſes. Neceſſe eſt enim diſſilire concordiam, quando aut
Epiſcopi imponunt populo duriora onera, nec habent ra-
tionem imbecillitatis in populo. Et oriuntur diſſidia Auan
“ 6 po-

ARCGUMENTA ADVERSAR. 103 5ag. Confel-. rr.
d populus nimis acerbè judicat de moribus docorum, .r be S Sde
aut faſtidit doétores propter quædam levia incommoda: „j gese ,ens.
quæruntur enim deinde & aliud doctrinæ genus, & alii do-
Stores. Econtra Periectio, id eſt, integritas Eccleſiæ, Conſer-
vatur, quandò firmi tolerant infirmos, quandò populus
boni conſulit quædam incommoda in moribus doétorum,
quandò Epiſcopi quædam condonant imbecillitati populi.
De his præceptis æquitatis pleni ſunt libri omnium ſapien-

tum, ut in hac vitæ conſuetudine multa condonemus in-

ter nos, propter communem tranquillitatem. Et de ea cum
hic tum aliàs ſæpè præcepit Paulus.* Quarè Adverſarii im- * Rph. 4, 32.
prudenter ratiocinantur ex nomine Perfectieni, quòd dile- Col. 3, 11.
ctio juſtificet, cum Paulus de integritate & tranquillitate
communi loquatur. Et ſic interpretatur hunc locum Am- T. :. ad Col. 3, u.
broſius: Sicut ædificium diciturperfectum ſeu integrum,,
cum omnes partes aptè inter ſe coagmentatæ ſunt. Turpe 4.
eſt autem Adverſarlis tantoperè prædicare dilectionem,
cum nusquam præſtent eam. Quid nunc agunt? Diſſipant
Eccleſias, ſcribunt Leges ſanguine, & has proponunt Cæſa-
ri, clementiſſimo Principi, promulgandas. Trucidant ſacer- p. 105.’33.16 5.255.
dotes, & alios bonos viros, ſiquis leviter ſignificavit, ſe 306. 28.
aliquem manifeſtum abuſum non omninò probare. Hæc
non conveniunt ad iſta præconiabilectionis, quæ ſi ſeque-
rentur Adverſarii, Eccleſiæ tranquillæ eſſent, & respublica
pacata. Nam hi tumultus conſileſcerent, ſi Adverſarii non
nimis acerbè exigerent quasdam traditiones inutiles ad pi-
etatem, quarum plerasq; ne ipſi quidem obſervant, qui
vehementiſſimè defendunt eas. Sed ſibi facilè ignoſcunt,
aliis non item, ut ille apud Poetam; Egemet mi ignoſio, Me-
vius inquit. Id autem alienisſimum eſt ab his encomiis di-
lectionis, quæ hic ex Paulo recitant, nec magis intelligunt,
quàm parietes intelligunt vocem, quam reddunt.

§8S.. 68. PFx Petro citant & hanc ſententiam: Uaiverſa delicta Objelt. 3. I. Petr.
operit ebaritas. Conſtat & Petrum loqui de Dilectione erga zf.
Proximum, quia hunc locum accommodat ad præceptum,

Obteltio Delilto-
quojubet ut diligant ſe mutuò. Neque verò ulli Apoſtolo Jo. 15, 18. Gal. 6,2
=ð 6 4 Iin men-

Aug. Confeſſ. Art. 104 RESPONS IO A D
11. De- ,, in mentem venire potuit, quòd dilectio noſtra vincat pec-
Esssg⸗n:ta. catum & mortem: quòd dilectio ſit propitiatio propter
quam Deus reconcilietur, omiſſo Mediatore Chriſto: quod
dilectio ſit juſtitia ſine Mediatore Chriſto. Hæc enim dile-
Ctio, ſi qua eſſet, eſſet juſtitia Legis, non Evangelii, quod
promittit nobis reconciliationem & juſtitiam, ſi credamus,
quòd propter Chriſtum propitiatorem Pater placatus ſit,
quòd donentur nobis merita Chriſti. Ildeòbetrus paulò an-
te I. c. 2, 5,6. jubet, ut accedamus ad Cbriſtum,ut æAificemur ſüper
Cbriſtam, Et addit: Qui crediderit in eum, non confandetur.
Dile ctio noſtra non liberat nos à confuſione, cum Deus ju-
dicat & arguitnos: ſed Fides in Chriſtum liberat in his pa-
voribus, quia ſcimus, propter Chriſtum nobis ignoſci. Cæ-
terum hæc ſententia de dilectione ſumpta eſt ex Prover-
biis, ubi antitheſis clarè oſtendit, quomodò Pror to, 1e. intel-
ligi debeat: Odium ſuſi itat rixas, & univerſa delitza tegit dilectig.
obzltio Col. 3,14. §. 69. Idem prorſus docet, qud illa Pauli ſententia ex
Coloſſenſibus ſumpta, ut ſi quæ diſſenſiones inciderint,
mitigentur & componantur æ quitate, & commoditate no-
ſtra. Diſſenſiones, inquit, creſcunt odiis, ut ſæpèe videmus,
ex levisſimis offenſionibus maximas exoriri tragœdias. In-
plutarch. in Vitià Ciderant quædam inter C. Cæſarem & Pompejum leves of-
Cæſ. Pompeji. Cæ- fenſiones, in quibus ſi alter alteri paululum Cesſiſſet, non
ſar Bell. Civ. lI. 1. extitiſſet bellum civile; Sed dum uterq; morem gerit odio
5 7 Sveton, in ſuo, ex re nihili, maximi motus orti ſunt. Et multæ in EC-
“ cleſia hæreſes ortæ ſunt tantùm ex mutuis odiis Doctorum.
Itaq; non de propriis delictis, ſed de alienis loquitur, cum
ait: Dilectio tegit delikia, videlicet aliena, & quidem inter ho-
mines, id eſt: Etiamſi quæ offenſiones incidunt, tamen
dile ctio disſimulat, ignoſcit, cedit, non agit omnia ſummo
jure. Petrus igitur non hoc vult, quòd dilectio coram Deo
mereatur remisſionem peccatorum, quòd ſit propitiatio,
excluſo mediatore Chriſto, quòd propter dilectionem fi-
mus accepti, non propter mediatorem hriſtum; Sed quod
erga homines non ſit moroſa, non aſpera, non intractabi-
lis, quod quædam errata amicorum diſſimulet, quòd mo⸗
res alio-

“

ARGUMEN. ADVERSAR. 105 Jug. Confeſſ. Art.
res aliorum etiam aſperiores boni conſulat, ſicut vulga- Pey S ezr-
ris quædam ſententia præcipit: Mores amici neveris, amicum j- , ez.
non oderi. Negq; temerè de hoc officio dilectionis toties
præcipiunt Apoſtoli, quòd Philoſophi vocant éαιαν. Ariflot. Eth. l. 5.
Neceſſaria eſt enim hæc virtus ad publicam concordiam c. 14.
retinendam, quæ non poteſt durare, niſi multa disſimu-
lent, multa condonent inter ſe Paſtores & Eccleſieæ.
F. 70. Ex Je 0ο bo citant: Videris igitur quòdex operibas juſti- Object. 4. Jac.2,24.

Eicatur Bomo, & non ex Fide ſola. N eqꝗ; alius locus ullus ma gis Concurſ. Operum.

putatur officere noſtræ ſententiæ, ſed eſt facilis & plana 1. 1.

reſponſio. Si non aſſuant Adverſarii ſuas opiniones de me- Botſac. Tr. d. h. I.
ritis operum, Jacobi verba nihil habent incommodi. Sed Menz. Diſput.

R . A A 1 Giels. t 5, II
5 ſilas CGiels. t 5, n.
ubicunque fit mentio Operum, Adverſarii affingunt Höpfn. de Juſt.

impias opiniones, quòd per Bona opera mereamur remis- 8 12.
ſionem peccatorum, quòd Bona opera fint propitiatio ac Gerh. LL. d h. r,
pretium propter quòd Deus nobis reconcilietur, quoòd Bo- §. 183.

1 er 3 Conf. Cath. I. 2-
na opera v terror uod opera .
pera vincant terrores peccati & mortis, quod ope Spec. P. 3. F. t1.

coram Deo propter ſuam bonitatem ſint accepta, nec ege-
ant miſericordia & propitiatore Chriſto. Horum nihil ve-
nit in mentem Jacobo, quæ tamen omnia nunc defendunt
Adverſarii prætextu ſententiæ jacoii.
§. 71. Primam igitur hoc expendendum eſt, quòd hic lo- Reſp. r.
cus magis contra âàdverſarios facit, quàm contra nos. Ad-
verſarii enim docent, hominem juſtificari dilectione & o-
peribus. De Fide, qua apprehendimus propitiatorem Chri-
ſtum, nihil dicunt. Imôò hanc kidem improbant, neq; im-
probant tantum ſententiis aut ſcriptis, ſed etiam ferro & p. 103. 105. 155.
ſuppliciis conantur in Eccleſia delere. Quanto melius ¹⁶5. 82. 315. 3u5.
docet Jacobus, qui fidem non omittit, non ſubjicit pro Fi-
de dilectionem, ſed retinet Fidem, ne propitiator Chriſtus
excludatur in Juſtificatione. Sicut & Paulus, cum ſummam
tradit vitæ Chriſtianæ, complectitur Fidem & Dilectionem
I. Timoth. 1, . Finu mandati Charitas eſt de corde puro & Con-
ſcientia bona & Fide non fittta. KM
S. 72. Secundò, res ipſa loquitur, hic de operibus dici, quz 2.
ſidem ſequuntur, & oſtendunt Fidem nen eſe wertuam,
7 G 5 ſed vi-

——

106 RESP ONSIO AD
ſed vivam & efficacem in corde. Non igitur ſenſit jacobus,
nos per Bona opera mereri remisſionem peccatorum &
gratiam. Loquiturenim de operibus Juſtiſieatoerum, qui jam
ſunt reconciliati, accepti & conſecuti remisſionem pecca-
torum. Quarè errant Adverſarii cum hinc ratiocinantur,
quòd Jacobus doceat nos per Bona opera mereri remiſſio-
nem peccatorum & gratiam, quòd per opera noſtra habea-
mus acceſſum ad Deum, ſine propitiatore Chriſto.
3. §. 73. Tertié, Jacobus paulo ante uais. dixit de Regeneratio-
ne, quòd fiat per Evangelium. Sic enim ait: Voalens genuit
nos Verbo Veritatis, ut nos Gimus primitiz treaturarum ejus.
Cum dicit nos Evangelio renatos eſſe, docet quòd Fide re-
b. 77. 78. 39. 93. Nati ac juſtificati ſimus; Nam promisſio de Chriſto tantùm
109. 152. 25J1. Fide apprehenditur, cum opponimus eam terroribus pec-
Rom. 4, . Ccati & mortis. Non igitur ſentit Jjacobus nos per opera

noſtra renaſci.
Fides Pißa, mor- G. 74. Ex his liquet, non adverſari nobis jacobum, qui,
ens. cum otioſas & ſecuras mentes, quæ ſomniabant ſe habere

Fidem, cum non haberent, vituperaret, diſtinxit inter Mor-
tuam Fidem, ac Vivam Fidem. Mortuam ait c. 2. 26. eſſe, qvæ
non parit Bona opera. Vivam, ait eſſe, quæ parit Bona opera.
p. 20. 70.557. 669. Porrò nos ſæpè jam oſtendimus, quid appellemus Fidem.
Non enim loquimur de otioſa notitia, qualis eſt etiam in
Diabolis. Sed de Fide quæ reſiſtit terroribus conſcientiæ,
quæ erigit & conſolatur perterrefacta corda. Talis Fides
neque facilis res eſt, ut ſomniant Adverſarii, neꝗ; humana
potentia, ſed divina potentia, qua vivificamur, qua Diabo-
lum & mortem vincimus: Sicut Paulus ad Coloſſ. 2, 14. ait,
quòd Fides ſit eſteax per potentiam Dei, & vincat wortem In
quo & reſuſcitati eſti per Fidem eſttaciæ Dei. Bæc Fides
cum ſit Nova Lita, neceſſariò parit novos motus & opera.
Ideo jacobus rectè negat nos tali Fide juſtificari, quæ eſt
4. ſine operibus. Quòd autem dicit nos juſtificari Fide & O-
peribus, certè non dicit nos per opera renaſci. Neque hoc
dicit, quòd partim Chriſtus ſit Propitiator, partim Opera
noſtra ſint Propitiatio. Nec deſcribit hic Mogum Juſtifica-
J tionis,

ARGVUMENTA ADVERSAR. 107 Aug. Conſol. art.
cationis, ſed deſcribit quales ſint juſti, poſtquam jam ſunt ? 2e S lde,
juſtificati & renati. Et jußifcar: ſignificat hic non eximpio vj gide, 0p, .
juſtum epffci, ſed uſu forenſi iuſtum pronunciari. Sicut hic, p. u4. 357. 656.
Falctores Legis juſtiſicabuntur. Sicut igitur hæc verba nihil ha-
bent incommodi, c. , 22. Factorer Legis juſtificabuntur. Ita
de Jacobi verbis ſentimus. Zuftificatur homo non ſolum ex
Fige, ſed etiam ex operila, quia certè juſti pronuncian-
tur homines, habentes Fidem & Bona opera. Nam Bo-
na opera in ſanctis, ut diximus, ſunt Juſtitiæ Legis, quæ
ſunt acceptæ propter Fidem, nec ſunt acceptæ, quia ſatis-
faciant Legi. Juſtificantur ĩgitur homines ex Fide & Operi-
bus, non propter opera, ſed propter Fidem, quam tamen-
Bona opera ſequi neceſſe eſt. Jacobus enim loquitur de
his operibus quæ Fidem ſequuntur, ſicut teſtatur cum ait:
Fidet adinpat opera ejus. Sic accipiendum eſt: Fafores Le-
gus juſtiſicabuntur, hoc eſt, qui credunt & habent bonos
. fructus, juſti pronunciantur. Nam Lex ita fit, ſi credimus,
. & placet propter Fidem, non quòd opera Legi ſatisfaci- p. ul.
ant. Ita videmus in his ſententiis nihil eſſe vitii, ſed Ad-
verſarii depravant eas, qui de ſuo affingunt impias opinio-
nes. Neque enim dicunt opera mereri remisſionem pec-
catorum, homines propter opera acceptos eſſe, ſeu ju-
ſtos reputari, non propter Chriſtum, opera pacare cor-
da & vincere iram Dei, opera non indingere miſericordia.
Horum nihil dicit jacobus, quæ tamen Adverſarii verbis
Jacobi affingunt. SW
§S. 75. Citantur contra nos & aliæ ſententiæ de Operibus. Oben. y. ſeg.
Danielis 4, 224. Peccata tua eleemeſynis redime. Et Eſaizæ 75,7. Redemptio Pecca-

DR Frange ezſurienti panem tnum, tunc invocabis, & Do- torum.
minus exaudiet. Lucæ 6, y5. Remittite, ‚;& remittetur vobie. p. II.
D Matth. y, 7. Beati miſeritorder, gquia miſericordiam conſe-
D guentur. . M

§. 76. Ad has ſententias & ſimiles de operibus, primum .. 1. General.
Bac reſpondemus, quòd ſupra dictum eſt, Legem non vere
Feri ſine Fide, nec placere niſi propter Fidem in Chriſtum, † oh. 15, . Rbr.
Juxta illud: † S&ne me nibil poteſtis facere. Item: * Sine Fide impos- u, 6.
==MD ſibile eſſ; p. 17.

Ausg. Confeſſ. Art. 10 8 RESPONSIO AXAD
I. De Jiſiſ. ſibile eſt placere Deo. Item, Epb. 2, 75. Ebr. 4 16. Per Chriftum ba-
Sn, bemus acceſſum per Fidem. Itaq; quoties requiruntur & pro-
bantur opera, addendum eſt Evangelium de Chriſto.
2. §. 77. Secundè, hæ ſententiæ, quas paulò ante commemo-
ravi, ferè ſunt Conciones Pœnitentiæ. Conſtant enim ex dua-
bus partibus, habent initiò prædicationem Legis, quæ ar-
guit peccata, & jubet bene operari. Deinde eſt addita Pro-
misſio. Certisſimum eſt autem in prædicatione pœnitentiæ,
non ſufficere prædicationem Legis, quæ tantùm terret &
condemnat conſcientias. Sed neceſſe eſt accedere Evange-
lium, quòd peccata gratis remittantur propter Chriſtum,
p. 43. 264, 207. & quòd Fide conſequamur remisſionem peccatorum. Hæc
ſunt adeò certa & perſpicua, ut ſi diſſentiant Adverſarii, &
excludant Chriſtum & Fidem à prædicatione peenitentiæ,
meritò tanquam blaſphemi in Chriſtum rejiciendi ſint.
§. 78. Quare concio Danielis c. s a non tantum ad Elee-
moſynas detorqueri debet, ſed Fides etiam in ea requiren-
Chemn. LL. P. 2. da eſt. Diſſimilis eſt concio Danielis orationi ariſtotelis,
f. 418. P. 3. f. 9 qui ad ſuum Regem ſcribens, etiam hortatur eum ad be-
Meila. phil Sob.?. Heficentiam, & jubet eum potentiam ſuam conferre ad pu-
2. J. n. p. 464. blicam utilitatem, & ſalutem omnium gentium, non ad ſu-
Hpfao. Anti Meir. perbiam. Sic enim ad Alexandrum ſcribit: dι πααραααn
d. 9. c. 5. aph. 3. aρv*νννπα ν0ριια cαι Usρορααν xcαταντυοο Hone-
Gerb. 11. de Pœ- Ttiſſima oratio eſt, neque de officio publico magni Princi-
nit. 5§. 9o. Pis aliud dici quidquam melius poteſt. Sed Daniel non
tantuùm de officio ſeu vocatione Regem ſuum docet: Sed de
pœnitentia, de pietate erga Deum, de remisſione peccato-
rum, deque illis magnis rebus extra Philoſophiam poſitis.
Non igitur tantùm hic Eleemoſynæ requirendæ ſunt, ſed
etiam Fides. Idque textus oſtendit, Regem converſum eſſe,
non ſolum adeleemoſynas largiendas, ſed multò magis ad
Fidem. Extat enim egregia confeſſio Regis de Deo lſrael:
Non eſt alius Deui qui poßit ita ſalvare, v. 74.
§. 79. Itaq; duæ partes ſunt in Concione Danielis, Altem
Pars eſt prædicatio Pœnitentiæ, quæ arguit peccata, & præ-
cipit de nova vita p.zg. Redime Perccam tun, juſtitia, & irigutmtes

tuas benes=

1e

ARGYVME N. ADVERSAR. 109 Tuy. Confeſſ. Art.
as benefitiis erga pauperes. Sic enim in ſua lingua loqui- Si, tae gn.
tur Daniel: ubi ſatis apparet, eum non ſolùm de Eleemoſy- kelio. Hot, e7.
nis præcipere, ſed de tota Juſtitia, hoc eſt, de Notitia Dei &
Fide. Ait enim: peccata redime per Juſtitiam. Juſtitia agutem Pp. 79. 79.
erga Deum eſt Fides, qua credimus Deum nobis ignoſcere.
Deinde præcipit Daniel de beneficiis erga pauperes, hoc
eſt, ne ſuperbè, nec erudeliter imperet, ſed conſulat utilita-
tibus ſubditorum. Altera pars concionis promittit remis-
ſionem Peccatorum: Ecce erit ſanatio delicdorum tnorum.
Hieronymus hic præter rem adjecit Dubiativam particu-
lam. Et multò imprudentius diſputat in Commentariu, In. p. 94. 115.
sertam eſſe remisſfionem peccatorum. Sed nos meminerimus p. 505. b. item
Evangelium certò promittere remisſionem peccato- 69r . A.
rum. Isque abolere Evangelium cenſendus eſt, qui ſentit o gier.
remiſſionem peccatorum incertam eſſe. Dimittamus igi .
tur hoc in loco Hieronymum. Cum autem clarè ponatur L
promisſio, certè requiritur Fides, quia promisſio non po- p. 69. ſeq. 106.
teſt accipi, niſi fide. Quanquam & ibi indicavit, remiſſio- 177, 184.
nem contingere poſſe, cum ait, redime peccam. Atꝗ; hæc
Promiſſio remisſionis peccatorum verè Prophetica & Ev-
angelica vox eſt, quàm certè Daniel volebat fide aocipi. No-
rat enim Daniel promiſſam eſſe remisſionem peccatorum
propter futurum ſemen, videlicet Chriſtum, non ſolùm Is- Gen. 22, 18. e. 26,
raelitis, ſed etiam omnibus gentibus: Alioqui non potuis- 4. c. 1, 3. c. 18, 13,
ſet Regi polliceri remiſſionem peccatorum. Non eſt enim . 3,25. Cal. ,8.
hominis, præſertim in terroribus peccati, ſtatuere de Vo-
luntate Dei, ſine certo verbo Dei, quòd iraſci deſinat. Itaq;
cum promisſio ponatur, ſatis apparet requiri fidem, quia p. 69.70. 77. 106.
promisſio non poteſt accipi niſi fide. Si hæc fides ex condi- 16e1. u.
tione operum penderet, incerta eſſet remisſio. Ideò talis p. 68. 76. LJ. gy.
fides requiritur, quæ confidit Miſericordia & verbo Dei, 94. zu. 19.
non operibus noſtris. Quòd autem dicit, rediwe peccata
per Juſtitiam, & per eleemoſynas, idem eſt ac ſi diceret, redi-
me peccata perpœnitentiam, quia reatus tollitur per pœ-
mitentiam. Neq; hinc ratiocinandum eſt, quòd ignoſcat
Deus propter opera ſequentia, ſed ignoſcit propter r.
ISsi10*

Jug. Conſeſ. Art. 110 ARESPONSIO AD
T. ⸗ dee. misſionem his qui promisſionem apprehendunt.
Bpni periss.. (. 80. Oſtendimus clarè, in Concione Danielis fidem re-
quiri, quarè huic loco injuriam faciunt, qui inde ratio ci⸗
nantur, quòd remisſio peccatorum contingat propter ope-
ra noſtra, non Fide propter Chriſtum. Philoſophicum eſt,
in Goncione Danielis nihil requirere, niſi adhortationem
de imperio rectè gerendo. Phariſaicum eſt, affingere,
quòd propter Opus illud contingat remisſio peccatorum.
Sed ita fit, opera naturaliter incurrunt hominibus in ocu-
los, quia Fidem nec intelligit, neq, conſiderat humana ra-
tio. Ideò ſomniat opera illa mereri remisſionem peccato-
rum. Hæc opinio naturaliter hæret in animis hominum,
neque excuti poteſt, niſi cum divinitùs docemur. Sed re-
vocare nos debemus ab hac carnali opinione ad Evange-
lium & promisſionem Miſericordiæ, in qua gratis exhibe-
tur remisſio peccatorum propter Chriſtum. Ita in omni-
bus locis de Fænitentia fides requirenda eſt. Summa enim
contumelia eſt in Chriſtum, remisſionem peccatorum ſine
Chriſto quærere. W
§. 8r. Quidam interpretantur Danielem de Remisſione Pœ-
„e, cum ait: Redime peccata eleemoſynis. Ita nihil contra
nos faceret Daniel. Etſi dubium non eſt, quin loquatur de
zmisſione culyz. Fruſtra enim quæritur remisſio pœnæ,
niſi prius cor apprehenderit fide remisſionem culpæ. Quòd
ſi illi concedent, remisſionem culpæ gratis contingere per
Fidem, nos poſteà facilè largiemur, pœnas quibus caſtiga-
mur, mitigari bonis operibus, & tota peœnitentia, juxta il-
Iud I. Cor. 1l1, 31. Si nos judicaremus, non judicaremur aà Domino.
Et Jerem. I, ig. Si converſus fueris, conpertam te. Et Zachar. 1, 3.
Convertimini ad me, & ego convertar ad vos. Et Pſalm. po, j. In-
oca me in die tribulationis. S
Remiſño recigraeca. g. 82. Sic judicandum eſt & de hoc loco Luc. 6355. Remittite,
& remittetur vobis. Eſt enim penè ſimilis concio de pœniten-
tia. Prior particula requirit bona opera: Poſterior addit pro-
misſionem. Neque eſt ratio cinandum, quòd noſtra condo-
natio ex opere operato mereatur nobis remitti ecan.
on

— —

— —

— — — — —

ARGMEN. ADVERSAR. III Jug. Conſel-. Art.
. Non enim dicit hoc Chriſtus. Sed ſicut aliissacramentis an- V: “ T. . Je-
neétit Chriſtus promisſionem remiſſionis peccatorum, ita en, 4, 3.
annectit & bonis operibus. Et ſicut in Cœna Domini non
conſequimur remisſionem peccatorum ſine Fide ex opere
V operato: Ita neque in hoc opere. Imò noſtra condonatio
non eſt bonum opus, niſi cum fit à reconciliatis. Ided
noſtra condonatio, quæ qvidem placet Deo, ſequitur con-
donationem divinam. Solet autem Chriſtus hoc modo p. 67.
conjungere Legem & Evangelium, ut utrumque tradat,
doctrinam Fidei & Bonorum operum, ut moneat, hypocri-
fin & ſimulationem pœnitentiæ eſſe, niſi ſequantur boni
fructus. Item: Ut multa habeamus externa ſigna Evange-
lii, & remisſionis peccatorum, quæ nos commonefaciant,
& conſolentur, & ut multipliciter exercere fidem posſi-
mus. Sic igitur neceſſe eſt tales locos accipi, ne abolea-
mus Evangelium de Chriſto, ne noſtra opera opponamus
Deo, tanquam propitiationem & pretium, abjecto Chriſto:
Item, ne fat incerta remisſio peccatorum, ſi doceatur pen- P- 76. 78. 83, 8.
dNere ex conditione noſtrorum operum.

94. 96
p. 109. 116.

. 83. Qitatur & ex Tobia c. 2, 11. Eleemeſyna ab Omni pecta= Lobis Loc, c. 1, 9,
ttvo& à Morte hberat., Non dicemus Hyperbolen eſſe, etfſi ſic li erzjo6 HD
accipi debet: ne detrahat de laudibus Chriſti, cujus propria Meiſn. Phil. Sob.
ſunt officia, liberare à peccato & à morte. Sed recurren-P. II. f. 643.
dum eſt ad regulam, quòd Les ſine Chriſto non prodeſt. eInr. 16, „ Ca-
Placent igitur eleemoſynæ Deo, quæ ſequuntur reconcilia- lor:h⸗ T. V. A.
tionem, non quæ præcedunt. Itaque liberant à peccato & à p. 6:0n
morte, non ex opere operato, ſed ſicut paulò ante de Pœni- p. nz.
tentia diximus, quòdfidem cum fructibus complecti debe- .
amus, ita de eleemoſynis judicandum eſt, quòd placeatbeo
fides cum fruêtibus. Tobias enim concionatur non tantum
de eleemoſynis, ſed etiam de Fide: Omni tempore benedic
Deum, & pete ab eo ut dirigat vias tuas. Hoc autem propriè
eſt illius Fidei de qua loquimur, quæ ſentit Deum eſſe pro-
pitium propteripſius Miſericordiam, & petit ut ſervet &gu-
bernet nos, Ad hæc concedimus, eleemoſynas mereri mul-
ta bene-

Aug. Confeſſ. Art. 112 RESTONSIO A D
IV. . 7. e er. ta beneficia Dei, & liberare non à oræſenei peccato, (non
Rebs Syen:sr. * enim vincunt iram & Judicium bei, nec reddunt pacatas
conſcientias,) ſed liberare à futaro peccato, hoc eſt, mereri
ut defendamur in periculis peccatorum & mortis. Hæc
eſtſimplex fententia, reliquis Scripturis conſentiens. Sic
enim accipienda ſunt præconia Operum & Legis, ne detra-
hant de Gloria Chriſti & Evangelii.

Mandatio à Pec- GS. 84. Jactatur & dictum Chriſti apud Lucam e. 1, 47.
catis. I. Date eleemoſinam, & ecce omnia munda ſunt pobis. Planè ſurdi
p. uu. ſunt Adverſarii. Toties jam diéctum eſt, Legem ſine Chriſto
non prodeſſe, propter quem placent Bona opera. Sed illi
ubique, excluſo Chriſto, docent mereri Juſtificationem
.. Per opera Legis. HBic locus integer prolatus oſtendet &
Fidem requiri, Chriſtus enim objurgat Phariſæos ſentien-
tes, ſe coram Deo mundari, hoc eſt juſtificari crebris ablu-
«Alex. V. d.. de tionibus, ſicut Papa, neſcio quis, * de aqua ſale conſperſa
Conſecr. c. 20. inquit, quòd populum ſanctificet ac mundet. Et gloſſa ait,
Aquůã. quòd mundet à venialibus. Lales erant & Phariſæorum opinio-
nes, quas reprehendit Chriſtus, & opponithuic fiétæ pur-
gationi duplicem mundiciem, Alteram internam, Alteram
externam. Jubet ut intus mundentur. Et addit de mundicie
externa: Date eleemoſynam de eo quòd ſupereſt, & ſic o-
mnia erunt vobis munda. Adverſarii non rectè accommodant
Particulam nniverſalem. Chriſtus enim addit hanc conclu-
ſionem utriq; membro: Tune Omnia erunt munde, videlicet,
ſi intus eritis mundi & foris eleemoſynam dederitis. Signi-
ficat enim quòd externa mundicies collocanda ſit in ope-
ribus à Deo præceptis, non in traditionibus humanis, ut
tunc erant illæ ablutiones, & nunc eſt quotidiana aſperſio
aquæ, veſtitus Monachorum, diſcrimina ciborum, & fimi-
les pompæz. Sed Adverſarii corrumpunt ſententiam ſophi-
ſticè translata &articula unwerſal ad unam partem: Omnia
erunt munda, datis eleemoſynis, ut ſi quis ratiocinetur: An-
dreas adeſt, igitur omnes Apoſtoli adſunt. Quare in ante-
cedente utrumq; membrum conjungi debet, eredue, & da-
te ele-

quos recenſuimus atque enarravimus, ſimiles

mus. Conſtat ex Ethicis juſtitiam,

dientia erga Evangelium. Quare Fides rectè dicitur Juſtitia. p.

accipit oblatam miſericordiam,

ſtram impletionem legis, non propter noſtram mundiciem.

A RG UMENTA ADVERSA R. 113

te eleemoſynas. Iea omnia erunt munda. Scriptura enim alibi Aag. Confeſ. Art.

.„ „ . i . .
Ac. G, 9. dicit, Fide purißicari corda. Quòôd ſi corda ſint mun- I. De ealte

data, & deinde foris accedant Eleemoſynæ, hoc eſt, opera yr. 5ede 0 ebene

— . — . . . onis Operibus.
charitatis omnis generis, ita toti erunt mundi, hoc eſt, non p. 81.

ſolum intus, ſed foris etiam. Ac tota illa concio Chriſti con-

189, 219 264.
Jungi debet, cujus multæ ſunt partes, quarum aliæ de Fide,

Aliæ de Operibus præcipiunt. Nec eſt candidi lectoris ex-

cerpere Præcepta operum, omiſſis locis de Fide. Sunt &
honnulli, qui Ironiam eſſe interpretantur. Date zleemoſgnar,
&W omnia ſunt munda. Videtur enim Chriſtus vanam per-
ſuaſionem Phariſæorum ſalse taxare, qui cum haberent
animos pesſimis cupiditatibus obnoxios, interim datis
eleemoſynis, confidebant ſe meros ſemideos eſſe. Hæc in-
terpretatio non eſt abſurda, neque quicquam habet quòd? 0 Gan. Calov,

1 h. contra G
Pugnet cum alliis Scripturis. ncia Grot.

§.85. Adderemus & alios ocos, niſi exiſtimaremus ex his Ad Erxrcept. de fi,
judigari fas dei Sabjecto gao.
cilèe poſſe. Sed adjiciemus boc Scholaſticum argumentum.
Juſtitiam neceſſe eſt in Voluntate eſſe. Ergo cum Fides ſit
in intellectu, non juſtificat. Hoc argumentum ideo recita-

mus, ut tota res magis fiat perſpicua, quomods PFides juſtiſt

cer, & quid Paulus appellet Jaſtißicationew. Primum au- I.
tem propter moroſos quosdam rs*νν„αοναιαα reſpondebi-
Obedientiam appellari
erga ſanertorem, quam is approbat. Fides autem eſt obe-

Nam obedientia erga Evangelium lImputatur pro juſtitia,

adeò ut obedientia erga Legem tantum Proptereà placeat,

quia credimus nobis Deum gratis propitium eſie propter .
Chriſtum. Neq; enim Legi ſatisfacimus. QCuanquam autem p. 14.
hæc ſides eſt in voluntate, eſt enim velle &accipere promis-
ſionem, tamen hæc obedientia erga Evangelium, non pro-
pter noſtram mundiciem imputatur pro juſtitia, ſed quia p. 71. 79. 93. 19 1.
ericordiam, & ſentit nos propter Chri- 654.
ſtum juſtos reputari per miſericordiam, non propter no- p. 12 .

Ita

Aug. Confe ſ. Art
Ir. De Juſtsficat.
V. Lege & Ebang

VI. Bonis Oseribus.

Fides & Spes di-
dindta,

2

Pe I51.

I4 KESPONSIO AD
Ita tevocanda mens eſt à conſpec legis, ad Evangelium
& Chriſtum, & ſtatuendum quoòd reputemurjuſti, cum
ſentimus nos propter Chnſtum acceptes eſſe, non propter
dilectionem aufimpletonem legis.
6. 86. Diffeft autem fides A o, Auie Kdes accipit in præ-
ſentia remiſſionem peecatorum & feconeiliationem ſeu ac-
ceptationem noſtri, propter Chiſtum Spes autem verſa⸗
tur citca fütura bona & liberationem faturam. W
5§8S§. 87. Secund „Juſtificatio hic ſignificat reputati juſtum.
Non autem reputat Dens hominem juſtum, ficut in foro
aut in Philoſophia reputaturhomojuſtus, propter proprii
operis juſtitiam, quæ rect ponitu in voluntate. Sed repu-
tathominem juſtum per miſeticordiam propter Chridum,
ſi quis tamen hunc fide apprehendat. Quarg fides appellari
juſtitia poteſt, quia eſt illud qaνα impuatatur ad juſtittam, ut
cum baulo loquamur, quacunq; tandem in parte hominis
ponatur. Id enim nihil impedit imputationem divinam:
Etſi nos quidem hanc fidem in voluntate ponimus. Eft
enim vell. & accipere promidionem Chrifi. Et hoc Schola-
ſtico argumento agitato, quia rem ad Methodum reyocat,
videtur tota cauſa melius perſpici poſſe..
§.88. Ex his omnibus etlam intelligipoteft quid udican=
dum fſit de merito conaigni, de quo fingent advwerfarii, homi-=
nes juſtos eſſe coram Deo pzopter dileétionem ae legis im-
letionem. Hic hulla jaſtitiæ fdei Mentie ft, & pro mediato-⸗
re Chriſto ponitur, ꝗquòd accepti ſimus pfopter noſtram-⸗
impletionem legis. IIæc nullo mod ferenda ſunt, ſed ut
fupra diximus, etſi neceſſatio ſequitur renor atignem dile=
Qio, tamen gloria Chrifti non debet transferri Roftram
impletionem legis, ſed ſentiendum eſt, quod etiam poſt
renovationem juſti reputemur propfer Chriftum; quod

Rom. 5, 2. Eph. es Chriſtus maneat mediator & propitiater, quoed propter

18. 1 Tim. 2, 5.

Chriſtum habeamus acceſfam ad Deum qued non ſatis .
ciamuslegi, ſed habeamus opus miſericordia, quod ſem-
pPer per miericordiam juſti reputemut
K 89. Idque confitetur umiverſa, quod Juſti & ſalvi
Hamus

ANGUNENTA ADVERSAR. ;

Kamus per miſerieordäiam. Sicut ſupra citavimus ex Ir. r. er. pe Fe.

e pyopzio merico, Ned ex if- Lege & Ebang.
Bomi; Rere

Hieronymo?: Jaſßuia noſtru non
Dei miſericordia tonſi KTie. Hs 6
cipitur,
K 10. Ac videté qhid conſequatur ex Adverlamiorum
opinione. Si ſentiendum eſt qued Chriſtus tantum prinam
gratiam, ut vocafft, meruerit, peſtea nos imus accepti No-
ſtra impletiofle legis, &Mereamiur vitam æternam, quando

tein niſerigortli fice aet

erunt Confeientis Pacatæ? quando ſtatuent, quod habeant
BPDeum pr opitium? Lex enim ſfemper accuſat nos, ut Paulus

Rom., G. ait: Lex iram eperatar. Ita fiet, ut ſi fſenferint con-
feientiæ judicium legis, ruantin deſperationem. Pauluse.z,
2..: Ait: Oοαοανπτον Hνàoa peccatunn es. EHti auterm nihil
unquam ex fide agent, fi tunc demum ſentient ſibi Deum
pPropitiumeffe, cum Legem impleverint. emper enim du-
bitabunte Utrum legi ſatis faRum ſit? Imo intelligent non
effe fatisfatum. Ideò nunquam ſtatuent, ſe habere Deum
pPropitinmfe exaudiri. Nunquam igitur diligennunquam
verè colent Deum. Talia peéctora quid aliud funt, niſtipfe
infernus, cum fint plena deſi Peratiotis, & odii Dei, & in hoc
odio tamen inocant & coôlunt Deum, ſficut Saui colebat,
BEPrevB3EAmus ademnes pias melfes, & peritas rerum
Spifitiralicin- h teſtari Porer unt, hæc mala confequi ex illa
impia perfuafione Adverſariorum, quæ ſentit quòd Juſti

reputemur coram Deoô, Propria impletione Legis, & jubet

confidere, nom promiffione miſericordiæ propter Chriſtum
donatxæ,fed noſtra impletiene Legis.
91. Neceſſe eft igitur ftatuere, quòd certò poſt renova-⸗
onenr ht, hoc eſt, aeéepti Deo ſimus, quòd gacem habea-
muadcbrm, Deo, Per mifericordiam Propter Chriſtum& qudel
MAà inchoatiéô Legis in nobis non fit di igha vita æterna: Sed
quod', ſKieut femiIRO peccatorum & juſtificatio i inptatur
per miſericordiam Proôpter Chriſtum, n en propfer egem:
Ita & ita æterna cum juſtifcatiohes, non Propter Ee.
gem & Noſtrorum operum Berfectionem „Jed per miferi-
Sordiam Propter Chriſtum offeratun Sicut ait Chriſtus †:

H 2 Har

AMart Prapa.

p. 6 9. 15. 185.

P. 6 4.

△◻.

Kom. §N; ⸗

116 RKESPONSIO AD
ug. Confeſſ. Art. Hæc eſt autem voluntas Patris mei, qui miſit me, ut omnis qui videt
8 1 . e i,, Filium, g credit in eum, babeat vimm æternam. Et alibi r. 3, §.
i.gnuperiss, Qui eredit in Filium, abet vitam aternam. Ac quæramus Ad.
verſarios, quid conſilii dent morituris, utrum jubeant,
eos ſentire quod reputentur juſti, & expectare vitam æ
ternam propter propria opera, an verò per miſericordiam
propter Chriſtum. Certè nec Paulus, nec Laurentius di-
cent, ſe propter propriam mundiciem jufſtos reputandos
eſſe, aut ſibi deberi vitam æternam propter propria opera,
aut Legis impletionem: ſed ſentient ſe reputari juſtos, &
accipere vitam æternam propter Chriſtum per miſericordi-
am. Nec poſſunt muniri piæ mentes contra deſperationem,
niſi ſentiant quod per miſericordiam propter Chriſtum
certò habeant & juſtitiam & vitam æternam, non propter
Legem. Hæc ſententia conſolatur, erigit & ſalvat plias
S mentes. QuarèAdverſarii cum meritum tondigni prædicant,
p. 6;,88. 14. abolent dotrinam de fide & mediatore Chriſto, & adigunt
conſcientias ad deſperationem⸗

2

.

Reßp, ad Objed. S. 92. Sed dicat aliquis: Si per miſericordiam ſalvandi ſu-
mus, quid intereſt inter hos quibus contingit ſalus, & qui-
bus non contingit? Num pariter ſperabunt miſericordiam
boni & mali? Hoc argumento videntur moti Scholaſtici ad
quærendum meritum condigni, Neceſſe eſt enim diſcrimen
eſſe inter ſalvandos & damnandos. Primum autem illud di-
cimus, cum juſtificatione offerri vitam æternam, ſeu juſtii..
catos ſſi ilios Dei & cobæredes Gbrist,juxta illud: Kom. 5,zo.
DQuos juſtißcavit, eosdem & glerifcavit, Igitur nullis contingit
NHalus, niſi juſtiſcatis. Sicut autem juſtificatio incerta eſſet.
ſi penderet ex conditione operum noſtrorum aut Legis, a
non gratis acciperetur propter Chriſtum per miſericordi-
5 68.76. 54.94. am KRom 4, 1j. Ita ſi Spes niteretur operibus noſtris, tunc
.t. verd eſſet incerta, quia Lex ſemper accuſat conſcientias
Nec poſſunt conſcientiæ reddi pacatæ, niſi fide apprehen-
dant miſericordiam. Neq; vero poteſt exiſtere ſpes vitæxz a.
ternæ, niſi pacatâ conſcientia. Nam conſcientia dubitans
fugit judicium Dei ac deſperat. Neceſſe eſt autem ſpem vitæ
æternæ

—

NS

ARGUMENTA ADVERSAR. 117
æternæ certam eſſe. Ideoq; ut ſit certa, ſentiendum eſt, quòd Aag. Confeſ. Ar.
donetur vita æterna per miſericordiam propter Chriſtum, 2 gat⸗ 3 E.
non propter noſtram impletionem Legis. In foro ac judiciis &£ Dr.
hominum, Zu ſeu debitum certum eſt, Miſericordia incer- H
ta eſt. Hic coram Deo alia res eſt. Nam miſericordia habet
clarum mandatum Dei. Nam Evangelium eſt hoc ipſum
mandatum, quod jubet credere, quod Deus velit ignoſce-
re & ſalvare propter Chriſtum, juxta illud Joh. y, I7. Non mi-
ſit Deus ſilium ſuum in mundum, ut juditet mundum, ſed ut ſal-
vetur mundus per ipfam. Qui credit in eum, non judicatur.
Quoties igitur de miſericordia dicitur, intelligendum eſt
haem requiri. Et hæc fides diſcrimen facit inter alvan-
dos & damnandos, inter dignos & dignos. Efſt enim vita
æterna promiſſa juſtificatis. fides antem juſtificat, quan-
docunq; & quocundq; tempore apprehendunt eam homi-
nes. Et per omnem vitam certare debemus, ut hanc fidem
4 conſequamur & confirmemus. Exiſtit enim, ut ſupra dixi-
mus, hæc fides in pœnitentia, non in his qui ſecundum car-
nem ambulant. Ao debet inter pericula & tentationes per
omnem vitam creſcere. Et qui hanc fidem conſecuti funt, p. 8746.
hi renat, funt, ut bene operentur, ut legem faciant. Sicut
igitur pœnitentiam per omnem vitam requirimus, ita &
“ bona opera requirimus, etſi noſtra opera non ſunt talia, ut
“ pro eis debeatur vita æterna. Sicut & Chriſtus in hac ſen-
teentia Luctvato Gixit: Cum feceritu omnia, dicite, ſervi inutiles
“”ßM ſumus. Et Bernhardus rectèe dicit: Neceſſe eſt primò ceredere, p. 13. u.

. . . Serm.in A W
“ 7ud remigiénem peccatorum habere non poſzs, niſi per indal- ſer n edit. Ame
“” gentiav Dei. Deinde, gquga nihil prorſus babere gatas operis verp. 1576. .

boni, niſi oa dederit ipſe. Postrem, quòd ægternam vitam
,—rvvillis peti operihu promereri, niſi gratis detur & illa! Etft⸗
— paulo poſt Lac. 11, 3l. Nemo itaque ſe ſeducat, guig ſi
bene cogitane voluerit, inveniet Pprocul dAubio, quòd nee eum⸗
decem millibas poſſit ocurrere oi qui tum viginti millibus ve-
nit ad ſe, &c. Nos igitur, ut conſcientiæ certam conſo-
lationem & ſpem teneant, revocamus homines ad pro-
miſſionem Chriſti, & docemus quod neceſſe ſit crede-
H 3 1e.

ſree s KAESPGNS1 O A D
m., V. i. De qa re, quòd Deus propter Chriſtum, non propter legem, re-

ſif- Lege & ang. mittat peccata, juſtificet, & donet vitam æternam, juxta il-

B . 0 7, 5 . . 211
69. Orer. lhuid 1. Job.5, 12. Gui habet fRum, habhet vitam.
Ea ceptio. §. 93. Sed operz pretium eſt audire, quomodo eludant

—

ddverſarii dickam Chrifti Lnr. 13, 1o. Cum feceriti omnia, dici-
„, 17. 143. te, ſervi inutiles ſumus. In Confutatione ſic Gorrumpunt; Pri-
mum faciunt Antiſtrephon, Multò magis, inquiunt, dici
poteft: Si εaaidertitis omnia, dicite ſervi inutiles ſumus. Deini-
de addunt, opera inutilia eſſe Deo, noba verò non eſſe inuti-
Ha. Videte quàâm dele Ret adverfarios puerile ſtudium So⸗
phiſtices. Et quanquam hæ ineptiæ indignz ſint quæ refu-
tentur, tmen paucis teſpondebimus.
Keſp. G. 954. Antiſtrephon eſt vitiofum, quia decipiuntur ad-
verfarii in vocabulo Fidei, quod ſi ſignificarêt notitia hiſto-
riæ, aut ſi diceremus, quod fides proptef fuam dignitatem
ſalvafet, valeret ſimilitudo, multo magis nos ſervos inuti-
les eſſe, ſi cæédidefimus. Sed nos loquimur de fiducia pro⸗
miſſionis & mifericordiæ Del. Et hæc fiducia fatetur nos
eſſe ſervos inutiles. Imò hæc eſt vera vox Fidei, quoòd ope-
ra noftra fint indigna, quò fimus ſervi inutiles. Et ob hanc
unam caufam de Fide loquimur, & quærimus miſericor-
diam, quia agnofſtimus nos efle fervos inutiles. Fides enim
5. 71. 76. 92, 161. ideé ſalvat, quia appfehendit mifericordiam, ſeu promiſ-
654. fionem gratiæ, etlamfſi ôpera noſtra funt indigna. Et in

hanc fententiam nihil lædit nos Antiſtrephon: Cum cre-
dideritis omnia, dicite ſetvi inutiles ſumus. Rectè dicitur, ſi
tantum intelligatur, opeéribus detrahi dignitas.
6. 95. Sed Ii ſic intelligatur, quòd etiam Fides ſit inuti-
lis, non valet ſimilitudo: Cum feceriti omnia, nolite conſi-
dere operibus. Ita, cum credideriti, nolite confidere promiſione
Dei. Hæc hon conhærént, fünt enim diſſimilima. Diſſi-
miles cauſæ diſſimilia objecta fiduciæ ſunt in priore pro-
poſitione & in poſteriore. Fidutiaâ in priere eſt fiducia no-
ſtrorum operum. Fiducia in posteniore eſt fiducla promiſſis-
mis diving. Chriſtus autem damnat fiduciam noſtrorum-
operum, hon damnat fiduciam promiſſionis ſuæ. Non vult
n0s

noſtra tanquam indigna, non arguit promiſſiénem quæ
gratis offert miſeri cordiam. Et præclarè hic inquit Ambro-
ſius: Agnoſceenda eſt gratia, ſed non igneranda natura. Pro:
miſſioni gratiæ conſidendum eſt, non naturæ noſtre. Sed Ad-
verſarii ſuo more faciunt, ſceleſtè detorquent ſenten-
tias pro fide traditas, contra fidei doctrinam, Nam hæc

A'RGMMENT A ADVYERSAR. 119
nos de gratia & miſericordia Dei deſperare. Arguit opera

Aug. Confeſ. Syto
1V. De Jußtif.
V. Lege & Epang.
VI. Bopis Operibms,

cavillatio totum Evangelium abrogat. Cum eredideritis

omnia dicite fidem inutilem eſſe, Nonne Evangelium pol-
licetur remiſſionem peccatorum & ſalutem, etiam his qui
nulla prorſus habent bona opera? Si tamen convertantur
& non deſperent, ſed fide in Chriſtum conſequantur re-
miſſionem peccatorum? Num jubent adverſari deſperare
hos quorum conſcientiæ nulla inveniunt bona opera, quæ
opponere judicio Dei poſſint? Num his dicent, fidem inu-
tilem eſſe? Malè pereant iſti Sophiſtæ cum talibus calum-
niis, quæ totum Evangelium evertunt, abrogant gratui-
tam remiſſionem peccatorum, eripiunt piis conſclentiis
firma ſolatia.
g. 96. Illa verò cavillatio planè puerilis eſt, cum interpre-
tantur ſervos inutiles, quia opera Deo ſint inutilia, nobis verò
ſint utilia. At Chriſtus de ea utilitate loquitur, quæ con-
ſtituit nobis Deum debitorem gratiæ. Quanquam alienum
eſt hoc loco diſputare, de ucili aut inutili, Nam ſervi inuti-
les ſignifigant inſufßicientes, quia nemo tantum timet, tan-
tùm diligit Deum, tantuùm credit Deo, quantum oportuit,
nemo ſatisfacit legi. Sed miſſas faciamus has frigidas ca-
villationes adverſariorum, de quibus, quid judicaturi ſint
homines, ſi quando proferentur in lucem, facilè poſſunt
exiſtimare viri prudentes, In verbis maximè planis & per-
ſpicuis repererunt rimam. At nemo non videt in illo loco
ſduciam noſtrorum operum improhari.

§. 97. Sed adverſarii reclamant, quòd vita æterna debea-

P. I654

Pita ädtérna, Meg,

C65.

tur de condigno pro bonis operibus, quia vita æterna *VO- * Eſa. 4, Io. Mat,
cetur merces. Breviter & planè reſpondemus. Paulus vitam ue. c. 20, . Mate

xæternam denum appellat, quia cum reputamur juſti pro-
H 4 Pter

9; 4. Luc. 6, 23. J0,
4, 36. I. Cor. 3, §.
Ap. 11, 18. C. 22,11,

nno KESP ONSIO ADb “
Aag. Conſeſſ. Art. pter Chriſtum. Simul efficimur filii Dei, & cohæredes Chri-
Zhe. ſti. Rom. IS5, 17. Alibi verò Math. y, 1zeſcriptum eſt: Merces
I. Bonis penttn veſtra copioſa erit in eœli. Hæc ſi videntur adverſariis inter ſe

Luth. d h.r. t.. Pugnare, ipſi expediant. Sed parum æqui judices ſunt.
f. 459. ſeq, Nam Doni vocabulum omittunt, omittunt & fontes totius
negotii, quomodéò juſtificentur homines, quòd perpetuò
ſit Mediator Chriſtus. Interim excerpunt vocabulum⸗
Mercedis. Idque acerbisſimè interpretantur non ſolùm
contra Scripturam, ſed etiam contra ſermonis conſuetu-
dinem, Hinc ratiocinantur, quia merces nominatur, ideo
opera noſtra ſunt ejusmodi, quæ debeant eſſe pretium, pro
quo debetur vita æterna. Planè nova eſt hæc Dialectica.
Vocabulum audimus Mercedis. Igitur opera noſtra legi ſa-
tis faciunt, igitur ſumus accepti Deo propter opera noſtra,
nec indigemus miſericordia, aut propitiatore Chriſto, aut
fide apprehendente miſericordiam. Ac ingentem Soriten
Chryſippeo more cumulant: Bona opera ſunt pretium pro
quo debetur vita æterna. Bona opera legi Dei ſatisfaci-
unt. Et præter hæc fieri poſſunt Opera Supererogationis.
Non ſolum igitur legi Dei ſatisfacere homines poſſunt, ſed
etiam ampliùs facere. Et quia Monachi amplius faciunt,
pea56, 296, fuperſunt eis merita. Et quoniam liberalitas eſt largiri
alis, de eo quod ſupereſt, licet donare illa merita aliis. Af-
fingunt & Sacramentum hujus donationis, mMortuis cir-
cumdant cucullos, ut teſfentur eis applicata eſſe aliena
merita. Talibus coacervationibus beneficium Chriſti &
juſtitiam fidei obſcurant adverſarii. =
§S. 9S. Non movemus inanem Aοατιαααν de vocabulo.
De magna re litigamus. Unde debeant piæ mentes certam ſpem
ſalutis concipere? Utrum bona oôpera posſint conſcientias
pe r. 5y“ reddere pacatas? Utrum ſentire debeant, ita contingere
vitam æternam, ſi bona opera opponant judicio Dei? an
verò debeant ſentire, quòd propter Chriſtum per miſeri-
cordiam reputentur juſti, & conſequantur vitam æternam?
Hæc veniunt in controverſiam, quam niſi dijudicet conſci-
entia, non poteſt habere firmam & certam conſolationem.
Nos

Vitam æternani dici Mercedem., quia debetur juſtificatispro-

pter officia ſua, & tamen eſt merces & compenſatio officio-⸗

cent, niſi in juſtificatis propter fidem, nec ſunt digna vita

ARGUMENTA ADVERRSA R. 121
§. 99. Nos autem ſatis clarè oſtendimus, quòd bona ope- Mat. coske. Ari:
ra non ſatisfaciant legi Dei, quòd habeant opus miſericor- 8 1ege H
dia, quòd fide ſimus accepti Deo propter Chriſtum, quòd r. Bna Operibus.
bona opera non reddant pacatam conſcientiam. Ex his p. 107.
omnibus ſequitur, quoòd oporteat ſentirfe, quoòd propter b. 92. 93.
Chriſtum per miſericordiam, non propter legem, juſtifica-
ti conſequantur vitam æteraam.

G. 100. Quid igitur de Mercede“ Primum ſi diceremus:

pter promiſionem, nihil abſurdi diceremus. Sunt enim ordi-
nata inter ſe hæc dona. sicut & Auguſtinus ait: Dona ſua
coronat Deus in nobis. Sed Sriptura vitam æternam vocat
mercedem, non quia propter opera debeatur, ſed quia
compenſet afflictiones & opera, etſi propter aliam cauſam
contingit. Sicut hæreditas venit filio familiàs, non pro-

rum filii. Satis eſt igitur nomen mercedi hac ratione Gonve-
nire vitæ æternæ, quia vita æterna Compenſat bona opera;
& afflictiones. Non eſt igitur vita æterna merces, quia ope-
ra ſuſſciant, quia debeatur pro operibus. Sed cenſecutivè,
quia cum propter aliam cauſam contigit, tamen compen-⸗
ſat opera & afflictiones.
G. 1of. Præterea concedimus ôpera verè eſſe meritoria, om p. 19,665
remiſſionis peccatorum, aut juſtificationis. (Non enim pla- Pé Hae 6906

æterna. Sicut enim juſtificatio, ita vivificatio fide contingit
propter Chriſtum,) ſed funt meritoria aliorum præmiorum
corporalium ſpirituamlum, quæ redduntur tum in hac vi-
ta, tum poſt hanc vitam. Differt enim Deus pleraq; præ-⸗
mia donec glorificet ſanctos poſt hanc vitam, quia vult eos
in hac vita exerceri ad mortificandum veterem hominem.
Evangelium gratis exhibet promisſionem juſtificationis &
vivificationis propter Chriſtum. At in lege non gratis, ſed
pro operibus offertur & debetur merces. Cum igitur ope-
ra ſint quædam impletio legis, rectè dicuntur meritoria;
rectè dicitur en deberi merees. Et hæc merces parit gradus
H S præmio-

Sug. Confelſ. Art.
I. De Jaßif.
V. Lege & Ebang.
VI. Bonis Operibus.

Exceptio.

c. 16, 27.
P. 21 12.

P⸗ EI3,

122 RESDONSYO A D
præmiorum, juxta illud Pauli, 7, Cor. 3, 5. Inusguisg, accipiet
mercedem juxta ſuum laborem. Hi gradus ſunt merces operum
atq; afflictionum. ”M .
§. 102. Sed contendunt adverſarii, vitam æternam propris
deberi pro operibus, quia Paulus Kom. 2, 6. Gal. 6, 5. ait: Redder
nnicuig; ſecundum opera ejus. Johan. 5, 29. Qui bona fecerunt, in
reſurrectiont vitæ. Matth. 25, 55: Eſurivi & dediſtis mihi mandus
care. In his locis omnibus, in quibus opera landantur, ne-
ceſſe eſt adcanonem ſupra traditum recurrere, quòd opera
non placeant ſine Chriſto, quòd non ſit excludendus me-
diator Chriſtus. Quarè cum textus ait, eperibus reddi vitam
aternam, ſignificat, reddi juſtificatis, quia non placent
Deo bona opera, niſi in juſtificatis, hog eſt, in his, qui ſen⸗
tiunt ſe acgeptos eſſe Deo propter Chriſtum. Etjuſtifica-
ti neceſſariò pariunt hona opera, ſeu bonos fructus, ut;
Eſurivi & dediſtis mihi cibum. Hig cum dicitur reddi vita æ:
terna his operibus intelligitur reddi juſtitiæ. Fidem igitur
complectitur qum nominat fractus, PForrò Scriptura no-⸗
minat fructus, ut oſtendat requiri non hypocriſin, ſed juſti⸗
tiam quæ ſit efficaꝝ, & quædam nova vita, pariens bonos
fruduuus. Sèð
S. 103. Nec nos aliquam otioſam ſubtilitatem hic affe Ra=⸗
mus. Sunt enim gravisſimæ cauſæ, propter quas hæc dispu-
tamus. Etenim ſi largiamur adverſariis, quòd opera mere-
antur vitam æternam, mox attexuntilla abſurda, quòd ope-
ra legi Bei ſatisfaciant, quòd non habeant opus miſericor-
dia, quod ſimus juſti hoc eſt, accepti Deo propter noſtra o⸗
pera, non propter Chriſtum, quòd plus quàâm legem facere
homäne; poſſint. Ita tota doctrina de Juſtitia fidei obruitur.

2

Eſt autem neceſſarium retinere in Eccleſia puram doctri-=
nam de Juſtitia fidei. Quarè cogimur Phariſaicas opiniones
adverſariorum reprehendere, & ut gloriam Chriſti illuſtre-
mus, & ut conſclentiis firmas conſolationes proponamus.
Quomodò enim concipiet conſcientia firmam ſpem ſalu-
tis, cum in judicio ſentiet opera indigna eſſe, niſi ſciet ho-
mines reputari juſtos & ſalvari per miſericordiam, propter
2 7 S Chriftum,

AR. G UME NITA ADVERSARA. 113

Ohriſtum, non propter propriam Legis impletionem. An
Laurentius in craticula ſentiebat ſe hoc opere Legi Dei fa-

tisfacere, ſe fine peccato eſſe, ſe non indigere mediatore

Chriſto/ & miſericordia Der ? Ille veroò non diſſenſit à Pro⸗
pheta » qui Sſal. o, 2. ait: Non intrei in judicium cum ſervo tuo,
quias non juſtiſicabitur comm te omnis vivens. Bernhafdus fa-
tetur fua opera non eſſe digna vita æterna, cumn inquit:
Perdite vixi, Sed erigit ſe & ſpem ſalutis toncipit inde, quòd ſentit
propter Chriſtum per miſericordiam donari remiſſionem
peccatorum, & vitam æternam, ſicut Pſalmus 32, r, docef:
Beati quorum Femiſſæ ſunt iniquimtes. Et Pauhus Rom. 4, 6. ait:
David dicit beatitudinem hominis, cui Deus imputat juſtitiam ſi-
ne operibu. Hunc ait Paulus beatum eſſe, cui imputatur
Juſtitia per fidem in Chriſtum, etiamfi nulla habeat bona
pera. Talibus conſolationibus erigendæ funt confci-

W. V. Pl. De Jußif.
Lege & Ebang. Bot
Oper.
ps 1225

entiæ, & confirmandæ, quòd propter Chriſtum per fidem p. 13.19,43.264˖2677

coôntingant remiſſio peccatorum, reputatioô juſtitiæ, &
vita æterna. Quòd ſi in locis de operibus hoc modo fides
intelligetur, nihil officiunt noſtræ fententiæ. Et profeétoô
neceſſe eſt ſemper addere fidem, ne exchudamus mediato-
rem Chriſtum. Fidem autem bona ôpera fequi debent,
quia fides ſine bonis operibus, hypocriſis eff.
S§. 104. Habent & in Scholis quædam apophthegmata-
confentanea noſtræ ſententiæ, qualia funt, quod bona ope-
m placeant Deo propter gratiam. Item, quod ſ confidendum
gratiæ Dei. Hæc dicta parum commodéè interpretantur,.
Veteres enim ſentiebant confidendum eſſe gratiæ, hoôc eſt,
miſericordiæ Dei promittentis, quod propter Chriſtum
ſimus accepti. At recentiores fiduciam transferunt ad no-
ſtrum opus. Sentiunt confidendum eſſe gratiæ, hoc eſt, di-
lectioni, qua nos Deum diligimus. Hæc interpretatio eſt vi-
tioſa. Non enim debemus confidere noſtra dilectione, cum
ſitimmunda & exigua, ſed promiſſione miſericordiæ. Ja-
cGtatur & hoc, quòd bona opera valeant virtute paſſionis
Chriſti. Recte dictum eſt, ſed fidei mentionem fieri oportuit
in his ſententiis, Non enim communicatur nobis meritum
paſſio⸗

321.352 359,656

P. 13.74.97.107:
3975

14 DPEECCLESIA. P
paſſioniĩs Chriſti, niſi id fide apprehendamus & oppona-
à Rom. 3, 2. Mus adverſus terrores peccatiĩ & mortis. Paulus enim in-
Joh. 22,4. quit: Chriſtus éſt propitiatio per filem. Item: Eccleſia in⸗
omnibus precationibus addit: per Dominum noſtrum Jeſum
Chriſtum. Hic etiam admonendi ſunt homines de Fide. Si-
gnificat enim Eccleſia, noſtra opera & noſtras preces Deo
placere, ſi credamus Deum nobis propitium, & nos exau-
dire propter Pontificem Chriſtum
J§. 103˙. Hæc in præſentia ſufficiant de hoc loco. Scimus
autem hanc ſententiam quam defendimus Evangelio con-
ſentaneam eſſe, & piis conſcientiis firmiſſimas conſolatio-

nes afferre. Ideo piæ mentes non patiantur ſe ab hac ſen-
tentia propter iniqua & calumnioſa judicia adverſario-
rum abduci. Scriptura prædicit futurum eſſe, ut in Eccle-
ſia graſſentur mali doctores, qui, oppreſſa juſtitia fidei in
Chriſtum, doceant mereri remiſionem peccatorum per no=
ſtros cultus & opera. Et res geſtæ in Ifraël ſunt imago fu-
turi ſtatus in Eccleſia. Videmus autem Prophetas ubique

taxare hanc perſuaſionem populi, qui ſomniabat ſe mereri

.

remiſſionem peccatorum per ſacrificia Legis, & hac opinio-
ne cumulabat opera & cultus. Ita in Eccleſia multi exi-
Ktunt qui falſam perſuaſionem de fuis operibus & culti-
bus habent. Monuit autem nos Seriptura, née multitu-
dine impiorum perturbemur. Ac facilè poteſt fieri judi-
Gium de Spiritu adverſariorum. Videmus enim, in multis
articulis manifeſtam veritatem ab eis damnari. Necoffen-
p. 14.182,307. Qat quenquam quòd ſibi Ecleſiz nomen vendicant. Nam
* z55. Eccleſia Chriſti apud hos eſt, qui Eyangelium Chriſti rectèe
docent, non apud illos qui pravas opiniones conra Evan-
gelium defendunt ſicut inquit Dominus Joh. lo, 27. Oves
weæ votem meam an iunt.
A. C. a.7.l. . F. C- D if rict ) Ene ” „ r ;
.„F.o ſ. 323. . 4 . .
peota. Ornt 1νM Articulum Confeſſionis noſtræ damna-
Overunt, in quo diximus, Eecteſßam eſſe congregatio-
nem

VI I. D E ECCLESIA. 12

, m ſanttorum. Et addiderunt longam declamationem,

quòd mali non ſint ab Eccleſia ſegregand, scum Johannes Math.
„,I2. Luc. 5, 17. Comparaverit Eccleſiam areæ, in qua tritienum &
palaæ ſimul coacervatæ ſint. Et Chriſtus Math i a comparave-
rit eam Sagenæ, in qua piſtes boni & mali ſunt, &c. Profecto ve-
rum eſt, quod ajunt: Nullum remedium eſſe adverſus yco-
phantæ morfum. Nihil tam circumſpectèε dici poteſt, ut ca-
umniam evitare queat. Nos ob Hhanc ipfam cauſam adjeci-
mus Octavum articulum, ne quis exiſtimaret nos ſegregare
malos & hypocritas ab terna ſocietates ccleſiæ, aut adime-
re Sacramentis efficaciam quæ per hypocritas, aut malos
adminiſtrantur. Itaque hic non eſt opus longa defenſione
adverſus hanc calumniam. Satis nos purgat Articulus Olta-
vur. Concedimus enim quod hypocritæ & mali in hac vita
ſint admixti Eccleſiæ, & ſint membra Eccleſiæ ſecundum
externam ſocietatem ſignorumkccleſiæ, hoc eſt, Verbi, Pbro-
feſſionis, & Sacramentorum, præſertim ſi non ſint excomu-

*

nicati. Nec Sacramenta ideo non ſunt efficacia, quia per
malos tractantur. Imò rectè uti poſſumus Sacramentis, quæ

per malos adminiſttantur. Nam & Paulusil. Tbeſ 2ss Prædi-

cit futurum, ut Antichiiſtus ſedeat in templo Dei, hoc eſt, in Ec-
cleſia dominetur, & gerat officia. At Eccleſia, non eſt tan-
tuùm ſocietas eæxternarum rerum ac rituum, ſicut aliæ politiæ,
ſed principaliter eſt ſocietas Fidei & Spiritus Sancti, in tordi-

us, quæ tamen habet externas notas, ut agnoſci poſſit, vide-
licet puram Evangelii doctrinam, & adminiſtrationem Sa-

cramentorum conſentaneam Evangelio Chriſti, Et hæc Ec-

cleſia ſola dicitur Corpus Christi, quod Chriſtus Spifitu ſuo

renovat, ſanétificat, & gubernat, ut teſtatur Paulus c. 7, .t

„, 27. Bpb. 1I, 22. Eum ait: Et ipſum dedit caput ſuper omnia, Eccle-
Lao, que eit cornus ejus videlicet, integritas, id eſt, tota con-

gregatio ipfius qui omnia in omnibus perficit. Quare illi
in quibus nihil agit Chriſtus, non ſunt membra Chriſti, Id-
que fatentur Adverſarii, malos eſſe mortua membra Eccle-
ſix. Quarè miramur, cur reprehenderint noſtram deſcri-
ptionem, quæ de viva membris loquitu.—
. §S.2. Neque

Pe⸗ 156.

ps 14. 1360.

Pelꝛ b⸗

26 – DEECCLESIA.
S 1. Nequeneviquicquam diximus, Paulus omnine
eodem mododefmnivit Eccleſtam Bphe sI. quoôd purificetur,
ur Sr Jana Ee addipekgtertas motas, Verbum S Sacramen- .
ta Sic enim v as ait1 Coriſne sTerit Ectkehtam, & ſe tmdidie
vro ea, ut bam ſan efcket, parifitant Aaaraczr, pen Perbum,
. uk exhibent eam ſibi gloriaſäam Eeklefiam, won babentem matulam,
neglt ig one, aut aliq,zuid enle Ved ut ſitJantta && int ulpurad
Hane feſtentiam pene totidem vebishos inm Cohfeino-
“ neé poſuimkis. Sic definit EcEia3π arücufesin Somwo⸗
P. I. 312. 476. loy qui jubet nos credere, quòdſit Suneza Catholien Eecte-
ſn. Impii verô non funt ſanctàa Ecoleſia. e videtur addi-
tum quod ſequitur, Sancdtoram conimaniy, ut exponeretur
ꝗquid ſignificet Eccleſia, nempe Congregationem ſanéto-
rüm qui habentinter ſe ſocietatem, ejusdem PFvangelii
ſeu do ctrinæ, & jusdem Spiritus Sancti, qui Corda eorum
.Y fenovat, fan tificat, & gubernat. Et hic articulus neceſſaria
de cauſa propoſitus eſt. Infinita peficula videmus caæ mi-
nantur Eedefiæ interitum. Infnita multitudo eſt impio-
rum in ipſa Eccleſia, qui opprimunt eam. Htaq; ne deſpere-
mus, ſed feciamus Eccleſiam tamen manfuram effe, tem,
ut ſeiamus, quamvis magna muſtitudo ſit impiorum, ta-
men Eccleſiam exiſtere, & Chriſtum præſtare illa quæ pro-
SSS miſit Eccleſiæ, remittere peccata exaudire, dare Spiritum
San um. Has conſolationes prôponit nobis artioulus ille
p. 3z2. I Symbolo. Bt Cathoölicam Eccleſiam dicit, ne inteligamus
Catholicinus Eccleſiam eſſe politiam externam certarum gentium: Sed
Eccl. magis homines ſparſos per totum orbem elqui de Bvange-
5 lio conſentiunt, & habent bundem Chriſtum, bundemspi-
Eph.4,4 ſed. mtum Sanctum, & Eadem Sacramenta, ſivehabeant easdem
((. traditiones humanas, five diſſimiles. Et in Decretisinquit
gloſſa :BEecleſtam largè dictam compledti benos & malbe. Item,
alös o ne tantum in Eccleſia eſſe, on ve, boenoy pyr ze, o=
iné SePtinhanc ſententiam multa leguntur apud patres,
Hierefymus enim ait: Muia ergo pecextor eſt aliquk ſor de mar
tulats, de Ecvleſia Christi non potest apphellaris net Cbrigo ſuübr
jetjus dii 21 A Hs eeg6 erlie SP hsrifdnie

6§. z.

„₰

Veræ Eccleſiæ ſecundum externos titus, tamen cum defi⸗

nitur Eecleſta, neceſſe eſt eam definiri, quæ eſt Vwumconpus

Cbrifi. Item, quæ eſt nomins & r Eccleſia. Et multæ

VII. D E ECCLESIA
F. 3z. Quanquam igitur hypocritæ & mali ſint ſocii hujus

funt cauſæ. Neceſſe eſt enim intelligi, Gæ res principali-

ter efficiat os mermbra, & Viwainembra fecleiiæ. Si Eccle-

fiam tantmdeſmiemus Eawernampelitism edle bonorum⸗
& malerum, nemintelligent homines Regnum Chrifli eſſe
Iuſtitsa m téordis, Wdonattoner, Spiriens ſanbtt, ſed judica-
bunt tantäm externam obfervationêèm eſſe ceftorum-⸗
chltuum acrituum. Iltem quid intererit inter Populum IEs
gi, & Eccleſiam, ſi Eccleſia eſt Externa Politia? Ac fic
diſcernit Paulus Eecleſiam a Populo legis, quod Kccleſia
ſit Populus Spirituali, hoc eſt, non civiibus ritibas diſtin-
Ctus à gentibus: Sed verus Populus Dei, fenatus per
Spiritum fan tam. In opulo Legis, præter promisfionem
de Chriſto, habebat & carnale temen promisſiones re-
rum corporalium, fegni, &c. Et propter has dicebantuxr
Populas Dei, etlam Mali in his, quia hoc cafnale femen-⸗
Deus feparaverat ab aliis gentibus, per certas ofdinationes
eaternas, & promiſſiones. Et tamen mali illi non place-
bant Deo. At Evangelium affert non umbfam zternarum
rerum, ſed ipſas res æternas, Spiritum ſan tum, & Juſtiti-
am qua coram Deo juſti ſumus. Igitur illi tantum ſunt Po=

pulas juxta EVangelium, quii hanc promisſionem Spiritus

accipiunt. Ad hæc „Eccleſia eſt KRegnun Obriſti; dictinctum 3. Bell. I. 3e de
contra regnum Diaboli. Certum eſt autem impios, in pote- Eccl. c. 9. Coch.
ſtate diaboli, & merbra regni diaboli effe, ſicut docet Pau- Diſcuſſ. a. 7. .

lus Epbh. a, zas Cum ait: Diabolum efireacem ſſe in ineredalis. Et

Fabr. Harm. p. 195
Wagnerek Anti⸗

Chriſtus Job. & inquit ad Phariſæos, quibus certe erat Dorich. p. 239.

eyxterna fſocietas cum Eccleſia, id eſt, cum ſantisin Popu-

lo Legis. Præerant enim, ſacrificabant, & doçebant: Vas eX
Patre Aiabolo eſtin HKaque Eccleſia quæ vere eſt Regnum
Chriſti, eſt propriè Congregatio ſfan orum- Namimpiire-
guntur à diabolo, & funt capi/vi diabel adhoh fegnntur

Spiritu Chrifſti, ſed quid verbis opus eſt in re manmifeſta?

2⸗ Tim, 2, 255

Pp⸗1

P· 125. ſeq.

4.125. 130

Pp·: 12 5.

VII.†* D E E. C-C L E S I A.

& eſt regnum (hriſti, diſtinguitur à re-

12⁸
S Eccleſia quæ ver
no Diaboli, neceſſe eſt impios, cum ſint in regno Diabo-
ſi, non eſſe Eccleſiam. Quanquam in hac vita, quia non-
dum revelatum eſt Regnum Chriſti, ſint admixti Ecbleſiæ,
& gerant officia in Eccleſia. Nec propterea impii ſunt re-

gnum Chriſti, quia revelatio nondum facta eſt. Semper
enim hoc eſt regnum Chriſti, quòd Spiritu ſuo vivificat, fi-

ve ſit revelatum, ſive ſit tectum cruce. Sicut idem eſt Chri-
4. Kus, qui nunc glorificatus eſt, antea afflictus erat. Et con-

veniunt huc ſimilitudines Chriſti, qui clarè dicit Matth. 13,

filios regni, AtZizaniz filios diaboliz Agrum di-
Eccleſiam. Ita Johannes c. 3, 12, de illa
itur & dicit fore, ut vera Eccleſia

55. Bonum ſemen eſſe
cit mundum o, non
tota gente judæorum loqu

ſeparetur ab illo populo. ltaque hic locus magis contra Ad-

verſarios facit, quàm pro eis, quia oſtendit verum & ſpi-
5. ritualem populum, à populo carnali feparandum eſſe. Et
Chriſtus de Specie Eceleſßie dicit, cum Mat. , 47. 6. 26. 1. ait:
Simile eſt rignum cæœlorum sagenæ, att Decem virginibus, & docet,
Eccleſiam tectam eſſe multitudine malorum, ne id ſcan-
dalum pios offendat. Item, ut ſciamus Verbum & Sacra-
ai5. menta efficacia eſſe, etſi tractentur à malis, atq; interim do-
cet impios illos, quamvis habe ant ſocietatem externorum
ſignorum, tamen non eſſe verum regnum Chriſti, & mem-

4

bra Chriſti. Sunt enim membra regni Diaboli. Neque veròè

ſomniamus nos Platonicam civitatem, ut quidam impiè
cavillantur. Sed dicimus exiſtere hanc Eccleſiam, videlicet,
verè credentes acjuſtos ſparſos per totum orbem. Etaddi-

mus notas, Puram doctrinam Evangelii, & Sacramenta. Et
hæc Eccleſia propriè eſt Columna veritati. Retinet enim pu-

rum Evangelium, & ut Paulus I. Tim. 3,lj. inquit, Fundamen-
wum hoc eſt, veram Chriſti cognitionem & fidem, etſi ſuntin
his etiam multi imbecilles, qui ſupra fundamentum ædiſicant
Ripulas perituras, I. Cor. 2,12. hoc eſt, quasdam inutiles opinio-
nes, quæ tamen, quia non ev

condonanturillis, tum etiam emendantur. Ac ſanétorum
Patrum ſcripta teſtantur, quod interdum ſtip

ertunt fundamentum, tùm

ulas etiam
ædificave-

4ℳ

DE ECCLES1IA. 129
ædificaverint ſupra fundamentum, ſed quæ non everterunt
fidem eorum. Verum pleraque iſtorum quæ adverſarii no-
ſtri defendunt, Fidem evertunt, ut quòd damnant articu-
lum de Remiſſione peccatorum, In quo dicimus Fide acci-
pi remiſſionem peccatorum. Manifeſtus item & pernicio-
ſus error eſt, quòd docent adverſarii, mereri homines re-
miſſionem peccatofumdilectione erga Deum, ante grati-
am. Nam hoc quoque eſtzederefungamentum, hoc eſt Chri-
ſtum. Item quid opus erit Fide, ſi Sacramenta ex opere o-
perato ſine bono motu utentis juſtiſicant? Sicut autem ha-
bet Eceleſia promiſſionem cha. 9 27. quod ſemper ſit habitunm
Spiritum Sandam, ta habet comminatliones Mart.z,1y. Aci.ze.
29. quòd ſint ſutnri impi, dokttores, & lupi. Illa vero eſt propriè
Eccleſia, quæ habet Spiritum Sanctum. Lupi & mali Do-
ctores etſi graſſantur in Eceleſia, tamen non ſunt propriè
Regnmam”&briſtt. Sicut & Lyra teſtatur, cum ait: Fecleſia non con-

Mit in Bominibus mtione poteſtat is pel dignitatis Eeclefiaſtitæ vel ſe-

cularis, quin veiulti Principes & ſaummi Pontifices & alii inferio-
res inventi ſant apoſtatnſs à de. Proépter quod Ewcleſta conſiſtit in
illis bperſonis, in gutbus ett notitia ven & confeſſto. ſidei & veritz-
16. Quid aliud diximus nos in Confeſſione noſtra, quam

quod hic dieit Lyra?

P- 13⸗

p. 16. 27, 74⸗ 142.
14. 180,ſeq.

G. 4. Sed fortaſſis adverſarii fic poſtulant definiri Eccle- Papala Deßuitie.

ſiam, quριρ Monerchins erterne, ſuprema totius orbis terrarum,

in qua oporteat Romanum Pontificem habere poteſtatem dν
7ενοo, de gua nemini liceat dißutare aut Jjudicare, conden.

b. 30.

Jus Can. Gloſſa.
Baron. T. II. a0.
1506. Zzov. tr. d.

di artitulos Etet, dholendi Scripturas quas velit, inſtituendi Rom. pPont. Bar-

2

cultus & ſatviftiz, Item, condendi leges quas velit, dipenſandi & clai. d. he r.

Nolven di quibuctunque Legibus velit divinis, canonicis, & civili.

141

di, omnium rerum privatarum & publicarum, habere-⸗
plenitudinem poteſtatis in temporalibus & ſpiritualibus

Us,

1 habere

Sus, 4 quo Imperator & Reges omnes accipiant poteſta-“
tem & jus tenendi regna, de mandatò Chriſti, cui cum
Pater ommia ſübjecerit, intelligi oporteat hoc Jus in Pa-"
Pam translatum effe. Quare necefſſe ſit Papam elſe do-“
minum rtotius orbis terrarum, omnium regnorum mun-“

Applauſus.

Gal. 2, 9.

* 1. Tim.3, 15.

p. 14.

pe 146 125. 69 92

Lue. 10, 16.

Pe⸗ 14.

130 vII. DEEGCLESIA.
habere utrumque gladium, ſpiritualem & temporalem Lae.
22, 35. Atque hæc definitio non Eccleſiæ Chriſti, ſed regni

Pontificii, habet autores non ſolum Canoniſtas, ſed etiam

Danielem Cap. 17, 36. =
§. 5. Quod ſi hoc modo definiremus Eccleſiam, for-
taſſis haberemus æquiores judices. Multa enim extant im-
moderatè &impiè ſcripta de poteſtate Romani Pontificis,
propter quæ nemo unquam reus faétus eſt. Nos ſoli plecti-
mur, quia prædicamus beneficium Chriſti, quòd fide inChri-
ſtum conſequamur remiſſionem peccatorum, non cultibus
excogitatis à Pontifice. Eorro Chriſtus, Prophetxæ, & Apoſto-
lIi, longè aliter definiunt Eccleſiam Chriſti, quàm regnum
Pontificium. Nec eſt ad Pontifices transferendum, quod ad
veram Eccleſiam pertinet, quòd videlicet ſint columnæ veri-
nmtu †, quòd non errent *. Quotusquisque enim curat Evan-
gelium, aut judicat dignum eſſe lectione? Muſti etiam pa-
làm irrident religiones omnes, aut ſi quid probant, probant
illa quæ humanæ rationi conſentanea ſunt, Cætera fabulo-
ſa eſſe arbitrantur, & ſimilia tragœdiis Poëtarum. Quare nos
juxta ſcripturas ſentimus, Eccleſiam propriè dictam eſſe
congregationem Sanctorum, qui verè credunt Evangelio
Chriſti, & habent Spiritum Sanétum. Et tamen fatemur-
multos hypocritas & malos his in hac vita admixtos habere
ſocietatem externorum ſignorum, qui ſunt membra Eccle-
ſiæ ſecundum ſocietatem externorum ſignorum. Ideoq; ge-
runt officia in Eccleſia, Nec adimit Sacramentis efficaciam,
quòd per indignos tractantur, quia repræſentant Chriſti
perſonam, propter vocationem Eccleſiæ „non repræſen-
tant proprias perſonas, ut teſtatur Chriſtus †: Qui vos aau-
dit, me audit. Cum verbum Chriſti, cum Sacramenta por-
rigunt, Chriſti vice & loco porrigunt. Id docet nos illa vox
Chriſti, ne indignitate miniſtrorum offendamur. Sed de hac
re ſatis clarè diximus in Confeſſione, nos improbare Dona-
tiſtas & Vigleviſtas, qui ſenſerunt homines peccare, acci-
pientes Sacramenta ab indignis in Fccleſia. Hæc in præſen-
tia videbantur ſufficere ad defenſionem deſenpfiomisgccle-
ſixæ

vVII. DE ECCT ESIA. 131
ſiæ quam tradidimus. Neq, videmus, cum Eccleſia propriè
dicta, appelletur corpus Chriſti, Eph. I. 22. c. 7, GF. 6. 5, 23. quo-
modo aliter deſoribenda fuerit, quam nos deſcripfimus.
Conſtat enim impios ad regnum & corpus diaboli pertine-
re, qui impellit & habet captivos impios. 2. Tzm. 2,25.. Ebr. 2, 17. Hæ
ſunt luce meridiana clariora, quæ tamen ſi pergent calu-
mniari adverſarii, non gravabimur copioſius reſpondere.
§.. 6. Damnant adverſarii & hanc partem Septimi articuli,
quòôd diximus, aâ veram unitatem Eccleſie ſatis eſſ conſentire
de doctriva Evangelii, & adminiſtratione Sacramentorum, nec ne-
ceſſe eſſe, ubiq; ſimiles traditiones humanas ſye, ſeu ritus aut cere-
monias ab bominibus inſtitutas. Hio diſtinguunt aniverſales
& particulares ritus, & probant articulum noſtrum, ſi intel-

ligatur de particularibus ritibus. De univerſalibus ritibus,

non recipiunt. Non ſatis intelligimus quid velint adver-
ſarii. Nos de vera, hoc eſt, ſpirituali unitate loquimur,

ſine qua non poteſt exiſtere fides in corde, ſeu juſtitia cor-

dis coram Deo. Ad hanc dicimus non eſſe neceſſariam ſi-
militudinem rituum humanorum, ſive univerſalium, ſive
particularium, quia juſtitia fidei, non eſt juſtitia alligata
certis traditionibus, ſicut juſtitia legis erat alligata Moſai-
cis ceremoniis, quia illa juftitia cordis, eſt res vivificans
corda. Ad hanc vivificationem nihil coenducunt humanæ
traditiones, ſive univerſales, ſive particulares, nec ſunt ef-

fectus ſpiritus ſancti, ſicut caſtitas, patientia, timor Dei,
dilectio proximi, & opera dilectionis.

. 7. Nec leves cauſæ fuerunt, cur hunc articulum pone-
remus. Conſtat enim multas ſtultas opiniones de traditio-

Pp. 127.

Rituum cura

Pp. 14.

P. 14. 22. 12. 133.

183. 186, 758.

P⸗ 13.

Abuſus,

nibus ſerpſiſſe inecleſiam. Nonnulli putaverunt, humanas p. 32. 193. Seq. 757.

traditiones neceſſarios cultus eſſe ad promerendam juſtifi-
cationem. Et poſtea diſputaverunt, qui fieret, quoòd tanta
varietate coleretur Deus, quaſi verò obſervationes illæ es-
ſent cultus, & non potius externæ & politicæ ordinationes,
nihil ad juſtitiam cordis ſeu cultum Dei pertinentes, quæ
alibi caſu, alibi propter quasdam probabiles rationes va-
riant. Item aliæ Eccleſiæ, alias propter tales traditiones
2 excom-

I.
2

3

132² VII. D E- EC C-LESIA.

2 7 PN † I† 2 or D OS1 2 1 8
P. 327. excommunicaverunt, ut propter oblerva tionembpaschatis,

picturas & res ſimiles. Unde impeniti exiſtimaverunt, fidem

4. ſeu Juſtitiam cordis coram Deo, non poſſe exiſtere ſine his
obſervationibus. Extant enim de hoc negotio multa inepta
ſcripta Summiſtarum & aliorum.
Literia gariandi. G. 8. Sed ſicut disſimilia ſpacia dierum ac noctium non
lædunt unitatem Eccleſiæ. Ita ſentimus non lædi veram
unitatem Eccleſiæ diſſimilibus ritibus inſtitutis ab homini-
bus. Quanquam placet nobis, ut univerſales ritus, propter
tranquillitatem ſerventur. Sicut & nos in Ecoleſiis ordi-

p. 24. 32 nem Miſlæ;, diem Dominicum,5 & alios dies feſtos cele-

Docal ve 4 el. br. briores libenter ſervamus; Ft gratisſimo a aimo ample Ri-
2. c. 7. in: Ep. I- Mur utiles ac veteres ordinationes, præſertim cum conti-
gnat Chemn. Bz- neant pædagogiam, qua prodeſt populum & imperitos as-
Conc. c. Trid. p. ſuefacere ac docere. Sed non diſputamus nunc, an condu-
. ead. t" cat propter tranquillitatem aut corporalem utilitatem ſer-
1. Cor.i6. Apoc. 1. Vare. Alia res agitur, diſputatur enim: Utrum olſervatio-
nes traditionum hbumanaram ſint tultus neceſſarii ad juſtitiam co-
ram Deo. Hoc eſt aguoοναοναο in hac controverſias quo con-
ſtituto, poſtea judicari poteſt. Utrum ad veram unitatem
p. 133 133. Eccleſiæ neceile ſit ubique fimiles eſſe traditiones huma-
nas. Si enim traditiones humanæ non ſunt cultus neces-
ſarii ad Juſtitiam coram Deo. Sequitur poſſe juſtos & filios
Dei eſſe, etiamſi quas traditiones non habent, quæ alibi
receptæ ſunt. Ut ſi forma veſtitus Germanici non eſt cul-
tus Dei neceſſarius ad juſtitiam coram Deo. Sequitur poſſe
juſtos ac fllios Dei & Eccleſiam Chriſti eſſe, etiam ſi qui
utantur non Germanico, ſed Gallico veſtitu. Hoc claré
p. 19. docet Paulus ad Celeſſinſis, cum 2, 16. alt?e Nemo vos judicet
in cibo, aut in potu, aut in parte diei feſti, aut neomeviæ, aut Sabe

batorum, quæ ſunt umhra futurorum, corpus autem Chri-

ſti. Item, Si mortui eſti cum Chriſto ab elementis mundi,

quid adbuc tanquam viventes mundo decreta facitisé Ne

tetigeritis, neg, guſtaveritis, neg, tontrebtaveritis, quæ o=
mnia pereunt, uſu conſumpta , & ſunt prætepta &α do-
Etrinæ bominum , ſpeciem babentia ſapientiæ in ſuperhti-
tione

—

J VII. D EK E C C LESIA. 133
tione & humilimte. Eſt enim ſententia, cum juſtitia cordis
ſit res ſpiritualis, vivificans corda, & conſtet, quod traditio-
nes humanæ non vivificent corda, nec ſint effectus Spiritus
Sanéti, ſicut dilectio proximi, caſtitas, &c. nec ſint inſtru-
menta, per quæ Deus movet corda ad credendum, ſicut
Verbum & Sacramenta divinitùs tradita, ſed ſint uſus re-
rum nihil ad cor pertinentium, quæ uſu pereant, non eſt
ſentiendum, quòd ſint neceſſariæ ad juſtitiam coram Deo.

Et in eandem ſententiam inquit Rom. 14, 17. KRrgnum Dei non

est eſca & potu, ſed juſtitia & pax &S gaudium in Spiritu San-
Go. Sed non eſt opus citare multa teſtimonia, cum ubique

ſint obvia in Scripturis, & nos plurima in Confeſſione con-

geſſerimus in poſierioribus Articulis. Et hujus controverſiæ
x ‿ρ⅜uοοεανο infra paulô poſt repetendum erit, videlicet,
Utrum traditiones humanæ ſint cultus neceſſarii ad juſtiti-
am coram Deo, ubi de hac re copioſius diſputabimus.
Adverſarii dicunt, aniverſales traditiones ideo ſervandas
eſſe, quia exiſtimentur ab Apoſtolis traditæ eſſe. O reli-
gioſos homines. Ritus ab Apoſtolis ſumptos retineri vo-
lunt, non volunt retineri doctamam Apoſtolorum. Sicju-
dicandum eſt de ritibus illis, ſicut ipſi A poſtoli in ſuis ſcri-
ptis judicant. Non enim voluerunt Apoſtoli nos ſentire,
quòd per tales ritus juſtificemur, quòd tales ritus ſint res
neceſſariæ ad juſtitiam coram Deo. Non voluerunt Apo-
ſtoli tale onus imponere conſcientiis, non voluerunt juſti-
tiam & peceatum collocare in obſervationibus dierum, ci-

borum, & ſimilium rerum. Imò Paulus appellat hujusmo-

di opiniones, doctrinas Dæmonioruw. Itaque voluntas &
conſilium Apoſtolorum ex ſcriptis eorum quæri debet, non
eſt ſatis allegare exemplum. Servabant certos dies, non
quòd ea obſervatio ad juſtificationem neceſſaria eſſet, ſed
ut populus ſciret, quo tempore conveniendum eſſet, ſerva-
bant & alios quosdam ritus, ordinem lectionum, ſi quando
conveniebant. Quædam etiam ex patriis moribus, ut fit,
retinebat populus, quæ Apoſtoli nonnihil mutata, ad hi-
ſtoriam Evangelii accommodaverunt, ut baſcha, kentcco-
1 3 ſten,

p. 131.

P. 13.

p. 132. 18 ⅞=

* I1. Tim. 4, I.
P. 43. 183

— —

34 DF ECCLESIA.
coſten, ut non ſolùm docendo, ſed etiam per hæc exempla
memoriam maximarum rerum traderent poſteris. Quoòd
hæc tradita ſunt, tanquam neceſſaria ad juſtificationem,
cur in his ipſis poſtea muùlta mutarunt Epiſcopi? Quoòd ſi
erant Juris divini, non licuit ea mutare gutoritate humana.
Paſcha ante Synodum Nicenam, alii alio tempore ſerva-
bant. Neq;: hæc diimilitude eit Rdem. Po ſtea ratio inita
eſt, ne AcdereKrn *ÿuGfehain jadaid Paſchatis tem-
* pus, At Apodéltjuflerant Ecelefias ſetvare pafcha, cum
fratribus conweriis ex Judaiffmho-Itaque hunc morem quæ-
dam gentes pertinaciter poſt ynodum Nicefam retinue-
ruùnt, ut udaicum tempus obſer areit. Veram Apoſtol de-
creto illo non voluerunt Eccleſtis imponete neceſſitatem,
id quod verba Decreti teſtantur. jubent emim ne qtis curet,
etiam ſi fratres ſervantes Paſcha, non recte ſupputent tem-
pus. Verba Decreti extant apudepiphantum, ααιαν1-
rs, &) A& Tασαιαι+—, τιααπ Nιοα ρα7 α τονuραςραααετ
aUτραν aαα εατιαταναοα O0ρονναιαετIH/⁄ Hæc
ſeribit Epiphanius verba effe Apoſtolorum ifbecreto quo-
dam poſita de Paſhate, in quibus prudene lector facile po-
teſtjudicare Apoſtolos voluiſſe popplo ſtultim opinionem
de neceſſitate certi temporis eximere, cum prohibent cu-
rare, etiamſi in ſupputando erretur. Porro, quidam in O-
riente, qui Audiani appellati ſunt, ab autore dogmatis pro-
pter hoc decretum Apeſtolorum contenderunt Paſcha
cum Judæis ſervandum eſſée. Hos revellens Epiphanius,
laudat Decretum, & inquit nihil continere quod diſſentiat
àfide, aut Eccleſiaſtica regula, & vituperat Audianos,
quòd non rectè intelligant rο bτρ interpretatur in hanc
ſententiam, in quam nos interpretamur, quòd non ſen-
ſerint Apoſtoli referre, quo tempore ſervaretur Paſcha,
ſed quia præcipui fratres ex Judæis COônverſi erant, qui
morem ſuum ſervabant, hofum exemplum propter con-
cordiam voluerint reliquos ſeqti. Et Kienter admonue-
runt lectorem Apoſtoli, ſe neque libertatem Evange-
licam tollere, neque neceſſitatem conſcientiis imponere,
quia

VII. DE EICCLESIA. 136

quia addunt, non eſſe curandum, etiamſi erretur in ſup-
putando.
G. 9. Multa hujus generis colligi poſſunt ex hiſtoriis, in
quibus apparet diſſimilitudinem humanarum obfervatio-

num non Iædere unitatem fidei, Quznquam quid opus

eſt diſputatione? Omninò quid ſit uſtitia fidei, quid ſit
regnum Chriſti, non intelligunt adwerſarii, fi judicant ne-
ceſſariam eſſe Rmilitudinem obſervationum in cibis, die-

bus, veſtitu, & ſimilibus febus „quæ non habent manda-

tum Dei. Videte autem religioſos homines, adverſarios
noſtros. Requirunt ad unitatem Eccleſiæ ſimiles obferva-

tiones humanas, cumipfi mutaverint ordinationem Chri-

. 22öV „„ ðs ⸗ TW õs .„
ſti in aſæ Cæne, quæ Certé füit antea ordinatio univerfalis.

tant ipſi ordinationem Cœnæ Chriſti, quæ non eſt humana,
ſed divina? Sed de hac tota controverſia infra aliquoties
Oονιτ† Wmz sG rticulus approôbatus eſt totus, in quo
Et quòd Sagramentdint effieacia, etiamfi per malos mini-
ſtros tra ctentur, quia miniſtryi fuguntur vice Chriſti, non
reprrlencant am perſonam, uzta illud: Larc. 1o, 16. Qui
v95 audit, me agdit. Impii doétores deſerendi ſunt, quia hi
jam n anfi untur. perſona Chriſti, ſed ſunt Antichrifti.
Mat. 26: 11. 2. 7: /5: Et Chriſtus ait:; Carete à ſeudoprophetis, Et
Baulus: G⁰1, §. §Se 7uis aliud Evangelium erangelizaverit,
§.2. Czæterum monuit nos Chriftus in collationibus de
Eccleſia, ne offe dſt privatis vitiis, ſiIve ſacerdotum five po-
puli, ſchismataeXeitemius, ſicut ſcelerate fecerunt Donati-
ſtæ, Illes iideits Wnt ſchismata, quia nega-

bant ſacerdoti us liceretenere poſſesſiones aut proprium,
planè ſedhtiofos dicamus, Nam tenere proprium ciyilis
ordinatio eſt. hicef autem Chriſtiamis uti cvilibus ordi-
nationibus, ſicut hoc are, hac luce, cibo, potu. Nam ut
hæc rerum natura, & hi ſiderum certi mofus, verè ſuntor-

1 4 dinatie

Probata,

p. 130,

p. 319. 321.
41. 2260

Pp. I4. 130. Aug

P 19 4.

136 IX. X. D E BAPTISMO, S. COEN A.
dinatio Dei, & conſervantur à Deo, ita legitimæ politiæ ve-
rè ſunt ordinatio Dei, & retinentur ac defendunturà Deo
adverſus diaboluum.

Probatar. NONus articulus probatus eſt, in quo confitemur,
4.0. d. 40 ai8. quòd(t.) Baptismus ſit neceſſarius ad ſalutem, a (2.) & quòd
z6. Mnf. e7.B. C. Pueri ſint baptizandi, (3.) & quòd Baptismus puerorum
559. 699. Luth. t hon ſit irritus, ſed neceſſarius, & efficax ad ſalutem. Et
4. J. b guoniam Evangelium purè ac diligenter apud nes docetur,
Een ſer ilr. 24. Dei beneficio hunc quoq; fructum ex eo capimus, quòd
Philippi abuſos in Eccleſiis noſtris nulli extiterunt Anabaptiſtæ, quia po-
Fabric. Harm-f. pulus verbo Dei adverſus impiam & ſeditioſam factionem
186. Alting.xes illorum latronum munitus eſt. Et cum plerosq; alios er-
. P iſt keten- rores Anabaptiſtarum damnamus, tunc hunc quoque,
Trid. 6. c. 4 1. quòôd diſputant baptismum FVarvulorum inutilem eſe. Certis-
Bell. I. 1. d. h. . ſimum eſt enim, quòd promiſſio ſalutis pertinet etiam ad
. 6. Vega d. ju- parvulos & Puellas Mar. o, 3. Neq; verò pertinet ad illos,
g e ig⸗ qui funt extra Eccleſiam Chriſti, ubi nec Verbum, nec Sa-
Weadel. Th. Cramenta ſunt, quia regnum Chriſti tantum cum verbo &
Chriſt. c. 22. ſacramentis exiſtit. Igitur neceſſe eſt baptizare parvulos,
Mentz. D. 14. f. 4. ut applicetur eis promiſſio ſalutis, juxta mandatum hriſti:
daark. fung. d. Math. 25,29. Baptizate omnes gentes. Ubi ſicut offertur omni-
aer. k 104. bus ſalus, ita offertur omnibus baptismus, viris, mulieri-
bus, pueris, infantibus. Sequitur igitur clarè, infantes
baptizandos eſſe, quia ſalus cum baptismo offertur.
2. §. 2. Secundò manifeſtum eſt, quoòd Deus approbat ba-
ptismum parvulorum. Igitur Anabaptiſtæ impiè ſentiunt,
wigand, Schlüs- qui damnant baptismum parvulorum. Quod autem Deus
ſelb. voſs. Hiß. approbet baptismum parvulorum, hoc oſtendit, quod
diſp. Spanheim. Deus dat Spiritum ſanétum ſic baptizatis. Nam ſi hic Ba-
Sr. klornhel ptismus irritus eſſet, nullis daretur Spiritus ſanctus, nulli
ln. LL. d. b. r. fierent ſalvi, deniq; nulla eſſet Eccleſia. Hæc ratio bonas &
f. 338. pias mentes, vel ſola ſatis confirmare poteſt contra impias
& fanaticas opiniones Anabaptiſtarum.

Probetur. DECIMIus articulus approbatus eſt, in quo confite-
mur,

X. D E S. COENA. XI. D E CONFESSION E. 137
mur nos ſentire, quòd in Cæna Domini verè & ſubſtantialiter A. C. p. 14. A. S

adſint, orpus & ſangkis Chriſti, & verò ezxbibeantur cum illu rebus, , 6. 30 2. Cat. Mi.

367. Ma. 523. F. C.

guæ videntur, pane & vine, his qui ſacramentum accipiunt. Hanc 769. 6 7.

ſententiam conſtanter defenderunt noſtri Concionato-
res.f * Et comperimus non tantum Romanam Eccle-t Luth. Conf.
ſiam affirmare corporalem præſentiam Chriſti, ſed idem & Mai. t. J.
nunc ſentire, & olim ſenſiſſe Græcam Eccleſiam, ut teſtatur
Canon Miſſæ apud Græcos.
§. 2. Et extant quorundam ſcriptorum teſtimonia. Nam P. 59·
Cyrillus in Jobannem, cap. I. lib. o. c. 3. inquit, Cbristum
corporaliter nobii exhiberi in cæœna, Sic enim ait: Non tamen ne-
Samus recta nos fide carit ateg, ſincera Christo ſpiritualiter conjun-
gi. Sed nullam nobis conjunttioniz rationem ſecundum carnem cum
illo ſi, id prefeciò pernegamus. Idq;, à divinis ſeripturis omninò
alienuns dicimus. Quis enim dubitavit, Chriſtum etiim ſic vitam
eIſe, nos verò palmites, Jo. , 2. qui vit am inde nobis acguirimus!
Audi Paulum dicentem, quia omnes unum corpus ſumus in Chri-
Ro, quia etſi mulli ſamus, unum tamen in eo ſumus. Omnes enim p. 596.
uno pane partieipamus. 1. Cor. 1o, y. An fortaſſe putat ignotam
nobis myſticæ benedictionis virtutem ſſe ? quæ cum in nobis ſit, non-
ne corporaliter quog; facit, ceommunicatione carnis Chriſti, Cbri- p. 744.
Rum in nobis habitare? Et paulò poſt: unde conſiderandum eſt,
non habitudine ſolum, gquæz per caritatem intelligitur, Chriſtum in
nobis eſſe, verùm etian, participatione, & c. Hæc recitavimus, Apol. I. Concord.
non ut hic diſputationem de hac re inſtitueremus. Nonc:. ſe⸗ Ge⸗
enim improbat hunc articulum Cæſ. Majeſtas, ſed ut cla- wiſ. K Gilir.
riùs etiam perſpicerent, quicunq; iſta legent, nos defen- Wiederl. n. 68.
dere receptam in tota Eccleſia ſententiam, quôd in cœna Neoſtad. Adm.
Domini verè & ſubſtantialiter adſint corpus & ſanguis P- 176.
Chriſti, & verè exhibeantur cum his rebus quæ videntur, ?*- 130.
pane & vino. Et loquimur de præſentia vivi Chrißti. Sci-
mus enim quòd mors ei ultra non dominabitur. Rom. 6, F.
UNPDECIMuIS articulus de retinenda Abſelutione in Probatur.

p. I5. 28. A. S. 30 %.
1 5 Eccle- Cat. Mi. p. 364
*Cum enim Paulus dicat, panem eſſe participationem corporin Domi-
ni, & c. ſequeretur, panem non eſſe participationem corporis; ſed
antùm ſpiritus Chriſti, ſi non adeſſet verè corpus Domini.

138 XI. DE CONFESSIONE.
Eccleſia probatur. Sed de Confeſtione addunt correctio-
nem, videlicet, obſervandam eſſe conſtitutionem Cap.
Omnis utriuq, ut & quotannis fiat confesſio, & quamvis
omnia peccata enumerarinon queant, tamen diligentiam
adhibendam eſſe, ut colligantur, & illa quæ redigiin me-
moriam poſſunt, recenſeantur, De hoc toto articulo dice-
mus panlòpoſt copioſius, cum ſententiam noſtram de Pa-
nitentia totam explicabimus. CGonſyat nos bengficium Ab-
ſolutionis, & poteſtatem eclavium ita iluſtraviſfe & orna-
p. 29. viſſe, ut multæ afflictæ conſcientiæ, ex doctrina noſtrorum
conſolationem conceperint, poſtquam audiverunt, man-
P· 364. 768, datum, Dei ée, zimé propriam Epengelii vocen, ut Abſo-
p. 83. 85. Mtieni credapius = S certs ſtotusmus pola gratn denari
probra Papiſt, reniſtionem peceatorum, prepten Cbrißum, O ſentiamus
Fabric. Harm. el⸗ verè nos hac fide reconcilisri Deo. * Hæc ſententia multas
new: ien⸗ pias mentes erexit, & initiò commendationem maximam,
ric. ar. 13. J. 25. apud omnes bonos viros attulit Lithero- um Rendit
Conf. Svav. Hiſt. certam & firmam conſolationem conſcientiis, quia antea
Conc. Trid. p. 2. totà vis Abſolutionis erat oppreſſa doctrinis operum, cum
. ib rae de fide, & gratuita remisſiene nihil docerent Sophiſtæ &
Communionis §. z. Cæterum de tempore, certè im Eccleſiis noſtris pluri-
tempus. o miſæpè in anno utuntur Sacramantis, Abiplutione, & Cœ-
t 31. 517. na Domini. 4 Et qui docent, de dgvitate Seſrultibus Sacra-
Conſecr. c.t16.22. Mentorum, itadicunt, ut invitent populum, ut ſæpè utan-
2i. Chemn. p. zf tur Sacramentis. Extant enim de hacre multaa noſtris ita
394. Höpfn: Iſag. ſcripta, ut adverſarii, ſi qui ſunt boni viri, haud dubie pro-
aduſ. Cœnp:-p- 26 bent ac laudent. Denunciantur & gmmunicatio flagi-
I nee tioſis & contemptoribus Sactamentorum- Hæcitaſfiunt, &
A- S. 38,. * jnxta Evangelium, Auzxta veteres Canones, ſed certum
P. 337. 31. 1I. empus non præſcribitur, quia nomemnes pariter eodem
2 tempore idoneigfant. Imo di fcrurran godem tempore
omnes, non pofimtzordine audiri, & inſtitni homines. Et
3. Veteres Canones acPatres, non conſtitnunt certum tem-
pus. Tantuùm ita dicit Ganon: Siqui inerase Ecclekam
Dei, O& depreßendunturthunquam communicare, admoneagn-
tur;

XI. DE CONTESSIONE. 139
tur. Quòôd ſi nen communicant, 44 yænitentiam attedant. SFi
ommunicant, nan ſemper abſtineunt. Si non fecerint, abſtinent.
Chriſtus ait, illòs biadirium anducare, qui mandutant indi-
goè. Ideò Paſtores hon cogint hos, qui non ſunt idonei,
ut Sacramentis utantufr. Wee I Bi AD
C. 3. De Fnumeratiohe peecaterum in confefſione; ſis eccar. Enrwe-
docentur homines, welaquetinjielantur conſcientiis. Et- P 29. zi: zez. zꝛ1.
ĩamſi prodeſt rudes aſuefacere, ut quædam enumerent, ut
doceri facilius posſint. Verût diſputamus nunc quid fit
neceſſarium jùre divino. Non igitur debebant adverſarii
nobis allegare eonſtitutionem, Omps ueriu guseus nobis
non eſtignota, ſed ex jure divino oſtendere, quedenume-
tatiò pełcaterümſit neceffaria ad conſequendam remis-
ſionem. Tota Eceleſia per univerſam EFuropam Kit, qua-
les laqueos injecerit conſcientiis ilia particula conſtitutio-
nis, quæ jabet omnia peéeata confiten. Nec tantam-haz ,H.gr.
bet incommodi textus per ſe, quantum poſtea affinxérunt „
Summiſtæ qui éolligunt eircumſtantias peccatorum. Qua- Mik s
les ibi Labyrinthi, quanta carnificimna fuit eptimarum men-
tium? Nam feros & prophanos iſta terriculamenta nih!
movebanrt. I Nen .
G. 4. Pofteà, quales trageœdias excitavit quæſtio, de pro Confeſar. Propy ius
prio ſaterdote intet Paſtores, & fratres, qui tunc minime e- . eeg g. E. 13.
rant fratres, cum de regno confesſionum belligerabantur. eere. 8. d.
*Nos igitur fentimas, enumerationem peccatorum non decenkrel do.
eſſe neceſſariam jure divino, idq; placet Panermitano,f Layan: Th.
& plerisque alhis eruditis Jurisconfultis. Nee volumus im- 2) Moa. t. iz. tr.
ponere neceſſitatem confcientiis noſtrorum per conſtitu- b. c. Eft. in 4
tionem illam. Omnh utrin g de qua perinde judicamus, ut Sent. 18. f.
de aliis traditionibus humanis, de quibus ſentimus, quod 5Coeeee⸗ .
non ſint cultus ad juſtificationem neceſſarii. Et hæc conſti- dbn. 1. 4. d.
tutio rem impoſſibuem præcipit, ut omnia peeeata confi- pœn. q. 8. ſ. 5.
teamur. Conſtat autem plurima nos nee meminifenecin- .
telligere. juxta illud: Pelikzd qau intekigit? i: . p. o2. 1† Gl. Decr. d. Pœ-
§.5. Si fint boni paſtores, ſcient quatenus proſit examinare z. el d.l3 ger
rudes, ſed illam carmificinam Sumiſtarum confirmare non pafter gruden’.
volumus,

140 XII. D E POENITENTIA.
volumus, quæ tamen minus fuiſſet intolerabilis, ſi verbum
unum addidiſſent, de fide conſolante, & erigente conſcien-
tias. Nunc de hac Fide conſequente remiſſionem peccato-
rum, nulla eſt ſyllaba, in tanta mole Conſtitutionum, Gloſ-
ſarum, Summarum, Confeſſionalium, nusquam ibi Cbri-
ſtu legitur, tantùm leguntur ſupputationes peccatorum.
Et maxima pars conſumitur in peccatis, contra traditiones
humanas, quæ eſt vaniſſima. Hæc doctrina adegit multas
pias mentes ad deſperationem, quæ non potuerunt acquie-
ſcere, quia ſentiebant jure divino neceſſariam eſſe enume-
rationem, & tamen experiebantur impoſſibilem eſſe. Sed
hærent alia non minora vitia in doctrina adverſariorum de
pœnitentia, quæ jam recenſebimus.

DE POENITENTIA.
Proba: Pert. * N Articulo duedetimo probant primam partem, qua ex-
b. . 4. K4. * Tponimus, Iapſis poſt Gaptiſmum contingere poſſ remiſſienem
percatorum quotungue tempore , & gqaotiescunque convertun-
tur. Secandam Partem damnant, in qua pænitentiæ partes
dicimus ſh Contritionem &G Fidem Negant Fidem eſſe al-
temm partem pœnitentix. Quid hic, Carole Cæſar Invi-
2 Ctiſſime, faciamus? Hæc eſt propria vox Evangelii, quòd
p. 62.69.70.74 88 Fide conſequamur remiſſionem peccatorum. Hanc vo-
izi. cem Evangelii damnant iſti ſcriptores Confutationis“.
Cochl. ap. Fabr. Nos igitur nullo modo aſſentiri Confutationi poſſumus.
Harm.f-nxconir. Non poſſumus ſaluberrimam vocem kvangelii, & plenam
4fol. conſolationis damnare. Quid eſt aliud negare, quod
Fide conſequamur remiſſionem peccatorum, quâm con-
tumelia afficere ſanguinem & mortem Chriſti? Kogamus
igitur te, Carole Cæſar Invictiſſ., ut nos de hac re maxi-
ma, quæ præcipuum Evangelii locum, quæ veram Chriſti
Nugas elle Da- cognitionem, quæ verum cultum bei continet, patienter
a3. . ern einr. ac diligenter audias & cognoſcas. Comperient enim o-
f. z05. mnes boni viri f, nos in hac re præcipue docuiſſe verge dia.
alu-

XII. DE POENITENTIA.— 14
falubria, & neceſſaria univerſæ Eccleſiæ Chriſti. Compe-
rient, ex ſcriptis noſtrorum plurimum lucis acceſſiſſe Ev-
angelio, & multos pernicioſos errores emendatos eſſe,
quibus antea obruta fuit doctrina de pœnitentia, per Scho-
laſticorum & Canoniſtarum opinione..
§.2. AC priusquam accedimus ad defenſionem noſtræ
ſententiæ, Rooptæfandum eſt. Omnes boni viri omnium-; Negus Daventt.⸗
ordinum ac Theologici ordinis etiam haud dubiè fatentur, Henr. d..
ante Lutheri ſcripta, confuſisſimam fuiſſe doctrinam pœ-
nitentiæ. Estant libri Sententiariorum, ubi ſunt infinitæ
quæſtiones, quas nulli Theologi unquam ſatis explicare
potuerunt. Populus neꝗ; rei ſummam Gomplecti potuit,
nec videre quæ præcipuè requirerentur in pœnitentia, ubi
quærenda effet pax conſcientiæ. Prodeat nobis aliquis ex Daventr. d. . Bell
adverſariis, qui dicat, quando fiat remiſſio peccatorum. d. Juſt. 1. 3.c.6.5.3.
Bone Deus, quantæ tenebræ funt? Dubitant, utrum lIn at- 1I.
tritione, vel in cêntritione fiat remisſio peccatorum. Et ſi fit
propter contritionem, quid opus eſt Abſolutione, quid
agit Poteſtas Clavium, ſi peccéatum jam eſt remiſſum? Hic 2.
verò multò magis etiam ſudant, & poteſtatem Clavium
impiè extenuant. Alii ſomniant, poteſtate Clavium non re- 3.
mitti eulpam , ſed mutari panas alernas in temporales. p. 14 32
Ita ſaluberrima poteſtas effiet miniſterium non vitæ & 4.
Spiritus, ſed tantum iræ & pœnarum. Alii videlicet cautio-
res fingunt, poteſtate Clavium remitti peccata, coram Ec-
eleſia, non coram Deo. Hic quoq; pernicioſus error eſt.
Nam ſi poteſtas Clavium non conſolatur nos coram Deo,
quæ res tandem reddet pacatam conſcientiam? Jam illa 5.
ſunt magis etiam perplexa. Docent, nes contritieone me-
reri gratiasm. Ubr ſi quis interroget, quare Saul, judas, &
ſimiles non conſequantur gratiam, qui horribiliter contri-
ti ſunt. Hic de fide, & de tvangelio reſpondendum erat,
quoôd Judas non crediderit, non erexerit ſe Fvangelio &
promiſſione Chriſti. Fides enim oſtendit diſcrimen inter
Contritionem judæ & Petrl. Verum adverſarii de lege re=⸗

ſfpondent, quôd Judas non dilexerit Deum, ſed timuerit

Ppoœnas.

14¹ XII. DE P OEN I TENTIA.
pœnas. Quando autem territa Conſcientia, præſertim in
Feriis, veris, & illis magnis terroribus, qui deſcribuntur in
pſalmis ac Prophetis, & quos certè deguſtant iſti, qui verè
convertuntur, judicare poterit. Utrum Deum propter ſe
timeat, an fugiat æternas pœnas. Hi magni motus literis &
vocabulis diſcerni poſſunt, re ipſa non ita divelluntur, ut
iſti ſvaves Sophiſtæ ſomniant. Hic appellamus judicia o-
mnium bonorum & ſapientum virorum. Hi haud dubiè
fatebuntur has diſputationes apud adverſarios perplexis-
ſimas & intricatisſimas eſſe. Et tamen agitur de re maxi-
ma, de præcipuo Evangelii loco, de remisſione peccato-
rum. Tota hæc doctrina de his quæſtionibus, quas recen-
ſuimus apud adverſarios plena eſt errorum & hypocriſis,
& obſcurat Beneficium Chriſti, poteſtatem Clavium, &
juſtitiam fidei.
2, Confeſſo tortu- §. 3. Hæc fiunt in primo actu. Quid cum ventum eſt ad
rz. Confeſſonem? Quantum ibi negotii eſt in illa infinita enu-

p. 15. 139 143. 303. meratione peccatorum, quæ tàmen magna ex parte con-

32. 1. Gmiturin traditionibus humanis. Et quò magis crucien-
*: tur bonæ mentes, fingunt, Banc enumerationem eſſs Juris divini.
3. Et cum ipſam enumerationem exigant, prætextu Juris di-
Vini, interim de abſolutione quæ vere eſt Juris divini frigi-
p. 16. 143. 1 Ds. 225. de loqvuntur. Finguntipſum Sacramentum ex opere epe-
4. rato conferre gratiam ſine bono motu utentis, de fide ap-
rehendente abſolutionem, & conſolante conſcientiam,
nulla fit mentio. Hoc verè eſt, quod dici ſolet, àα1ιαααα
. Satisfaltio. T007 uvengie. Reſtat tertius a ſus de Satisfaltionibus. Hic
1. verò habet confuſiſſimas diſputationes. Pingunt æternas
2. pœnas mutari in pœnas Purgatorii. Et harum partem re-
mitti poteſtate Clavium, partem docent redimendam eſſe
3. fatisfactionibus. Addunt amplius, quòd oporteat ſatisfa-
Riones eſſe Opera Supererogationis, & hæc conſtituunt in
Rultiſimis obſervationibus, velut inperegrinationibus, Ro-
Tariis, aut ſimilibus obſervationibus, quæ non habent man-
4. data Dei. Deinde, ſicut Purgatorium ſatisfa tionibus redi-
nunt: Ita excogitata eſt Ars reaimenai ſasisfacttones, qux
uit

XII. DE POENITENTIA. 143

fuit quæſtuoſiſſima. Vendunt enim Indulgentias, quas in- Bell. d. Indau. I. .

. Frvr, i, Rie 1 C. g. §. lt. Chemn.
terpretantur eſſe remiſſiones ſatiufacttionum. bt hic quæſtus greonc Tr. b.4.

non ſolum ex vivis; ſed multò amplior eſt ex mortuis. Ne- E,s. Hunn deh r-
que ſolum indulgentiis; ſed etiam ſacrificio Miſſæ redi- Balduin. contra
munt ſatisfactiones mortuorum, denique infinita res eſt Schopp. F.

de ſatisfaéctionibus. Inter hæc ſcandala, (non enim poſſu-

mus enumerare omnia,) & doctrinas deæmoniorum, jacet
obruta doctrina de Juſtitia Fidei in Chriſtum, & de Bene-
ficio Chriſti. Quare intelligunt omnes boni viri, utiliter &
Piè reprehenſam eſſe doctrinam Sophiſtarum & Canoniſta-
rum, de pœnitentia. Nam hæc dogmata apertè falfa ſunt,
& non ſolum aliena à Scripturis Sanctis, ſed etiam ab Ee⸗
cleſiaſticis patribus. H

Réject4.
S HKZ . A. C. a. 6
I. Quòd per bona opera extra gratiam facka mereg- p.z.) Menriri eft
mur ex pacto divino gratiam. Davent. f. 1988

Dar tri t Heinr. a 6. . Is
II. Quod per attritionem mereamur gratiam . p. 94:) à i. q..Gonk.a

III. Qud ad deletionem peccati, ſola deteſtatio crimi- 2.6. Hic Scholsaſt.
nis ſufficiat ft. † Davent. f. 1986
IIII. Quod propter contritionem, non Fide in Chriſtum, Bell. I. 1. 35

. . enit. c. 208
conſequamur remiſſionem peccatorumfff. 1 c. 1 . 3,4.

V. Qus poteſtas Clavium valeat ad remiſſionem Pec- g. 741. 14,6. 382.)

catorum, non coram Deo, ſed coram Fecleſia. Muͤltn. Loͤſeſchl⸗
VI. Qud poteſtate Clavium non remittantur peccata Petn
coram Deo, ſed quòd ſit inſtituta poteſtas Clavium, ut mu- elende 4 dent.
tet pœnas æternas in temporales, ut imponat certas ſatis- d41. 7
faétiones conſcientiis, ut inſtituat novos cultus, & ad tales d.i4..1. Lomb.
ſatisfactiones & cultus obliget confcientias. ib. d. 7. Raym.
VII. Quod enumeratio delistorum in Confeſſione, de ra kon. ſei .
qua præ cipuunt adverſarii, ſit neceſſaria Jure Divino. k. d: ¹Montiri
VIII. Cuòd Canonicæ ſatisfactiones, neceſſariæ ſint ad pœæ- Davent.
nam Purgatorii redimédam, aut proſint tanquam compen- Gabr.4. Sent.
ſatio ad tollendam culpam. Sie enim imperiti intelligunt b. 61.) 1. a. 22
IX. Quòd ſuſceptio Sacramenti pœnitentiæ, ex opere o- P.16.144. 1 1..15.)
perato, ſine bono motu utentis, hoc eſt, ſine fide in Chri- concl. 3. 1. 1.
ſtum, conferat gratiam Mülm. Loͤſeſchl.

X. Quod „ un

.

CcOotr.
Davent negates

f. 198.

144

XII. D E P OENITENTIA.

p.167. I77. 253.290, K. Quòd poteſtate OClavium per Indulgentias liberentur

3215

p. 47. 158.

Chemn. LbL. t. 12.

B

slabyrinthis Sophiſtarum, conſtituimus duas partes pœ-
nitentiæ, videlicet &onρειτιιοαι & Finem. Si quis volet ad-
t Ph lip. Ex-Ord. dere tertiam †, videlicet, dignos fructus pœnitentiæ, hoc eſt,
ona Opera ſequentia converſionem, non refragabimur.

Nos igitur

animæ ex Purgatorio- L ?”M
XI. Quad in Reſervatione caſuum,non ſolum pœna Ca-
vonica; ſed etiam culpa reſervari debeat, in eo, qui verè

—ðð

„ut explicaremus pias confeientias ex

4 4 9 te 3. 180⸗ . * . R . . . . .
P. 419: te 3, P o. Neque ignoramus quod vocabulum Fænitentie Grammati-

P. 73. 365.

Luc. 24.

Rom. B'„ 20

Cis ignificet, imprebare id qued antes probahamut. Id ma-

gis quadrat ad contritionem, quàâm ad fideem. Sed nos

ne Præcidimus illas oti

hic docendi cauſa, pœnitentiam totam converſionem in-
telligimus, in qua duo ſunt termini, mortificatio &
vivikgatio. Nos vocamus uſitatis nominibus Contritio-
§b. 5. De Contritio
diſputationes, quando ex dileétione Dei, quando exti-
more pœnz doleamus. Sedh dicimus contritionem efſſe

*

ſas & infinitas

veros terrores confcientiæ, quæ Deum dſentit iraſci pec-

cato & dolet ſe peccaſſe. Et hæc contritieitafit, quan-
do verbo Dei arguunturpeccata: quia Hæceſtſuma prædi-
cationis Evangelii, Arguere peccata, & offerre remiſſio-
nem peccatorum, & juſtitiam propter Chriſtum, & Spiri-
tum Sanctum, & vitam æternam, G&ut renati bene facia-

mus. Sic complectitur ſummam kvangeli Chriſtus, cum
ait, Luca ultime, Pradieari in vowmink eia pænikentiam & re-
miſione m peccatorum inter omnes geutes. Et dedhhis terrori-

bus loquitur Scriptura, ut Plalm. 35*n Woniam iniqui-

mites Mes ſupergreſſz ſunt oaput meum ,„Sicutonns gwpe, gra-
vatæ ſunt ſüper me, &

mis, Rugiebam a gem!
mei, Domine » quoniam inſitmu! ſam Gana me Domine, que

ta tordis mei, Et Pfalm’6, 3. Miſerere

niam conturbata ſunt eſſa mea, Et anima mea turbata est val-

de,

L .

XII. DEPOENITENTIA. 145
de, Et tu Domine usque quo? Et gaiæ z5, 14. Ego dixi, in dimidio
dierum weorum vadum ad portas inferni. Sozmbam usqué ad manr,
Quaß leo ſie tontrivit omnia oſſa meg. In his terroribus ſentit
conſcientia iram Dei adverſus peccatum, quæ eſt ignota
ſecuris hominibus, ſecundum carnem ambulantibus. Vi-

det peceati turpitudinem, & ſeriò dolet ſe peecaſſe, etiam
fugit interim horribilem iram Dei, quia non poteſt eam fu-
ſtinere humana natura, niſi ſuſtentetur verbo Dei. Ita Pau-

Ius com. 7y, 9. qait: Per Legem Legi mortuus ſum. Lex enim tan- 10%.

tum accuſat & terret conſcientias. In his terroribus ad- b-& 55,94 u6.
ver ſarii noſtri nihil de Fide dicunt. Ita tantum proponunt
Verbum quod arguit peceata. Quod cum ſolum traditur,

doctrina Lega eſt, non Evangelii. His doloribus ac terrori- b. 644.

bus dicunt homines mereri gratiam, ſi tamen diligunt De-

um. At quomodé diligent Deum homines in veris terro-
ribus, cum ſentiunt horribilem & Iexplicabilem huma-

na voce iram bei? Quid aliud niſi deſperationem docent,

qui in his terroribus tantùm oſtendunt Legem?
5, 6. Nos igitur addimus kreram Partem pœnitentiæ de Fides.
Eide in Chriſtum, quôd in his terroribus debeat conſcien- ontr. Davent.
9

tiis proponi Evangehium deChriſto, in quo promittitur gra- „„

— 2 5 — . 83 ſe .118.138.
tis remiſſio peccatorum de Chriſto. Debent igitur crede.

re, quòd propter Chriſtum gratis remittuntur ipſis peccata.
HIæc fides erigit, ſuſtentat, & vivifcat contritos, Juxta il- † Rom. 5, 1,
Iud†: Juss ſictati ex ide pacem habemu. Hæc fides conſfequi-
rtui remisſionem peccatorum. Hæc fides juſtificat coram
Deo, ut idem locus teſtatur: Juſt ſicati ex de. Hæc fides o-
Kendit diſcrimen inter contritionem Iudæ & Petri*, Sau-*Matth. 26
lis & Davidis f. Ildeò Judæ aut Saulis contritio non prodeſt, 27:3.
AJuia non accedit ad eam hæc ſides apprehendens remiffo ¹ Sam. 24, 12.

„75. g;

4 e e IE — 2. Sam. 12,13.
nem peccatorum donatam propter Chriſtum. Ideò prodeſt enn
Davidis aut Petri contritio, quia ad eam fides accedit, ap-

prehendens remiſſionem peccatorum donatam propter,
Chriſtum. Nec prius dilectio adeſt“, quàm ſit facta fide re. Daventr. Scom-
conciliatio. Lex enim non fit ſine Chriſto, juxta illud f: Pe- 1 E, 20
Coridum kabemus acctfum ad Denm. Et hæc fides paulatim Bph,4, tg

ph.2, 19. C. 3,12:
creſcit,

146 XII. DE POELNITENTIA.
. ereſeit, & per omnemvitam luctatur cum peccato, ut vin⸗
P.76. 33. 156 7 catpeccatum & mortem- Cæterum fidem ſequitur dilectio,
Tim 5. eE utſupra diximus. Et ſic clare deſiniri poteſt filialis timor,
talis pavor qui cum fide conjunctus eft, hoc eſt, ubi fides

confolatur & ſuſtentat pavidum cer- Servilis timor, ubi fi-

des non fuſtentat pavidum cor „.

.

felnie. §S. v. Perre Poteſtas GClavinm adminiſtrat & echibet Ex-
5 29. 302. 147: 317. dhgelium per Abſolutionem, quæ e vera voX Fvangelii:

Ita & sbiolutionem complectimur, cum de Fide dicimus,

† Contæ. Bell. d. qnia fides eſt ez audit; Ut ait Paulus Rom. 1o, . Nam audito
PGn. c. 6, I. 3. e. 2. Eangelio, audita Abſolutione, erigſtur & concipit conſo-

Coſter. Ench. c. 8. †. . . EE . 22
Eait. p. :. Gatecbe Atlohem confcientia. Et quia Deus per Verbum vivificat,

q. ". Calvin. Infi. Claves erèe coram Deo remittunt peccata †, juxta illad
I. 3. c. 4. . 4. c. 17. Lué. 19,516. J. Teſ. 4, 5. Qui vos anust, mé audit. Quaré voci

Heid Gatech. q. abſolventis, non ſecus ac voci de cœlo ſonanti credendum

7z. Chemn. Ex.† . —. .
Tonc. P. 2. f. 370. eſt. Et Abſolutio propriè dici poteſt Sacmmentasm paniten-

Balduin- Anti- tiæ, Ut etiam Scholaftici theologi efuditiores loquuntur-⸗
Paz.l.. cn6⸗Gerh. Interim hæc fides in tentationibus multipheiter alitur per

Lk. Ere Evangelii ſententias, & per uſum Sacramentorum. HæcC
2. enim ſunt ſigna Novi Teſtamenti, hoc eſt, figna remif-
ſionis peccatorum. Offerunt gir remiffionem pecca⸗

torum, ſicut clarè teſtantur verba Cenzæ Demini Matih.

26, 27. Hoc eſt orgus menm, qrol o vobis tm ditur, Hie est ahx
Novi Teſtamenti, &c. Ita fides concipitar & confifmatur
per abſolutionem, per auditum Evangeli, per uſum Sa-

cramentorum, ne ſuccumbat, dum luctatur cum terrori=
bus peccati & mortis
3. S. HæcC ratio poœznitentiæ plana & perſpicua eſt, & au⸗
get dignitatem Poteſtatis Clavium, & Sacramentorum, &

Nuſtrat beneficium Chriſti, docçet nos ui mediatore ac pro⸗

Pitiatore Chrioo.
Paites Pænilt. S. 9. Sed quia Confutatio damnat nos;, quod has Duas

14 partes Poœnitentiæpoſnerimas,oſtendendum eſt, quòdscri-

Pptüra in Pœnitentia, ſeu converſione im ii Ponat has præ-

jeb. 6,37. cipuas partes. Chriſtus enim inquit Matthæi iI; 28. Venite

sd me emnes, qui labomii & enemti eftés, & go reßiciam vos,

7

— —

NAXII. DE PD OE NIT ENTI A. 147
Iic duo membra ſunt, Laber & onus ſighificant Contritio-
nem, pavores & terrores peccati & mnOrtis. Venire ad Chri-
Fham, eſt credere, quod Propter Chriſtum remittantur pec-
cata: cum credimus, VWihcantur corda Spiritu ſan Ro, per

W
„*

verbum Chriſti. Sunt igitur hic duæ partes P?æcipuæ, Con- p. 144. 14 80.

tritio & Fides. Et Mareiptimo v. F. Chriſtus ait: Agite pæni- P. 164.

tentiam, & credite Ebapgelio. Ubi in Priore particula ar-

guit peccata, in poſterioré Cenſolatütos;, & oſtendit re-
miſſionem peceatorum. Nam eredere Evavgelo, non eft Ceder epangelie,
illa Generalis Fides, quarm habent & Diaboli, fed proprieè

eſt credere remisſionem peccatorum propfer Chriftumdo.
natam. Hwæc enim revelatur in Evangelio. Videtis & hic .

duas partes conlugi. Contritionem, cum arguuntur pee-
cata: Et Fidem, cum dicitur, credite Evangellio.Si quis HieE
dicat, Chriſtum complecti etiam Fructus pœnitentiæ, ſean b. 144H
totam novam vitam, non diffentiemus. Nam hoc nobis
fufſicit, quod hæ partes præcipaz nominantur, Contritio,
S. 1o. Paulusfere ubique, cum deſcribit Converſionem 1. C
feu renovationem, facit has duas partes, Mortificationem Conit . .
& Vivificattonem, ut Celeſ. 2, 5§. In quo circumeiſi eſtis giy. Croh. in A. C.
tumeciſione non Piaft acta , videlieet expoliatione corporis c. 71. H
peccatorumn carni. Et Ppoſtea: in quo ſimul retuſtitati eſtis Wendel. Th c.
per bdemeficatie Dei Hic duæ funt partes: Altera eſt, Ex- Kekcre SyR
poliatio Corperis peccatorum. Altera eſt, Reſuſcitatio per c. 3. . 3. Sztt
fidem. Neq; hæc verba, mortificatio, vivificatio, expolia- vid. Menz. Ex,
tio corperis pegcatorum, reſuſcitatio, Platonice intelligi MzE
debent de Simulata mutatione. Sed Mortifcatie ſignifieat p. zt. gie k
veros terrores, Qhales ſunt morientium, quos ſuſtinere Bucan. Lot. 3r,.

natura non polſet, nifi erigeretur Fide: Ita hic Expoliatig. Pe 237.

nem corporé pescaterum vOcat, quam nos dicimus uſi-

is doloribus concupiſcentia-

tatè contritionem , QAula 1 de
Et Vivik, Lrie Mtelligi debet, on Pisißtatis,

naturalis expurgatlir.

imaginatio Platofica fed conſolatio quzæ vere faſtenfat
fugientem vitam in contridone, Sunt ergo hic duæ parr
tes, Contritio & Fides. QWia enim econfcientia nom poôteſt

4’ 68 XII. PDE P OE NITENTIA.
reddi pacata, niſi Fide. Ideò ſola Fides vivificat, juxta hoc
b 31.9. 95. didtum: Juſtus ex Fide vivet, Hab. 2, 4.
4. Chiregraphum. §. uI. Et deinde in Coloſenfibus, 2, 14. inquit, Chriſßtauw delert
Chirographum, gquod per Legem adverſatur nobis. Hic quoque
duæ funt partes Chirographum, & Deletio Chirographi.
Eſt autem Chiregrapbum conſcientia arguens & conde-
p. 73. 169, 149. Mmnans nos. Porroò Lex eſt Verbum quod arguit & conde-
en ſeq· mnat peccata. Hæcigitur vox IIl. Sam 12, . dquæ dicit: Pec-
cavi Domino, ſicut David ait, eſt Chirographum. Et hanc
vocem impii & ſecuri homines non emittunt ſerio. Non
enim vident, non legunt ſcriptam in corde ſententiam Le-
gis. In veris dolonibus ac terroribus cernitur hæc ſenten-
tia. Eſtägitur Chirographum ipſa Contritio, condemnans
nos. Detere Chiregrapbum eſt tollere hanc ſententiam Gon-
demnationis ex animo, & ſententiam inſculpere qua ſen-
namus nos liberatos eſſe, ab illa condemnatione. Eſt au-
tem fides, nova illa ſententia, quæ abolet priorem ſenten-
tiam, & redditpacem &vitam cordi.“
5. F. rz. Quanquam quidopus eſt multa citare teſtimonia,
cum ubique obvia ſint in Scripturis? Pſalmo lis, 1b. Caſti-
Pſ. 71, 10. u6, 8. gans caſtigavit me Dominas, & morti non tradidit me. Pſalmo
6. g, . Defieit anima mea pra unguſtia. Conferina me verbo
sb. nu. vuo. Ubi in priore membro continetur contritio, in ſecun-
b. ,, 6. do modus clarè deſcribitur, quomodò in contritione re-
7. creemur, ſcilicet verbo Dei quod offert gratiam: Id ſuo.
Deut. 32, 39. tentat & vivificat cCorda. Et h. Regum 2, 6. Domina morti-
Pſ. 30e, 4. Jon. Fcat, & vivifßeat , deducit ad inferos, & redacir. Horum
257 altero ſignificatur Contritio, altero fignificatur Fides.
8. Pt Efiæ ef, 24s Dominns irafiktur; ut faciat opus ſjunm. Alie-
num eſt opa ejus , ut operetur opus ſaum. Alienum opus
Dei vocat, cum terret, quia Dei proprium opus eſt vivifi-
b. 7z8. Care & conſolari. Verùmideò terret, inquit, ut ſit locus
conſolationi, & vivificationi, quia ſecura corda & non
ſentientia iram Dei faſtidiunt conſolationem. Ad hunc mo-.
p. 114. 147. 149. dum ſoletscriptura hæc duo conjungere, terrores & Conſo-
158. lationem, ut doceat hæc præcipua membra eſſe in pœni-
tentia

c
2

XII. DE POENITENTIA 149

tentia, contritionem, & fidem confolantem &juſtificantem.

Neque videmus quomodo natura pœnitentiæ clarius SS&
ſimplicius tradi poſt. Hæc enim funt duo præcipua opera waden te
Dei in hominibus, Perterrefacçere, & Juſtificare ac vivificare
perterrefactos. In hæe duo opera diſtributa eſt univerſa b- 6a. urh. ad
Scriptura. Altera Lex eſt quæ oftendit, arguit &sconde: Crb,ernn⸗

— S 2 ⏑ 7 . L. P. 2. .§. 39⸗ P.
mnat peccata. Altera pars Bvangelium, ho eſt promiſſio gras z. p. 22 H0fa.

tix in Chriſto donatz: & hæopromiſſio ſubinde repetitur d.3. de Juſtif. p.

in tota Scriptura; primum tradita Adæ, poſtea Fatriarchis, 171.
deinde à Prophetis illuſtrata. Poſtremo prædicata & exhie b 3, . 148.
bita à Chriſto inter Iudæos, & ab Apoſtolis ſparſain totum de 69,
mundum. Nam fide humns promifionis Sanétiomes a-
ſtificati ſunt, nen propter fuas attritiones, veb oontritiones: P. 14 ¾
Et exempla eſtendunt ſimiliter has duas partes: Adam &αα.
3: 11 objurgaturpoſt peccatum, & perterrefit. Hæc fuit Con.
tritio. Poſtea v. &. promittit Deus gratiam, prædicit futu⸗
rum ſemem quo deſtruetur regnum diaboli, mors Spec⸗
catum: Ibi offert Remimhonem peccati. Hæc füntpræcipua.
Nam stſi poſtea v. uz. additur Pœna, tamen hæcpenahon
meretur remiſſionem peccati. łtt de hoc genere penarum
paulò poſt dicemus. Sic David objurgatur à Nathan & per- Aet
terrefatus, z. Sa M 12517 Cπ 2 6 24, 10. in uit: Paccawi Romi-
no. Ea eſt Contritio. Poſtea audit abſolutionem, Dominus
ſusſtulit percatum tuunm, Nan morieris Hæc voOX erigit Davidem,
& fide fuſtentat, juſtificat, & vivificat eum. Additur & hic
Pœæna, ſed hæc pœna non meretur remiſſionem peocato. D
rum, Nec ſemper adduntur peculiares penæ: ſed hæc duo
ſemper exiſtere inpœnitentia oportet, contritionem Sofi⸗
dem, ut Lugæ 7, yt. Mulier peccatrix venit ad Chriſtum lacrye 9
mans. Per has lacrymas aghoſcitur Contritio, Poſtea va*.
audit abſolutionem : Remwittuntur tibi peteam, Fider zua fal-
yam te fatit, vade in pace. Hæceſt altem pars pœnitentiz, Fides 14
quæ erigit & conſolatur eam. Ex his omnibus appafet piis
lectoribus, nos eas partes pœnitentiæ ponere, quwiproz p. 144 ſeg. 8.
priæ ſunt in Converſione, feu Regeneratione & remiſſione
peccati. Fructus digni &pœnæ ſequunturregenerationem

15'0 XII. D E POENITENTIA.
& remiſſionem peccati. Ideoque has duas partes poſuimus,
ut magis conſpici Fides poſſit, quam in Pœnitentia requiri-
mus. Et magis intelligi peteſt, quid fit fides, quam prædi-
cat Evangelium, Cum ppomiturcontritioni ac mortifica-
Conſenſ. Vatruum. G. 13. Et ut totus orbis terrarum videat, quanta ſit in-
ſcitia veræ pietatisin noſtfis Crifieis, qui Ooônfutationem
ſcripſerunt, addemus & Bernardi ſententiam, qui prorſus
p. 15. 144. 145. ad eundem modum conjungit hæc duo membra in pœni-
58. tentia, contritionem & fidem, ſicut nos conjungimus. Ver-
fol m. 31. I. a. ba ſunt hæc in Sermone tertio de Annuntintione Auditam fac
edit. Autor. mihbi mane miſiricordiam tum, quia in te ſpempi, Domine.
Sola nipiirim ſpes apud te miſemtionis locum obtinet, nec ole-
um miſerit ordiæ, nißi in vaſe Fiduciæ ponit. Sed esz infedelis ſi-
ducia, ſolius utique maledittionis capax, cum videlicet in ſpe pec-
tcamus. Quanquam nec fiducia illa dicenda Pr, ſed inſenſibili-
tar quedam & diſimulatio pernicieſ. Que enim fiducia ei qui
periculum non attendit ?* aut gjuok ibi timoris vemedinm, abi
nec timor ſentitur, nec materia ipſa timoris “ Fiducia ſolatiam
eſt, nec eget ille ſolatio qui lamtur cum mal fecerit & in peſſt-
mus rebus magis exalzt. Rogemus itnqus fFratrei, reſonderi no-
bis quantas babeamus iniquimtés & peckat, Tielern noſtra &
delicta nobis deſiderkmus oſtendi. Scrutemar vias nostras & fu.
dia nosfra, periculaque univerſa vigili intentione penſemut.
Dicat quisque in pavore ſuo vadam ad portas inferi, a: jam
non niſi in ſola Dei miſericordia reſpiremm. Har vera bominis
Fiducia eſt, à ſe defcienti, & innitentis domino ſuo. IIec inquam
vera fidutia est, cui miſericordia non denegatur, Propheta
Pſalm. 147, f. teſtante: Beneplacitum eſt Domino fuper
timentes eum, & in his qui ſperant fuper miſericordia ejus.
Nec parva utique ſuppetit nobis, in nobis qitidem auſa tim oris,
in ipſo autem cauſa ſiducis. Hactenus Bernardus: cujus
ſententiam propterea etiam non inviti retulimus, ut vi-
deant leétores, quomodo fidem hic intelligamus, de fidu-
cia miſericordiæ, quæ erigit & conſolatur perterrefactos,
quam

L XII. D E POENITENTIA 1I51
quam iſte rectè fiduciam appellat. Et hæc clarè conſpici
poteſt, cum fit Antitheſis terrorum & conſolationis. Sicut
hic Bernhardus vult in hominibus exiſtere cognitionem.
peccatorum, ſeu contritionem, ſeu terrores; Et vult acce⸗
dere fiduciam, quæ erigat in contritione-

. .

S. 14. Sed quia Adverſarii nominatim hoc damnant, Remiſio an per

quòd dicimus, Homines Ede cenlequi remißſonem peccatorum,
addemus paucas ꝗquasdam probationes „ex quibus intelli-
gi poterit, remiſſionem peccatorum contingere, non ex o-
pere operato propter contritionem, ſed fide illa ſpeciali,
qua unusquisque credit ſibi propter Chriſtum remitti pee-
cata. Nam hic articulus præcipuus eſt, de quo digladiamur
cum Adverſariis, & cujus cognitionem ducimus maximè
neceſſariam eſſe Chriſtianis omnibus. Cum autem ſupra
de quſtißcatione, de eadem re ſatis dictum videatur, hic bre-
viores erimus. Sunt enim loci maximè cognati, doctrina
pœnitentiæ, & doékrina Juſtifcationis ——
§. 15. Adwerfarii cum de fide loquuntur, & dicunt eam
præcedere pænitentiamaIntelligunt ſdem, non hanc quæ ju-

P. 13. 69, 76, 140,

Pides Geneislis,

ſtificat, ſed ꝗquæ in gehere credit Deum eſſè, pœnas grapeſitas P- 69. 146,

eſſe impiu, &caα. Nos, Præter illam fidem, requirimus, ut
credat ſibi quisque propter Chriſtum remitti peccatan,
De hac fide ſpeciali litigamus, & opponimus eam opi-

nioni, quæ jubet confidere non in Promiſſione Chriſti, ſed P⸗ ⁵⁶9. 76, 83. 131.

in Opere operato Contritionis, Confeſſionis & Satisfagtio⸗
num, &c. Hæc Kides ita ſequitur terrores, ut vincat eos &
reddat pacatam conſcientiam. Huic fidei tribuimus, quod

juſtificet & regeneret, tum ex terroribus liberat, & pacem, b 8t. 83.54 92, ſeg,

gaudium, & novam Nitam in corde parit. Hanc fidem de-
fendimus verè eſſe neçeflariam ad remisſionem peccato-
rum: Ideo ponimus inter bartes P'œnitentiæ,ſeu converſio-
nis. Nec aliud ſentit Eccleſia Chriſti, etiamſi Adverſarii no-
ſtri reclamant . Ne

§. 16. Principiéò anteminterrogamus Adverſarios Iiipun, Pars Fænitentig.
Abſolutionem actipere, pars Eit gænitentiæ, neene 5 Quòd ſi 1.
à Confesſione ſeparant, ut funt fubtiles in diſtinguen-
KK 4 do,

2*

152 XII. DE POENITENTIA.
do, non videmus quid proſit confeſſio ſine abſolutione
sin autem non ſeparant à confeſſione acceptionem abſolu-
tionis, neceſſe eſt eos ſentire, quod fides ſit Pars pœniten-
tiæ, quia abſolutio non accipiatur niſi fide. Quòd autem ab-
ſolutio non accipiatur niſi fide, ex Paulo probari poteſt, qui
docet Rom. 4, 5. Qusd premiſſo non poſit accipi, niſi fide. Abſo-
lutio autem eſt promisſto remisſionis peccatorum. Igi-
tur neceſſariò reqꝗuirit fidem. Nec videmus, quomodo di-
catur is accipere abſolutionem qui non aſſentitur ei. Et⸗
quid aliud eſt non AMentiri abſolutioni, quàm Deum accuſa-
ſare mendacii, ſi cor dubitet, ſentit incerta & inania eſſe
quæ promittit Deus? IdeòI. zoß. 5y, o. ſcriptum eſt: Qui non
eredit Déo, mendacem facit eum, gquia non credit in teſßtimoniam
quod 4eſtiſtruru eit Deus de Filio ſuo, Matth. y, 17. c.17. y. .
§.. 17. Sezund fateri Adverſarios exiſtimamus remisſio-
nem peccatorum panitentiz, ſeu Pantem, ſeu Finem, ſeu, ut⸗
ipſorum more loquamur, Terwinum eſſe ad quem. Ergo id
quo accipitur remisſio peccatorumgreéte additur partibus
pœnitentiæx. Oertisſimum eſt autem, etiamſi omnes Por-
tæ Inferorum reclament, temisſionem peccatorum non
poſſe accipi, niſi ſola fide quæ credit peccata remitti pro-
pter Chriſtum, jJuxta ilad Kom.3,zy. Quem propoſust Deus pro-
piciatotem per fdem ,in ſanguine ipfin. em Kom.y, 2. Eph. 2, 1ö.
PBer quem ace um habemus per iden, in gmtiam, & c. Nam con-
ſcientia territa non poteſt opPpônere iræ Dei opera no-
ſtra, aut dile ionem noſtram: ſed ita demum fit pPacata,
cum apprehendit Mediatorem Chriſtum, & credit promiſ-
ſionibus propter illum donatis. Non enim intelligunt quid
ſit Remisſio peccatorum, aut quomodò nobis contingat,
qui ſomniant corda pacata fieri ſine fide in Chriſtum. Pe-
trus Ie, 2. 6. Ci tat eæ Eſaia c. F, 147. c. 25, 16. Qai crediderit in eum,
non tonfundetur. Neceſſe eſtigitur confundi hypocritas, con-
fidentes ſe accipere remisſionem peccatorum propter Sua
opera, non propter Chriſtum. Et Petrus ait in Aclir cap. 10, 43.
Huic omnes Prophetæ testimonium berbibent lremißi. onem pecca-
zorum accipere per nomen J , omnes qui credunt in eum. Non
potuit

XII. DE POENITENTIA. 15¾
potuit dici magis dilucide, quàm quòd ait Per Nomen Sra,
Et addit ài Omnes gqu: credunt in zum. Tantum igitur ita⸗
accipimus remiſſionem peccatorum per nomen Cchriski,
hoc eſt, propter Chmitum, non propter ulla noſtra me-
fita atque opera. Et hocita fit, cum credimus nobis re-
mitti peccata propter Chriſtum. Adverſarii noſtri voci-⸗
ferantuf, Se l: Eocleſtam; ſe Coenſenſate csl ſir ſequi. At Pe-
trus hic in noſtra cauſa efiam allegatconfenſum Eccle-
ſiæ: Haie, inquit amnes Propbeta per bibent telt,moninm, Ver
miſſionem peccatorum accipere per nomen ejus S. Profecéto
conſenſus Prophetarum judicandus eſt Univerfalis Ec-
cleſiæ conſenſus eſſe. Nec Papæ, nec Eccleſiæ concedi-
mus poteſtatem decernendi contra Runoconſenſum kro-
phetarum. At Balla keons apeftè damnat hune afticu-
lum de Remiſſiene peccatorum, damnant & Adverſarii in

Confutatione. Qua ex re apparet, qualis ſit Eccleſia ju-

dicanda iſtoram, qui non folum decretis improbanf hanc
ſententiam, quòd temiſſionem peccatorum conſequamarf
fide, non pꝑropter epera noſkra, fed propter Chriſtum, ſed
etiam jubent eam i ac ferre abolere. Jubent omni gene-
re crudelitatis perdere viros bonos qui ſic ſentiunt. Sed ha=
bent magni nominis autores, Scotum, Gabrielem, & fimi-
les, Dicta Patrum, quæ in Decreta Ktuncata dtantur. Cefte
ſi numeranda ſunt teſtimonia, vincunt. Eſt enim mazaima
furba nugaciſſimorum ſeriptorum in Sententias †, qui tan-
quam conjurati defendunt illa figmenta de Merito Attri-
tionis & operum, & cætera quæ ſupra recitavimus. Sed ne
quis multitudine môveatur, non magha autofitas eſtin te⸗
ſtimoniis poſteriorum, qui non genuerunt ſua fſcripta, ſed
tantùm compilatis ſuperioribus, transfuderunt illas opi-
niones ex aliis libris in alios. Nihil judici adhibuerunt, ſed
ut pedanei ſenatores taciti compfobaverunt fuperiotum
errores non infellectos. Nos igitur hanc Petri vocem non
dubitemus opponere quamlibet multis legionibus sen-
tentiariorum, quæ allegat conſenſum Prophetarum. Ef ac-
cedit teſtimoniumSpiritus ſanti ad hanc concionembpetri.

p. 103. 16. F6 56

†Lombardi 360.
Geſner. Biblioth.
Chemn. LL. pf-
P·. 27

154 XjII. DE D OENITENTIA.
Sic enim ait textus: Adhuc loquente Petro verba hæc, Cecidit
Soiritus Sanctus ſuper omnes qui audiebant verbum. Sciant igi-
tur piæ conſcientiæ, hoc eſſe mandatum Dei, ut credant
fibi gratis ignoſci propter Chriſtum, non propter opera⸗
noſtra. Et hoc mandato Dei ſuſtentent ſe adverſus deſpe-
rationem, & advwerſus terrores peccati & mortis. Et hanc
ſententiam ſciant à principio mundi in Eccleſia extiſſe⸗
b:· n S. apud ſanctos. Petrus enim Clanè allegat conſenſum Pro-
phetarum, & Apoſtolorum fcripta teſtantur eos idem ſen-
Ser. I. Feſt. An- tire. Nec deſunt Patrum teſtimonia. Nam Bernardus †
nnnc. t. ed.Col. idem dicit verbis minimè obſcuris: Neceſſe eſt enim primé
Chryſ. Brom. omnium credere, quòd remiſtanem petcatorum babere non poßis,
pr. Comment. in nißi per indulgentiam Dei, ſed adde adhbuc, ut eredas & boc,
Eſa. t. 1I. Tertutl. quòa per ipfum peccata tibi donantur. Hoc est testimonium:,

a:eFedeeele quod perbibet Spirius Sanbtus in corde tuo, dieens Dimiſſa

45. de Latron. Junt tibi peccata tua. Sie enim arbitratur Apestolus Rom. y, 27.
MWD gratis juſtificari hominem per fidem. HHæc Bernardi verba⸗
mirificè illuſtrant cauſam noſtram, quia non folum re-
quirit, ut in genere credamus peccataremitti per miſe-

ricordiam, ſed jubet addere ſpecialemfidem, qua creda-
mus & nobis ipfis remitti peccata. Et docet quomod
certi reddamur de remisſione peccatorum, videlicet cum
fide corda eriguntur, & fiunttranquilla perspiritum San-
. Rum. Quid requirunt amplius Adverſarii? Num adhuc
p. 145. 144³⁰. audent negare fide nos conſeèqui remisſionem peccato-
rum? aut fidem partem eſſe pœnitentiæ? Hans
3. G. 18. Tertièò, Adverſarii dicunt Peccatum itaremitti, quia
P: 6. attritus ſeu contritus elicit a tum dilectionis Dei, propter
hunc actum meretur accipere remisfionem peccatorum.
Hoc nihil eſt niſi legem docere, deleto Evangello, & aboli-
ta promitſione de Chriſto. Tantum enim requirunt Legem
& noſtra opera, quia Lex exigit dilectionem. Præterea do-
cent confidere, quod remisſionem peccatorum conſequa-
mur prôpter contritionem & dilectionem. Hoc quid eſt
aliud niii collocare fiduciam in noſtra opera, non ver-
bum & promisſionem Dei de Chriſto? Quod ſi Lex ſatis eſt
ad

AAjl. DE PDOENLTENTI 555
ad conſequendam remisſionem peccatorum, quid opus eit
Evangelio, quid opus eſt Cl riſto, ſi propter
conſequimur remisſionem peccatorum Nos contra à be-
ge ad Evangehium revocamus conſcientias, & à fiducia
propriorum operum, ad fiduciam promisſionis & Chriſti:
quia Evangelium exhibet nobis C hriſium, & promittit
gratis remisſionem peccatorum propter CBriſtum. Bac
promisſione juber nos confidere, quòdropten Chriſtum⸗
reconciliemur Patfisnon propter Noſtram eontritionem
aut dilectionem. Non enim aliu est medint oy aut propiktator ni-
ii Chriſtus I. Tim.a,y“ Nec Legem facere poſſumus, niſi priùs
per Chriſtum reconciliati ſimus. Et ſi quid faceremus, ta-
men fciendum eſt, quod non propter illa opera, ſedpro-
pter Chriſtum mediatorem & propitiatorem conſequimur
remisſionem peceatorum. Imô contumelia Chriſti, & EKv-
angelii abrogatio eſt, ſentire quòd remisſionem peccato-
rum propter Legem, aut aliter conſequamur quàm fide in
Chriſtum. Et hanq'rationem ſupra tractavimus de Juſtiſi-
catione, cum diximus, quare profiteamur homines fide ju-
ſtificari, non dilectionelltaq; doctrina A dverſariorum, cum
docent homines propter contritionem & dilectionem con-
ſequi remisſionem peocatorum, & confidere hac contritio-
ne & dilectione, tantum eſt doctrina Legis, & quidem
non intellectæ, ſicut Judai in velatam Moiſi faciem intueban-
tar.* Fingamus enim adeffe dilectionem, fingamus ad-
eſſe opera, tamen neque dilectio, neque opera poſſunt eſſe
propiciatio pro peccato. Ac ne poſſunt quidem opponi iræ
& judicio Dei, juxta illud †: Non intraba in judicium um ſer-
vo tuo, quia non juſtifteabitur in conſteltut uo omnis vivens. N
debet honos Chriſti transferri in noſtra opera
§. 19. Propter has caufas contendit Paulus, quòanon u-
ſftiſicemur ex Bege, & opponit Legi promisſionem remisſionis
peccatorum, quæ propter Chriſtum donatur, ac docet,
nos gratis propter Chriſtum fide accipere remisſionem
peccatorum. Ad hanc promisſionem revocat nos Paulus
à Lege. In bhanc promiſionem jubet intueri, quæ certè irrita
Erlt,

P: S85. 118. 136. 14 58
1474 152. feq.

*72. Cor. 3, 132
p656386.

ec † Pſ. 130. 3. 143,25

P.- 71 „ 120.
4.
118
83.84. 336.

p. 145 148. 132. fe .

Rom. 3, I.

Rom. 11, 32.

p. 99. 91.151. 557.

156 XII, D E POENITENTIA.

erit, a prius Lege juſtificamur, quàm per promiſſionem, aut
ſi propter noſtram juſtitiam conſequimur remiffionem-
peccatorum. èt conſtat, quòd ideo nobis data eſt promiſ-
ſio, ideò exhibitus eſt hriſtus, quia legem non poſſumus
facere: Quarene ceſſe eſt prius nos promiſſione reconcilia-
ri, quàm legem facimus. Promifſio autem tantum fide ac-
cipitur. Igiturnecefe eſt contritos apprehendere fide pro-
miſſionem remiſſionis Peccatorum, donatæ propter Chri-
ſtum, ac ſtatuere quod gratis propter Chriſtum habeant
placatum Patrem. Hæceſt ſententia Pauli ad Koman. g, 16.
ubi inquit Iaes ex ſide, ut ſecundum gmtiam ſirma ſit promißio.
Et ad Galatas 3,2z. Concluſit Seriptum omnia ſub peccatum, ut
premißioer fide Jeſu Christi detur credentiba ‚Id eſt, omnes ſfunt
ſfub peccato, nec poſſunt aliter liberari, niſi fide apprehen-
dant promisſionem remisſionis peccatorum. Prius igitur
oportet nos fide accipere remisſionem peccatorum, quâm
Legem facimus: etſi, ut fupra dictum eſt, nidem dile ctio ſe-
quitur, quia renati Spiritum ſanctum accipiunt, ideo le-
gem facere incipiunt. Citaremus plura reitimonia, niſi
obvia eſſent cuilibet pio lectori in Scripturis. Et nos non
Posſit. Neque vero dubiumeſt, quin hæc ſit fententia Pau-
li, quam defendimus, quod fide accipiamus remisſionem
peccatorum propter Chriſtum, quod fide mediatorem-⸗
Chriſtum opponere debeamus iræ Dei, non opera noſtra.
Nec perturbenturpiæ mentes, etiamſi Pauli ſententias ca-
lumnientur Adverſarii. Nihil tam fimpliciter dicitur, quod

non queat depravari cavillando. Nos ſcimus hanc, quam

diximus, veram & germanam ſententlam FPauli efſe; ſcimus
hanc noſtram ſententiam piis confcientiis frmam conſola-
tionem afferre, ſine qua nemo cçonſiſtere in judicio Dei que-
at. Itaq; repudienturillæ Phariſaicæ opiniones Adverſario-
rum, quodnon accipiamus fide remisſionem peccatorum,
ſed quod oporteat mereri dilectione noſtra & operibus,
quòd dilectionem noſtram & opera noſtra, iræ Dei op-
ponere debeamus. Hæc doctrina legis eſt, non Evangelii,
. . quæ

. .

D

£☛

quæ fingit, priùs hominem Lege juſtificari, quàm per Chri:·
ſtum reconciliatus ſit Deo, cum Chriſtus l. Joh. i, v. dicat:
Sine me nibil poteftu fac re. Item: Beo am viris vera, vos pal-
mites Verum Adverſarii fingunt nos eſſe pelmies; nomn
Chriſti, ſed Moifi. Prius enim volunt Lege juſtificari, dile-

Gionem ſuam & opera offerre Deo, quàm reconcilientur

tra contendit, Leg'm gon peſ, Eevi Ene Chr,o. IGeo Promis-

Deo per Chriſtum, quàm fint palmites Chriſti paulus con-

ſio prius accipienda eſt, ut Fide reconciliemur Deo, pro-

pter Chriſtum, quàm Tegem facimus. Hædc ſatis perſplcua

eſſe pis confcientiis exiſtimamus. Et hinc intelligent,
cur ſupra profeſſ ſimus juſtificari homines Fide, non di-
lectione, quia oportet nos pponere iræ Dei, non noſtram

dilectionem, aut ôpera, aut confidere noſtra dilectione ac

operibus, ſed Chriſtum Mediatofem. Et prius oportet ap-

Legem facimus.

K

.

cipimus remisſionem peccatorum, quia nos diligimus, aut
Legem facimus? Semper emim accuſabit nos Lex, quia nun-
quam Legi Dei ſatisfacimus, ſicut inquit Paulus Kom. 2, 14.

Lex iram eperztur. Chryſoſtomus quærit de Pœnitentia, unde
certi reddamur, peccata nobis remiſſa eſſe. Quærunt & in
Sententiu eadem de re Adverſari. Hoc non poteſt expli⸗

cari, non poſſimt confſcientiæ reddi tranquillæ, niſi ſciant

d. 20. Poſtrem, quando erit pacata confcientia, ſi ideo ac- 5

prehendere promisſionem remisſionis peccatorum, quam

Np. Lombardi.

mandatum bei eſſe, & ipſum Kvangelium, ut certò ſtatu·

ant propter Chriſtum gratis remitti peccata, nec dubitent
ſibi remitti. Si quis dubitat, is, ut Johannes I. “S, 1o- ait, accer-

Jat promiifßionem divinam mendacii. Hanc certitudinem Fidei W

nos docemus requiriin Fvangelio. Adverſarii relinquunt

conſcientias incertas & ambigentes. Nihil autem agunt

conſcientiæ exkfide, cum perpetuò dubitantutrum habeant
remisſionem. Quomodé poſſunt in hac dubitatione invo-⸗
care Deumèquomodò poſſunt ſtatuere, quod exaudiantur:
Ita tota vita eſt ſine Deo, & ſine vero cultu Ddei. Hoc eſt,
quòd Paulus“ inquit, peccatum We quicquid non fit ex Fide.
Et quia

„Rom. 14, 45.

Et quia in hac dubitatiene per

Patrum loca de-

Contr. Davent

D
0

+

X II. PE P OEN I TEN TI A.
petuo verſantur, nunquam

experiuntur quid fit Fides. Tfa fit ut ad extremum ruant in
defperationem. Talis eſt do&crina Adwerſariorum, doctrina

Philip. Müller. D. Legis, abrog⸗
de Dubitat. Pon- 8

tiO Evangeli, de rina defperationis. Nunc

lbenter ömmibus bonis viris permittimus juchicium de hoc
IoC Pœnitenti, nihil enim habet oburi, ut pronuncient,
utri magis pia & falubria confeientiisdocuerint, Nos, an

Adverfari? Profecte non delectantnos hx diffenfiones in
Eccleſia, quare niſi magnas & neceſſarias caufas habere-
mus diſſentiendi ab Adverfariis, fumma voluntate tacere-

mus. Nunc, cum ipfi manifeſtam veritatem damnent, non

tes eni
P. 15.144.147,149. pentis, quia circumferuntur multa dicta dePænite
t. truncata citantur ex PatriI

1

Pœniten

eſt integrum nobis deferere cauſam, non noſtram, ſed
Chriſti & EFeclefiæ. AT rIRSRI6O EIHE
21. Diæimus quas ob caufas pofuerimushas duas par-

tentiæ, contritionem & fidem. Idq; hoc fecimus li-

ntia, quæ

bus, quæ ad obſcurandam Fidem
detorſerunt Adverſarii. Talia funt: Pavitentia'eſt mala
rætkrita plangere, & plag'nda it erun nons tonsmsl
tia eſt quedam dAolentis vinditta, pumiens in ſe quod

7

dolet ſe comwiſiße. In his diéctis nulla fimentio Pidei. Ac
ne in Scholis quidem, cum interpretantur, aliquuid de Fide

additur. Quarè nos eam, ut ina
dei poſſet, inter partes pœnitentiæ numerav

is Cconſpici dockrinaFi-

illa dicta, quæ Contritionem aut Bona Opera requirunt, &
nullam Fideiljuſtiſcantis mentionem faciunt, periculoſa

iſtis poteſt, qui ce
, ohg
tenitiæ

eſſe, res ipfa oſtendit. Et meritò deſiderari prudentia in
ntones illossententiatunm & Decretorum
efferunt. Nam cum bPatres aliàs de alia parte Pœni-
loquantur, non tantum de Una parte, fed de utrad,,

hoc eſt, de Contrifone & Fide, excerpere & cenjunge-

Ez. 5, 72: C. 5
zi, ed ut tos vertatur & viver. Qla emm e
le ſo mortem eccaloris,

re gehtentias profuiffet. Nam Tertulliamus egregie de Fide
1Otäitur, amplifcans jusjurandum ludapud Prophetam,
. V bo egb, ditit Dowinas, noto mortem pecato-
rat Deus, nol-
ofſtencdit requiri Fidem, ut juranti

credamus, & certô ſtatuamus, eum nobis ignoſcere. Magna

debet eſſe antoritas apud nos Promisſionum divinarum
pro ſeſe. At hæc Promisſie etiam jurejnrando confirmata

poteſt. Sic enim ait TPertullianns: Ieriet premio ſalatenm,
Iurans etianz, VIvVoy digens »enpit Kbi tredt. O bestes Suoru,
cauſa jurat Deut. )lwiſerrimes F Ee LAre nt, Do o ts::

miut. Atque hic ſciendum eſt- quod hæc fides debe aK
ſentire, quoòd gratis mobis ignofcat Deus propter Chri-

ſtum, propter mmam Promifſienem, non propter noſtra O=

pera, Contritionem, Confefhonem, Satisfaétionem aut Di-
lectionem. Nam fi Gdes nitatur his operibus, Katim fit in⸗

eſſe. Ideo præclarè ait Ambroſius de Peænitentia: Srg“ &
agendam pœnitentiam, & tribaendam veniam ereders nes tonpve-
nit , ut veniam trmen tanquam ex fide Peremm, mnc,am, eX Sn⸗

teris, K;ftant itaque ſententiæ apad Patres, non ſolum

R————— . .

verſarii, cum neque naturam peœnitentiz intelligant;, ne-
gque ſermonem Patrüm, excerpunt diéta de Parfe PœniI=
tftfentiæ, videlicet de Op eribus, Alibi diéta de fide, cum non
mntelligunt, prætereunt KS b.
e (AKXTI C. XLHE =
DFE CONFESSIONE FEFT
KSSATISFACTIONFY.„.
B ONI viri facilè judicare poſſunt, plurimum referre, ut
de ſuperioribus partibus, videlicet Contritione & Fi-

dies ſemper plus verſati ſumus, de Canfeſſiene & Sat uſalzio-

nnihu nomadmodumfikatifumas-. Nam & nos Confeſlio-⸗
nem retinemus, præceipuepropter Abſalutienem, quæ eſt ver-
dum Dei, quod de fingulis autoritate divina pronuncia?
=?òG = Pooteſtas

NfI. DE CONFESS. ET SATISFACTIONE. 15

eſt. Quare ſi quis non ſtatuit fibi ignoſci „is negat DBeum-
verum juraſſe, qua blaſphemia atroçior nula excogitar?

cgerta, quia confcientia pavida videt hæc pera indigna

grapha fides impetrat: Item , Eides est quæ peccat nostré e6

QAe Contritione & Operibus, ſed etiam de Fide. Verum Ad-

Qej, conſervetur vera doctrina. Itaque in his locis illuſtran-

A. C. a. A. P. II. 12 5
Abuſ. 29. A. S. a. 3⸗
p. 303. Lutk. t, 45
J. 342 ſeq⸗

15.

P. 15. 151.
I.

2.

160 XI. DE CONYESSIONE
Poteſtas Clavium. Quare impium eſſet ex Eccleſia priva-
tam Abſolutionem tollere. Neq;, quid fit Remiſſio peccato-
rum, aut Poteſtas Clavium, intelligunt, ſi qui privatam Ab-
ſolutionem aſpernantur. Cæterum de enumeratione deli-
Rorum in Confeſſione ſupra diximus, quòd ſentiamus eam
non eſſe Jure Divino neceſſariam. Nam, quòd objiciunt qui-
dam, Judicem priùs debere cognoſcere cauſam, prius-
quam pronunciat: hoc nihil ad hanc rem pertinet, quia Ab-

ſolutio eſt Executio alieni beneficii, non eſt Judicium. Chri-

ſtus enim dedit mandatum remittendi peccata; Id manda-
tum exequuntur miniſtri. Non habent mandatum de co-

. gnofcendis occultis. Hoc intelligi poteſt ex eo, quia infinita

peccata remittunt, quæ nec nos Ipſi meminimus, quibus re-

Publica Delicda.

Prov. 27; 23.

gniſicat eis audire Conf Mionet.

mittuntur. Et ſi penderet remiſſio ex cognitione, tota res
eflet incerta. Cæterum in his delictis quæ publicè nota ſunt,

qualem habeat Jurisdictionem Eccleſia,id non pertinet ad

præſentem diſputationem, Nam hæe quia nota ſunt, nomi-
natim accuſantur, & poſtea nominatim remittuntur, ſi au-
tor velit recipi ab Eccleſia. Et ridiculum eſt huc transferre
dictum Salomonis : Diligenter cognoſce vulram pecoris tut.
Nihil enim dicit Salomon de Confesſione, ſed tradit Oeco-
nomicum præcepftum patrifamiliàs, ut utatur fuo, & abſti-
neat ab alieno, & jubet eum res fuas diligenter curare: ita
tamen, ne ſtudio augendarum facultatum occupatus ani-
mus, abjiciat timorem Dei, aut fidem, aut curam verbi Dei.
Sed Adverſarii noſtri mirifica metamorphofi transformant
dicta Scripturæ, in quaslibet ſententias. Hic cegnoſcere ſi-
Vultu non externam con-
verſationem, ſed arcana conſtientiæ: Pecudes ſignificant⸗
bamines. Sanè bella eſt interpretatio, & digna iſtis contem-
toribus ſtudiorum kloquentiæ. Quod ſi velit aliquis per ſi-
militudinem transferre præceptum à patrefamilias ad pa-
Korem Eccleſiæ, cert vultum debebit interpretari de ex-
terna converfſatione. Hæc fimilitudo magis quadrabit, ſed
omittamus iſta. Alquoties fit in Pfalmis 32. 6. mentio Confeſ-
ſioni, ut: Diæi, confitebor aäâ verſum me injaskitiam meam
ODomino,

rimus miſericordiam, propter promisſionem Dei. Talis eſt
hæc confesſio: Tibrſoli pectavi, ut tu juſtißeeris, & vincas Pfſ. 5Fr, J.

hypocritæ judicant te, quòd fis injuſtus, qui ipſos punias

integram eſſe confesſionem? Apud ſcriptores Eceleſiaſticos Daventr. Fabr. f

ET SATISFACTIONE. 161
Domine, & tu remiſiſti iniquitatem peccati mei, Talis con-
fesſio peccati, quæ Deo fit, eſt ipſa contritio. Nam cum
Deo fit confesſio, corde fieri neceſſe eſt, non ſolum voce, fic-
ut fit in ſcenis ab hiſtrionibus. Eſtigitur talis confesſio,
contritio, in qua ſentientes iram Dei, confitemur Deum ju
ſtè iraſci, nec placari poſſe noſtris operibus; Et tamen quz “

cum judicaru, id eſt, fateor me peccatorem eſſe, & meri-
tum æternam iram, nec poſſum opponere means juſtitias,
mea merita tuæ iræ. Ideo pronuntio, te juſtum eſſe cum
condemnas & punis nos. Pronuntio, te vincere, quando

aut condemnes bene meritos. Imò noſtra merita non poſ- p. 156.
ſunt opponi tuo judicio, ſed ita juſtificabimur, ſi tu juſlii.
ces, ſi tu reputes nos juſtos per miſericordiam tuam. FPor. .
tasſis & Jacobum es, 16. citabit aliquis: Confitemini vicißim
delicza. Sed hic non ioquitur de confesfione ſacerdotibus
facienda, ſed in genere de retoneiliatione fratrum inter ſe. Ju-
bet enim mutuam eſſe confesſionem. H .
§. 2. Porro adverſarii noſtri multos doctores receptif- Enumemtio.
ſimos damnabunt, ſi contendent enumerationem delicto- · 9. 139. 142. ſe,
rum in confesfione neceſſariam eſſe Jure divino. Quan-
quam enim confesſionem probamus, & quandam exami-
nationem prodeſſe judicamus, ut inſtitui homines melius
posſint: tamen ita moderanda res eſt, ne conſcientiis inji-
ciantur laquei, quæ nunquam erunt tranquillæ, ſi exiſtima.- ðẽ
bunt, ſe non poſſe conſequi remisſionem peccatorum, niſi ʒ ᷑ 1
facta illa ſcrupuloſa enumeratione. Hoc certe falſisſimum
eſt, quod adverſarii poſuerunt in confutatione, quoòd con-
fesſio integra ſit neceſſaria adſalutem, Eſt enim imposſibilis.
Et quales laqueos hic injiciunt conſcientiæ cum requirunt Astiag in Er-
integram confesſionem? Quando enim ſtatuet confeientia ‿α..

fit mentio covfeſionis, ſed hi non loquuntur de hac enume- Bhenz- ad =
. „ . 1 . . . ertull, de Pœn. ——
ratione occultorum delictorum, ſed ritu pablite pemiten: Chemn Ez.Conc-

s. TT. P. 2,. 399.

462 XI. DE CONFESSIONI
iæg. Qlulia enim lapſi aut famoſi non recipiebantur, ſine
certis ſatisfactionibus, ideo confeſſionem faciebant ifti
apud presbyteros, ut pro modo delictorum præfcribe-
rentur eis ſatisfactiones. Hæc tofa res nihil fimile habuit
huic enumerationi de qua nos diſputamus. Confeſſio illa
fiebat, non quòd ſine ea non poſſet ſferi remiſſio peccato-
rum coram Peo; Sed quod non poterant fatisfactiones
præſcribi niſi prius cognito genere deliéti. Nam alia delicta
habebant alios Canones.
Satufaltio zuid? H. 3. Et ex illo ritu publicæ pœnitentiæ reliquum habe-
scbird vea h.v. us etiam nomen Saeuſadtionie e. Nolebant enim fanéti ba-
Grorada ar Caf. tres recipere lapſos aut famoſos, niſi priùs cognità & ſpe-
ſan. Conſul. p. z. Ctatà pœnitentià eorum, quantum fieri poterat. Et hujus
Bell. I. 4. d. ?en. rei multæ videntur fuiſſe cauſæ. Nam ad exemplum perti-
772. uehe . nebat, caſtigare lapſos, ſicut & gloſſa in Decreta admonet =,
Exam. P. . f. 458. & indecorum erat, homines famofos ſtatim admittere
p. 163, Conc.5.4. ad communionem. Hi mores diujam antiquati funt. Nec
6. 97 z. neceſſe eſt eos reſtituere, quia non ſunt neceſſarii ad remis-
ſionem peccatorum coram Deo. Neque hoc ſenſerunt Pa-
tres, meéreri homines remiſſionem peccatorum per tales
mores, aut talia opera. Quanquam hæc ſpectacula impe-
ritos ſolent fallere, ut putent ſe per hæc opera mereri re-
miſſionem peccatorum coram Deo. Verum ſi quis ſic ſen-
ſit, Jjudaicè & gentiliter ſenſit. Nam & ethnici habuerunt
quasdam expiationes delictorum, per quas fingebant ſe re-
conciliari Deo. Nunc autem more antiquato, manetno-
men ſatufalktionis, & veſtigium moris, quod in confeſſione
præſcribuntur certæ ſatisfactiones, quas definiunt eſſe ope-
ta non debita, Nos vocamus Satufactiones Canonicai, De
p. . his ſic ſentimus, ſicut de enumeratione, quò d ſatisfaétiones
Canonicæ non ſint neceſſariæz Jure divino ad remiſſionem
peccatorũ. Sicut neq; illa ſpectacula vetera ſatisfationum
in pœnitentia publica, Jure divino neceſſaria fuerunt ad re-
miſſionem peccatorum. Retinenda eſt enim ſententia de fi-
p.145. 146,:133,. de, quòd fide conſequamur remiſſionem peccatorum pro-
pter Chriſtum, non propter noſtra opera præcedentia aut
ſequen-

ſequentia. Et nos ob hanc cauſam præcipuè de ſatisfa-

divinam offenſam.
b.4. Sed tamen fatentur adverſarii, quòd ſatis factiones Th
non proſint ad remidſionem culpæ. Verum fingunt ſatisfa-p. 143) Sacr. Alt.

ET SATISTFTAGTIONE. 16

Sionibus diſputavimus, ne ſuſciperentur ad obſcurandam

juſtitiam fidei, neve exiſtimarent homines ſe propter illa
opera conſequi remiſſionem peccatorum. Et adjuv ant er-
rorem multa dicta quæ in ſcholis jactantur, quaie eſt quòd

in definitione ſatisfactionis ponunt, fieri eam adplacandam

Ad qaid.

Stiones prodeſſe adredimendas pœnas, ſeu purgatorii, ſeu ali- d. 16. Biel. q. 5.

as. Sic enim docent in remiſſione peccati Deum remitteren aotel. one. Tr.
culpam. Et tamen, quia convenit juſtitiæ divinæ punire ,† *. 8. Tapp-
„ Expl. a, 6. Lovan-
pPeccatum , mutarét pœnam aternam In pœham tempora-⸗ Bonav. 3.e Sent. de

dem. Addunt amplius, partem illius temporalis poœnzæ e- 20. q. 6. Bell. d. .

mitti poteſtate clavium, reliquum autem redimi per ſatisfa 4. d. Bon. c. 4.,
Siones. Nec poteſt intelligi quarum pœnarum pars re- Nenrici ae .
mittatur poteſtate clavium, niſi dicant partem poœnarum un. concl. 2. näre.
purgatorii remitti, qua ex re ſequeretur, ſatisfactiones tan-B. 10. Anti Hag.

tùm eſſe pœnas redimentes purgatorium. Et has ſatisfa-q. 2.9. Calov. A⸗

ctiones dicunt valere, etiamſi fiant ab his qui relapſi ſunt in C, d. 21. 5. 14

peccatum mortale, quaſi verò divina offenſa placari queat
9 P

ab his qui funt in peccato mortali. Hæc tota res eſt com-

mentitia, recens confiéta, ſine autoritate ſcripturæ & veter
rum ſcriptorum Eccleſiaſticorum. Ac ne Longobardus
quidem de ſatisfactionibus hoc modo loquitur. Scholaſti-
ci viderunt in Eccleſia eſſe ſatisfactiones. Nec animadver-
terunt, illa ſpe ctacula inſtituta eſſe tum exempli caufa, tum b: 162.
ad probandos hos qui petebant recipi ab Ecclefia. In ſum- .
ma, non viderunt eſſe diſciplinuam, & rem prorſus politicam. No- contradiſtin=

. * arKRir; cEN r sl Râ Fidei,nen as
Ideò fuperſtitiosè finxerunt eas, non ad diſciplinam co- iicazr Poreng

ram Etcleſia, ſed ad placandum Deum valere. Et ſicut aliàs ſenſfu.
ſæpe incommodèe commiſcuerunt ſpiritualia & α„τiαα
idem accidit & in ſatisfactionibus. Atqui gloaſa in Canoni-
bas aliquoties teſtatur, has obſervationes inſtitutas eſſe
Ppropter diſciplinam Eccleſia,

164 Xl. DE CON FE SSI ON E.
Seriptarz ebaſis. G.5. Videte autem quomodo in Confutatione, quam auſi
ſunt obtrudere Cæſ. Majeſtati, probent hæc ſua figmenta.
Multa di cta ex Scripturis citant, ut fucum imperitis faci-
ant, quaſi hæc res habeat autoritatem exScripturis, quæud-
Bell.1. 4. PFœn. c. huc Longobardi tempore ignota erat. Allegant has ſenten-
Sg. Fabr. S. Matth. 3, 7. Facite frulétus dignos ganitentiæ. Hem Rom. 6,
1j. 16. Math. y. 2. Exhibete membra veſtra ſervire juſtitiz, Item
Mar. i, y. Chriſtus prædicat pœnitentiam. Agitepænitentiam.
Item Luc. 24, 47. Chriſtus jubet Apoſtolos pœnitentiam præ-
QNicare. Et Petrus prædicat pœnitentiam Aclor, 2, 35. Poſtea
citant quædam dicta Pa'rum & Canon?s. Et concludunt his
‚verbis: Satisfactiones in Eccleſia contra expreſſum Ev-
„angelium & Conciliorum & Patrum decreta abolendæ
„non ſunt, quin imò abſoluti à ſacerdote injunctam peœni-
„tentiam perficere debent, illud Pauli Eyb.y, 27. TLie. 2. ſe⸗
quentes: Dedit ſemetipſum pro nobu, ut redimeret nos ab omni
iniquitæte & mundaret ſibi pepulum acceptabilem s ſectatorem 60=*
norum operum. .
Increpatio. §. 6. Deus perdat iſtos impios Sophiſtas, tam ſeeleſts detor-
P. 19.166. quentes Verbum Dei ad ſua ſomnia vaniſſima. Quis bonus
vir non commoveatur indignitate tantà? Chriſtus Mar.,1y.
inquit: Agitepeænitentiam, Apaſtoli prædicant pœnitentiam.
Igitur pœnæ æternæ compenſantur ſatisfactionibus no-
Ktris. Igitur claves habent mandatum remittendi partem
p. 200, 266, Pnarum purgatorii! Igitur ſatisfactiones redimunt peœ-
nas purgatorii. Quis docuit iſtos aſinos hanc Dialecticam?
Sed hæc neq; Diale ctica, neq; Sophiſtica eſt, ſed eſt Geo-
phantica. Ideo allegant hanc vocem: Agite gœnitentiam ut
cum tale di ctum contra nos citatum imperiti audiunt, con-
cipiant opinionem, nos totam pœnitentiam tollere. His ar-
tibus alienare animos, & inflammare odia conantur, ut
conclament contra nos imperiti, tollendos eſſe è medio tam pe-
ſtilentes hæreticos, qui improbent pœnitentiazi. OUèU
Confutandi can. §H. 7. Sed ſperamus, apud bonos viros has calumnias pa-
,. rum profecturas eſſe. Et Deus tantam impudentiam ac mali-
tiam non diu feret. Nec utiliter coſulit ſuæ dignitati Roma-
aus Pontifex, quod tales Patronos adhibet, quoòd rem maxi-
mam ju-

—

mam judicio horum Sopbiſtarum permittit. Nam cum nos
in Confesſione ferè ſummam doctrinæ Chriſtianæ univer-

dfd

ETSATISFACTION E. 165

ſæ complexi ſimus, adhibendi fuerant judices de tantis,

tam multis, & tam variis negotiis pronunciaturi, quorum
doctrina & fides bonis viris probaretur. Idq; te, Campegi, pro

tua ſapientia providere decebat, ne quid in tantis rebus iſti
ſeriberent, quòd aut hoc tempore, aut ad poſteros videa-
tur poſſe minuere Romanæ Sedis exiſtimationem. Si Ro-
mana Sedes cenſet æquum eſſe, ut omnes gentes agno-

ſcant eam pro mægiſtra fidei, debet operam dare, ut docti

& integri viri de religionibus cognoſcant. Quid enim ju-
dicabit mundus, ſi quando proferetur in lucem ſcriptum
adverſariorum? quid judicabit poſteritas de his calumnio-
ſis judiciis? Vides, Campegi, hæc eſſe poſtrema tempora,
in quibus Chriſtus prædixit plurimum periculi fore religio-
ni. Vos igitur, qui tanquam in ſpecula ſedere, & guber-
nare religiones debetis, his temporibus oportuit fingula-
rem adhibere tum prudentiam tum diligentiam. Multa
ſunt ſigna, quæ, niſi provideritis, minantur mutationem
Romano ſtatui; Et erras, ſi tantum vi & armis exiſtimas
Eccleſias retinendas eſſe. Doceri de religione poſtulant
homines. Quaàm multos eſſe exiſtimas, non tantum in
Germania, ſed etiam in Anglia, in Biſpania, in Galliis, in
Italia, denique in ipſa urbe Roma, qui, quoniam vident ex-
ortas eſſe de maximis rebus controverſias, dubitare alicu-
bi incipiunt, & taciti indignantur, quòd has tantas res ritè
cognoſcere & judicare recuſatis; quòd non explicatis am-
bigentes conicientias; quòd tantúm jubetis nos armis op-
primi ac deleri. Multi autem ſunt boni viri, qui faciliuùs mor-
tem, & omnia genera ſuppliciorum ferrent, quàm ferunt
hanc dubitationem. Nec ſatis expendis, quanta res ſit &e-
ligio ſi bonos viros leviter exiſtimas angi, ſicubi incipiunt
ambigere de aliquo dogmate. Et hæc dubitatio non poteſt
non parere ſummam odii aderbitatem, adverſus illos qui,
cum mederi conſcientiis debebant, obſiſtunt, quo minus
explicari res posſit. Non hic dicimus Dei judicium vobis
L. 3 pertimes-

p. 10. 19 5. 13
164.183. ſeq.

Scripturæ Pindi-

Cανε.

b. 176.

p 164. 167.

166 XI. DE CONFESSIONE.
pertimeſcendum eſſe; Nam hoc leviter curare Pontifices
putant, qui, cum ipſi teneant claves, ſcilicet patefacere ſibi
Cœlum cum volunt poſſunt. De bominum judiciis, deq; ta-
citis voluntatibus omnium gentium loquimur, quæ pro-
fectò hoc tempore requirunt, ut hæc negotia ita cogno-
ſcantur, atq; conſtituantur, ut ſanentur bonæ mentes, & à
dubitatione liberentur. Quid enim futurum ſit, ſi quando
eruperint odia illa adverſus vos, pro tua ſapientia faeilè
judicare potes Verum hoc beneficio devincire omnes gen-
tes vobis poteritis, quod omnes ſani homines, ſummum &
maximum judicant, ſi dubitantes conſcientias ſanaveritis.
Hæc non eò diximus quòd nos de noſtra Confeſſione dubi-
temus; Scimus enim eam veram, piam, & piis conſcientiis
utilem eſſe. Sed credibile eſt pasſim multos eſſe, qui non
de levibus rebus ambigunt, nec tamen audiunt idoneos
Doctores, qui mederi conſcientiis ipſorum posſint.
S. 8. Sed redeamus ad propoſitum, Scriptare citatæe ab ad-
verſariis prorſus nihil loquuntur de Canonicis ſatisfactioni-
bus & de opinionibus Scholaſticorum, cùm conſtet eas nu-
per natas eſſe. Quare mera calumnia eſt, quod detorquent
Scripturas ad illas ſuas opiniones. Nos dicimus quòdpœni-
tentiam, hoc eſt, converſionem ſeu regenerationem, boni
fructus, bona opera, in omni vita ſequi debeant. Nec poteſt
eſſe vera converſio, aut vera contritio, ubi non ſequuntur
mortificationes carnis, & boni fruetus. Veri terrores, veri
dolores animi non patiuntur corpus indulgere voluptati-
bus, & vera fides non eſt ingrata Deo, nec contemnit man-
data Dei. Deniq; nulla eſt interior pœnitentia, niſi foris pa-
tiat etiam caſtigationes carnis. Et hanc dicimus eſſe ſen-
tentiam ohannis, Marib.z, . cum ait: Facite fruktus d'gnos pœ-
nitentis. Item Pauli, Rom.6,13 ib. cum ait: Exbibete membra ve-
Rra, ſervire juſtitiz. Si cut & alibi inquit: Exhibete corpora veſtra
boftiam vipam, ſanct an & WEt cum Chriſtus Mar. 1, 7. inquit:
Agite pœnitentiam, certè loquitur de tosa pœnitentia, de
tota novitate vitæ, & fructibus; non loquitur de illis hypo-
criticis ſatisfactionibus, quas fingunt Scholaſtici tum quo-
que va-

ET SATISFACTIONE. 167
que valere ad compenſationem pœnæ purgatorii, aut alia-
rum pœnarum, cum fiunt ab his qui ſunt in peccato mor-
tali.
F. 9. Ac multa colligi argumenta poſſunt, quòd hæc di- Comperſatio ſalſz.
cta Scripturæ nullo modo pertineant ad Stbolaſticas ſatisfa-
Riones. Iſti fingunt ſatisfaétiones eſſe epera indebita. Scri- I.
tura autem in his ſententiis requirit opera debita. Nam
kæe vox Chriſti“ eſt vox præcepti: Agite zænitestiaw. Item, Matth. 3,7. Marc.
Adverſarii ſcribunt, confitentem, ſi recuſet ſuſcipere ſatis- niß.
factiones, non peccare, ſed perſoluturum eſſe has pœnas
in burgatorio. Jam hæ ſententiæz ſine controverſia, præce-
pta ſunt ad hane vieæm pertinentia: Agite pænitentiam: Fa. P. 164. 66.
cite frultus dignos pœnitentiæ?« Exhibete wewbra veſtra ſervires Kom. 65, 13.

zjuſtitiᷣ?. Quare non poſſunt detorqueri ad ſatisfactio-

nes, quas recuſare licet. Non enim licet recuſare ere-
cepi Dei. Tertis, indulgentiæ remittunt illas ſatisfatio- 3
nes, ut docet ca0.. Cam ex eo, de pænitentiis &' remifien. P. 14. D⸗cr. Gre-
At indulgentiæ non ſolvunt nos illis præceptis, Agite pæni- S0f. l. . C. 14.
tentiam, facite fructus dienos pœnitentie. Itaque manife-
ſtum eſt malè detorqueri illa dicta ſcripturæ ad Canonicas
ſatisfactiones. Videte porrò quid ſequatur. Si pœnæ Pur. 4.
atorii ſunt ſatisfaétiones ſeu ſatispasſiones, aut ſatisfa-
Riones ſunt redemptio pœnarum purgatorii, num etiam
hæ ſententiæ præcipiunt ut anime caſtigentur in Purgato-
rio? Id cum ſequi neceſſe ſit ex adverſariorum opinioni-
bus, hæ ſententiæ novo modo interpretandæ erunt: Eaci-
te fructus dignos pœnitentiæ: Agite pænitestiam, hoc eſt, pa-
tiamini pœnas Purgatorii poſt hanc vitam. Sed piger⸗
has ineptias adverſariorum pluribus revellere. Conſtat
enim Scripturam loqui de operibus debits, de zon novi-
tate vitæ, non de his obſervationibus operum non debito-
rum, de quibus loquuntur adverſarii. Et tamen his fig-
mentis defendunt Ordines, venditionem Miſſarum & infi-
nitas obſervationes, qud ſcilicet fint opera, ſi non pro
culpàa, tamen pro pœnàâ ſatisfacientia. (canas. ſuif.
§.10. Cum igitur Scripturæ citatæ non dicãt, quod operid? Senite,
4 non

p. 97. 672.

p. 16 6. 180.

Chrißi Satisf.

168 XI. DE CONFESSIONE
non debitis pœnæ æternæ compenſandæ ſint, temerè affir-
mant adverſarii, quòd per ſatisfactiones Canonicas pœnæ
illæ compenſentur. Præterea, cum certiſſimum ſit remiſſio-
nem peccatorum gratuitam eſſe, ſeu gratis propter Chri-
ſtum donari, ſequitur non requiri ſatisfactiones. Et Evan-
gelium habet mandatum graia remittendi peccata, non im-
ponendi pœnas, & novas leges, aut partem pœnarum im-
ponendi parte remiſsà. Ubi enim leguntur hæc in Scriptu-

ris? Chrifſtus Jo. zo, 23. Math. 16, 19. e. 1S. S. de remiſfone peccati

loquitur, cum ait: Q'iaaααι ſolvera &c. quo remiſſo ſubla-
ta eſt mor: æterna, & reddita vita æterna. Neque hic loquitur
de imponendu pœnis, quidquid ligaveru., Sed de retinendis pec-
catis illorum qui non convertuntur. Sed dictum Longo-
bardi departe pænarum remittenda ſumptum eſt à Canonicis
pœnis. Harum partem remittebant paſtores. Quanquam

igitur ſentimus, quòd pœnitentia debeat bonos fructus pa-

rere propter gloriam & mandatum Dei. Et boni fructus ha-
bent mandata Dei, vera jejunia, veræ orationes, veræ elee-
moſynæ &c. tamen hoc nusquam reperimus in Scripturis
ſanétis, quòd pœnæ æternæ non remittantur niſi propter

pœnam purgatorii, aut ſatisfactiones Canonicas, hoc eſt,

propter certa quædam opera non debita, aut quod poteſtas
Clavium habeat mandatum commutandipœnas, aut par-
tem remittendi. Bæc probanda erant adverſariis.
§. 1I. Præterea mors Chriſti non eſt ſolum ſatisfactio pro
culpa, ſed etiam pro æterna morte, juxta illud O/. , 14. Ero
mors tua, 6mors. Quid eſt igitur monſtri, dicere quòd Chriſti
ſatis factio redimat culpam? Noſtræ pœnæ redimant mor-
tem æternam, ut jam illa vox, Ero mors tuæ, intelligi debeat,
non de Chriſto, ſed de noſtris operibus, & quidem non de
operibus à Deo præceptis, ſed de frigidis quibusdam obſer-
vationibus excogitatis ab hominibus? Et dicuntur mor-

tem abolere, etiam cum fiunt in peccato mortali? Incre-

dibile eſt, quanto cum dolore has ineptias adverſariorum
recitemus, quas qui expendit, non poteſt non ſuccenſere
iſtis doctrinis dæmoniorum, quas ſparſit in Eccleſia dia-
L èð bolus,

nitentiæz, & vivifcationis, & beneficiorum Chriſti. Nam ge
lege ſic dicunt,* Deus condeſcendens noſtræ infirmitati,
conſtituit homini menſuram eorum ad quæ de neceſſitate
tenetur, quæ eſt obſervatio præceptorum, ut de reliquo,

id eſt, de operibus ſupererogationis posſit fſatisfacere de

commiſſis. Hic fingunt homines legem Dei ita facere poſſe,

ut plus etiam, quaàm lex exigit facere poſſimus. Atqui ſcri-

ptura ubiq; clamat, quòd multum abſimus ab illa perfe-
Rtione, quam lex requirit. Sed iſti fingunt, legem Dei con-
tentam eſſe externa & civili juſtitia, non vident eam requi-
rere veram dilectionem Dei ex toto corde &c. damnare to-

tam concupiſcentiam in natura. Itaq; nemo tantum facit,

quantum lex requirit. Ridiculum igitur eſt, quòd fingunt
nos amphus facere poſſe. Quanquam enim externa opera face-
re poſſumus, non mandata lege Dei, tamen illa eſt vana &
impia fiducia, quod legi Dei ſit ſatisfactum. Et veræ oratio-⸗
nes, veræ eleemoſynæz, vera jejunia, habent præcepta Dei;
Et ubi habent præceptum Dei, non poſſunt ſine peccato o-
mitti. Verum illa opera, quatenus non ſunt præcepta lege

Dei, ſed habent certam formam ex humano præſcripto, ſunt

opera traditionum humanarum, de quibus Chriſtus Math.
5,9: dicit: Fruſtra colunt me mandatis hominum, ut certa jeju-
nia, inſtituta, non ad carnem coërcendam; ſed sr versdo
Vus reddatur honos Deo, ut ait Scotus, & compenſetur mori zæter-
na. Item certus numerus precum, certus modus eleemoſy-
narum, cum iita fiunt, ut ille modus ſit cultus ex opere ope-
rato, reddens honorem Deo, & compenſans mortem æter-
nam. Tribuunt enim his ex opere operato ſatisfactonem,
quia docent quodvwaleant etiam in his qui ſunt in peccato
mortali. Jam illa longius recedunt à præceptis Dei, Peregri:

nationes, & harum magna eſt varietas, alius facit iter cata-

phractus, alius facititer nudis pedibus. Hæcvocat Chriſtus
inutiles euktn, quare non proſunt ad placandam offenfam
Dei, ut adverſarii loquuntur. Et tamen hæc opera magni=
ficis titulis ornantur, vocantur Opers Sapereregaftonis.

4

ET SATILSFACTIOXK F. 609
polus, ut opprimeret cognitionem legis, & Evangelii, pœ-

L 5 Tribui-

* Biel 4, Sent. d.
16. q. 1. not. ab.
3 Lit. G.

Deut. 6; 5. Ex. 20.
Luc. 16, 27, Rom-
7; 8.

p: 16 8, 180.

P. 2 %2.

70 VI. DF CONFESSIONE
Tribuitur eis honos, quòd ſint pretium oro morte sternæ.
Ita præferuntur operibus præceptorum Dei. In hunc mo-
dum Lex Dei bifariam obſcuratur, & quia putatur Legi Dei
ſatisfactum eſſe, per externa & civilia opera, & quia ad-
duntur traditiones humanæ, quarum opera præferuntur
operibus Legis Divinæ. Deinde obſcuratur Pœænitentia &
Gratia. Nam mors æterna non redimitur illa compenſa-
tione operum, quia eſt otioſa, nec deguſtat in præſentia-
mortem. Alia res opponenda eſt morti cum tentat nos. Sic-
ut enim ira Dei Fide in Chriſtum vincitur, ita vincitur,
1¹. Cor. 15 37. mors fide in Chriſtum; Sicut Paulus † ait: Deo gratiæz, qui dat
nobis victorian per Dominum noitrum Jeſum Cbriftam. Non
inquit, qui dat nobis victoriam, 6 adrerſus mortem oppona-
mus ſatufaltiones noſtras. Adverſarii otioſas ſpeculatio-
nes tractant de remiſſfone culyæ; nec vident quomodo in
remisſione culpæ liberetur cor ab ira Dei, & à morte æ-
terna, per fidem in Chriſtum. Cum igitur mors Chriſti ſit
ſatisfactio pro morte æternà, & cum ipſi adverſarii fatean-
tur, illa opera ſatisfactionum eſſe opera non debita, ſed
T Matthe 15, 9. opera traditionum humanarum, de quibus Chriſtus † in-
uit, quòd ſint inutiles cultus, tutò poſſumus affirmare,
p. 136 169. 183. 262. quòd fatisfactiones Canonicæ non ſint neceſſariæ Jure di-
P-3 Sͤf Bg vino ad remisſionem culpæ aut pœnæ æternæ, aut pœ-
næ Purgatorii.
æna neceſitas. G. 12. Sed objiciunt adverſarii Vindictam ſeu pœnam ne-
T. 4. I. d, Vera E ceſſariam eſſe ad pœnitentiam, quia Auguſtinus ait, Pæni-
Fall. Hanir e. tentiam eſſe rindict am punientem &t. Sicut alibi quoties operaæ
præcipiuntur, interpretantur ea adverſarii, ſatufactioner
&&εÜ propitiationes eſſe; ita hic, quia fit „ene mentio, de-
NB. Omida in torquent eam ad ſatisfactionem. -Auguſtinus non hoc ſen-
eair⸗ recentior. ſit, dolorem in pœnitentia, pretium *τ propter quod de-
glure beatur remiſſio peccatorum. Sciebat enim gratis remitti
peccata propter Chriſtum; Sciebat C hriſti mortem ſacrifi-
cium eſſe pro peccatis noſtris. Quicquid igitur de nin-
dikta, de pæwa citatur, ſempen ita accipi debet, ne gratui-
tam remisſionem peccatorum evertat, ne obſcuret meri-

tum

I⸗
ki⸗

e rne

—

ne vetuſtatis noſtræ. Sunt terrores, ſunt & alii motus qui

ET SATISFACTIONE. 1771
tum Chriſti, & abducat homines à fiducia Chriſti, ad fidu-
ciam operum. Cæterum vindictam concedimus eſſe in pœ-
nitentia, non ut pretium, ſed vindicta formaliter eſt in pœ-

itentia, * quia ipſa regeneratio fit perpetua mortificatio-ut sgnoſcatur
nitentia, * 2 perr miſeria ſui & in-

digentia gratiæ.

peccato iraſcuntur, ſed his non debetur remiſſio. Imò ſi
ſides non accederet, hi dolores afferrent mortem æternam.
Sit ſanè belle dictum à Scoto, pœnitentiam appellari gquaſi
yaænæ tenentiaw., modò ut pœna non intelligatur eſſe preti-
um, pro quo debeatur remiſſio. Et Auguſtinus non loqui-
tur de pœnis, quas remittunt Claves, quarè non recte de-
torquetur hoc dictum ad Satisfactiones. De veris pœnis,
hoc eſt, de terroribus & veris animi doloribus loquitur, qui
exiſtunt in pœnitentia. Neq; tamen excludimus externam
carnis vexationem, hæc enim veros animi dolores ultrò ſe-
quitur. Ac longè errant adverſarii, ſi verius pænam eſſe
judicant, ſatisfactiones Canonicas, quàm veros terrores
in corde. Stultiſimum eſt nomen yæne detorquere ad
has frigidas ſatisfactiones, non referre ad illos horribiles
terrores conſcientiæ, de quibus ait David Pſis. . Circumde-
derunt me dolores mortu & . Quis non malit loricatus & ca-
taphraétus quærere templum Jacobi, Baſilicam Petri,
quàm ſuſtinere illam ineffabilem vim doloris, quæ eſt et-
iam in mediocribus, ſi ſit vera pœnitentia.

§. 13. At inquiunt, convenit juſtitiz Dei punire peccatum. Exeepti

Primàm quòd diſputant, quòd conveniat punire peccatum,
ſatis oſtendunt ſe contemnere Chriſti beneficium. Conſti-
tuit Deus pretium pro noſtris peccatis, non noſtras pœnas,
non noſtras ſatisfaétiones, ſed mortem Fili ſui. Quæ tan-
dem inſania eſt, præferre noſtras ſatisfactiones ſatisfactio-
ni Chriſti? Deinde, ut maximè puniat Deus, tamen ſenti- 2.
endum eſt, remiſſionem peccatorum non deberi propter
illam pœnam, & ne injuria afficiatur beneficium Chriſti, &
quia conſcientia non poteſt reddi pacata, ſi remiſſio non
contingit gratis. Poſtremè, ut maximè Deus puniat, ta- 3,
men poœnæ illæ füihil ad «claves pertinent. Hæ nec de im-
ponen-

% Juftitid

eè.

72 XI DE CONTESSION E.
ponendis, nec de remittencdis illis pœnis quæ ſunt opera
Dei, mandatumdhhabent. ſ
§. 14. Cæterùm concedimus, Deum punire peccata, pri-
(1.) múm in contritione, cum in illis terroribus iram ſuam o-
ſtendit, ſicut ſignificat David cum pſͤé, norat: Domine ne in fu-
rore tuo enguas me. Et Jeremiæ s. 10, 24. Corrtpe me, Daomine ve-
runsa men in judicio, non in furore, ne ad nih'lam redigas me. Hie
ſanè de acerbiſſimis pœnis loquitur. Et fatentur adverſa-
rii contritionem poſſe tantam eſſe, ut non requiratur ſatis-
factio. Verius igitur contritio pœna eſt, quàm ſatisfa-
ctiones Canonicæ. l
(2.) . 15. Secunaò ſubjecti ſunt ſancti morti & aliis commu-
nibus afflictionibus; Sicut ait Petrus ,., . Tempus eſt incipe-
Ez. 9, 6. rejudicium à domo Dei. Si autem primum à nobis, qualiu erit finis
Prov. 3, 1I. Jer. 25, iſtowum qui non credunt? Et ut hæ afflictiones plerumque ſint
dr Ris. 4, Pœnæ peccatorum, tamen in piis habent alium finem, in-
9 c. 19, 7. Job fliguntur enim admortificandum præſens peccatum, quia
ai. Rom 12,2. Jac, in ſanctis extinguunt & mortificant concupiſcentiam.
1, 3. c. 5. 5 Mors enim ad hoc reliqua eſtin ſanétis, ut aboleat hanc
naturam immundam. Ideò Paulus KRem. F, 1o. ait: Corpus
wyorllum eſt propter peccatum, 14 eſt, mortificatur Propter Præ-
ſens peccatum quòd adhuc in carne reliquum eſt. Crx igi-
tur non pœna, ſed exercitium eſt, & præparatio ad renova-
tionem. Nam cum mortificatur præſens peccatum, cumq;
inter tentationes diſcimus quærere auxilium Dei, & expe-
rimurpræſentiam Dei, magis magisꝗ; agnoſcimus diffiden-
tiam cordium noſtrorum, & erigimus nos fide. Ita creſcit
novitas ſpiritiut. Sicut Paulus 2. Cor. 4,16. ait: Elfi exterior bomo
corrumpitur, tamen enterior renovatur de die in diem. Item Eſaias
c. 26, 20. 4. 25, 19. ait: Anguſtia in qua clamant, diſe iplina tuæ eſt
0. 3. 1. Nual ipſis. Præterea mors tunc verè pœna eſt, quando cor perter-
cor. in . refactum ſentit iram Dei, juxta illud 1. Cor. 5v. Aculeu mor-
p. 76. tispeccatum ef. Poſtquam autem in ſanctis, fide terrores
peccati ſuperati funt, mors ſine illo ſenſa iræ Dei propriè
non eſtzæna. Porrò Claves neque imponunt neque remit-
tunt has pœnas. Quare ſatisfactiones non pertinent ad
. has pœ-

Pæna reatus. 4.

PD E CONFESSIONE. 17
has pœnas. Claves enim non remittunt aut mortem aut
partem afflictionum communium. Jam ſi has pœnas com-
penſant ſatisfactionibus, quare jubent in Purgatorio ſatis-
facere?
g. 16. Obliciunt de Adam
adulterium punitus eſt. Ex his exemplis faciunt univerſa-
lem regulam, quòd ſingali peccatis reſpondeant propriæ pœ-
næ temporales in imponenda poteſtate Clavium. Prius di- 1I.
Rtum eſt ſanétos ſuſtinere pœnas, quæ funt opera Dei, ſuſti-
nent çontritionem ſeuterrores, fuſtinent & alias comunes

1

afſfflictiones. Ita ſuſtinent aliqui proprias pœnas à Deoim-
pProſitas, exempli cauſa. Et hæ pœnæ nihil pertinent ad Cla- 22
—Ves, quia Claves neq; imponere, neque remittere eas pos⸗
„funt, led Deus ſine miniſterio Clavium imponit & remittit.

Nec ſequitur univerſalis regula:⸗Davidi prepria pœna impo=- 3.
ſita eſt. Igitur, præter communes afflictiones, alia quædam
Purgatorii pœna eſt, in qua fingulis peccatis ſinguli gra-
dus reſpondent. Ubi docet hoc Scriptura, non poſſe nos
à morte æterna liberari, niſi per ilam compenſationem cer-
tarum pœnarum præter communes afflictiones? At contra 4.
ſæpiſſimè docet, remiſſionem peccatorum gratis continge-
re propter Chriſtum, Chriſtum eſſe vickorem peccati &
mortis; quare non eſt aſſuendum meritum ſatisfactionis.
Et quamvis afflictiones reliquæ ſint, tamen has interpreta-
tur præſentis peccati mortiſcationes eſſe, non compenſa-
tiones æternæ mortis, ſeu pretia pro æterna morte. Job
excuſatur, quòd non ſit afflictus propter præterita mala fa-
Cta. Itaque afflictiones non ſemper ſunt penæ, aut ſigna
iræ. Imò pavidæ conſcientiæ docendæ ſunt, alios fines af-

Kfistionum potiores eſſe, ne ſentiant ſe à Deo rejici, fi in af-

4 fiictionibus nihil niſi pænam & iram Dei videant. Alii fines
„ Potiores ſunt conſiderandi, quod Deus alienum opus facizt,
. ur ſuum opus facere peſit & “. Sicut longa concione do=
6 cet Eſaias Cæp. 25, 22. Et cum diſcipuli interro garent de co-
. Co, quis peccaſſet, Jobannis 9,5. reſpondet Chriſtus, cauſam
. cæccitatis eſſe, non peccatum, ſed urt opera Dei in eo mani-

feſten⸗

dam „ de Davide, † qui pfopter Eæ

beptio Eæempli.
* Gen. 8, 17.
†T 2. Sa m. lazlas

174 XI. DE CONFNSSTIONE
feſientur. Et apud Jeremiam c. 2,. 29. dicitur: Quibus nen erat
judicium, bibentes bibent & e. Sicut Prophetæ interfecti ſunt,
Johannes Baptiſta, & alii ſancti. Quare afflictiones non
ſemper funt pœnæ pro certis factis præteritis, ſed ſunt o-
pera Dei deſtinata ad noſtram utilitatem, & ut potentia Dei
Hat conſpectior in infirmitate noſtra. Sic Paulus 2. Cor. 12,9.
ait: Potentia Dei perficitur in infirmitate mea. Itaq; corpora no-
ſtra debent eſſe boſtiæ, Rom. 12, 1. propter voluntatem Dei,
ad obedientiam noſtram declarandam, non ad compen-
ſandam mortem æternam, pro qua aliud pretium habet
Deus, ſcilicet mortem Filii fui. Et in hanc ſententiam in-
terpretatur Gregorius ipſam etiam pœnambDavidis, cum ait:
Si Deus propter peccatum illud fuerat comminatus, ut ſic bumilia-
retur à ſilio, cur dimiſſo peccato quod erat ei comminatus imple vit?
Refſpondetur, remiſſionem illam peccati factam eſſe, ne ho-
mo ad percipiendam vitam æternam impediretur. Subſe-
cutum veròô illud comminationis exemplum, utpietas ho-
minis etiam in illa humilitate exerceretur atque probare-
tur. Sic & mortem corporis propter peccatum Deus homi-
ni inflixit, & poſt peccatorum remiſſionem propter exer-
cendam juſtitiam non ademit, videlicet ut exerceatur &
probetur juſtitia iſtorum qui ſanctificantur.
G. 7. Neque verò tolluntur comunes calamitates propriè
perilla opera ſatisfa tionum Canonicarum, hoec eſt, peril-
la opera traditionum humanarum quæ ipfi ſic valere di-
cunt, ex opere operato, ut etiamſi fiant in peccato mortali,
tamen redimant pœnas. Et cum objicitur illud Pauli 1. Cor.
171, 31. Si nos judicaremus ipſi, nonjudicaremur à Domino, ver-
bum jadicars intelligi debet de zera pœnitentia, & fructi-
pus debitis, non de operibus non debitis. Adverſarii no-
ſtri dant pœnas contemptæ Grammatices, cum intelligunt
P. 169, 71. judicare, idem eſſe, quod cataphractum peregrè ire ad §S.
Jacobum, aut ſimilia opera. Judicare ſigniſicat totam pe-
nitentiam, ſigniſicat damnare peccata. Hæc damnatio
verè fit in contritione, & mutatione vitæ. Tota pœnitentia,
Contritio, fides, boni fructus, impetrant, ut mitigent

Canon Pnæ ina-

ur poe-
Ræ, &

— — ̊

ET SATISFAGTIONI. 175
næ, & calamitates publicæ & privatæ; ficut Eſaĩias capites
primo v. 16. docet: Deſfinite malè facere & diſcite benefacere

&. Si farrint peccata vestm, ut coc cinum ; quaſi niæ dealbabun-

. . 12 . . .* „ ₰
tur. Si Gelueritis, & audieritis me, bona terra omedelt. Nec
eft ad ſatisfa tiones & opera traditionum humanarum-⸗

transferenda graviſſima & ſaluberrima fententia;, àtota Poœ=

nitentia, & operibus debitis, ſeu à Deo præceptis. Ethoc
prodeſt docere, quod mitigentur communia mala per no⸗
ſtram pœnitentiam, & per veros fructus peœnitentiæ, per
bona opera facta ex fide, non ut iſti fingunt facta in pecca-
to mortali. Et huc pertinet exemplum Ninivitarum, qui
ſua pænitentia, de tota loquimur, reconciliati funt Deo, &
impetraverunt, ne deleretur Civitas, 70. g, 10.
§. 18. Quòd autem Patres mentionem faciunt satufaltio-
ni, quòd Concilia fecerunt Canones, diximus fupra, diſci-
plinam Eccleſtaſticam fuiſſe eempli cauſa conftitutam. Nec

fentiebant hanc diſciplinam neceſſariam eſſe, vel ad culpæ,

vel ad pœnæ remisſionem. Nam fi qui in his mentionem
Purgatorii fecerunt, interpretantur eſſe non compenſa-
tionem æternæ pœnæ, non ſatisfactionem, ſed gurgationem
imperfelctarum animarum. Sicut Auguſtinus ait „ venialia

concremari, hoc eſt, mortificari diffidentiam erga Deum, &

alios affectus ſimiles. Interdum Seriptores transferunt
ſatufactionis vo cabulum ab ipſo ritu, ſeu ſpectaculo, ad ſi.⸗
gnificandam veram mortificationem, Sic Auguſtinus ait;

Vera ſatisfactie eſt peccatorum oanſas excidere, hoc eſt, mor-

tificare carnem. Item coêrcere carnem, non ut compen-
ſentur æternæ pœnæ, ſed ne caro pertrahat ad peccan-
dum. Ita Gregorius de zeſtuutione loquitur, falſam eſſe
pœnitentiam, il non ſatisfiat illis quorum res occupatas
tenemus. Non enim verè dolet ſe furatum efſe, aut rapuiſſe,
is, qui adhuc furatur †. Tantiſper enim fur aut prædo eſt,
dum eſt injuſtus poſſeſſor alienæ rei. CGivilis illa ſatisfactio
neceſſaria eſt, quia ſcriptum eſt, qui furatus eſt, deinceps non
furetur. Item Chryſoſtomus inquit: in torde contritio, in ore

confeſio, in epere tom bumilitas, Hoc nihil contra nos facit

debent

† Eph. 4, 28s

176 XI. PE CONFYESSIONE
debent ſequi bona opera pœnitentiam, debet pœenitentis
effe, non ſimulatio, ſed totius vitæ mutatio in melius.
G. 19. Item Patres ſcribunt ſatis eſſe, ſi ſemel in vita fiat il-
la publica ſeu ſolennis peenitentia, de qua ſunt facti Canones
Satüfaltionum. Qua ex re intelligi poteſt, quod ſentiebant
MHos Canones non eſſe neceſſarios ad remisſionem pecca-
torum. Nam præter illam ſolennem pœnitentiam, ſæpe
aliäs volunt pœnitentiam agi, ubi non requirebantur Ca-
nones ſatisfa tionum.
gsang: Conſenſ. GS. 20. Architecti Confutationis ſcribunt, nen e toleran.
dum, ut ſat ufaltiones contra expreſſum Evangelium aboleauturs
Nos igitur hactenus oſtendimus, Canonicas illas ſatisfacti-
ones, hoc eſt, opera non debita, facienda propter compen-
ſationem peœnæ, non habere mandatum Evangelii. Res
b. 16: ipſa hoc oſtendit, ſi opera ſatisfactionum ſunt opera nen-
debii, quare allegant expreſſurn Evangelium? Nam ſi Ev-
angelium juberet compenſari pœnas per talia opera, jam
eſſent debita opera,. Sed ſic loquuntur, ut fucum faclant
imperitis, & allegant teſtimonia, quæ de debitis operibus
loquuntur, cum ipſi in ſuis ſatisfactionibus præſcribant o⸗
pera non debita. Imo ipſi concedunt in ſcholis, ſine pecca=
to recuſari poſſe ſatisfactiones. Falsò igitur hic ſcribunt,
quòd expreſſo Evangelio cogamur ſatisfa ſtiones illas Ca⸗
gon. Opera quxæ? nonicas ſuſcipere. Cæterum nos ſæpe jam teſtati ſumus,
quod pœnitentia debeat bonos fruétus parere, & qui ſint
p. 668. bponi fructus docent mandata, videlicet invocatio, gratia⸗
ràm actio, confesſio Evangelii, docere Evangelium, obe-
dire parentibus, & magiſtratibus, ſervire vocationi, non
occidere, non retinere odia, ſed eſſe placabilem, dare egen.—
tibus quantum pro facultatibus poſſumus, non ſcortari,
non moœchari, ſed coërcere & refrenare, caſtigare carnem,
non propter compenſationem pœnæ æternæ, ſed ne ob-
temperet diabolo, ne offendat Spiritum sanctum, Item ve-
ra dicere. Hi fru tus habent præcepta Dei, & propter glo.
iam & mandatum Dei fieri debent, habent & præmia. Sed
quod non remittantur pœnæ æternæ, niſi propter compen-
ſationem

——

DE CONFESS. ET SATISFACTIONE. 177
ſationem certarum traditionum aut Purgatorii, hoc non-
docet Scriptura. Indulgentiæz olim erant condonationes pu- Pp. 4 . 167.
blicarum illarum obſervationum, ne nimium grauarentur-
homines Quod ſi humana autoritate remitti ſatisfaétio-
nes & pœnæ queunt, non igitur Iure divino neceſſaria eſt
illa compenſatio. Nam lus divinum non tollitur huma-
na autoritate. Porro cum nunc per ſè antiquatus ſit mos,
& quidem disſimulantibus Epiſcopis, nihilopus eſt remis-
ſionibus illis. Et tamen manſit nomen Indulgentiarum. Et,
ſicut ſatiifabkiones non intellectæ ſunt de politica diſciplina,,
ſed de compenſatione pœnæ: Ita Indulgentiæ malè intelle- p. 4.ſeq. 167.
Gtæ ſunt, quòd hberent animas ex Purgatorio. At Clavis 83 290. 321.
non habet poteſtatem, niſi ſuper terram ligandi, & ſolven-
di, Juxta illud : Quicquid ligaveris ſiper terram, erit liga- Jo. zo, 23. Mat.
tum in cœlo, Quicquid ſolveris ſuper terram, erit ſolutum in 16. g.c. W,iS:
cæœælo. Quanquam, ut ſupra diximus, Clauis poteſtatem
habet non imponendi pœnas, aut cultus inſtituendi: ſed
tantùm habet mandatum remittendi peccata, his qui con-
vertuntur, & arguendi & excommunicandi iſtos qui no-
lunt converti. Sicut enim ſolvere ſignificat remittere pec-
cata: ita ligare ſignificat non remittere peccata. Loqui- p. 16.
tur enim Chriſtus de regno ſpirituali. Et mandatum Dei 3
eſt, ut miniſtri Evangelii abſolvant hos qui convertuntur,
jJuxta illud . Poteſtas nobis data eſt ad 2diſtcationem. Quare 2. Cor. 7, S.e⸗
Reſervatio caſuum politica res eſt. † Eſt enim reſervatio pœ- 12, 20.
næ Canonicæ, non eſt reſervatio calpz coram Deo in his qui p.44.
verè convertuntur. Proinde rectè judicant adverſarii cum
fatentur, quòd in articulo mortis illa reſervatio caſuum non
debeat impedire abſolutionem.
§. 21. Expoſuimus ſummam noſtræ doctrinæ de Pœ- Concluſio.
nitentia, quàm certò ſcimus piam, & ſalubrem bonis mentibus
eſſe. Et boni viri, ſi contulerint noſtram doctrinam cum con-
fuſisſimis diſputationibus adverſariorum, perſpicient, adver-
ſarios omiſiſſe dotrinam de fide juſtificante, & conſolante
pia corda. Videbunt etiam multa fingere adverſarios, de
merito attritionis, de illa infinita enumeratione delicto-
M rum.

† Layman. Th. Mor. .y. tr. 6. c. 12. f. Sgi. Coſter. de Sacr.d. 4.7: ſ.6. Chemn. Ex.
Conc. Trid. P. 1. f. 396.

178 . XIII. DE NVMERO ET VSV
rum, de ſatisfationibus, àτε 77τ Daci,ατε ον%σανſσα,
quæ ne ipſi quidem adverſari ſatis explicare poſſunt.

A& α. D E N VMERO E T VS V

178. 236. 241. SACRAMENTORVM.
F. C. 722.

Limiitatio. IN XIII. ARTICVLO probant Adverſarii, quòd dicimus

Sacramenta non eſſe tantum notas profesſionis inter homines,

p 178. ut quidam fingunt, ſid magis eſſe ſigna & teſtimonia volunta-
tis Dei erga nos, per quæ movet Deus corda ad credendum,.
Sed hic jubent nos etiam Septem Sacramenta numera-
re. Nos ſentimus præſtandum eſſe, ne negligantur-
res & ceremoniæx in &cripturis inſtitutz, quotcunque-
Chemn. Ex- ſunt. Nec multùm referre putamus, † etiamſi docendi
7. Tr P.2. f. m. cauſa ali numerant aliter, ſi tamen reété confervent⸗
5. 206ο. ͥres in Scriptura traditas. Nec Veteres eocdem modo nu-
meraverunt.

Sacramenta §F. 2. Si Sacramenta vocamus † ritus, qui habent manda-
quid 5 tum Bei, & quibus addita eſt promisſio gratiæ, facil eſt judica-

P. 228. 241. re quæ fint propriè Sacramenta. Nam ritus ab homimbus

c hemn finſtituti, non erunt hoc modo propriè dicta Sacramen-
204. uth. .

Capi. Rabyle. la. Non eſt enim autoritatis humanæ, promittere gratiam.
Ei. & 7. Bell. Quare ſigna ſine mandato Dei inſtituta, non ſunt certa-
a.a. hr.c-;. ſigna gratiæ, etiamſi fortaſſe rudes docent, aut admonent
Qucnam aliquid. Verè igitur ſunt Sacramenta, Baptiemus, Cæna⸗
Voce Sacra-DPomini, Abſolutio, quæ eſt Sacramentum Pænitentiv. Nam
menti ILatè hi ritus habent mandatum Dei „ & promisſionem Gratiæ,
ſumtâ. Diſp. quæ eſt propria Novi Teſtamenti. Certò enim debent⸗
Giéſſ-t.z. 14. th. tatuere corda, cum baptizamur, cum veſcimur Corpo-
2a2. caret ſym-re Domini, cum abſolvimur, quòd verè ignoſcat nobis
bolo proprio. Deus propter Chriſtum. Et corda ſimul per Verbum-
& Ritum movet Deus, ut credant, & concipiant fidem,

Rom. 10,17. ſicut ait Paulus : Fides ex auditu eſt. Sicut autem ver-

bum incurrit in aures, ut feriat corda: Ita ritus ipſe in-
currit

1

SACRAMENTORVM. 179
currit in oculos, ut moveat corda. Idem effe ctus eſt Verbi
& Ritus, ſicut præclarè dictum eſt ab Auguſtino: Sacramen-
tum eſſe verbum viſibile, quia ritus oculis accipitur, & eſt quaſi
piätura Verbi, idem ſignificans quod Verbum. Quare-
idem eſt utriusque effectus.
§. 3. Confirmatio a) & Extrema Ilnttiob) ſunt ritus, acce- Non, Con-
pti à Patribus, quos ne Eccleſia ec) quidem tanquam neceſſa- ſirmatio, nec
rios ad ſalutem requirit, quia non habent mandatum Dei. Unctio Ex-
Propterea non eſt inutile, hos ritus diſcernere à ſuperiori- rema.
bus, qui habent expreſſum mandatum Dei, & claram promiſ-
ſionem gratiæ.
§. 4. Sacerdotium intelligunt Adverſarii ) non de Mi- O,„à, A. §.
niſterio Verbi & Sacramentorum aliis porrigendorum, ſed in- P05.
telligunt de Sacrifcio, quaſi oporteat eſſe in Novo Teſta- 4) Vaſqu. in
mento Sacerdotium ſimile Levitico, quòd pro populo ſacri- Thom. P. 2. 4.
ficet, & mereatur aliis remisſionem peccatorum. Nos doce- :c.3. Conc.
musSacrificium Chriſti morientis in cruce, ſatis fuiſſe pro pec- Trid. E.
catis totius mundi, nec indigere præterea aliis ſacrificiis, „.2“ en
quaſi illud non ſatis fuerit pro peccatis noſtris. Ideo juſtifi·
cantur homines, non propter ulla reliqua ſacrificia, ſed pro-
pter illud unum Chriſti ſacrificium, ſi credant illo ſacrificio ſe
redemptos eſſe. Ideo Sacerdotes vocantur, non ad ulla ſacrifi-
cia, velut in Lege pro populo facienda, ut per ea mereantur-,
populo remisſionem peccatorum, ſed vocantur ad docendum
Evangelium, & Sacramenta porrigenda populo. Nec ha-
bemus nos aliud Sacerdotium, ſimile Levitico, ſicut ſatis do-
cet Epiſtola ad Ebræos. Si autem Ordo de Miniſterio Verbi in- c. 8. 9.
telligatur, e) non gravatim vocaverimus Ordinem Sacramen- e) Chemn. LE.
tum. Nam Miniſterium Verbi habet mandatum Dei, Et ha- T. 3. p. 374.
bet magnificas promisſiones, Rom. niö Evangelium eſt votentia Gerh. Conf-C.
Dei ad ſalutem omni credenti. Item Eſaiæ py, II. Verbum meum, F.la a.15. 210
quod egredietur de ore meo, non revertetur ad me vacuum,,

ſed faciet quzcunque volui, &c. Si Ordo hoc modo intel Lnpoſttio
ligatur, neque Impoſitionem nänitttm vocare Sacramentum manuum.

gravemur. Habet enim Eccleſia mandatum de conſtituendis
M ꝛz miniſtris,
4) Chemn. Ex. P. 2. f. 24 8. Gerh. Conf. Cath. P. 3. l.2. p. 152. 5) Bells
d. h. r. c.I. contra Krackevvitz. Chemn. Ex. P. 2. f. 405. c) Biel in 4. a.7. a. .d. 3.
Alex. P 3.4.2 4. m. I. Gerh. d. L.2. P. 2. a. 13. 95.

P 13. 303.

Hornbeck.
Conir. l. 5.
Matrzim-
ninum.
I-Tim. 1,.

Modus aten-

di Sacra-
eramento.

ge-eͦꝭt ᷑ͤXlIII. DE NVMERO ET VSV
Miniſtris, quod gratisſimum eſſe nobis debet, quòd ſcimus
Deum approbare Miniſterium illud, & adeſſe in Miniſterio.
Ac prodeſt quantum fieri poteſt, ornare Miniſterium Verbi,
omni genere laudis, adverſus fanaticos homines, qui
ſomniant, Spiritum ſanétum dari, non per Verbum ſed pro-
pter ſuas quasdam præparationes: ſi ſedeant otioſi, taciti,
in locis obſcuris, expectantes illuminationem, quemad-
modum olim &αοονονααςια docebant, & nunc docent Ana-
baptiſtæ. ð
F. 5. Matrimonium non eſt primuùm inſtitutum in No-
vo Teſtamento, ſed ſtatim initiò creato genere humano.
Habet autem mandatum Dei, habet & promisſiones, non⸗
quidem propriè ad Novum Teſtamentam pertinentes, ſed
magis pertinentes ad vitam corporalem. Quarè ſi quis vo-
let Sacramentum vocare, diſcernere tamen à prioribus illis
debet, quæ propriè ſunt ſigna Novi Teſtamenti, & ſunt⸗
teſtimonia gratiæ & remisſionis peccatorum. Quòd ſi Ma-
trimonium propterea habebit appellationem Sacramenti,
quia habet mandatum Dei: Etiam alii ftatus ſeu officia quæ
habent mandatum Dei, poterunt vocari Sacramenta⸗,
ſicut Magiſtratus. Poſtremòô, ſi omnes res amnumerari Sa-
cramentis debent quæ habent mandatum Dei, & quibus
ſunt additæ promisſiones, cur non addimus Orationen quæ
verisſimè poteſt dici Sacramentum. Habet enim & manda-
tum Dei & promisſiones plurimas. Et collocata inter Sa-
eramenta, quaſi in illuſtriore loco, invitat homines ad o-

randum. Poſſent hic numerari etiam Eleemoſynæ, Item Af-

Eiktiones; quæ & ipſæ ſunt ſigna, quibus addidit Deus pro-
misſiones, ſed omittamus iſta. Nemo enim vir prudens de
numero aut vocabulo magnopere rixabitur, fi tamen illæ
res retineantur, quæ habent mandatum Dei & promisſiones.
§. 6. IIlud magis eſt neceſſarium, intelligere, Quo-
modo ſit utendum Sacramentis. Hic damnamus totum popu-
um Scholaſticorum doëtorum, qui docent, 4) quòd Sacra-

p. 16. 142. ſeq. menta non ponenti obicem, con erant gratiam ex opere operato,

176.

ſine
«*) Neg. Kenr. 2:9. 7.T. P. 260. Aff. Vivves Phil. 12. Fa br. Har. f.2 5i. Conc. Ir. S. . can. 6.

ſentire, quòd per ceremoniam juſtificemur, ſine bonò mo-
tu cordis, hoc eſt, ſine fide. Et tamen hæc impia & per-
nicioſa opinio magna autoritate docetur, in toto regno

Pontificio. Paulus reclamat & negat, Abraham juſtificatum es- Rom. 4, 10, I.

ſe circumciſione, ſed circumciſionem eſſe ſonum propoßtam ad
exercendam fidem Ita nos docemus, quòèd in uſu Sacra-
mentorum, fides debeat accedere, quæ credatillis promis-
ſionibus, & accipiat res promiſſas, quæ ibi in Sacramento

offeruntur. Et eſt ratio plana & firmisſima. Promisſio eſt p.70. 75.78.109.
inutilis niſi fide accipiatur. At Sacramenta ſunt ſigna, 241. 152. 184.

promisſionum. Igitur in uſu debet accedere fides, ut, ſi
quis utetur Cœna Domini, ſic utatur, Quia id eſt Sacra-
mentum Novi Teſtamenti, ut Chriſtus clarè dicit. Ideo ſta-
tuat, ſibi offerri res promiſſas in Novo Teſtamento, ſcilicet.
gratuitam remisſionem peccatorum. Et hanc rem fide ac-
cipiat, erigat pavidam conſcientiam, & ſentiat, hæc teſtimo-
nia non eſſe fallacia, ſed tam certa, quàm ſi Deus novo
miraculo de cœlo promitteret ſe velle ignoſcere. Quid au-
tem prodeſſent illa miracula & promisſiones, non creden-

ti? Et loquimur hic de fide Speciali, quæ præſenti promis- P·69. 76. 83. 15t

ſioni credit, non tantum quæ in genere credit, Deum eſſe,
ſed quæ credit, offerri remisſtionem peccatorum. Hic uſus Sa-
cramenti conſolatur pias & pauidas mentes. Quantum
autem in Eccleſia abuſuum pepererit illa fanatica opinio,
de opere operato ſine bono motu utentis, nemo verbis con-
ſequi poteſt. Hinc eſt illa infinita prophanatio Miſſarum,
ſed de hac infra dicemus. Neque ulla litera ex veteribus

Scriptoribus proferri poteſt, quæ patrocinetur hac in re⸗

Scholaſticis. Imò contrarium ait 2) Auguſtinus, quod ſi-
des Sacramenti, non Sacramentum juſtißicet. Et eſt nota Pau-
li ſententia: Corde creditur ad juſtitiam Rom. Io, .

ARTICVLVYM XIIII. in quo dicimus, nemini Pro
niſi ritè rocato concedendam eſſe adminiſtrationem Sacra- Ordine.
mentorum & Verbi in Eccleſia, ita recipiunt, ſi tamen uta- P6. A. S.3ey.

M 3 mur or-

4) Tr. in Io. 53. t. 9. f. 2 63. tr. 80. f 305. Scil. ſenſu, licet non totidem verbis. Lo-
ca vid. in Gerh. de Sacr. . W. S. z. 5. 5 L

SACRAMENTORVM. r Art. XIV.
Iine bono motu utentis. Hæc ſimphiciter Iudaica opinio eſt, De Ordine.

1982 XV. DE TRADITIONIBVS
mur ordinatione Canonica. 4) Hac de re in hoc conventu
Pp. 20..30.309. ſepe téſtati ſumus, nos ſumma voluntate cupere conſer-
75. vare politiam Eccleſiaſticam, & gradus in Eccleſia faétos
etiam humana autoritate. Scimus enim bono & utili con-
ſilio à batribus Ecgçleſiaſticam diſciplinam hoc modo, ut ve-
teres Canones deſcribunt, conſtitutam eſſe. Sed Epiſco-
pi ſacerdotes noſtros aut cogunt hoc doctrinæ genus quod
confesſi ſumus abjicere ac damnare, aut nova & inaudi-
p. IO3. 105. 165. ta crudelitate miſeros & innocentes occidunt. Hæ cauſæ
. 6. 32;. impediunt, quo minus agnoſcant hos Epiſcopos noſtri ſa-
cubi diſſolvitur illa Canonica politia, quam nos magnope-
p. 208. 315. 755. Tè cupiebamus conſervare. Ipſi viderint quomodo ratio-
nem Deo reddituri ſint, quòd disfipant Eccleſiam. No-
ſtræ conſcientiæ hac in re nihil habent periculi, quia cum
ſciamus confesſionem noſtram veram, piam & catholicam

eſſe, non debemus approbare ſæevitiam iſtorum, qui hanc

doctrinam perſequuntur. Et Eccleſiam eſſe ſcimus apud
P. 14. 124.307. hos, qui verbum Dei rectè docent, & reétèe adminiſtrant
3o8.755. Sacramenta, non apud illos, qui verbum Dei non ſolum
edictis delere conantur, ſed etiam recta & vera docentes
trucidant: erga quos, etiamſi quid contra Canones faci-
unt, tamen ipſi Canones mitiores ſunt. Porrò hic iterum
volumus teſtatum, nos libenter conſervaturos eſſe Eccle-
p.2og. fiaſticam & Canonicam politiam, ſi modò epiſcopi deſi-
nant in noſtras Eccleſias ſævire. Hæc noſtra voluntas & co-

ram Deo, & apud omnes gentes, ad omnem poſteritatem

excuſabit nos, ne nobis imputari posſit, quod Epiſcopo-
rum autoritas labefactatur, ubi legerint atque audierint-,
homines, nos injuſtam ſævitiam Epiſcoporum deprecan-
tes, nihil æqui impetrare potuiſſe.
₰) Veteri, non Papali. Hofm. ap. Fabric. F.2. iſta vindicat. Pax anno 152. 15555.
16 ¼½ . a.F.5.7I6. contra Philippi lapſum. Oſian. Cent. 16.p. 185.

zmn. r. . . D E T RADIIIONIBVS
P. 3 13 1.5. l· 9 4· HVMANIS IN ECCLESIA.
In ar-

cerdotes. Ita ſævitia Epiſcoporum in cauſa eſt, quare ali-

HVNANISIN ECCLESIA. 183
N Articulo XV. recipiunt grimam partem, in qua dici- Limitatio,
mus, Obſervandos eſſe ritus Eccleſiaſticos, qui ſine pectato ob p. 16.32. feq. 7,S
Jervari Pogne „ & 2d wanquillitatem S bonien, ordinem in Ec-
ecleſia proſunt. Alteram partem omninò damnant, in qua di-
cimus, raditiones bumanas, inſtitutas ad placandum Deum, ad
promerendam gratiam, & ſatisſaciendum pro Veckers, dvlrſari
S lio. Quanquam in ipſa Confesſione de Diſcrimine- p. 29.
Ciborum, ſatis multa dixiraus de Traditionibus, tamen-⸗
hic quædam breuiter repetenda ſunt. Etiamſi arbitraba-
mur, Adverſarios ex aliis cauſis defenſuros eſſe traditio-
nes humanas, tamen hoc non putavimus futurum, ut,
hunc articulum damnarent: Non mereri nos remisſionem
pPeccatorum, aut gratiam, obſervatione traditionum hu-p. 6. 30. z2. 131.
manarum. Poſtquam igitur hic articulus damnatus eſt, 18 ¼. 159.707.
facilem & planam cauſam habemus. Nunc aperte Judai-
zant adverlarii, aperte obruunt Evangelium Dockrimt de.
mroniorum. Tunc enim Scriptura vocat traditiones, doctri- I. Tim. 1, .
nas dämoniorum, quando docetur, quòd ſint cultus uti-contra Grot.
les ad Promerendam remisſionem peccatorum & grati- 6tt. Enos
am. Tunc enim obſcurant Evangelium, beneficlum, 43. 33.
Chriſti, & juſtitiam fidei. Evangelium docet nos fide⸗
Propter GChriſtum gratis accipere remisſionem peccato-p.5v ſeq.7.
rum, & reconcilian Deo. Adverſarii contra alium mecdha-
torem conſtituunt, ſcilicet has traditiones. Propter has
volunt conſequi remisſionem peccatorum, per has vo-
lunt placare iram Dei. At Chriſtus apertè dicit: Fruſtra= Mat. 15, o
colunt me mandatis hominum. Supra copiosè diſputauimus p-32 31 ,
homines juſtificari fide, cum credunt ſe habere Deum, 250262 279 305.
Placatum, non propter noſtra opera, ſed gratis propter
Chriſtum. Hanc certum eſt Evangelii doctrinam eſſe⸗,
quia Paulus clarè dicit æa Epheſ.2 5. Gratis ſalvati eſtis per p. 9. 20.79.
Rdem, & boc non ex vobis, Bei donum eſt, non ex hominibus. ſeq. 90.
Nunc iſti dicunt promereri homines remisſionem pecca-
torum per has obſervationes humanas. Quid hoc eſt a-
liud quàm præter Chriſtum, alium juſtificatorem, ali-
um mediatorem conſtituere? Paulus inquit ad Galatas: c. g.
4 Eva-

Pp. 37.76.184. 251.

283. 549.

P-

75. 106. 181.
Rom. 4, 17.

69. 70.

Gal. 2, F.
P. 209.

184 XV. DETRADITIONIBVS
Epvacuati eſtis à Chriſto, qui lege juſtificamini, id eſt, Si ſenti-
tis vos mereri obſervatione legis, ut juſti coram Deo re-
putemini, nihil proderit vobis Chriſtus, quia quorſum opus
eſt Chriſto iſtis, qui ſentiunt ſe juſtos efſe, ſua obſervatione⸗
legis? Deus propoſuit Chriſtum, quoòd propter hunc me-
diatorem, non propter noſtras juſtitias, velit nobis eſſe pro-
pitius. At iſti ſentiunt Deum eſſe placatum, propitium⸗
propter traditiones, & non propter Chriſtum. Adimunt-,
igitur Chriſto honorem Mecdiatoris. Nec intereſt inter no-
ſtras traditiones, & Moſaicas ceremonias, quòd ad hanc
rem attinet. Paulus ideo damnat Moſaicas ceremonias, ſi:
cut traditiones damnat, quia exiſtimabantur eſſe opera-⸗
quæ mererentur juſtitiam coram Deo. Ita obſcurabatur of-
ficium Chriſti & juſtitia fidei. Quarè remota lege, remotis
traditionibus, contendit, quòd non propter iſta opera-,
ſed propter Chriſtum gratis promiſſa ſit remisſio peccato-
rum, modꝗò ut fide accipiamus eam. Nam promisſio non ac-
cipitur niſi file. Cum igitur fide accipiamus remisſionem-
peccatorum, cùm fide habeamus propitium Deum, propter
Chriſtum, error & impietas eſt conſtituere, quòd per has ob-
ſervationes mereamur remisſionem peccatorum. Si quis
hic dicat non mereri nos remisſionem peccatorum, ſed
jam juſtificatos per has traditiones mereri gratiam: Hic
iterum reclamat Paulus, Chriſtum peccati Miniſtrum fore, ſi
poſt juſtificationem ſentiendum ſit, quòd deinde non propter
Chriſtum jiuſti reputemur, ſed primùm mereri debeamus per
alias obſervationes, ut juſti reputemur. Item: bominis teſta-
mento nibil adadi debet. Ergo nec Dei teſtamento, qui pro-
mittit quòd propter Chriſtum propitius nobis eſſe velit, addi
debet, quòd primum per has obſervationes debeamus me-
reri, ut accepti & juſti reputemur.
§.2. Quanquam quid opus eſtlonga diſputatione? Nul-
la traditio à ſanctis Patribus hoc conſilio inſtituta eſt, ut me-
reatur remisſionem peccatorum aut juſtitiam, ſed ſunt in-
ſtitutæ propter bonum ordinem in Eccleſia, & propter
tranquillitatem. Et ut velit aliquis inſtituere certa opera ad
prome-

D

.

HVMANIS IN ECCLESIA. 135

promerendam remisſionem peccatorum aut juſtitiam, quo-

modò ſciet illa opera Deo placere, cum non habeat teſti-

monium verbi Dei? quomodò de voluntate Dei certos red-

dent homines, ſine mandato & verbo Dei? Nonne ubique

in Prophetis prohibet inſtituere peculiares cultus, ſine ſuo
mandato? Ezechielis zo,1a. ſcriptum eſt: In præceptis patrum
veſtrorum nolite incedere, nec judicia eorum cuſtodiatis, nec in⸗
idolis eorum polluamini. Ego Dominus Deus veſter; In præceptis
meis ambulate, & judicia mea cuſtodite & facite eua. Si licet
hominibus inſtituere cultus, & per hos cultus merentur-⸗
gratiam, jam omnium gentium cultus erunt approbandi,
cultus inſtituti à Jeroboam & aliis extra legem erunt ap-
probandi. Quid enim intereſt, ſi nobis licuit inſtituere-
cultus utiles ad promerendam gratiam aut juſtitiam, cur
non licuit idem gentibus & Iſraëlitis? Ideò gentium & Iſrae-

litarum cultus improbati ſunt, quòd ſentiebant ſeſe per il-

los mereri remisſionem peccatorum & juſtitiam, & juſtitiam
fidei non norant. Poſtremò, unde reddimur certi, quod

I. Reg. I3.

cultus ab hominibus inſtituti ſine mandato Dei juſtificent?

Siquidem de voluntare Dei nihil affirmari poteſt ſine ver-

bo Dei? Quid ſi hos cultus non approbat Deus? Quo-

modo igitur affirmant adverſarii quòd juſtificent, cum id
ſine Verbo acteſtimonio Dei non posſit affirmari? Et-⸗
Paulus dicat : Omne quod non eſt ex fide, peccatum eſſe. Cum

autem hi cultus nullum habeant teſtimonium verbi Dei, ſeg.

dubitare conſcientiam neceſſe eſt, utrum placeant Deo.

§. 3. Et quid in re manifeſta verbis opus eſt? ſi hos
humanos cultus defendunt adverſarii noſtri, tanquam pro-
merentes juſtificationem, gratiam, remisſionem peccatorum,
ſimpliciter conſtituunt regnum Antichriſti. Nam regnum
Antichriſti eſt noras cultus Dei, excogitatus bumana au-
toritate, rejiciens Chriſtum : ſicut regnum Mahometi ha-

bet cultus, habet opera, per quæ vult juſtificari coram Deo,

nec ſentit homines coram Deo gratis juſtificari fide pro-
pter Chriſtum. Ita & Papatus erit pars regni Antichriſti, ſi

Rom. 4, 25.
p. 6 8. I15. 157.

RegnumAn-
tichriſti un:
des!
Quid? ut a. 2.
15,20. Defenſ.
Pup. Sax. c. 6.
Apol. ejus.

c. gg. f. 190 5.

M 5 ſie de-

P.14.22. 131. ſeq

753.
P⸗ 139

p⸗ 2206.

Pp.34.

186 XV. DE TRADITIONBVS
Kſic defendit humanos cultus, quòd juſtificent. Detrahitur
enim honos Chriſto, cum docent, quòôd non propter Chri-
ſtum gratis juſtificemur per fidem, ſed per tales cuſtus, ma-
ximeque cum docent, tales cultus non ſolùm utiles eſſe
ad juſtificationem, ſed neceſſarios etiam; ſicut ſupra in ar-
ticulo oltavo ſentiunt, ubi damnant nos, quòd diximus,
quòd non ſit neceſſarium, ad veram unitatem Eccleſiæ,
ubique ſimiles eſſe ritus ab hominibus inſtitutos. Daniel
capite X, 3S. ſignificat novos cultus humanos, ipſam
formam & εM„ιομαναν regni Antichriſti fore. Sic enim inquit:
Deum Maoſin in loco ſuo colet, & Deum gqguem non noverunt
patres ejus, colet auro & argento, & lapidibus precioſis. Hic
deſcribit novos culktus, quia inquit talem Deum coli, qua-
em Patres ignoraverint. Nam ſanéti Patres, etſi habue-
runt & ipfſi ritus & traditiones, tamen non ſentiebant⸗
has res utiles aut neceſſarias eſſe ad juſtificationem, non⸗
obſcurabant gloriam & officium Chriſti, ſed docebant-
nos juſtificari fide propter Chriſtum, non propter illos hu-
manos cultus. Cæterum ritus humanos obſervabant,
propter utilitatem corporalem, ut ſciret populus quo tem-
pore conveniendum eſſet, ut ordine & graviter in templis
exempli cauſa fierent omnia, denique ut vulgus etiam ha-
beret quandam pædagogiam. Nam diſcrimina temporum
& varietas rituum valet ad admonendum vulgus. Has
cauſas habebant Patres rituum ſervandorum, ut apertè
teſtatur Epiphanius in diſputatione contra Encratitas, quod
genus ſimile fuit Monachorum noſtrorum. Fuerunt,
enim ſodalitia, quæ ſibi certas traditiones imponebant, ab-
ſtinebant à vino etiam in ipſa Coœna Domini, Nullis carni-
bus veſcebantur, ne piſcium quidem, qua in re fratres
Dominici longè ſuperabant. A conjugio veròvel maximè
abhorrebant, etſià conſuetudine mullerum non abhorre-
bant. Id enim objicit eis Epiphanius, habebant enim mu-
liercularum greges idem vitæ genus ſequentes, ſicut hoc
tempore ferè ubique habent Monachi vicina mulherum⸗
Monaſteria, Et has obſervationes fingebant eſſe cultum
Dei,

HVMANIS INECCLESIA. 197
Dei, & juſtitiam propter quam Deo accepti eſſent, qua-
placarent iram Dei. Hanc opinionem improbat Epipha-
nius, & alios fines eſſe traditionum oſtendit, dicit proban-
das eſſe traditiones, factas ,a 2αναρννοHτHαιιιτντιααα
hoc eſt, aut ad cohercendam carnem, propter diſciplinam
rudium, aut propter politicum ordinem. Et nos propter-
has cauſas reètè ſervari poſſe traditiones judicamus: Vt po
pulus ſobrius interſit ſaeris, ſicut loſaphat, & Rex Ninive 2. Chron. 20, 7.
Jejunia indixerunt. Item ut ordo & politia Eccleſiæ do- Ion . Ioel.
ceat imperitos, quid quo tempore geſtum ſit. Hinc ſunt.“ 75.
feriæ Natalis, Paſchatis, Pentecoſtes, & ſimiles. Hoc eſt b. 16. 33.44.134.
quod Epiphanius ait politiæz cauſa inſtitutas eſſ, traditiones, vi-
delicet ordinis cauſa, & ut ordo ille admoneat homines dehi-
ſtoria, & de beneficiis Chriſti. Etenim multò efficaciùs ad-
monent vulgus notæ rerum quaſi pictæ in morib. ac ritibus,
quàm hteræ. Hos fines proderat oſtendi populo, & illuſtra-
rI. Sed his finibus affingunt adverſarii alium'quadam Pha-
ri ſaica perſuaſione-quòd videlicet tales obſervationes mere-
antur remisſionem peccatorum: quod fint cultus neceſſarii
ad juſtificationem: quòd propter eos reputentur homines ju-
ſti coram Deg. Hoc planè eſt, Deum colore auro, argen- Dan. 11,75.
10 „ O& rebus pretioßs s ſentire quod Deus fiat placatus va-
rietate veſtitus, ornamentorum, & ſimilibus rebus: quales
ſunt infinitæ in traditionibus humanis: aut quòd ejusmo-
di res ſint cultus Dei, temporum, ciborum, vaiorum, veſti-
tus diſcrimina.
§. 4. Paulus ad Col-ſenſes 2, 2y. ſeribit, traditiones habere Secier Sapi.
ſpeciem ſapientig. Et habent profectò. Nam évrakbla illa, entie,
valde decet in Eccleſia, eamque ob cauſam neceſſaria eſt, ſed
humana ratio, quia non intelligit juſtitiam fidei, naturaliter⸗
affingit, quòd talia opera juſtiſicent homines quod reconci-
ient Deum &c. Sic ſentiebat vulgus inter Israëlitas & hac
cpinione augebant tales ceremonias, ficut apud nos in-
monaſteriis creverunt. Sic judicat humana ratio etiam de
exercitiis corporis, de jejuniis, quorum finis cum ſit, co- p. 15.
hercere carnem, ratio affingit finem, quòd ſint cultus, qui
juſtifi⸗

188 xV. DE TRADITIONIBVS
II. 2dæ q. 147. juſtificent. Sicut Thomas ſcribit: lejunium valere ad dele-
2. J. tionem & probibitionem cul-zx. Hæc ſunt verba Thomæ. Ita
ſapientiæ ac juſtitiæ ſpecies in talibus operibus decipit ho-
mines. Et accedunt exempla Sanctorum, quos dum ſtu-
p.· 97. ſeq. dent imitari homines, imitantur plerunque externa exerci-
tia, non imitantur fidem eorum.

Conſequuta §. 5. Poſtquam fefellit homines hæc ſpecies ſapientiæ
mala. ac juſtitiæ, deinde ſequuntur infinita incommoda, obſcura-

tur Evangelium de juſtitia fidei in Chriſtum, & ſuccedit va-
na fiducia talium operum. Deinde obſcurantur præcepta
Dei; hæc opera arrogant ſibi titulum perfectæ & ſpiritualis
p. 32. vitæ, & longè præferuntur operibus præceptorum Dei, ut⸗
operibus ſuæ cujusque vocationis, adminiſtrationi reipu-
blicæ, adminiſtrationi Oeconomiæ, vitæ conjugali, educa-
tioni liberorum. Hæc præ illis ceremoniis judicantur eſſe⸗
prophana, ita ut cum quadam dubitatione conſcientiæ à
multis exerceantur. Conſtat enim multos, deſerta admini-
ſtratione reipublicæ, deſerto conjugio, illas obſervationes
amplexos eſſe tanquam meliores & ſanétiores. Neque-
hoc ſatis eſt, ubi occupavit animos perſvaſio, quòd tales
obſervationes ad juſtificationem neceſſariæ ſint, miſerè ve-
xantur conſcientiæ, quia non poſſunt omnes obſervatio-
nes exactè præſtare. Nam quotusquisque numerare omnes
potuit? Extant immenſi libri, imò Bibliothecæ totæ, nul-
lam ſyllabam de Chriſto, de Fide in Chriſtum, de Bonis O.-
peribus ſuæ cujusque vocationis, continentes, ſed tantùm
colligentes traditiones, & harum interpretationes, quibus
interdum exacerbantur, interdum relaxantur. Quomo-
dò torquetur vir optimus Gerſon, dum quærit gradus. &
latitudives præceptorum: Nec tamen poteſt conſtituere-
nts da in gradu certo. Interim graviter deplorat 2) pericu-
la piarum conſcientiarum, quæ parit hæc acerba interpre-
tatio traditionum.
Præſervatio. §. 6. Nos igitur contra illam ſpeciem ſapientiæ & juſtitiæ
in humanis ritibus, quæ fallit homines, muniamus nos verb 0
. Dei,
.) Tr.d. Vita Spir, anima Lect. 2. Lil. ao Izgo. éx Act. 15. contra Grot. h. Rivet. p. 5.

JVMANIS IN ECCLESIA. 199
Dei, & primum ſciamus, eas neque remisſionem peccato-
rum, neque juſtificationem mereri coram Deo, neque ad
juſtificationem neceſſarias eſſe. Teſtimonia quædam ſupra
KAitavimus, Et plenus eſt Paulus: Ad Coloſſ zué. clarè dicit: p.1z2.
Nemo vos judicet in cibo, potu, aut ſtato feſto, aut novilunio,
aut ſabbathis, quæ ſunt umbræ futurorum, corpui autem Chri-
fi. Atque hic fimul & legem Moiſi, & traditiones huma-
nas complectitur, ne Adverſarii eludant hæc teſtimonia,:
ut ſolent, quòd Paulus tantum de lege Moifi loquatut
IHe veròô hic clarè teſtatur ſe loqui de Traditionibus Huma-
nis. Quanquam quid dicant Adverſarii non vident, ſi Evan-
gelium negat ceremonias Moiſi, quæ erant dhivinitus inſti-
tutæ, juſtificare, quanto minus juſtificant traditiones hu-
manæ?
§. 7. Nec habent Epiſcopi poteftatem inſtituenchi cul- Defelctu Po-
tus, tanquam juſtificantes, aut neceſſarios ad juſtificatio- 1cſnatir.
nem. Imè Apoſtoli Altorum i, 9. icunt: Quid tentatis Luth-t.5 L. p.9:
Deum, imponentes jugum &s. ubi velut magnum peccatum P- 43, 265.
accuſat Petrus, hoc conſilium onerandæ Ecclefiæ. Et ad P. 81. uj. 219.
Galatas 5sI. vetat Paulus iteram ſervituti ſubjici. Volunt igi- .
tur Apoſtoli in Eccleſia manere hanc libertatem, ne judicen-
tur ulli culkus legis aut traditionum neceſſarii eſſe, ſicutin
lege fuerunt neceſſatiæ ceremoniæ ad tempus, ne obſcure- p. 183-
tur juſtitia fidei, ſi judicent homines cultus illos mereri
juſtiſicationem, aut ad juſtificationem neceſſarios eſſe. Mul-
ti varias &wvn αα quærunt in traditionibus, ut conſcientiis
medeantur, neque tamen certos gradus reperiunt, per quos
explicent conſcientias ex his vinculis. Verum ſicut Alexan-
der ſolvit Gordium nodum, quem cum explicare non pos-
ſet, gladio ſemel diſſecuit, ita Apoſtoli ſemel liberant con-
Lcrientias traditionibus, prælſertim ſi tradantur ad prome-
rrendam juſtifcationem. Huic doctrinæz cogunt nos Apo-
ſtoli adverſari docendo, & exemplis. Cogunt nos docere,
uòd traditiones non juſtificent, quòd non ſint neceſſariæ
ad juſtificationem, quòd nemo debeat condere aut recipe-
ge traditiones hac opinione, quòd mereantur juſtificatio-

—

190 XV. DE TRADITIONIBVS.
nem. Tunc etiam ſi quis obſervat, obſervet ſine ſuperſtitione
tanquam politicos mores, ſicut ſine ſuperſtitione aliter veſti-
untur milites, aliter Scholaſtici. Apoſtoli violant traditiones,
Mat. 2, 3.c. 2. & excuſantur à Chriſto. Erat enim exemplum oſtendendum,
P. 259· Phariſæis, quòd illi cultus eſſent inutiles. Et ſi quas traditiones
parum commodas omittunt noſtri, 4) ſatis nunc excuſati
ſunt, cum requiruntur tanquam promereantur juſtificatio-
nem. Talis enim opinio in traditionibus eſt impia.
Obſervatio §. 8. Cæterm traditiones Veteres, factas in Eccleſia-,
veteris ritus. utilitatis & tranquillitatis cauſa, libenter ſervamus, easque-
p. 33. interpretamur æτα r sα bααο νρα+o, excluſa opinione, quæ
ſentit quòd juſtificent. Ac falsò nos accuſant inimici noſtri,
quòd bonas ordinationes, quòd diſciplinam Eccleſiæ abolea-
mus. Verè enim prædicare poſſumus, publicam formam Ec-
cleſiarum apud nos honeſtiorem eſſe, quàm apud Adverſa-
rios. Et ſi quis rectè expendere velit, Verius ſervamus Cano-
) Luth. Unter- nes, quàm Adverſarüi. ⁶) Apud Adverſarios Miſſas faciunt,
richt der Viſ-ſacrificuli inviti, & mercede condusti, & plerunque tantum-
tat. . 7.·I. Fb. mercedis cauſa, canunt Pſalmos, non ut diſcant, aut orent:
E. . B M nf Sed cultus cauſa, quaſi illud opus ſit Culus, aut certè mercedis
Muͤller von Lcauſa. Apud nos utuntur Cœna Domini multiæ) ſingulis Do-
deutſch. Gottsd minicis, ſed prius inſtituti, explorati, & abſoluti. Pueri canunt
ad I. Cor. 14. Pſalmos ut diſcant, canit & populus, ut vel diſcat, vel oret. A-
aug.t. Io. f. 46;. Pud adverſarios nulla prorſus eſt æzarinνι puerorum, de-
. Sen. qua quidem præcipiunt Canones. Apud nos coguntur paſto-
plar. Aug,a. c- Tes & miniſtri Eccleſiarum publicè inſtituere & audire pue-
AI Dogm.c Sz. t. ritiam. Et hæc ceremonia optimos fructus parit. Apud
3. Diſt.z A. Con- adverſarios in multis regionibus toto anno nullæ haben-
ſecr-e. Quotidie tur conciones, præterquam in quadrageſima. Atqui præ-
Ferus in Mar. cipuus cultus Dei eſt, doçere Evangelium. Et cum con-
6. 12. l. 2. P. 254. c,. . — . . 7. 8. . . .
75.13 „. Cad. cionantur adverſarii, dicunt de Traditionibus Humanis, de
Conſale.a-s. f. cultu Sanctorum, & fimilibus nugis; quare jure faſtidit „
I5ß. Eſpenc. populus. Itaque deferuntur ſtatim initiò poſtquam reci-
Pref- ad Card. tatus eſt Evangelii textus. Pauci quidam meliores nunc de
Loch. Diereſ. Bonis Operibus dicere incipiunt; De juſtitia fidei, de-
Comm. ad Tim. 4 .
p. 235.260. . . Fide
a) Aug Ep. rIS.119. Caſſand. Of-. pii 5 p.zoo. Defenſ.f.S6o. Sozom l.7. c. 16. Socr. l. 5.
c. i9 Tripart. l. 9. c. 5. Valent. Tr. d. Neceſſ.c. :f & Svarez t.4. à 17. Sett. 2. contra
Bell. l.3. d. Pæn. c. . Baron. a c.5b. z9o. Chytr. Hiſt. A. C.pj4 373,A. C.a. 28.5. 20.

HVMANISIN ECCLESIA. 191

ſide in Chriſtum, de conſolatione conſcientiarum nihil cdfi-
cunt, imò hanc faluberrimam Evangelii partem lacerant-

convitiis. E contrà in noſtris Eccleſiis omnes conciones
in his locis conſumuntur, de Pænitentia, de Timore Dei, de

Fide in Chriſftum, de Iuſtitia fidei, de Conſolatione conſcientia-

rum per fidem, de Exereitiis ſidei, de Oratione qualis eſſe de-
beat, & quòd certò ſtatuendum ſit, quòd ſit efficax,
quòd exaudiatur, de Cruce, de Dignitate Magiſtratuum & 0-
mnium Ciuilium ordinationum, de Diſcrimine regni Chriſti,
ſeu regni Spiritualis & Politiearum rerum, de Conjugio, des
Educatione & inſtitutione puerorum, de Caſtitate, de omnibus
Ofzciie Charitatis. Ex hoc ſtatu Eccleſiarum judicari poteſt,
nos diſciphinam Eccleſiaſticam, & pias ceremonias, & bonos 44. 196. 192.
mores Eccleſraſticos diligenter conſervare. 751. ſeq.
S. 9 Ac de Mortiſicatione Carnis, & Diſiiplina Corporis ĩta Mortifica-
docemus, ſicut narrat Confesſio, quòd vera & non ſimula- tio veræ.
ta mortiſicatio fiat per crucem & afflictiones, quibus Deus p. 32. 147. 24.
exercet nos. In his obedliendum eſt voluntati Dei, ſicut 344.

ait Paulus: Exhibete corpora veſtra hoſtiam & c. Rom. 12, 1. Et hæc p. ?174.230,2 4 5.

funt ſpiritualha exercitia timoris & fidei. Verum præter
hanc mortificationem quæ fit per crucem, eft & volunta-

rium quoddam exerciti genus neceſſarium, de quo Chri- Luc. 21, 34.

ſtus ait: Cavete ne corda peſtra graventur erapula. Et Pau-Rom. 13, 13.
lus : † Caſtigo corpus meum, & in ſervitutem redigo, & . Pehe d, rot⸗
Et hæc exercitia ſuſcipienda ſunt, non quòd ſint cukus Nheg 6.
juſtificantes, ſed ut coherceant carnem, ne ſaturitas obruat †7. Cor.9, 27.
nos, & ‚reddat ſecuros & otioſos, qua ex re fit, ut affecti- p. 33. 687.
bus carnis indugeant & obtemperent homines. Hæc chi-
lgentia debet eſie perpetua, quia habet perpetuum man-
datum Dei. Et illa præſcripta forma certorum ciborum
ac temporum nihil facit ad cohercendam carnem. Eſt
enim delicatior & ſumtuoſior quàm rehqua convivia. Et
ne Adverſarüi quidem obſervant formam in Canonibus
traditam.
g. 10. Multas & difficiles diſputationes habet hic locus de Tditionum
Traditio- modus.

P. 16. 44

P. 249. 264.

PBrobatur.

P: 16.

192

Traditionibus, ac nos re ipſa experti ſumus, traditiones
verè eſſe laqueos conſcientiarum. Cum exiguntur tan-
quarmn neceſſariæ, miris modis cruciant conſcientias præ-
termittentes aliquam obſervationem. Rurſus abrogatio ſua
habet incommoda, ſuas quæſtiones. Sed nos facilem &
planam cauſam habemus „quia Adverſarii damnant nos,
quòd docemus traditiones humanas non mereri remisſio-
nem peccatorum. Item requirunt univerſales traditiones
quas ſic vocant, tanquam neceſſarias ad juſtificationem.
Hic habemus Patronum conſtantem Paulum, qui ubique-
contendit has obſervationes neque juſtificare, neque neceſ-
farias eſſe ſupra juſtitiam fdei. Et tamen uſum libertatis in
his rebus, ita moderandum eſſe docemus, ne imperiti of-
fendantur, & propter abuſum libertatis fiant iniquiores veræ

doctrinæ Evangeli, nevè fine probabili cauſa mutetur ali-

quid in uſitatis ritibus, ſed ut propter alendam concordi-⸗
am ſerventur veteres mores, qui ſine peccato, aut ſine ma-
gno incommodo ſervari poſſunt. Etin hoc ipiſo conventu
ſatis oſtendimus, nos propter caritatem &α ποο non gra-
vatim obſervaturos eſſe cum aliis, etiamſi quid incommo-
di haberent. Sed publicam concordiam, quæ quidem ſine
offenſione conſcientiarum fieri poſſet, judicavimus omni-
bus aliis commodis anteferendam eſſe. Sed de hac tota re
paulò poſt etiam dicemus, cum de Vous, & de Poteſtate Ec-
deſiæſtica diſputabimus. .

ARTICVLVM XVI. recipiunt Adverfarii ſine ul-
.
1

la exceptione, in quo confesſi ſumus, quòd liceat Chriſtiane

Fabr. Harmh. gerere magiſtratus, exercere Judicia, ex Imperatoriis legibus, ſeu

vid. Pac. Relig

Aaliis Præſentibus legibus, ſipplicia jure conſtituere gure bella gerere,

Ar R! . .„. . . . .
§. doch ſolle. wmilitare, iure contrahere, tenere Proprium, jufßinurandum poſtulantib.

magiſtratibus dare, contrahene matrimonium, denique quòd legitimæ
ordinationés civiles, ſint bonæ creataræ Dei, & v ordinationes di-
vinæ, quibus tutò Chriſtianus uti poteſt. Hic totus locus de⸗
diſerimine regni Chriſti, & regni Civilis, literis noſtrorum
utiliter

CIVILIBVWSs?Ss's. 883
vtiliter illuſtratus eſt, quòd Regnum Chriſti ſit ſpiritaale,
hoc eſt, in corde notitiam Dei, timorem Dei, & fidem, ju-
ſtitiam æternam & vitam æternam inchoans. Interim foris
ſinat nos uti politicis ordinationibus legitimis, quarumcun-
que gentium inter quas vivimus, ſicut ſinit nos uti medici-
na, aut architectonica, aut cibo, potu, aére. Nec fert Ev-
angelium novas leges de ſtatu civili, ſed præcipit, ut præ-
ſentibus legibus obtemperemus, ſive ab ethnicis, ſive ab
aliis conditæ ſint, & hac obedientia charitatem jubet exerce-
re. Inſaniebat enim Caroloſtadius, qui nobis imponebat Caroloſtae.
leges judiciales Moiſi. (a) De his rebus ideò copioſius ſcripſe-
runt noſtri, quia Monachi multas pernicioſas opiniones Monachi.
ſparſerunt in Eccleſiam. Vocaverunt Politiam Epanpelicam ,
Communionem rerum: dixerunt eſſe Conſilia, non teners Proprium, P. 34·39.
non ulciſti. Hæ opiniones valdè obſcurant Evangelium &
regnum ſpirituale, & ſunt periculoſæ rebuspublicis. Nam h- 1
Evangellum non diſſipat Polſitiam aut Oeconomiam, ſed mul- . n. .5. 4.
tò magis approbat, & non ſolum propterpœnam, ſed etiam pro- 16. 7. S
pter conſcientiam jubet illis parere, tanquam divinæ ordinationi.
Rom. 17, 5.
§. 2. Julianus Apoſtata, Celſus & plerique alii obje Zrliani Celſt
cerunt Chriſtianis, quod Evangelium diſſiparet respublicas, Oljecto,
quia prohiberet vindictam, & alia quædam traderet parum Cyrill ,,10. 2
apta civili ſocietati. Et hæ quæſtiones mirè exercuerunt Eie Matthi
rigenem, Nanzianzenum & alios: cum quidem facillimè ,:: Euf IE.
explicari poſſint, ſi ſciamus Evangelium non ferre leges de 1.6. . . Orig.
ſtatu Civili, ſed eſſe remiſſionem peccatorum, & inchoa- 2. 4.l. 5.
tionem vitæ æternæ in cordibus credentium: Cæterùm non⸗
ſolùm externas politias approbare, ſed nos etiam ſubijcere
illis, ſicut neceſſariò ſubditi ſumus legibus temporum, vi-
cibus hyemis & æſtatis, tanquam divinis ordinationibus.
Evangelium prohibet indictam Privatam; Idque hoc
conſilio Chriſtus toties inculcat, ne Apoſtoli putarent ſe
Imperia debere iſtis eripere, qui alioqui tenebant, ſicut Ju-
dæi de Regno Moſis ſomniabant. Sed ut ſcirent, ſe de regno
ſpirituali docere oportere, non mutare civilem ſtatum
N Itaque
() Luth. Bedencken: Ob nach Moſe zu rathen / urtheilen / L.2. L. F. 45o. Gerh.
7. y. L. de Ll- 3. 59. r

Paupertas
Perjſeltiva.

194 XVI. DE REBVS CIVILIBVS.
Itaque privata vindidta, non conſilio, ſed præcepto prohibetur
Matth. y, 39. & Roma 12, 479. Publica quæ fit ex officio magi-
ſtratus, non disſuadetur, ſed præcipitur, & eſt opus Dei,
juxta Paulum, Roma. ,g. Jampublicæ vindictæ ſpecies ſunt,
Judicia, ſupplicia, bella, militia. De his rebus quàm malè ju-
dicaverint multi ſeriptores, conſtat : quia in hoc errore⸗
fuerunt, Evangelium externam quandam nopamwm & mona-
ſticam Politiam eſſe: nec viderunt, Evangelium cordibus affer-
re juſtitiam æternam, foris autem probare ſtatum civilem.
F. 3. Vaniſſimum & hoc eſt, quòd ſit Perfectio Chriſtia-
na, Non tenere prop⁰rium. Nam perfectio Chriſtiana eſt ſita,
non in contemptu civilium ordinationum, ſed in motibus

p. 38. 254. 256. Cordis, in magno timore Dei, in magna fide, ſicut Abraham,

25.

David, Daniel, etiam in magnis opibus atque imperiis non
minus perfecti erant, quâm ulli eremitæ. Sed Monachi il-
lam externam hypocriſin offuderunt oculis hominum, ne-

Comusunio Re- Videri poſſet in quibus rebus ſit vera perfectio. Quibus lau-

Funmm.

dibus vexerunt Communionem rerum, quaſi Evangelicam?
At hæ laudes plurimum habent periculi, præſertim cum-⸗
longè diſſentiant à Scripturis. Scriptura enim non præcipit,

Ex. 20, H. ear, ut res ſint communer: ſed Lex decalogi, cum inquit: Non-⸗

16. C. 22, I.

Pp. 34 5.
VViclef.

P. 135.

furtum facies, dominia diſtinguit, & ſuum quemque tenere ju-
bet. Plane furebat Vuiglefus, à) qui negabat licere ſacerdoti-
bus tenere proprium. Sunt infinitæ diſputationes de Contra-
dibus, de quibus nunquam ſatisfieri bonis conſcientiis po-
teſt, niſi ſciant hanc regulam, quòd Christiano liceat uti cmwi-
libus ordinationibus ac legibur. Hæc regula tuetur conſcientias,
cum docet eatenus licitos eſſe contractus coràm Deo, quate-
nus eos magiſtratus ſeu leges approbant.
S. 4. Hic totus locus rerum politicarum à noſtris ita
patefactus eſt, ut plurimi boni viri, qui verſantur in republica,
& in negotiis, prædicaverint ſe magnopere adiutos eſſe, qui
antea Monachorum opinionibus vexati dubitabant, Vtrum
illa civilia officia & negotia Evangelium permitteret. Hæc
ideò recitavimus, ut etiam exteri intelligant, hoc doctrinæ
genere, quod nos ſequimur, non labefactari, ſed multo
magis
2) Aſt confer. concluſiones ejus anno 1377. in conventu Epiſc. propoſitas ap.
J. Criſpin. in Action. Martzr. anno Gbo. editis & Io., Foxi Hiſt. cum Act. Conc.
Conſtant. & V Viclef. ipſum h. cum Hifſtor. Reform. Anglic. ac de Denario Pe-
ri. Calvœr. Fiſſur. Sion. l. 4. c. 3. de VVicleſtis.

XVII. DE EXTR. JUDICIO XIIX. DELIBERO ARBITRIO. 195
magis muniri autoritatem magiſtratuum, & dignitatem omni.
um ordinationum civilium. Quarum rerum magnitudo fatuis
illis opinionibus monaſticis, mirificè antea fuit obſcurata,
quæ longè præferebant Politiæx & Oeconomiæ, ridiculam &
vaniſſimam hypocriſin Paupertatis & Humilitatis. Cum qui-
dem Politia & Oeconomia habeant mandata Dei: IIla Pla-
tonica communio non habeat mandatum Dei.

ARTICULUM XVII. recipiuntAdverſarii ſine exce-
ptione, in quo confitemur, Chriſtum in Conſummatione
mundi appariturum eſſe, ac mortuos omnes reſuſcitatu-
rum: & piis æternam vitam & æterna gaudia daturum: im-

pios veroò condemnaturum eſſe, ut cum diabolo ſine fine-
crucientur.

ARTICULUM XVIII. recipiunt Adverſarii de Libero
Arbitrio. Etſi quædam addunt teſtimonia parum apta-
ad eam cauſam. Addunt & declamationem, quòd non ſit⸗
nimium tribuendum Libero Arbitrio, cum Pelagianis; neque
omnem ei libertatem adimendam eſſe cum Manichæis. Præ-
clarè ſanè. Sed quia intereſt inter Pelagianos & Adverſarios
noſtros? cum utrique ſentiant, homines ſine Spiritu ſancto
Poſſe Deum diligere, & præcepta Dei facere, quoad ſub-
Rantiam abtunum; mereri gratiam ac juſtificationem operi-
bus, quæ ratio per ſe efficit ſine Spiritu ſancto. Quàm mul-
ta abſurda ſequuntur ex his Pelagianis opinionibus, quæ
in ſcholis magna autoritate docentur? Has Auguſtinus, ſe-
quens Paulum, magna contentione refutat. Cujus ſen-
tentiam ſupra in Articulo de Juſtificatione recitavimus. Ne-
que verò adimimus humanæ voluntati libertatem. Habet
humana voluntas libertatem in operibus & rebus deligen-
dis, quas ratio per ſe comprehendit. Poteſt aliquo modo
efficere juſtitiam civilem, ſeu juſtitiam operum, poteſt lo-
qui de Deo, exhibere Deo certum cultum externo opere,
obedire magiſtratibus, parentibus in opere externo eligen-
do, poteſt continere manus à cæde, ab adulterio, à furto. Gum
N 2

reliqua !V. l. 4.5. II.
67* 1

P. 4 1.
Probatur.
Theol. d. No-
biſſ. & contr.
Chiliaſm. No⸗
Vum cripta.

Probatur.
p. I7.

p. FF50. 637.

Faſſi Molinæ,
Vaſqv. Eſth. 2z.
Sent. Bell. L.
6, d. Grat. & I.
A. C. 7. J. Nos.
Peſãt. in I. 2l
q. 109. a. 3. 4. 6ot.
Hager. Coll.
A. C. &Conc.
Trid. qui neg.
id Pelag. eſſe.
P. 17. 634. 635.
637.
Rom. 1,z0, 32. c.
2, 4, Ij. Contr.
ManichæPho-
tin. Oſtor. Inſt.
c. 244. Epiſcop.
Apol. c. 7. pr.

196 XVII. DE LIBERO ARBITRIO.
reliqua ſit in natura hominis ratio & judicium de rebus ſenſui
ſubjectis, reliquus eſt etiam dele ctus earum rerum, & liber-
tas & facultas efficiendæ juſtitiæ civilis. Id enim vocat Scri-
Ebr.7, 6. 9,ir. Ptura Juſtitiam Carnis, quam Natura Carnalis, hoc eſt, Ratio per
Gal. 3, 3. Phil. ſe efficit, ſine Spiritu ſancto. Quanquam tanta eſt vis con-
3, 4. Col 2, 2o. Cupiſcentiæ, ut malis affectibus ſæpius obtemperent homi-
diſt. ab Oper. nes, quàm recto judicio. Et diabolus, qui eſt efcæx in impiis,
S oln. ut ait Paulus Eph. 2, 2. non deſfinit incitare hanc imbecillem
Rann i 6. naturam ad varia dehicta. FHæ cauſæ ſunt, quarè & Civilis
1* juſtitia rara ſit inter homines, ſicut videmus, ne ipſos qui-
dem Philoſophos eam conſecutos eſſe, a) qui videntur eam
expetiviſſe. Illud autem falſum eſt, noen pectare hominem qui
facit opera præceptorum extra gratiam. bYg Et addunt amplius:
talibus operibus neceſſariò deberi remißſtoncem peccstorum ac juſtifi-
cationem. Nam humana corda ſine Spiritu ſancto, ſunt ſine
timore Dei, ſine fiducia erga Deum, non credunt ſe exau-
Matth. 2, mö. diri, ſibi ignofi, ſe juvari & ſervari à Deo. Igitur ſunt im-
pia. Porrò arbor mala non poteſt ferre bonos fructus. Et
p. 637. ſine fde impoſſibele eſt Deo placere Ebr. 11, 6.
. 2. lpitur etiamſi concedimus LiberoArbitrio liber-
tatem & facultatem externa opera Legis efficiendi, tamen illa
. Spiritualia non tribuimus Libero arbitrio, ſcilicet verè timere
Deum, verè credere Deo, vereè ſtatuere ac ſentire quod Deus
nos reſpiciat, exaudiat, ignoſcat nobis &c. Hæc ſunt vera
p. g. opera Primæ tabulæ, quæ non poteſt humanum cor efficere,
1. Cor. 2, 11. ſine Spiritu ſancto, ſicut ait Paulus 1. Cor. 2, 14. Animalis ho-
P 63. mo, hoc eſt, homo tastàm naturalibus viribus utens, non
percipit ea quæ Dei ſint. Et hoc judicari poteſt, ſi conſiderent
homines, quomodo corda de voluntate Dei ſentian Utrum
verè ſtatuant ſe reſpici & exaudiri à Deo? Hanc fidem diffi-
cilè eſt & Sanctis retinere, tantùm abeſt ut ſit in impiis. Con-
cipitur autem, ut ſupra diximus, cum corda perterrefacta⸗
Evangehum audiunt, & conſolationem concipiunt.
S. z. Prodel i gitur iſta diſtributio, in qua tribuitur Libero
Arbitrio
4) Aug. C. D. l. . Mythici, Politici, Naturaliſtæ. Beyerling. Ih. F. H. E- E. F. 302.
Luth. D. S5. S. 2. anno y5S. t. 1. l. Lat. f. zo. Conf. a. Ig. ) Aug. l. 4. coentr.
Mnle c. 3. f. 101. I. 7. Proſper. I. contr. Collat. c. 25. Sent. c. 6.

Pp. 12,66.

XIX. DE CAVSA PECCATI. XX. DE MERETO OPERVM. 197
arbitrio juſtitia Civilis, & juſtitia Spiritualis gubernationi
Spiritus ſancti in renatis. Ita enim retinetur pædagogia: quia
omnes homines pariter debent ſcire, & quòd Deus illam
civilem juſtitiam requirat, & quòd aliquo modo præſtare
eam posſimus. Et tamen oſtenditur diſcrimen inter juſti-
tiam humanam & ſpiritualem, inter Philoſophicam, & do-
Grinam Spiritus ſancti, & intelligi poteſt ad quid opus ſit-
Spiritu ſancto. Neque hæc diſtributio à nobis inventa eſt, Rom. 2, I4.
ſed Scriptura clarisſimè tradit eam. Tractat eam & Auguſti-
nus: 4) & eſt recens epregiè tractata à Guilielmo Pariſienſi,
ſed ſceleſtè obruta eſt ab iſtis, qui ſomniaverunt, homines Le-
gi Dei obedire poſſe ſine Spiritu ſancto, dari autem Spiri-
tum ſanctum, ut accedat reſpectus Meritorii. b)
AkTICVLVM XIX. recipiunt Adverſarii in quo con- Probatur.
fitemur, quòd, etſi unus ac ſolus Deus condiderit univer-P-15.613.6an.
ſam naturam, & conſervet omnia quæ exiſtunt: tamen e)
Cauſa Peccati ſit voluntas in diabolo & hominibus avertens ſe à
Deo: juxta dictum Chriſti, de diabolo: Cum loquitur menda-
cium ex propriis loquitur Joh. S, 44.
IN ARTICGCVLO XX. diſertè ponunt hæc verba, quòèd Improbatur.
rejiciant & improbent hoc quod dicimus, QvuòôAa non merean DE MERITO
antur homines remisſtonem peccatorum bonis operibus. Hunc OPERVM.
articulum clarè prædicant ſe rejicere & improbare. 4) Quid b-is- 19.65.105.
in re tam manifeſta dicendum eſt? Hic apertè oſtendunt“ 99.
architecti Confutationis, quo Spiritu agantur. 4) Quid eſt
enim certius in Eccleſia, quàm quòd Remisſio peccatorum p. 33. 4. 8. 138.
contingat gratis propter Chriſtum: quòd Chriſtus ſit pro- 145.147. 152. ſeq
pitiatio pro peccatis, non noſtra opera. Sicut Petrus inquit⸗: e., isz.
Huic omnes Propbetæ perbibent teſtimonium, in nomine ipfins Ac 10, 33
accipere remisſionem peccatorum omnes qui credunt in eum: p. 77.152.17 9.
Huic Eccleſiæ Prophetarum aſſentiamur potius, quàm
iſtis perditis Scriptoribus Confutationis, qui tam impu-
denter blasphemant Chriſtum. Nam etiamſi qui fue-
runt Scriptores, qui ſenſerunt poſt rêmisſionem pecca-
torum homines juſtos eſſe cora non fide, ſed ipſis
4 L.3. Hypogn. I.7.f. 321. Summ. Virt. & Vit. b) Leſſ. D. a. Grat. Effic. c. o. Mo-
lin. Vaſqu. D. 31. in I. Thbom. c. Io. II. Cc) Aug.Il.2.1 Pecc. Mer. c. . I. 7. f. 6o. Meiſn.
Anthrop. c.3.q. 4. Feurborn. Ir. d. Pecc. in Sy. S. .2.1. Cor. 5, 4. Chemn. LL. P. I. p.357.
4) Conc. Tr. S..:c.9. Bell.l..d. Iuſt. .21. Altenſtaig... Summiſtæ h.e) Cochl Diſe. fʒla. Hofſm fy.

p. 197.

„y 9 ART. XX. DE MERITO OPERVM.
operibus, tamen hoc non ſenſerunt, quèd ipſa remisſio
peccatorum contingat propter opera noſtra, non gratis Propter
Chriſtum. Non ferenda eſt igitur blasphemia, tribuere-
honorem Chriſti noſtris operibus. Nihil pudet jam iſtos
Theologos, ſi talem ſententiam in Eccleſia audent ferre-
Neque dubitamus quin Optimus Imperator, ac plerique-
Principum, hunc locum nullo modo fuerint in Confutatio-
ne relicturi, ſi eſſent admoniti. Infinita hoc loco teſtimo-
nia ex Scriptura, ex Patribus, citare poſſemus. Verum &
ſupra ſatis multa de hac re diximus. Et nihil opus eſt plu-
ribus teſtimoniis, illi, qui ſcit quare Chriſtus nobis donatus
ſit, qui ſcit Chriſtum eſſe Propitiationem pro peccatis no-
ſtris 1. IOo 2 2. Eſaias?“ .s6. inquit: Poſuit Dominusin eeg iniqui-
tates omnium noſtrüum. Adverſarii contra docent, Deum po-
nere iniquitates noſtras, non in Chriſto, ſedin noſtris ope-
ribus. Neque hic dicere libet, qualia- opera doceant. Vide-
mus horribile decretum contra nos compofitum eſle, quod
magis terreret nos, ſi de ambiguis, aut lev ibus rebus con-
tenderemus. Nunc cum confſcientiæ noſtrz intelligant, da-

mnari ab A dverſariis manifeſtam Veritatem, cujus propu-

ghatio Eccleſiæ neceſſaria eſt, & amplificat gloriam Chri-
ſti: facileè terrores mundi contemnimus, & ingenti animo,
ſiquid erxrit patiendum, propter gloriam Chriſti, propter⸗-
utifitatem Eccleſiæ, feremus. Quis non gaudeat mori in
Confesſione horum articulorum, quòd remisſionem pec-
catorum fide conſequamur gratis propter Chriſtum, quod
operibus noſtris non mereamur remisſionem Peccatorum? 2
Nullam habebunt ſatis firmam conſolationem conſcientiæ
piorum adverſus terrores peccati & mortis, & adverſus
diabolum ſollicitantem ad deſperationem, ſi non ſciant ſe⸗
debere ſtatuere, quòd gratis propter Chriſtum habeanc-
remisſionem peccatorum. Hæc ſdes ſuſtentat, & vivifi-
cat corda in illo aſperrimo certamine deſperationis. Digna
igitur cauſa eſt, propter quam nullum recuſemus pericu-
lum. Tu ne cede malis, ſed centra audentior ite, quisquis
aſſentiris Confe sſioni nonre: cum adverſarii, terroribus, J
cruciati-

HM

ART. XX. DE MERITO OPERVM. y

cruciatibus, ſuppliciis, conantur excutere tibi tancam con- p. 1o;. 105. 153.
ſolationem, quæ univerſæ Eccleſiæ in hoc noſtro articulo 165.172.263. 325.
Propofita eſt. Non deerunt quærenti teſtimonia Scriptu- 328. 76.

ræ, quæ confirmabunt animum. Nam bPaulus tota voce,
(ut dicitur,) clamitat Roma. y, 25. &̃ c. 4, 10, 16. Gratis remitti pec.
cata propter Chriſtum. Ideò, inquit, ex hfide juſßificamur, &
gratis, at ſirma it promirßo, id eſt, Si ex noſtris operibus
penderet promisſio, non eſſet firma. Si propter noſtra ope-
ra daretur remisſio peccatorum, quando ſciremus eam nos
conſecutos eſſe? quando reperiret opus conſcientia territa.
quod ſtatueret ad placandam iram Dei fufficere? Sed ſu-
pra de tota re diximus, inde Lector fumat teſtimonia. Nam
hanc, non diſputationem, ſed querelam indignitas rei no-
bis expresſit, quòd hôc loco diſertè poſuerunt, ſe impro-

bare hunc noſtrum afticulum „quòd remisſionem peccato. p. 17.

rum conſequamur, non Propter opera noſtra, ſed fide & gra-
tis propter Chriſtum Adverſarii etiam addunt teſtimonia
ſuæ condemnationi. Er operæ pretium eſt unum atque alte-

rum recitare. Allegant ex Petro 2,t,10. Stadete frmam ſacere vo- P.87. F. C.a.4.
cationem veſtrum &. Jamn vides, Lector, Adverſarios noſtros ?ανσο

non perdidiſſe operam in diſcenda Dialectica, ſed habere--
artificium ratioeinandi ex Scripturis prorſus quidquid li-
bet. Facite Rrmani vocationtn veſtram, per bona opera. Igi-
tur opera merentuf remisſionem peccatorum. Sanè con-
cinna erit argumentatio, ſi quis ſic ratiocinetur de reo ca-
pitalis pœnæ, cui pœna remiſia eſt. Magiſtratus præcipit,
ut in poſterum abſtineas ab alieno. Igitur per hoc meri-
tus es Condoônationem pœnæz, quôd nunc ab alieno abſtines.
Sic argumentari eſt ex non cauſa, cauſaum facere. Nam Pe-
trus loquitur de operibus Sequentibus remisſionem peccatorum,
& docet quarè ſint facienda, ſcilicet, at ſet Brma vocatio,
hoc eſt, ne vocatione fua excidant, ſi iterum peccent. Fa-
cite bona ôpera, ut perſeveretis in vocatione, ne amittatis
dona vocationis, quæ prius contigerunt, non propter ſe-

quentia opera: ſed jam retinentur fide, & fides non manet p. 70.74. 32. 4,.
in his qui amittunt Spiritum ſanctum, qui abjiciunt pœniten-88.1or306. 6,5.
N 4 tiam, ſi-74.574.

149. 150.158.

XXI. DE INVOCATIONE

200
p. I. 144. 147. tiam, ſicut ſupra diximus, fidem exiſtere in Pœnitentia. Ad-

dunt alia teſtimonia non meliùs cohærentia. Poſtremò dicunt,

Hift. Eccl. Voſſ. Hanc opinionem ante mille annos Auguſtini tempore damna-
5:1. Hiſt. Pe- tam eſſe. Id quoque falſisſimum eſt. Semper enim Eccleſia⸗

lag. contra Con-

JIut.

Chriſti ſenſit, remisſionem peccatorum gratis contingere. Imò
Pelagiani damnati ſunt, qui Gratiam propter opera noſtra dari
contendebant. Cæterùm ſupra ſatis oſtendimus, quòd ſentia-
mus, bona opera neceſſariò ſequi debere fidem. Non enim ab-

Rom. 3, 30. olemus legem, inquit Paulus ſed ſtabilimus. Quja cum ſfide ac-

4. 4. I. 344.

Immprobatur.
P. 21.

cepimus Spiritum ſanctum, neceſſariò ſequitur Legis imple-
tio, quæ ſubinde creſcit: dilectio, patientia, caſtitas & alii fru-
us Spiritus. 1 13
DE INVOEGATIO-N E
SANCTOQOQRYVM.
ARTI CVIL VM XXI. ſimphiciter damnant, quòd Invoca:
Ationemsanctorum non requirimus. Nec ullo in loco pro-
Hxius rhetoricantur. Neque tamen alhud quicquam efficiunt,
quàmsan ctos honorandos eſſe: Item Sanctos qui vivunt ora-
re pro ahis. Quaſi verò propterea neceſſaria fit Invocatio or-
tuorumSanctorum Allegant Cyprianum, quò dvivumCorne-
lium rogaverit, ut difcedens pro fratribus oret. 4) Hoc exem-
plo probant Mortuorum invocationem. Citant & Hierony-
mum contra Vigilantium. In hac arena, inquiunt, ante mille e&
centum annos vicit Hieron'mus Eigilantium. Sic triumphant ad-

Aſini p. 164. verſarii, quaſi jam fit debellatum. Nec vident iſti Ami apud

266.
p. 206*

Hieronymum contra Vigilantium, nullam extare ſyllabam de
Invocatione. ̈) Loquitur ae Honoribus Sanctorü, non de Invoca-
tione. Neque rehqui veteres Scriptores ante Gregorium fece-
runt mentionem Invosationi. c) Certèê hæc invocatie, cum his
opinionibus, quas nunc docent adverſarii de applicatione⸗-
meritorum, non habet teſtimonia veterum Scriptorum.
4) Ep. l. 3,18. F.l. K 2. d. Tabit Virg. ad Origen. dulzum. Chemn. gx. Conc. Tr. P. 3 C. 3.§. II.
Orig. tn. dogma co ntra Celſ:conf:ib.. z. Bpiphan. ad. l. Meiſn. de Origen. De Hie-
zony. Chemn d.l-usé, ad T.1 f =o. 7. bg ld ægre fert Cochl. h. c) Virveſ.
Philipel.f. 332. Daventr. F 21. Hofm. F19. Bell. de Beat. S.le „6. 13. Cocc. Theſ.
Canc. Tr. S. 25.ca.5. Sera opinio. Pereſ-d. Tzadit. P.3. Conſ.7. Durand. Rat. c. 35.

SANCTORVM. D 2 11
6b. ꝛ. Confesſio noſtra probat honores Sanctorum. Honor.
Nam hic triplex honos probandus eſt. Primus eſt Gratiarum 1.
asdhio. Debemus enim Deo gratias agere, quòd oſtenderit⸗-
exempla miſericordiæ, quòd ſignificaverit ſe velle ſalvare ho-
mines, quòd dederit doctores, aut alia dona Eccleſiæ. Et hæc
dona, ut ſunt maxima, amplificanda ſunt, & laudan di ipſi San- .
ti: qui his donis fideliter uſi ſunt, ſicut Chriſtus laudat fideles Mat. 25, 17:
negotiatores Secundus cultus eſt Confrmatio Edei neſra, cumn vi- 2.
demus Petro condonari negationem, erigimur & nos, ut ma- Mar- 25, 7.
gis credamus, quèòd verè gratia exuberet ſupra peccatum. Ier- Kom. 5 15.
tius honos eſt Enitatio, primum fidei, deinde cæterarum Virtu- 2z.
tum, quas imitari pro ſua quisque vocatione debet. Hos veros
honores noreguinüt adverſarii. Tantum de Invocatione, quæ,
etiamſi nihil haberet periculi, tame nõ eſt neceſſaria, rixantur.
G3. Præterea & hoc largimur, quòd Angeli orent pro no-
bis. Extat enim teftimonium Zachariæ 1, 2. ubi Ange- Augelica-
ls orat: Domine rcitnnm, usge guo tu non miſereberis Ie- Per . iraſ.
ruſalem &c. De Sanklis g) etſi cohcedimus, quoôd ficut vivI O luch. Pius.
rant pror cclſia lniverſa in genere, †ita in cœlis orent prokc- r. klorz.
cleſia in genere. Tametſi teſtimonium nullum de Mortuis oan- TW. Angelolatr.
tibus extat in Scripturis, *) præter ilud ſomnium 4) ſumptum Piſp. §&. pro In-
ex libro Machabæorùm poſteriore c. , 27. ge Chenm.
8. 4. Porrò ut maximè pro Eccleſia orent Sanctitamen vyy ide.
non ſequitur, quòd ſint invocandi 4QuanquamConfesſio no- „4,
ſtra hoc tantum affirmat, quòd Scriptura non doceat Sancto- † Auguſt. t. 10.
ruminvocationem, ſeu petere à Sanctis auxilium. QCum au- §. 17. de Ver. A-
tem neque præceptum, neque promisfio, neque exemplum poſt. P. 23 4–,
ex Scripturis de Invocandis Sanctis afferri posfit: Sequitur-⸗
conſcientiam nihil poſſe certi de illa invocatione habere⸗
Et cum Oratio debeat ex Ede fieri, quomodo ſcimus, quoòd Iac. H 6. zt.
Deus approbet ilam invocationem? e) Unde ſcimus ſine te-l. rre, cg;
Rimonio Scripturæ, quòd Sanéti intelligant Singulorum pre- an Adte
ces? Quidam planè tribuunt Pirinitatem ) Sanéctis, videlicet, Scot. 2. Sent. d.
quòd tacitas cogitationes mentium in nobis cernant: Diſpu- 19⸗ Occam P.2.
tant de Matutina & Veſpertina cognitione. Fortasfis, quia 4.23. Cochl. f-
N è„ dubitant, 3²788. eſſe Deos
„ 17 W per gratiamm.
aA) Id. Ex. Gonr. T7. P.3.f. Gtz. ) Cochl. Diſe.f3as. contra Bell. 1. Beat. SS. l-. 6. 18.1) Aug. d. Gen.
Gerh. 7.5. L-L.n.4 42. Hũlſ. Anti- Hag. Diſp. 9. n. 27. c) Virves. ap. Fabr.f. 335. Cochl. ad lit. de Angel-
F.326. ægrè fert vocem. 4) Daventr. F.372. malé colligit. e) Becan- App. Diſp.d. Biel Lect. 21. in
Purg. Calbin. c. 5, 5. Coſter. Euch. p. 358. Bell. d. l.- Dubii ſant. Canon.

Intercesſio

202 XXI. DE INYOCATIONE
dubitant, Vtrum mane, an veſperi audiant. Hæc commini-
ſcuntur, non ut Sanctos honore a fficiant, ſed ut quæſtuoſos
cultus defendant. Nihil afferri poteſt ab Adverſariis contra.-
hanc rationem, quòd, cum invocatio non habet teſtimonium
ex verbo Dei, non posſit affirmari, quòd Sancti intelligant⸗-
invocationem noſtram, aut, ut maximè intelligant, quòd
Deus eam approbet. Quare Adverſariinon debebant nos ad
rem incertam cogere, quia oratio ſine fide non eſt Oratio.
Nam quòd allegant Eccleſiæ Exemplum, conſtat novum,
hunc in Eccleſia morem eſſe, Nam veteres orationes, etſi
mentionem Sanstorum faciunt,; nontamen invocant San-
ctos. Quanquam etiam illa nova invocatio in Kccleſia, dis.
ſimilis eſt invocationi ſingulorum. iAdeee
Merita ven. F. 5. Deinde Adverſari non ſoluùm invocationem in-
ditata . cultu Sanctorum requirunt, ſecketiam applicant merita San-
Biel in Can-. Gtorum pro aliis, & faciunt ex Sanctis non ſolum deprecato-
Miſſ. Lect. zo. res, ſed etiam propitiatores. Id nullomodo ferendum eſt.
Abſolanio . . Nam hic prorſus transfertur in Sanctos proprius honor Chri-
Eiviver. f. ſti. Faciunt enim eos Mediatores & Propitiatores: & quan-
inpudens. quam diſtinguunt de Mediatoribus Intercetſionis & Mediate-
Chemn. am. ribus Redemptionis, tamen pland faciunt ex Sanctis Mediato-
P.3. † 5S97. Hülſ. res Redemptionis. Atque etiam illud dicunt ſine teſtimo-
Anti- Hag. D. nio Scripturæ, quòd ſint Mediatores Intercesſionis: quod ut
5. P.56. verecundisſimè dicatur, tamen obſcurat officium Chriſti, &
fiduciam miſericordiæ debitam Chriſto, transfert in San-
cGtos. Fingunt enim homines, Chriſtum duriorem eſſe, &
Sanctos placabiliores: & magis confidunt miſericordiasan-
ctorum, quàâm miſericordia Chriſti: &fugientes Chriſtum,
quærunt Sanctos. Ita faciunt ex eis reipia Mediatores Re-
demptionis. ) drnoiir MII : S
Mediatio f. g §. 6. Itaque oſtendemus, quòd verè faciant ex San-
tis non tantùm Deprecatores ſed Propitiatuner, hoc eſt, Media-
zores Redemptionis. Nondum recitamus hic Valgi abufus. De
Doctorum opinionibus adhuc loquimur. Reliqua etiam im-
Periti judicare poſſunt. In Propitiatore hæc duo concur-
runt. Primum, oportet extare verbum Dei, ex quo certò
ſciamus,

Etitid s.

SsANCTORUIM. 203
ſciamus, quòd Deus velit miſereri & exaudire invocantes

per hunce Propitiatorem. Talis extat de Chriſto promisſio: Jo. “ae.

Maidquid petieritis Fatrem in nomine meo, dabit vobi. De-
Sanéii nulla extat talis promisſio, quare conſcientiæ non
poſſunt certò ſtatuere, quòd per Sanctorum invocationem
exaudiamur. Itaque invocatio illa non fit ex fide. Deinde
mandatum etiam habemus, ut invocemus Chriſtum juxta

illud: Venite ad me qui laboratiz & quod certè nobis quo. Mat. 1, 25.

que dictum eſt. Et Eſaias 1I,10. In die illa. ſtabit radix Ieſf-
Ne, in ſignum populorum. Tpfum genter deprecabunturn. Et

Pſalmo gy, 13. Vultum tuum deprecabuntur omnes diviter ple- Pſ. 22, 30.

bis. Et Pſalmo 22, 14. Er adorabunt eum ovnkes roges terræ.
Et paulô poſt: Orabunt coram eo jugitern. Et Johban,y, 23. inquit
Chriſtus: Vt omnes Banortfitent fllium, ſicut honorificant Pa-
trem. Et Paulus 1. Theſalua, . Orans inquit : Ipſe autem⸗
Dominus noſten Ieſiis Chriſtus, & Deus, & Pater noſten, exhor-

tetur corda pveſtra] &οonhfſirmet vos & . At de Sanctorum P. 22,294-

invocatione, quodpoſſunt adverſarii præceptum, quod
exemplum ex Scripturis afferre? aAlterum eſt in Propitiato-
re, quod mentaipfius propofita ſunt, ut quæ pro aliis ſa-
tisfacerent, quæ ahis donentur imputatione divina, ut.s
Propter ea ſtanquam propriis meritis juſti reputemur,:
ut ſi quis amicus prolamico ſolvit æs alienum, debitor,
alieno merito tanquam proprio liberatur. Ita Chriſti me-
rita nobis donantur, ut juſti reputemur fiducia meritorum
Chriſti, cum in eum credimus, tanquam propria merita ha-
& 7.- Et exutrocue, nempe ex Promisßione, & Donatione
meritorum, or'tur fdutia miſericordig. Tahs fiducia promis-
fionis divinæ, Item meritorum Chriſti debet afferri ad
orandum. Verèe enim ſtatuere debemus, & quòd propter
Chriſtum exaudiamur, & quèd ipfius meritis habeamus
placatum Patrem. Hic Adverſarii primum jubent invoca-
re Sanctos, cum neque promisſionem Dei, neque manda-
tum, neque exemplumscripturæ habeant. Et tamen faciundut
major fiducia miſericordiæ Sanctorũ concipiatur duan Chri.
I, CLI

Mat. II, 23.

d.1.

Abſolutio
Papalis.

Oratio Mo-

204 XXI. D E INVOCATIONE
ſti, cum Chriſtus ad ſe venire juſſerit, non ad Sanctos. §Se-
cundò, applicant Merita Sanctorum alis, ſicut merita Chriſti.
lubent confidere meritis Sanctorum, quaſi reputemur jaſti
ropter merita Sancterum, ſicut juſti reputamur meritis Chri-
ſti. Nihil hic fingimus. In Indulgentiis) dicunt ſe applicare⸗
merita Sanéctorum. Et Gabriel interprés (anonis Miſiæ, confi-
denter pronunciat, Nos ordine inſtituto à Deo, debere ad auxilia
Sanctorum confugere, ut ſalvemur eéorum meritis & vpvotis. Hæc ſunt
verba Gabrielis. Et tamen pasſim in libris & concionibus ad-
verſariorum leguntur abſurdiora. Quid eſt facere Propitia-
tores, ſi hoc non eſt? Prorſus æquantur Chriſto, ſi confidere
debemus, quòd meritis eorum ſalvemur. Vbi autem in-
ſtitutus eſt ille ordo à Deo, quem dicit iſte, quod debeamus
ad auxilia Sanctorum confugere ? Proferat Exemplum ex
Scripturis, aut Præceptum. Fortasſis ex aulis Regum *) ſu-
munt hunc ordinem, ubi amicis interceſſoribus utendum eſt.
At ſi Rex conſtituerit certum intercefſſorem, non volet ad ſe
cauſas per alios deferri. Ita cum Chriſtus ſit conſtitutus Inter-
ceſſor & Pontifex, cur quærimus alios? Pasſim uſurpatur hæc
forma Abſolutionis: c) Paiho Domini Ieſit Chriſti, merita beatisſi-
mæ virginis Mariæ, & omnium Sanktoörum ſint tibi in remisſionem⸗
catorum. Hic pronuntiaturAbſolutio, quèd non ſolum me-
ritis Chridi, ſed meritis aliorum Sanctorum reconciliemur &
juſti reputemur. Quidam ) nobis viderunt morientem-
DocRtorem Theologiæ, ad quem conſolandum adhibitus erat
Monachus quispiam Theologus. Is morienti nihil inculca-

ieniium ad bat, niſi hanc precationem: Mater gratiæ nos ab hoſte protege, in

Mariam.

hora mortis ſuſtipe. Vt largiamur quòd Beata Maria oret pro
Eccleſia, num ipſa ſuſcipit animas in morte?num vincit mor-
temeènum vivificat? Quid agit Chriſtus, fi hæc facit beata Ma-
ria? e) quæ etſi eſt dignisſima amplisſimis honoribus, tamen
non vult ſe æquari Chriſto, ſed potius exempla ſua nos intue-
ri & amplecti vult. At res loquitur i. pſa, quòd publica perſva-
ſione Beata Virgo prorſus in locum Chriſti ſucceſſerit. Hanc
invoca-
4) Bell. A. Indulel. I. C. I6. C. 4. contra Chemn. Exam P. 4. Gerh. Conſ. Cath. ar.16.
c. 7. l. 2. Set P.3. Hopfn. A.h.r. b) Virves.d.l. ita & Tob. 12,/5. Mat. 1 ineptè. Vir-
ves. d. I. Chemn. Ex. P. 2.·f. 169. 4) Drexel. Prodr. atern.p.5l. ) ſalt. Mariæ, Roſa-
rium. ap. Chemn. Ex. P.3. Cantica. 6oy. Litania f. 6og. Dorſch. Kirch. Dev. 8.40.
Schol. Zach. P.I. ρ,

SANCTORIM. 205
invocaverunt homines, hujus miſericordia confiſi ſunt, per
hanc voluerunt placare Chriſtum, quaſi is non eſſet Propi-
tiator, ſed tantum horrendus judex, & ultor. Nos autem
ſentimus, nos tantuùm fiducia Meritorum Chriſti juſtificari,
non fiducia meritorum B. Virginis aut alorum Sanctorum:
De aliis Sanctis dictum eſt: Unusquique recipiet mercedem ſe- I. Cor. 55.
cundum ſuum laborem, id eſt, ipſi inter ſe donare ſua merita-
alij aliis non poſſunt, ſicut Monachi vendunt ſuorum Ordi-
num merita. Et Hilarius ait de Fatuis Virginibus: Er quia= ad c. 25. Mat.
prodire obviam fatuæ extinctis lampadibus non poſſunt, deprecan- Canon. 27. f.
zur eas quæ prudentes erant, ut oleum mutuent: quibus reſponde. 1.
runt, non poſſz ſe dare, quia non ſit fortèò, quòd omnibus ſatis ſit,
alienis ſeilicet operibus ac meritis neminem aajuvandum: quia uni-
nique lampadi ſuæ emere oleum neceſſeſt, Cum igitur Adverſarii Matth. -=, S.
doceant fiduciam collocare inlnvocationem danctorum, cum
neque verbum Dei, neque exemplum Scripturæ habeant-,,
cum applicent merita Sanctorum pro aliis, non ſecus ac me-
rita Chriſti, & proprium Chriſti honorem in Sanétos trans-
ferant, neque opiniones eorum de cultu Sanctorum, neque
conſuetudinem Invocationis recipere poſſumus. Scimus
enim, fiduciam in Chriſti interceſſionem collocandam eſſe⸗,
quia hæc ſola habet promiſſionem Dei. Scimus ſolius Chri-
ſti merita propitiationem pro nobis eſſe. Propter Chriſti
merita reputamur juſti, cum credimus in eum, ſicut textus
ait: Omnes qui confidunt in eum, non confundentur. Nec juſti- Eſa.23, 12.
ficamur fiducia meritorum B. Virginis, aut aliorum San- Rom. 10, n.
Storum.
§. 9. Hæret & hic error apud doctos, quòd ſingulis Procuratio-
Sanétis certæ Procurationes commiſſæ ſint, ut Anna Divitias nes &5
largiatur, Sebaſtianus arceat Peſtilentiam, Valentinus medea- Hofm. Judic.
tur Morbo Comitiali, Georgius tueatur Equites. Hæ per F. r. Virves.
ſuaſiones planè ſunt ortæ ex ethnicis exemplis. Sic enim 7 bil.16. F. 335.
apud Romanos putabatur Juno ditare, Febris arcere fe- cenſr.
brim, Caſtor & Pollux defendere equites &c. Et fingamus 126. Biel Can.

moderatiſſimè tradi Invocationem Sanetorum, tamen cum Miß. Lect. 23.

exemplum Salmer. D. 7. in
1. Tim. 2. T. 15. Bell d. h.pr. l. I. c. 20. Baron. Annal.-Salmer. Sanctius in ler. Praf.
contr. Chemnit. Exam. P. z. f- o. 6&.

b⸗ 200

206 XXI. DE INVOCATIONE.
exemplum ſit periculoſiſſimum, quorſum opus eſt eam defen-
dere, cum nullum habeat mandatum autteſtimonium ex ver-
bo Dei? Imò nec veterum Scriptorum teſtimonium habet“.
Primum, quia, ut ſupra dixi, cum alii mediatores præter Chri-
ſtum quæruntur, collocatur fiducia in alios, obruitur tota no-
titia Chriſti, Idque res oſtendit. Videtur initio MentioSan-

) Chem. 4. l. Ctorum, a) qualis eſt in veteribus Orationibus, tolerabili conſi-
65o. Daventr-f. lio recepta eſſe. Poſtea ſecuta eſt Invocatio; invocationem

3 25 .
Im 2gines.

Barbara.

Cbriftoph.

I.
2.

3

4.
H⸗
6.
Mar. 176, 7.
Jo. 21, 1.

prodigioſi & plusquam ethnici abuſus ſecuti ſunt. Ab invoca-
tione ad Imagines *ventum eſt, hæ quoque colebantur, &pu-
tabatur eis ineſſe quædam vis, ſicut Magi vim ineſſe fingunt
imaginibus ſinorum cæl'ſtium certo tempore ſiulptis. Vidi-
mus in quodam monaſterio ſimulacrum beatæ Virginis, quod
quaſi &ατισατ aptè movebatur, ut videretur aut averſari
petentes, aut annuere. Et tamen omnium ſtatuarum atque
picturarum portenta ſuperant fabuloſæ hiſtoriæ deSanctis, )
quæ magna autoritate publicè tradebantur. Barbara petit in-
ter tormenta præmium, ne quis invocans ipſam, moriatur ſine
Euchariſtia. Alius totum Pſalterium ſtans pede in uno, quoti-
die recitavit. Chriſtophorum 4) pinxit vir prudens, ut ſigni-
ficaret per allegori am, magnũ oportere robur animi eſſe in his
qui ferrent Chriſtum, h.e. qui docerent Evangelium, aut con-
fiterẽtur, quia neceſſe ſit ſubire maxima pericula. Deinde ſto-
lidi monachi apud populum docuerunt invocare Chriſtopho-
rum, quaſi talis polyphemus aliquado extitiſſet. Cumq; Sancti
maximas res geſſerint, vel reipublicæ utiles, vel continétes pri-
uata exempla: quarum comemoratio, tum ad fidem confirmã-
dam, tum ad imitationem in rebus gerendis multum condu-
ceret, has nemo ex veris hiſtoriis conquiſivit. At verò prodeſt
audire, quomodo ſacti viri adminiſtraverint reſpublicas, quos
caſus, quæ pericula ſubierint, quomodo ſanéti viri regibo au-
xilio fuerint in magnis periculis, quomodo docuerint Evan-
geli, quas habuerint cum hæreticis dimicitationes. Proſunt
& exempla miſericordiæ, ut cum videmus Petro condonatam

eſſe ne-
) Bell. 1. Im ag.I. 2. c. 2;. contr. Chemn. Ex. P. 4:f.659. Hôpf. Sax. Cath.3 P. 1.
c7. ſeq. ) Ita Caſſand. Conſ/ult. a. 21 p. 2 49. Canus l.2 LL.c 6.5. Pri ma Leæ.
Chemn. Ea. P g.f 5b. Gerh. Conf. Cath. L. I. Gen, c 16. Dorſch. Kircher. Deß.
S. 77. 1) Vincent. l.3.d. Rat. Stud. Theol. c. 7. Becan. Inv. S”S. p. 113. Baron. Mariyr.
Miſſal. Salisburg. Hortul. Anim. Chemn. Exam. P.3 P.t.

SANCTORUM. 207
eſſe negationem: cum videmus Cypriano condonatum eſſe,
quod magus fuiſſet: cum videmus Auguſtinum in morbo
expertum vim fidei, conſtanter affirmare, quòd verè Deus
exaudiat preces credentium. Hujusmodi exempla, quæ vel
fidem veltimorem, vel adminiſtrationem reipublicæ conti-
nent, proderat recitari. Sed hiſtriones quidam, nulla neque
ſidei, neque rerumpublicarum regendarum ſcientia præditi,
confinxerunt fabulas imitatione poëmatum, in quibus tan-
tum inſunt ſuperſtitioſa exempla, de certis precibus, certis
jejuniis, & addita ſunt quædam ad quæſtum facientia: cu-
jusmodi ſunt miracula de Roſariis & ſimilibus ceremoniis
conficta. Neque opus eſt hic recitare exempla. Extant enim Legenaæ. Spe-
Legendæ ut vocant, & Secula Exemplorum, & Roſaria, in qui- cul. Exempl.
bus pleraque ſunt non diſſimilia Veris Narrationibus Lu- Roſaria.
ciani. His prodigioſis & impiis fabulis applaudunt Epi-
ſcopi, Theologi, Monachi, quia faciunt 0ο τ α½ in.
Nos non ferunt, qui, ut Chriſti honos & officium magis
conſpici poſſit, non requirimus Invocationem Sanctorum,
& abuſus in cultu Sanétorum taxamus. Cumque omnes
boni viri ubique deſiderent in his abuſibus corrigendis vel
Epiſcoporum autoritatem, vel diligentiam concionantium,
tamen adverſarij noſtri in Confutatione omninò diſſimu-
lant etiam manifeſta vitia, quaſi, recepta Confutatione, ve-
lint nos cogere ut etiam notiſſimos abuſus approbemus.
Ita inſidiosè ſcripta eſt Confutatio non tantum in hoc loco,
ſed ferè ubique. Nu lus eſt Iocus in quo à dogmatibus ſuis
diſcernant manifeſtos abuſus. Et tamen apud ipſos, ſi qui
ſunt ſaniores, fatentur, multas falſas perſuaſiones hærere in
doctrina Scholaſticorum & Canoniſtarum, multos præte-
rea abuſus in tanta infcitia & negligentia Paſtorum irre-
pfſiſſe in Eccleſiam. Neque enim primus fuit Lutherus qui
depPublicis Abuſibus quereretur. Multi docti & præſtantes vi- Flac. Catal.
ri longè ante hæc tempora deploraverunt abuſus Miſiæ, Tef. Perit. Stat.
fiduciam obſervationum Monaſticarum, quæſtuoſos cul- Proteſt. contr.
tus Sanctorum, confuſionem doctrinæ de bœnitentia, quam a eeK
vel maximè oportebat perſpicuam & explicatam extare⸗ eraſ. th.
. In Eccle- 1zr. Dorſch.

Prodr. Anticris. p. 6. Ræmund. Hift. Sec. 10. l. I. C. 9.

2

4) Binder. de
Tvyeol. Schol.

Gerb. Conf.

Cath. l. 1. Gen.

P. 2. c. Iy.
Meiſn.

Schol. h.

p. 2692

I.

2.

p. 182.30 5.755.

Orat.
d.h. r. Himmel.
d. I. Cæanon.

ri Confutationi, diſſimularent Abuſus.

208 XXI. DE INVOCATIONE
in Eccleſia. Ipſi audivimus excellentes Theologos 2) deſi-
derare modum in Scholaſtica doctrina, quæ multò plus ha-
bet rixarum Philoſophicarum, quàm Pietatis. Et tamenin
his veteres ferè propiores ſunt Scripturæ, quàm recentio-
res. Ita magis magisque degeneravit iſtorum theologia. Nec
alia cauſa fuit multis bonis viris, qui initiò amare Lutherum
cœperunt, quàm quòd videbant eum explicare animos
hominum, ex illis labyrinthis confuſiſſmarum & infinita-
rum diſputationum, quæ ſunt apud Scholaſticos theologos
& Canoniſtas, & res utiles ad pietatem docere. Quarènon
fecerunt candidè adverſari, quòd, cum vellent nos aſſenti-
Ac ſi vellent Ec-
cleſiæ conſultum, maximeè iſto in loco, in hac occaſio-
ne, debebant hortari optimum Imperatorem, ut de corri-
gendis Abuſibus conſiſum caperet, quem quidem non ob⸗
ſeurè animadvertimus cupidiſſimum eſſe benè conſtituen-
dæ & ſanandæ Eccleſiæ. Sed adverſarij non hoc agunt, ut ho-
neſtiſſimam & ſanctiſſimam voluntatem Imperatoris adju-
vent, Sed ut nos quoquo modo opprimant. De ſtatu Ec-
cleſiæ multa ſigna oſtendunt eos parum ſollicitos eſſe. Non
dant operam, ut extet apud populum certa quædam ſum-
ma dogmatum Eccleſiaſticorum. Manifeſtos abuſus nova
& inuſitata crudelitate defendunt. Nullos patiuntur in Ec-
cleſiis idoneos doctores. Hæc quò ſpeétent, boni viri faci-
lè judicare poſſunt. Sed hac via neque ſuo regno,nequekc-
cleſiæ benè conſulunt. Nam interfeétis bonis doctoribus,
oppreſſa ſana doctrina, poſtea exiſtent fanatici ſpiritus,
quos non poteruntreprimere adverſarii, qui & Eccleſiam
impiis dogmatibus perturbabunt, & totam Eccleſiaſticam/
politiam evertent, quam nos maximè cupimus conſerva-
re. Quarè te, Optime Imperator Carole, propter gloriam⸗
Chriſti, quam nihil dubitamus te cupere, ornare atque au-
gere, oramus, ne violentis conſiliis adverſariorum noſtro-
rum aſſentiaris, ſed ut quæras alias honeſtas vias concor-
diæ ita conſtituendæ, ne piæ conſcientiæ graventur, neve
ſævitia aliqua in homines innocentes, ſicut hactenus fieri
vidimus

XXII. ART. DE VTRAQVESPECIE. 209
vidimus, exerceatur, nevè ſana doctrina in Eccleſia oppri-
matur. Hoc officium Deo maximè omnium debes, ſanam
doctrinam conſervare & propagare ad poſteros, & defen-
dere recta docentes. Id enim poſtulat Deus cum Reges or-
nat Nomine Suo, & Deos appellat, inquiens: Ego dixi, Dii eſtis, Pl-. asz.
ut res divinas, hoc eſt, Evangelium Chriſti in terris conſer-
vari & propagari curent, & tanquam Vicarii Dei vitam & ſa-
lutem innocentum defendant. p.23. A. 5. r.
. . Cat. Min.
XXII. DEVTRAQVE SPECIEGEAn é
COENAE DOMINI. ic. Ded. 721.
ON poteſt dubitari, quin pium ſit, & conſentaneum in- es .
Nſtitutioni Chriſti, & verbis Pauli, Vii utraque parte in Cœ-
na Domini. Chriſtus enim inſtituit utramque partem, & inſti-
tuit, non pro parte Eccleſiæ, ſed pro tota Eccleſia. Nam non-
presbyteri ſolum, ſed tota Eccleſia autoritate Chriſti, non au- 1.
toritate humana, utitur Sacramento. Idque fateri adverſa- contra Fabr.
rios exiſtimamus. Jam fſi Chriſtus inſtituit pro tota Eccleſia,. Daventr.
cur altera ſpecies adimitur parti Eccleſiæ? Cur prohibetur ,7Cochlz48
uſus alterius ſpeciei? Cur mutaturOrdinatio Chriſti? præſer-
tim, cum ipie vocet eam Teſtamentum ſium. Quod ſi hominis te- 2.
ſtamentum reſeindere non licet, multò minùs Chriſti teſtamen- contra Bell. d⸗
tum reſcindere licebit. Et Paulus † inquit: ſe à Domino accepiſſe, Euch.- l. 4. zz.
quòd tradidit. Tradiderat autem uſum utriusque ſpeciei, ſicut Chemn. Exa 27.
clarè oſtendit textus 1. Corinth.n. Hoc facite, inquit: primùm Gai. F. 300,
de Corpore, poſtea eadem verba de Poculo repetit. Et deinde v. 25. b. 37. .
Probet ſeipfſum homo, & ſic de Pane comedyt, & ex poculo bibat. †i. Cor. 1,23,25.
Hæc ſunt verba diſponentis. Et quidem v. 33. præfatur ut 3. p. 241.
Jui ſunt uſuri Cmœxna Beomini, Rimul utantur. Quare conſtat 4.
pro tota Eccleſia Sacramentum inſtitutum eſſe. Et manet
mos adhuc in Eccleſiis Græcis. a) Et fuit quondam etiam in 5.
Latinis Eccleſüis, ⁶) ſicut Cyprianus & Hieronymus te- 6.
ſtantur. Sic enim inquit Hieronymus in Sophoniam: Sa-
cerdotes
) In Athan. Apol. 2. T.t f. 732. Chryſ. hom. 19. ad 2. Cor. T. z3. Liturgiæ Jerem. Pa-
triar. ad Tubing. anno 776. Kotvviz. Itin- anno 1619.Il.2.c.6. aliis Liturg Caſſand.
Nihuſ. ad Leo. Allat. d.h. v. Angelus d. Stat Eccl. Græc. .:23. ib. Fehlau. Schvveigg.
Itin.l. 2.c.42. Olear Itin Molc. Humſert. ap. Baron. T.1I. Arcud. l. 2. c. 56. 6) Gerh.
Conf. Cath.d.l. Conc. Trid. S.21.6c.2. Cochl. Davent. . Bell.,4. 6.26.

20 XXII. ABVS. ART. I. DE VTRAQVE SPECIE
cerdotes qui Euchariſtiæ ſerviunt, & ſanguinem Domini populis &;us
2) Mos ut Pe- dividunt G&c. Idem teſtatur Synodus Toletana.4) Nec diffici-
lag. II. Can. 3. le fuerit magnum aceruum teſtimoniorum congerere. Hic
22. Caranz. p. nihil exaggeramus, tantum relinquimus prudenti lectori ex-
. 1.. pendendum „quid ſentiendum fit de divina ordinatione.
bog,. §. 2. Adverſarii in Confutatione non hoc agunt, ut ex-
ſz; Honby. I. cuſent Eceleſiam, cui adempta eſt altera pars Sacramenti. Id
C. zf i3. Ca- decuit bonos & religioſos viros. EKrat quærenda firma ratio ex-
ran. p.223. Bin. Cuſandæ Eccleſiæ, & docendarum conſcientiarum, quibo non
Tarf. ooo. So- poteſt contingere niſi pars Sacramenti. Nunc ipſi defendunt
to c. Sent. 4.2. rect⁸ prohiberi alteram partem, & vetant concedere uſum u-.
d alan. triusque partis. Primlum fingunt initio Eccleſiæ b) alicubi mo-
7. 7. Caſſ. Cnfſ. rem fuiſſe, ut una pars tantum porrigeretur. Neque tamen
A.h. con- (ꝛ.) exemplum hujus rei vetus ullum afferre poſſunt. Sed allegant
tra Hoſium-. locos «c) in quibus fit mentio panis, ut apud Lucam 24, 35. ubi
Chemn. Ex. FP. ſcriptum eit, quòa diſcipuliagnoverint Chriſtam in frablione panis.
erh. Citant & alios locos de fractione panis. 4) Quanquam autem
"Wnon valdè repugnamus, quo minus aliqui de Sacramento ac-

*) Cyprian. S. 11.01.
A. Lapfs. Am- Cipiantur, tamen hoc non conſequitur, unam partem tantum

broſ. de Obit. datã eſſe: quia Partis appellatione reliquum ſignificatur com-
Fratr. Baſil. Ep. muni conſuetudine ſermonis. Addunt de Laica communione, e)
Lockte f 60) quæ non erat uſus alterius tantuùm ſpeciei, ſed utriusque. Et
Caſl. ctr. ſi quando Sacerdotes Laica communione uti jubentur, ſigniſi-
e) Luc. 24. Da- catur, quoòd à miniſterio Conſecrationis remoti fuerint. Ne-
vent. Cochl. que hoc ignorant adverſarii: ſed abutuntur inſcitia imperito-
Roffenſ. Ca- rum, qui cum audiunt Laicam communionem, ſtatim ſomni-
ſra. Samer ant morem noſtri temporis, quo datur Laicis tantum pars Sa-
3. 770 ,"s. ramenti. Ac videte impudentiam: Gabriel ) inter cæte-
z.2. Tanner. L. Fas cauſas recitat, cur non detur utraque pars, quia fuerit dis-
4. Th. Sch. D.5. crimen inter Laicos & Presbyteros faciendum. Et credibile⸗
7. 5. d. 6. n. eſt hanc præcipuam cauſam eſſe, cur defendatur prohibitie
40. unius partis, ut dignitas Ordinis religione quadam fiat com-
9) Act.n4 46. mendatior. Hoc eſt conſilum humanum, ut nihil dicamus in-
ap.-Labr,s. civili quo ſpectet facilè judicari poteſt Et in Confu-
ap. Fabr Harm. Civilius, quod quo ſpectet facile Judicari pote onfu
Ff.3 70. Caſaub. tatione
Exer. 16. n. 27. Soto Inſtit. Sac. d. h.r. Lect. 10. Chemn. a.. e) Davent. h. Bell. l. 4. 4. h. c 24. contra-
Albaſpin. ad Optat. Cerda c. 14 5.n2. 10. Cyprian. Ep.l. 2.69.72. Damel. 2d Ep.52. Durand. d. Rit.
Eccl. Lorin-. Ack. 2. Vaſqu. 3. Thom. d. 12. 6. 3. Calixt. contra Com m: ſub und th. I15. de Sub utraque
zh. 34. Chemn. Exam.f⸗3. Dorſch. Myſar. Miſſic.. Gerh. ?v.§: 64. f) Lelt.52 84 in Can-.
Gerſon. er. contra bar. de comm ſub utr.

COr NAE DOMINI.. Ait.

tatione allegant de filiis Heli, quòd, amiſſo ſummo ſacer- Fabritio Na-
dotio, petituri ſint unam partem ſacerdotalem 1. Regum 2, 36. =f†â.αα.

Hic dicunt uſum unius ſpeciri ſignificatum eſſe. Et addunt::
Sic ergo & Neſtri Laici una parte ſacerdotali, una ſpecie contenti
eſſe debent. Planè ludunt adverſarii, cum ad Sacramentum
transferunt hiſtoriam de poſteris Heli. Ilbi deſcribitur pœ-
na Heli. Num hoc quoque dicent, Laicos propter pœnam
removeri ab altera parte? Sacramentum inſtitutum eſt, ad
conſolandas, & erigendas territas mentes, cum credunt⸗

carnem Chriſti datam pro vita mundi: cibum eſſe, cum cre- Io. 6,52. P. 527

dunt ſe conjunctos Chriſto, vivificari. Verùm adverſarii
argumentantur: Laicos removeri ab altera parte pœnæ cau-
ſa. Debent, inquiunt, eſſe contenti. Satis pro imperio.
Cur autem debent? Non eſt quærenda ratio, ſed lex eſto,
quidquid dicunt Theologi. Hæc eſt ει„ονσνσℳοαονπ Ecciana,
Agnoſcimus enim iſtas Thraſonicas voces, quas ſi exagita-
re vellemus non defutura nobis eſſe oratio. Videtis enim
quanta ſit impudentia, Imperat tanquam aliquis Tyran-
nus in tragœdiis, Quòd nolint, velint, debent eſſe con-
tenti. Num hæ rationes quas citat excuſabunt hos in judi-

cio Dei? qui prohibent partem Sacramenti, qui ſœæviunt Pp. 103. 103. 153.
in homines bonos, utentes integro Sacramento. Si hac ra- 165. 182. 199.

tione prohibent, ut ſit Ordinis diſcrimen, hæc ipſa ratio?
movere debeat, ne aſſentiamur adverſariis, vel ſi alioqui
morem cum ipfis ſervaturi eramus. Alia ſunt diſcrimina-
ordinis Sacerdotum & Populi, ſed non eſt obſcurum, quid
habeant conſihi, cur hoc diſcrimen tantopere defendant
Nos, ne de vera dignitate Ordinis detrahere videamur, de hoc
callido conſilio plura non dicemus.

12. 263. 320.

756.

F. 3. Allegant & Periculum Effuſionis, & ſimilia quæ- Formido Eſ-
dam, quæ non habent tantam vim, ut ordinationem Chriſti fuſionis.
mutent. Et fingamus ſanè liberum eſſe, Vti una parte aut: (é.) Bell. ,4.
ambabus, quomodo poteritprohibitio defendi? Quanquam 7. Euch. c. 23.

Eccleſia non ſumit ſibi hanc libertatem, ut ex ordinationi-

(.) contra,

.. . .—.—ð . MLAnt. de Dom
bus hriſti, faciat res indifferentes. a) Nos quidem Eccleſiam,

.d. Rep. Eccl.

excuſamus quæ hanc injuriã pertulit, cum utraq; pars ei con- c.6.n. 282.

2 tingere
4) Luth. von d. Winckel⸗Meſſe T.4. V.fF. 42. Ep. ad Hauſman. T. 2. Ep. p. o. Inſtruct,
Viſit. anno 1528. Rivet. ad Grot Annot. p. 166. Apol. p. 163.

212 XXIII. ABVS. ART. II. DE CONIVGIO.
tingere non poſſet, ſed autores qui defendunt, rectè prohi-
beri uſum integri Sacramenti, quique nunc non ſolùm prohi-
P. 211. bent, ſed etiam utentes integroSsacramento excommunicant,
& vi perſequuntur, non excuſamus. Ipſi viderint, quomo-
8. do Deo rationem ſuorum conſiliorum reddituri ſint. Neque
ſtatim judicandum eſt Eccleſam conſtituere aut probare-,
quidquid Pontifices conſtituunt, præſertim cum Scriptura⸗
de Epiſcopis & Paſtoribus vaticinetur in hanc ſententiam,
ut Ezechiel c. 7, 26. ait, Peribit lex à ſacerdote.

A. C. .24. A. .

2c,H 6. D B CONIVGIO SA-

t. 5. L. II. 55. 299. CERDOI V M
Thuan. ad a. “

156 f. 726. „
Inprobatur. [N tanta infamia inquinati cœhbatus, audent Adverſarii

non ſolùm defendere legem Pontificiam impio & falſo
prætextu Nominis divini, ſed etiam hortari Cæſarem ac
Principes, Netolerent conjugia ſacerdotum ad ignominiam &
infamiam Romani Inperi. Sic enim loquuntur. Quæ
major impudentia unquam ulla in hiſtoria lecta eſt, quàm
hæc eſt adverſariorum? Nam argumenta, quibus utuntur,
poſtea recenſebimus. Nunc hoc expendat prudens lector,
quid frontis habeant iſti nihili homines, qui dicunt coniu-
gia parere infamiam & ignominiam Imperio. Quaſi verò
Thuan 137. f. Eccleſiam valde ornet iſta publica infamia flagitioſarum ac
764,766. prodigioſarum libidinum, quæ flagrant apud iſtos S. Pa-
tres, qui Curios ſimulant, & Bacchanalia vivunt. Ac plera-
que ne verecundè quidem nominari queunt, quæ iſti ſum-
ma licentia faciunt. Et has ſuas hbidines caſtisſima dextra
R21. 208. 269. tua, Carole Cæſar, quem etiam vetera quædam vaticinia ap-
pellant Regem Pudica Facie. (De te enim dictum apparet⸗:
Pudicus facie regnabit ubique,) propugnari poſtulant. Poſtu-
lant ut contra lus divinum, contra Ius gentium, contra Ca-
nones Conciliorum disſipes matrimonia, ut in homines in-
nocentes, propter conjugium atrocia ſupplicia conſtituas,
ut Sacerdotes trucides, quibus religiosè parcunt etiam bar-
bari, ut

dire. Sed quia nulla cadit in hos tuos mores vel turpitudo,

SACERDOITGc/VM 213
bari, ut in exilium agas extorres mulieres, orbos pueros. P-x.
Tales leges tibi ferunt , Opzime & Caſtitſime Imperator,
quas nulla barbaria, quamlibet immanis ac fera, poſſet au-

vel ſævicia, ſperamus te & in hac cauſa clementer nobiſcum
acturum eſſe: præſertim ubi cognoveris nos gravisſimas ha-
bere cauſas noſtræ ſententiæ, ſumptas exVerbo Dei, cui ad-
verſarii nugacisſimas & vanisſimas perſvaſiones opponunt.
Et tamen non tuentur ſeriò cælibatum. Neque enim igno: Bell. .r.à. Cler.
rant quàm paucipræſtent caſtitatem, ſed prætexunt ſpeci- . Chemn-.
em Religioni: regno ſuo, cui prodeſſe cælibatum putant, ut Ex. by f. 455.
intelligamus Petrum 2.a*,3. rectè monuiſſe, futurum atpſiudo-
prophetæ fictis verbisz decipiant homines. Nihil enim verè, ſim-
pliciter & candidè in hac tota cauſa dicunt, ſcribunt, aut
agunt adverſarii, ſed reipſa dimicant de Dominatione, quam
falsò putant periclitari, & hanc impio prætextu Pietatiz mu-
nire conantur.
Dan. rr, 37. Reſervato Papæ, ad Principum Poſtulata. .
C. 2. Nos hanc legem de Cælibatu, quam defendunt ad- Negandi ra-
verſarii ideò non poſſumus approbare, quia cum lure divino mio.
& naturali pugnat, & ab ipſis Canonibus Conciliorum diſſen- r.
tit; Et conſtat fuperſtitiolam & periculoſam eſſe. Parit enim 2. 3.
infinita ſcandala, peccata, & corruptelam publicorum mo- 4.5.
rum. Aliæ controverſiæ noſtræ aliquam diſputationem do-
Rorum deſiderant. In hac ita manifeſta res eſt in utraque-
parte, ut nullam requirat diſputationem. Tantum requirit-
Judicem Virum Boeonum & Timentem Bei. Et cum defendatur P
à nobis manifeſta Veritas, tamen adverſarli calumnias quas-
dam architectati ſunt, ad cavillanda argumenta noſtra.

g. 3. Primm, Geneſis c. ,28, docet homines conditos piydiciæ ad I
eſſe, utſint ſæcundi, & ſexus rebta ratione ſexum appetat. Loqui-
mur enim non de Concupiſcentia quæ peccatum eſt, ſed
de illo appetitu qui in integra natura futurus erat, quem⸗
vocant ονOνσανι. Et hæc s&0α⁵7α eſt verè Ordinatio Divi- p. ꝛ5.
na ſexus ad ſexum. Cum autem hæc ordinatio Dei ſine ſin-
0 3 gulari

Exctpt.

Reſponſ.

P. 24.26.249.

214 AKT. XXIII. ABVS. II. DE CONIVGIO
gulari opere Dei tolli non posſit, ſequitur, Ius contrahen-
di matrimonii non poſſe tolli Statutis aut Votis. Hæc ca-
villantur adverſarii, dicunt inuiò fuiſſe mandatum ur reple-

retur terra: nunc repleta terra non eſſe mandatum conju-
gium. Videte quàâm prudenter judicent. Natura hominum

formatur illo verbo Dei, ut fit fœcunda, non ſolum initio

creationis, ſed tantiſper dum hæc corporum natura exiſtet.

Stcut hoc verbo terra fit fœcunda v. II. Germinet terra herbam

virentem. Propter hanc ordinationem, non ſolum initio

cœpit terra producere gramina ſed quotannis veſtiuntur
agri, donec exiſtet hæc natura. Sicut igitur legibus huma-
nis non poteſt natura terrz mutari: ſta neque votis, ne-
que lege humana poteſt natura hominis mutari ſine ſpe-
ciali opere Dei.
§. 4. Secunds, Et quia Creatio, ſen ordinatio divi-

„

na in homine, eſt lu Naturale, ideo ſapienter & reâtè di-
xerunt lurisconſulti, conjunktionens maris & ſwming eſe Iuris
Naturzglii. Cum autem lIus naturale ſit immutabile, neceſfe
eſt ſemper manere lus contrahendi conjugii. Nam ubi na-
tura non mutatur, neceſſe eſt & illam ordinationem mane-
re, quam Deus indidit naturæ, nec poteſt legibus humanis

tolli. Ridiculum igitur eſt quòd adver ſarii nugantur, initio

fuiſſe mandatum conjugium, nunc non eſſte. Hoc perinde
eſt, ac ſi dicerent, Olim naſcentes homines ſecum attule-
runt ſexum, nunc non afferunt, Olim ſecum attulerunt lus
naturale naſcentes, nunc non afferunt. Nullus Faber fa-
briliis cogitare quidquam poſſet, quàm hæ ineptiæ excogi-
tæ ſunt ad eludendum Ius naturæ. Maneat igitur hoc in
cauſa, quod & Scriptura docet, & lurisconſultus ſapienter
dixit ,„ Conjunctionen maris & fæminæ eſſe luris naturalis.
Porro Ius naturale verè eſt Ius divinun, quia eſt ordina-
tio divimitùs impreſſa naturæ. Quja autem hoc lIus muta-
ri non poteſt, fine ſingulari opere Dei, neceſie eſt mancre
Jus contrahendi conjugii, quia ille naturalis appetitus,
eſt ordinatio Dei in natura ſexus ad ſexum, & propte-
rea Ius

rea Inz eſt, alioqu

ſeriᷣ. Si continentia eſſet omnibus posſibilis, non requi-

SACERDOTVM. i;
i quare uterque ſexus conderetur? Et lo-
quimur, ut ſupra dictum eſt, non de concupiſientia quæ

veccatum eſt, ſed de illo appetitu, quem vocant 477Oονι.ι p. ꝛiz.
any: quem concupiſcentia non ſuſtulit ex natura, ſed accen-

dit, ut nunc remedio magis opus habeas & conjugium non-,
ſoluùm procreationis cauſa neceſſarium ſit, ſed etiam reme- b. 25.

dii cauſa. Hæc ſunt perſpicua, & adeo firma, ut nullo modo

labefactari queant.

F.5. Tertiò, Paulus ait: Propter fornicationem anusquisque ha- WlI.
beat uxorem ſuam. Hoc jam expreſſum mandatum eſt ad ¹. Cor. 7, 2z.
omnes pertinens, qui non funt idonei ad cælibatum. Ad- P- 35. 223.
verſarii jubent ſibi oftendi præceptum, quod præcipit Sa-
cerdotibus uxores ducere; quaſi ſacerdotes non ſint homi-

nes. Nos quæ de natura hominum in genere diſputamus,

profectò etiam ad ſacerdotes pertinere judicamus. An--
non præcipit hic Paulus, at ducant uxorem iſti qui non habent
donum continentiæ? Interpretatur enim ſe ipſe paulò pôſt,
cum ait, Melius eſt nubere, quàm uri. Et Chriſtus clarè di Mat. 19, 12.
Xit : Non omnes capiunt hoc verbum, ſe quibus datum eſt; P- 24

quia nunc poſt peccatum concurrunt hæc duo, naturalis

appetitus & concupiſcentia, quæ inflammat naturalem⸗
appetitum, ut jam magis opus ſit conjugio, quàm in na-
tura integra. Ideo bPaulus de conjugio tanquam de reme-

dio loquſtur, & propter illa incendia jubet nubere. Neque

hanc vocem, Melius eſt nubere, quàm uri, ulla humana au-
toritas, ulla lex, ulla vota tollere poſſunt, quia hæc non tol-
lunt naturam aut concupiſcentiam. Retinent igitur Ius du-
cendi, omnes qui utuntur. Et tenentur hoc mandato Pau-
li, propter fornicationem unusquisque habeat uxorem ſuam, O-
mnes qui non verè continent, de qua re judicium ad con-
ſcientiam cujusque pertinet. Nam quòd hic jubent petere Mat. ,7.r. Cor.
à Deo continentiam, jubent corpus laboribus & inedia con-7,2. 1. Tim. 5, 14.
ficere, cur ſibi quoque non canunt hæc magnifica præcepta, ? Chemn. LL. P.

. Hõ erri; i Ri 4& 2. p. 183. ſéq. de
Sed ut ſupra diximus, Tantum ludunt adverſarii, nihil agunt Caſtu. Soro. 189.

Sx. P. 3. can: 9.
0⏑ 4 reret pe- RKr

P. 298.

Mat. 9, 12.

pe. 221.

Mat. 19, c6G6 :
Gen. 2, 24:.

potu utamur.

216 ART. XXIII. ABVS. 1I. DE CONIVGIO
reret peculiare donum. At Chriſtus oſtendit, eam peculia-
ri dono opus habere, quarè non contingit omnibus. Reli-
quos vult Deus uti communi Lege Naturæ, quam inſtituit.

Nonenim vult Deus contemni ſuas ordinationes, ſuas crea-

turas. Ita vult illos caſtos eſſe, ut remedio divinitùs pro-
poſito utantur, ſicut ita vult vitam noſtram alere, ſi cibo, ſi
Et Gerſon teſtatur multos fuiſſe bonos viros,
qui conati domare corpus, tamen parum profecerunt. Ideò
rectè ait Ambroſius: Sola virginitas eſt, que ſuaderi poteſt, im-
perari non poteſt, res magis voti, quam pracepti eſt. Si quis
hic objecerit, Chriſtum laudare hbos, qui ſe caſtrant propter re-
gnum calorum, is hoc quoque conſideret, quod tales laudat,
qui donum continentiæ habent. Ideò enim addidit, Qui
poteſt capere capiat. Non enim placet Chriſto immunda con-
tinentia. Laudamus nos veram continentiam. Sed nunc
de Lege diſputamus, & de his qui non habent donum con-
tinentiæ. Res debebat relinqui hbera, non debebant injici
laquei imbecillibus per hanc legem.

— .—

C. 6. Ouart. Diſſentit lex Pontificia & à Canonibus

Coôncihorum. Nam veteres Canones a) non prohibent con-
jugium, nec contraécta conjugia diſſolvunt, etſi hos qui in

miniſterio contraxerunt, removent ab adminiſtratione. Hæc
misſio iſtis temporibus beneficii loco erat. Sed novi Ca-
nones, qui non ſunt in Synocdlis conditi, ſed privato conſi-

lio Pontificum facti, & prohibent contrahere matrimonia-,
& contracta diſſovunt. Idque palam eſt fieri contra man-
datum Chriſti: Quos Deus conjunxit, bomo non ſeparet. Ad-

verſarii vociferantur in Confutatione, Cælibatum praceptum
eſſe à Conciliis. Nos non acculamus decreta Concilio-
rum. Nam hæc certa conditione permittunt conjugium-,:
ſed accuſamus leges, quas, poſt veteres Synodos, KRomani
Pontifices, contra autoritatem Synodorum, condiderunt⸗.
Adeò Pontifices contemnunt autoritatem Synodorum, quam
aliis volunt videri ſacroſanctam. Propria igitur eſt hæc lex
de perpetuo cælibatu hujus novæ Pontificiæ dominationis.
. „. Neque
2) Nicæn. Paphnut. Bell. l.d. Cler. C. 20.8. .. o. Vasqu. P.3. D. 239 c. 4. n. 34. Can.
Apoſt. 6. ib. Sylb. Coriol. Nic. Papa c. noſſe 3. q. t. c quonia m. I1.A. 31. dyn. Trulli. conf.
Zigler. ad Lacell.l.2.t. 12,5. 4. Græcus Canon ap. Chemn. Ex. P. 3.d. b. r. ed. prim.
J.1ob. Chemn. d. le.

SACERDOTUM. 217
Neque id abs re. Daniel enim tribuit hanc notam regno An-
tichriſti, videlicet Contemptum mulierum.
§. 7. Quintò, Etſi adverſarii non defendunt legem v.
ſuperſtitionis cauſa, cum videant non ſolere obſervari,
tamen ſuperſtitioſas opiniones ſerunt, dum prætexum Reli-
gionem. Cælibatum ideò prædicant ſe requirere, quòd Mat. 19, 6.
ſit mundicies: quaſi conjugium ſit immundicies ac pecca 1. Cor. 7,74.
tum: aut quaſi cælibatus mereatur remisſionem peccato- en. .
rum & reconciliationem: Conjugium verò non mereatur 5
remisſionem peccatorum &c. Et huc allegant ceremo-
nias legis Moſaicæ, quòd, cum in Lege, tempore mini-
ſterii, ſacerdotes ſeparati fuerint ab uxoribus, in Novo
Teſtamento ſacerdos, cum ſemper orare debeat, ſemper

debeat continere. Hæc inepta fimilitudo allegatur tan- Luc „. Cor-,
S 2

quam demonſtratio, quæ cogat ſacerdotes ad perpetuum =é6 34:
cælibatum: cum quidem in ipfſa ſimilitudine conjugium-
concedatur, tantum miniſterii tempore conſuetudo inter-
dicitur. Et ahud eſt orare, aliud miniſtrare. Orabant⸗
fanéti tunc quoque cum non exercebant publicum mini-
ſterium, nec conſuetudo cum conjuge prohibebat, ne-

orarent. Sech reſpondebimus ordine ad hæc figmenta“,.

PBrimum, hoc fateri neceſſe eſt adverſarios, quod conju-
gium ſit mundum in credentibus, quia eſt ſanbtißzatum ven-
bo Deo, hoc eſt, eſt res licita & approbata verbo Dei, ſicut
copiosè teſtatur Scriptura. Chriſtus enim vocat conjugium Gen. 2, 24.
Conjuncttionem Divinam, cum ait: Quos Deus conjunxit. Et Pau- Mat. 19, 6.
lus de Conjugio, de Cibis, & fimiibus rebus inquit: Senclif- 1. Tim. 4,5.
cantur per Verbum, & Orationem, hoc eſt per Verlum, quo con-
ſcientia fit certa, quòd Deus approbet, & per Oranmonem, hoc P. 223.

eſt, per fidem quæ cum gratiarum actione tanquam dono Dei

utitur. Item 7. Corinth.7, s. Sanéißteatur vir infidelis per uxorem fi-
delem &c. id eſt, uſus conjugalis licitus & ſanctus eſt, propter
fidem in Chriſtum, ſicut lcitum eſt uti cibo &c. Item t. Tim.

2, SF. Salvatur mulier per ſiliorum generationem O&c. Si talem lo-

cum adverſarii de Cælibatu proferre poſſent, tum vero
O 5 miros

X

218 XXIII. ABVS. II. DE CONIVGIO
Conf. Gl. len. miros triumphos agerent.

Paulus dicit‚ ſalvari mulierem per

Grot. RZ hliorum generationem. Quid potuit dici contra hypocriſin⸗-
Huan. ad S. Celibatus honorificentius, quàm mulierem ſalvari ipſis con-

prac. contrar.

Tit. 1, 75.
P: 219.223.

jugalibus operibus, uſu conjugali, pariendo, & reliquis
Oeconomicis officiis? Quid autem ſentit Paulus? Lector⸗
obſervet addi fidem, nec laudari officia Oeconomica, ſine fi-
de, i manſerint, inquit, in ſide. Loquitur enim de toto genere
matrum. Requirit igitur præcipuè fidem, qua mulier ac-
cipit remisſionem peccatorum & juſtificationem. Deinde
addit certum opus vocationis, ſicut in ſingulis hominibus fi-
dem ſequi debet bonum opus certæ vocationis. Id opus
placet Deo propter fidem. Ita mulieris officia placent Deo
propter fidem, & ſalvatur mulier fidelis quæ in talibus offi-
ciis vocationis ſuæ piè ſervit. Hæc teſtimonia docent, Con-
jugium rem licitam eſſe. Si igitur mundicies ſignificat id
quod coram Deo licitum & approbatumeſt, Conjugia ſunt
munda, quia ſunt approbata verbo Dei. Et Paulus ait, de
rebus licitis: Ownia munda munds, hoc eſt, his qui credunt
Chriſto, & fide juſti ſunt. Itaque ut virginitas in impiis eſt
immunda, ita conjugium in pis eſt mundum, propter ver-
bum Dei, fidem.

§. 9. Deinde, Si wundities propriè opponitur Concu-
piſcentiæ, ſignificat munditiem cordis, hoc eſt, mortißcatam
concupiſcentiam, quia lex non prohibet conjugium, ſed

concupiſcentiam, adulterium, ſcortationem. Quare cæliba-

tus non eſt mundities. Poteſt enim eſſe major mundities
cordis in conjuge, velut in Abraham, aut jacob, quàm in⸗
plerisque etiam verè continentibus.

F. o. Poſtremò, Si ita intelligunt cælibatum munditiem-
eſſe, quòd mereatur juſtificationem magis, quàm conjugium,
maximè reclamamus. ) Iuſtificamur enim neque propter vir-
ginitatem, neque propter conjugium ſed gratis propter Chri-
ſtum, cum credimus nos propter eum habere Deum propi-
tium. Hic exclamabunt fortasſis, Joviniani more æquari
conju-
2) Cochl. Diſeuſ.f.-376. Luth. I. Cor. 7, I. Chemn. Ex. P.3.d.h.r,c. 3. Gerh. T.5. 5.492.

SACERDOTUHM. O”W”W”ò”UM

conjugium virginitati. Sed propter hæc convitia non abji-
ciemus veritatem de juſtitia fidei, quam ſupra expoſuimus.
Neque tamen æquamus conjugio virginitatem. Sicut enim
donum dono præſtat, Prophetia præſtat eloquentiæ, Scientia
rei militaris præſtat agriculturæ, Eloquentia præſtat archite-
Rtonicæ: Ita virginitas donum eſt præſtantius conjugio. Et
tainen ſicut Oraton non eſt magis juſtus coram Deo propter
Eloquentiam, quaàm Architeétus propter Architectonicam:
itaVirgo non magis meretur juſtificationem virginitate, quàm
Conjux conjugahbus officiis: Sed unusquisque in ſuo dono
fideliter ſervire debet, ac ſentire, quòd propter Chriſtum fi-
de conſequatur remisſionem peccatorum, & fide juſtus co-
ram Deo reputetur. u eV .
§S. 10. Nec Chriſtus aut Paulus laudant Virginitatem
ideò, quòd juſtificet: ſed quia fit expeditior, & minus diſtra-
hatur domeſticis occupationibus in orando, docendo, ſer-
viendo. Ideò Paulus ait Pirgo curat ea quæ ſunt Domini.
Laudatur igitur virginitas propter meditationem & ſtudi-

I. Cor. 7.32.340

um Sic Chriſtus non fimpliciter laudat hos qui ſe caſtrant,

fed addit, propter regnum cælorum, hoc eſt, ut diſcere aut⸗
docere Evangelium vacet. Non enim dicit, virginitatem
mereri remisſionem peccatorum aut ſalutem. Ad exempla
Sacerdotun Eeviticorum reſpondemus, quòd non efficiunt,

oportere perpetuum cælibatum imponi ſacerdotibus Dein A.. Gerh. .

de immunditiæ Leviticæ non ſunt ad nos transferendxæ. 7 Minift. Lé.
Conſuetudo contra legem tunc erat immunditia. Nunc §. 341.
non eſt immunchitia, quia Paulus dicit, Omnia munda mun- I. Tim. 1, 15.
dic. Liberat enim nos Evangelium ab illis immunditiis Le-P: 219. 223.

viticis. Ac ſi quis hoc conſilio legem cæhbatus defendit, ut
illis obſervationibus Leviticis gravet conſcientias, huic per-
inde adverſandum eſt, ut Apoſtoli in Altis Cap. ,g. adver-
fantur his qui circumciſionem requirebant, & legem Moiſi
Chriſtianis imponere conabantur. Interim tamen boni ſci-
ent moderari uſum conjugalem, præſertim cum ſunt occu-
Pati pu blicis miniſteriis quæ quidem ſæpètantum faciunt⸗
negotii bonis viris, ut omnes domeſticas cogitationes animis
excutir

P⸗ 1 89*

Theſſ. 4, 4.
p. 22 .
I. Cor. 7, 5.

Encratitæ.

Monachi.

1²⁰ ART. XXIII. ABVS. II. DE C ONIVGIO
excutiant. Sciunt boni & hoc, quèd Paulus jubet raſa pos-
ſidere in ſanttificatione. Sciunt item, quòd interdum ſeceden-
dum ſit ut vacent orationi; ſed Paulus hoc ipſum non vult eſſe
perpetuum Jam talis continentia facilis eſt bonis & occu-
atis, ſed illa magna turba otioſorum ſacerdotum, quæ in⸗
Collegis eſt, in his delitiis, ne quidem hanc Leviticam con-
finentiam præftare poteſt, ut res oſtendit. Et nota ſunt-,
poëmata: Deſidiam yuer ille ſequi ſolet, odit agentes G0.
G. Ir. Mülti hæretici, 4) malé intellesta lege Moiſi, con-
tumeliosè ſenſerunt de Conjugio, quales fuerunt Encrati-
tæ, ?) de quibus ſupra diximus. Et conſtat Monachos pas-
ſim ſolitos eſſe de cælibatu ſuperſtitioſos ſermones ſereren,
qui multas pias conſcientias propter legitimum uſum conju;
güi perturbaverunt. Nec difficile nobis eſſet exempla com-
memorare. Nam etſi non damnabant conjugium in totum,
propter procreationem, tamen vituperabant tanquam vitæ
genus quod vix unquam Deo placeret, aut certè non pla-
ceret, niſi propter procreationem. Cælibatum veròô effere-
bant, tanquam Angelicum vitæ genus: hunc prædicabant⸗
gratisſimum Deo ſacrificium eſſe, mereri remisſionem
peccatorum, mereri aureolas, ferre centeſimum fructum, & a-
lia infinita. Has religiones Angelorum Paulus valdè impro-
bat ad Coloſſ.2,15. Opprimunt enim cognitionem Chriſti, cum
ſentiunt homines, ſe juſtos reputari propter tales obierva-
tiones, non propter Chriſtum. Deinde opprimunt cognitio:
nem præceptorum Dei, cum, præter Dei præcepta, excogitan-
tur novi cultus & præferuntur præceptis Dei. Quarè ſedulò
adverſandumeſtin Eccleſia his ſuperſtitioſis perſvaſionibus
de cælibatu, & ut piæ conſcientiæ ſciant conjugium Deo pla-
cere, & ut intelligant quales cultus approbet Deus.
F. 12. Sed adverſarii noſtri non requirunt cælibatum
per ſuperſtitionem. Sciunt enim non ſolere præſtari caſtita-
tem. Verùm prætexunt fuper ſtitioſas opiniones, ut imperitis
fucum faciant. Magis igitur odio di gni ſunt, quàm Encratitæ,
qui quadam ſpecie Religionis lapſi videntur: illi Sardanapali
conſultò abutuntur prætextu Rehgionis.

4) Chemn. Exam. P. 2 can.9. p.3. hrtit. ⁵) Epiphan. h.

SACERDOTUIM. 1
8§S. 13. V. Sextò, Cum habeamus tot cauſas improban-
dæ legis de perpetuo cœlibatu, tamen præter has accedunt p-25.
etiam pericula animarum, & publica ſcandala, quæ etiamſi
lex non eſſet injuſta, tamen abſterrere bonos viros debent-⸗,
ne approbent tale onus, quod innumerabiles animas perdi-
dit. Diu omnes boni viri de hoc onere queſti ſunt, ) vel
ſua, vel aliorum cauſa, quos periclitari videbant, ſed has p. 1lo.
querelas nulli Pontifices audiunt. Neque obſcurum eſt,
quantum hæc lex noceat publicis moribus, quæ vitia, quàm
fiagitioſas libidines pepererit. Extant Romanæ Satyræ, In
his etiamnum agnoſcit mores Roma legitque ſuosv. Sic ulciſcitur
Deus contemptum ſui doni, ſuæque ordinationis, in iſtis qui
conjugium prohibent. Cum autem hoc fieri in aliis legi-
bus conſueverit, ut mutentur, ſi id evidens utilitas ſua-
ſerit, cur idem non fit in hac lege, in qua tot graves cauſæe
concurrunt, præſertim his poſtremis temporibus, cur muta-
ri debeat? Natura ſeneſcit, & fit paulatim debilior, & cre-
ſcunt vitia, quò magis remedia divinitus tradita adhiben-
da erant. Videmus quòd vitium accuſet Deus ante dilu-
vium, quòd accuſet ante conflagrationem quinque urbium. Gen. 6,2, 15. e.
Similia vitia præceſſerunt excidia aliarum urbium multa- ,5.
rum, ut Sybaris, Romæ. Et in his imago temporum pro
poſita eſt, quæ proxima erunt rerum fini. Ideò in primis
oportuit hoc tempore ſeveriſſimis legibus atque exemplis
munire conjugium, & ad conjugium invitare homines. Id
ad magiſtratus pertinet, qui debent publicam diſciplinam p. I6. 423.
tueri. Interim doctores Evangelii utrunque faciant, hor-
tentur ad conjugium incontinentes, hortentur alios ut do-
num continentiæ non aſpernentur. Pontifices quotidiè
diſpenſant, quotidiè mutant alias leges optimas; in hac
vna lege cœlibatus, ferrei & inexorabiles ſunt, cum qui-
dem conſtet eam ſimpliciter bumani Juris eſſe, Et hanc
ipſam legem nunc exacerbant multis modis. Canon jubet p. 25. 216.
lſucſpendere ſacerdotes: iſti parum commodi interpretes,
ſuſpendunt non ab officio, ſed ab arboribus. Multos bo-
nos viros crudeliter occidunt, tantùm propter conjugium.
UU Atque
2) Fabr. Anim. ad f. 367. contr. Gerſon d. Vir. Spir. Lect.4. Caſſ. Conſ. an. 23.f 95.
Chem. Exam. P..d. p. contr. Canon. J. Hulſ. D. As Miſſ. cont. Grot. 3.I70, Calix. d.b.

222 XXIII. A BVS. II. DE CONIVGIO
Atque hæc ipſa parricidia oſtendunt hanc legem doctrinam
Io. 5, 144 eſſe dæmoniorum. Nam dAiabolus, cum ſit bomicida, legem⸗
ſuam defendit his parricidis. Scimus aliquid offenſionis es-
)np. quod pa- ſe in Schiſmate, quòd videmur divulſi ab his qui exiſtiman-
timur. Hopfn. tur eſſe OrdinariiEpiſcopi. Sed noſtræ conſcientiæ tutisſimæ
Sax. Ep. . . ſunt, poſtquam ſcimus nos ſummo ſtudio concordiam con-
14. h z. ſtituere cupientes, non poſſe placare adverlarios, niſi mani-
feſtam veritatem projiciamus: deinde niſi cum ipſis conſpi-
remus, quòd velimus hanc injuſtam legem defendere,
contracta matrimonia diſſolvere, interficere ſacerdotes, ſi
qui non obtemperent, in exilium agere miſeras mulieres at-
que orbos pueros. Cum autem certum ſit has conditiones
Deo diſplicere, nihil doleamus nos non habere &σ ααατιια
tot parricidiorum cum ad verſariis.
Concluſio. §. 14. Expoſuimus cauſas, quare non posſimus bo:
na conſcientia aſſentiri adverſariis, legem Pontificiam de per-
I. petuo cœlibatu de endentibus „quia pugnet cum lIure divi-
2. .½ 4. no, & naturali, ac diſſentiat ab ipſis Canonibus, & ſit ſu-
.5. perſtitioſa, & plena periculi. Poſtremò quia tota res ſit ſi
mulata. Non enim imperatur lex religionis cauſa, ſed do-
minationis cauſa, & huic impiè prætexitur relgio. Neque
quidquam à ſanis hominibus, contra has firmisſimas ra-
nones afferri poteſt. Evangelium permittit conjugium his,
quibus opus eſt. Neque tamen hos cogit ad conjugium,
qui continere volunt, modò ut verè contineant. Hanc liber-
tatem & ſacerdotibus concedendam eſſe ſentimus, nec vo-
lumus quenquam vi cogere ad cœlibatum, nec contracta-⸗
matrimonia diſſolvere.
Reſponſ. ad §. 15. Obiter etiam, dum recenſuimus argumenta no-
Exceptiones. ſtra, indicavimus quomodo adverſarii unum atque alterum
cavillentur, & calumnias illas diluimus. Nunc brevisſimè
commemorabimus, quàm gravibus rationibus defendant-⸗
Ad 1. legem. Primum dicunt à Deo revelatam eſſe. Videtis ex-
Fabrit. F. 39. tremam impudentiam Iſtorum Nebulonum. Audent affirmare⸗,
⸗ quòd divinitus revelata ſit lex de perpetuo cœlibatu „cum⸗
adverſetur manifeſtis Scripturæ teſtimoniis, quæ jubent, ut
unus⸗-

SACERDOTIIM. 2 3
unusuisque habeat uxorem ſaam propter fernicationem. Item,, 2. Cor. ", 2.
quæ vetant diſotvere contratta matrimonia. Paulus admonet. P- JJ. 215.
quem autorem habitura fuerit iſta leæx, cum vocat eam do- n. Tim. 4,3.
öbtrinam dæmoniorum. Et frudtus indicant autorem, tot mon-
ſtroſæ libidines, tot parricidia, quæ nunc ſuſcipiuntur præ-
textu illius legis.

§. 16. Secundum argumentum adverſariorum eſt, Adz.
quòd ſacerdotes debeant eſſe mundi, juxta illude. Mundami- Eſa. 2, It.
ni, qui fertis vaſa Domini. Et citant in hanc ſententiam mul-
ta. Hanc rationem quam oſtentant velut maxime iτσοο—
a“ ſupra diluimus. Diximus enim virginitatem ſine fide, p. 27. 28.
non eſſe munditiem coram Deo. Et conjugium propter fi-
dem mundum eſſe, juxta illud: Omnia munda mundise. Di- Tit. „ i..
ximus & hoc, externas munditias & ceremonias legis non, p. 20.
eſſe huc transferendas, quia Evangelium requirit mundi-
tiem cordis, non requirit ceremonias legis. Et fieri poteſt,
ut cor mariti, velut Abrahæ, aut Jacob, qui fuerunt π½ο“à p. 218. 219.
auo, mundius ſit, & minus ardeat cupiditatibus, quàm
multarum virginum, etiam verè continentium. Quod ve-
ro Eſaias ait: Mundawini qui fertis vaſa Domini, intelligi de-“ e, n.
bet de munditie cordis, de tota pœnitentia. Cæterum,
Sanéti in externo uſu, ſcient quatenus conducat modera-
ri uſum conjugalem, & ut Paulus ait, Poſſidere vaſa in ſan- I. Theſ. 4,4,
tiſicatione. Poſtremò cum conjugium ſit mundum, rectè P.220.
dicitur his qui in cœlibatu non continent, ut ducant uxo-
res, ut ſint mundi. Ita eadem lex, Mundamini qui fertis paſa
Domini, præcipit, ut immundi cœlibes, fiant mundi con-

juges.

§. 17. Tertium argumentum horribile eſt, quòd ſit hæ- α11.
reſis Joviniani, conjugium Sacerdotum: bona verba. Novum ap. Fabr. contr.

n- Chemn. Ex. P.

hoc crimen eſt: conjugium eſe hireſin. Joviniani tempore no
3. h. C. 23.

dum norat mundus legem de perpetuo cœlibatu. Impu-
dens igitur mendacium eſt, conjugium ſacerdotum lovi-
niani hæreſin eſſe, aut ab Eccleſia tunc id conjugium d mna-
tum eſſe. In hujusmodi locis eſt videre quid conſilij Habuerinr
adver-

224 XXIV. ABVS. III. DE MISS ².
adverſarii in ſcribenda Confutatione. Judicaverunt ita fa-
cillimè moveri imperitos, ſi crebrò audhant convitium hæ-
reſie, ſi fingant, noſtram cauſam multis ante judiciis Eccleſiæ
confoſſam & damnatam eſſe. Itaque ſæpe falsò allegant Ec-
cleſiæ judicium. Id quia non ignorant, exhibere nobis
exemplum Apologiæ noluerunt, ne hæc vanitas, ne hæ ca-
lumniæ coargui poſſent. Quòd verò ad joviniani cauſam⸗
atinet, de Collatione Virginitatis & Conjugii, ſupra diximus,
quid fentiamus. Non enim æquamus conjugium & virgi⸗
rnitatem, etſi neque virginitas, neque conjugium meretur
uſtificationem. Talibus argumentis tam vanis, defendunt
legem impiam, & pernicioſam bonis moribus. Tahbus ra-
ombus muniunt Principum animos adverſus judicium⸗
ei, in quo Deus repoſcet rationem, cur disſipauerint
p. 103.107. 153. conjugia, cur cruciaverint, cur interfecerint Sacerdotes.
165182. 199.2. Nolite enim dubitare, quin, ut ſanguis Abel mortui clama-

263.3 15.325 756. Pat, ita dlamet etiam ſanguis multorum bonorum virorum,
Gen. ο. in quos injuſte ſœvitum eſt, Et ulciſcetur hanc ſœvitiam-⸗
Deus. Ibi comperietis, quâm ſint inanes hæ rationes ad-
verſariorum, & intelligetis, in judicio Dei nullas calumnias
e. 40, . adverſus verbum Dei conſiſtere, ut ait Eſaias : omnis caro fæ-
1. Petr. 7,24. num, & omnis gloria ejus quaſi fas fæni. Noſtri Principes,
Iac. 1, io. quidquid acciderit, conſolari ſe conſcientia re torum con-
ſiliorum poterunt, quia etiamnſi quid Sacerdotes in contra-
hendis conjugis mali feciſſent, tamen illa disſipatio con-
jugiorum, illæ prcſcriptiones, illa ſævitia manifeſtè adver-
ſatur voluntati & verbo Dei. Nec delectat noſtros Prin-
cipes novitas aut disſidium, ſed magis fuit habenda ratio
verbi Dei, præſertim in cauſa non dubia, quàâm aliarum⸗
A. C. 25g9.-A-S. rerum omnium.
279. F. C. 574. . .
72I. Luth. 1. 6.
1, von Win⸗ XXIV. DE MISSA.
Inprobatur. [NITIO hoc iterum præfandum eſt, nos non abolere⸗
Miſſam, ſed religiosè retinere ac defendere. Fiuntenim
apu

P. 49.

P. 218. 219.

ART. III. DE MISSA. 225
apud nos Miſſæ ſingulis Dominicis, & aliis Feſtis, in quibus
porrigitur Sacramentum, his qui uti volunt, poſtquam ſunt
explorati atque abſoluti. Et ſervantur uſitatæ ceremoniæ a)pu-
blicæ, ordo lectionum, orationũ ,veſtitus, 6) & alia ſimilia. Ad-
verſarii longam declamationem habent, De uſu Latinæ linguæ in
Miſa, in qua ſuauiter ineptiunt, quomodo proſit auditori
indo cto in ſidge Eccleſiæ, Miſſam c) non intellectam audire. Vide-
licet fingunt, ipſum opus audiendi Cultum eſſe & prodeſſe,
ſine intellectu. Hæc nolumus odiosè exagitare, ſed judicio
Lectorum relinquimus. Noſque ideo commemoramus, ut
obiter admoneamus, & apud nos retineri Latinas Lectiones
atque Orationes. Cum autem Ceremoniæ debeant obſervari,
tum ut diſcant homines Scripturam, tum ut Verbo admoniti
concipiant fidem, timorem, atque ita orent etiam: nam hi
ſunt fines ceremoniarum. Latinam linguam retinemus pro-
pter hos qui latinè diſcunt atque intelligunt; Et admiſce-
mus Germanicas cantiones, ut habeat & populus, quod
diſcat, & quo excitet fidem, & timorem. Hic mos ſemper
in Eccleſüs fuit. Nam etſi aliæ frequentius, aliæ rarius ad-
miſcuerunt Germanicas cantiones, tamen ferè ubique ali-
quid canebat populus ſua lingua. Illud) verò nuſquam ſcri-
ptum aut pictum eſt, hominibus prodeſſe opus audiendi le-
tiones non intellectas, prodeſſe ceremonias, non quia do-
ceant, vel admoneant, ſed ex opere operato, quia ſic fiant, quia
ſpectentur. Malè valeant iſtæ Phariſaicæ opiniones.
S. 2. Quòd verò tantum fit apud nos Publica Miſſa ſeu com-
munis, nihil fit contra Catholicam Eccleſiam. Nam in Græ-
cis e) parochiis ne hodiè quidem fiunt privatæ Miſſæ, ſed fit
Una Publica Miſſa, idque tantum Dominicis diebus, & Fe-
ſtis. In Monaſteriis fit quotidiè Miſſa, ſed tantùm Publi-
ca. Hæc ſunt veſtigia morum veterum. Nuſquam enim ve-
teres Scriptores ante Gregorium, mentionem faciunt bPri-
vatarum Miſſarum. Qualia fuerint initia, nunc omittimus.
Hoc conſtat/quòd poſtquam Monachi mendicantes re-

gnare cœperunt, ex falſiſſimis perſuaſionibus, & propter

P quæſtum

) Albæ, ab A. C; 12. Hieron. l. . contra Pe lag. 9. Conc. Carth. IV.c. 41. Bin. J. 7.f.

554. Optat. l.6. Chryſ. Hom. o. ad Pop. Antioch. Oſiand. H. E. Cent. 4. p-6 c) Philip.

Müller Tr. A. h. r. ad I. Cor. c. .4. d) Bell. I.2. d. Verb. Do c. I6. non ſpectari Populi

doctrinam, contta Conc. Trid. S.22. c. F. Caſſ. Conſ. a. 24. e) Razivil. Itin. Cochl.h.

p. 225.
P.26. 28. 236.
4) Chemn. Ex.
P. 2. cap. J. c.
7. quadrupli-
ces: Mandatæ,
Piæ, Impiæ,
Adiaphoræ.
Bell l. 2. c. F.
Card. Bona=
R. Liturg.

P. 26.

p. 16. 142.
ſeq. 18t.

p. 26.235. 239.
246.

Conc. Ferrar. T.4. f. 41. Caſſ. Conſ. h. Liturg. e.t2. Baſil. Chryſ. Alvar. Itin. c. Sl. Vasqu. D. 2r. c. 3. Chytr.

Orat.d. stat. Græc.écel. F) VVizel, Sem., Antiqu. Caſſ. d. l. Calix. de Solit. Miſſ. 5. 12.

Contraria
rakianek.

F. 3.

ART. XXIV. ABVS. III. DE MISSA.

226
quæſtum ita auctæ ſunt, ut omnes bomi viri a) diu jam ejus rei

modum deſideraverint. Quanquam S Franciſcus rectè vo-
luit ei rei proſpicere, qui conſtituit, ut ſingula Collegia quo-
tidiè unica communi Miſſa contenta eſſent. Hoc poſteàâ
mutatum eſt ſive per ſuperſtitionem, ſive quæſtus cauſa.
Ita ubi commodum eſt inſtituta Majorum mutant ipfſi, po-
ſteà nobis allegant autoritatem Majorum. Epiphanius ſcri-
bit, in Aſia Synaxin ter celebratam eſſe ſingulis ſeptima-
nis, nec quotidianas fuiſſe Miſſas. Et quidem ait hunc mo-
rem ab Apoſtolis traditum eſſe. Sic enim inquit: ς
αιιNοαα τι—ẽ ,ατισ—r, σ1ααα ſτ— Aπαερ́, 11 %εαdοαα
7oρσααππας Nτ⅓ιm. , ο ριαανααι+
§. 3. Etſi autem Adverſarii in hoc loco muka conge-
runt, ut probent Miſſam eſſe Sacrifieium, tamen ille ingens tu-
multus verborum prolata hac unica reſponſione conſileſcet:
quòd hæc quamvis longa coacervatio autoritatum, ratio:
num, teſtimoniorum ‚non oſtendat, quòd Miſſa ex opere
operato cônferat gratiam, aut applicata pro aliis merea-
tur eis remiſſionem veniallum, & mortalium peccatorum,
culpæ & pœnæ. Hæc una reſponſio evertit omnia quæ Ad-
verſarii obiciunt non ſolum in hac Confutatione, ſed ino-
mnibus ſcriptis, quæ de Miſſa ediderunt. Et hic Cauſæ Status
eſt, de quo ita nobis admonendi ſunt lectores, ut Aeſchines
admonebat judices, ut perinde ac pugiles de Statu inter ſe
certant, ita cum adverſario dimicarent ipſi de Statn Contro-
verſie, nec ſinerent eum extra cauſam egredi. Ad eundem
modum hic Adverſari noſtri cogendi ſunt, ut de re propo-
ſita dicant. Et, cognito controverſiæ ſtatu, facillima erit
dijudicatio de argumentis in utraq; parte. Nos enim in Con-
feſſione noſtra oſtendimus, nos ſentire, quòd Cœna Domi-
ni non conferat gratiam ex opere operato, nec applicata
pro alhis, vivis aut mortuis, mereatur eis ex opere operato
remiſſionem peccatorum, culpæ aut pœnæ. Et hujus ſtatus
clara & firma probatio eſt hæc, quia impoſſibile eſt conſe-
qui remiſſionem peccatorum propter opus noſtrum ex O-
pere operato, ſed fide oportet vinci terrores peccati &
Mortls-
2₰) Cochl. o Diſe. h. diabolicos voeat. contra Caſſ. Conſa. b. †go7. Chemn. Ex. P.2e
g. & & PE. Bna Rer. Liturg-lel.. -

*

DE MISSA ET SACRIFPICIO. 217

mortis, cùm erigimus corda cogitatione Chriſti, ſentimus

nobis ignoſci propter Chriſtum ,ac donari merita & juſtiti⸗
am Chriſti, Roma 5, I. Juſtificati ex ſide pacem habemus. Hæc p. 239. 645.
tam certa, tam firma ſunt, ut adverſus omnes portas infero-
rum conſiſtere queant. Si quantum opus eit dicendum
fuit, jam cauſa dicta eſt. Nemo enim ſanus illam Phariſai-
cam & Ethnicam perſuaſionem de opere operato probare
poteſt. Et tamen hæc perſuaſio hæret in populo, hæc auxit
in infinitum Miſſarumnumerum. Conducuntur enim Miſ-
ſæ ad iram Dei placandam, & hoc opere remiſſionem culpæ &
pœnæ conſequi volunt: Volunt impetrare quidquid in omni p. 26. 225.235
vita opus eſt: Volunt etiam mortuos liberare. Hanc Phariſai- 239.
cam opinionem docuerunt in Eccleſia Monachi & So-
phiſtæ.
§. 4. Quanquam autem cauſa jam dicta eſt, tamen
quia Adverſarii multas Scripturas ineptè detorquent ad de-
fenſionem ſuorum errorum, pauca ad hunc locum addemus.
Multa de Sacrificio in Confutatione dixerunt, cùm nos in, Franz. Sch.Sa-
Confeſſione noſtra conſultò id nomen, propter ambiguita- ⁄⅞ Rung. H.
tem vitaverimus. Rem expoſuimus, quid per Sacrifiecium iſti . Ar
nunc intelligant, quorum improbamus abuſus. Nunc ut Rivct. Decaa.
malè detortas Scripturas explicemus, neceſie eſt initiò, Quid Pſal. Prophet.

ſit Sacrifeium, exponere. Toto jam decennio infinita penè

volumina ediderunt adverſarii de Sacrifcie, neq; quiſquam Stbol.sacr. Bo-
eorum Definitionem Sacrifici hactenus poſuit. Tantùm ar- na 75. . Li-
ripiunt nomen Sacrifcii, vel ex Scripturis, vel ex Patribus. ſec- w.
Poſteà affingunt ſua ſomnia, quaſi verò Sacrifeium ſignificet, c. 7. Chemn.
quidquid ipfis libet. Er p. n. Cone.

. Trid. S. Vr.
QllID SIT SACRIFICIVM,
ET QVAE SINTSACRI-
ficiispecies.

OCRATES in Phædro Platonis ait, ſe maximè cupi. Diftinckio a-
dum eſſe Diviſionum, quòd ſine his nibil neg, explicari tilte.
P 2£ dicenda

Sacramenti
4 Sacrißicio
diſtintlio.

p. 14.301I. 362.
510.517.
Mar. 16,16.

22% ART. XXIV. ABVS II. QVID SIT
dicendo,neq, intelligi peſſit, ac fi quem deprehenderit peritum dvi-
dendi, hunc inquit ſe aſſictari, eiuſq; tanquam Dei veſtigia ſequi:

Et jubet dividentem in ipſis articulis membra ſecare, ne quod

membrum mali coqui more quaſſatum frangat. Sed hæc præ-
cepta Adverſarii magnificè contemnunt, ac verè ſunt juxta
Platonem nanot uaναυιο Sacrificii membra corrumpentes,
quemadmodum intelligi poterit, cum ſpecies Sacrificii recen-
ſuerimus.
F. 16. Theologi rectè ſolent diſtinguere Sacramentum &
Sacrificium. Sit igitur genus horum, vel Ceremonia, vel Opus Sa-
crum. Sacramentum eſt ceremonia, velopus, in quo Deus
nobis exhibet hoc quod offert annexa ceremoniæ promiſſio,
ut Baptiſmus, eſt opus, non quod nos Deo offerimus, ſed
in quo Deus nos baptizat: videlicet, miniſter vice Dei, &
hic offert & exhibet Deus remiſſionem peccatorum &c. juxta
promiſſionem . Lui erediderit, & baptizatls fuerit , ſalvus erit.
Econtra, Sacrifßcium eſt ceremonia, vel opus quod nos Deo
reddimus, ut eum honòͤre afficiamus. Sunt autem Sacrificii

Mixtum Leb. 1. ſpecies proximæ duæ, nec ſunt plures. Quoddam, eſt Sacrifei-

Num. y.

p. 240. 242.

um Propitiatorium, id eſt, opus ſatisfactorium pro culpa, & pœ-
na, hoc eſt reconcilians Deum, ſeu placans iram Dei, ſeu quod
meretur aliis remiſſionem peccatorum. 4) Altera ſpecies eſt
Sacrificium raαραιαειιαâορι, quod non meretur remiſſionem pec-
catorum, aut reconciliationem, ſed fit à reconciliatis, ut pro
accepta remiſisione peccatorum, & pro aliis beneficiis acce-
ptis, gratias agamus, ſeu gratiam referamus.
G. 17. Has duas ſpecies Sacrificii magnopere oportet
& in hac controverſia, in aliis multis diſputationibus in
conſpectu, & ob oculos poſitas habere, & ſingulari diligentia
cavendum eſt, ne confundantur. Quòd ſi modus huius li-
bri pateretur, rationes hujus diviſionis adderemus: Habet
enim ſatis multa teſtimonia in Epiſtola ad Ebreos & ali-
bi. Et omnia Sacrificia Levitica ad hæc membra referri,
tanquam ad ſua domicilia poſſunt. Dicebantur enim in Le-
ge quædam Propitiatoria Sacrificia propter ſignificationem,
. ſeu ſimi-

. * X .
2) 1. Proprium, V. T. 1Aa&τιοαι. Fι ραααοπ. Dapale. Libatum. Pacificum.
Quüotid. Anniv. Stativũ. Leb. 16. Probativũ Num.6,;2. N. T. Vnuũ Ebr.5.-g.10. Mat. zo.
² Improprium, Fides. Preces. Laudes. Opera bona.

D

DE SACRIFICIO. 229
ſeu ſimilitudinem, non quòd mererentur Remisſionem pec-
catorum coram Deo: Sed quia merebantur remiſſionem p. 30.
peccatorum ſecundum Juſitiam Legis, ne illi pro quibus
fiebant excluderentur ab iſta Politia. Dicebantur itaq; Pro-
piti atoria Pro peccato, pro deliéto, holocauſtum. IIla ve-
rò erant eαιααρινα oblatio, libatio retributiones, primitiæ,
decimæ.
S. 18. Sed revera Unicum tantùm in mundo fuit Sacri- Propitiator.
ficium Propitiatorium, videlicet Mors Chriſti, ut docet Epi. p. 23.
Rola ad Ebreos, eg, 26. quæ ait: Impoſibile eſt ſanguine taurorumed
bircorum auferri veccata. Et paulò poſt de Voluntate Chri-
ſti, .o, . In qua voluntate Sanätißcati Jamus per oblationem
Cowpori Jeſu Chriſti ſimel. Et Eſaias interpretatur Legem,
ut ſciamus, mortem Chriſti verè eſſe Satisfactionem pro cν.
peccatis noſtris, ſeu expiationem, non Ceremonias Legis.
Quarè c. S, I. ait: Poſtquam poſuerit animam ſuam, hoſtiam pro
delicits , pidebit ſemen longævum O&c. Nam, vocabulum.:
DuS quo hic uſus eſt, ſignificat hoſtiam pro delicty, quæ
in Lege ſignificavit, quòd ventura eſſet boſtia quædam ſa-
tisfactura pro peccatis noſtris & reconciliatura Deum „ut,
ſcirent homines, quèd non propter noſtras juſtitias, ſed
propter aliena merita, videlicet Chriſti „velit Deus nobis
reconciliari. Paulus idem nomen R interpretatur pecca- 2. Cor. , 2r
um Roma. S, 3, 4. De Peccato damnavit Peccatum, id eſt, Non excluſo
Peccatum punivit de peccato, id eſt, per boſtiam, Pro pec: imputato. com-

igni i facilius intelligi tra Bell. l. 2. 4.
cato. 4) Significantia verbi facilius intelligi poteſt ex mori- " Bell. .2

. . IIuktif. c.7J. 6.7. 0.
bus gentium, quos videmus ex Patrum ſermonibus malè in. jo. F. Tertiuyz.

tellectis acceptos eſſe. Latini vocabant, Piaculum ,Hoſtiam,, Becan. Man. I.
quæ in magnis calamitatibus, ubi inſigniter videbatur DE- 17. c. /6 n. 15.
us iraſci, offerebatur ad placandam iram Dei. Et litaverunt Chryſoft. Hom.

aliquando bumanis hoſtüis: fortaſſis quia audierant, quan- A1.. Cr.

Ambroſ. b. f.
m. 220.f. Bernh.
S. 2. in Caut.

dam humanam hoſtiam placaturam eſſe Deum toti gene-
ri humano. Græci alibi zaαααορνααιτα., alibi ρρνͤι ταaαρſ[—bdel
laverunt. Intelligunt igitur Eſaias & Paulus, Chriſtum fa-
Rtum eſſe Hoſtiam, hoc eſt, Piaculum, ut ipſius meritis, non.,
noſtris, reconciliaretur Deus. Maneat ergò hoc in cauſa,

P 3 quòd

230 ART. XXIV. A BVS. HI. DE SACRIFICI O.

P. 129.238.295.

Euchariſti-

2‧240.

P· F4. 791. 2 .

Thil. , 19.

Ouktus Noenvs
Teſtamenti.
P.233.24 1.

quòd ſola mors Chriſti eſt verè Propitiatorium Saerificium.
Nam Levitica illa ſacrificia propitiateria tantùm ſic appel-
labantur ad ſignificandum futurum piaculum. Propterea
ſimilitudine quadam erant Satisfactiones, redimentes juſti-
tiam Legis, ne ex politia excluderentur iſti qui peccaverant.
Debebant autem ceſſare poſt revelatum Evangelium. Et
quia ceſſare in Evangelii revelatione debebant, non erant
Verè Propitiationes, cum Evangelium ideò promiſſum ſit,
ut exhibeat prepitiationem.
S. 19. Nunc reliqua ſunt Sacrificia ιαραιαια quæ v.
cantur dacrifieia Laudis, Prædicatio Evangelii, Fides, Invocatio,
Gratiarum a io, Confeſſio, Afflictiones Sanctorum, Imèò
omnia bona opera Sanctorum. Hæc Sacrificia non funt Sa-
tisfa ctiones pro facientibus, vel applicabiles pro allis, quæ
mereantur eis ex Opere Operato remiſſionem peccatorum,
ſeu reconcilationem. Fiunt enim à reconciliatis.“ Et talia
ſunt Sacriſicia Novi Teſtamenti, ſicut docet betrus 1, Petri 2,5.
Sacerdotium Sanbtum, ut offeratis boſtias ſpiritualet. Op-
ponuntur autem hoſtiæ ſpiritnales, non tantum pecuch⸗
bus, ſed etiam bumanis operibus, ex Opete Operato obla-
tis, quia Spiritaale ſignificat motus Spiritus Sancti in nobis.
Idem docet Paulus Roma. 12, k. Exhibete eorpora veſtra, Ho-
ſtiam viventem , Janbtam, cultum rationalem. Significat

autem Cultus rationalis cultum in quo Deus intelligitur,

mente apprehenditur, ut fit in motibus timoris & fiduciæ
erga Deum. Opponitur igitur non ſolum cukin Levitico,
in quo pecudes mactabantur, ſed etiam cultui, in que
Gngitur opus ex Opere Operato offerri. Idem docet Epiſe-
Ia ad Ebreos ecag I,15, 76. Per ipfüm oferamus hoſtiam laudlis
ſemper Deo: & addit interpretationem, 1 , frultun
laliorum conftentium nowmini cjur. Iubet oferre Laudes, hoc
eſt, Invocationem, gratiarum actionem, confefnonem
& fimilia. Hæc valent non ex Opere Operato, ſed pro-
pter fidem. Id monet particula, bper ipfum oeferamus, hoc
efſt fide in Chriſtum.
G. 20. In ſumma cultus Novi Teſtamenti Siritali, hoc eſt,
eſt juſti.

ART. XXIV. ABVS. III. DE SACRIFICIIO, 2,
eſt Juſtitia fidei in corde, & fructus Fidei. Ideoque
abrogat Leviticos cùltus. Et Chriſtus ait Johan. 4, 23. Ve-
ri adoratores adorabunt Patrem in Spiritu & veritate. Nant,
& FPater tales querit, qui adorent eum. Deus eſt Spiritus &
eos qui adorant eum, in spiritu & veritate oportet adorare.
Hac ſententia claré damnat opiniones de Sacrificiis quæ
fingunt ex Opere Operate valeree Et docet, quòd opor-
teat Spiritu, id eſt, motibus cordis, fide, adorare. Ideò &
Prophetæ damnant in Veteri Teſtamento opinionem po-
puli de Opere Operato, & docent Juſtitiam, & Sacrificia
Spiritus, Ieremiæz , 22. Non ſum locutus cum Patribus ve-
ſxris, & non præcepi eis, in die gua eduxi eos de terra Aegypti,
de holotauſtis & victimis; Sed hboc pverbum præcepi eis dicens
Audite vocem meam, & ero vobis Deus &c. Quomodò
exiſtimemus Iudæos hanc concionem excepiſſe, quæ vide-
tur palàam pugnare cum Moiſe ? Conſtabat enim Deum
Præcepiſſe Patribus de holocauſtis ac victimis: ſed lere-
mias opinionem de Sacrificiis damnat: hanc non tradide-
rat Deus, videlicet quòd illi cultus ex Opere Operatopla-
carent eum. Addit audem de Fide, quòd hoc præceperit
Deus: Audite me, hoc eſt, credite mihi, quòd ego ſim De-
us veſter, quod velim ſic innoteſcere, cum miſereor & ad-
juvo, nec habeam opus veſtris victimis: confidite, quòd
ego velim eſſe Deus, juſtificator, ſavator, non propter o-
pPera, ſed propter verbum & promiſſionem meam, à me verè
& ex corde petite & expectate auxilium.

S. 21. Damnat opinionem de Opere Operato & Pſalm. Opus ope-
Fo,. 13. Qui repudiatis victimis, requirit invocationem: ratum.
Nunquid manducabo carnes taurorum &t. Inpoca me in die p. 73.0

tribulationis tuæg, & eripiam te, & bonoriſicabis me. Teſta-
tur hanc eſſe veram Aarecav, hunc eſſe verum honorem,
ſi ex corde invocemus ipſum. Item Eſalm. 39, 7. Sacrifi-
cium & obiationem noluiſti, Aures autem aperuiſti mibi,
id eſt, Verbum mihi propoſuiſti, quod audirem,& requiris,
ut credam Verbo tuo, & promiſſionibus tuis, quòd verè ve-
lis miſereri, opitulari &c. Item Pſalmo pl, 15. Holocauſtis
b 4 non dele⸗

23 ART. XXIV. ABVS. III. DESACRIFICIO.
non deletctaberis. Sacriſicium Deo Spiritus contribulatus, cor con-
tritum & bumiliatum, Deus, non deſpiciet. Idem Pſal. 4, 6.
Sacrifcate Sacrificium juſtitiæ, & ſperate in Domino. lubet ſpe-
zare, & dicit id eſſe Juſtum Sacrificium, ſignificans, cætera
Sacrificia non eſſe vera & juſta Sacrificia. Et Eſal. 115, 17.
p. 24 5. Sacrißicabo hoſtiam laudis, & nomen Domini inpocabo. Vocat
Invocationem, hoftiam laudis. Sed plena eſtScriptura talibus
teſtimoniis quæ docent, quòd Sacrificia ex Opere Operato
non reconcilient Deum. Ideoque in Novo Teſtamento, ab-
rogatis cultibus Leviticis, docet fore, ut Nova & munda
Sacrificia fiant, videlicet, fides, invocatio, gratiarum actio,
confeſſio, & prædicatio Evangelii, afflictiones propter E-
vangehum, & ſimilia.
4à MWalach. 22. Et de his Sacrificiis loquitur Malachias. c. 1, 11. Ab ortu
Fabr.fton. L. Solis uſque ad occaſum, magnum eſt nomen meum in gentibus, & in
Bell. .1.4. Miſſ. omni loco incenſum offertur nomini meo, & oblatio munda.
ae conr Hunc locum detorquent Adverſarii ad Miſſam, & allegant
6s,no. Rom-r, Autoritatem Patrum. Facilis eſt autem reſponſio, quòd, ut
.1.-Pet.2 Ter- Maximè loqueretur de Miſſa, non ſequatur, Miſſam ex Opere
rull. Hieron-. Operato juſtificare, aut applicatam aliis mereri remiſſionem
Theodor. ap. peccatorum &c. Nihil horum dicit Propheta, quæ Monachi

Hul(. D. :2. da- & Sophiſtæ impudenter affingunt.
ti Hag. q.I. th..·
Calix. d. Miſſa . . . .
t. 5r. Dorich. am. Primum enim hoc proponunt, magnun, ſore nomen Do-

Miyf.Miſſes. mini: Id fit per prædicationem Evangehi. Per hanc enim

Nomen Do- innoteſcit nomen Chriſti, & miſericordia Patris in Chriſto
mini promiſſa cognoſcitur. Prædicatio Evangelii parit fidem in
Magnum. his qui recipiunt Evangelium. Hi invocant Deum, hi agunt
Deo gratias, hi tolerant afflictiones in Confeſſione, hi benè
operantur propter gloriam Chriſti. Ita t magnum homen-⸗
Domini in gentibus. Incenlum igitur & Oblatio munda ſi-
Oblatio gnificant, non Ceremoniam ex Opere Operato, ſed omnia
munda. IIla Sacrificia, per quæ fit magnum nomen Domini, ſcilicet
fidem invocattionem, prædicationem Evangehi, confeſ-

fionem &c. Et facile patimur, fi quis hic velit complecti

Ceremoniam: modò neque intelligat ſolam Ceremoniam,
neque

33. Cæterum ipſa Prophetæ verba offerunt ſententi-

— — .. — „

— —.

——
—

—

ART. XXIV. ABVS III. DE SACRIFICIO. 233
neque doceat, Ceremoniam ex Opere Operato prodeſſe. Sicut
enim inter Sacrifcia Laudis, hoc eſt, inter laudes Dei com-
plectimur Prædicationem Verbi: ita Laus eſſe poteſt, ſeu
Gratiarum actio, ipſa Sumptio Cœnæ Domini: ſed non ex
Opere Operato juſtificans, aut applicanda aliis, ut merea-
tur eis remiſſionem peccatorum. Sed paulò poſt expone-
mus, quomodò & Ceremonia Sacrificium ſit. Verum quia
Malachias de omnibus cultibus Novi Teſtamenti, non ſo-
lum de Cœna Domini loquitur: item quia non patrocina-
tur Phariſaicæ opinioni de Opere Operato, ideò nihil con-
tra nos facit, ſed magis adjuvat nos. Requirit enim culis
corais, per quos verè fit magnum nomen Domini.
S. 34, Citatur ex Malachia & alius locus, c. 3, 3. Et pur-
abit filios ELevi, & colabit eos quaſti a-urum, & quaß argentum, &
erunt Domino offerentes Sacrißicia in juſtitia. Hic locus aper-
tè requirit Sacrificia Juſtorum, quarè non patrocmmatur⸗
opinioni de Opere Operato. Sunt autem Sacrißcia Filio-
rum LEeri, hoc eſt, docentium in Novo Teſtamento, prædi-
catio Evangelii, & boni fructus prædicationis: ficut Pau-
lus ait ad Roma. 1), 16. Sacriſico Erangelium Dei ut oblatio
gentium ſiat accepta, ſanctiſicata Spiritu Sancto, id eſt, ut
gentes fiant hoſtiæ, acceptæ Deo per fidem &c. Nam illa
mactatio in Lege, ſignificabat & mortem Chriſti & præcdi-
cationem Evangelii, qua hanc vetuſtatem carnis mortifi-
cari oportet, & inchoari novam & æzternam vitam in no-
bis. Sed Adverſarii ubique Sacrifcii nomen ad ſolam Cere-
moniam detorquent, prædicationem Evangehi, fidem, invo-
cationem, & ſimilia omittunt, cum Ceremonia propter hæc
inſtituta ſit: Et Novum Teſtamentum debeat habere Sacrifi-

P.234.

p. 1Li.

Ad Mal, J-Je

cia Cordie, non Ceremonialia pro peccatis facienda, more p. zo.2 1.

Levitici Sacerdotii.

§. 25. Allegant & Juge Sacrificium, quòd ſicut in Lege fuit Iuge Saerift-
juge Sacrificium, ita Miſſa debeat eſſe juge Sacrificium Novi cium .
Teſtamenti. Benè cumAdverſariis 2 gitur, ſi patimur nos vinci pDan. 2, 3r. 69, 29
Allegoriis. Conſtat autem quòd allegoriæ non pariunt fir. Ita Dorſch.a.l.
mas probationes. Quanquam nos quidem facilè patimur⸗,
P .

5 Miſſam,

P. 233. 26.

Duoditiam
Sacriſiciäam.

2 3z4 ART. XXIV. ABVS. III. DE SACRIFICIO.
Miſſam, intelligi juge Sacrificium, modo ut tota Niſſa in-
telligatur, hoc eſt, Ceremonia cum prædicatione Evange-
hi, fide, invocatione, & gratiarum actione. Nam⸗
hæc ſimul conjuncta, ſunt Juge Sacriſßicium Norvi Teſta-
menti, quia Ceremonia propter hæc inſtituta eſt, nec ab
his divellenda eſt. Ideòbaulus I. Cor.i, 26. ait: Quoties comedetis
panem hunc, &poculum Domini bibetis,annunciate mortem Donini.
Hlud vere nullo modo ſequitur ex hoc typo Levitico,
quòd Ceremonia ſit opus ex Opere Operato juſtificans, aut
applicandum pro aliis, ut mereatur eis remiſſionem pecca-
torum &c.
G. 26. Et typus aptè pingit non Ceremoniam ſolam, ſed
etiam prædicationem Evangelii. In Nume. ca. 28. Tres po-

nuntur partes illius quotidiani Sacrificii, Crematio agni, Liba-

tio ‚,& Oblatio ſimilæ. Lex habebat picturas ſeu umbras re-
rum futurarum. Ideò in hoc ſpectaculo Chriſtus, & totus
cultus Novi Teſtamenti pingitur. Crematio agni ſignificat
mortem Chriſti. Libatio ſignificat, ubiq; in toto mundo cre-
dentes illius agni ſanguine aſpergi per Evangelii prædica-
tionem, hoc eſt, Sanctificari, ſicut Petrus c. 1, 2. loquitur:
In Santctificationem spiritus, in obedientiam, & aſperſionem ſangui-
nis Ieſu Chriſti. Oblatio ſimilæ, ſignificat fidem, invocationem, &
gratiarum actionem in cordibus. Ut igitur in Veteri Teſta-
mento umbra cernitur, ita in Novo res ſignificata quæren-
da eſt, non alius typus, tanquàm ad ſacrificium ſufficiens.
Quare etiamſi Ceremonia eſt memoriale mortis Chriſti,
tamen ſola non eſt Juge Sacrificium, ſed ipſa Memoriæ eſt
juge Sacrißium hoc eſt, prædicatio, & fides, quæ verè credit
Deum morte Chriſti reconciliatum eſſe. Requiritur Libatio,
hoc eſt, effe tus Prædicationis, ut per Evangelium aſperſi
ſanguine Chriſti, ſanctificemur, mortificati, ac vivificati.

Requiruntur & Oblationes, hoc eſt, gratiarum actiones,

confeſſiones & afflictiones. Sic abiecta Phariſaica opinione
de Opere Operato, intelligamus ſignificari calium spiriga-
lem, & Juge ſacriſicium cordis: quia in Novo Teſtamento

Corpus bonorum, hoc eſt, Spiritus Sanctus, mortificatio &

◻
VIVIII-

—— — — 4 —

-

ART. XXIV. ABVS. III, ET SACRIFICIO. zz;
vivificatio, requiri debent. Ex his ſatis apparet typum de
Iugi Sacrificio nihil contra nos facere, ſed magis pro nobis,
qula nos omnes partes fignificatas jugi Sacrificio requiri-
mus. Adverſarii falſò ſomniant ſolam Ceremoniam figniſi-
cari, non etiam prædicationem Evangelii, mortificationem
& vivificationem cordis &. Ker

F. 27. Nunc igitur boni viri facilè judicare poterunt, Mohiio.

falſiſſimam hanc criminationem eſſe, Quòa lage Saerißeium a-

boleamus. Res oſtendit qui fintAntiochr ilk, qui regnum te- p. 246.
9 8

nent in Ecclefia, qui prætextu rehigionis trahumt ad ſe re-
gnum mundi, & abjecta cura religionis & docendi EKvan-
gelii, dominantur, belligerantur velut reges mundi, qui No-
vos cultus inſtituerunt in Eccleſia. Nam Adverſarii in Miſſa

ſolam retinent Ceremoniam, eamque conferunt publicè ad p.239.
ſacrilegum quæſtum. Poſteà fingunt hoc opus applicatum-

pro aliis, mereri eis gratiam, & omnia bona. Iin concioni-
bus non docent Evangelium, non conſolantur conſcienti-
as, non oſtendunt gratis remitti peccata propter Chriſtum,:
ſed proponunt cultus Sanctorum, ſatisfactiones humanas,
traditiones humanas, per has affirmant homines coram
Deo juſtificari. Et harum quædam cum ſint manifeſtè im-

1⸗

2.-

3.
4*

piæ, tamen vi defenduntur. Si qui concionatores volunt p. o. zco.

perhiberi doctiores, tradunt quæſtiones Philoſophicas,
quas neque populus, neque ipſi qui proponunt, intelligunt.

Poſtremè qui funt tolerabiliores, legem docçent, de iuſtitia,

fidei nihil digunt. Adverſarii in Confutatione miras tragoœ-
dias agunt de deſolatione templorum „quòd videhcet ſtent
inornaræ aræ, ſine candelis, ſine ſtatuis. Has nugas Judicant
eſſe ornatum Eceleſiarum. Longeè aliam Belolatienem ſigniſi-
cat Danielc. 9 22. videlcet ignorationemkvan gelii. Nam popu-
Ius obrutus mukitudine & varietate traditionam- atque opi-
nionum, nullo modo potuit complecti ſummam docstrinæ
Chriſtianæ. Quis enim unquam de populo intellexit doctri-
nam de Poœnitentia, quam Adverſari tradiderunt? Et hie
Præcipuus locus eſt do trinæz Chriſtianz. Vexabantur⸗-

conſcientiæ enumeratione delictorum & ſatisfactionibus.

De Fide,

5
6⸗

236 ART. XXIV. ABVS. III. ODE SAXCRIFILCIO.„
De fide, qua gratis conſequimur remiſſionem peccatorum,
nulla prorſus fiebat apud Adverſarios mentio: de Exercitiis Fi-
dei luctantis cum deſperatione: de Gratuita Remiſſione pec-
catorum propter Chriſtum, omnes libri, omnes conciones
Adverſariorum mutæ erant. Ad hæc acceſſit horribilis pro-
phanatio Miſſarum, & alii multi impii cultus in templis. Hæc
eſt Deſolatio, quam Daniel deſcribit c. n. 3.
Noſtrasacn. F. 28. Econtra Dei beneficio apud nos ſerviunt Miniſte-
I1. rio Verbi Sacerdotes, docent Evangelhium de Beneficiis Chri-
p. 190.191. 2. ſti, oſtendunt, Remiſſionem Peccatorum gratis contingere
propter Chriſtum. Hæc doctrina affert firmam conſolatio-
z3. nem conſcientiis. Additur & doctrina Bonorum operum
4. quæ Deus præcipit. Dicitur de Dignitate atq; Vſu Sacramen-
p. 234· torum. Quòd ſi Iuge Sacrificium eſſet Uſus Sacramenti, ta-
men nos magis retineremus, quàm Adverſarii, quia apud
illos Sacerdotes mercede conducti utuntur Sacramento:
p. 26. 29.225. apud nos crebrior & religioſior uius eſt. Nam populus
utitur, ſed prius inſtitutus, atq; exploratus. Docentur enim
homines de Vero Uſu Sacramenti: quòd ad hoc inſtitutum
p. 15.99.,46. ſit, ut ſit Sigillum & Teſtimonium gratuitæ remiſſionis pec-
240. 246. catorum: Ideoque debeat pavidas conſcientias admonere,
ut verè ſtatuant & credant, ſibi gratis remitti peccata. Cum
igitur & prædicationem Evangelii & legitimum uſum Sa-
cramentorum retineamus, manet apud nos Iuge Sacriſici-
Ornato Tem- um. Et ſi de Externa Specie dicendum eſt, frequentia in-
plorum ve- templis apud nos major eſt, quàm apud Adverſarios. Te-
rus- nentur enim auditoria utilibus & perſpicuis concionibus.
Verum Adverſariorum doctrinam, nunquam neque popu-
lus, neque doctores intellexerunt. Et verus ornatus eſt Ec-

cleſiarum, doctrina pia, utilis & perſpicua ‚uſus pius Sacra-
mentorum, oratio ardens, & ſimilia. Candelæ, vaſa aurea,
& ſimiles ornatus, decent, ſed non ſunt proprius ornatus
Eccleſiæ. Quòd ſi Adverſarii in talibus rebus collocant Cul-
tus, non in prædicatione Evangelii, in fide, in certamimi-
bus fidei, ſunt in iſtis numerandi, quos Daniel deſcnibit,
P. 186. colere Deum ſuum auro & argento, c. I, 35.

Allegant

e

III. DE SACRIFICIOD. 7
F. 19. Allegant & ex Epſtola ad Ebreos: Ommis Pontifex ex
bominibus aſſumptus, pro hominibur, conſtituitur in his quæ ſunt
ad Deum, ut offerat dona & Sacrificia pro peccatir. Hinc ratioci-
nantur, cum in Novo Teſtamento ſint Pontifices & Sacer-
dotes, ſequitur quòd ſit & Sacrificium aliquod pro Peccatis.
Hic locus vel maximè movet indoctos, præſertim cum illa
pompa ſacerdotiĩ & ſacrificiorum Veteris Teſtamenti offun-
ditur oculis. Hæc ſimilitudo decipit imperitos, ut judicent
oportere ad eundem modum apud nos exiſtere aliquodCe-
remoniale Sacrificium, applicandum pro peccatis aliorum,
ſicut in Veteri Teſtamento. Neque aliud eſt ille cultus
Miſſarum, & reliqua bolitia Papæ, quàm aοονüäiα Leviti-
cæ politiæ malè intellectæ.
8S. 0. Et cum ſententia noſtra habeat præcipua teſtimo-
nia in Epiſtola ad Ebreos, tamen Adverſarii locos ex illa
Epiſtola truncatos contra nos detorquent, ut in hoc ipſo lo-
co, ubi dicitur: Pontißcem, conſtitui, ut offerat Sacrißcia pro pec-
cati. Scriptura ipſa ſtatim attexit Chriſtum Pontifcem.
Verba præcedentia de Levitico ſacerdotio loquuntur, &

fignificant, Leviticum Pontificatum fuiſſe imaginem Pontifi-

Ad Ebræbs
NRilö, 0π.

Meiſn. Phil. §.
P. 2. 6. I. 4. 20.
Gerh. Il. 6. den

Miniſt. J. 14.

c. F; 7.

catus Chriſti. Nam Sacrificia Levitica pro peccatis, non me- P.229.230. 238.

rebantur remiſſionem peccatorum coram Deo, tantum

erant imago Sacrificii Chriſti, quod unum futurum erat Pro- P ²29. 238.

pitiatorium Sacrificium, ut ſupra diximus. Itaque Epiſtola
magna ex parte conſumitur in hoc loco, quòd vetus Ponti-
ficatus, & vetera Sacrificia non fuerint ad hoc inſtituta, ut
mererentur remiſſionem peccatorum coram Deo, ſeu recon-
ciliationem: ſed tantum ad ſignificandum futurum Sacrifi-
cium unius Chriſti. Oportuit enim Sanctos in Veteri Teſta-
mento juſtificari fide, ex promiſſione remiſſionis peccatorum,
donandæ propter Chriſtum, ficut & Sancti in Novo Teſta-
mento juſtificantur OmnesSanétos ab initio mundi ſentire
oportuit, hoſtiam & ſatisfactionem fore pro peccato, Chri-
ſtum qui promiſſus erat: ſicut Eſaias docet cav. , v. 1.
Cum poſuerit animam ſuam boſtiam pro peccato & . Cum
igitur in Veteri Teſtamento Sacrificia non mererentur:
reconci-

P. r.

278

p.229.230.23.2 reconcilia
enim reconciliati
rum Sacrificium:Se
licatum pro aliorum peccatis. Nullum igitur reliquum eſt

in Novo Teſta

ART. XXIV. A BVS. III. DE SACRIFICIO.
tionem, niſi ſimilitudine quadam (Merebantur-=-
onem bPoliticam,) ſed ſignificarent ventu-
quitur unicum eſſe ſacrificium Chriſti, ap-

mento lacrificium applicandum pro peccatis

aliorum, præter unum Chriſti ſacrificium in cruce.
6. Z. Tota via errant dui fingunt Sacrificia Levitica

coram Deo meruiſ
emplo Sacrificia applicanda pro aliis in Novo Teſtamento
requirunt, præter
eiter obruit m
corumpit Vet

le remidlionem peccatorum: Ethec ex-

mortem Chriſti. Hæc imaginatio ſimpli-
eritum padhonis Chriſti, & juſſitiam fidei, &
eris & Novi Teſtamenti doctrinam, & pro

Chriſto alios mecdliatores & propitiatores nobis efficit, Pon-
Gfces & Sacrificulos, qui quotidiè vendunt operam ſuam in

templis.

§. 32. Quare ſi quis ita argumentatur, Ebr. 8, 3, Oporte-

re in Novo Teſtamento Pontificem eſſe qui pro peccatis offerat,

tantum de

Chriſto concedendum eſt. Et hanc ſolutionem con-

Grmat tota Epiſtola ad Ebreos. Et id prorſus eſſet alios me-
diatores conſtituere præter Chriſtum, ſi aliam ſatisfactio-
nem, applicandam pro peccatis aliorum & reconciliantem

Deum, præter mortem Chriſti requireremus.

Deinde quia

Sacerdotium Novi Teſtamenti eſt Miniſterium Ppiritus, ut

docet Paulus 2. Corinth. 3.

Ideò unicum habet Sacrificium

Chriſti Satisfa torium & applicatum pro peccatis aliorum.
Cæterùm nulla habet Sacrificia ſimilia Leviticis, quæ ex O-
pere Operato applicari pro aliis posſint, ſed exhibet aliis

Evang

elium, & Sacramenta, ut per hæc concipiant fidem, &

Spiritum Sanctum, & mortificentur, & vivificentur, quia
Miniſterium Spiritus pugnat cum applicatione Operis Ope-

rati.

Eſt enim Miniſierium Spiritus, per quod Spiritus San-

Qus efficax eſt in cordibus: quare habet tale Miniſterium,
quod ita prodeſt aliis, cum in eis efficax eſt, cum regenerat
& vivificat eos, Id non fit applicatione alieni operis, pro allis
ex Oper
§ 33.

e Operato.

ORendimusrationem, quare Miſſa non juſtificet ex

opere

—R— — —0
. — — — —
— — ---——

—2 – E

DE SACRIFICIO. 239
Opere Operato, nec applicata pro aliis mereatur eis remiſ-
ſionem, quia utrunq; pugnat cum Juſtitia fidei. Imposſi-
bile eſt enim remiſſionem peccatorum contingere, vinci
4 terrores peccati & mortis ullo opere, aut ulla re, niſi fide p. 15r. r7z. 256.
in Chriſtum, juxta illud : Iuſtifcati ex fide pacem habemus. ſeq. 24.
Ad hæc oſtendimus, Scripturas, quæ contra nos citantur, Rom-,r.
minimè patrocinari impiæ opinioni adverſariorum de Opere
Operato. Idque judicare omnes boni viri apud omnes
gentes poſſunt. Quare repudiandus eſt error Thomæ, Negant Con-
qui ſcripſit, Corpus Domini ſemel oblatum in cruce, pro delito futatores.

originali, Sugiter offerri pro quotidianis Aelictis in altari, ut habeat p- 145.
J. . 47 . . .
in hog Eceleſia munus ad placandunz ſibi Deum. Repudiandi
. ſunt & reliqui communes errores, qusd Mißta conferat gra-

tiam ex Opere Operato facienti. Item, quòd applicata pro p. 226.232.23.
aliis etiam injiuſtis, non ponentibus obicenz, mereatar eis remiſionens 247. 299.
peccatorum culpz & pœng. Hæc omnia falſa, & impia
ſunt, nuper ab indoctis Monachis conficta, & obruunt glo-
riam Pasſionis Chriſti, & Juſtitiam fidei.

S. 34. Et ex his erroribus infiniti alii nati ſunt: Quantum
Miſſæ valeant applicatæ ſimul pro multis? Quantum valeant
ſingulæ pro fingulis? Sophiſtæ habent deſeriptos Gradas me-
ritorum, ſicut argentarii gradus ponderum in auro aut ar-
gento. Deinde vendunt Miſſam, tanquam pretium ad im- P.26, 225.ſeg:
Petrandum quod quisq; expetit: Mercatoribus ut felix ſit .
“” negotiatio: venatoribus, ut felm ſit venatio. Et alia infinita.
Proſtremò transferunt eam & ad mortuos, lberant animas
auapplicatione Sacramenti, àpœnis Purgatorii, cum ſine fide
nec vivis Miſſa proſit. Neq; ex Scripturis Adverſarii afferre
vel unam ſyllabam poſſunt ad defenſionem iſtarum fabula-
rum, quas in Eccleſia magna autoritate docent; Ne q; Eccle-
ſiæ veteris, neque Patrum Teſtimonia habent.

8. 35. Quid Patres de Sacrificio ſen.
letint.

Et quo=

240 ART. XXIV. A BV § HI. DEVSV SACRAMENTI,
Ad Patrum di- E quoniam loca Scripruræ quæ contra nos citantur,
cta. Chemn-. L explicavimus, de Patribus etiam reſpondendum eſt
Ex. 0. 2. Meiſn. 2 . .* . .
Non ignoramus Miſſam à Patribus appellari Sacrificium

Phil. S. P. 2. S. I. . —4
c1.18. Dorſch. ſed hi non volunt Miſſam ex opere operato conferre grati-

M.: Miſ: cg. am, & applicatam pro alis mereri eis remiſſionem pecca-
torum culpæ & pœnæ. Vbi leguntur hæc portenta verbo-
rum apud Patres * Sed apertè teſtantur, ſe de Gratiarum acti-
one loqui; Ideoq; vocant ?ναοαιια. Diximus autem ſupra

P.218. 230. 24 2. . eis a.
gvαααιοιν öon mereri reconciliationem, ſed fieri àreconci-

liatis: ſicut afflictiones non merentur reconciliationem,
ſed tunc ſunt ſacrificia vvagisis d, quando reconciliati, ſu-
Rinent eas. Et hoc reſponſum in genere ad Patrum dicta,
ſatis tuetur nos contra adverſarios. Certum eſt enim, illa-
figmenta de Merito Operis Operati nuſquam extare apud
Patres. Sed ut tota cauſa magis perſpici poſſit, dicemus &
nos de Ilſu Sacramenti ea, quæ certum eſt conſentanea eſſe⸗

Patribus & Scripturæ.

A. C. u. I . 5. 39.
He DE VSVSACRAMENTI.
ETI DE SACRIFICIO.

Scopus inſti-
tuti verus.

VIDAM belli homines «) fingunt, Ceænam Domini inſti-
tutam eſſe propter duas cauſas. Primum, ut ſit Neta⸗
& E*ehimonium Profeſtonis, ſicut certa forma cuculli eſt ſignum
certæ profeſſionis. Deinde cogitant præcipuè talem notam
Chriſto placuiſſe „videlicet Convivium, ut ſignificaret mu-
tuam inter Chriſtianos conjunctionem atque amicitiam,
quia ſympoſia ſunt ſigna fœderum, & amicitiæ. Sed hæc
opinio eſt Civilis, nec oſtendit præcipuum uſum rerum à
Deo traditarum: Tantum de caritate exercenda loquitur,
quam homines prophani & civiles utcunq; intelligunt. De
Sieramenta fide non loquitur, quæ quid ſit pauci intelligunt.

2) Garlſtat. ap. Luth. lI. de Verb. Coen. A. E. C. M. Zbingl. l. d. Per. & fal. relig.
5) Exhibitiba Operantia.

quid? §. 37. Sacramenta ſunt ſigna voluntatis Dei erga nos, non
P. 22 8. tantùm ſigna ſunt hominuminter ſeſe. Et recte definiunt
Sacramen-

⸗

ET DE SACRIFLCIDO0. 24 ¹
Sacramenta in Novo Teſtamento eſſe Signa Gratie. Et quia
in Sacramento duo ſunt, Signum & Verbum, Verbum in-
Novo Teſtamento eſt promisſio Gratiæ addita Signo. Pro-
miſſio Novi Teſtamenti eſt promisſio remisſionis peccato-
rum, ſicut Textus hic dicit: Hoc et Corpus meum quod pro vo-
bis datur. Hic eſt Caliæ. Novi T ſtamentt, cun Sanguine meo, qui
Pro multis effündetur in Remicſionem peccatorum., Ver bum igitur
offert Remisſionem peccatorum. Et Ceremonia eſt quaſi pi-
Sura Verbi ſeu Sigillum, ut Paulus Rom. g, Ii. VocCat, oſtendens
Promisſionem. Ergo ſicut promisſio inutilis eſt, niſi fide ac- P. 1t.
cipiatur, ita inutilis eſt ceremonia, niſi fides accedat, quæ ve-
rè ſtatuat hic offerri Remisſionem peccatorum. Et hæc fi-

P. 17 8

des erigit contritas mentes. Et ſicut Verbum ad hanc fidem p. 69. 92. 97.

excitandam traditum eſt. Ita Sacramentum inſtitutum eſt, 06. 145.
ut illa ſpecies incurrens in oculos moveat corda ad creden-
dum. Per hæc enim videlicet per Verbum & Sacramentum p. 24.642.647,
operatur Spiritus Sanctus. Et talis uſus Sacramenti, cum fi- 652.
des vivificat perterrefacta corda, cultus eſt Novi Teſtamenti:
quia Novum Teſtamentum habet motus Spirituales, Mor- p. 230. 233.
tiſcationem & Vivificationem. Et ad hunc uſum inſtituit.
Chriſtus, cum jubet facere in ſui commemorationem. 1. Cor. 1, ⸗.
Nam Meminiſſe Chriſti, non eſt otioſa Spectaculi celebratio, Mat. 26, 28.
aut Exempli cauſa inſtituta, ſicut in Tragœcdiis celebratur Luc. 22, 20.
memoria Herculis, aut Vlysſis. Sed eſt meminiſſe bene-
ficia Chriſti, eaque fide accipere. ut per ea vivificemur. Ideò
Pſalmus ait: Memoriam fecit minabilinm ſaorum, miſericors & mei-
ſerator Dominus: Eſiam dedit timentibus ſo. Significat⸗ Pſ. III, 4
enim voluntatem & miſericordiam Dei agnoſcendam eſſe,
in illa ceremonia. Ila autem fides, quæ agnoſcit miſericor-
diam, vivificat. Et hic principalis uſus eſt Sacramenti, in quo
apparet qui ſint idonei ad Sacramentum, videlicet perterrefa-
tæ conſcientiæ, & quomodo uti debeant.
§. 38. Accedit & Suacrifcium. Sunt enim unius rei plures Sacrifcium
fines. Poſtquàm conſcientia fide erecta ſenſit, ex qualibus
terroribus liberetur, tum verò ſeriò agit gratias pro Benefi-
Go & Pasſione Chriſti, & utitur ipſa ceremomia ad laudem

ART. XXIV. ABVS. III. DE VOCABVLIS.
ut hac obedientia gratitudinem oſtendat, & teſtatur
ſe magnifacere dona Dei. Ita fit ceremonia sacrifcium Lau-
die. Ac Patres quidem de duplici effectuloquuntur, de-
conſolatione conſcientiarum, & de gratiarum actione ſeu
Horum effectuum prior ad Sacramenti rationem
pertinet, poſterior pertinet ad Sacrificium.
tione ait Ambroſius: Accedite ad eum & abſolvimini, quia
eſt remisſio peccatorum. Qui ſit iſte quæritis
dicentem: Ego ſum panis vitæ, qui venit ad me non eſuriet, G
qui credit in me, non ſitiet unquam. Hic teſtatur, in Sacra-
mento offerri remisſionem peccatorum, teſtatur & fide-
Infinita teſtimonia leguntur in hanc ſen-

accipi debere.
detorquent Adverſarii ad

tentiam apud Patres, quæ omnia
opus operatum & applicandum pro allis: cum batres a-
ropria cujusque conſolatione

pertè requirant fidem, & de ?
Præter hæc leguntur &

loquantur, non de applicatione.
ſententiæ de Gratiarum actione, qualis illa eſt ſuavisſime
dicta à Cypriano, de piè communicantibus: Pietas, in-
uit, inter data & condonata ſe dividens, gratias agit tàm u-
beneficii largitori: id eſt, Pietas intuetur data & condo-
nata, hoc eſt, confert inter ſe magnitudinem beneficiorum Dei
& magnitudinem noſtrorum malorum, mortis & peccati, & a-
Et hinc extitit appellatio Yαιρεαο in Ec-
Ceremonia ipſa eſt Gratiarum actio ex
nda pro ahis, ut mereatur eis re-
&c. ut liberet animas defunctorum.
quaſi Ceremonia ſine fide

git gratias &Oc.
p. 228.239.240. cleſia. Neque verò
opere operato applica
misſionem peccatorum
Hæc pugnant cum jJuſtitia fidei,
Proſit, aut facienti, aut aliis.

F. 8. D E VO CABVLIS

M I S S K.

De Conſola-

5* Audite ipſfum

Dwverſaärii revocant nos etiam ad Grammaticam, ſu-
Amunt argumenta ex appellationibus Miſe, 4

uæ non
habent

— — — -- —

— —— —

t

MIS S AE. 24
habent opus longa diſputatione. Non enim ſequitur, Miſ-
ſam, etiamſi vocatur Sacrißcium, opus eſſe ex opere opera-
to gratiam conferens, aut applicatum pro aliis, mereri eis
remisſionem peccatorum &c. Aqrovoytæ, inquiunt, ſignificat Litargia s.
Sacrificium. Et Græci Miſſam appellant Liturgiam. Cur hic Bona de Reb.
omittunt appellationem veterem Gnaxi, quæ oſtendit C. vr. C.
Miſſam olim fuiſſe multorum communicationem? Sed di- Eenc 7 hy.
camus de Liturgia. Ea vox non ſignificat Propriè Sacrifi- Mig- A. Maſius
cium, ſed potiuùs publicum Miniſteriun,, & aptè quadrat, Præf Litur. Ir.
ad noſtram ſententiam, quòd videlicet unus Miniſter con- Bas. Chemn.
ſecrans, reliquo populo exhibet Corpus & Sanguinem Do- Me. Dir.
mini: ſicut unus Miniſter docens exhibet Evangelium po- „ S . 1. 1
pulo, ſicut ait Paulus l. Cor. 4,. Sic nos exiſtimet homo, tan- 34. Gerh. I. 6.
quam Miniſtros Chriſti, & diſpenſatores Sacramentorum Dei „ de Miniſt. 5.9.
hoc eſt, Evangelii, & Sacramentorum. Et II. Corinth.y, Dorſch. Myſ.
20. Propter cauſam Chriſti legatione fungimur, tanquam Deo MWiſſc.7.contra
per nos adhortante: rogamus Chriſti cauſa, reconciliamini & . Billeh.
Ita apté quadrat nomen Arevopia ad Miniſterium..
Eſt enim vetus verbum, uſurpatum in Publicis Miniſteriis Heinr. Steph.
Civilibus, ac ſignificat Græcis, Onera publica, ſicut tribu- 1.. unreſne
tum, fumptum inſtruendæ clasſis, aut ſimilia, ut teſtatur n Lieraye., Cal-
Oratio Demoſthenis a&εορ As7νρ, quæ tota conſumitur, vin. Lex. b. .
in Diſputatione de Publicis muneribus & immunitatibus:
Oio &αιαàανιo ννι αοααονσι οοοοα τ&“οα adshs;
vAασ Tααας Adrovviορ, id eſt, dicet indignos quosdam bhomines in-
venta immunitate detrectare publica onera. Et ſic Romanis
temporibus locuti ſunt, ut oſtendit Reſcriptum Pertinacis
F. de Iure Immunitatis. L. Semper. e na) Een wασXMοροoν*ν
786 αταιπ rοα παανιαιο.οοοα. Re ſi non libe-
rat parentes omnibus oneribus publicis numerus natorum. Et
commentarius Demoſthenis ſcribit, Arevolæ genus es-
ſe Tributorum, ſumptus ludorum, ſumptus inſtruendarum;
navium , curandi éymaſßi, & ſimilium publicarum
curationum. Et Paulus pro Collatione uſurpavit II. Co-
rinth. 9, 712. Oßicium bujus collationis non ſolum ſup-
blet e«a quæ deſunt Sandlis ; ſed etiam Kicit, ut blu-

2 res

2 44 ART. XXIV. ABVSIII. DE VOCABVLIS.
vyes Deo ubertim agant gratias &c. Et Philippenſes II.zs. appel-
lat Epaphroditum Arovoνο» Miniſtrum necesſitatis ſuæ, ubi cer-
tè non poteſt intelligi Sacrificulus. Sed mihil opus eſt pluri-
prus teſumoniis, cum exempla ubique obvia ſint legentibus
Græcos Scriptores, in quibus A roοον¾ uſurpatur pro publi-
cis oneribus civilibus, ſeu Miniſteris. Et propter diphthon-
gum Grammatici non deducunt à Xτε uod ſignificat Preces.
Sed à Publicis bonis, quæ vocant Aατ ut ſit Aτοονσαο crο
trabtto publica bona. * „
Anare 9. F. 40. IIlud eſtridiculum, quòd argumentantur: Alia-
) Fabr. fason. ris mentionem fieri in Sacris literis, 4) quare neceſſe ſit Mis-
Bell Ii. Miſ. ſam eſſe Sacrificium; cum parabola Altaris per ſimilitudinem à
zonrrahicil Paulo citetur. Et Miſam fingunt dictam ab Aliari am. Quor
124. 15 Dorich. ſum opus erat tàm procul accerſere etymologiam, niſi vole-
Myſ. Miſe. 2. bant oftentare ſcientiam Ebraicæ linguæ? Quorſum opus eſt
S 0.Bona Rer. Pprocul quærere etymologiam? cùm extet nomen Miga Deu-
Lin.la. .i. n.r. ter. VI, 16n1o. ubi ſignificat Collationes, ſeu munera populi, non
oblationem ſacerdotis. Debebant) enim ſinguli venientes
ad celebrationem Paſchæ aliquod munus, quaſi ſymbolam
afferre. Hunc morem initiò retinuerunt & Chriſtiani. Con-
venientes afferebant panes, vinum & alia, ut teſtantur «) Ca-
nonesApoſtolorum. Inde ſumebatur pars quæ conſecraretur.
Reliquum diſtribuebatur pauperibus. Cum hoc more retinue-
runt & nomen Collationum, Miſſa. Et propter tales collationes
apparet etiam alicubi Miſſam dictam eſſe „.an, niſi quis
mavult ita dictam eſſe propter commune convivium. Sed o-
mittamus has nugas. Ridiculum eſt enim Adverſarios in re
tanta adeò leves conjecturas afferre. Nam etiamſi Miſſa di-
citur Oblatio, quid facit vocabulum adilla ſomnia de Opere Cye-
rato & applicatione, quam fingunt aliis mereri Remisſionem
peccatorum? Et poteſt Oblatio dici proptereà, quia ibi offe-
runtur orationes, gratiarum actione & totus ille cultus, ſicut
& zνuaατοριο⅓ιπ dicitur. Verùm neque ceremoniæ, neque oratio⸗
pa.leq. nes ex opere operato ſine ſide proſunt. Quanquam nos hic
non de Orationibus, ſed propriè de Cœna Domini diſputamus.
g. 41. Græcus
4) Dd. ex Act 2, 16.1. Cor. , 20. Tertull Apol. czo. Iren. l. 4. c. 32. 7. Syn. Matiſc.
tan. g. Bin.k. I. f.o. Fortunat. Tr. l..d. Eccl. O. 7.19. Cyprian.a. bleem. S..f-127. Med.
De Agapis d.'l-l.c.l. n. 4. cum Sectariis quos dicit nos. c] Can ib. Bin. T.I.

MISS E£. 245
§. 41. Græcus Canon 4) etiam multa dicit de Oblatio-
ne, ſed palam oſtendit ſe non loqui propriè de Corpore & San-
guine Domini, ſed de toto cultu, de precibus & gratiarum-
actionibus. Sic enim ait: ατσαασιοο απ äρι'αα οννιαdNοατπ
*âοWοννNs gααιαας α isρας en D.ih, g αaναιρäαuαει 7
zar 6 Aaα. Nihil offendit, rectè intellectum. Orat enim,
nos dignos effci, ad offerendas preces, & ſupplicationes, & hoſtias in-
cruentas pro populo. Nam ipſas Preces vocat Hoſtias incruentas.
Sicut & paulò poſt: &ri ροναυποοναdo Wσιο 7π Xνατπ7αατ
WνAaι—ιäτνντιο )τ ιιου. Offerimus, inquit, unc rationalem, &
ineruentum cultum. Ineptè enim exponunt qui hic rationalem
hoſtiam malunt interpretari, & transferunt ad ipſum Corpus
Chriſti, cum Canon loquatur de toto cultu, & Aoααπ α

rgeia à Paulo dicta ſit, contra opus operatum, videlicet, de⸗

Cultu mentis, de Timore, de Fide, de Invocatione, de Gratia-
rum actione.
§. 2. Quòd verò defendunt Adverſarii noſtri Applica-
tionem Ceremoniæ pro liberandis animabus defunctorum,
qua ex re quæſtum infinitum faciunt, nulla habent teſtimo-
nia, nullum mandatum ex Scripturis. Neque verò eſt leve⸗
Peccatum, tales culktus ſine mandato Dei, ſine exemplo Scri-
pturæ, in Eccleſia inſtituere, & Cœnam Domini, inſtitutam ad
recordationem & prædicationem inter vivos, transferre ad
mortuos. Hoc eſt Abuti Nomine Dei, contra Secundum præce-
ptum. Primum enim contumelia eſt Evangelii, ſentire quòd
Ceremonia, ex opere operato, ſine fide, ſit Sacrificium recon-
cilians Deum, & ſatisfaciens pro peccatis. Horribilis oratio eſt,
tantundem tribuere Operisacerdotis, quantum Morti Chriſti.
Deinde Peccatum & Mors non poſſunt vinci niſi fide in-
Chriſtum, ſicut Paulus docet: Iuſtißcati ex fide zacem habe-
mus. Quarè non poteſt vinci pœna Purgatorii, applicatione
alieni operis. —
8S. 43. Omittemus jam qualia habeant Adverſarii Te-
Nimonia de Purgatorio? quales exiſtiment pœnas eſſe Purgato-
rii? quales habeat cauſas doctrina Satisfactionum? quam ſu-
prà oſtendimus vanisſimam eſle. Illud tantum opponemus.

3z Certum
† Dorſch. Mſ. Miſſ- contra Herber. Gerh 1.5. LL.5.232.

Oblatig.
2) OrdobPreca
in Conſecr. Iſi-
dor. .i. Offc. 15.
Caſſ.Ord. Rom.
r. F.

P. 230.232.

Rom. 12, r.
P. 230. 2 47.

Pro mortuis.
Pp· 26. 22 5.235.239
Luth. Reſp. Ex-
tempt. t. 1. I. f-
377. Apol. l. Cn-
cord. c. . gontra
Grot. Annot. ad
Caſſand. & A-
nimadb. Hülſ-
deEuchar.th.gr.
I. T. Major eod.
Riv.ib. Chemn.
Exam. P. z. 7.
Hòôpfn. Sax. &“.
§. 3. P. I. C. I5. †

Rom. y, 1.
p. 227. 2392

Purgatoriit.

p. 15. 162. 163.
167.170.171.176.

246 ART. XXVII. ABVS. III. DE VOCABVLIS

p. 99. 2 1. 236. Certum eſt cœnam Domini inſtitutam eſſe propter remiſ-
246.527. 573, 696 fj0 nem culpæ. Offert enim remiſſionem peccatorum, ubi

Dan. 17, .

P. 235.

I.. Cox. II1, 29.

Promortuis

neceſſe eſt verè culpam inteliigere. Et tamen pro culpa non
fatisfacit, alhoqui Miſſa eſſet par morti Chriſti. Nec remiſſio
culpæ accipi poteſt aliter, niſi fide. Igitur Mifſa non eſt ſa-
tisfactio, Sed promiſſio & Sacramentum requirens fidem.
Ac profectò neceſſe eſt omnes pios acerbisſimo doloren
affici, ſi cogitent Miſſam magna ex parte ad mortuos & ad
ſatisfactiones pro pœnis translatam eſſe. Hoc eſt tollere
juge Sacrificium ex Eccleſia! Hoc eſt Antiochi regnum, qui
faluberrimas promisſiones & de remisſione culpæ, de fi-
de, tranſtalit ad vanisſimas opiniones de Satisfactionibus!
Hoc eſt Evangelium contaminare, corrumpere uſum Sa-
cramentorum Hi ſunt quos Paulus dixit Reos ſſρι Corpo-
rs & Sangvinie Domini, qui opprefſerunt doctrinam de F.
de, & Remisſionem culpæ, & Corpus & Sangvinem Domini
ad ſacrilegum quæſtum prætextu ſatisfactionum contule-
runt! Et hujus ſacrilegii pœnas ahquando dabunt. Quare
cavendum eſt nobis & omnibus piis conſcientiis, ne appro-
bent Adverſariorum abuſus. .
G. 44. Sed redeamus ad canſam. Cùm Miſſa non ſit Sa-
tisfactio, nec pro pœna, nec pro culpa, ex Opere operato, fine
fide, Sequitur applicationem pro mortuis inutilem eſſe. Neque
hic opus eſt longiore diſputatione. Conſtat enim quod illæ
apphicationes pro mortuis nulla habeant ex Scripturis te-
Bimonia, Nec tutum eſt in Eccleſia cuhtus inſtituere ‚ſine atu-
toritate Scripturæ. Et ſi quando opus erit prolixius de tota
re dicemus. Quid enim nunc rixemur cum A dverſariis, qui
neq; quid Sacriſcium, neque quid Sacramentum, neq; quid
ſtemisſio peccatorum, neq; quid fit Fides, intelligunt.
S. 47. Nec Græcus Canon apphcat Oblationem tanquam
ſatisfactionem pro mortuis: quia applicat eam pariter bea-
us omnibus, Patriarchis, Prophetis, 4poſtohs. Apparet igi-
tur Græcos tanquam Eratiarum adlionem offerre, non ape
phcare tanquam Saritfacétionem pro pœnis. Quanquam et-

lam loquuntur non de ſola oblatione Corporis && Sangui-

piis Do-

— E — ——

–R

o

MISS AE. 248
nis Domini; Sed de reliquis Miſſæ partibus, videlicet oratio-
nibus & gratiarum actionibus. Nam poſt conſecrationem
precantur, ut ſimentibus preſit: non loquuntur de alus.
Deinde addunt: 6 0οασοοναι1τπ Xονπαν 7αανιο Xαα.
7gαν τ 7αοσhw Tis A7ααν.ναυν⁰.αανÜι0οτρο οαατιοον,
Sαρανι, ιοσοπιτι , ,αειεπαο „ο &c. At Aoνινα Aàατι+αι ο.230.244. ſe
ſignificat ipſam hoſtiam, Sed orationes & omnia quæ ibi ge-
runtur. Quòd verò allegant Adverſarii Patres de Oblatione pro-
mortuis, Scimus veteres loqui de Oratione pro atortuis, gquam
nos non prohibemus; a) ſed Applicationem Cæna Domini pro Mor-a) Omiſſum id

tnuu ex Opere Operato improbamus. Nec patrocinantur Ad-in Germanico

. . „ W .„textu. 20 1536.
verſariis Veteres de Opere Operato. Et ut maximè Gregorii I. 5. I. Ger. .

aut recentiorum teſtimonia habeant, nos opponimus cla- 166. I. c. 4. p.
riſſimas & certiſſimas Scripturas. Et Patrum magna diſſimi-141.v. Aff. Aug.
litudo eſt. Homines erant & labi ac decipi poterant. “) Quan- Lio. 5§.;2. 4. V.
quam ſi nunc reviviſcerent ac viderent ſua dicta prætexl lu- .. 277. §. 17.
culentis illis mendaciis, quæ docent Adverſarii de Opere O.? †.
perato, longè aliter ſe ipſi interpretarentur. .
§. 46. Falſò etiam citant Adverſarii contra nos damna- dAerius.
tionem erii, quem dicunt propterea damnatum eſſe, )quòd Augüſt. 7.
negaverit in Miſſa oblationem fieri pro vivis & mortuis. Sæpè õ 1.
hoc colore utuntur, allegant veteres hæreſes, & cum his 8 §.. emni.
falſò comparant noſtram cauſam, ut illa collatione prægra-LLI. Imredukt.
vent nos. Epiphanius teſtatur Aérium ſenſiſſe, quòd orati- Ex. P. I. de Tra-
ones pro mortuis ſint inutiles, Id reprehendit. Neque nos :. Rexio Gen.
Aerio patrocinamur, ſed vobiſcum litigamus, qui hreſin, s ard-Sree
manifeſiè pugnantem cum Prophetis, Apoſtolis, & ſan tis162.Pa.
Patribus, ſceleſtè defenditis, videlicet, quòd Miſſa ex Opere b.226.232.239.
Operato juſtificet, quòd mereatur remisſionem culpæ & pœ-
næ, etiam injuſtis, pro quibus applicatur:, ſi non ponant obi-
cem. Hos pernicioſos errores improbamus, qui ledunt glo-
riam Paſſionis Chriſti, & penitùs obruunt doctrinam de ju-
ſtitia fidei. Similis fuit perſuaſio impiorum in lege, quòd me-
rerentur remiſſionem peccatorum per Sacrificia ex Opere b 230.
Operato, non acciperent gratis per fidem. Itaque augebant
4 illos
† Cocus. Rivet. Cenſar. Scultet. de Lect. PP. F. C. p. 6og.e de Norm. Contr.
c) Bell.. 7. d. Eccl. Not. c. 9. S. X. Aeriani. L. I. de Turgat. c. 3. Fabr. f-z. Chemn. Ex.
P'IV. de Iejun. Epiphan. Har. z.t. Haer.7. lo. Tob. Major Diſp.a: her.contra Grot-

2, Fz 13⸗
Oſ. II, 2. c. 13,1.
Eſa. 1, 29. 57,5.
c. Grz. c.6d, I7.
e Keg. ſ.

248 ART. XXIV. ABVS. III. VOCABVLIS MISS E.
illos Cultus & Sacrificia, inſtituebant cultum Baal in Ifraël.
In Iuda etiam ſacrificabant in lucis. Quare Prophetæ da-
mnata illa perſuaſione, belligerantur non ſolum cum cultori-
bus Baal, ſed etiam cum ahis Sacerdotibus, qui Sacrificia à
Deo ordinata cum illa opinione impia faciebant. Verum

hæret in mundo hæc perſuaſio, & hærebit ſemper, quòd Cul-

1. Reg. Is⸗

tus & Sacrificia ſint Propitiationes. Non ferunt homines carna-
les, ſoli Sacrificio Chriſti tribui hunc honorem, quòd ſit pro-
pitiatio, quia Juſtitiam Fidei non intelligunt, ſed parem ho-
norem tribuunt reliquis Cultibus & Sacrificiis. Sicut igi-
tur in Iuda hæſit apud impios Pontifices falſa perſuaſio de
Sacrificiis, ſicut iin Iſraël Baalitici cultus duraverunt: Et-

tamen erat ibi Eccleſia Dei, quæ impios cultus improba-

bat: Ita hæret in Regno Pontifcio Cultus Baaliticus, hoc eſt,
abuſus Miſſæ, quam applicant, ut per eam mereantur inju-
ſtis Remisſionem culpæ & pœnæ. Et videtur hic Baaliticus
cultus unà cum Regno Pontificio duraturus eſſe, donec ve-
niet Chrißus ad judicandum, & gloria adventus ſui perdet Re-
gnum Antichrifti. Interim omnes qui verè credunt Evan-
gelio, debent improbare illos impios cuhus, excogitatos
contra mandatum Dei, ad obſcurandam gloriam Chriſti, &
juſtitiam fidei.
. 47. Hxc de Miſſa breviter diximus, ut omnes boni
viri ubique gentium intelligere queant, nos ſummo ſtudio
dignitatem Miſſæ tueri, & verum uſum oſtendere & juſtisſi-
mas habere cauſas, quarè ab Adverſari's diſſentiamus. Ac
volumus admonitos eſſe omnes bonos viros, ne adjuvent⸗
Adverſarios defendentes prophanationem Miſſæ, ne gra-
vent ſe Societate alieni peccati. Magna cauſa, maꝑna res eſt,
nec inferior illo negotio Elæ Prophetæ, qui cukum Baal im-
probabat. Nos modeſtisſimè cauſam tantam propoſuimus,
& nunc ſine contumelia reſpondimus. Quòd ſicommove-
rint nos Adverſarü, ut omnia genera Abuſuum Miſſæ
colligamus, non tam clementer erit a·
genda cauſa.

DE VO-

—— — — — — — —

T I 8

S T ICI S.

D E V O MOQN A

Acud nos in oppido Thuringiæ Iſenaco Franciſcanus
Aquidam fuit ante annos triginta, Ilohannes Hikten,
qui à ſuo ſodalitio conjectus eſt in carcerem, propterea
quòd quosdam notisſimos abuſus reprehenderat. Vidimus

enim ejus ſcripta, ex quibus ſatis inteligi poteſt, quale fu-

erit ipſius doëtrinæ genus. Et qui norunt eum, teſtantur
fuiſſe ſenem placidum, & ſine moroſitate gravem. Is multa
prædizit quæ partim euenerunt hactenus, partim jam vi-
dentur impendere: quæ non volumus recitare, ne quis in-
terpretetur ea, aut odio cujusquam, aut in gratiam alicu-
jus narrari. Sed poſtremò cum vel propter ætatem, vel pro-
pter ſqualorem carceris in morbum incidiſſet, accerſivit ad
ſe Guardianum, ut ſuam valetudinem illi indicaret: cum-
que Guardianus accenſus odio Phariſaico, duriter objur-
are hominem propter doctrinæ genus, quod videbatur of-
Ueere culinæ, cœpiſſet, tuùm iſte, omiſſa jam mentione valetu-
dinis,ingemiſcens inquit: S&e has injurias æquo animo propter
Chriſtum tolerare, cùm quidem nihil ſäripſiſſet aut docuiſſet quod
labefaltare Statum Monachorum poſſet, tantum notos quosdam
Abuſus reprehendiſſit. Sed alius quidam, inquit, veniet an-
no Domini M. D. XVI. quid deſtruet vog, nec poteritis ei re-
iſtere. Hanc ipſam ſententiam de Inclinatione Regai Mo-
nachorum, & hunc annorum numerum, poſtea etiam
repererunt ejus amici perſcriptum ab ipſo in commenta-
riis ſuis, inter annotationes quas reliquerat in certos lo-
cos Danielis. Quanquam autem quantum huic voci tri-
buendum ſit, eventus docebit, tamen extant alia ſigna-,
quæ minantur mutationem Regno Monachorum, non mi-
nus certa, quàm oracula. Conſtat enim quantum ſitin-⸗
Monaſteriis hypocriſis, ambitionis, avaritiæ, quanta inſeitia,
& indoctisſimi cujusque ſævitia, quanta vanitas in concio-
nibus, in excogitandis ſubinde novis aucupis pecuniæ. Et
ſunt

ART. XXVII. ABVS. VI. DE VOTIS MONASTICIS. 249

A. C. a. 1. A. &.
305. Luth. t. y.
JIe 12.

Præſaga mu-
tatig.

Virveſio ſunt⸗

nugæ Phil. 20.- F.-

Ca.l. I. P. 2. 6. I7.

Monaſterior-
Vitid—n.
Gerh. Conf.
Cath. l. 2. 6. g9..

11. 3e 4 7* Ge 7„.

416. Gerh. Conf

P.·34.295˖409.

2506 ART. XXVII. ABVS. VI. DEVOTIS
ſunt alia vitia, quæ non libet commemorare. Cumque fuerint
olim Scholæ doétrinæ Chriſtianæ, nunc degeneraverunt ve-
lut ab aureo genere in ferreum, ſeu ut cubus Platonicus in-
malas harmonias degenerat, quas Plato ait exitium afferre.
Locupletiſſima quæque Monaſteria tantum alunt otioſam
turbam, quæ ibi falſo prætextu religionis helluatur de pu-
blicis eleemoſynis Eccleſiæ. Chriſtus autem admonet de ſale
inſipido, quod ſoleat eſfandi, & conculcari. Quare ipfſi fibi

Monachi his moribus fata canunt. Et accedit nunc aliud ſi-

p. 103. 10 5. 153·
167.182,183)199.
208.213.224 263.
268·306.325:·329.
750 P. 253:

Status quæſt.

P: 34.
I.

2 3
4
5.6.
7J.

LI.

gnum, quòd paſſim autores ſunt interficiendorum bonorum
virorum. Has cædes Deus haud dubiè brevi ulciſcetur.
Neque verò accuſamus omnes. Arbitramur enim paſſim ali-
quos viros benos in Monaſteriis eſſe, qui de humanis cul-
abus moderatè ſentiunt, nec probant ſævitiam, quam exer-
cent hypocritæ apud ipſos.
2. Sed de genere doctrinæ diſputamus, quod nunc
defendunt Architecti Confutationis, non utrum vota ſer-
vanda ſint, Sentimus enim licita vota ſervari debere, ſed utrũ
cultus illi mereantur remiſſionem peccatorum & juſtificatio-
nem? ) Vtrum ſint ſatisfactiones pro peccatis? *) Utrum ſint
pares Baptiſmno «)? Utrum ſint obſervatio præceptorum &
conſiliorum? ) Utrum fint perfectio Evangelica e)? U-
trum habeant merita ſupererogationis /? Utrum merita illa
applicata aliis ſalvent eos g) Utrum ſint licita vota his opinio-
nibus facta, Utrum licita ſint vota, quæ prætextu religionis
tantum ventris & otii cauſa ſuſcepta ſunt ?)? Utrum verè ſint
Vota, quæ ſunt extorta aut invitis, aut his qui per ætatem non-
dum judicare poterant de genere vitæ, quos parentes aut
amici intruſerunt in monaſteria, ut de publico alerentur,
ſine patrimonii privati jactura, Utrum licita ſint vota, quæ
palàm vergunt ad malum exitum, vel quia propter imbe-
cillitatem non ſervantur, vel quia hi qui ſunt in illis ſodali-
tiis, coguntur abuſus Miſſarum, impios cultus Sanétorum,

conſilia ſæviendi in bonos viros, approbare & adjuvare? De-

his quæſtionibus diſputamus: Et cum nos in Confeſſione
pleraque diximus de ejuſmodi votis, quæ etiam Canones
Pontifi-
4) Virveſd.l. negat. Daventr. f. 4˙. b) Virveſ. Ff-416. aff. c) Id. negat. d) Id. utrum-
que aff. e) Id. de Charitate. y Id. aff. g) Id. dubius. Aff. Bell. ¹. 1. de Induld.
c. 4, fin. h, Virveſ. neg. Opinion. eſe illicitè ſequendas. iId,neg. irritari. k., Id.
quæri pratext. Apoſtaſiæ.

—e ---——

D
“
Dü

MONASTICISLS. L z
Pontificum improbant, tamen Adverſarii jubent Omnia qus
Pproduximus rejicere. His enim verbis uſi ſunt. Ac operæ pre-
tium eſt audire, quomodo cavillentur noſtras rationes, &
quid afferant ad muniendam ſuam cauſam. Idedò breviter
percurremus pauca quædam argumenta noſtra & diluemus
in his obiter cavillationes Adverſariorum. Cum autem hæc
tota cauſa diligenter & copiosè à Luthero tractata ſit, in li- T.i. Alr. f. &b-
bro cui titulum fecit De votis Monaſticis, volumus hic librum
illum pro repetito habere. R V
§. 33. Primum hoc certiſſinum eſt, non eſſe licitum vo. Voti Ius.
tum, quo ſentit is qui vovet, ſe mercri remisſionem peccatorũ I.
coram Deo, aut ſatisfacere pro peccatis coram Deo. Nam
hæc opinio eſt manifeſta contumelia Evangeli, quod do-
cet nobis gratis donari remiſſionem peccatorum propter p. &.84. 11. 139.
Chriſtum, ut ſupra copiosè dictum eſt. Rectè igitur citavi- 145.147. 72. 153.
mus Pauli locum ad Galatas 5, 4. Evacuati eſtis à Chrißo, qui 9.7.
in Lege juſtifcamini, àgratiz excidiſßtis. Quj quærunt remiſ- 1370757
ſionem peccarorum, non fide in Chriſtum, ſed operibus
Monaſticis, detrahunt de honore Chriſti, & iterum cruci-
figunt Chriſtum. Audite autem, audite, quomodo hic ela- Eluſio.
bantur Architecti Confutationis! Pauli locum tantàm de
Lege Moiſi exponunt, & adddunt: Monachos omnia propter
Chriſtum obſervare, & conari propius ſecundum Evange-
lium vivere, ut mereantur vitam æternam. Et addunt hor-
ribilem Epilogum, his verbis: Quare impia ſunt quæ hit
contra Monaſticen allegantur. OQ Chriſte, quamdin feres
has contumelias quibus Evangelium tuum afficiunt ho=-
ſtes noſtri! Diximus in Confesſione, remisſionem peccato-
rum gratis accipi, propter Chriſtum, per fidem. Si hæc non
eſt ipſa Evangelii vox, ſi non eſt ſententia Patris æterni,»
quam Tu qui es in ſinu batris, revelaſti mundo, jure plesti-
mur. Sed tua morsteſtis eſt, tua reſurrectio teſtis eſt, Spi-
ritus ſanctus teſtis eſt, tota Eccleſia tua teſtis eſt, veré
hanc eſſe Evangelii ſententiam, quoòd conſequamur re- p 40 14 ,
misſionem peccatorum, non propter merita, ſed pro- 153, 162. 183.
Pter te, per fidem. Paulus cum negat homines lege Moiſi
. Mmererd

p. 28. 260⸗

Pp; 251.

Gal. 5, 4

25˖2 A RT. XXVII. ABVS. VI. D E VOTIS.

mereri Remisſienem peccatorum, multo magis detrahit hanc
laudem traditionibus humanis. Idque apertè ad Coloſſenſes

c. 1.2. teſtatur. Si lex Moiſi, quæ erat divinitùs revelata, non
merebatur Remisſionem peccatorum, quanto minus iſtæ fa-
tuæ obſervationes, abhorrentes à civili conſuetudine vitæ,
merentur Remisſionem peccatorum. Adverſarii fingunt⸗,
Paulum abolere legem Moiſi, & Chriſtum ita ſuccedere, non
ut gratis donet Remisſionem peccatorum: Sed propter ope-
ra aliarum legum, ſi quæ nunc excogitentur. Hac impia ) &
fanatica imaginatione obruunt beneficium Chriſti. Deinde
fingunt, inter hos qui obſervant illam ijegem Chriſti, Mona-
chos propius obſervare quàm alios, propter hypocriſin⸗
Paupertatis, Obedientiæ, & Caſtitatis, cům quidem omnia ſint⸗
plena ſimulationis. Paupertatem jactant in ſumma copia⸗
rerum omnium; Obedientiam jactant, cum nullum genus ho-
minum libertatem habeat majorem, quàm Monachi. De

Celibatu non libet dicere, qui quàm purus fit in plerisque qui

ſtudent continere, Gerſon indicat. Et quotusquisque conti-
nere ſtudet? Scilicet hac ſimulatione propius ſecundum E-
vangelium vivunt Monachi. Chriſtus non ita ſuccedit Moi-
ſi, ut propter noſtra opera remittat peccata, ſed ut ſua meri-
ta, ſuam propitiationem, opponat iræ Dei pro nobis, ut gra-
tis nobis ignoſcatur.
nem propria merita opponit iræ Dei, & propter propria⸗
merita conſequi Remisſionem peccatorum conatur, ſive
afferat opera legis Moſaicæ, ſive Decalogi, five Regulæ Be-
nedici, five Regulæ Auguſtini, ſive aliarum Regularum, is
abolet promisſionem Chriſti, abjecit Chriſtum, & excidit⸗
gratia. Hæc eſt Pauli ſententia. Vide autem, Carole Cæ-
ſar Imperator clementisſime, videte Principes, videte omnes
Ordines, quanta ſit impudentia Adverſariorum, cum Pau-
li locum in hanc ſententiam citaverimus, ipſi adſeripſe-
runt : Lnpia ſunt quæ bie contra Monaſticen allegantur.

p.rn.77.78. 89. Quid eſt autem certius, quâàm quòd Remisſionem pecca-
90.t1auz;i. torum conſequuntur homines fide, propter Chriſtum? Et

hanc
2) Virves f. 7179. aff. rectsè eppeni ut Col.,2½ David. Ninevæ.

Qui verò præter Chriſti propitiatio-

. MONASTICIs.„ 2 3
hanc ſententiam audent iſti Nebulanes Inpiam vocare. Ni-
hil dubitamus quin, ſi admoniti fuiſſetis de hoc loco, exi-
miè Confutatione tantam blasphemiam curaſſetis. Cum
autem fuprà copiosè oſtenſum ſit, Impiam opinionem eſſe,
quòd propter opera noſtra conſequamur remisſionem pec-
catorum, breviores in hoc loco erimus. Facilè emim inde
Prudens Lector ratiocinari poterit, quòd non mereamur-
remisſionem peccatorum per opera Monaſtica. Ntaque⸗
& illa blaſphemia nullo modo ferenda eſt, quæ apud Tho- Pp. 34.30. Tho-
mam legitur, Profesſienem Monaßtieam parem eße Baptiſmo. Mas.
Furor eſt, humanam traditionem, quæ neque mandatum
Dei, neque promisſionem habet, æquare ordinationi Chri-
ſti, quæ habet & mandatum & promisſionem Dei, quæ
continet pactum gratiæ, & vitæ æternæ.
§. 4. Secundò, Obedientia, Paupertas, & Cælibatus, 2.
ſi tamen non ſit impurus, exercitia ſunt αι oοον Ideo- Virves fezlz.
que Sanéti uti eis ſine impietate poſſunt, ſicut uſi ſunt⸗
Bernardus, Franciſcus, a) & alii ſancti viri. Et hi uſi ſunt
Propter utilitatem corporalem, ut expeditiores eſſent ad do-
cendum, & ad alia pia officia: non quod opera ipſa per ſe fint
cultus, qui juſtificent, aut mereantur vitam æternam. Deni-
que ſunt exillo genere, de quo Paulus ait: Corporalis exereita- 1Tim.
cio parumper utilis eft. Et credibile eſt alicubi nunc quoque
eſſe bonos viros in Monaſteriis, qui ſerviunt Minifterio Ver- p.ajo-
bi, qui illis obſervatienibus, fine impiis opinionibus, utun-
tur. At fentire, quèòd illæ obſervationes ſint cultus, pro-⸗
Ppter quos coram Deo juſti reputentur, & per quos merean-
tur vitam æternam, hoc pugnat cum Evangelio de Juſtitia⸗
ſdei, quod docet, quod propter Chriſtum donetur nobis
juſtitia, & vita æterna. Pugnat & cum dicto Chriſti: Fruſtræ Mat. 15, t,
celunt me mandatis hominum. Pugnat & cum hac ſententia: P. 32. 36. 169.
Omne quosdl non eſe & lde, peccatum eft. Quomodo autem poſſunt . 155. 262.
affirmare, quòd ſint cultus quos Deus approbet, tanquam jiu- 157. 3
RKiriam coram ipfo, cum nullum habeant teſtimonium verbi Dei? ?
& 5. Sed videte impudentiam Advwerſariorum. Non ſolum
. docent,
2½ Luth. Z.5. A. f- 44.. T. 9. F322. 5. Tiſeb.c. 0. .42. n. Cochl. Diſe. f. gos. ac intes
Diabolicos Eae c en. Wzett. efte

P. 83. 162.

F, S&

p. 34. 120. 157.

Rom.7. Mat. 22;

3.

Pſ. ué,l.

P· 37.

1. Cor. 16, 23.
Rom. 14, 17.
1. Tim. 4, l⸗

1. Cor. 7. 25
Pp. 216.

Rom. 14,; 17.

p. 194. 256.

I. Cor. 32, 15

2 4 XXVII. ABVS. VI. DE-VOTIS
docent, qudd Obfervationes ille ſint Cultus Iuſtificantes ſed ad-
dunt, perfectiores eſſe cultus, hoc eſt, magis merentes remis-
ſionem peccatorum & juſtificationem, quàm ſint alia vi-
tæ genera. Et hic concurrunt multæ falſæ ac pernicioſæ opi-
niones. Fingunt, ſe ſervare Præcepta & Conſilia. Poſteàâ
homines liberales, cùm ſomnient ſe habere Merita Super-
erogationis, vendunt hæc aliis. Hæc omnia plena ſunt Pha-
riſaicæ vanitatis. Extrema enim impietas eſt ſentire, quòd
Decalogo ita ſatisfaciant, ut ſuperſint merita; Cùm hæc
præcepta omnes ſanctos accuſent: Diligas Dominum Deum
tum ex toto corde tuo- tem: Non toncupiſeas. Propheta Efſ.116, 1.
ait: Omnis bomo mendax, id eſt, non re Rtè de Deo ſentiens,
non ſatis timens, non ſatis credens Deo. Quarè falsò glorian-
tur Monachi, in obſervatione Monaſticæ vitæ, Præceptis ſa-
tisfieri, ac plusquam Præcepta fieri.
8. 6. Deinde falſum & hoc eſt, quòd Obſervationes Mo-
naſticæ ſint opera Conſiliorum Evangelü. a) Nam Evangelium
non conſulit diſcrimina veſtitus, ciborum, abdicationem-

rerum propriarum. Hæ ſunt traditiones humanæ, de qui-

bas omnibus dictum eſt: Eſea non commendat Deo; quare⸗
neque cultus juſtificantes ſunt, neque perfectio. Imò cum
his titulis fucatæ proponuntur, ſunt meræ doctrinæ dæmo-
niorum. Virginitas ſuadetur, ſed his qui donum habentut ſu⸗
rà dictum eſt. Error eſt autem pernicioſisſimus ſentire,
quòd Perfectio Evangelica ſit in traditionibus humanis.
Nam ita etiam Mahometiſtarum Monachi gloriari poſſent,
ſe habere perfectionem Evangelicam. Neque eſt in obſerva-
tione aliorum quæ dicuntur a αοοον ſed quia Regnum Dei
eſt Iuſtitia & Vita in cordibus, ideò perfectio eſt, creſcere ti-
morem Dei, fiduciam miſericordiæ promiſſæ in Chriſto, &
curam obediendi vocationi: ſicut & Paulus deſcribit perfe-
Gionem: transfermamur à claritate in claritatem, tanquam à
Domini Spiritu. Non ait, alium ſubinde cucullum acci-
pimus, aut alios calceos, aut alia cingula. Miſerabile⸗
eſt in Eccleſia tales Phariſaicas, imo Mahometicas voces
legi atque audiri, videhcet, perfectionem Evangeliiregni
Chbhriſti,
4) Chemn. P.2. Loc p. 109.c.l.de Diſtrim. Conſil. Eang. & ſeq.

“

—

.
H

MONASTICISs..,. 255
Chriſti, quod eſt vita æterna, in his ſtultis obſervatiomibus ve-
ſtium, & ſimilium nugarum collocari. .
§. 7. Nunc audite Areopagitas noſtros quàm indignam
ſententiam poſuerint in Confutatione. Sic ajunt: SACRIS LI-
TERIS EXPRESSVM eſt, Monaſticam vitam, debita obſervatio-
ne euſtoditam, gquam per gratiam Dei, quilibet Monaſtici cuſtodire
Peolſſunt, mereri pvitam æzternam: & quidem multo auttiorem

P. 36.

Cöhriſtus eis promiſit, qui reliquerint domum aut fratres & . Mat. 19, 29,
Hæc ſunt verba Adverſariorum. In quibus hoc primum im- Mar. 10,29.

pudentisſimè dicitur, ) quòa Sacris literis expreſſum ſit. Vitam
Monaſticam mereri vitam æaternam. Vbi enim loquuntur Sa-
eræ literæz de Monaſtica ? Sic agunt cauſam Adverſa-
rii, ſic citant Scripturas nibili homines, cùm nemo nefciat
Monaſticam recens excogitatam eſſe: tamen allegant auto-
ritatem Scripturæ, & quidem dicunt hoc ſuum decretum ex-
preſſum eſſe in Scripturis. Præterea contumelia afficiunt-
Chriſtum, cùm dicunt, homines per Monaſticam mereri vi-
tam æternam. Deus ne ſuæ quidem Legi hune honorem⸗
tribuit, quòd mereatur vitam æternam, 6) ficut clarè dicit⸗
apud Ezechielem cap. zo, 2y. Ego dedi eis præcepta non bona, &
Judicia in quibus non vivent. Primum hoc certum eſt, quòd
vita Monaſtica non meretur Remisſionem peccatorum, ſed
hanc fide gratis accipimus, ut ſuprà dictum eſt. Deinde pro-
pter Chriſtum, per miſericordiam donatur vita æterna, his qui
ſide accipiunt remisſionem, nec opponunt merita fua judicio
Dei. Sicut & Bernardus e) gravisſimè dicit: Neæceſſe eſt primò o-
mniaum eredere, quòd remisſionem peccatorum habere non posſie;
niſi per indulgentiam Dei. Deinde quòd nihil prorſus habe-
re queas operis boni, niſi & hoc dAederit ipſfe. Poſtremò qudd
aternam vitam nullis potet operibus promereri, niſi gratis de-
tur & illa. Cætera quæ in eandem ſententiam ſequuntur
fuprà recitavimus. Addit autem in fine Bernardus: Ne-
mo ſe ſeducat, quia ſi benè cogitare voluerit, inveniet pro-
cul dubio, quòd nec cum decem millibus posſit oceurreres
ei qui cum viginti millibus venit ad ſe. Cùm autem nec
divinæ
2) Neg. Daventr. f.456 cum 1I. Sam ̈, 2. pro Obedient. Mat. g, i. pro Pauper-
tat. S. ?. pro Caſtit. voto. contra Luth. Chald. S. o. Rom.7, 12. 6c. 9, 21.1. Tim. I,S. Proß.
Sio. Pſ. 9, O, 12. Ez. 33, H. . 20, II. 6. 21,13, Glaſſ.Rh.S. f. o. Hackſpan. h. c. Ser.I. Am-
nune. B, Mar-. p. 29. d.b.r. pr.

P. 257.

p. 212.

p. 154. Mq.

P 37. 120. 169.
170. 254. 257.

Perſectio.

P⸗ 38⸗

P.38.194. 254.
2ꝗ9.

256 ART. XXIV. ABVS. VI. DE VOTIS
divinæ legis operibus mereamur Remisſionem peccatorum
aut vitam æternam, ſed neceſſe ſit quærere miſericordiam:
promiſſam in Chriſto, multo minus Obſervationibus Mona-
ſti cis, cùm ſint meræ traditiones humanæ, tribuendus eſt hic
honor quòd mereantur Remisſionem peccatorum aut Vitam
æternam. Ita ſimpliciter obruunt Evangelium de Gratuita Re-
misſione peccatorum, & de apprehendenda miſericordia-⸗-
promiſſa in Chriſto, qui docent Monaſticam vitam mereri Re-

misſionem peccatorum, aut vitam æternam, & fiduciam de-

bitam Chriſto transferunt in illas ſtultas obſervationes. Pro
Chriſto colunt ſuos cucullos, ſuas ſordes. Cùm autem & ipſi
egeant miſericordia, impiè faciunt, quòd fingunt Merita Su-
pererog ationis, eaque aliis vendunt. Brevius de his rebus
dicimus, quia ex his quæ ſuprà de Juſtificatione, de Pœniten-
tia, de Traditionibus Humanis dizimus, ſatis conſtat, Vota⸗
Monaſtica non eſſe pretium, propter quod detur remisſio

peccatorum & vita æterna. Et cùm Chriſtus vocet traditiones
Cultus inutiles, nullo modo ſunt perfectioEvangelica Mat. vig.

§. 8. Verum Adverſarii videri volunt aſtutè mode-
rari vulgarem perſuaſionem de Perfectione. Negant Monaſti-
cam vitam Perſetctionem eſſe: ſed dicunt Statum eſſe Acquiren-
dæ Perfectionis. Bellè dictum eſt, & meminimus hanc cor-
rectionem extare apud Gerſonem. Apparet enim prudentes
viros offenſos immodicis illis encomiis vitæ Monaſticæ, cum
non auderent in totum detrahere ei laudem bPerfectionis,
addidiſſe hanc àνoν ννωοιν, quôd ſit Status Acquirenaz Per-
fecnonis. Hoc ſi ſequimur, a) nihilo magis erit Monaſticastatus
Perfectionis, quàm vita agriculturæ aut fabri. Nam hi quo-
que ſunt ſtatus acquirendæ perfestionis. Omnes enim-⸗
homines in quacunque vocatione berfectionem expetere
debent, hoc eit, creſcere in timore Dei,in fide, in dilectione⸗
proximi & ſimilibus virtutibus Spiritualibus ) Extant in Hi-
ſtoriis Fremitarum Exempla Antonii & aliorum, quæ exæ-
quant genera vitæ. Scribitur, Antonio petenti, ut Deus ſibi

oſtenderet, quantum in hoc vitæ genere proficeret, quen-

dam in

ℳ) De aliis ſtatib. neg. Daventr. f. 4yy. Cochl. 462. Conf. Bell. A. Monach. c.2. 6

Thom. Canum Relect. d. Pœnit. P.3.f-Sgz. b6) Neg. Th. Heinr. ad a.7. 7. 2.p. I71.
3) Wit. PP. P.nSatet. de Paphnut.f.0. Luth. Poſtill. Bomeiin Natali C.

MONASTICLIs. 157
dam in urbe Alexandria ſutorem monſtratum eſſe, per ſomni-
um, cui compararetur. Poſtridiè Antonius veniens in urbem, Vite Paerum
accedit ad ſutorem, exploraturus illius exercitia & dona, col. Hieron. adſcri-
locutus cum homine, nihil audit, niſi mane eum pro univer. Tr,. i eh
ſa civitate paucis verbis orare, deinde arti ſuæ operam dare. Vid. Bell. E.
Hic intellexit Antonius non eſſe juſtificationem tribuendam p. 77. & Hie-
illi vitæ generi, quòd ſuſceperat. ron. Lnp.zr ed,
§. 9. Sed Adverſarii, etſi nunc moderantur laudes de zriſ.
Perfectione, tamen aliter re ipſa ſentiunt. Vendunt enim me- b. 256.
rita, & applicant pro allis hoc prætextu, quòd obſervent Præ-
cepta & Conſilia, quarè re ipia ſentiunt ſibi ſupereſſe Merita.
Quid eſt autem arrogare ſibi Perfestionem, ſi hoc non eſt?
Deinde in ipſa Confutatione poſitum eſt, quòd Monaſtici
contendant propins ſecundun Evangelium vivere. Tribuit igi⸗
tur Perfectionem Traditionibus Humanis, ſi ideò propius
ſecundum Evangelium vivunt Monachi, quia non habent
proprium, quia ſunt cælibes, quia obediunt Regulæ in veſti-
tu, cibis, & ſimilibus nugis. 1.
§. 10. Item Confutatio dicit Monachos mereri vitane Deſertio ſui.
æternam autiorem, & allegat Scripturam: Qui reliquerit do- Mat. 19, 29.
mum & . ſcilicet hic quoque berfectionem arrogat factitiis re- Renkei. N.
ligionibus. Sed hic locus Scripturæ, nihil facit ad vitam Mo- „ „

. . E L. P. 2. C. 2. 4.
naſticam. Non enim hoc vult Chriſtus, quòd deſerere Pa- fl. prih.

rentes, conjugem, fratres, ſit opus ideò faciendum, quiĩa 1675.

mereatur Remisſionem peccatorum & vitam æternam. Imò
maledicta eſt illa deſertio. Fit enim cum contumelia Chri-
ſti, ſi quis ideò deſerat parentes, aut conjugem, ut hoc ipſo
opere mereatur Remisſionem peccatorum & vitam æter-
nam. Duplex autem deſertio eſt, quædam fit ſine vocatione,
ſine mandato Dei, hanc non probat Chriſtus. Nam ope-
ra à nobis electa, ſunt inutiles cultus. Clarius autem hinc
apparet, Chriſtum non probare hanc fugam, quia loquitur
de deſerenda uxore, & liberis Scimus autem quòd manda-
tum Dei prohibet deſerere uxorem & lberos. Alia deſer-
tio eſt, quæ fit mandato Dei, videlicet, cum cogit nos po-
teſtas aut tyrannis cedere, aut negare Evangelium. Hic
S habemus

258 ART. XXVII. ABVS. VI. DE VOTIS
habemus mandatum, ut potiùs ſuſtineamus injuriam, po-
tius eripi nobis patiamur, non ſolum facultates, conju-
gem, liberos, ſed vitam quoque. Hanc Deſertionem pro-
bat Chriſtus, ideoque addit, propter Epangelium, ut ſignifi
cet ſe de his loqui, non qui faciunt injuriam uxori, & lbe-
ris, ſed qui propter Confesſionem Evangelii ſuſtinent inju-
riam. Corpus noſtrum etiam deſerere debemus propter E-
vangelium. Hicridiculum fuerit ſentire, quòd culius Dei ſit,
ſeipfum occidere & relinquere corpus ſine mandato Dei.
Thom. zzæ qu. Ita ridiculum eſt ſentire quòd cultus Dei ſit, deſerere pos-
159. ſesſiones, amicos, conjugem, liberos, ſine mandato Dei.
Conſtat igitur malè detorqueri dictum Chriſti ad vitam⸗
Monaſticam. Niſi fortasſis hoc quadrat, quòd centuplum
Mar. 1o, 29. in hac vita recipiunt. Plurimi enim fiunt Monachi, non-
P. 250. 409. propter Evangehum, ſed propter culinam & otium, qui
pro exiguis patrimoniis inveniunt amphsſimas opes. Sed
ut tota res Monaſtica ſimulationis plena eſt, ita falſo præ-
textu teſtimonia Scripturæ citant, ut duphiciter peccent-⸗,
hoc eſt, ut fallant homines, & fallant prætextu Nominis Di-
vini.
2. Paupertas. F. II. Citatur & alius locus de Perfectione: S vis per-
Mat. 10, 21. Jettus eſſe, vade, vende quæ habes „ & da panperibus, & veni, G&α
Mar. 10o, 21. ſoquerne me. Hic locus exercuit multos qui finxerunt Per-
Luc. 15s 22. fectionem eſſe poſſesſiones ac dominia rerum abjicere. Si-
namus Philoſophos Ariſtippum prædicare, qui magnum-=
auri pondus abjecit in mare. Talia exempla nihil pertinent
ad Chriſtianam perfectionem. Rerum diviſio, dominia, &
poſſesſio, ſunt ordinationes civiles, approbatæ verbo Dei,
in præcepto: Non furtum ſacies. Deſertio facultatum non
habet mandatum, aut conſilium in Scripturis. Nam Epan-
gelica panpertas non eſt deſertio rerum, ſed non eſſe aua-
rum, non confidere opibus, ſicut David pauper erat, in=
Conf. d. Veb. ditisſimo regno. Quarè cum deſertio facultatum ſit merè
5 r-dr cot r. traditio humana, eſt inutilis cultus. Et immocdica ſunt illa

Charitate. Et- Encomia in Extravagante quæ alt; Abdicationem proprie-

c. 4. notabih., Zatis omnium veruma, bropter Deum „ moritorianm & ſan.
btam,

R
“
4

,

MONASTICIWès. 2 59
NRam, & Viam PBerfeblionn eſe. Et periculoſisſimum eſt, rem
pugnantem cum civili conſuetudine, talibus immoderatis
laudibus efferre. At Chriſtus hic Perfectionem vocat. Imô
Injuriam faciunt textui, qui truncatum allegant. Perfectio
eſt in hoc, quod addit Chriſtus, Sequere me. Exemplum 0-
bedientiæ in vocatione propoſitum eſt. Et quia vocationes
disſimiles ſunt, ita hæc vocatio non eſt omnium, ſed pro-
priè ad illam perſonam, cum qua ibi loquitur Chriſtus,
pertinet, ſicut vocatio David ad Regnum, Abraham ad1. Sam. 176, 2.
macétandum filium, non ſunt nobis imitandæ. Vocationes Gen. 22, 2.
ſunt Perſonales, ſicut negotia ipſa variant temporibus &
perſonis. Sed exemplum obedientiæ eſt Generale. Perfectio
erat futura illi juveni, ſi huic vocationi credidiſſet & obe-
diviſſet. Ita perfectio nobis eſt, obedire unumquemque ve-p. 3.1 4.254.
ra fide ſuæ vocationi. . 256.
F. 12. Tertis, In Votis Monaſticis promittitur Caſti- 3.
tas. Suprà autem diximus de Conjugio Sacerdotum, non Caſtitas.
poſſe votis aut legibus tolli Ius naturæ in hominibus. Et p. 20. 24. 35.214.
quia non omnes habent donum continentiæ, multi propter
imbecillitatem infœliciter continent. Nequc verò ulla vo-
ta, aut ullæ leges poſſunt abolere Mandatum Spiritus ſancti: ¹. Cor. 7. 2.
Propter fornicationem unusquisque habeat uxorem ſuam. Qua P25. 35. 21c⸗
re hoc votum non eſt licitum in his qui non habent do-
num continentiæ, ſed propter imbecillitatem contaminan-

tur. De hoc toto loco ſatis ſuprà dictum eſt. In quo profe-

Stò mirum eſt, cum verſentur ob oculos pericula & ſcanda-
la, tamen Adverſarios defendere ſuas traditiones, contra
manifeſtum Dei præceptum. Nec commovet eos voxChri-
ſti, qui objurgat Phariſæos, qui zraditiones contra mandatum,
Dei fecerant, Mat. I.
§. 13. Quartò, Liberant hos qui vivunt in Monaſteriis .
impii cultus, quales ſunt prophanatio Miſſæ ad quæſtum col- Cultas San-
latæ pro mortuis, cultus Sanctorum: in quibus duplex vi- orum“,.
tium eſt, & quòd Sanéti in locum Chriſti ſurrogantur, &

impiè coluntur, ſicut finxerunt Dominicaſtri Roſarium B.

Virginis, quod eſt mera GaoXoον non minus ſtulta, quàm
R z impia

P. 190. 235.

PF 36. 25760

Obiebl z. de

Num. 6, 2.

26 5 Ahr. XXVII. ABVS VI. DE VOTIS

impia vanisſimam fiduciam alens. Deinde hæ ipſæ impieta-
tes tantum conferuntur ad quæſtum. Item Evangelium de-

Gratuita Remisſione peccatorum propter Chriſtum, de lIu-
Alitia Fidei, de Vera Pœnitentia, de Operibus quæ habent
mandatum Dei, neque audiunt, neque docent: Sed verſan-

tur autin Philoſophicis diſputationibus, aut in Traditioni-
bus ceremoniarum: quæ obſcurant Chriſtum. Non hic di-
cemus de illo toto Cultu ceremoniarum, de Lectionibus,
Cantu, & ſimilibus rebus quæ poterant tolerari, ſi haberentur
pro exercitiis, ſicut Lectiones in Scholis, quarum finis eſt do-
cere audientes, & inter docendum aliquos commovere ad
timorem, aut fidem. Sed nunc fingunt has ceremonias ef-
ſe Cultus Dei, qui mereantur Remisſionem pecaatorum ipſis
& ahis. Ided enim augenthas ceremonias. Quòd ſi fuſcipe-
rent ad docendos, & adhortandos auditores, breves & accu-
ratæ Lectiones plus prodeſſent, quàm illæ infintæ Gæ oo-
21a1.1 Ita tota vita Monaſtica plena eſt hypocriſi, & falſis opi-
nionibus. Ad hæc omnia accedit & hoc periculum, quòd qui
ſunt in illis collegiis, coguntur aſtentiri perſequentibus ve-
ritatem. Multæ igitur graves & magnæ rationes ſunt, quæ
liberant bonos viros ab hoc vitæ genere. L
F. 14. Poſtremè, multos liberant ipſi Canones, qui aut il-
le cti artibus Monachorum ſine judicio voverunt, aut coaëti

ab amicis voverunt. Talia vota ne Canones quidem pronun-

—

ciant eſſe Vota. Ex his omnibus apparet plurimas eſſe cauſſas,
P

quæ docent Vota Monaſtica, quaha hactenus facta ſunt, non
eſſe Vota: quare tutò deſeri poteſtvitæ genus plenum hypo-
Ccriſis & falſarum opinionum. =
G. 15. Hic objiciunt ex Lege Nazareos. a) Sed hi non
ipiebant vota ſua cum his opinionibus, quas hactenus di-
ximus nos reprehendere in votis Monachorum. Nazareorum
ritus erat exercitium, aut proteſtatio fidei coram homini-
bus, non merebatur Remisſionem peccatorum coram Deo,
non juſtificabat coram Deo. Deinde ſicut nunc circum-
ciſio, aut macétatio victimarum non efſet cultus, ita nec ri-
tus Nazareorum, nunc debet proponi tanquam cultus ſedide-
2 . . bet judi-
ℳ Gerh. Conf. Cath.l.2. Spec. P.2, p. 224. Martyv. de h.r. ad Indrc. 3. Hetting, Theſ.
Phil. I. t. . &S. Hoſpin. denonach. c.6. Grot. Calov-ad Nam..

— —— —

—

MONASTICIS.
bet judicari ſimpliciter ,εbοςα v. Non igitur re ctè confertur
Monachatus, ſine verbo Dei excogitatus, ut ſit Cultus, qui
mereatur remiſſionem peccatorum, & juſtificationem⸗,
cum ritu Nazareorum, qui habebat Verbum Dei, nec tra-
ditus erat in hoc, ut mereretur Remisſionem peccatorum-:
ſed ut eſſet exercitium externum, ſicut aliæ Ceremoniæ Le-
gis. Idem de aliis Votis in Lege traditis dici poteſt.

26¾

§. 16. Allegantur & Rechabitæ, qui nec poſſesſiones habe- 2. Rechabitæ.

bant ullas, nec vinum bibebant, ut ſcribit leremias cap. 5,, 1.
Scilicet pulchrè quadrat exemplum Rechabitarum ad Mo-
nachos noſtros, quorum Monaſteria ſuperant palatia Re-
gum, qui lautisſime vivunt. Et Rechabitæ in illa omnium
rerum penuria, tamen erant Conjuges. Noſtri Monachi,
cum affluant omnibus delitiis, profitentur cælibatum. Cæ-
terùm exempla juxtaRegulam, hoc eſt, juxta Scripturas cer-
tas & claras, non contra regulam, ſeu contra Scripturas in-
terpretari convenit. Certisſimum eſt autem obſervationes
noſtras non mereri remisſionem peccatorum, aut juſtifica-
tionem. Quarè cum laudantur Rechabitæ, neceſie eſt eos
morem ſuum non ideò ſervaſſe, quòd ſentirent ſe per eum
mereri remisſionem peccatorum, aut opus ipſum Cultum
eſſe juſtiñcantem, aut propter quem conſequerentur vitam
æternam, non per miſericordiam Dei, propter ſemen pro-
miſſum. Sed quia habuerunt Mandatum Parentum, lauda-
tur obedientia, de qua extat præceptum Dei: Honora pa-
tremn & matrem. Deinde, mos habebat Finemproprium
quia peregrini erant, non Iſraelitæ, apparet patrem voluiſſe
eos certis notis diſcernere à ſuis popularibus, ne relabe-
rentur ad impietatem popularium. Volebat his notis eos
admonere doctrinæ Fidei, & Immortalitatis. Talis finis eſt li-
citus. At Fines Monaſticæ longè alii trad untur. Fingunt ope-
ra Monaſtices Cuſtus eſſe, fingunt ea mereri remisſionem
peccatorum ac juſtificationem. Eſt igitur disſimile Monaſti-
cæ exemplum Rechabitarum, ut omittamus hic alia incom-
moda, quæ hærent in præſenti Monaſtica.

H. 17 Citant & ex priore ad Timotheum cap. 5, Il, I2. de Viduis, 3·

R 3 quæ

Martyr Indi 1.

I. ad Ier gfe
Interpp.
2.

*

4

Ex. 20, I

Vidug.

252 ART. XXVII. ABVS. VI. DE VOTIS MONASTICIS.
1. quæ ſervientes Eccleſiæ, alebantur de publico, ubi ait:
Fabrit. f. 447. Nubere volunt, babentes damnationem, quia primam K-
i P . . dem irritam fecerunt. Primum hic fingamus Apoſtolum de
Redp. hi ide votis loqui: tamen hic locus non patrocinabitur Monaſti-
ad Luc. 9, 62. Cis votis, quæ fiunt de impiis cultibus, & hac opinione, ut
non Fide voti, mereantur remisſionem peccatorum, & juſtificationem.
tunc nullius. Paulus enim tota voce damnat omnes cultus, omnes leges,
omnmia opera, ſi ita obſervantur, ut mereantur remiſionem
peccatorum, aut ut propter ea conſequamur vitam æter-
nam, non propter Chriſtum per miſericordiam. Ideò ne-
ceſſe eſt Vota Viduarum, ſi qua fuerunt, disſimilia fuiſſe vo-
tis Monaſticis. Præterea, ſi non deſinant Adverſarii detor-
quere locum ad vota, detorquendum erit eodem hoc quoq;
quèd vetat eligi viduam minorem annis ſexaginta. Ita vota
ante eam ætatem facta erunt irrita. Sed nondum norat Ec-
cleſia hæc vota. Itaq; damnat Paulus viduas, non quia nu-
bunt: lubet enim nubere juniores: ſed quia publico ſum-
ptu alitæ laſciviebant, ideoque fidem abjiciebant. Hoc vocat
Primam fidem, ſcilicet, non voti Monaſtici, ſed Chriſtiani-
ſmi. Et hoc mo do Fidem accipit in eodem Cap. , 2. Si quis
proprios, & maximè dometticos non curat, Fdem abnegavit.
Aliter enim de Fide loquitur quàm Sophiſtæ. Non tribuit
Fidem his qui habent peccatũ mortale. Ideò dicit, hos abjicere
Edem, qui non curant propinquos. Et ad eundem modum dicit,
muliereulas petulantes dem alzjicere.
§. 18. Percurrimus aliquot noſtras rationes, & obiter di-
imus ea quæ Adverſarii objiciunt. Et hæc collegimus non
ſolùm propter Adverſarios, ſed muhko magis propter pias
mentes, ut habeant in conſpectu cauſas, quarè improbare
debeant hypocriſin & fictos culktus Monaſticos, quos qui⸗
dem totes hæc una vox Chriſti abrogat, cum ait: Frußra
E.· 32. 3. 33. coylunt me mandatis hominu. Math.15,‚g. Quare vota ipſa, & obſer-
256,.3 05. „ationes ciborum, lectionum. cantuum, veſtitus, calceorum,
cingulorum, inutiles cultus ſunt coram Deo. Et certò ſci-
ant omnes piæ mentes, fimphiciter Phariſaicam & damna-
tam opinionem eſſe, quòd illæ obfſervationes mereantux-⸗-
— 1 remisſio-

ART. XXIIX. ABVS. VII. DEPOTESTATE ECCLES. 26 3
remisſionem peccatorum, quèd propter eas juſti repute-
mur, quòd propter eas conſequamur vitam æternam, non
per miſericordiam propter Chriſtum. Et neceſſe eſt ſanctos
viros, qui in his vitæ generibus vixerunt, abjecta fiducia ta-
lium obſervationum, didiciſſe, quòd remisſionem peccato-
rum propter Chriſtum gratis haberent: quòd propter Chri-
ſtum per miſericordiam conſecuturi eſſent vitam æternam,
non propterillos cultus: quod Deus tantuùm approbet cub-
tus Suo Verbo inſtitutos, qui valeant in fide.

DE PO TESTATE E C- kcν„uα

t III 32. Luth. t.
CLESIASTICA. F. I. 146. F.2.

VVEhementer hic vociferantur Adverſarii de Privilegiis Reprobatur
& Immunitatibus Eccleſiaſtici ſtatus, Et addunt Epilo- Exceſſus Cle-
gum : Irrita ſunt omnia quæ in præſenti articulo contra im- ri.
munitatem Eccleſiarum & Sacerdotum inferuntur. Hæc eſt
mera calumnia: Nos enim de rebus aliis in hoc articulo diſ-
putavimus. Cæterum ſæpè teſtati ſumus, nos Politicas or-
dinationes, & Donationes Principum & Privilegia non re- Luth, t. F. I.
prehendere. Sed utinam vicisſim audirent Adverſarii que- 392. 229. ad
relas Eccleſiarum & piarum mentium. Dignitates & opes Mar. 3.
ſuas fortiter tuentur Adverſarii: Interim ſtatum Eccleſia- 1.
rum negligunt, non curant reétè doceri Eccleſias, & Sa- 2.
cramenta ritè tractari. Ad Sacerdotium admittunt quos- p. 3zz.
libet ſine diſcrimine. Poſteà imponunt onera intolerabi-
lia, quaſi delectentur exitio aliorum: ſuas traditiones lon- 3.
ge accuratiùs ſervari poſtulant, quàm Evangelium. Nunc
in gravisſimis & difficillimis controverſiis, de quibus po- 4
pulus miſerè cupit doceri, ut habeat aliquid certi quod
ſequatur, non expediunt mentes, quas dubitatio acer-
bisſimè cruciat: tantùm conclamant ad arma. Præterea 5.
in rebus manifeſtis decreta ſanguine ſcripta proponunt,
quæ minantur horrenda ſupplicia hominibus, niſi mani-
feſtè contra mandata Dei faciant. Hic vicisſim oportebat
R 4 v0S
4) Querel. Statuum vetus, ap. Goldaſt. T. 2. Reichs handl.F. 9. Hortled. l.. Urſach.
deutſch. Kr. 1. Eſpenc: aa Iit.fefy. Faſſus Hofmyt: Gerh. Conf- Cathel Gen:c

26 % ART. XXIIX. ABVS. VII. ODE POTESTATE
vos videre lachrymas miſerorum, & audire miſerabiles que-
relas multorum bonorum hominum: quas haud dubiè reſpi-

P· 250. cit & exaudit Deus, cui aliquandò rationem procurationis
veſtræ reddituri eſtis.
Prætextus. §. 2. Cum autem nos in Confesſione, in hoc Articulo,

varios locos complexi ſimus, Adverſarii nihil reſpondent,
niſi Epiſcopos habere Poteſtatem Regiminis & coherci-
tivæ correctionis, ad dirigendum ſubditos in finem bea-
titudinis æternæ. Et ad boteſtatem Regiminis, requiri pe=
teſtatem Judicandi, definiendi, diſcernendi, & ſtatuendi ea
quæ ad præfatum finem expediunt aut conducunt. Hæc
ſunt verba Confutationis. In quibus docent nos Adverſarii,
quòd Epiſcopi habeant autoritatem condendi leges utiles

troverſia eſt.
Doctrina §. 3. Oportet autem in Eccleſia retineri hanc doctri-
potior. nam, quòd gratis propter Chriſtum fide accipiamus remis-
P. 40.i08.267. ſionem Peccatorum. Oportet & hanc doctrinam retineri,
quèd Humanæ traditiones ſint inutiles cultus: quare nec
peccatum, nec juſtitia, in cibo, potu, veſtitu, & ſimilibus
rebus collocanda eſt, quarum uſum voluit Chriſtus libe-
rum rehnqui, cum ait? Quod intrat in os nen coinquinat
bominem Mat I, 2t. Et Paulus: Regnum Dei, non eſt eſia, aut potus.
Rom.z, . Itaque nullü habent jus Epiſcopi condendi traditio-
P.41. nes extra Evangehium, ut mereantur Remisſionem pecca-
torum, ut ſint Cultus quos approbet Deus tanquam Iuſti-
tiam, & qui gravent conſcientias, ita ut Peccatum ſit eos
omittere. Hæc omnia docet vel unus locus in Actis, ubi
Apoſtoli All. . dicunt: FEide purißcari corda. Et deinde prohi-
B.I. bent Inponere iugum, & oſiendunt quantum pericuh ſit,
exaggerant peccatum iſtorum qui onerant Eccleſiam

p. 32. 1. 133. Opiniones. Nam & ſuprà damnaverunt Articulum xXv. in
184.189. quo poſuimus, quòd Traditiones non mereantur remisfio-
nem peccatorum: & hic dicunt, Traditienes conducere ad
vitam

ad conſequendam vitam æternam. De hoc articulo con-

Quid tentati Deum nquiunt? Hoc fulmine nihil terren-
tur Advwerſarii noſtri, qui vi defendunt Traditiones & impias

— — — —

— —☛ à —

22

ECCLESIASTICA 265

vitam æternam. Num merentur remisſionem peccatorum?
Num ſunt cultus quos approbat Deus, tanquam juſtitiam?
Num vivificant corda? Paulus ad Coloſſenſes, 2, 22. ideò negat
prodeſſe traditiones ad juſtitiam æternam & vitam æter-
nam, quia cibus, potus, veſtitus, & ſimilia ſint res uſu pe-
reuntes. At vita æterna in corde, rebus æternis, hoc eſt,
verbo Dei & Spiritu Sancto efficitur. Expediant igitur Ad-
verſarii, Qiomodo conducant traditiones ad vitäã æternam?
§S. 4. Cum autem Evangelium clarè teſtetur, quòd non de-
beant imponi Eccleſiæ traditiones, ut mereantur remisſio-
nem peccatorum, ut ſint cultus quos approbet Deus tan-
quam juſtitiam, ut gravent conſcientias, ita ut omittere eas
judicetur eſſe peccatum, nunquam poterunt Adverſarii o-
ſtendere, quòd Epiſcopi habeant Poteſtatem tales cultus
inſtituendi.

§. 5. Cæterùm quam poteſtatem tribuat EKvangelium, Poteſtas Er-
Epiſcopis, diximus in Confesſione. Qui nunc ſunt Epiſcopi, cleſ. Duplex-

non faciunt Epiſcoporum officia juxta Evangelium: ſed ſint P.235,263·

ſanè Epiſcopi juxta Politiam Canonicam, quam non repre-
hendimus. Verum nos de Epiſeopo loquimur, juxta Eran-
Selium. Et placet nobis vetus partitio Poteſtatis, in poteſta-
tem Ordini & poteſtatem Jurisdictionis. Habet igitur Epi-
ſcopus poteſtatem Ordinis, hoc eſt, miniſterium Verbi & Sa-
cramentorum, habet & poteſtatem Iurisdiéctionis, hoc eſt,
autoritatem excommunicandi obnoxios publicis crimini-
bus, & rurſus abſolvendi eos ſi converſi petant abſolutio-
nem. Neque verò habent poteſtatem Dyrannicam, hoc eſt, ſi-
ne certa lege, neque Regiam, hoc eſt, ſupra legem, ſed habent
certum mandatum, certum verbum Dei, quod docere, jux-
ta quod exercere ſuam lurisdictionem debent. Quare non
ſequitur, etiamſi habeant aliquam Iurisdictionem, quod
posſint Novos cultus inſtituere. Nam cultus nihilpertinem
ad Iurisdictionem. Et habent Verbum, habent mandatum,
quatenus exercere Iurisdictionem debeant, ſcilicet, Si quis
commiſerit adverſus illud verbum, quod acceperunt à
Chriſto. .
R 5 Qun⸗

p. 39.

p. 305.

P.4 .

P- I590

2566 ART. XXIIXNX. ABVS. VII. DE POTESTATE

Ins rega- §. 6. Quanquam nos in Confeſſione addidimus etiam,
landli. quatenus liceat cis condere traditiones, videlicet, non tan-

p. 4 . quam neceſſarios cultus, ſed ut ſit ordo in Eccleſia pro-
pter tranquillitatem. Et hæ non debent laqueos injicere
conſcientis, tanquam præcipiant neceſſarios cultus, ſicut
Paulus docet, cùm ait: In libertate, qua Chriſtus vos libe-
ravit, ſtate, nec iterum jugo ſervitutis ſubjiciamini. Opor⸗-
Eal. 5,I. tet ĩgitur liberum uſum talium ordinationum relinqui, mo-
dò ut ſcandala vitentur, ne judicentur eſſe cultus neceſſa-
rii, ſicut pleraque ordinaverunt ipfi Apoſtoli, quæ tempore
mutata ſunt. Neque ita tradiderunt, ut mutare non liceret.
Non enim diſſentiebant à ſuis ſcriptis, in quibus magnopere
laborant, ne Eccleſiam opprimat opinio, quòd ritus humani
ſint neceſſarii cultus.
Wadituſus. §. 7. Hæc eſt ſimplex ratio traditionum interpretanda-
S videlicet, ut ſciamus eas non eſſe Neceſſarios Cultus, & ta-
men propter vitanda ſcandala in loco ſine ſuperſtitione ob⸗
ſervemus. Et ſic multi docti & magni viri in Eccleſia ſenſe-
runt, Nec videmus quid opponi posſit. Certum eſt enim
Lue. 1o0, 16. ſe atentiam illam: Qui vos audit, me audit, non loqui de
traditionibus, ſed maximè contra traditiones facere. Non
eſt enim mandatum cum libera, ut vocant, ſed cautio de
rato, de ſpeciali mandato, hoc eſt, Teſtimonium datum A-
poſtolis, ut eis de Alieno Verbo, non de proprio credamus.
Vult enim Chriſtus nos confirmare, quemadmodum opus
erat, ut ſciremus Verbum traditum per homines efficax eſ-
ſe, nec quærendum eſſe aliud verbum de cœlo. De traditio-
mibus non poteſt accipi, qui vos audit, me audit: Requirit⸗
enim Chriſtus, ut ita doceant, ut ipſe audiatur, quia dicit:
Me audit. Igitur ſuam vocem, ſuum Verbum vult audiri,
non traditiones humanas. Ita dictum quod maximè pro
nobis facit, & gravisſimam conſolationem & doctrinam
oo. Continet, detorquent iſti Ani ad res nugacisſimas, difcri-

P. 164 mhiinet; *
mina ciborum, veſtitus, & ſimilia.

object Ebre. §. 8. Citant & hoc: Obedie præpeſitis veſtris. Hæc ſenten-

, 12. tia requirit obedientiam erga Evangelium. Non enim con-
ſtituit

——. — —‚12— . —,„

ECCLESIASTICA. 267
Hlituit regnum Epiſcopis extra EKvangelium. Nec debent E-
piſcopi Traditiones contra Evangelium condere, aut tra-
ditiones ſuas contra Evangelium interpretari. Idque cum
faciunt, obedientia prohibetur, juxta illud: Si quis alind Epan-
gelium docet, anathema ſit, Gal. 1, S. p. 41. 319.
§. 9. Idem reſpondemus ad hunc locum: Quidquid dixe: Mat. 2), 2.
rint, facite, quòd conſtet, non univerſaliter præcipi, ut om-
nia recipiamus, quia alibi jubet Scriptura plas obedires Act.5,29,P. 7 7
Deo quàm bominibun. Qnande igitur impia docent, non 329:
ſiit audiendi. Hæc autem impia ſunt, quòd traditiones
humanæ ſint cultus Dei, quòd ſint neceſſari cultus, quod
mereantur Remiſſionem peccatorum & vitam æternam.
§F. 10. Objiciunt & & andala pablica, & motus qui exorti Scandala⸗
ſunt prætextu noſtræ doctrinæ. Ad hæc breviter reſponde Faga.
mus. Primùm conſtat Dei beneficio Principes noſtros habere Reſp. Hopfa.
abedientem populum in ſuis ditionibus. Ethoc ipfum do- D Ef.
Grinz genus quod ſequimur, quia amplisſimis laudibus “ recer
ornat autoritatem Magiſtratuum, auget reverentiam er-
gaeos. Ea res etiam plurimum conducit ad tranquillita-
temretinendam. Deinde ſi conferantur in unum scandala e-=
omnia, tamen hi duo Articuli, videlicet, quòd gratis conite- —
quamur Remisſionem peccatorum, propter Chriſtum per b en rorii.
fidem, & quòd juſti propter Chriſtum reputemur fide, non 116113 aeet⸗
propter noſtram impletionem legis: Et alter, quod magi- p. 16.7. 136.1932
Hratus, leges & tota politia ſint ordinationes divinæ, qui- 1
bus Chriſtlanus Sanétè uti poteſt, tantùm habent bhoni, ut
incommoda omnia obruant. Nullam enim firmam conſo-
lationem pavidæ conſcientiæ habere poſſunt adverſus iram
Dei, niſi cognito ahkero articulo. Alter articulus valde mu-
nit tranquillitatem rerumpublicarum. Porrò quàm perni-
cioſis opinionibus ante hæc temporautrumq; doctrinæ ge-
nus oppreſſum fuerit, nemo ignorat, & libri Adverſariorum

= *
11ðð
S

WWW—

n teſtantur, qui nuſquam fidei mentionem faciunt, cum de Re-
misſione peccatorum loquuntur. Nuſquam docent de Digni-
zate rerum oivilium. Nuſquam docent quuomod Enangelir
. am tradat juftitiam æternam. Interim in vita corporali velit

nos utl

12

268 ART. XXIIX. A BV S. VII. DEPOTEST ATE
nosuti Politicis legibus ac moribus. Hæ res patefactæ
initioò favorem conciliaverunt Luthero, non ſolum apud
nos, ſed etiam apud multos, qui nunc atrocisſimè nos op-
pugnant. ααα⅞. 7α s Xααισαι ρπανοαα ² Ceoror, inquit
Pindarus. Iam ſi qui tumultus extiterunt, jure conferri cul-
pa poteſt in Adverſarios, qui primuùm, injuſta condemna-
tione Lutheri, Schiſima excitarunt, & Eccleſias disſipave-
p-toz.182. 1833. runt. Et nunc miram ſævitiam exercent in viros bonos
306. & pia docentes. Irritant hominum animos & aliis modis,
quos hic non libet recitare. Neque verò adeò ferrei, adeò
ſine ſenſu ſumus ,ut Offenſiones Publicæ nihil perturbent
Mat. 11,6. nos. Sed meminimus à Chriſto dictum eſſe: Beatus qui in
L me non fuerit ſiandalizatus. Hoc enim agit Diabolus tum
P.357.499.500. t opprimat, tum ut deformet Evangelium infinitis modis.
503 506.54t.3) Alibi tyrannos contra Evangelii profeſſores inflammat-⸗,
alibi bella, alibi ſeditiones, ahbi hæreſes excitat, ut reddat
inviſum hoc doctrinæ genus, quod videtur occaſionem⸗
præbere talibus motibus. At verò prudentibus viris faci-

hius eſt ſua pericula negligere, quàm illa ſcandala publico-

rummotuum. Verùm adverſus hæc quoque oportet Chri-
ſtianam mentem præmunitam eſſe, ne propterea Verbum
Dei abiiciat.
§. Quanquam autem non delectat nos Comparatis, ta-
Papiſ. men quia Adverſarii hac criminatione prægravant nos, non
1. ſunt disſimulanda ipſorum vitia. Quantum mal eſt apud
P 259.:84. 2. Adverſarios in ſacrilega prophanatione Miſſarum? quan-
z1. ſeq. 3. tum turpitudinis habet cælibatus eorum? Cultus Sancto-
4. rum plenus apud eos eſt manifeſta Idololatria. Nihilnescan-

Scandala

dali eſt in Ambitione Pontificum, qui iam annis amplius

P.3-3u.30. quadringentis belligerantur cum noſtris Imperatoribus:
lerumque in Italia interdum etiam in ipſa Germania, ubi in-
ter ſe Filium & Patrem, cognatos ac cives cõmiſerunt. Quòèd
ſi bellorum iſtorum cauſærequirantur ex Hiſtorüs, nihil
invenietur dignum Pontificibus, dicemus enim modera-
5. tisſime?. Quantum eſtmali, quòdin ordinandis Sacerdoti-
6. bus non deligunt idoneos? quid in Mercatu Sacerdotiorumꝰ
Item

— „

f — — — G

ECCLESIASTICA.

269
Item in periculoſis diſpenſationibus nihilne eft viti? Sed

j.

hæc vitia utcunque condonari poſſent, ſi tamen conſervaſ. O quis con-

ſent puram doctrinam in Ecclefüs. Hæc verò quomode
Contaminata ſit impiis opimonibus ac traditionibus, teſtan-
tur Canoniſtarum fcripta, teſtantur libri Theologorumpple-
ni diſputationum prophanarum, quæ partim funt inuti-
les ad pietatem, partim etiam chisſident ab Evangelio.
Deinde interpretatione Scripturæ ludunt & comminiſcun-
tur quidquid libet.
6S.. u. Hæcdocdctrinæz confuſio præcipuum eſt ſéanda-
lum, & maximè pernicioſum, de quo præcipuè queritur Jo-
hannes inApocalppſi cum deſcribit Pontificium regnum. Quid,
cum ventum eſt ad Monachorum ſuperſtitiones, quæ fue-
runt infinitæ, quantum ibi eſt pernicioſarum offenſionum?

8. donet?

..

10. c. ,S.

qualis fuit applicatio meritorum, ſi cadaveri circumdare- p. nzo.

tur cucullus &c. Porrò nihilne ſcandali eſt, quèd hoc
tempore manifeſtam veritatem Evangelii opprimere conan-
tur? quòd crudeliter occidunt bonos viros pia docentes?
quòd prohibent ne rebus cognitis fanentur ambigentes
conſcientiæ? quòd Reges hortantur ad crudele latrocinium:
Scilicet hæc non ſunt Scandala judicanda, ſed mera zazοοοαια
arα Pontificia. Neque ver libet nobis hic quidquam-
pro magnitudine retum exaggerare, ne quis delectari
nos iſta commemoratione putet, quam extorſerunt no-
bis invitis ſcriptores Confutationis. Nam hæc cauſſa non
ex hominum moribus, aut ex fortuna, ſed ex Verbo Dei
judicari debet, quod utinam adhiberent in conſilium⸗
omnes qui de his controverſiis pronunciant. Kerum au-
tem hic dicendum eſt, quod ſæpè jam diximus: Nos ma-
ximè cupidi fumus publicæ concordiæ pacisque, quàâm cer-
tèe Chriſtianos maximè inter ſe colere decet. Deinde inviti

1I.

12. P. 25.211.
13. 221. 26 82
c

diſſentimus ab Optimo Imperatore, quem non ſolàm pro- p. 21. 20.212.

pter Imperii faſtigium, ſed etiam propter virtutes verè he-

roicas, quibus cognovimus eum præditum eſſe, veneramur.
Sed Adverſarii non patiuntur coire concordiam, niſi hac le-
ge, ut nos aſſentiamur condemnantibus manifeſtam veri-

270 XXVIII. ABVS. VII. DE POTEST. ECCLES.
tatem Evangelii, & Eccleſiæ neceſſariam. Id facere non»-
poſſumus: Oportet enim Deo magis obedire, qum bhominibus.
Quarè Adverſarũ rationem Schiſinatis reddituri ſunt Deo,
qui Eccleſias nova & inuſitata ſævitia disſipant. Neque⸗
dubium eſt, quin hæc ſævitia mutationem aliquam rebuspu-
blicis allatura ſit. L
§. 13. Hæc pro tempore reſpondimus ad Confutatio-
nem, ac judicium piis ommibus permittimus, utra pars rectè
ſentiat. Et offerimus nos, noſtram ſententiam de ſingulis lo-
cis, ſiquid alicubi deſiderabitur, copioſiùs declaraturos eſſe.

T5“ Se.

Capita Libri ſunt
I. Præfatio D. Lutheri. burgatorio.
II. Pars IJ. de Deo. Animabus Defunctorũ.
II. De (1) Mediatore Chriſto. Peregrinationibus.
de (2) Miſſa, ubi Articuli de à Fraternitatibus.
de G) Canonicis & Mo- Reliquiis SS.
naſteriis. Indulgentiis.

— Er
——

i.beccato. ſio. Initiatione, (Invocatione. SS.

Pœnitentia. II. Conjugio Sacerdotum.
4.Evangelio. 12. Eccleſia.
S. Baptismo 13. Juſtificatione. S=
6. Sacramẽto 4. Votis Monaſticis. Templorum.
III. Altaris. 5. Traditionibus, utà Campanarum.
de ]„. Clavibus. Dedicatione (Altarium.
8. Confeſſio- 16.8ubſcriptiones Theologorum.
ne. 17. Primatu Papæ.
9.Excommu-8. Epiſcoporumboteſtate.
nicatione.

2. Lege. Ordine, Vocatione.

IV. Subſcriptiones Theologorum.
Smalcaldia Locus Hasſiæ eſt ad VVerram, Duringiæ Gothanæ confinis, ce-
lebris Conventu Proteſtantium ann. 1531. d. 29. Mart. pro Federe, Sleidan. . 7. n. 26.
Hortled l. 8.c. 7. t. 2. aun. 1537. 15. Febr. ob Concilium, Sleid. l. 1I. n. 2. ann. 1540.
Kl. Mart. ob Concordiam cumPapiſtis. Sleid.. 8.2 17.I. . n. 1. Caroli V. odium loci.-
Mantuam indicitur Concilium d.z. Iun. 1536. ad d. 23. Maji 1537 futurum.

ARTICV-

quod vel Mantuæ vel alibi congregan-
dum fuiſſet, exhibendi fuerant, indicantes, Quid recipe-
re, concedere, vel recuſare poſſemus & debere
mus. Scripti à

““ D. MARTINO LVTHERO,
ANNO M. D. XXXVII.

*“) Germanicum eſt authenticum, Latinum minus a ccuratum. Polyc. Vſer.
csontra Daniel. Hofman. anno 1) 97⸗

Præfatio D. Martini Luctheri.

& ceret anno ſuperierikirea Pentecço-
ſteen Mantuæ congregando, & pau-
poſt ab urbe Mantuaz aliò trans-
π Ferret , (unde nondum conſtat„
gud illud convocare pel pelit pel
posſit) & nobis quoque ſperandum
eſſet, ut ad Concilium ipſi etiam bpocaremur, pel metu-
endum, ne non vocati damnaremur. Mmiungebetur mi-
i, uat Articulos doctrina noſtræ conſeriberem & cokige-
rem, ſi fortè res procederet „ ut conſtaret, quid & qua-
tenus

A 549. ætat. &a. Succeſſ. Iulius II I o. S§. inde Marcellus II. . d. 2. Papa-
tůs. Paul. IV. P Ssg. gtat. 5Sz. Pius IV. qui inſtaurat Concilium. indict. ann é1. &
ſinit A. 1567. 4. Dec. Sesſiones ſunt 2.

ARTICVLI
CHRISTIANE

Doctrinæ, a) qui à Noſtris Concilio, 6) ſi Aans. S c.sd

607.

Idus Mart. in-
dicitur A. 1546.
7· Ian. Tridenti
incipit. A. 5yz.
diſſolutũ bello
Mauritii Sax.
A. 1561.
c Luth. Tom. 6.
Ien.p'44. a. p.
Goé. ſolo. at A.
C. 17. articuli
à Philip. & aliis
aucti, Selnecc.
rardeluit.

M PAPAPAFLFVS HVISSzripü cuf
nominis Tertius „ Concilium indi-Täa—.

Approbatio.

Publicatto.
Confeſio-
ealis.

Elenchtica.

272 PREFATIO.
tenus Pontificiis cellene, & in quibus capitibus conſtanter
perſe varare & vellemus & poſſèmus.
§. 2. Conſripfi igitur hoſèe Articulos, & naſtræ Par-
ti tradidi. Anoſtris illi recepti & unanimi confesſione ap-

probati ſunt, at Concilio (ſi quod à Papa & Pontiſtcis tan-

dem ſine mendaciis & fraudibus, vero, legitimo & Chriſtia-
no modo inſzitueretur) publicè offerrentur, & Fidei noſiræ
confesſionem explicarent.
§. 3. Cum autem Romana iſta aula ſeu Curia ades
formidet Cbriſtianum liberumque Conciliumn, & lucem
turpisſimé fugiat, ita ut etiam ipſis Pontiſiciis ſpes Con-
cilii Chriſtiani non tantaàm conpocandi, ſed etiam ferendi
& concedendi prorſus ademta ſit, unde ſanè offenduntur
meritò multi Pontificii, & ægrè ferunt negligentiam iſtam
Papæ- ac inde facile colligunt, malle Papam interitum
totius Chriſtianitatis, & damnationem omnium anima-
rum, quàm ſui & ſuorum aliquam reſormationem, &
ztyrannidis ſuæ contraétionem & modum ides & nibilo-
minus articulos hos in publiecum emittere polui, ut ſi citius
ex hac vita epocarer, quàm Concilium congregaretur,
(quod ita eventurum eſſe, omnino confio & ſpero, -um la-
cifugi iſti gi αaρaα nimium in protrabendo & impediendo
Concilio laborent) ut inquam ii, quipoſt me vipent & re-
manebunt, teſtimonium & Confesſionem meam haberent
& proponere poſſent, adjunctam Confesſioni quam antea
publicapi, in qua bactenus conſtanter permanſi, & perma-
nebo deinceps,per Dei gratiam.
§. 4. Duid enim dicam? Quomodo querelam in-
ſtituam? Adbuc ſuper es ſum, ſeribo, conciones babeo, &
prælego publicè & quotidièt“ & tamen virulenti homines
non tantum exAdverſariiszſea etiam fakſtfratres, gqui no-
biſcum

.— —

—

er

DOCT. MART. LVTHERI. 227
biſcum ſe ſentire aiuat, mea ſeripta & Actrinam meam;
ſimpliciter contra me adforre & allegare audent , me vi-
vente, vidente, & audiente, tiamſit ſciant , me aliter
darere, & polunt birus ſaumn meo labore exornare, &
iſeros bomines mee ſab nomine decipere & ſedacere. Quid
ergo, bone Deus, poſt obitum meum ſiet?
§. F. Deberem quidem ad omnia reſpondere, dum
adbuc vipo. Sed quæſo quomodö omnia diaboli ora olſtrue-
re Jolus pobhſum!? praſertim eorunz (utpote penenatorum
omniam) qui nec audire nec attendere bpolunt, guid ſeri-
bamus, ſod in eo Zoti ſant, ut berba noſtra etiam in mi-
nutisſimis literis ſeeleraté Zervertani & depravent. His
ergo diabolas reſpendeat, & tandem ira Dei, qgnemaamo-
dum merentur. Sape recordor boni Gerſoenis, dubitantis;
num quid boni publicè ſeribenaum & proſerendumſit. Si
ſeriptio omittitur, multæ animæ negliguntur, quæ libera-
ri potuiſſeènt. Si verò illa præſtatur, Gatinz diæbolus præ-
Nò ſi cum linguts peſtiferis & alamniarumplenis, que
omnia corrumpunt, & veneno inſiciunt, ut utilitas Eeripte-
rum impediatur.
§. 6. Quid tamen ex iſta malitia ſaa commodi reci-
piant, manife Wunn ſt. Daiaenim nos mendaciis perdité
onerarunt, & . Eimpliciores à nobis per iſta mendacia retra-
bhere poluerunt, Deus opus ſuum ſubinde promovit, & ipſo-
rum cæœætum reddidit minorem, noſtrum per majorem, ac
ipſos ob mendacia confadit, & confundit etiamnum.
§. 7. Recitaho hiſtoriam. Fait Vuiteberge Dodtor
Juidan ex Galliis miſjus, qui Eobis palam indicabat Regi ſus
certò perſvaſum e&ſſe, apud nos nuklam: eſſe Eccleſiam, nul-

lum magiſtratum, nukam conjugium, ſed Promiſcut

omnes pecudum more pivere pro ardirrie. Dic jam, qao
7
alt

274 PREFATIIO.
vultu nos coran tribunali Chriſti in ultimo judicio ſint
aſpecturi ii, qui tam craſſa & prodigioſa mendacia Regi G
aliis regnis per ſua ſeripta inculcarunt cen veritatemé Chri-
ſtus omnium noſtrüùm Dominus & judex ſcit ipſe, iſtos
mentiri & ſemper mentitos eſſe. Hujus ſententiam au-
dire cogentur, quod certò ſeio. Deus conpertat conver-
tendos, ut agant pœnitentiam. Cateros obruet Væ« & Ab

in æternum.
Concilii §. §. Vt autem redeam ad rem, Optarim ex animo
Vu. Concilium Chriſtianum & liberum aliquando congregari,

ut multis & rebus & hominibus conſuleretur, non, quòd nos
Concilio indigeamus (Noſtræ enim Eccleſiæ per Dei gra-
Tio. inene- tiam, puritate Verbi & vero uſu Sacramentorum, ac ce-
n c. 20. fol. onitione pocationum & perorum operum, ita ſunt illar
1. minatæ, edoctæ, & confirmata, ut Concilio opus nobis
non ſit, nec à Concilio aliquid melius aut perfectius o=
ſtendi nobis posſit) ſed quòd in Epiſcopatibus videamus
paſſim multas parochias planè deſertas & vacuas, itl;
ut præ dolore cor hominis pii extingni facilè posſit. Et ta-
zmen nec Epiſeepi, nec Canenici curant miſerorum ho-
minum pel pitam vel mortem, pro quibus tamen Chri-
ſeus eſt mortuus, quem miſeri bomines ut verunm paſto-
zem cum ovibus ſuis loquentem audire non poſſunt. Et

hoe me mopet, ut exhorreſiens vebementer metuam, ne

Chriſtus ipſe aliguando convocet Concilium Angelicum
contra Germaniam, quo funditus deleamur, ſieut Sodoma &
Gomorrha, quandoquidem tam temerè ipſiiludimus nomi-
ne & praætextu Concilii.
objedta. §. o. Præter bac tamen neceſſaria negotia Eccleſiaſtica,
eſſent quoq res magnæ in ſtatuPolitice corrigendæ, ut diſeor-
dia Principum & Statuum, Eſura & aparitia ten diluvium
inundarnnt, & ſpecie juri defenduntur. Petalantias laſci-
via,

— —— —.

L DOCT. MART. LVTHERI. 2 75
via, ſuperbia & luxus ac faſtus in peſtitu, crapula, alen,
pompa, pitiorum & ſcelerum coneurſus, malitia, conta-
macia ſubditorum Familiæ, opiſßtcum „mercenariorum, ru-
ſticorum aucupia, & iniguisſima in venditionibus aſtima:
tio, (S& quis recitare poteſt omnia?) adeo accreverunt;
ut decem Conciliis, & piginti Comitiis politicis corrigi ne-
queant. Si hæc principalia in Eccleſiaſtico & politico ſta-
tu,quæ contra Deum ſiunt, in Concilio tractarentur, ſatis
ſuperque eſſet, de quibus ageretur, ner opus Hert ludicris &
jocularibus confabulationibus de Veſte talari, de Inſigni-
bus bperticalibus, Raſuris & Tonſaris, de cingulis latis ſea
baltheis, de Epiſeoporum & Cardinalium infalis, galeris,
pileis & baculis, & ſimilibus inanitatibus. Si ant ea Dei
mandatum & poluntatem in eccieſiaſtico & politico or-
dine expedipiſſemus, ſatis poſtea otii & temporis nobis re-
linqueretur ad reformationem ciborum, veſtium, cereo-
rum, raſurarum, caſularum &. At, quia camelos de-
glutimus, & interea culices excolamus, trabes relin-
quimus, & feſtucas inquirimus & judicamus, ſuperſede-
re Concilio poſſumus.

§. w. Paurxos igitur articulos compoſui. Habemus Proponenda
enim ſatis mandatorum Dei in Eccleſia, in magiſtratu, in &- h. l.

conomia, quibus ſatisfacere nunquam poſſjumus. At quid
ergo prodeſt copia iſta decretorum, traditionum & legum,
in Concilio, cum præcipua capita à Deo mandata nec curen-
tur, nec ſerpentur? quaſi verò Deus in ludicris fabulis no-
ſtris acquieſeere, & interea, ſua divina mandata pedibus
ut conculcentur, ferre cogatur. Peccata autem noſtra⸗
nos aggravant, nec ſinunt Deum nobis eſſz propitium, quia
pæœnitentiam non agimus, & inſuper omnem abomivatio-
nem defenderre volumus.
§ 2 Su.0 Do-

1756 PREFATIO DOCT. MART. LVTHERI.
O Domine Jeſu Chriſte, indicito & celebra tu ipſe Con-
cilium, & redime tuos adventu tuo glorioſo. Abtum
eſi de Papa & Pontificii. Hite non curant. Juva ergò
zos miſeros & inopes, qui ad te gemimus, & te ex cordes
quærimiis, feeundum gratiam quam nobis dediſti, per
Spiritum ſandtum tunm, qui tecun, & cum Patres
vivit & regnat, benedidtus in ſe-
cula, Amen.

“M QQ A. C. ar. I p II.
1 „ Apol. p. 53. C.
* . . Mai. + 7I. E. C.
11 . . 225. Luth. f. g.
DEARTICVL ISEE
hæc ſumta.
DIVIN E MAIESTATIS.
WXATER, Filius, & Spiritus ſanctus, in Vna
divina eſſentia & natura, Tres diſtin-
A ctæ Perſonæ, ſunt Vnus Deus, qui crea-
vit cœlum & terram. Supra p. I.2.
Pater à nullo, Filius à Patre genitus eſt, Spiritus
ſanctus à Patre & Filio procedit. Supra p. I. 2.
Non pater, non Spiritus ſanctus, ſed Filius Homo
fa Qus eſt. Supra p. I.2.

IIII.
Filius ita factus eſt Homo, ut à Spiritu ſancto, ſine, p. 470.
virili opera, conciperetur, & ex Maria, pura, ſancta, ſem.-
per virgine, naſceretur. Poſtea paſſus & mortuus eſt, ſe-
pultus, deſcendit ad inferna, reſurrexit à mortuis, aſcen-
dit ad cœlos, ſedet ad dexteram Dei, venturus judi-
care vivos & mortuos &c. Slicut de his Symbolum A-
poſtolicum, Athanaſianum, & Catechiſmus puerilis p.t. n. 35.
omnium, nos edocent.

„Deae his Articulis nulla eſt inter nos & Adverſarios con- p. 62⸗
ð troverſia, cum utrosque utrinque confiteamur: quamobrem
non eſt neceſſe, ut pluribus jam de illis agamus.

§. 3 SECVN-

„s rEII
RS E CVND A/DARS
EST DE ARTICVLIS8, QVI OrFrFICIVM

& Opus IESV CHRISTI, ſive Redemtionem no-
ſtram concernunt.

Hic primus & princi palis
Articulus eſ
A. C. ar.3.4. Apol. p.6a. C.;17.C. Ma. 479. F. C76.725.
EV ôd IESVS CHRISTVS, Deus & Dominus

noſter, ſit propter peccata noſtra mortuus,

propter juſtitiam noſtram réſurrexerit
2 Rom. 4, P.
Et quòd ipſe ſolus ſit Agnus Dei, qui tollit pec-
cata mundi lohban. e2y. Et quòd Deus omnium noſtrum .
iniquitates in ipſum poſuerit Eſaiæs3, 6. 2
Omnes pecraverunt, & juſtificantur gratis abs⸗

que operibus ſeu meritis propriis, ex ipfius gratia-,
per Redemtionem quæ eſt in Chriſto Ieſu, in ſanguine
ejus Rome. 3, 22.

G. 2. Hoc cum credere neceſſe fit, & nullo opere, le-
ge, aut merito acquiri & apprehencdh posſit, certum eſt &
manifeſtum, ſolam hanc fidem nos juſtificare, ſicut Paulus
Rim. , 27. inquit: Sratuimus, jinßzißteari bonzinem per fidem abi-
que operibue Legii. Item, Vrt ſit ipſ jaſtus & juſtißcans eum, qui
eſt ex ſide Ieſu Chriſti. S=
S. 3. De hoc Articulo cedere, aut aliquid contra il-
lum largiri aut permittere nemo pierum poteſt, etiamſi cœ-
Jum & terra, ac omnia corruant. Non enim eſt aliud nomen
hominibus datum, per quod ſalvari posſimus (inquit Petrus
Atorum z, Iz.) Er per vülnera cjus ſanati ſumus Eſaiz Vj, F.
Et in

SMALCALDICLI. 79
Et in hoc Articulo ſita ſunt & conſiſtunt omnia, quæ contra II. De Milla.
Papam, diabolum & mundum in vita noſtra docemus, te-
ſtamur & agimus. Quarè oportet nos de hac doctrina eſ-
ſe certos, & minimè duditare, alioquin actum eſt prorſus, &
Papa & diabolus, & omnia adverſa jus & victoriam contra
nos obtinent-

II. Articulus de Miſſa, docet,
A. C. ar. 3. Abuſ. p.25. Apol-21. E C. 5§74.721. Luth. de Canon. Miſſ. t.4. VV. 40.t.
4. I. p. 3 44. k. 6. L. 96. t. . I. 82:8 -P. 99 ·224.226.239.235. 321.
Vèd Miſſa in Papatu ſit maxima & horrenda abomi- Herrenda.
natio, ſimpliciter & hoſtiliter è diametro pugnans
contra Articulum Primum, quæ tamen præ omnibus aliis
Pontificiis idololatriis ſumma & ſpecioſisſima fuit. Statue-
runt enim, quòd Sacrificium iſtud ſeu opus Miſſæ, etiam ab
impio ac perdito nebulone præſtitum, liberet hominem à pec-
catis, cum in hac vita, tum in Purgatorio, cum tamen Solus
Agnus Dei nos liberet, ut ſupra dictum eſt Io. , 277. Hic ni-
bil permittendum, nec cedendum eſt, quia prior articulus
id non fert.
F. 2. Cum ſanioribus Pontificiis placide hoc modo con- Fugæ cauſſz.
ferri poſſet, Primùm, Quarè tam rigidè Miſſæ patrocinium- ,. Commen-
ſuſcipiant, cumilla tantummodò ſit hominumn inventum & à titia.
Deo non mandata ſit? Hominum verò inventiones tutò o-
mittere poſſumus, ut Chriſtus teſtatur Matihæi F, 9. Fruſtra p. 32. 36. 183.262:
colunt me mandatis bominum. 3728.
F. ö3z. Secundò, Res eſt non neceſſaria, quæ ſine peccato & 2. Otioſa.
periculo omitti poteſt.
§. 4. Tertiès, Sacramentum meliori & Deo magis accepto, 7y. Noxwia,
imò hoc ſolo accepto, ſalutari, & beato modo ſecundum Iapenta.
Chriſti Inſtitutionem ſumi poteſt. Cur igitur propter fig-
mentum humanum & non neceſſarium, cum aliter & rectius
res ipſa haberi posſit, ad extrema miſerias homines coge-
rentur & adigerentur?
§F. 5. Curetur, ut publicè hominibus oſtendatur, Miſſam,
ut rem commentitiam, ſeu humanum figmentum, poſſe ſine
8 4 pecca-

I. DeMiſia. 280 ARTICVLI CONCILIO
peccato omitti, & neminem damnari. qui Miſſam negligit ,,
ſed etiam ſine Miſſa, meliore ratione homines ſalvari poſſe.
Sic fiet, ut Miſſa ſit ſponte corruitura, non tantum in vulgo
rudi, ſed etiam in animis omnium piorum, Chriſtianorum, &
ſanorum: idque multò magis, cum audierint, Miſſam eſſe
quiddam valaè periculeſum, ſine Dei verbo & voluntate, con-
fictum atque inventum.
4,. Abußva. §. 7. Quartè, Cum ferè innumeri, & inenarrabiles
Abuſus in umverſo mundo, ex negotiatione Miſſarum extite-
rint, abroganda meritò Miſia eſt, ut Abuſus iſti removeantur,
etiamſi quid utilitatis & boni in ſe contineret. Quantò ma-
is autem, cùm planè inutilis, non neceſſaria, & periculoſa
kir, & omnia utihus atque certiùs absque Miſſa haberi pos-
ſint, eam miſſam facere debemus, ut Abuſus iſtos tetros per-
petuò fugiamus? —
5. Oper Ope- §. 8. Quintò, Cum Miſſa nihil fit aliud, nec alud eſſe-
rati vana. posſit, ſicut Canon & omnes libri pronunciant) quàm opus
2) Luth. L.⸗. hominum (etiam impiorum nebulonum 4) quo opere aliquis
4.-ta, Chemn. ſeipſum, & alios unà cum ſeipſo, cum Deo reconciliare, Re-
Ex. p. 2. 6. 4. p. mmisſioncm peccatorum & gratiam impetrare & mereri cona-
eE. tur, (ſic enim æſtimatur Miſſa, cum maximè prædicatur: ad
e. quid enim alioqui prodeſſet ) ideò certè damnanda & reji-
cienda eſt Hoc enim direétè pugnat cum primario articulo,
qui adfirmat, non Misſificum ſacerdotem, vel bonum velma-
lum, ſuo opere ‚ſed Agnum Dei & Eilium Dei tollere peccata no-
ſtra Io. t, 29. S
Communio §. 9. Quòd ſi quis fucum facere, & prætendere vellet,
Fai ipfius. Se ex devotione ſibi ipf communionem exhibere velle: is longè er-
raret, nec ſeriò & ex animo loqueretur. b) Communio enim
vera & certa eſt in Sacramento, quæ fit ſecundum Inſtitu-
fonem Chriſti. Seipſum autem communicare, humana-
perſvaſio eſt, incerta, & non neceſſaria, imò prohibita.
Neſcit enim ille, quid faciat, cum absque Verbo Dei, opi-
nioni & figmento humano obſequatur. Non etiam reètè
facit is, (enamſi res alioqui plana eſſet) qui Sacramentum-,
Proprium Eccleſiæ, extra Eccleſiæ communionem, fine Ver-
bo Dei,
⁵) Balduin Caſ. Conſé. kz c. 12,5. .4.c. 9, 7. Sed limitatè loqui Lutherum de Miſ-
ſa Solitariâ. h. docet Chemn. A.l. cap.6. can.9. Carpzov. Iſag- b. cum Conc. Tolet.
12. ontra Dedeken. Confil. T. I.f516. Lyfero.

akr nn

MANTVANO EXHIBENDI. 281 II. De Miſſa.
bo Dei, ex propria quadam devotione & affectione, uſurpare
vult.
S§. 10. In hoc Articulo de Miſſa Concilium potisſimùm papiſmi Pu-
ſudabit & conſummabitur. Etſi enim posſibile eſſet, ut omnes pila.
rehquos articulos nobis concederent, tamen hunc concede-
re non poterunt: quemadmodum Campegius Auguſtæ di-
xit, ſe potius omnia tormenta, membrorum dilaniationem & mor-
tem paſſurum quàm Miſſam miſſam falbturum eſſe. Et ego etiam,
per Dei opem, in cineres corpus meum redigi & concrema-
ri patiar prius, quàm ut miſlarium ventrem, vel bonum vel
malum, æquiparari Chriſto leſu Domino & Servatori meo,
aut eo ſuperiorem eſſe feram. Sic ſcilicet in æternum dis-
jungimur, & contrarii invicem ſumus. Sentiunt quidem opti-
mè, cadente Miſſa, cadere Papatum. Hoc priusquam fieri pa-
tiantur, omnes nos trucidabunt ſi poterunt. .
S. Ir. Cæzterum Draconis cauda iſta (Miſſam intelh- Effellns mali.
go) peperit multiplices abominationes & idololatrias.
88S. Primô, Purgatorium. Misſis enim pro Animabus, item, I. Purgato-
Vigiliis, a) Septimn, & Triceſimis, b) anniverſariis exequiis, 3) po- rium.
ſtremò Vnlgari Septimana, & Omnium Animarnum die, ) Bal- Luther. ?. 5. I.
neis, e) & quæ his affinia ſunt, innumeris aliis phantaſiis, ir- Kirch P. F. .
ruerunt in Purgatorium. f) Sic Miſſa propemodum pro ſolis Florcntiæ aze.
defunétis fuit celebrata, cum tamen Chriſtus Sacramentum ut ar. Fjdei de-
pro ſolis viventibus inſtituerit. Quapropter Purgatorium, mum ſancitur.
& quicquid ei ſolennitatis, cultus, & quæſtus adhæret, mera- Bin. Concil. t.
diaboli larva eſt. Peugnat enim cum primo articulo, qui docet, 7. . 12f,
Chriſtum ſolum, & non hominum opera, animas liberare. Et cal. ere. s.
conſtat etiam, de mortuis nihil nobis divinitus mandatum- 375. Bell epar-
eſſe. Idcirco tutò omitti illud omne poteſt, etiamſi nihil er- gar.l.2.c i1: ſe.
roris & idololatriæ eli ineſſet. contraChemn.

§. 12. Pontificii allegant Auguſtinum g & quosdam s
Patres, qui de Purgatorio ſcripſerint, & non putant nos intel- ,
. 11 Patrum.
ligere, ad quid & quare ſic illi locuti fint. Auguſtinus non ſcri-
bit eſſe Purgatorium, nec etiam habet teſtimonium Scripturæ,
quo nitatur, ſed in dubio relinquit, num ſit, & inquit, Matrem
S 5 ſnam
2₰) Bell.d.l. l.. e. 6. contra Chemn. Ex. P. g. p. 26. ⁵) Polyd. Virg. Inb. l.6.c. 10. Bell.
d.l. . 9. c] I. 6.g9. l. 4. c. H3. l. F. C. I. l. G. c. 2. l.7.c.6. Hunn. Apoſtaſ. Eccl. Roma. 266.
4) Caſal. d. l. c. éo. Baron. Martyr.6gé. eE) Bell. d. Cult. SS. l.3. c. 7. Luth. T.y. I. Gernz.
F. 92. f. Chemn. P. 3. Ex. p.lb. g) Confeſſ. .g. c. 3.4. t. I. Chemn. F..d. b. r.

282 ARTICVLI
II. De Miſſè. ſuam petiiſe, ut ſui commemoratio ieret ad Altare ſive Sacramen-
tum. Ad hoc in univerſum nihil, niſi hominum, & quidem
unius atque alterius, devotio fuit non conſtituens articulum
Fidei, id quod ſolius Dei eſt.
§. 13. Noſtri autem Pontifici ſententias iſtas hominum
citant, ut fides habeatur tetris, blasphemis, & maledictis nun-
dinationibus de Misſis pro animabus in Purgatorio, ſeu de-
lnferiis, & Oblationibus 4) &c. Sed ex Auguſtmo “ nunquam
12) Augußt. t. 1o. iſta probabunt. Et, cum nundinationes iſtas, & Miſſas Purga-
5. w. de VE. A. torio deſtinatas aboleverint, quæ ne per ſomnium quidem-
Chema-. Auguſtino in mentem venerunt, colloquemur tandem cum
5Se Hx.p. j9. illis, An Augiſtini dicta, leſtituta. erboſint admittenda?“ &, An mor-
c Chemn. Ex. tuorun commemoratio ad Euchariſtiam ſit facienda? Ex Patrum c)
P.1. ad VI. TFa- enim verbis & factis non ſunt extruendi Articuli Lidei: alio-
ait genus P-zb: quin etiam Articulus fidei fieret victus ipſorum, veſtimento-
P.C. Sε rum ratio, domus &c. quemadmodum cum reliquiis Sancto-
rum luſerunt. Regulam autem aliam habemus, ut videlicet⸗
Verbum Dei condat Articulos fidei, & præterea nemo, ne An-
gelus quidem Gal.1,5.
2.. Satanz il- §. 14. Secund, Hoc etiam inde evenit, ut cacodæmo-
luſiones. nes malitiamſuam exercerent, & ceuAnime defuncorun apha⸗
J rerent, 1) Miſſas, Vigilias, Peregrinationes, & Eleemoſynas exi-
gerent, horrendis mendaciis & ludibriis: quæ omnia opor-
tuit nos pro Articuiis fidei recipere, & vitam ſecundumilla in-
ſtituere: atque hæc Papa confirmavit, ſieut & Miſſam, & alias
abominationes omnes. In his ergo cedere, aut aliquid conce-
dere nec poſſumus, nec debemus.

3. Peregrina- G.15. Tertiò, Ortæ inde ſunt Peregrinationes. e) Ad has etiam
liones. poſtulatæ ſunt Miſſæ, Remisſio peccatorum, & Gratia Dei Mif
P.18.46. 12. ſa enim omnia gubernavit. Conſtat enim certòô, peregrinatio-

169. nes iſtiusmodi carentes Verbo Dei, nobis mandatas non eſſe,
nec eſſe neceſſarias: cum melius ad animæ curam perveni-
re, & ſine peccato & periculo peregrinationes illas e-
mittere poſſmus. Cur domi Vocationes, Parochiæ, Ver-
bum Dei, Vxores & Liberi &c. deſeruntur, quorum cu-
ra neceſſaria & mandata eſt, & non neceſſarii, incer-
141,
4) Bell. à Parg.l. I.c. I. ad I. contra l. 2.6. S. ad 2. Becan. Man. l. I. c. 8. q. 2. cancl. g.
Efr.S, o Deut- S,le. Sam. zö. Luc. 16,29. 6) Luth.t I. 82. Bell.de Eccl, milit.l. 3.c. 5

8S MAL ADe „R 283
certi, pernicioſi, & diabolici ighes verè fatui ſeu errores, illis H. De Miſſa.
praferuntur? Sic ſcilicet Satanas Papam dementavit, ut iſta
laudaret& ſtabiliret, & multi magno numero à Chriſto ad pro-
pria ſua opera deſciſceremt, & ickololatræ fierent, quod omni-
um pesſimum eſt: cum alioqui res ipſa per ſe nec neceſſfaria,
nec præcepta ſit, ſed conſiſio & certitudine deſtituatur, & pla-
nè noxia ſit. Quamobrem hic cedere aut concedere aliquid

non licet & c A Atque hoc pro concione doceatur, peregrina-

tiones iſzas eſſe non neceſſarias, ſed pernicioſas, & poſtea videatur,
ubinam peregrinationes maneant. Sic enim fponte corruent.
§. 16. Qkartò, Fraternitates ſeu ſocietates. Cœnobia 4. Fraterni-
enim, Canonicatus, & Vicariſtæ, ſeriptis ſe obligarunt, ⁶) & Zates.
communicaverunt (contraétu certo, & emtione confirmata) p. 298.
Miſſas omnes, & bona opera &cspro Vivis & mortuis. Hoc
non tantum prorſus humanam figmentum eſt, ſine Verbo
Dei, non neceſſarium, non mandatum, ſed etiam contra Primu
articulum Redemtioni., Quare nec admittendum, nec ferendemm.
J. 17. Quinto, Relquiæ Sanctoru m,refertæ mukis men-y. &§. Reli-
daciis, ineptiis & fatuitatibus. «) Canum & equorum oſſa ĩ bĩ quiæ.
ſæpe reperta ſunt. Et licet aliquid fortè laudandum fuiflet, ta Luth. At. f. E.
men propter impoſturas iſtas, quæ Diab ohriſum excitarunt.
jam dudum damnari debuiſſent, cum præſertim careant Ver-
Po Dei, & non neceſſariæ & inutiles ſint Eſtque hoc omnium
teterrimum, quòd finxerunt, iſtas reliquias Indulgentiam &
Remisſionem peccatorum operari, & loco cultus Dei & boni
operis, ſicut Miſſam, illas venerati ſunt & e.
§. 8. Sexti, Huc pertinent Izdulgentieæ d) vivis & de- 6. Indulgitie.
functis pro pecunia attributæ, e qtibus ſacrilegus & damna- p. 46., 143. 144,
tus ille Iudas ſeu Papa, meritum Chrifti, & merita fuperflua 167. 177. 290:
omnium Sanctorum, & totius Eccleſiæ. †) vendidit &c. Qiiæ 297. 321. 422.
omnia & ſingula nequaquam ferenda ſunt quia carent Ver- Luth. . 6. L. p.
bo Dei, non ſunt mandata, non funt neceffaria, ſed pugnant S6:g,. 2:5. L. &.
cum Articulo prinoa. Meritum enim Chriſti nen noſtris P- 278.
B . operibus,
2) Gregor. Nyſl. de Peregr. Hieroſ. ) Luth. ?.5. I.92. Layman. Th. Mor.l.3.Ir.. C..
Bolyd. Verg.I.. e.6. Durand. Rat. lib.2.c. I. contra Voetius contra Mareſ. *) Caſſt.
Gonſult. ar. 27. Chemn. am. P.. Gerh. Con. Cath. l. 2. P.. Chamier. Panſtrate-
Rryic. 22. Conc. Trid. S.eltt. Miſſalia. Dauroult. Catech. Hift. C 3. e 3: Bell. Eecleſ.
Trium. I. 2. c.3. 1) Bell-l. .d.h. r.c. 5. & Ex his. contra Chemn. Ex. P. Aeh Franz. D.d
p. Hunn. d. h. ut Balduin. D.: malc. e) Gravam. Germ. annol? 22. Caſſ. Conſ. a. 12.

7. Bell.hel..c. 6aa. Brevia Papæ. Arcæ. fF) Thom. uppl. m. a. 2.4,1. Bell. hie: 2, PrO Theſauro Hoc.

De Invocatio 284
Sanctorum operibus aut nummis, ſed per fidem ex gratia apprehendi-
tur & obtinetur, ſine pecunia & merito,non per Papæ poteſta-
tem, ſed per prædicationem Verbi Dei oblatum & propo-
ſitum.

dbuſiva.

Vana.
P· 201.

ARTICVLISCONCILIO.

DE INVOCATLIONE
S A N CTORV M.

Nvocatio Sanctorum eſt etiam pars Abuſuum & Errorum
Antichriſti, pugnans cum primo principali Articulo, & de-
lens agnitionem Chriſti. 2) Non etiam eſt mandata, nec
conſilio, nec exemplo, nec teſtimonio Scripturæ nititur
Omnia in Chriſto meliùs & certius nobis ſunt propoſita, ut
non egeamus Invocatione Sanctorum, etiamſi res pretioſa
eſſet, cum tamen ſit res maximè pernicioſa.
F. I. Etſi Angeli in cælo pro nobis orent (ſicut ipſe quo-
que Chriſtus facit) & Sancti in terris, & fortasſis etiam in cœlis:
tamen inde non ſequitur, Angelos & Sanctos à nobis eſſe
invocandos, ?) adorandos,jejuniis, feriis, Misſis, oblationi-
bus, templorum, altarium, cultuum fundationibus, & aliis
modis honorandos, ut Patronos & Iuterceſſores, & unicuique
eorum certa auxilia eſſe tribuenda, ut Papiſtæ docent & faci-
unt. Hoc enim idololatricum eſt, & hic bonos ſoli Deo tribu-
endus eſt. Potes quidem, ut Chriſtianus & Sanéctus, in terris pro
me orare, non in una tantum, ſed in omni necesſitate: propter-
ea autem non debeo teadorare, invocare, ferias jejunia, ob-
lationes, Miſſas, in tui honorem & cultum celebrare, )& fidem
ad ſalutem meam tibi mancipare; cum aliis modis te honora-
re, diligere, & tibi gratias agere in Chriſto posſim. Hæc igitur
idololatrica reverentia de Angelis & defunctis Sanctis ſi ſublata
fuerit, etiam reliquus cultus periculo carebit, & citò oblivio-

ni tradetur. VYbi enim ſpes Commodi & ſubſidii Corporalis &Spi-
ritualis ademta fuerit,ibi cultus Sanéctorum faciè evaneſcet,

ſive illi ſint in ſepulcris, ſive in cœlis. Fruſtra enim, aut ex

mera

A. C. ar. 21. p. 27. Apol. 205. Luth. t. 4. IV. 479. t. 4. I. 314. k. F. . 22. A3. 372.

) Bell.Il. I. Eccl. Trium. c.20. ſeq. Chemn. Ex. P.2. h. Ioach. Vrſin. ae Templ. Ieſuitic.

tupend. by Caniſ. Catech. §. ut é Patrib. indignè. Vrſin. a.l. Reſut. c) Vt Conc.
Trid. Seſſ. 22. 6. . can.3. Chemn. Ex. P.a..

— —

— —

— — à

=

MANTVANO EXHIBENDI. 295
mera caritate, nemo ipſorum facilè recordabitur, nec eos co- III. De Colle
let, & honore divino afficiet. giis Canon-
2z. Summatim: Quidquid Miſſa Pontificia eſt, & ensiler tu.
quidquid habet, quod ex ea natum eſt, & quidquid ei adhæ- De abat
ret, id univerſum ferre non poſtumus, ſed damnare cogimur, p. 248.279. feq.
ut venerandum Sacramentum, purum & certum, ſecundum
Inſtitutionem Chriſti, per fidem uſurpatum& acceptum, re-
tinere posſimus.

III. Articulus, de Collegiis Canonico-
rum, Cathedralibus, & J

Monaſteriis.
Luth. t. y. I. 67. 6§. &4. 301.
CoirECGRA Canonicorum 4) & Cœnobia, b)olim opti- Vus verus.
ma intentione majorum fundata, «) ad educandos viros p. 34,)0. 72 261-
doctos, & caſtas ac modeſtas fœminas, debebant rurſum 2)1. nod
converti in talem uſum, ut Paſtores, Concionatores, & alii Regh aeee

.

Eccleſiarum Miniſtri haberi poſſent, item, alii iconei ad Poli- nis. Cæleſt.Sta-
ticam adminiſtrationem, five ad rempublicam, in civitatibus iur. Coll. Can-
& regionibus, ac piè educatæ virgines ad æconomiam & li- pr. Chytr. Sax.
berorum educationem c. P.2. P. J· de t
s. z. Hunc uſum ſi non retineant, conſultum eſt ut Abuſus lol-
vaſta deſerantur, aut diruantur potius, quâm utidololatri- lendus.
cis cultibus & figmentis hominum propagata, præferantur Masd. Miſ.
Chriſtianæ vitæ, & à Deo mandatis offieiis & vocationibus. ; capitabi,
Hæc enim omnia pugnant cum primo principali articulo de = diA,e.
Redemtione facta gper lIeſum Chriſtum. Quidk, quòd, ficut alia 4 ldem 77. vi-
hominum ſomnia, non ſunt præcepta, non neceſſaria, non Meib, ly
utilia, ſed periculoſa, & cauſam præbent vano labori, mole- Ridaagsh. Lo-
ſtis periculoſis, & cultui infrugifero, quem Prophetæ appel- rich. Theſaur.
lant Aven, in eſt, dolorem & laborem. ?) 6. V.
2 Luth. T.I. Ger. I. † 3o3.F.3.510. Chytr. 5Saz.P.2. p. 477. Proxm. Metrop. P.2. Cent. Magd. V'II.c.z..
contra Cantus Abuſ. D. 92. C. 2. D. 86. . 4) De Dominis Rep. Ecel.l.2.6 g. Luth. T. 2. I. Ger. f. 510. . .
I.f. §ö. T. 2. Isl. F.313. Himm. d. Canon. Chytr. Sax. P. 2.450. ade Phil. Müller. Stat. Confeſſ. D. 2.
3. Gerh. Pref L. de Eceleſ.t. . Hopfh. Sar. E. P. 3: c. z. Hornb. Exam. Bull: Innoc. A. c. I.
*) Reditu ad Sacros uſus retracto, non ad Seculares.

IIII. Articulus, de Papatu, docet,

296 ARTICVLI

Univerſfali- Vôd Papa non ſit jure divino, ſeu ſecundum VYerbum
tas nuha. Dei, Caput totius Chriſtianitatis a) choc enim nomen uni
P. 309. & ioli leſu Chriſto debetur) ſed tantùm Epiſcopus & Paſtorkc-

2) Dictatus ſeſie, quæ eſt Remæ, ̈) & eorum, qui voluntariè, & ſponte,
rrhr, Bell. vel per Humanam Creaturam, id eſt, politicum magiſtratum, ſe
s Ponz. Rem. ad eum conferunt, non ut ſub ipſo, tanquam ſub Domino vi-
l.1.e.5.l.2.c. 22. vVant, ſed ut cum eo tanquam fratres, college, ſodales, & Chri-
14.62. Bz0v. * ſtiani ſint, quemadmodum hoc ipſum vetera Concilia e) &
. ætas Cypriani 4) oſtendunt.
Nomen ſau- s. 2. Hodie verò nullus Epiſcoporum audet Papam no-
Narhan minare Fratrem, ut ætate Cypriani factum eſt, ſed oportet, ut⸗
ton.ada. C. Y. Epiſcopi, imò Cæſares & Reges, Papam appellent Omnium-=
6"* Conc. 1a- Gratiofiſimum Dominum. Hanc arrogantiam bona conſcientia
ter. ao 516. Se. nec volumus, nec poſſumus, nec debemus probare. Qui verò
2. Bin. I. 4. * ſe ei ſubjicere voluerit, faciat id ſuo periculo, ſine nobis.
Diabolicus. S. 3. Hinc ſequitur, omnia, quæ Papa, ex tam arrogante,
" 69. Bell-de, temeraria; mendace, blasphema, & furto arrepta poteſtate ſus-
nel : ": cepit & fecit, & adhuc facit, fuiſſe & eſſe merè Diabolica acta &
Pr4. .. :. inſtituta, (excepta Politici Regni adminiſtratione, ubi Deus ſe-
Laymann. Th. pe etiam per tyrannos, & perfidos nebulones populo alicui
Mor. er. . c. . benefacit) ad perditionem totius ſanctæ Eccleſiæ Catholicæ
ſeuChriſtianæ, (quantum in ipſo eſt,) & ad deſtructionem pri-
mi & præcipui articuli de Redemtione facta per leſum Chriſtu.
Arbiter Sa- §. 4. Proſtant enim omnes ipſius Bullæ & libri, in qui-
lutis. P. zI. bus rugit ut Leo, ut Aagelus Apoc.2 ſignificat) clamitans, Ne-
4 Cent. 2 c. §. minem Chriſtianorum poſſe ſalvari, iſi ei obediat, & ſubjectus ſit in
Gerh.A.l. F&⁴. omnibus, quæcunque vult, quæcunque dicit, quæcunque fa-
Cyprian. ad cCjit. Hoc totum quid aliud dictum eſt, niſi, licet in Chriſtum cre-
Renni a. das,. & omnia, quæ ad ſalutem neceſſaria ſunt, in ipſo ſolo ha-
Bin. L.. Foé. beas, tamen te nihil proficere:niſi Papam habeas & colas ut Deum
Hõpfn. Sax. éß. taum, e) & ei ſub ditus ſis & obedias? Cum tamen manifeſtũ ſit,
S.i. P. I.2 De ſantam Eccleſiã ſine Papa fuiſſe ad minimũ ultra quingentos
Græcis Bin. I. annos, & adhuc hodiè Græcorum & multarum aliarü linguarũ
5Ff. 475. Scru- Eccle-
gap biCi. bâ) Salmaſ.A. Prim Pap. P.1. Gerh. Conf. Cath.l. 2. P.I. p. 6s. Calixt. Diſp.A.h r.l.v:
) Bin. TI.f. 265.544. Bell.a. h.l.2.6. 17. à) Epift. 4158 T. 3. contra No? at. 163.67.6 5.
Lubert. A. h.l. 7. c. & l.5 c. i. Magd. Cent. 3.c.?0. Salmaſ. n. h. c. 5. e) Luth. Pabſtth von
Teuſel. t.S. Ifa 42. Conc. Carthag. VI. Polyd. Virg. ! 4.c. 19. Magd. Cent. 7. c.7. †

SMALCALDICI. 2987

Eccleſias nec fuiſſe hactenus, nec adhuc eſſe ſub Papa. Ta- IV. De Papatu:

ceo, quòd, ut ſæpe diétum eſt, hominum hoc figmentum-⸗
ſit, non mandatum, non neceſſarium, non utile. Sancta
enim Chriſtiana ſive Catholica Eccleſia conſiſtere absque⸗
iſto Capite optimè poteſt; & conſtitiſſet certè rectius, ac me-
liùs cum ea ageretur, niſi diabolus illud caputin medium
projeciſſet & exaltaſſet. Et certum eſt, Papatum nullius
eſſe uſus in Eccleſia, quia nullum Eccleſiaſticum officium
exercet. Et neceſſe eſt, Eccleſiam permanere & conſiſtere

ſine Papa.

§. F§. Pono autem, Papam fateri, ſe non jure divino, Iuris Huma-
ſive ex mandato Dei eſſe Supremum, ſed, ut concordia & unitas ni facultas
Chriſtianorum adverſus ſectarios & hæreticos commodius noxia.

conſervari posſit, a) caput certum eſſe eligendum, cui cæte-
ri omnes quaſi innitantur, atque tale caput per homines
eligi, & in hominum quoque electione & poteſtate ſitum
eſſe, illud caput ut mutet & ſemoveat, ſicut Conſtantienſe
Concilium hac propemodum ratione tres Papas removit,
& quartum elegit: Pono, inquam, hæc à Papa & ſede Ro-
mana ita dici & accipi, (quod tamen imposſibile eſt: fic
enim univerſum ſuum regnum & ſtatum immutari, ever-
ti, & deſtrui pateretur, omniaque jura & volumina ſua,
id quod, ut paucis dicam, nunquam faciet) tamen ne-
que hoc modo conſuleretur Eccleſiæ Chriſtianæ, ſed phu-
res, quàm antea, ſectæ orituræ eſſent. Si enim non ex
mandato Dei, verum ex hominis libera voluntate, Capiti
iſti obedientia præſtanda eſſet, facile & brevi tempore con-
temtum, tandem nullum membrum retineret, nec etiam per-
yetuò Romæ aut quovis alio in loco illud eſſe oporteret, ſedu-
bicunque & in quacunque Eccleſia Deus Virum talem, qui
ad tantum munus obeundum idoneus eſſet, largiretur. Hæc
res perplexa & confuſionis plena futura eſſet.

S. 6. Quapropter Eccleſia nunquam mehus gubernari Caput Eccde-
& conſervari poteſt, quàm ſi omnes ſub uno capite, quod eſt ſiæ verum.

Chriſtus,
) Sic Philip p og. malè. Regendi Modus h. variat. per modum Capitis, vel Pres-
byteros. Mat.25 Io. 20. Hutter. LL. ar. 1I6. c. 4. Meiſn. de LL.l. 4. S.2. 4. 2.4 1I. M. 13.
Schol. Acad. Diſp.d. hth. 22. ut plures auctorati Io. 1,18..15,15. Act. 2, 26.

288 ARTICVLI CONCILIO
1V. De Papatu. Chriſtus, vivamus & Epiſcopi omnes, pares officio, (licet⸗
diſpares ſint, quo ad dona) ſamma cum diligentia conjuncti
4) Epih. &. T. ſint unammitate Doctrinæ, Fidei, Sacramentorum, Oratio-
f m. 6a. nis, & Operum Caritatis &c. ſicut S Hieronymus 2) ſcribit,
ed. Pariſ. ſacerdotes Alexandriæ communi opera gubernaſſe Eccleſias.
⁶5) ad. Belr. Et Apoſtoli idem fecerunt, ⁵) ac poſtea omnes Epiſcopi in⸗
Pa, . * toto orbe Chriſtiano, donec Papa caput ſuum ſuper omnes
. attolleret. —
Antichriſtuts. S. 7. Hæc doctrina præclarè oſtendit, Papam eſſe ĩpſum
Nota 1I. verum Antichriſtum, c) qui ſupra Chriſtum ſeſe extulit & eve-
c) Acf. 20, 25. xit, quandoquidem Chriſtianos non vult eſſe ſalvos ſine ſua
Vt. Aug. Ep- poteſtate, quæ tamen nihil eſt, & à Deo nec ordinata, nec man-
Bir⸗ " data eſt. Hoc propriè loquendo eſt Se eferre ſüpra & contA-⸗
Tim, cs. Me- Peéum, ſicut Paulus II. Tbeſſ.2. a. loquitur. Et hoc perfectò neg
din. de Sacr. Turcæ nec Tartari faciunt, quantumvis ſint Chriſtianorum-
Hm. Orig. l.. atroces hoſtes, ſed permittunt, ut credatin Chriſtum, qui-

6. cunque voluerit, & accipiunt tributum, & obedientiam ex-
ternam ſive corporalem à Chriſtianis.
Paritio ne- § 8. Papa verò prohibet hanc fidem, ajens, ſibi obe-

ganda. diendum eſſe ‚ſi quis ſalvari velit. Hoc autem facere nolu-
4) Majorem-, mus, etiamſi nobis propterea moriendum ſit in nomine Do-
intra Urele mini. Etid in aniverſuminde oritur, quòd Papa jure divino
S .D voluit eſſe ſummum caput Chriſtianæ Eccleſiæ. Ideò ſeipſum
pulſ. Augapf. Chriſto æquiparavit, & ſupra Chriſtum tandem extulit, & ſe
m. 7. Haupt⸗ Caput, deinde Dominum Eccleſiæ, poſtea Totius mundi, & ſim-
Verthed. c. 4. pliciter Terreſtrem Deum prædicari voluit, donec etiam ipfis
contra Dilling. Angelis in &œlo præcipere hæc & illa conaretur. Et cum inſtituitur
cX. l. “ diſcrimen inter dogma Papæ, & Sacram Scripturam, & u-
2. Theſ. 2,3, 4, triusque fit collatio, maniſeſtè patet, Papæ dogma,etiam opti-
mum, ex Civili, Oælareo, & Ethnico lure concinnatum eſſe, &
Politica negotia & judicia feu jura tractare, ſicut oſtendunt
Nota III. Decretales; Deinde proponere Ceremonias de Templis,Ve-
Dan. 11, 37. ſtibus, ibis, Perſonis, & ſimilibus ludicris, larvis, & jocularibo.
B Een. ſupra modum, & inter hæc omnia nihil planè de Chriſto, fide,
1. Romnon & mandatis Dei; Poſtremò, repræſentare ipſum Diabolum,
dum men-
5* q. 5= I..fö.k.2.f. 6.t33. articuli ann. 15 11. Luth.f. 4. I. é6. heic P 5362.

Chriſti.

e,
I;
*

* 4

dum mendacia Papalia gatorio, Monaltica aà IV. De Papata⸗

vita, Operibus propriis, in quibus ſingu-
lis merus Paparus fundæ ra & contra Be-
um urget & diſſemin⸗ ti „qui has Quarta Notag.
Papæ abominationes ſuper omnis prædicare? honorare Mie iclu 1.
nolunt, damnat, trucidat, excruciat. Quare ſicut diabolum 5 „ . rr.
ipſum n n poſſumus aco⸗ art Domi eo colere, 9. 4.
ĩta nec eius Apoſtolum! Papan ntich regno e-
Jus, ut caput & vominum ten re poſſumus. Mentiri enim
11

de⸗
3
20
4
4
et

& occidere, animas & corpora in æternum p PO
regni proprium eſt in quarto modo, ſicut hoc Piam multis
Ubris evidentisſime ad oculum demonſtravi.

F. 9. Hi Articuli quatuor ſufficiunt, quos in Concilio
ſibi damnandos prop vonant. Non enim ve el! minimum pun-
Stulum in his articulis nobis concedent. Et de hoc certos
nos eſſe oportet, & præmonitos, ac obfirmatos, firma ſpe.
Chriſtum Dominum noſtrum irruiſſe in Adverſarium ſuum,
quem & inſecuturus & confecturus eſt Spiritu & Adventu
ſuo, Amen.

§. 10. Nam in Concil ſtabimus, non coram Ca eſare aut lniberſali-
politico magiſtratu, ſicut Auguſtæ Vindelicorum, ubi Cæ. Libero. *
Har clementisſimum edictum . promulgans, benignè & placi. P.'-
dè cauſam & rem ipſam audire volebat) ſed coram Papa,*ac * Vt Parte reâ,
ipſo Diabolo comparebimus: qui nihil audire vult, ſed ge toto Paer⸗
ſimplic iter indicta cauſa damnare, occidere, & ad idolatri- tu & Reli-
am vi cogere. Qugrel nic non ſunt nobis exoſculancdhi pedes gione-
ejus, nec dicendum, Eratieſiſſmus Dominus es: led, quem-
admodum in Zacharia Angelus ad Satanam dicebat: Iucre-
er Deminus te, Satana C. y, 1, 2.

TERTIA PARS AR-
TICVLORVM,

T

290 ARTICVLI.
P. II. Art. I. DE ſequentibus articulis agere poterimus cum doctis, &
Debeccao⸗ prudentibus Viris, vel etiam inter nos ipſos. Papa &
l regnum bontificium illos non magno opere curant⸗
ruptio ſt 6 Conſcientia enim apud eos nihil eſt, ſed pecunia „ glo-
Iutabilinſd ria, honores, potentia, ipſis ſunt omnia.
avertendd KA- 1
nicè. I. De Peccato.
A. C. 2. p. I2. Apol. 5 3. F. C. 4. I. 744. GII.

IC confitendũ nobis eſt ut Paulus Rom. ,lang.
affirmat, Peecatum ab uno bomine Adamo ortum
Seſſe, & introiiſſe in mundum; per cujus inobedi-
entiam omnes bomines fabti ſünt peccatores,
morti & Diabolo obn-oxii. Hoc nominatur
& Originale, Hereditarium, Principale, & Capitale

Origo.

peccatu
Frubtus. S. 2. Hujus peccati fructus poſtea ſunt mala opera in
1. Defectus. Decalogo prohibita, ut ſunt diffidentia, incredulitas, falſa
fides ſive anoνννοπa,;lololatria, ſine Dei timore eſſe, præſum-
tio ſeu temeritas, deſperatio, cæcitas ſeu excœcatio, &, ut
2. Exceſus. ſummatim dicam, Deum non agnoſcere, non curare. Beinde
mentiri, nomine Dei abuti, pelerare, non orare, non invo-
care, verbum Dei contemnere vel negligere, parentibus
immorigerum eſſe, occidere, laſcivire, furari, decipere, &c.

p. 52.613. ſeq. 6

Eravitat. §. 3. Hoc peccatum hæreditarium tam profunda & te-
tra eſt corruptio naturæ, ut nullius hominis ratione intelligi
p. 64⸗ poſſit, ſed ex Scripturæ patefactione a) agnoſcenda & cre-

Iob. r4, 4. e-is.s. denda ſit, Pſalm. y1, 6. Rom. , 12, 19. Exod. 22, 4. Geneſ. 3. Qua-
e.2 5z Ephag. propter meri funt errores & caligines contra hunc articulum
Ebr. 12.7. Scholaſticorum doctorum dogmata, quibus docetur,
Eyrores 1. §.4 Poſt Adæ lapſum, Hominis Naturales vires manſiſſe in-
p.29; 54 3. 7. tegras & incorruptas; & Hominem naturaliter habere Ratio-
ar. 182 nem rectam, & Bonam voluntatem, ſicut Philoſophi docent.
2. F. 5. Et: Hominem habere Liberum arbitrium faciendi
P. 6,7. Bonum, & omittendi Malum; & econtra, Omittendi Bonum,
& Faciendi Malum.
Item
2) contra Scholaſt. ad Thom. I. 2.4.7. 4. 6. Vaſqu. Sva rez. Tanner. Becan. 7.
Schol. P.2. c6.F.4.2. Caſtro COp. Mor. T.I. tr. 2. d. 2-P- rt2: Pufendorf. Iur. Nat. Lib.2.
t. 3. u.20. G&Qc. Polemica dihx. conf. Rom.2.

dBð

SMALCALDICI. 291
F.5. G) Item, Hominem poſſe naturalibus virib. omnia man- IV. Depeccato
data Dei ſervare & facere. V. De Lege.
§, 6. (4) Et: Poſſe naturalibus viribus Deum ſuper omnia di- .ra: g-r.
Ii gere, & proximum, icut ſeipſum. P. 4. 292. 642.
§. 7. G) Item, Si faciat homo, quantum in ſe eſt, Deum largiri p. .
ei certò ſuam gratiam. 4)
F. 8. (5) Et: Si accedere velit homo ad Euchariſtiam, ?7 non P-6à5
opus eſſe Bono propoſßto reltèò faciendi, ſed ſufficere, ſi non adſit
malum propoſitum peccandi: tam bonam ſcilicet eſſe Naturam,
& tantam eſſe vim Sacramenti.
So. () Item, non poſſe ex Scriptura probari, ad Bonum opus
neceſſariò requiri Spiritum ſanétum & ejus gratiam.
F. 10. Talia & ſimilia portenta, orta ſunt exinſcitia, & p. 6zv.
ignorantia Peccati, & Chriſti Servatoris noſtri: ſuntque verè & I.
merè Etbnica dogmata, quæ tolerare non poſſumus. Si enim ²⸗
iſta approbantur, Chriſtus fruſtra mortuus eſt, cum nullum 3-
peccatum & damnum ſit in homine, pro quo mori eum opor-
tuerit: aut ſolummodò pro Corpore mortuus diceretur, non
pro anima, quandoquidem Anima prorſus ſana, & ſolum 4.
corpus morti obnoxium perhiberetur.
II. De Lege.
F. C. ar. 566.684.
Entimus, Legem à Deo datam eſſe, Primùm, e) ut pecca-
tum prohiberetur, Comminationibus, & metu pœnarum. Late Cauß
Item Promisſione & annuntiatione Gratiæ & beneficiorum. & vſu-
Sed hæc omnia propter malitiam, quam peccatum in homine
effecit, malè ceſſerunt. ₰) Quidam enim inde deteriores red-
diti fuerunt, qui ſcilicet Legem oderunt, probibentem ea quæ
facere ipſi mallent, & præcipientem, quæ gravatim præſtant.
Quare, niſi pœna coërceantur, plura patrant contra Legem,
quàm antea. Atque hi ſunt mali, effrenes, & ſecuri homi-
nes, qui perpetrant mala, quoties occaſionem aliquam of-
ferri ſibi animaduertunt.
G. 2. Quidam verò arrogantia & cæcitate percutiuntur, & pupletio ja-
T 2ꝛ inſolenti 2 =6
a) np. Renatus, ad Mat 13,12. 6. 25, 29. Luc. 5, 8. 6. 9,206. «) A. C. ar. 13. J. 2. contra
Conc. Trid. S. 2. an. §. Fabr. Harm. Bell. I.2. de Sacr. c.I. F. 2. lI. 2. C. I. Layman.
Th. Mör. Tr. I.c.3.n. . Vid. Chemn Ex. d.I. Gerh. LL. T. 3.d. h.r.5.”. c) Primitate
Ordinis, Vſus. ut 5:.3. d) Pſ. 2, 20. lc.2, 20. 6.5, . 'hil. 2, 12.

Partis III.
Art. III. De
Penite tia.

eontra p. 56 5.

W Leg. gis.
&OV. 1.
Pra Veri

Grapitas,

292 ARTICVYLI
inſolenti opinione tenentur, ſe vaert, & poſßſe ſorrare Le-
gem viribus ſuis, ſicut ] jam paulò an e de Schola ſticis do-
toribus dictume eſt. Hinc hypocritæ gubhii arii, ſeu in, eciem
ſancti, proveniunt.
§. z. Præcipuu um) autem officium & &ννααο legis eſt,
ut peccatum Originale & omnes fructus ejus revelet, & ho-
gra ejus la-

ni oſtendat, quam horrene dumin modum nat
it, 8 Lex el dicat,
alienos Deos 2

—.

—

inditus ac totaliter depravata, ita, t
c— habere, nec curart Beun. 2, Gι ͤr.
„₰

anten &üinel ege homo non cre- Hac ratio-
Rt, humiliatur, proſternit 1, ge herat de ſe ipſo⸗
1 ſidlerat auxilium; nec ſcit, at, incipit
iraſci Deo, b°) & obmurm Arare præ im Joc eſt

qu uod Paulus in quit t Rom. 4, 14. Lex iram operatur. Ei Rom. j,24.
Lex auget peccatum. Lex elnere e, d esesart deliltum.

2

—

ſunt rei coran, Deo.
ſtus Johban. 16, 9. 1n uit . : Cpi,ie⸗

Zeccato. 4)

; ad, argutet mundum de

ALTSIn

G. 2. Hoc igitur fulmen eſt Dei, quo & manifeſtos pec-

nullum j, nſtum pronun-
rationem adigit. e*) Hic
29. Inquit: V erbumn
non abliva contritio,
10, conſcientiæ

s, Verd cO

„ 5
o ſuo, non legis. ec) Ex.3 4,7. I.

2 27 . 2
pr. 5, 5. e 4) Lex ſervit ante ecedent. & conſeque nenter.
ſ⸗

ℳ) Gerzride Lan.
Prob. , 9, 6. J.
6£₰) Hôpfn. ze. ad al. :ſes. Cæn. np. de ſe ipfo Chemn. a. e T 1. I. P. 2.c. 1.11. F) np.
antecedens fidem. Coigf. Alt. p. F. 207. 3 te⸗ o9. contra Major. F. OC. A. h.r. a. . p Pof.
6. 1,0. Hoſ. 12,6. Cel** Iocl.2, 12. A. 4 12

7
Eſa. 1,10. ler. 7, 7, 2G. AI. 14. GIaII. C. 75,
Zath. 12. Iac. 4, 8⸗

——————————

SMALCALDICI. 10
quales nunc eſtis, & ſicut jam operamini, qualescunque ſa- Partis III.
nè ſitis, magni, ſapientes, potentes, ſancti. In ſumma, hic Arr. III. De-
nemo juſtus, ſanctus, pius eſt. Toœnirentid.
F. 4. Huic officio Novum Teſtamentum ſtatim adjun- Frangelii &
git conſolationem & promiſſionem Gratiæ Evangelii, cui N. T. Vſus.
credendum eſt, ſicut Chriſtus inquit Marci i, 3. Agite pæni- b. 680.

. . . . . . O — Alat.,. Act. 2
tentiam, & credite Elblangelio, id eſt, fiatis alii, faciatis aliter, 15. 2. Cor.5 z0.

&& credatis meæ promiſſioni. Et ante Chriſtum lohannes

nominatur præco Pænitentiæ, ſed ad remiſionem peccatorum; hoc
eſt; Iohannes omnes arguit, & peccatores eſſe evicit, ſcirent,
quid coram Deo eſſent, & ſeipſos agnoſcerent, ut perditos ho-
mines, atque ita Deo appararentur ad gratiam amplectendam,
& remiſſionem peccatorum ab eo ſperandam& accipiendam.
Sic etiam Chriſtus Lucæ 24. 47. ipſe inquit: In nomine meo ui-
que prædicanda eſt pænitentia & remiſſo paccatorum inter omnes
Lentés.
g. 5. Quando autem Lex hoc officium ſuum ſela exercet, Collatio.
ſine Evangelio, nihil aliud niſi Mors & Iufernus hominem
opprimunt, prorſus deſperantem, ut Saulem 1. Sam. 31, 4. &
Iudam Mat. 27, 3. ſicut Paulus teſtatur, Legem perpescatum ho-
minem morti tradere. Econtra, Evangelium adfert conſolationem
& remisſionem, non uno tantùm modo, ſed per Verbum, Sa-
cramenta, & ſimiliter, quemadmodum audiemus paulò
poſt, ut ita regemtio apud Deum ſit copioſa, ut in Horb. Pſalmo ſcri-
ptum eſt, contra horrendam captivitatem peccati.
6§.6. Nunc porrò Falſam pœnitentiam Sophiſtarum cum vera
poœnitentia conferemus, ut utraque mehis intelligi poſſit.

DE FALSA POENITENTIA

PONTIFICIORVM.
ILpocbile eſt, Pontificios rectè docere de Pœnitentia, ,. Error.
cum peccatum non rectè agnoſcant. Nam, ut ſupra p. 112. 294. 296.
oſtenſum eſt, de peccato Originali non rectè ſentiunt, quia zr.
ajunt, naturales vires hominis manſiſſe integras & incor- P.250. 54 8.616,
ruptas, & rationem rectè poſſe docere, ac Voluntatem poſ-
ſe ea, quæ docentur, præſtare, & Deum certò donare ſuam
T 3 gratiam
a) Chemn. LL. P.2. de Iuſtifcontradiſtinds ad Legem.S. I.2 p. m. 215 Gc.

p. 14 1.15

Contrarium.

ARTICGCVLI.

Partis HII. gratiam, cum homo tantum facit, quantum in ſe eſt, ſecun⸗

Art. III. De
Pœnitentiaâ.

Conſequens.

dum Liberum ſunm arbitrium. p. 29r.
F. 2. Ex hoc dogmate ſequitur, tamàm ob Actualia pec-
cata agendam eſſe Pœnitentiam, ut ſunt malæ cogitationes,
quibus homo obtemperat (concupiſcentia enim, vition
affectus, inclinatio, libido & adfectio prava ſecundum il-
los non ſuntyeccata) ſermones mali, mala opera, quæ volun-
tas libera omittere potuiſſet.
2. Error-ins⸗ g, 3. Huic pœnitentiæ adjungunt tres partes, Comtritionem,
Natura Pan. Confeſſionem, & Satisfattionem, addita grandi conſolatione &
Seenl 1. ie. pollicitatione remisſionis peccatorum meriti, expiationis
. Error in Peccatorum, ac plenariæ redemtionis coram Deo, ſi homo
edio. verèe doleat, confiteatur, & ſatisfaciat. a) Sic in Pœnitentia
) np. Externis HOmo ad duciam propriorum operum ducitur. Hinc orta eſt
acibus. vox, quæ in függeſtis, cum præleg eretur vulgò publica ab-
ſolutio, uſurpata fuit: Prolonga, Deus, vitam meam, donet
pro meis pectatis ſatisfeécero, vitam meam emendavero.
g. Defottus F. 7. Hic altum fuüit ſilentium de Chiifo & Fide, & tan-
Fidei. tum opinio & ſpes fuit de propriis operibus, quibus peccata
coram Deo delerentur. Et hanc ob caufam fat ſumus ſacri=⸗
fici & monachi, ut nos ipſos peccato opponeremus. .
Contritio Pa- F. 5. Quod ad Contritionem attinet, cum nemo poſſet
palis. g. Er- omnia peccata ſua in memoria retinere, præſertim per inte-
ror. (/o- grum annum commiſſa, centones hos aſſuebant, ſi memo-
Zelti. ria peccati abſconditi fortè recurreret, etiam illud ſuffici-
ente contritione deffendum & confitendum eſſe &c. Interea
Dei gratiæz homo committebatur. «) p. 295.

(2) Muanti- §. 6. Cum etiam nemo ſciret, OQaanta contritio eſſe
tatis. deberet, quæ coram Deo ſuffieeret, dicebant: ſi quis Contri-

tionem non haberet, eum ſaltem Attritionem habere opor-
P· 142.149. 53 tere, id eſt, Dèmidiam quafi contritionem, vel initium contri-
tionis. Hæc vocabula ipſi nec intellexerunt, nec intelligunt,
minus, quàm ego. Et attritio reputabatur pro contritione.
venientibus ad Confeſſtonem.
( Miſure. §. 7. Et cum quis diceret, ſe non poſſe habere contritionem,
) 9ic Mülman. Loͤſeſchl. p. 72. Pell. e Pœn. lz. c. 12. e. F.e. 12.5.;2. Conc. Trid. S. 4. e. 4.

ib. Chemn Ex.zet Commun. doctrinam. c) Bell dg F æmlil. cg:ſola Morrtalia. P. 22
E1. aà Ami. Grats,SF. non Involuntaria:

SMALCALDICI 295
ſeu non dolere poſſe ob peccata ſua (ut fieri potuit in illi- Partis III.
cito amore, aut vindictæ cupiditate &c.) interrogabant, Art. III. De
An i non optaret, & cuperet dolere? Reſpondenti, Cupere nitchere⸗
, (quis enim, niſi ipſe Diabolus, negaret ſe cupere?) ac- cjative. Bell4.
cipiebant hoc pro Contritione, & remittebant peccata propter l.2. c. 10. proy.
hoc Bonum ipfius opus, a) quod nomine Contritionis ornabant. ult. ſi non In-
Hic allegabant exemplum Bernhardi &c. tenſivè & Ex-
F. 8. Videmus autem, quàm palpet & titubet cœca Ratio tenſirè.
in rebus divinis, & conſolationem quæratin propriis operi-
bus pro ſua opinione, & Chriſti & Fidei prorſus obliviſcatur.
Quod ſi res ipſa perſpicuè conſideretur, contritio iſta eſt
factitia & fictitia cogitatio ſeu imaginatio, ex propriis viri-
bus, abſque fide, absq; agnitione Chriſti. Et in iſta contritione
miſer peccator, fortè recordans ſuæ flammæ, & cupiditatis
vindiétæ, vel ridere, vel lacrymare potius potuit, quàm
aliud cogitare, exceptis iis, qui vellegis fulmine tacti, vel à
Diabolo ſpiritu triſtitiæ afflicti fuerunt. His, inquam, exce-
ptis, Contritio iſta fuit mera hypocriſis, & peccati flammas
non mortificavit. Oportuit enim homines dolere; cum li-
bentiùs peccaſſent, ſi liberum ipſis fuiſſet.
g. 9. CONFESSIO ſic inſtituebatur, ut homines Confeſtodu-
iuberentur omnia ſua peccata enumerare, (quod factu im- ricularis Pa-
poſſibile erat.) Hæc ingens carnificina fuit. ?) Et ſi quis quo- piſticæ 2-.
rundam peccatorum oblitus eſſet, is eatenus abſolvebatur, ut?) (1) Ve-=
ſi in memoriam illa recurrerent, ea poſtea confiteretur.«“) Ne- Pars Pernæ.
mo ĩgitur ſcire potuit, num unquam ſufficienter, purè, & re- 4.C. Areſen.
& confeſſus eſſet, &quando confeſſionis finis futurus eſſet. 4) . . 5„ n
Ettamen nihilominus ducebantur homines ad propria ſua ⸗ 6 ve 39.
opera, & hæc conſolatio ipſis proponebatur: Quò confeſſio«) (2) Ve-
eſſet purior, magis ingenua & aperta, pudore & ignominia Neceſſaria-.
coram ſacerdote ſuffuſa, eò ſatisfactionem pro peccato eſſe Conc. Kril .
pleniorem, 4) & humilitate illa certò ac meritò gratiam Dei 7 Bel. 4 . t.
impetrari. 3. c. 2. 5. 12.
S. 10. Nulla hic Eides, nullus Chriſtus erat. Et virtus Imposlibilir.
Abſolutionis non explicabatur confitenti; ſed conſolatio eius
in Enumeratione peccatorum & Pudore conſiſtebat. Nemo
4 autem
A) G) Ut Speciſica. Illi a. l. varez. D. 22. in Thom. P.3.7.57. 4.l, e) (4) Vt Efficax.
Rubor ſatisfacit. Bell. h...c12.5. Sed præcipua.

Peenitentiâ.
t Patrss.

Satisfadtio

Papiſtica.

296
Partis III. autem recitare poteſt miſerias, carnificinas, fraudes, & idolo-
Art. III. De- latrias ex Confeſſione iſta natas. .

ARTICVLIA

1. Chryſoſtomus Serm. de Pœnitent, a) ſic inquit: Non
eſt neceſſe confiteri, præſente teſte, tua peccatas ſolum recognoſce ea
in corde tu. Hoc examen non requirit teſtes, ſußicit quòd ſolus
Deus te videat & audiat. Dic ergo Deo peccatum tuum, qui non
irrogat pœnam, ſed peccatorum remiſtonem. Homil. de S. Pli-
gon. Ego ſidejubeo, ſite ex corde converteris ad Dominum, & pol.
licitus fueris, te ad priſtina peccata amplius non reverſuram, quòd
Deus nihil abs te requirit ad ſatisfactionem.
F. 12. Cæterum SATISFACTIO longeè perplexior eſt.
Nemo enim ſcire poterat, quantum faciendum eſſet pro azs

p· 362. Luth. t/. tantùm peccato, nedum pro omnibus. Hic arte utebantur,

I. 31.

P. 15*

Iedulgentiæ.

p. 46.143.167.
17.253. Luth.

2. f. I. 79.

contra Bell. d.
h. l. I. c. S. S.ſtn.
de Theſauokc-

eleſ. c. 2.

& parum ſatisfactionum imponebant, quæ etiam facilè ſer-
vari poterant, ut quinque orationes dominicas, jejunium
unius diei &c. cætera, quæ in pœnitentia deſiderari dice-
bant, relegabant ad Purgatorium. ?)
F. 13. Hic quoque magna calamitas oriebatur. Quidam
metuebant, ſe in æternum ex Purgatorio non liberarpoſſe,
cum fecundum veteres Canones, pro uno peceato mortali
pœnitentia ſeptennis ſeu ſeptem annorum conſtituta eſſet.
Et tamen fiducia ſemper collocata erat in noſtro opere ſatis-
factionis: ac, ſi ſatisfactio potuiſſet eſſe perfecta, tota fi-
ducia in eam conjecta fuiſſet, nec opus fuiſſet Chriſto & fi-
de. At imposſibilis illa erat. Et ſi quis centum annos pœ-
nitentiam iſta ratione exercuiſſet, nondum certus tamen
de ſufficientia, perfectione & fine pœnitentiæ ſuæ fuiſſet.
Hoc ſcilicet erat perpetuò pænitere, & nunquam ad peœniten-
tiam pervenire.
F. 14. Hac de cauſa Sedes iſta Romana ſancta miſeræ
Eccleſiæ ſubueniebat, & Indulgentias effingebat, quibus remit-
tebatur, & abolebatur expiatio ſeu ſatisfactio, primùm par-
ticulatim, ad annos ſeptem, centum &c. & eas diſtribue-
bat inter Cardinales, & Epiſcopos, ita ut quidam ad annos
centum, quidam ad dies centum indu gentiam conferrent.
Totam
.) Hom. 2. in Pf yo. .de Incomp. Dei Nat. T S. col. IS). hom. 1. de Lazar. 31. ad Ebr.

Fm. SS.brfe 6“) Cénc. Trid. S.14. can. z. ib. Chemn. Ex. De Otéjecto Temporali.contr.
Gal.3, 13. c) Bell. de Pœn.l.4.c.3.

SMALCALDICI.

uabat. 4)

. . 1: S: Partis III.
Toiam autem ſatisfactionem relaxandi poteſtatem Rli reſer- Art. III. De

Pœnitentiâ.

§. 15. Hac ratione cum accreſceret pecunia, & nundi- Annus Iabi-

natio Bullarum eſſet fructuoſa, excogitavit Annum Aureum, leus.

.

Iubilæum, verè auriferum: (Jubeljar/ Guͤldenjar) quem Ro- Lutht j. L5

mæ celebrari voluit. Hunc appellabat Remiſſionem omnis cul-
*& penæ. Accurrebant igitur plurimi, quia ab onere
moleſtiſſimo liberari unuſquiſque cupiebat. Hoc erat eſo-
dere & conquitere theſaurss terræ?. Mox Papa annos aureos
multiplicabat, & alium ſuper alium accumulabat & quò
plus auri devorabat, eo plus fauces ipſius appetebant;
ideoque per legatos ſuos mittebat annos iſtos paſſim in pro-
vincias, quoad omnia templa & domus annis aureis op-
plerentur. Tandem irruebat etiam in Purgatorium ad de-
functos, primum, Miſarum & Vigiliarum undatione, de-
inde Indulgentiis, & Anno aureo, & animas tam vili pretio
æſtimabat, ut unam pro ſex nummis liberam pronuncians di-

mitteret.
S. 16. Neque tamen hoc quoq; ſufficiebat. Papa enim,

etſi jubebat homines Indulgentiis iſtis tutò fidere ad ſalutem, p. 233.

tamen ipſe rem univerſam denuò incertam, in dubium voca-
bat. Nam in Bullis ſuis ſcribit, Eum, qui Indulgentiarum
ſeu Jubilei anni particeps fieri pelit, oportere contritum, &
confeſſum eſſe, ac pecuniam numerare. Audivimus autem⸗
ſupra, Contritionem & Confeſſionem illorum eſſe incer-
tam & hypocriticam. Nemo etiam ſciebat, quæ anima in
Purgatorio eſſet, ac fi quæ in eo eſſe dicebantur, nemo ſcie-
bat, quæ rectè & contritæ & confeſſæ fuiſſent. Sic Papaſan-
Rum denarium corradebat, & interea ducebat homines
ad fiduciam Poteſtatis & indulgentiarum, ſuarum rurſum-
inde abducebat ac remittebat ad incerta Ipſorum Opera &
merita. Cumque nomulli eſſent, qui ſe actualium peccato-
rum iſtorum vel cogitationibus, vel verbis, factis com-
miſſorum non agnoſcebant reos, quemadmodum ego &
mei ſimiles in monaſteriis & fundationibus, ſeu ſacerdo-
tum ſodalitiis, ſeu Collegiis monachi & flamines; jejuniis,
T 5 vigiliis,

2) Bell.A. I.c. 7. Fibis. Abſolvendo, Mortuis, Compenſando. y): à Bonifacio IIX. ad 100. ann. à

Chemn. VI. ad 70. ann. àSixto IV. ad 2 5.ann. Volaterr. 32. Lapid. in Leg. . Adde Faculiates dictas.

29 5 ARTICVLI

Partis III. vigiliis Ofationibus ‚Miſſarum celebrationibus, duris le-
er III. 1 Siſterniis & veſtibus &c. reſiſtere conabamur malis cogi-
Enientià. tationibus, & violenter ſandti eſſe volebamus. Et licet inna-

P. 293. 30 9.

Veræ Pœni-
tentiæ autor,

tum malum ſæpe etiam inter dormiendum (ſicut Auguſti-
nus & Hieronymus quoque conqueruntur) naturam ſuam
exereret, tamen nos mutuò ſanétos eſſe æſtimabamus: Sic-
ut docebamus, ſine peccato, & plenos operum bono-
rum, uſque adeò, ut bona opera noſtra etiam aliis, quaſi ſu-
perflua in nobis, communicaremus & venderemus, id
quod ita factum eſſe, teſtantur ſigilla, literæ, exempla, quæ
extant: Cumigitur, inquam, tales eſſent, hi pœnitentià non
indigebant. Quæ enim contritio poterat eſſe in iis, qui ma-
Hs cogitationibus non aſſentirentur? Quæ confeſſio de
verbis non prolatis? Quæ ſatisfactio pro non- factis, ſeu
pro innocentia? Quæ aliis miſeris peccatoribus ſuperabun-
dans juſtitia vendi poterat? Tales hypocritæ & ſancti erant
tempore Chriſti etiam Phariſæi & Scribæ Mat, zé. Lucaö:te.

F. 7. Hic exurgit Angelus ille igneus B. Iohannis c. i0.
præco verus veræ peœnitentiæ, & tonitru ac fulmine uno ferit
ambos(vendentes & ementes opera) inquiens: Agite gæniten-
tiam. Attamen, Egimus pæœnitentiam, ajunt miſeri illi. Cæ-
teri verò dicunt, Non indigemus pœnitentia. lohannes au-
tem inquit: Ambo agite pœnitentiam, quia falſi eſtis pœ-
nitentiarii, & cæteri ſunt falſi ſancti ſeu hypocritæ, & ambo
indigetis remisſione peccatorum, cuùm nondum fciatis,
quid ſit verè peccatum, nedum ut de eo pæniterei, & Huge-
re illud posſitis. Nullus veſtrum bonus eſt, pleni eſtis in-
credulitate, ruditate & ignorantia Dei & voluntatis Dei
Pſalm. i4. Præſens enim hic coram adeſt, de cuius plenitudine
nos omnes accipere oportet, gratiam pro gratia Jo. I, 17. Et nemò
hominum ſine ipſo coram Deo juſtus eſſe poteſt. Et vos hy-
pocritæ, qui non egetis pœnitentia, vos genimina viperarum,
quis vobis præmonſtravit, utfugeretis à ventura iras. Matziz.

S. 19. Eodem modo etiam Paulus Roman. 3, 11. concio-
natur: Non eſt juſtus quiſquam, non eſt intelligens, non eſt requi-
rens Deum 2

non tſt qui faciat bonum, ne unus quidem.
Omnes

SMALCALDICI. 299
Ommes declinaverunt, & inutiles falti ſunt. Et Altor. 17, 30. Partis PII.

Nunc Deus annuntiat bominibus, ut omnes ubique pœnitentiam III. De
3: . nitentia.
gent. Owmnes dicit, nemine excepto, qui modò homo tenia.
eſt. Hæc pœnitentia docet nos agnoſcere peccatum,

videlicet, de nobis omnibus planè actum eſſe, intus & in
cute nihil boni in nobis eſſe, ſimpliciter fieri nos alios & no-

vos homines oportere.
S. 19. Hæc pœnitentia non eſt partialis, & mutilata; qualis Plenitudo
eſt ĩſta actualium peccatorum: nec etiam eſt incerta, qualis iſta
eſt. Non enim diſputat, utrum ſit peccatum, vel non pecca-
tum; ſed totum proſternit, & adfirmat, univerſum & merum
eſſe peceatum, 4) quod ad nos, & nihil eſſe in nobis, quod
non ſit peccatum ſive reum. Quid enim diu quærere, partiri
& diſtinguere volumus? Quamobrem, etiam Contritio hic Contritio.
non eſt dubia aut incerta. Nihil enim remanet, quo aliquid
Boni cogitare poſſimus ad expiandum peccatum, ſed abjici-
enda nobis eſt omnis ſpes de omnibus, quidquid ſumus,
quidquid cogitamus, loquimur, & facimus &c.
G.20. Similiter Confeſto quoque non poteſt eſſe falſa, incerta, Conſesſio.
manca, aut mutila. Qui enim confitetur, totum in ſe eſſe me-
rum peccatum, is comprehendit omnia peccata, nullum ex-
cludit, nullius obliviſcitur. Sic & Satisfadtio non poteſt eſſe satisfaltios
incerta, quia non eſtnoſtrum incertum & peccato contami-
natum opus, ſed eſt Pasſio & Sanguis immaculati & innocen-
tis Agni Dei, qui tollit geccata mundi Joh. 1, 29.
G.2i. De hac pœnitetia concionatur lohannes, deinde Chri- Iſus Do⸗
ſtus in Eyvangelio, & nos etiam. Et hac pœnitentiæ concior Ktrinæ.
ne deſtruimus Papam, & omnia, quæ nituntur noſtris bonis
operibus. Omnia enim fundamento putri & vano inſiſtunt,
quod appellatur Bonum opus ſive Lex: cum tamen nullum
Bonum opus adſit, ſed tantùm mala opera, & nemo faciat Le-
gem (ut Chriſtus Johan. 7, 10. teſtatur) ſed omnes eam tranf-
grediantur. Quare ædificium, quod füperſtruitur, tan-
tummodò mendacium & hypocriſis eſt, etiam qua in parte
ſanctisſimum & formoſiſſimum eſt.
S F. 22. Hæc
] centra Papiſt. theſin, ne abutatur Flacianus, ut Irenæ. Exam. L. Concord.G. ʒ.
sonf-Apol. Libri Concordia c.s.

Partis III.

ARTICVLI

300
F. 22. Hæc pœnitentia Chriſtianis eſt perpetua, durans

Art. III. De, uſque ad mortem, quia luctatur cum peccato reſiduo in

Pœnitentiâ.
Duratio.

Lnorantia
Papiſtar.

carne per totam, vitam, ſicut Paulus Rom. 7, 24. Gal. 5, 7. oflen-
dit, ſe belligerari cum lege membrorum ſuoram: id jue non pro-
pris viribus, ſed dono Spiritus ſancti, quod remiſſionem
peccatorum ſequitur, & quotidiè reliquias peccati purgat &
expellit, & in eo eſt, ut hominé purificet, rectificet, ſan ctificet.
§. 23. De tantis rebus Papa, Theologi, Iuriſtæ, aliique
homines, ex Ratione ſua nihil norunt, ſed hæc doctrina eſt

b.74.833. 7.559. cœlo per Evangelium patefecta, & ab impiis ſanctis ſeu hy-

661.

p. 88. 94.

P.· 15. 330. 559.
606.666 673.

pocritis pro hæreſi proclamatur.
S. 14. CAETEKRVM, ſi ſectarii «) quidam-
orirentur, quorum nonnulli jam forſan ad ſunt, & tempore
ſeditionis ruſticanæ mihi ipſi obtingebant: ſentientes, Omnes
cos, qui ſemel Spiritum aut remiſſionem peccatorum accepiſſent,
& credentes facti eſſent, ſi deinde peccarent „ manere ta-
men in fide, & peccatum ipſis nihil obel. Hinc voces ipſo-
rum, Fac, quidquid lubet, moads credas, nihil tibi nocet,
fides omnia peccata delet, &c. Addunt præterea, Si quis
poſt Fidem & Spiritum acceptum peccet, eumn nunquan
Spiritum & Fidem verè habuiſſee. Et tam inſanos homines
vidi & audivi multos, & vereor, ne adhuc in nonnullis dæ-
mon iſte latitans habitet. Si igitur, inquam, tales inpoſte-
rum etiam orirentur, ſciendum & docendum eſt, Quod ſi
ſancti, qui Originale peccatum & adhuc habere ſe ſentiunt,
& quotidiè de eo pœnitent, & cum eo luctantur, inſuper
ruant in manifeſta peccata, ut David in adulterium, homi-
cidium, & blaſphemiam 2. Sam. 12. eos excutere fidem & pi-
ritum ſanctum, & abeſſe tum ab ipſis fidem & Spiritum ſan-
Qum. Spiritus enim ſanctus non ſinit peccatum dominari,
invaleſcere, & victoriam obtinere, ac conſummari, ſed re-
primit, & coërcet, ne facere posſit, quod vult. Si verò facit,
uod vult, certe Spiritus ſanctus & fides amittuntur, nec
ſimul adſunt. Sic enim inquit lohannes 1, 3, 9. Qui ex Des
natus eſt, non pveccat, & peccare non poteſt. 6) Et tamen eti-
am hoc verum eſt, quod idem Iohannes dicit: Si dicimus,
„ ð nos
2) L. de Bon. Oper T. 4. n. 43.f. m. 351. Epiſcop. IL.z P:305 ſeq. nonpergit peccare;
uti talis ne quit per b. eund. S

J SMALCALDICI. 301
nos peccatum non habere, mentimur, & veritas Dei non eſt in no- Partis III.
bis, 1. Jo. 2, 9. Art. I II I. De

„P„ Evangelio.
IIII. De Evangelio. . De Bapti-
F. C. ar. 5. p. 3. 64. G. smo.

VNC ad Evangelium 4) redibimus, quod non uno mo-
do conſulit & auxiliatur nobis contra peccatum. b)De-
us enim ſuperabundanter dives & liberalis e t gratia & boni-
ate ſua Eph. 1, 2,y. Primum per Verbum vocale, quo jubetr.
Pradicari remiſſtonem Peccatereit, in rwen mundo Euc 24, 47
Act. 26, 15, 20. Et hoc eſt proprium 0oficium E ang gelii. ) Secun-2.
4dà per Baptiſmum d) Mat. 25, 19. Mer. 16, F. Tn Per veneran-z. P.565. 67 ½:
dum Sacramentum Altaris Mat. 26, 20. Mar. 14, 22. Lüic. 22, 19. S
I. Cox. Ii; 2. Quariè P per poteſtatem Clavium, e) Mat. 5,20. atꝗq; 4
etiam per muimum loatinn. & conſolationem fratrum Mar-
thæi 15, 11, 15. Ilbi duo aut tres fuerint congregati, &. P. 326. 301.
A. C. Ar. 9. p. I4. 22 8. Apol. 136. Cat. Iin. 362. Mai. 510.
A) Vox non ſoluùm de tota Doctrina C. eſt, contra Bell. de luſtif-l. g. e-3. b) Non
Modo Salvandi, qui unicus Act 4, 12. ſed Applicandi- «) Præmia fun r vrn eiu⸗
Renati, Mat. 5, 12. 6. I0.21 .‧Gal. 5, 22. Contra Bell. de Waſtef.. 4. c. 2. d. Pœn. l. 2. c.2.
4) Chemn. 6X. P.2. ad Theſſ.7. can.3.4. 5.6.7.P. M.2, 7 ſé . e) lete mel,gan eſt

Legis, Matag, 2. IoO. 20,23.
V. De Ba

Aptiſmus nihileſt aliud, quam
ſione in aquam, ſecundum itutionem & man
datum, ſive, ut Paulus Eph. 5,26 n . bo, 2 ς *7à o-
ſicut & Auguftin nus T. 9. tr. 80. in

◻

Elementum „ & fit Sacramentum.

dati; promisii
EeE- ſed Inſtiruti, ut

„
à Sunmm. P. 32. 62 4. 4; 6.
Jominicanis, qui Verbi &
Deum er vecten rEeulem a Au⸗
+ P arprn Per aci m ablua . „ etlarg Fg.
Peccatuth Per Scuam 2 uat. 4) 1 etlam Zaeclinus
S r
eu Monachis Franciſcanis, qui
—— . — Frre Y 1
eccatum ex A entin dipinx Böoluntäd⸗=

eri 2 3 VOC neratern
1tantum Per Dei voluntatem, &

C 21VIElahi per mod

Lnd.b.r r. IS2 Li

cramenta 16. Luth. .4. I. Ger. f. 4
Contr. Menno Fundam, 6.7) f.,

672

302 ARTICVIL.I

Sacfa⸗ 6
anng. VI. De Sacramento Altaris.
VII. De Clavi- A. C. ar. I0. Apol.137. Cat. 365.F. C. ar. 7. p.569. 6o.
bus. Dr Sacramento Altaris «) ſtatuimus, Panem & Vinum
aA) Nomen ve- in Cœna eſſe verum Corpus & Sanguinem Chriſti, ⁵) &

rus e ſinc non tantuùm dari, & ſumi 4 iis, ſed etiam à malis Chriſtianis
aliche abnſi. impus: 2) Et non tantum UInam ſpeciem eſſe dandam. ₰)
Menzer. Diz. Non enim indigemus doxoſophia iſtà, quæ nos doceat, ſub
Gieſ:. t. 3. D. . Vna ſpecie tantum eſſe quantum ſub utraque, ſicut Sophiſtæ
th. 7. Bald. bp. & Concilium Conſtantienſe docent. e) Etſi enim verum eſſe
Pip. IWI. §. 2. fortè posſit, quòd ſub una tantumſit, quantum ſub utra-
Gerh. TT. I. que, tamen Vna ſpecies non eſt Tota Ordinatio & inſtitutio

Hh. §. S. b) Error 1II1
Pap. (1) Ve Per Chriſtum facta, tradita & mandata. In primis verò

Cingliani Ne- damnamus & execramur in nomine Domini omnes eos,

gant. F. C. y. qui non tantúùm IMIeramque ſpeciem omittunt, verumetiam
724. Menz.d. . Tyrannicè eam probibent, damnant, & calumniantur ut
o ernebat. Heæreſin, & ita ſe ipſos ſupra & contra Chriſtum Dominum
(2) Hiſtor. 4. C. & Deum noſtrum extollunt, opponentes & præponentes
anno 1537. ſe Chriſto &c.
Conc. Trid. S. §. 2. De Tranſſubſtantiatione ſubtilitatem ſophiſticam nihl
33: c.3. an.2. ib. curamus, qua fingunt, panem & vinum relinquere & a-
chemn. Roe: mittere naturalem ſuam ſubſtantiam, & tantùm formam &
n n Bell 4 colorem panis, & non verum panem, remanere. Optimè
Euch.l. 3. c. 3z. enim cum ſacra Scriptura congruit, quòd panis adſit, &
Scotum fateri maneat, ſicut Paulus ipſe nominat: Panis, quem frangimus.
culpat: ſerò id Ery, Ita edat de pane, I. Cor. 10, 16. B
traditum, ut- in Laterano Conc. In Thom. F. 3.4. So. a. I2. Caſſ. Conſ. ax.25. Acta Cont. Scripta von
Sec. AXIII. 12 1. Kelch Raub. Acla Bohem. e) Error (3) Conc. Trid.a.l. e.2. CGn. 2. Bell.a.l., Gerh.
LLh. 6 Conf. Cath. e) Acta novè edita.

VII. De Clavibus.

Abuſ. ar. 7. p. 39. Luth. d. h. r. t. 5. I anno 1730. p. Sy.215. t.5. L p. 2 .
Conc. Trid. S. LAVES ſunt officium & poteſtas a) Eccleſiæ, à Chriſto
Il. ib. Chemn. data, ad ligandum & ſolvendum peccata, non tantùm

c. 14. c 3. enormia & manifeſta, ſed etiam ſubtilia, abſcondita, ſoli
Mit. &g * Deo nota, ) ſicut Pſal io, F. ſcriptum eſt: Delicta quis intelli-

19. Lo. 20, 22.

P. 139.

git Et Rom. 7, 27. Paulus conqueritur, ſe carne ſervire legi
peccati. Non enim penes nos eſt, ſed ſolius Dei eſt judi-
care,
a) 2. Cor. 10, F.c. . 70. non Dictatus Greg. VII. Bell. L. . . P. R. c. 13. Bin. T.3.f-
1169. ſed Spirit. Vicaria C. Miniſter. art. 5.5.2. 6) à Papiſt. neglecta. Indicis uſus.
Luth. Conſt. Eccl. Sax. Gener. 7.

—— — — —

— „ —, —

eeoeee —

—

ol
Th.

o
Un

1

⸗
g

5
l’

1,

5
Sð

hus quidem mihi conſeins ſam, ſod per hoc non juß iſtcatus ſum.

c. 1I: ſeq· Gerh. L.de Miniſt. T.6. S. 252. Luth. Verbo ſcripto inſiſte.

SMALCALDICI. 303
care, quæ, quanta & quotuplicia ſint peccata, ut ſcriptum VIII De Con-
eſt Eſal. 144, 2. Ne intres in judiciu cum ſervotuo, quia non juſtifica- fesſione.

bitur coram te omnie vivens. Et Paulus I. Cor. 4,4. inquit: Nul- kans

VIII. De Confeſſione.

A. C. ar. 4. p. 25. Ap. 137. 142. 159. 295.

AVM ABSOLVTIO & virtus Clavium, etiam ſit conſo-

latio & auxilium contra peccatum & malam conſcien- Vſu.
tiam, in Evangelio ab ipſo Chriſto inſtituta, nequaquam p. 301.
in Eccleſia Confeſſio & Abſolutio abolenda eſt: præſertim,

propter teneras, & pavidas conſcientias, & propter iuven-p. 139. 160.

tutem indomitam, & petulantem, ut audliatur, examinetur,
& inſtituatur in doctrina Chriſtiana. Pp. 161.
§. 2. Enumeratio autem peccatoruma debet eſſe unicuiq;
l'bera, quidenumerare, aut non enumerare velit. Quâm
diu enim in carne ſumus, non mentiemur confitentes & di- P. 29.
centes? Agnoſeo me miſerum eſſe veecatorum, & ſcatere peccatis
Rom. 7. S, 24. Sentio aliam legem in membris meis, &. Et cum
Abſolutio Privata ab officio Clavium oriatur, negligenda
non eſt, ſed maximi facienda, ficut & alia officia Chriſtianæ
Eccleſiæ magnifacienda ſunt. P· 29. 160.
§. 3. Et in his, quæ Vocale & ExternumVerbum concer-
nunt, conſtanter tenendum eſt, Deum nemini Spiritum vel Contrar.
gratiam ſuam largiri, niſi per Verbum, & cum Verbo Exter- Pror.
no & præcedente, *) ut ita præmuniamus nos adverſum En- P-3. 32. 64.
thuſiaſtas, id eſt, ſpiritus, qui jactitant, ſe ante Verlum &
ſine verbo Spiritum habere, & ideò Scripturam five vocale P. 55. 291. 304.
Verbum judicant, flectunt & reflectunt pro libito, ut facie-- E . 640.
bat Monetarius, & multi adhuc hodiè, qui acutè diſcerne- 49.
re volunt inter Spiritum & Literam, & neutrum norunt, nec
quid ſtatuant, ſciunt. Quid, quòd etiam Papatus fimplici-
ter eſt merus Enthuſiaſmus,“) quo Papa gloriatur, omnia
jura eſſe in ſcrinio ſui pectoris, & quidquid ipſe in Eccleſia p. 31.
ſua
4) Taxæ pœnitent. abuſus. Indulg. ſupr. Proceſſus. Bell. de Pœn.le.c. G.l.z. c. ⸗ſecz.
d. P. R.lI-3.c. 2. Contra Calvin. Inſt. 1.3. e. a.l. 4.c. 1I. Beza Reſp. Acl. Colt. Momp. P.2.
p. 16. Cat. Heidel. 4.72. ſeq; b) Luth. T. 2. A. f. 790. Alio ſenſu Aug. T.2. de spir. &
Lit. & Vox media. Himmel, Spanheim. Diſp. d. h. Bell.de V. D.l.3.c. 4. de P. Rile

Enumenatib.

p. 59.300. 63 9.
Privata.

Partis III.
Art. VIII. De
Confesſione,

Ewrercitüs.

Tales Myſtici
plures moder-
ni. Quakeri
VVeigel. ap.
Hornbeck.
Summ. Con-
zroß. l. 6. Gerh.
L. I. Exeg. Z.
747. ſeg.

Corredtus.

P. 39. 363.

Luth. T. 9. A.
2gdà Gen. c.3.

3o4 ARTICVYLI
ua ſentit & jubet, 1 id Spiritu 72 & Juſtum eſſe, etiamſi ſupra
& contra Senpturan & vocale Verbum aliquidh ſtatuat &
Ppræc æCcipiat.
§. 4. Hoc in univerſum vetus eſt Satanas & ſerpens,
qui etiam Adamum & Fvam in enthuſiaſinum conjiciebat,
Gen. 3,1. & ab externo Verbo Dei ad ſpiritualitates & proprias

opiniones abducebat, id quod tamen & ipſe per alia externa
verba per ficiebat; Perinde achodiè noſttiknthuſiaſtæ exter-

num verbum damnant, & tamen ipſi non ſilent, ſed mun-
dum garrulitatibus & ſeriptionibus: implent, quaſi ver Spi-

ritus Per ſcripta & vocale Verbum Apoſtolorum venire neque-

at, ſed per iſorum verba & ſcripta primum veniat. Cur ergò
non omittunt ſuas conciones & ſcriptiones, donec Spiritus
ipſi ad homines, ſine ipſorum ſcriptis, & ante ea veniat,
quemadmodum gloriantur, ſpiritum ſe accepiſſe ſine prædicatio-

ne Scripturarum? Sed de his jam non vacat pluribus diſputare:

Et ſatis alias de his à nobis dictum eſt.
§. 5§. Nam etiam ii qui ante Baptiſmnum credunt, vel
in Baptiſmo credere incipiunt, per externum præcedensVer-
bum credunt, ut adulti, audiunt enim Mar. 16, 16. Quicunque
derr, & baptizatus faeri Jaluus erit: etiamſi Primumin-
reduli, poſt decennium accipiĩant Spiritum & Baptiſinum.
. otneline Abtor. 10. longè antè audierat apud Iudæos de
venturo Meſſia,per quemi iuſtus coram Deo, preces & elee-
moſynas Deo gratas F præſtabat ex fide, (ſi cut Lucas eum⸗
nominat juſtum , pium 8S* timentens Dei) & fine præceden-
te illo verbo atque⸗ auditu credere & juſtus eſſe non Poterat:
Petrus autem Patefacere e i jube batan, Meſſiam (in quem
venturum hactenus ille crediderat) jam adveniſſe, ut fides
eius de venturo Meſſia, eum apudin mndh uratos & incredulos
Iudæos non captivum rencret ſed ut ſciret, ſe ſalvandums
eſſe per præſentem Meſſiam, & kunc cum Iudæorum turba
non negaret, nec beriqueretun „&c.
9. 6. Guid multis Enthuſiaſinus inſitus eſt Adamo & filiis
ejus, à primo lapſu uſque ad finem mundi, ab antiquo Dra-
cone ipſis veneno quodam implan atus Rinfuſus, eſtque
omnium

—

— — — — —

-—

——— —

SMALCAL DICI. 205
omnium hæreſium, & Papatus, & Mahometiſini mi origo, vis, Art. IX. De
vita & potentia. Quarè in hoc nobis eſt conſtanter per- xcommuni-
ſeverandum, quèd Deus non velit nobiſcum aliter agere, ni- WG HW
ſi per Vocale verbum & Sacramenta; & quòd, quidquid ſi- Delnitiatione
ne Verbo & Sacramentis jactatur ut Spiritus, ſit ipſe diabo=- Ordine, Voca-
lus. Nam Deus etiam Moſi voluit apparere per rubum ar- tione.
dentem, & Vocale Verbum Ex.7, 2. Et nullus propheta, ſive A. C. a. v.p. .
Elias, ſive Eliſæus, Spiritum ſine Decalogo ſive Verbo voca- F. C. a. 2.p. .
li accepit. a) Et Iohannes Baptiſta nec concipiebatur ſine Ga- 2) Non obft.
brielis orecedente verbo, nec in Matris utero ſaliebat ſine Ma- Cal. 3, 2. ſem-
riæ verbo Luc. ,4, 44. Et Petrus II. Pet. ,21. inquit: Prophetæ “ kenſ
non ex voluntate humana, ſed Spiritu ſancto inſpirati, locuti ſunt 8. non nega-
Jancli hei homines; qui ſine Ve erho externo non erant ſanéti, tur ut Rom. §.
nec à Spiritu ſancto, ut non-ſanéti, ſeu profani, ad prophe-
tandum impulſi: ſed ſancti erant, inquit Petrus, cum per-⸗
eos opiritus Janbtus loqueretur.

X. De Excommunicatione.
Apol. A. C. 265. Luth. 7.4. l.f.- 34 8.?.·F- lf. &.
Ajorem illam excommunicationem, quam Paparetinet, P. 46. 138. 132.
non niſi civilen penam eſſe ducimus, non pertinen Sye 32 8.
at. 16, 19 : c. Iy5
tem ad nos miniſtros Eccleſiæ. Minor autem, quam no: 15. o. 20, 22
minat, vera & Chriſtiana eſt excommunicatio, quæ mani- 1. Cor. .. .
feſtos & obſtinatos peccatores non admittit ad Sacramen-
tum & communionem Eccleſiæ, donec emendentur, & ſce- D. ib. Luth.
lera vitent. Et Miniſtri non debent confundere hanc Eccle- Tt..ps.

ſiaſtican pœnam ſeu excommunicationem, cum peenis civi-
libus.

X. De Initiatione, Ordine,

& Vocatione.
A. C. ar. I4.p. 16. A pol. 70.183. F. C. 7. Luth. v. Pfaffen⸗Welhe. t.6. Lp. 86.91. 100.
103.229255.
S Epiſcopi ſuo officio rectè fungerentur, & curam EFc-
cleſiæ, & Evangelii gererent, poſſet illis nomine Chari-
tatis & Wanquillitatis, non ex necesſitate, permitti, ut nos p. 12. 20.263,
V noſtros ²860.309,755

306 ARTICVLI
Art. XI. Part. noſtros concionatores ordinarent & confirmarent; hac ta-
III. De Conju- men conditione, ut ſeponerentur omnes larvæ, præſtigiæ,
Sio Sacerdotũ. qeliramenta, & ſpectra pompæ Ethnicæ. Quia verò nec
p.237.265. ſunt, nec eſſe volunt veri Epiſcopi, ſed Politici dynaſtæ & Prin-
cipes, qui nec concionantur & docent; nec baptizant; nec
Cœnam adminiſtrant; nec ullum opus & officium Eccleſiæ
præſtant, ſed eos, qui vocati munus illud ſubeunt, perſe-
p. 103. 105. 13. quuntur & condemnant, profectò, ipſorum culpa, Eccleſia
165.182.183.205. non deſerenda, nec Miniſtris ſpolianda eſt.
203. 321,328.736. §. 2. Quapropter, ſicut vetera exempla Eccleſiæ &
Patrum nos docent, idoneos ad hoc officium ipſi ordinare-
p.1.a. Cenſeer, debemus & volumus. Et hoc nobis prohibere non poſſunt,
e. 23. ſeq. ad etiam ſecundum ſua jura, quæ adfirmant, etiam ab hereticis
7332. Aug. l. 2. Ordinatos, pverè eſſe ordinates, & illam ordinationem non deberes
exne. h. ar mutari. Et Hi nibit de Eccleſia Alexandrin⸗
wen. 1. e. e. g. Mutet. Et Hieronymus ſcribit de Eccleſia Alexandrina, eam
Tz. primum ab Epiſcopis, Presbyteris & Miniſtris communi o-
pera gubernatam fuiſſe. p. 325.
Lombard. l. 4.A. 25. Gerh. T. 6. n. 155. 156. Ep. ad Efagr. a.l.
XI. De Conjugio Sacerdotum.
A. C. Abuſ.a.2. p. 244. Apol. 212. Luth. .5. I. f-11. 5. 295.
Vôd Conjugium prohibuerunt, & divinum ordinem-
Sacerdotum perpetuo cælibatu onerarunt, malitiose
ſine omni honeſta cauſa fecerunt: & in eo Antichriſti, ty-

P2n2. . rannorum, & pesſimorum nebulonum opus exercuerunt,
ac cauſam præbuerunt muhlis horrendis, abominandis, in-
P.212.322. numeris peccatis tetrarum libidinum, in quibus adhuc vo-

lutantur. Sicut autem nec nobis nec ipſis datum eſt, ut ex
maſculo feminam, aut ex femella marem condamus, aut⸗
utrunque annihilemus: ita etiam ipſis non eſt datum, ut crea-
turas Dei diſiungant, ſeparent, vetent, ne in Conjugio ho-
neſtè unà cohabitent & vivant. Quarè ipſorum ſpurco cæ-
libatui aſſentiri nolumus, nec etiam illum feremus, ſed Con-
jugium Liberum habere volumus, ſicut Deus illud ipſe ordi-
navit & inſtituit, cujus opus nec reſcindere, nec deſtruere,
nec impedire volumus. Paulus enim dicit, probibinonem-
Conjiugii eſe doctrinam dæmoniorum I. Tim. 1, 3. Eu. D
.De

S MALCALDICI. 307
Art. XII. De-

XII. De Eccleſia. Eccleſia,.

A. C. a.7.p. j. Cat. Ma. p. 473. F. C. a. 0. p. 755. Art. XIII. Part.
NEduaduon largimur ipſis, quòd ſint Eceleſia, quia reve- uI. De ialuit⸗
ra non ſunt Eccleſia. Non etiam audiemus ea, quæ No- O peribus.
mine Eccleſie vel mandant, vel vetant. Nam (Deo ſit gratia) p. 4. 24. ur.
puer ſeptem annorum novit hodiè, Quidſit Eccleſia, nem- 152.182.703.755-
pe, credentes, ſancti, oviculæ audientes vocem Paſtoris ſui. P. 14.182.
Sic enim orant pueri: Credo Santctam Eccleſiam Catholicam ſive p. 35. 53.126.372.
Chriſtianam. Hæc Sanktitas non conſiſtit in amiculo linteo,
inſigni verticali, veſte talari, & aliis ipſorum Ceremoniis con-
tra Sacram Scripturam excogitatis, ſed in Verbo Dei, & vera
fide.
Luth t.7. VV. von der Kirch. Haupt f.⸗27. Kirche f.⸗75. Zeichen. †225. .5. TI.f. 9.3.
Concilien e.a. Pk. f.z263. Alten Rechten /⸗5oz. Womit ſie uͤmgehe F. 425. Gewalt
F o. 395. . .
XIII. Quomodò coram Deo Homo ju-

ſtificetur. Ec, De Bonis Operibus.
A. C. a. 4.6. . 3. Apol. p. 62. F. C. a. 3.4. Luth.? j. I. 29.
Vòd de Iuſtificatione hactenus ſemper & asſiduè do-
cui, mutare nec in minimo poſſum, videlicet, nos per⸗
Fide (ut Petrus loquitur) aliud Novum & Mundum cor acquire-
re, & Deum propter Chriſtum mediatorem noſtrum, nos ju-
ſtos & ſanctos reputare. Et etſi peccatum in carne nondum ꝑ. 267.
planè ablatum & mortuum eſt, tamen Deus illud nobis non
vult imputare, nec meminiſſe.
§. 2. Hanc fidem, renovationem, & remisſionem pec-
catorum, ſequuntur Bona opera. Et quod in illis pollutum
& imperfectum eſt, pro peccato & defectu non cenſetur: .za.7. ioy.
idque etiam propter Chriſtum. Atque ita totus homo cum uʒ. 66;. 69o.
quo ad perſonam ſuam, tum quo ad opera ſua, juſtus & ſan- Contra p. 203.
cius eſt, & nominatur, ex mera gratia & miſericordia, in 205. 560.
Chriſto ſuper nos effuſa, expanſa & ampliſicata. Quarè glo-
riari ob merita & opera non poſſumus, cum absque gratia & p. K.
miſericordia afpiciuntur, ſed, ut ſcriptum eſt I. Cor. 5, 1.
Qui gloriatur, in Dommo glorietur, quòd ſcilicet habeat⸗
V zZ Deum

308 ARTICVLI
Art. XIV. De Deum propitium. Sic enim omnia benè ſe habent. Di-
Vois Moma- cimus præterea, ubi non ſequuntur bona opera, ibi fidem.⸗ b
Art. XV. Part. eſſe fallam, & non veram. “ 1
III De Huüuma- 8 .
mis Traditio- XIIII. De Votis Monaſticis. HH
nibus. A. C. Abuſiar.6.-p- . Apol. 249. Luth. t.5. L.f.l. n
Via Vota Monaſtica & diametro pugnant cum primo 4
p. 322. 4q Principali Articulo, ideò planè abroganda ſunt. Ea- D
enun ſunt, de quibus Chriſtus inquit Maub. 24, 23. Ego X
ſum Chriſtus &c. ui enim votum facit in Monaſterio vi- N
vendi, is credit, ſe vitæ rationem ſanctiorem initurum eſ-
ſe, quàâm alii Chriſtiani ducunt, & ſuis operibus non tan-
p.283.2989. tum ſibi, ſed etiam aliis cœlum mereri vult. Hoc verò quid
aliud eſt, quàm Chriſtunz negare? Et Pontificii ex ſuo Thoma
P.· 34. 23. dicere non erubeſcunt, Votum Monaſticum eſe æquale & par
Bapitiſino. Hæc blasphemia eſt in Deum.
XV. De Humanis Traditionibus. 4
A. C. a. I. p. 16. Apol. p. 183. F. C. a.10.p. 751.
P.322. Vod Pontificii dicunt, Humanas Traditiones facere
Had Remisſionem peccatorum, & mereri ſalutem, pla-
nè impium & damnatum eſt, ſicut Chriſtus Mat. v„5 inquit:
P.36.169.170. Fruſtra colunt me docentes doctrinas & mandata hovwinum. Et
1983. 262. TLit. 1, I4. Averſantium veritatem. Item, quòd dicunt, eſſe Pecz
P·43. catum mortale, ſi quis non ſervet iſta ſtatuta, etiam impi-
um eſt.
§. 2. Hi ſunt Articuli, in quibus conſtantem me eſſe
oportet, & conſtans ero usque ad mortem meam, Doeoo 8
dante. Et nec mutare, nec concedere quidquam in illis
poſſum. Si quis alius voluerit aliquid concedere, faciat id
periculo ſuæ conſcientiæ.
F. 3. Poſtremo reſtant præſtigiæ Papales de ſtultis &
I. puerilibus Articulis, ut (0) de Templorum dedicationibus, 2)
2. 3. Campanarum baptizationibus, G) Altarium dedicationibus &
baptiza-

SMALCALDICI. 309
baptizationibus, adhibitis Patrinis ſeu Suſceptoribus, qui
munera largiebantur &c. Hæc baptizatio fit in contume-
liam, ignominiam & dedecus ſacroſancti Baptiſini, & ideò
minimè toleranda eſt. (4) Deinde de Conſecrationibus ce- 4.
reorum, palmarum, placentarum, avenæ, herbarum & aro-
matum &c. quæ omnia non poſſunt dici Conſecrationer, ſed lu-
dibria & meræ impoſturæ ſunt. Et ſunt talium præſtigia-
rum infinitæ aliæ, quas committimus Deo ipſorum, & ipſis
adorandas, donec illis defatigentur. Nobis nihil cum iſtis
negotii eſſe debet.
4) 16. 15.

Martinus Luther D. ſubſeripſit. A) Febr.b) 155.
Iuſftus lonas D Rector, ſubſeripfit maut propria. 5) ) „ M§. 20.
lohannes Bugenbagen Pomer. Dſabſeripfit. c) Apr. d) iss.
. . 10. Noß. e) ◻
Caſpar Creuiziger D. ſubſeripſit. 4) z 51. h zer
Niclas Ambsdorf ſubſeripfit Magaeburgenſis. e) 16. Izn.9) o⸗
Georgius Spalatinus ſubſeripſit Aldenburgenſis ) 19. Ap p. S&2. 205.

Ego Philiopus Melanthon ſupra poſitos articulos approbo ut pios 263.206. 30,.397.
& Chriſtianos. De Pontifice autem ſtatuo, ſi Evangelium ad .- dliter Luth.
mitteret, poſe ei, propter pacem & communem tranquillitatem P .1„ J23. f. .
: . 5. Mat. p.
Chriſtianorum, qui jam ub ipſo ſunt, & in poſterum ſub ipſo zv⸗ t.. L.S.229
erunt, ſuperioritatem in Epiſcopos, quam alioqui babet jure t. 5. I. gl. t. 10.
humano, eétiam à nobis permitti. g) V. 485.adGal.
Iohannes Agricola Eisleben ſubſeripfit. h) 2,6. anno 548.
Gabriel Dydimut ſubſi ripfit. Iuljicit ſe & ſa-
Ego Urbanus Regius D. Eccleſiarum in Ducatu Luneburgenſi Su. d,2 Rate,
perintendens, ſubſeribo meo & Fratrum meorum nomine, & Ec- ſo⸗ v. 4p. )

cleſiæ Hannopherang. ¹) ch 706. Be oli-
Ego Steyhanus Agricola Eccleſtaſtes Curienſis ſubſeribo. ) ni.i) & 1541. 23.

Et ego lobannes Draconites ſubſeribo, Profeſſor & Eccleſiaſtes Mar- Mai Cellis E)In-
burgenſis. 1) te erat Colloqu.
7 tent lori ſuhſerih . didi Marpurg. 1529.
Ego Chunradus Figenbotz pro gloria Dei ſubſeribo me ita credidiſſe, 1). 66r6- b.

& adhuc prædico & credo firmiter, uti ſupra. m) mn Fr.r5.
Andreas Oſiander Eccleſiaſtes Nurembergenſis ſubſeribo. m) Oftt. Regiomonti
M. Vitus Dieterich Eccleſiaſtes Noribergenſis ſcribo. n) 1742. 25.
art. 0 P

Erhardus Schnepffius concionator Stugardienſis ſubſeribo. 0)

V 5 conra- 4. . Nof.

31¹0 ARTICVLI SMALCALDICI.
Conradus Otingerus Phorcenſis Plrichi Ducis concionator.
Simon schnevpeis Parochus Ecclefis in Crailsheim.
Tohannes Schlabinhaußin Paſtor Eccleſe Cotenſis ſubſeribo.
M. Georgius Heltus Forchemius.
M. Adamus d Fulda.
M. Anthonius Corvinus coneionatores Heoßj aci.

n⸗Sn, ego Iohannes Bugenhagius Pomeranus D. ſubſeribo nomine

Magiſtri lohannis Brentii, quemadmodum à Schmalcaldia rece-
dens mibi mandavit ore & literis, quas his Fratribus, qui ſub
ſeripſerunt, oftendi.
o Dionyſius Melander ſubſeribo Confesfioni, Apologiæ, & Cancor.
diæ in re Euchariſtiæ.
Paulus Rhodius Superintendens Stetinenſis.
Gerardus Oeniken Superintendens Eccle Rie Mindenſit.
Ego Brixius Northanus Eccleſieæ Chrifti, quæ eſt Suſati, minifter ſh.
ſeribo articulis reverendi Patris M. LEutheri, & fateor me hatcte-
nus ita credidiſſe, & docuiſe, & porrò ber Spyiritum Chrifli itan
crediturum & docturam.
Michael Cælius concionator Mansfeldenfis ſubſeripfit.
M. Petrus Gelinerus concionator Fanckhenfurdenſis ſubſcripſit.
1, endalinus Faber Parochus Stéburge in Mansfeldia.
Ego lohannes Kpinus ſubſäribo.
Similiter & ego lobhannes Amſfterdamus Bremenſis.
Ego Fridericus Myconius Gothanæ Eccleſiæ apua Thuringos Bakor .
meo & Iuſti Menii Iſenacenſis nomine ſubſeribo.
Ego Iohbannes Langus Doctor, & Erphordienſis Eccleſiæ contionator,
meo & alioram meorum in Eangelio Cooperariorum nowine⸗,
nempe: Bomini Licentiati Ludovici Platzii Meloſingt.
Domini Magiſtri Sigismundi Kirchbneri.
Domini ͥ'olßgangi Kiſmetter.
Domini Melchioris Eeitman.
Domini Iobannis Tall.
Domini lohannis Kiliani.

4) Primi Epho- Domini Nicolai Fabri. a)
7 Senherbuſ. Domini Andreæz Menſerimea manu ſubſeribo.

Er ego Egidius Mechlerus mea manu ſub'ſeripft.

DE P0.

———-ʒ — —

W e

—, —

— üſWä ——

311
DE POILESTATE
E TIT PKI M A IT V P A P £
à Viris doctis Smalcaldiæ congrega-
tis, tractatus icriptus
ANNO M. D. XXXVII.

Luth. wieder Pabſt und Geiſtliche. T.7. VV. anno za. Von Teufel geſtifft
1545.2.l. An Geiſtliche zu Augsb. 1570.r 3. J. Pabſis Gewalt t. 7. VV. p. 116. 232.
Papſtum zu Rom /52r. Rattem Koͤnig 7.6. l. P. 97.263.285

Abpa primùm gloriatur, ſe eſſe pyiaſe.
A! Iure Divino Monarcham ſuper omnes alios E-p. 129.
piſcopos & Paſtores in toto orbe Chriſtiano.
F. 2. Secunds, ſe jure Divino habere utrun-
que gladium, id eſt, penes ſe eſſe ele ctionem, translationem,
& depoſitionem Regum, & regnorum mundi conſtitutionem
&c.

§F. 3. Tertiò addit, id unumquemque ita credere debere,
niſi quis amittere æternam velit ſalutem. Atque hæ cauſæ
ſunt, propter quas Papa jactitat ſe eſſe Vicarium Cbriſti in terris.
SF. 4. Hos tres articulos agnoſcimus & dicimus eſſe fal-
ſos, Deo adverſos, tyrannicos, & Chriſtianæ Eccleſiæ perni-
cioſisſimos. Vt autem fundamentum & ſententia noſtra
melius intelligi posſit, primuùm oſtendemus, Quid ſit, quèòd
gloriatur, ſe lure Divino IMe Supremum. Sic enim ſentiunt, Pa-
pam ſuper univerſam Chriſtianam Eccleſiam eſſe Vniverſa-
lem ſeu Oecumenicum, ut ajunt, Epiſcopum, à quo omnes
Epiſcopi & Paſtores per univerſum orbem ſint Ordinandi p.14. 31.
& Confirmandi, & ipſum ſolum habere jus & poteſtatem,,
omnes Epiſcopos & Paſtores eligendi, ordinandi, confirman-
di, introducendi, deponendi.
§. 5. Præter hoc etiam vendicat ſibi gpoteſtatem condendi
multiplices Leges, de Cultibus Divinis, mutandi Sacramen- p. 320.
ta & doctrinam, & vult ſua Statuta & Leges æquiparari arti-
culis Chriſtianæ Fidei & Sacræ Scripturæ, & dicit, ſua decreta p. 286,30.
V 4 ſine

J2 DE PAP. PDOTEST. ET DOMINATV
ſine peccato mortali non poſſe omitti nec laxari. Et hanc
poteſtatem vult eſſe fundatam in Jure Divino & Sacra
Scriptura: imò vult præferri Sacris literis, & mandatis Dei,
& quod pejus eſt, addit, hæc omnia de Necesßtate Salutis

ita credenda eſſe, aut in æterna damnatione pereundum
eſſe.

Redarguta §. 6. Oſiendemusigitur ex Evangelio, Papam nul-

I. Superiori.
tas.
1. Sacrir. . dö9. 7. I. Laca 22, 2,. Prohibet Chriſtus expresſis ver-
Mat. 5r. bis Ne quis Apoſtolorum in ateros babeat ullum dominatum. Hæc
enim erat quæſtio & diſputatio Diſcipulorum, cum jam,
Chriſtus de ſua pasſione concionatus eſſet, Quisnam eorum
Chriſto poſt mortem ejus ſuccedere, & reliquis ut Vicarius
Chriſti præeſſe deberet? At Chriſtus reprehendit hunc Apo-
ſtolorum errorem, & docet eos, non ſic fore, ut dominen-
tur, & præemineant, ſed ut ſint Apoſteli in æquali, pa-
ri & communi Miniſterio, & prædicent Evangelium. Ideò
inquit: Reges gentium dominantur, & qui poteſtatem habent in
s, henefici vocanturs Vos autem non ſic: ſed qui maximut eſt in-
ter vos, Eit ſicut qui minimus eſ, & qui præcipuns eſt, ſit fcut qui
minifßrat. Ex his verbis manifeſtum fit, Chriſtum non velle
admittere dominatum inter Apoſtolos.

& animarum curatores.

§. 8. II. Idem apparet ex Similitudine, cum Chri-
ftus in eadem diſputatione de Dominatu, parvulum ſtatuit

in medio Apoſiolorum, ut ſignificet, ſicut puellus non ambit.

. poteſtatem, ita etiam Apoſtolos & omnes, qui Verbum præ-
dicant, non debere appetere vel exercere poteſtatem terre-
nam Matth. I5, 2,23,4.

§. 9. III. TLohan. ze, 2z mittit Chriſtus diſcipulos ſuos pa-
p.20. 21.316.31. Titer ſine diſcrimina ad Miniſterium Verbi, ut nullus eerum⸗
potiorem cæteris habeat poteſt tem, Sicenim inquit: Sicut
me miſit Pater, ſie ego mitto vor. Verba hæc ſunt plana
clara, & teſtantur, Chriſtum mittere ſuos, ſicut E miſ
us eit.

lam habere Jure divino poteſtatem ſuper cæteros Epiſcopos

DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 3
ſus eſt. Hic certè nullus peculiarem jurisdictionem & po-
teſtatem in reliquos oſtentare poteſt.
§. 9. IIII. Salat.2, 11.6, 9. oſtendit D. Paulus manifeſtè,
quòd à Petro nec ordinatus nec confirmatus ſit. Non etiam-
agnoſcit Petrum pro eo, à quo confirmari ipſe debuiſſet. Et
in primis urget hoc, quòd vocatio ſuanequaquam conſiſtat
& fundata ſit in autoritate & poteſtate Petri. Quoòd ſibetrus
poteſtatem ejusmocdi à Chriſto accepiſſet, ut Papa falsò glo-
riatur, certè Paulus Petrum etiam talem, videlicet Summum
agnoviſſet.
. 10. Ideè inquit Paulus, Se diu antò prædicaſſe Eyan-
gelium, quäm cum Petro & cæteris de eo colloqueretur. Dicit.⸗
etiam v. 6. Sua nibhil intereſſe, quales aliquandò fuerint ii, qui
videntur eſe aliquid. Deus enim Perſonam hbominis (inquit Pau-
lus) non accipit, & mibi, qui videbantur eſſe aliquid, mibil con-
tulerunt.
F. 1I. Cumigitur Paulus evidenter teſtetur, ſe à Petro
non petiiſſe veniam & poteſtatem prædicandi, etiam tum
cum ad eum po ſtremò veniſſet, certum eſt, Miniſterium Ver-
bi à communi vocatione Apoſtolorum oriri, & à Verbo auto-
ritatem ejus pendere, & non neceſſe eſſe, ut omnes unius
perſonæ Petri vecationem & confirmationem habeant.
12. V. I. Cor. 5, 21. Paulus omnes Miniſtros Eccleſiæ
exæquat, docens, Eeccleſiam Minißtris ſuperiorem & potiorem eſſe.
uarè verè non poteſt dici, Petrum habuiſſe ullum domi-
natum aut ſuperioritatem & poteſtatem, præ relquis Apo-
ſRtolis in Eccleſiam, & in cæteros Eccleſiæ Miniſtros. Sic
enim dicitv 22. Omnia veſtra ſunt, ſive Paulus, ſive Apollo, ſive
cephas, id eſt, nec Petrus nec alii Miniſtri Verbi debent⸗
ſibi vendicare ullam poteſtatem & dominationem in Eccle-
ſiam.
G. . Nemo debet Eccleſiam onerare ullis Traditionibus:
ſed hic regula tenenda eſt, quòd nullius poteſtas & autori-
tas præferenda ſit Verbo Dei. Cephæ poteſtas non eſt ma-
jor, quàm reliquorum Apoſtolorum Ideò Paulus reprehen-

dit eos, qui dicebant, Cephas eſt præcipuus Apoſtolorum &
V 5 ſic ſen·

2. Ex Hiſtor.

Pp. 316.

14 DE PAPE POTEST. ET DOMINATV
ſic ſentit, ideo Paulus quoque & reliqui ſic ſentire tenentur.
Hoc negat Paulus, & Petro adimit prærogativam & poteſta-
tem præ reliquis Apoſtolis in Eccleſia.

EX HISTORIIS.

§. 33. VI. Concilium Nicenum decrevit, Epiſcopum
Alexandrinum conſtituere debere Eccleſias Orientales, &
Epiſcopum Romanum Eccleſias Occidentales, ſive Subur-
banas. Hic Romani Epiſcopi poteſtas primum creſcere ce-

pit, non divino, ſed humano jure ſecundum decretum Con-

cilii Niceni. Quod ſi Epiſcopus Romanus divino jure fuiſ⸗
ſet ſummus, Concilium Nicenum ei hanc poteſtatem adime-
re, & in Epiſcopum Alexandrinum transferre non potuiſſet,
imò omnes EpiſcoposOrientales decuiſſet à Romano Epiſco-
po petere ordinationem & confirmationem.

§. 14. VII. In eodem Concilio ſtatutum fuit, ut u-
naquæque Eccleſia Epiſcopum in præſentia unius aut plu-
rium Epiſcoporum, qui in vicinia eſſent, ipſa eligeret. Hoc
non tantùm in Oriente, ſed etiam in aliis & Latinis Eccle-
ſiis diu ita ſervatum fuit, ut manifeſtè in Cypriano & Au-
guſtino oſtenditur. Sic enim inquit Cyprianus Epiſtola 4.
ad Corneliums Propter quod diligenter de Traditione Zivina GW
Apoſtolica obſervatione ſirvandum eſt & tenendam, quod apud
204 quogzue, & ferò perprorincias univerſas tenetur, ut ad Or-
dinationes ritèò celebrandas ad eam Plebem, cui præpoſitur ordi-
natur, Epiſeopi euidem provinciæ proximi guique conyeniant, &
PEpiſcopus deligatur plebe præſente, ua ſingulorum vitam plenitſi-
mè novit, & uniuscujusque abtum de qus converſatione perſpexit:
quod & apud vos ſabtum videmus in Sabini College noſtri ordina-
tione, ut de univerſæ fraternitatis ſuſragio, & de Epiſcoporum,,
dui in præſentia convenerant, epiſeopatus ei deſerretur, & manus
ei imponerentur.

§. 15. Hanc rationem Cyprianus nominat divinam, &
Apoſtolicam obſervationem, & teſtatur eam Ferè in omnibus

regio-

,— ———

DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 315
regionibus ita tum temporis ſirvatam fuiſſe. H
F. 16. Cum igitur nec Ordinatio nec Confirmatio il-⸗
lo in tempore per maximam orbis terrarum partem, in omni-
bus Græcorum & Latinorum Eccleſis, fuerit petita ab;piſco-
po Romano, certum eſt, Eccleſias illas dominatum & pote-
ſtatem Epiſcopo Romano non tribuiſſe.
. 17. Eſt etiam poteſtas & jurisdictio iſtiusmodi pla-
nèimposlibilis. Quomodo enim posſibile eſt, ut unus E-
piſcopus omnes Eccleſias totius Chriſtiani orbis curare, &
unus omnium Eccleſiarum proculà Roma diſtantium mini-
ſtros ordinare posſit?
g. 1g. Certum enim eſt, regnum Chriſti per totum
mundum diſperſum eſſe. Et adhuc hodiè multæ ſunt Chri-
Rianæ Eccleſiæ in Oriente, quæ ſuos habent miniſtros, qui
nec à Papa, nec à Pontificis ordinati & confirmati funt. Et
quia hæc ſuperioritas, quam Papa contra omnem Scriptu-
ram ſibi arrogat, prorſus eſt imposſibilis, & Ecclefiæ pasſim
in mundo ſparſæ Papam agnoverunt nec receperunt, ut⸗
monarcham ſcilicet, & Dominum, apparet, dominatum
ſtum non eſſe inſtitutum à Chriſto, & non eſſe ex jure divi-
no ortum. J
§. 19. VIII. Olim multa Concilia indhicta & congregata
fuerunt, in quibus Epiſcopus Romanus, nonut Præſes aſſe-
dit, ut Niceæ & alibi. Et hoc etiam argumentum eſt, Eccle-
ſiam tum temporis Papam pro Summo capite Ecchfiarum &
Epiſcoporum omnium non agnoviſſe.
F. 20. IX. Hieronymus inmquit: Si autoritas quærere-
zr, Orbis major eßt Erbe (Romana) Vbicunque fuerit Epiſco-
zus, ſve Romæ, ſive Eugubit, ſve Conſtantinopoli, Lve Rhegii, Pve
Alexandriæ, ſive Thebis, ſve Tanis, eusdem meriti & ſacerdotii
ſt &. Potentia divitiarum, & humilitas paupertatis, ſublimio-
em pel inferiorem facit.
G. 21. X. Et Gregorius ad Patriarcham Alexandrinum
ſeribit, petens, ne ab ipſo nominetur Hupremus & Eniverſalis
Epiſcopus. Et in Regeſtis ait: Ie Synodo Chalcedonenſi ob-
latung

315 DE PAP. POTEST. ET DOMINATV
latum fuiſſe Romano Epiſiopo Primatum, ſed eum id honoris detre-

lCtaſſe.
§. 22. XI. Poſtremò: Quomodo Pontifex Jure divi-
p. 314. no poteſt præeſſe Eccleſiæ, cum Electio ſit penes Eccleſiam, &
hæc conſuetudo longi temporis uſu invaluerit, ut Romani
Epiſcopi à Cæſaribus confirmarentur? .
§. 2;. Item, cum din fuiſſent certamina de Primatu
inter RKomanum & inter Conſtantinopolitanum Epiſcopum,
tandem Phocas Imperator conſtituit, Romano Epiſcopo tri-
buendum eſſe primatum. Quòd ſi vetus Eccleſia agnovis-
ſet Romani Pontificis primatum, hæc contentio non inci-
diſſet, nec fuiſſet opus decreto Imperatoris.

dam, ut Matth. 16, J. Tu es Petrus, & ſuper hanc petram ædifica-
p. 38. bo Eccleſiam meam. Et: Libi dabo clavei. Et Lo. 21, 17. Paſce
oves meas. Et ſimiles ſententi?. Quia autem de hac re
diligenter, ſatis ſuperque à noſtris diétum & ſcriptum eſt:
ad ea quæ dicta & ſcripta ſunt, hic nos quoque referre
volumus,& brevibus de Sententia illorum Pictorum reſpon-
debimus. H
§. 25. In ſingulis ſententiis illis, Petrus omnium per-
ſonam communem ſuſtinet, & non pro ſe ſolo, ſed loco omni-
um Apoſtolorum loquitur, id quod textus manifeſtè oſten-
dit. Chriſtus enim Petrum interrogat non unum, ſed hoc
modo: O em vos dicitis me eſ? Et quod Chriſtus ad Petrum
ſolum dicit: Libi dabo Claves, Et: Quidquid ligaveris &c. il-
lud alibi Mat. c.15, 15. ad totum cœtum dicit: Quidquid liga-

remiſeritis peccata & . Hæc verba teſtantur, Claves pariter
omnibus in commune datas eſſe, & omnes pariter ad
b. 3(5. prædicandum miſſos eſſe.
. F. 26. Inſuper fatendum eſt, Claves non pertinere tan-
tùm ad unum hominem, ſed ad univerſam Eccleſiam, cui la.
NB. Hæc pun- „ves datæ ſunt, ut manifeſtæ rationes oſtendunt. [Vt enim
ctata non ex- promisſio Evangelii ſimpliciter & immediatè totius Eccleſiæ

e. itouy „ eſt, ita & Claves immediatè totius Eccleſiæ ſunt, quia Claves
teb. .
anni 1579. . nihil

§. 24. Allegantur autem contra nos ſententiæ quæ-

veritis in terra &. Et in lohanne c. 20, 21,22,23. Cuicunque

poteſtatem habet. Et Chriſtus Mat.15, 2o. inquiens: Quid- „

DoCTOR. VIROR. SCRIPTVM. z7V
nihil aliud ſunt, quàm officium, quo promisſio omnibus „p. 29.143.146.

etentibus ofertur. Hinc Eccleſia miniſtros ordinandi ,„ 301.
) Ferculum,

Perd. . . . . margine ir⸗
quid ligaveritis &c. oſtendit ſimul, cui det claves, nempe , e marZine
repſit Matthe-

18ſ Xri/, J noreag, Lys, aryizt 1i .
Eeccleſiæ. FPbiduo aut tres congregati fuerint in nomine meo &c. „Ki paronoma-

Et Chriſtus ſummum & vliimum ſerculum a) apponit Ec- „ſia, pro in ul-
cleſiæ, cum inquit, Dic Eccleſiæ. „timo Judicio.

§. 17. Ex his ſequitur, ſententiis illis nonbetrum ſe „Vox Gericht
utrumque di-

Iummodoô, ſed totum cœtum Apoſtolorum intelligi. Qua- „er uli, Scri-
re ex illis non poteſt probari peculiaris poteſtas & prima- ,„ de ineuri
tus Petri præ aliis Apoſtolis. Quòd autem ſcriptum eſt „contra Lyſer.
Super hanc petram ædificabo Eccleſiam meam, certè fatendum contra Hoff-
eſt, Eccleſiam non ſuper unius hominis poteſtatem ædifi- mann. 157.
catam eſſe, ſed ædificatam eſſe ſaper offcium, quo confeſſto Pe-
tri præditatur, quæ eſt, quòd Ieſus ſit Chriſtus, Filius Dei.
Ideò Chriſius alloquitur Petrum, ut miniſtrum officii, in quo
hæc doctrina & confesſio audiri debet, inquiens, Super hane
petram, id eſt, ſuper hanc doctrinam, prædicationem &
confesſionem.
S§. 28. Prædicatio autem hæc, ſive Minifterium non
eſt alligatum vel ad locum certum, vel ad perſonam, ſicut
Levitarum munus in lege alligatum erat, ſed per totum ter-
rarum orbem diſperſum eſt, & in eo loco eſt, in quo Deus da:
dona hominibus, Apoſtolos, Prophetas, Paſtores, Doltores &6. Et Eph. 4, n.
perſona nihil addit ad verbum & officium illud à Chriſto Cor. ne, 27.
mandatum. Quicunque ſanè doceat in Minifterio, cum ad-
ſunt, qui audiunt & credunt, & vitam ſecundum Verbum-
inſtituunt, fit eis ſicut audiunt & credunt.
S. 29. Eodem hoc modo muhi ex veteribus Doctori.
bus ſententias illas interpretantur, non de Perſona Petri, ſed
de Officio & Confesſione, ut Origines, Ambroſius, Cypria-
nus, Hilarius, Beda. Chryſoſtomus ſic ait: Super Hane
Petram, non ſuper Petrum. Non enim ſuper Hominem, ſod
Jiuper Fidem Petri zædifcavit Eccleſiam fusmw. Qus auten
erat fides ?à Tu es Chriſtus Filius Dei vivi. Et Hilarrus: Pe-
ero revelavit Pater,ut diceret, Tu es Filius Dei vivi. Super

p: 316.

II. Poteſtas.

P. 324

Pp.3 12. 316.

318 DE PAPE POTEST. ET DOMINATV
hanc igitur confesſionis petram, Eccleſiæ zdißicatio eſt. Haæc fi-
des, Eccleſiæ fjundamentum eß. Quod autem alibi legitur
Io. 2117. Paſce oves meas , Et: Petre, amas me plus bis 7 non
hoc vult, quaſi Petrus majorem poteſtatem habeat reliquis
Apoſtolis, ſed jubet eum paſcere, id eſt, Evangelium prædi-
care, ſive Eccleſiam per Evangelium gubernare. Et hoc
tam eſt cæterorum Apoſtolorum, quàm Petri.
§. 3z0. SECVNDVS Articulus evidentior eſt priori.
Nam Chriſtus diſcipulis ſuis tribuit tantùm Spiritualem po-
teſtatem, Evangelium ſcilicet prædicandi, Remisſionem pec-
catorum annunciandi, Sacramenta exhibendi, Impios ex-
communicandi per Verbum ſine vi corporali: & nequaquam
eis præcepit Gladii uſum, Politiarum & regnorum conſtitu-
tionem, Regum vel præfectionem, vel depoſitionem. Sic enim
inquit Chriſtus Mat.25, 9.6151Ite, & docete ſervare omnia, us
præcepi vobis. Et: Sicut me miſit Pater, ita égo mitto vos Io. 20, 21.
§. 31. Conſtat autem omnibus, Chriſtum non ideò miſſum
eſſe, ut gladium geſtaret, aut humano more regnaret, ſicut
ipſe Jo. 15, 36, inquit: Regnum meum non ſt de hoc mundo. Et
PaulusII. Cor,y II. 6.I,24.1. Petr.'. a. Par. Io,g. inquit: Non domina-
mur fidei veſtræ. Et: Arma militiæ noſtræ non ſunt carnalia & e. Et
quòd Chriſtus in pasſione ſua ſpinis coronatus, purpurea ve-
ſie indutus & productus, ac deriſus fuit, ſatis ſignificavit,
Spirituale regnum Chriſti tandem riſui exponendu, & Evan-
gelium ſupprimendum, & aliud externum regnum loco illi-
us, ſub ſpecie Spiritualis poteſtatis erigendum fore. Qua-
propter Conſtitutio Bonifacii g. & cap. Omnes Diſt. 22. & ſimilia
dicta, prorſus impia & falſa ſunt, quibus obtinere volunt, Pæ-
pam jure divino eſe Dominum regnorum mundi: Ex qua falſa,
opinione primùm horrendæ tenebræ in Eccleſia, deinde tetræ
diſtractiones & magni motus in Europa orti fuerunt, & Mini-
fterium docenc fuit neglectum, doctrina de Fide & Spiritua-
li regno Chriſti prorſus extincta fuit, & Pontificis externæ
traditiones & larvæ pro Chriſtiana juſtitia habitæ fuerunt.
F§. 32. Poſtea Pontifices perrexerunt occupando regna &
Principatus, Reges præfecerunt & removerunt, & injuſtis
excom-

—. –☚ —--

—

—RTN—è

“,ð

319
excommunicationibus & bellis, ferè omnes Reges in Euro-
pa adflixerunt, in primis Imperatores in Germania, inter-
dum eam ob cauſam ut civitates in Italia ad ſe attraherent,

DoCTOR. VIROR. SCRIPTVM.

interdum verò ut Epiſcopos in Germania ſibi ſubjicerent,
& Epiſcopatus ipſi conferrent, quos Cæſar ſolus antea con-
tulerat, &, quod deterius eſt, in Clementina legitur, vacante
IEmperio, Papam Imperatori ſuccedere, & Imperii haredem eſſe legiti-
mum.
S. 3. Adeò Papa non tantùm mundanum dominium,
contra expreſſum Dei mandatum, injuſte ſibi arrogavit, ſed
tyrannico more autoritatem ſupra omnes Reges habere vo-
luit. Etſi autem per ſe reprehenſione dignum hoc facinus
ſit, tamen maximè horrendum eſt, quòd tantam malitiam &
temeritatem voluit tegere Mandato Chriſti, & Claves de
mundano dominio interpretatus eſt, & huic impiæ & tetræ
opinioni ſalutem animarum attexuit, dicens: Niſi quis Pa-
pam credat tantam poteſtatem jure divino habere, eum ſalvari non
poſſe. .
§. 34. Cum igitur tam fœdi errores doctrinam de Fi-
de & Regno Chriſti prorſus obſcuraverint, profectò ſilentio
præterin non debent. Ob oculos enim poſitum eſt omni-
bus, quàm ingentia damna in Eccleſia inde orta fuerint.
5. 35. IERIIO etiam hoc ſciendum eſt, quòd, etſi Pa-
pa primatum & ſuperioritatem jure divino haberet, tamen
bontificibus is, qui idololatricos cultus & falſam doctrinam
cum Evangelio pugnantem tuentur, non deberi obedien-
tiam, & quod majus eſt, iſtiusmodi Pontifices cum regno
ipſorum pro anathemate & maledicto habendos eſſe, ut Pau-
us Gal. S. evidenter adfirmat: Si Angelus de cælo veniens, a-
Eud Evangelium prædicaverit, quàm qquod vobis prædicavimus,
Anathema ſit. Et in Ais c. 5, 29. ſcriptum eſt: Deo magis eſt
obediendum, quàm hominibus. Et Canoniſtæ ipſi dicunt, Pa-
pæ, qui bæreticus eſt, mon deberi obedientiam.
§. 36. Summus Pontifex in Lege Moſis, gerebat offici-
umlure Divino. Et tamen nemo obligabatur ad obedientiam,

cum Pontifices contra Verbum Dei agerent. Ideò leremias &
alii

p. 268.

II. Credendi
ntecciſitas.

p. 41.135.267.
327.

p. 17.

Fugienda.

1.
P. 311.

2.

32¾

P⸗ 322.

P· 756.

320% DE PAP. POTEST. EFT DOMlINATV.

alii Prophetæ ſe à Sacerdotibus ſiparabant ler. y ig. Et Apoſtoh
à Caipha ſe ſeparabant, & nullam ei obedientiam debebant.
Manifeſtum eſt autem, quòd Papæ & Pontifcii impiam do-
Gtrinam & impios cultus defendere & retinere velint. Et.⸗
enormia vitia, quæ Sacra Scriptura de Antichriſto Prædicit,
congruunt regno & membris Papæ.
§. 37. Paulus enim deſcribens Antichriſtum II. Theſfal.
2. appellat eum Adrerſarium Chriſti, extolentem ſe ſupra omne
quodt dicitur Deus, aut quod colitur, ita, ut in Templo Dei ſedeat,
tanquam Deus, & prætendat, ſe eſe Deum & c.
§. 38. Loquitur Paulus de quodam, qui in Eccleſia⸗
regnat, & non de Regibus mundi, & vocat eum Adverſarium
Chriſi, excogitantem aliud dogma, & arrogantem ſibi titu-
lum, quaſi jure divino talis ſit, & talia faciat.
F. 39. Primèò autem conſtat, Pontificem in Eccleſia do-
minari, & ſub ſpecie poteſtatis Spiritualis attraxiſſe domi-
nium, & niti his verbis: Dabo tibi claves cælorum Mat. 16, 15§.

§. 40. Secunas, doctrina Papæ ſimpliciter adverſatur

Evangelio.
§. 41. TLertiè, quòd dicat ſe Deum eſſe, tribus modis
manifeſtum fit. Primò, quòd adfirmat, ſe habere poteſta-
tem mutandi doctrinam Chriſti, & veros Dei cultus ab ipſo
Deo inſtitutos, & vult doctrinam ſuam, & fictitios cultus
ſervari, ac ſi Deus ipſe illos mandaſſet. Secundè, quòd per-
hibet ſe habere poteſtatem ligandi & ſolvendi non tantùinm
in hac vita, ſed etiam in vita æterna. Tertio, quòd non vult
ferre ullum Eccleſiæ aut aliorum de ſe judicium, ſed dicit⸗
ſuam poteſtatem ſuperare omnia Concilia, & univerſam Ec-
cleſiam. Hoc ſcilicet eſt ſe ipfum Deum facere, cum nec Eccle-
ſiæ, nec aliorum judicium admittitur.
§& 4². Tandem, Papa errores iſtos & impietatem in-
juſta vi & homicidiis defendit, & omnes non per omnia cum
ipſo ſentientes trucidavit.
§. 43. EHæc cum ita ſint, debent omnes Chriſtiani dili-
gentisſimè cavere, ne impiorum iſtorum dogmatum, blasphe-
miarum, & crudelium facinorum ſe participes faciant, ſed ut
à Pon-

r f ⅞—

— ——

DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 321
à Pontifice & ſquamis ejus, tanquam à regno Antichriſti di-
ſcedant, eique maledicant, ſicut Chriſtus mandavit. Cavele Matih. y, F. c.
4 falſis Prophetis. Et Paulus jubet, falſos doctorer vitari, & ut 24, F. e& 16, 6.
abominationem & anathema reprehendi, atque damnari. Et Tit z, 10. 2. Pet.
. . . . „: 3 7. I. Io. J,; I.
2. Cor.6,4. inquit : Nolite jugum ducere cum infidehibus.2,62 1. Er 5
Quz enim ſocietas luci cum tenebris &c. Grave eſt, à tot
regionibus & hominibus diſcedere, & aliud doctrinæ genus
profiteri. Sed mandatum Dei habemus, ut unusquisque ſi-
bi caveat, & nemo ſentiat cum iis, qui falſam doctrinam
profitentur, & crudeliter defendere conantur.
§F. 44. Proinde conſcientias bonas habemus, & opti- Ey,gnen.
mè excuſati ſumus. Omnibus enim noti ſunt errores maxi-
mi, qui in regno Pontificis ſparguntur, & ſcriptura exclamat
ſeriò, errores illos eſſe diaboli & Antichriſti doctrinam. Idolola- . de Miſa.
tria in profanaticne Miſſarum eſt manifeſta, cum quòd pla- p. 268.
nè inutiles illæ ſunt, tum quod quæſtum & turpe lucrum au
xérunt. Docsctrina de pœnitentia à Papa & cjus manipulo z. Operum⸗
prorſus depravata fuit. Docent enim peccatum remitti merito.
propter propria noſtra opera, & attexunt tamen, dubitan-
dum eſſe, utrum peccata ſint remiſſa. Non docent, quòd
propter Chriſtum peccatum ſine merito noſtro remittatur,
& quòèd hæc remisſio peccatorum per fidem in Chriſtum im-
petretur. B
F, 45. Hac falſa doctrina Chriſto adimunt honorem,
& ſpoliant conſcientias vera & certa conſolatione, & abolent
veros cultus, nempe, exercitium fidei, quæ cum inſidelitate &
deſperatione de promisſione Evangelii luctatur.
§. 46. Similiter obſcurarunt etiam doctrinam de pec- 5. Peccato.
cato, & peculiares traditiones excogitarunt de omnium pec- p. 9. 142.
catorum enumeratione & confesſione. Hinc varii errores,
& tandem deſperationes ortæ ſunt. 2
8§. 47. Deinde peculiares ſatisfactiones effinxerunt, 1. Satisfa-

quibus beneficium & meritum Chriſti obſcuratum fuit. ione.
§. 48. Ex his natæ ſunt indulgentiæ, mera mendacia p. 143. 144.
ad quæſtum & lucrum excogitata. 167. 177. 283.
F. Indulgétiis.

X 5.49 Quanti

322. DE PAP. POTEST. ETI DOMINATV

6. Iavocatio- F. 49. Quanti etiam abuſus, & quàm horrendæ idolo-
ne Senctor. latriæ ex Invocatione Sanctorum proruerunt p. 268.264.
7. Cælibatu. 6. 50. Quanta flagitia & ſcelera ex prohibitione Con-
Pp.263. 306. jugii confluxerunt?é
S§. Votis. F. F. Quaâm horrendumin modum doctrina Evange-

P3o;z. l per dogma de Votis obſcurata fuit? Docuerunt enim, vo-
ta iſta eſſe juſtitiam coram Deo, & promereri remisſionem.
peccatorum. Sic meritum Chriſti humanis traditionibus attri-
dutum fuit, & doctrina de fide penitus deſtrueta fuit.
9. Traditio- §. 52. Traditiones ſuas ſtolidas & leves gloriosè jaeti⸗
nes. p.308. tarunt eſſe veros cultus, & perfectionem, & operibus à Deo
unicuique in vocatione injunctis & mandatis, Prætulerunt.
Hi profectò non ſunt exigui errores cenſendi. Furantur-⸗
enim Chriſto debitum honorem, & animas perdunt. Ideo
omnino taxandi ſunt.

10. Jurisdi- S. 53. Ad errores autem iſtos adjiciuntur duo nefan-

io affectata. da peccata. Vnum, quòd Papa errores iſtos immani ſævitia
& tyrannide, ac inhumana vi defendere & retinere cona-
p. 3 0. tur. Alterum, quòd judicium eripit Eccleſiæ, nec vult ut
legitimo modo Eccleſiaſticæ controverſiæ ritè judicentur::
imò vult ſuperior eſſe omnibus Conciliis, & poteſtatem ha-
bere reſcindendi & abolendi omnia, quæ in Concilio decreta
ſunt, ſicut interdum Canones impudenter idem adfirmant,
& multo impudentius id Pontifices fecerunt, ut exempla te-
ſtantur.
§. 54. 9. Qusſt. 3. dicit Canon: Nemo judicabit primam
ſedem. Negque enim ab Auguſto, neque ab omni Cleromequéè à Re-
Sibus, neque à poyulojudex judicatur.
§. 55. Sic duplicatam tyrannidem exercet Papa, cum
quòd tetros iſtos errores vi & ſævitia defendit, tum quòèòd nul-
p. 39. lam cenſuram aut cognitionem admittit. Hoc poſterius et-
jam plus nocet, quàm ulla ſævitia. Ademto enim vero
judicio & cognitione Eccleſiæ, imposſibile eſt poſſe tolli fal-
ſa dogmata, & impios cultus, & hac ratione multæ animæ
perduntur.
§.56. Quapropter pii tam tetros errores regni Papæ & ty=
rannidem

7

DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 33
rannidem diligenter conſiderare debent. Et cogitent pri-
mum vitandos eſſe errores, & veram doctrinam propter glo-
riam Dei, & propter animarum ſalutem, amplectendam eſſe.
Deinde cogitent quoque, quantum ſit ſcelus, adjuvare inju-
ſtam immanitatem Papæ, qua tot pii Chriſtiani crudelibus
modis interficiuntur, quorum ſanguinem Deus certò ulciſce-
tur.

§. 57. In primis autem oportet Reges & Principes, tan- 11. Princi-
quam præcipua membra Eccleſiæ, operam & opem conferre, Vum cara.

ut errores multiplices tollantur, & conſcientiæ rectè erudian-
tur, ſicut Deus Reges & Principes hujus officii commonefacit,
& Pſal.2, 1o. hortatur: Et nunc Reges intelligite, erudimini, qui judi-
catis terram. Prima enim hæc cura Regum & Potentum es-
ſe debet, ut gloriæ Dei diligenter inſerviant, & eam or-
nent.
§. 58. Eſſet igitur res injuſtisſima, ſi Reges & Principes
potentiam & auterſtatem ſuam conferrent ad horrendamido-
lolatriam confirmandam, & ad cætera infinita flagitia tuenda,
& ad crudelia homicidia piorum Chriſtianorum.
. 59. Et ut Papa maximeè Concilia convocare velit,
quomodo Eccleſiæ adverſus portenta jam enumerata conſu-
li poterit, ſi Papa non vult pati, quidquam contra ſe decer-
ni, nec quenquam admittit ad dicendam de Eccleſiaſticis re-
bus ſententiam, niſi eos, quos antea habet ſibi obligatos
horrendis juramentis, non etiam ipſius Dei Verbo ex-
ceꝑto?
§. 60. Cum autem judicia Conciliorum fint Eccleſiæ,
& non Papæ judicia, certe Regum & Principum officium eſt,
ne licentiam iſtam Pontifici permittant, ſed curent, ne Eccle-
ſiæ eripiatur facultas judicandi, qua omnia ſecundum Scri-
pturam & Verbum Dei decernantur. Et ſicut cæteros erro-
res Papæ taxare debent Chriſtiani omnes, ita etiam ipſum Pa-
pam reprehendere debent defugientem & prohibentem ve-
ram cognitionem & verum judicium Eccleſiæ.
S. 6t. Itaque etiamſi Papa jure divino haberet primatum
ſeu jurisdictionem, tamen obedientia ei non debetur, cum im
X 2 pios

12. Concilid.

contra Philip.
P 309⸗

224 DE PAP. POTEST. ET DOMINATV
De Epiſcopor. pios cultus, & doctrinam cum Evangelio pugnantem de-
Poteſtate. fendere velit: imò neceſſe eſt ei tanquam Antichriſto ad-
verſari. Errores profectò ejus ſunt manifeſti, quanti, & quàm

tetri ſint.
B Perſecutio. §. 62. Manifeni etiam eſt crudelitas, quam in pios
Ez. I4,6. Gr.’S»exercet. Habemus Dei mandatum & verbum, ut idololatriam,

G. 1. Pet. c: impiam doctrinam, & injuſtam ſevitiam fugiamus: Ideo o-
1. Io. †, 27. Acltor.

15,g GαrÜ¾ℳο.⁰ hes pii magnas, neceſſarias & manifeſtas cauſas habent,
1. Theſſal. 4, 9. Dé obediant Papæ. Et hæ neceſſariæ cauſæ pios omnes con-
ſolantur adverſus multiplicia convitia & opprobria, quæ no-
bis objiciuntur de ſcand alis datis, de ſchiſmatibus, & dis-
cordia.
§. 63. Qui veròô ſentiunt cum Papa, & ejus doctrinam
& impios cultus defendunt, pollunt ſe idololatria, & blasphe-
mis opinionibus, & omnem ſanguinem piorum in ſe tan-
quam reos derivant, quos Papa & Pontificii perſequuntur,
impediunt etiam Dei gloriam & Eccleſiæ ſalutem, quia erro-
res & flagitia coram toto mundo in perniciem univerſæ po-
ſteritatis defendunt.

D E EPIS C O P O RV M
POIESTATE ETY IVRIS.

DICTION E.
A. C. Art. 7. Ab. p. 3g. Apol.2675. Luth. ?. 2. l. 176.

N Confesſione & Apologia noſtra in genere diximus de
poteſtate Eccleſiæv. Evangelium enim præcipit iis, qui
Eccleſiis præeſſe debent, ut doceant Evangelium, remit-
tant peccata, & Sacramenta adminiſtrent: præterea tribuit
p.40. 4.38. eis jurisdictionem & poteſtatem excommunicandi per-
327.32 8. ſeverantes in manifeſtis criminibus, & abſolvendi reſipi-
ſcentes.
F. 2. Liquet autem confesſione omnium, etiam adverſa-
p. 315.327. 32 . riorum noſtrorum, hanc poteſtatem communem eſſe omni-
bus, qui præſunt Ecclefiis, five nominentur bPaſtores, ſive
presbyteri, ſive Epiſcopi: ideoque Hieronymus claris verbis
inquit:

Ooortet Epiſcopum eſſe unius uxoris virum. Et ipfe Petrus & Io-
hannes vocant ſe presbyteros n. Pet.,1. 2.2. Io. I.

poteſtatem miniſtros vocandi, eligendi, ordinandi. Et hoc

DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 3²5
inquit, inter Epiſcopos & presbyteros non eſſe diſerimen, ſed omnes De Epiſcopor.
paſtores & Epiſéopos & Presbyteros eſe. Et allegat textum Pauli Poteſtate.
Tit-,. dicentis: Propterea tereliqui in Creta, ut conſtituas pres:
byteros per civitates. Hos deinde nominat Epiſtopos, inquiens:

§. 3. Poſtea addit Hieronymus: Quod autem unus e-
leltus eſt, qui cæteris præponeretur, in remedium ſehiſmatis fabtum eſt,
ne unusquisque ad ſe trahens Eccleſiam Chriſti rumperet. Nam: p. 306,
& Alexandriæ à Marco Evangeliſßta usque ad Eſaäaram & Biony-
Ffum, Presbyteri ſemper ex ſe unum eligebant, & in excelſiore loco
collocabant, & Epiſi opum nominabant, quemadmodum exercitus
Imperatorem ſibi facit, & Diaconi etiam ex ſe unuwi inaduſßtrium
eligunt, quem Archidiaconum nuncupant. Quid enim fa-
cit Epiſiopus, excepta ordinatione, guòd Pretbyter non facit?
Sc.
S. 4. Hic docet Hieronymus, diſtinctos gradus K-
piſcoporum & presbyterorum ſive paſtorum, tantum huma-
na autoritate conſtitutos eſſe: idque res ipſa loquitur, quia
officium & mandatum planè idem eſt, & ſola Ordinatiò
poſtea diſcrimen inter Epiſcopos & paſtores fecit. Sic enim
poſtea inſtitutum fuit, ut unus Epiſcopus ordinaret mini-
ſtros Verbi in pluribus Eccleſis.
§8S. 5. Quia autem jure divino nullum eſt diſcrimen-
inter Epiſcopum & paſtorem, non eſt dubium, ordinationem
idoneorum miniſtrorum à paſtore in Eccleſia fua factam,
jure divino ratam & probatam eſſe.
g. 6. Itaque cum Epiſcopi iſti ordinarii Evangelium
perſequantur, & idoneos ad Miniſterium ordinare nolint:, p. ro2. 105. 153.
unaquæque Eccleſia in hoc caſu jus & poteſtatem habet or- 165.182.328.758.
dinandi miniſtros ſuos.
§S. 7. Vbi enim eſt Eccleſia ibi eſt mandatum docen-
di Evangelium. Quare neceſſe eſt, ut Eccleſiæ retineant jus

zus eſt donum, propriè à Deo datum Eccleſiæ, quod nulla hu-
X 3 mana

17

P. 30 1. 316.

P. 314.316. 325.

Luth. ?.. L. ?g.

316 DE POTEST. EPISCOPORVM.
manu autoritas Eccleſiæ eripere poteſt, ſicut & Paulus Eph.q n.

teſtatur, cum ait: Aſcendit in altum, dedit dona hominibaus. Et.

inter hæc dona propria Ecclefiæ, numerat paſtores & docto-
res. Et addit, dari tales ad ædificationem Corporis Chriſti. Se-
quitur igitur, ubicunque eſt vera Eccleſia, ibi quoque eſſe-
jus eligendi & ordinandi miniſtros: ficut in caſu necesſita-
tis etiam Laicus alium abſolvere, & proximi fui paſtor fieri
poteſt, ſicut Auguſtinus hiſtoriam deſcribit de duobus Chri-
ſtianis in navi, quorum alter baptizaverit catechumenum, &
is baptizatus akerum abſolverit.

§. 8. Huc pertinent ſententiæ Chriſti, quæ teſtantur,
claves datas eſſe Eccleſiæ, non certis tantum perſonis, ficut tex-

tus oſtendit: Vbicunque duo aut tres congregati fuerint in nomine
meoo, in medio eorum ſum &. Mat. Iös, 20.
§F. 9. Poſtremò etiam hoc confirmatur dicto Petri r.
c.2,9. cum inquit: Vos eſtis regale ſacerdetium. Hæc verba adve-
ram Eccleſiam propriè pertinent, quæ cum ſôla habeat ſacer-
dotium, certè habet etiam jus eligendi & ordinandi miniſiros.
S. 10. Idem etiam communis conſuetudo Eccleſiæ te
ſtatur. Olim enim populus eligebat paſtores & Epiſcopos,
& accedebat Epiſcopus vel ejus Eccleſiæ vel vicinus, & confir-
mabat electum impoſitione manuum. Et fuit tum temporis
Ordinatio nihil aliud, niſi talis Confirmatio.

II. Poſtea acceſſerunt novæ Ceremoniæ, quarum-

aliquas Dionyſius enumerat. Secille liber Dionyſßi eſt no-
vum figmentum ſub fictitio titulo, ſicut & liber Clementis falſo
titulo proſtat, & longe poſt Clementem ab homini malo ſcri-
ptus eſt. J
F. 12. Tandem aſſuerunt appendicem hanc, ut Epi-
ſcopus ad eos, quos conſecraret, fic loqueretur: Do tibi pote-
ſtatem ſacrifcandi gro nivis & mortuis. Sed ne hoc quidem-
in Dionyſio extat. 9
S. 13. Ex his liquet, Eccleſiam habere jus eligendi &
ordinandi miniſtros. Ideò cum Epiſcopi vel ipfi ſunt hære-
tici, vel idoneos ordinare recuſant, Eccleſiæ mandato & jure
divino tenentur paſtores & miniſtros ordinare. i4. S
1 14. Si

DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM;: 37.
F. 14. Si qui jam objicere velint, Keri confuſßonem &
diſtrattionem, ſciendum eſt, impiam doctrinam & tyranni-
dem Epiſcoponum in culpa eſſe, quia Paulus præcipit, ue
omnes Epiſeopi, qui vel ipfi non rectè doceant, vel falſam doctrinam &
impios cultus defendant pro anathemate habeantur Gal. 1,§. p

F§. I5. HACTENUS de Ordinatione diximus, quæ a.
na, ut Hieronymus ait, Aiſcernebat Epiſéopos à preibyteris. Ita-
que nulla diſputatione opus eſt de cæteris Epiſcoporum of-
ſiciis, niſi fortaſſe de Confirmatione, Campanarum bapti-
zatione, & ſimilibus præſtigiis dicendum eſſet, quæ prope-
modum ſola Epiſcopi retinuerunt. Sed de lurisdictione a-
liquid diſſerendum reſtat.

§. 16. Conſtat, Iurisdictionem illam communem ex-
communicandi reos manifeſtorum criminum, pertinere ad
omnes paſtores, & eam Epiſcopos tyrannicè ad ſe ſolos, ad
quæſtum ſuum turpiter explendum, attraxiſſe. Officiales enim
licentiam ſuam intolerabilem exercuerunt, & ex avaritia, vel
aliis cupiditatibus, homines adflixerunt nimium, & ſine legi-
tima & juſta cognitione excommunicarunt. Quæ autem iſta
tyrannis eſt, qua Officialis in civitate aliqua poteſtatem ha-
bet ſuo pro adfectu pravo, ſine juſta cognitione, damnandi,
vexandi, cogendi & excommunicandi homines?

§. 17. Hac poteſtate multipliciter abuſi ſunt, & cri-
mina manifeſta, quibus excommunicatio debetur, neglexe-
runt, & tantum in res ludicras animadverterunt, ut in jejunia
non reètè ſervata, in ferias fortè violatas, niſi quod interdum
in adulteria ſeveriores eſſent, & tamen in hac re ſæpe inno-
centes deformarent & infamarent, quja in tam gravi accuſa-
tione, ſine juſta cognitione & ordine judiciorum, homines
damnabant, quod certè fieri non debuit.

F. 19. Cum igitur hanc Iurisdictionem Epiſcopi tyranni-

cè ad ſe ſolos tranſtulerint, eaque turpiter abuſi ſint, & præter-

ea ſufficientes cauſæ ſint, cur ipſis non obediatur, certè licet,

X 4 hanc

41. 5.25y.
319.

p. 132.

328 DE POTEST. EPISCOPORVM
hanc furto & vi ablatam Iurisdictionem rurſum ipfis adime-
P. 324.-37. re, & paſtoribus, ad quos ea de mandato Chriſti pertinet,
reſtituere, & curare, ut legitime exerceatur ad vitæ emenda-
tionem, & ad illuſtrationem gloriæ Dei.
K 19. Reliqua eſt lurisdictio in iis Cauſis, quæ Pon-
tificio ſeu Canonico ſure ad forum Eccleſiaſticum pertinent:,
Lutbh. ?47.l.237. ut in primis ſunt cauſæ matrimoniales. Hanc jurisdictio-
Aé. nmem Epiſcopi etiam humano tantum jure arripuerunt, &
quidem non admodum veteri, ut ex Codice & Novellis
luſtiniani apparet, cauſas matrimoniales à magiſtratu pohiti-
co d'judicandas fuiſſe, qui certè debet illas dijudicare, præſer-
tim, ſi Epiſcopi injuſtè pronuncient, aut negligentes ſint, id
quòd & Canones teſtantur.
§. 20. Quare ob hancjurisdictionem Epiſcopis nul-

la debetur obedhentia. Et cum leges, quasdam condiderint

injuſtas de cauſis matrimonialibus, quas in ſuis judiciis ob-
ſervant, debet magiſtratus politicus etiam propter hanc cau-
ſam judicia aliter conſtituere. W
§. 21. Certè prohibitiones conjugii inter compa-
tres, five in cognatione ſpirituali, ſunt injuftæ. Et in-
juſtum eſt prohibere conjugium perſonæ innocenti poſt
factum divortium. Injuſtum eſt, in genere omnes clan-
deſtinas & doloſas deſponſationes, absque parentum vo-
luntate & conſenſu factas, admittendas & probandas ef-
ſe. Injuſtum denique eſt, prohibere ſacerdotibus matri-
P. 24.212.,306. monium.
§. 12. Sunt & plura in Pontificiis decretis, quibus
confcientiis laquei & onera injiciuntur & inferuntur, quæ
omnia jam recitare nihilattinet. Satis eſt ſcire, quod mul-
tæ ſint injuſtæ leges Papæ de cauſis matrimonialibus, ob quas
magiſtratus politicus ſatis cauſæ habet, ut judicia aliter con-
ſtituat.
§K. 23. Cum igitur Epiſcopi Pontificii, impiam doctri-
nam & impios cultus violenter defendant, & pios paſtores
P. 303. 105. i65. Ordinare non velint, ſed juvent ſævitiam Papæ in illis interfi-
a o; 327756. ciendis, & jurisdictionem paſtoribus eripuerint, & eam arre-
ptam

—

— —

ptam tyrannicè ad ſuum quæſtum exercuerint: Poſtremò,
cum etiam in cauſis matrimonialibus tam injuſtè & perpe-
ram egerint & agant, ſatis multas & neceſſarias cauſas Ec-
cleſiæ habent, quare eos non agnoſcant Epiſcopos. Ipſi au-
tem Epiſcopi meminerint, opes & reditus ipſorum eſſe elee-
moſynas, ideo datàs, ut ipfi ſerviant Eccleſiæ, & officio ſuo
fungi posſint commodius & melius, ſicut Regula inquit:
Beneficium datur propter offcium.
§. 24. Quare non poſſunt illas eleemoſynas bona⸗

conſcientia uſurpare. Et interim Eccleſiam defraudant, cui

DoCTOR. VROR. SCRIPTVM. 3 ½

Luth. 7. 5. L. &.
85. Sb. 5v. 55.

opus eſt illis facultatibus ad fuſtentationem miniſtrorum, &

educationem juventutis, ut evadant in viros doétos, & ad

pauperum ſubſidia, ac in primis ad judicia matrimonialia:

Tanta enim varietas & magnitudo eſt caſuum matrimoniali-

um, ut peculiari judicio & foro eis opus ſit, quod absque,
reditibus illis eccleſiaſticis conſtitui non poteſt. B. Petrus 2.

c.2, z. inquit, futuros impios Epiſiopos, qui bonis & eleemoſynis Ec-
dJeſie abuſimri ſint ad ſaum lurum, neglecto miniſterio. Et-⸗
quia Spiritus ſanctus iſtis graviter minatur, ſciant Epiſco-
pi, ſe rapinæ hujus rationem Deo reddituros eſſe.

§. 26. D O CTORES ET CON-

CIONATORES „ QVI CoNFBSSIONI

Auguſtanæ & Apologiæ fubſcripſe-
runt, Anno M. D. XXXVII.

D* mandato illuſtrisſimorum Principum & Ordinum,
ac Civitatum Epangelii dobctrinam proſitentiumn,
relegimus articulos Confesſionis exhibitæ Enperato-
ri in Conpentu Auguſtans, & Dei beneßcio ounnes Con-
cionatores, qui in boc Smalealdenſe econventu inter-
fuerunt, conſentientes profitentur , ſo juxta articulos

X 5 Confes-

y. 6géb.

DOCTORESETCONGCIONAT.
Confetonis & Apologiæ ſentire, & docere in ſuis Eccletiir;
proſitentun etiam, ſe articulum de primatu Pape, & ejus
poteſtate, & de poteſtate & jurisdictione Epiſeoporum qui
hic Principibus in boc conventu exhibitus eſt Smalcaldiæ;
approbare. Ides nomina ſua ſubſeribant.

Ego lohannes Bugenhagius Pomeranus D. ſubſeribo articulis Con-

Fesſionis Auguſtanæ, Apologiæ, & articulo de Papatu Smalcaldie
principibus oblato. SFb. 3o Apr.
Et ego Vrbanus Regius D. E&cleſtarum in Ducatu Luneburgenſi Super-
intendens, ſabſeribo. 1I511. 23. Mai. .
Nicolaus Amsdorſ Magdeburgenfis Jubſceripſit. . IFI.
Georgius spalatinus Aldenburgenſis ſubſiripſit. PB iy45.16. Jan.
Andreas Oſiander ſubſeribo. Interfuit Coll. Marpurg iyeg.
M. Vitus Dieterich Noribergenſis ſubſeripſit. 1549. 25. Mart.
Stephanus Agricola Eccleſiaſtes Curienfßis manu propria Iubſeripſit.
Iobannes Draconites Marburgenſis ſubſeripſit. 6ρs.Apr.
Chunradus Figenbotz ſubſceripſit per omnia.
Martinus Bucerus. Syl. 27. Febr. idem und Marpurg. I2g9.
Erhardus Schnepftus ſubſäèribo. g. I;. I. Nov.
Paulus Rhodius concionator in Stetin.
Gerardus Oeniken Eccleſiæz Mindenſis Miniſter.
Brixius Northanus Suſatienſis Concionator.
Simon schnevveis Parochus Crailshbeim.
Rurſum Ego Pomeranus ſubſeribo nomine Magiſtri lohannis Brentii
quemadmodum mihi mandavit. .
Philippus Melanthon ſubſeèribit manu propria. P Sö6a Okt.
Anthonius Corvinus ſubſcribit, tàm ſuo, qudm Adamid Euldi no-
mine manu propria.
Iohannes schlabinhaußen ſubſeribit manu propria.
M. Georgius Heltus Forchemius.
Michael Cælius Concionator Mansfeldenſis.
Petrur Geltnerus Concionator E&leſie Franckenfurdenſir.
Dionyſius Melanderſübſäripſit.
Paulus Fagius Argentinenſis. Nyo.

QVI SVBSCRIPSERVNT. .
Irendalinus Faber Parochus Seburge in Mansſeldia.
Conradus Otingerus Phorcenſis Vdalrici Ducis EVirt. Concionator.
Bonifacius VLVolfart, verbi miniſter Eccleſiæ Augußtanæ.
Iobannes Epinus Hamburgenſis Superintendens ſubſeripſit propria
manlt. R 1SA.
Id ipſum faeit lobannes Amſterdamus Bremenſis.
Tohannes Fontanus inferioris Hasſiæ Superintendens ſubſäripfit.
Fridericus Miconius, pro ſe & Iuſto Menio enaſ St.
Ambroſius Blaurerus.

Legi, & iterum iqueft iterum relegi Confesſionem & Apologiam
ab illuſß risſimo Principe Pleltore Seronis „& aliis Principibus ac sta-
tibus Romani Imperii Cæſarez Majeſtati Auguſtæ oblatam. Legi
item Formulam coneordiæ in re Sacramentaria VLViteberge cum D.
Bucero, & aliis inſtitutam. Legi etiam articulos à D. Martino Lu-
thero, Præceptore noſtro obſervandisſimo, in Smalealdenſi conventu
Germanica lingua conſeriptos, & libellum de Papatu & de poteſtate
ac jurisdicti ne Epiſeoporum. Ac pro mediocritate mea judico hbæc
omnia convenire cum ſacra ſöäriptura, & cum ſententia veræz oαvn-
i Catholicæ Eccleſig. Quangnam autem in tanto numero doctisi-
morum virorum, qui nunc Smalcaldiæ convenerunt, minimum omnium
me agnoſceam, tamen quia mihi non licet exitum hujus conventus e vpe-
&tare, obſecro te, larisſime vir, D. Iohannes Bugenhagi, Pater in Chriſto
obſervande, it humanitas tua, nomen meum, ſi opus fuerit, omnibus illis,
9u4 ſuprà commemoravi, adſeribat. Me enim ita ſentire, confite-
ri, & perpetuò docturum eſſe per Ieſum Chriſtum Dominum noſtrum,
“ mey Chirographo teſtor. Actum Smalcaldiæ, XXIII. Februa-
zis, Anno M. D. MXXII.

Jobannes Erentius Releſiastes Hallenſes.

1I570.

6.

1577.

—&òZ
ů 4 — — irmnin WWB £ S £

ENCH KRIDION. rrer

8 . nuar Major m.
RDR Octobr. Can-
D E 1 MKtica 1525. S. Bi-
( N2 . „K blia tota 1535.

D Martini Lutheri, pro Pa- aαατι

PV. 93.

rochis & Concionatoribus.

PREFATIO D. MAR-

TINI LVTHERI.

Martinus Lutherus omnibus fidelibus piis Parochis
& Concionatoribus „ Gratiam, miſericordi-
am & pacem in Chriſto Ieſu Domino noſtro
Pr.

,ISERABILIS ILLIA FACIES, Necesſitas.
quam proximb ,„ oum piſitatorem agbrem,
vidi, me ad edendum hunc Catechifmum,
Jſimplicisſimò & brevisſimè traétatum, coë-
git. Deum immortalem, quantam calami-
mtem ibi vidizvulgus præſertim autem illud,
quod in agris vivit, item pleriqué Parochi, p. 378.

nem habent, ut dicere etiam pudeat. Et
zmmen omnes ſanbto illo Chriſti nomine appellantur. & nobiſèum com-
munibus utuntur Sacramentis, lum orationem Dominicam, Symbolum
Apoſtolicum, & Decalagum modo non intelligant; ſed ne verba quidem
referre

PREFATIO

referre posſint. Quid multis moror? nibil omnino à beſtiis diſſerunt. Sð
Jam autem cum Evangelium patſin doceatur, illi vel maximè Chri-
ſtianorum libertate fruuntur. Quid bhic Chriſßto reſpondebitis E- 2

piſeopi,quibus illa cura eſt divinitüs demandata? Vos enim eſtis, qui-
bus vel ſolis illa Chriſtianæ religionisz calamitas debetur. Vos per-
miſiſtis ita turpiter errare homines, veſtra ea eſt culpa, qui nibil mi-
nus unquam feciſftis, quaàm hoc, quod veſtri offciGi erat facere. Nolo
bic quicquam miali vobis imprecari. Ea auiem an non eſt ſumma
impietas cum maxima impudentia conjanbta, guod unicam tantüum 98
ſpeciem Sacramenti at veſtras traditiones argetis! hoc prorſus con-
temnitis & negligitis, an illi, qui veſtræ ſidei & curæ commendati ſunt, 4
orationem Dominicam, Symbo um Apoſftolicum aut Decalogum te-

—

——
— —
=☛ —

neant nec ne? Væ væ vobis. Per Deum igitur omnes vos Parochos & ðUJUMU
Concionatores rogo atque obteſtor, ut ſeriò veſtrum faciatis ofßfcium,
& ut divinitùs vobis commendatæ plebis agatis curam, Quod tum 1
AKicßimè feceritis, ſiuna nobiſeum hunc Catechiſmum vulgo, præ- V
ſertim autem junioribus, inculcetivx. Quod ſi qui ex pobis adeo ſin .
indocti, ut omnino nullam harum rerum cognitionem habeant, illos
non pudeat, ſuis auditoribus prælegere de nerbo ad verbum, à nobis
præſiriptam hanc formam, In hunc modum:
d
Cura Verbo- S. 2. PRIM10 omnium hoc cavebunt Contionatores, ne- bin-
rum ecorum. de alio alque alio modo vel Decalogum ,‚vel Deminicam orationem,
vel Symbolum Apoſtolicum, vel etiam Sacramenta, proponant, ſod „
ut perpetuò eadem utantur forma, in his proponendis & explicandis
vulgo. Meo autem hoc do conſilium, quod ſciam, non poſſe ſeliciter
dAoceri ſimpliciores homines, & qui natu minores ſunt, qudm ana d.= .
que eadem forma ſapius propoſita ac repetita. Ouod ſi jam iſto, jam .
zlio modo eadem proponas, facilè perturbantur ſimpliciores animi,
& fiet, ut pereat omnis opera,:quam in docendo ponis.
§. y. Atque hoc viderunt ſanéti Patres, qui voluerunt Decalogi,
Symboli & Dominicæ orationis unam e-andem que certis verbis deſiri-
ptam formam in Ececleſia eſ. Ilorum diligentiam nos imitari con- r
venit, & danda opera est, ut ſimplicioribus & junioribus ſic illa
proponamus, ut ne una quidem ſyllaba immutetur, guotieſeunque 4D

tandent

D. MARTINI LVTHERI.B 335
zandem Catechiſmum doceas, & ut perpetuò ſwi ſtmilis ſit trablatio.
Quamcunque igitur tibi delegeris prædicandi Catechiſmi formam,
am perpetuò retinebis, neéque unquam ab ea diſèedes. Alia au:
tem ratio eſt, ſi in turba doäbtorum hominum Evangelium doceas, ibi
enim eruditionis tuæ ſpeeimen edere potes, neque prohibeo ſ apud il-
los tractationem varies, & ſubinde alium atque alium vultum di-
cendo fingas. Apud ſimpliciores autem perpetuò eadem certis verbis
deſeripta forma uteris. Et debet is primus eſſe labor, ut Decalogum,
Symbolum, item orationem Dominicam, de verbo ad verbum nudè
& ſimplicisſimè doceas, at eadem ſapius andita ,ipſi quoque an-
ditores referre diſoant.
§. 4. Quod ſi qui adeo religionem contemnunt, ut diſeere hæc
nolint, illi wonendi ſunt, quòd Cbriſtum negent, & quòd nihil minus
ſint quam Chriſtiani. Atque illi neque admittendi ſunt ad Sacramen-
um altaris, neque ad Catechiſtarum oficium, qui pueris baptizan-
dis adſunt, Et ſi Chriſtianæ libertatis jure uti velint, ubi eis eſt com-
modum, non eſt illud eis concedendum, ſed potius ad Papam altques
eos, quos vocant Oßzciales, & ad ipſum quoque satanam ſunt able-
andi. Parentum autem & Patrumfamilias ofßßcium erit, negare
talibus hominibus viltum, & pulchrò quoque fecerint, ſi eferatis illis
pominibus indicent, eam Principis eßſe ſententiam, ut in exilium ali-
quo delegentur, & ejiciantur à patria.
§. y. Qüuanquam enim ſic ſentiam, ad fidem nemi-
nem vel poſye vel debere cogi, boc tamen omnino faciendum eſt, ut
teneat pulgus, quid jus, quid item contra jus illorum ſit, cum quibus vi-
vit, & ſuum quæritat viltum. Hoc enim requirisur, at quisqut ſutæ
civitatis jura, quibus, teu privilegio quodam, ut volet, norit & obſer-
vet, ſive eredat verè ſive perditus aliquis ſit nebuls.
. 6. SECVNDLVM, Cum ſimpliciores illi jam- Catechiſmi
verba benè annumerare didicerint, tradenda poſt quogque est eis ex-
plicatio, ut ea etiam intelligant. Potes autem vel hac noſtra for-
ma, quam bic præſoriptam vides, vel alia quadam uti. Stcut autem,
ut ante monui, Catechiſmus nudus iisdem ſemper pverbis vulgo propo-
nendus eſt, ita in expoſitione Catechiſmni, cuperem perpetud ean-
dem tralctationem ſequendam, ne quidem immutata unica ſykaba.
Sumes autem ad ecam rem ſatis temporis, neque enim neceſſe eſt onm-
nia Mir

Contemtus.

Erplicatio-

S64s PPERFFATIO
nia ſimul propoſuiſſe, ſed ſunt faciendi ordines, & in tractando al-

terum alteri ritèò convenit ſubjicere. Vt ſi jam exabtè tenuerint,

quidnam primum præceptum poſtulet, tum ad ſecundum eſt pergen-

2 . „4 . „ .
dum. Vt ſic omnia doceantur certo ordine, alias enim fiet, ut nimia
copia obrutæ & perturbatæ mentes, nibil prerſus retineant.

Illuſtr. & ap- F. 7. 768’770, Poſtquam hanc brevem Catechiſmi expoſi-

plicatio.

P. 345.

p. 16.323.,342.

Educatio.

tionem abſotpiſti, tum illam longiorem trabtationem ingredieris, ut
plenius omnia auditores intelligant. Thi ſingula pracepta, ſingulas
Symboli & orationis Dominicæ partes, ſatis illuſtrabis coloribus, va-
ria enumerabis opera, varios frubtus & commoda quaæ inde enaſcun-
tur, Item pericula nr damna quoque, in quæ conjicimur, ſi minus
ea praſt'mus. Invenies autem iſta pasſim piorum hominum ſoriptis
copiosèò ezaplicata. Porrs maximèò urgebis illa præcepta, in quæ po-
tiſtimum committere ti loci homines, videt. Et ut ejus rei exempla
ſuljiciam, Septimum præceptum potisſimum urgelbis apud merca-
tores, & apud illos qui mannuarias exercent operas. Commodè quo-
que boc præceptum apud agricolas, ſervos & ſſerras urgetur, illi e-
nim peiſima fide cum hominibus agunt & variis modis committuntur
furta. Sic quartum præceptum apud imperitum vulgus, & mino-
res natu potisſimum urgere convenit, at ſint quieti, bona fide omnia
agant, pareant magiſtratibus & parentibus, publicam pacem non
perturbent. Sunt avutem hæc, ſacrarum literarum biſßzoriis, illu-
Rranda, ubi Deus, vel gravei pœnas à trangreſſoribus hujus præ-
cepti exegit, vel illorum qui ſervarint omnia capta mirabiliten for-
tunavit. MM
§S. F. Hoc quoque inprimis eo loco ages, ut commoneas ſui ofi-

p. 333.336. 377. cii Magiſtratum & Parenter, ut Jumma diligentia publica munera
386.539.

obeant, & ſuos liberos ad literarum fudia adhibéant. Sie autem
commonendi ſunt, ut ſentiant ſe debere illa ex divino mandato, quæ ſi
minus faciant, gravisſimè à ſe eſſe peccatum. Quid enim illi faciunt
aliud' quàm utſinul & divinam & hbumanam adminiſtrationem tol-
lant, non aliter atque infenſiſimi tum Dei tum hominum hoſtes?
§. 9. Atque hic ceu in tabula ſpectandum propones, quam,
gravia damna rebus publicis dent illi, qui ſuos liberos non adbibent
zd literas, ut in Parochos, in miniſtros Verbisitem ad alia oficia, quo-
pyum bhæc vita non ſine magna calamitate carere poteſt, aliquando
deligi

— — — —

—

D. MARTI⁊NILUTHERI. 337
geligi poſint. Hoc quoque addes, Deum gmrißimas pœnas pro illo
peccato à parentibus expetiturum. Ee ſanèò haudſcio, an ſit aliut
Oocur, gqui quò merebatur tmtctari ati; bic. Neg, enim dici poteit,
gquantum hac in parte à Magiſtmtibus & Parentibus nostro ſeculo
Feccetur. Non autem dubium est, quin id à Satana ſiat, es conſilio,
in maximam calamitatem Germaniam conjiciat.

G. 10. POSTREMO, Quoniam Papæ tyrannu imminutm & labe. Sacmmenti Uſus.

factata jam eit, multos paſſim invenias, qui ad Sacramentum nun-
quam accedunt, ſed contemnunt planèò, ceu rem inutilem & non ne-

ceſſariam. Illi quoque impellendi & urgendi ſunt, Gac amen ratione, †
Nolo ego quenquam neq; ad ſidem, neg, ad Sacmmenta cogi, &ma- Augu.t. 3. Do
O faciunt illi, qui leges, certa tempora, aut certa loca, ad tales res Eccl. c. 53.

Præſcribunt.
. II. Sic tamen docere illi, qui in offieio Ferbi ſunt, lebent, ut fi-
ne noſtris legibus, ultro ſuæ voluntate coalli auditores ad nos pveni-
ant, & nos miniſtros Verbi cogant quaſi ad porrigendum Sacra-

mentum. Id quod tum ſiet, ſi ſic doceas, Periculum eſſe, ne ii conte-

mnant Sacrament um, neque digni ſint qui in Chriſtianorum numero
cenſeantur, qui non in anno quater ut minimum, ſacramentum ſu-
mant. Quemadmodum nec;iIlli in Chriſtianorum numero cenſendi

138. 330. 335.
uth. t. 1. Lat.

P 377.

Fabian. Papa ter
in anno, Zephy-
rin, ſemel, die Pa-

ſunt, qui Evangelio vel non credunt, vel illud non audiunt. Neque ſchal. Gerhard. t.
enim Chriitus cum inſtitueret Sacramentum, dixit, Hoc obmittite 5. 5. 539. 920.

vel contemnite, ſed, Hoc fucite, quotiescungque biberitis, & . Hoc
certè vult, ut faciamus, non vult, ut aut prorſus intermiitamus aut
contemnamus, Sic enim ait, Hoc facite,.

§. 12. Quod ſi quis Sacramentum contemnit, certum id eſt ar.

gumentum, quòd neg, u peccatum, neq; carnem, neq; Satanam neg,

mundum, neg mortem, neg pericula, neq; infernam babeat. Hoc
es, quôd prorſus nibil horum credat, quanquam totus immerſus
Eit pectatis, & in Satana regno graviſimè teneatur captivus, Con.-
erà, non gratia, non vita, non Paradiſo, non cœlo, non Cbriſto, von
Deo, neq; ullo alio bono, opus habeat. Nam ſi crederet, ſe peccatis ob-
rutum, longiſimè à gratia abeſſe, ſine dubio boc Sacramentum,
non contemneret, in quo contra peccata remedium, & tanta omni-
um bonorum copia nobis exhibetur. Neque etiam buic ullis legibus
opus ſet, quibus ad Sacramentum ſumendum, cogeretur, ipſe ſux
1 HGonte

p. 36 8. 531.

Sporeti Auter.

77.
gm.

Amor, unde.

378⁸ PRXFATIO.
Gonte arcurreret, eoaltus peccatorum mole, & te potius cogeret,
ad porrigendum ſibi Sacramentum.
§. 13. Non igitur bic legibus agendum eſt id quod Papa fetit,
Hoc fac, ut oratione, quantum potes, bujus Sacramenti commods

& incommoda, pericula & bona, item neceſſitatem tsm ſumma uti-
litate conjunctam, exaggeres, Tum ſiet, ut ultro occurrant, & ipfi ſo
cogant. Quod ſe his nihil worveantur aliqui, „ſine os Nuo vivere mo-

re, Hoc tautam eis dites, quòd in Satanæ ſint regno, qui nibil, neque
us neceſſitate, neque Dei benignitate &W gratia,quam eis in öatra⸗

miento exhibet, moveantur. Qui verò boc modo ſuos auditores non
urgent, & legibus eos potius volant cogere, ili occefionem conte-

mnendi Sacramenti illis prabent. Cum enim miniſtri verbi adeo ſint
oſeitantes, non eit miruni, ſi auduorts quoque ſint negligentiores.
Hoc igitur probè onßliren, Parocbi & Miniſtri Verbi, longè jam
aliud ſuum eſſe offcium, udm olim in Papatufnerit. Jam enim eit
miniſterium ſaluti & gratiæ, fit igitur quoque dißtriliat & labo-
rioſius, Et cum graviſima peritula & tentationes in ministerio
ſint perferendæ tamen neque laborum premium, neque gratias in
mundo meretur. Verum nibil nos ila mund, ingratithdo cum ſum-
ma impietate conjunéta moveat, Chriſtus ipſe nobi ſatis ampla
præmia propoſuit, ſi modo fdeliter i in ejus vinea laboraverimus. Id
autem ut commodius posſimus, faxit Pater omnis gratiæ, Cui ſit
laus & gloria in ſecula, per Cbristtum J’éſum Dominum noſtrum,
Amen..

Mandata Dei ſerbanda.

Deut. 4, 2. F. 4. c. F, 1. 72. 33. c. 6, 1. 3. 17. 24. C. 7: Il. C. I0, 12. 12. C. 11 9 t. 6. e.
12, I. C. 1 3 4. 18. C. 19, 9. C. 26, 18: c. 28, k. 9. Ce 29 9 9. C. 30; 5, 10. Ma tih 19; 17.
Luc. 10, 28. I. Cor. 7, 19. c. 99 2I. JacC. 2,; 8: ſeꝗ. Deut.6; 5. dil. D. é toto cor-
de, i. e. cupidéè, appetitu rat. & ſe nſitivo, aftectu omnique vitâ. Omn. vi-
rib intenſſimè, totâ mente- Cognitione perfe à, ut K astional. facultas ſit
origo amoris pleni & huc 6 at ſe. Kromæjer Kurtz und Rund,

4
1

“

339

D E C E M P R

Auguſt. t. 4. de Ca=
tech. Rud. f. 67.
Expoſitio t. 10.,8.
2 ½.96., Dat Tabulæ

CEPTA, QVOMODO PA- ptegtn kedtn

terfamilias ea ſuæ familiæ ſimpli⸗
ciſſime tradere debeat.

Exocdi 32.

PRIMUM PREECEFTUM.
Non habebis Deos alienos.

Duæ eſt hujus præcepti ſententia

qv. 7. Primæ IV.
Secundæ VI pro zs
Habes illud de
Sculgtil. pro 9. 10.
de Concupilſc. p.
503. T. 28 Epiſt. 119.
c. 10.11. Luth. ft. I.
Lat. W. p. I. 199. t.
4. J. P. 700.336. 389.
Quid ſit Deus di-
ſputat. Aug. c. 4.
99. 1. ½ V. T. p. 49 6.
Gen. 35, 2. Ex. 20,
3 c. 23,13, 23, 32. C.
34, I4. Deut 4, 15,
35. c. 5, 6. C. 6, 4, C.
32; 39. Joſ. 24, 23.
1. Sam. 7, 3. Pſ, 34,10,
45. 12. 81,;10. 96, 9.
97, 7. Pred. F, 13.
Eſa. 8, 13. c. 36, 22.
c. 43, II. Jer. 2, 5. C.
313. C. 7;6. Cc 8, 19.
C. 10,; 6, 10, 16. g.
II0.c. 24, v. 6; 11.
c. 35, I5. Ez. 14, (3.
ſeq. c. 20, 6. Oſ. 12
6. C, 13,4. Zeph. 3,7.
Mich. 6, g. Judit.
11,20. Sap. 12, 13.
Bar. 6, 5. Syr. 1, II.
q. C., 2, 7. C. 7. 32,
Cc. 10,27. c. II. 32. c.
23 37. E. 25, v. 14. C.
33, 17. C. 34, 16,

H . . .1. . . 351, 462.
Debemus Deum ſupra omnia timere, diligere, & illi M 351, 462.)

confidere.

V 2
Gal. 3, 20, c. 5, 20, Ap. 9, 20. c. 14.7. c. 19. 18. c. 22, 9, I5e

at. 4,; 30, C. 19;
16. Luc. 10, 27.

II. Præ. Rom. 1 2 19. 22 24

I1. Cor. §, 3
c: 10, 72 140

340 CATECHISMIS

Preceptum II. —

Luth. t. 4. J. Pe
2356. 391. 510.

Ex, 20, 7. Lev. 55
4. C. 19, 11. C. 245156
Deut. y, II. c. 32, 15.
Pſ. 50, 14: 80, 19:
81, 8 :86, 8. 96, 9
97, 12. Efa. 1, 4. C.
5215. C. 37, ²3. C. 49,7.
C. 64,19. Jer. 20, 43.
C. 5. 2. C. 10, 19.
C. 17516. Ez. 29, 40.
c. 35, 12. Oſ. 4, 15.
c. 7. 14. de O
Mich. 6, 12. Ze. 35
9,13. To. 12, 16,.
Sap. I, 10. C. 14,28.
Syr. 20,26, 37.C 23,
9; C. 27, 15. C 29,21,
41. C. 31, 17. C. 3329⸗
Math. 4, 11. G. 5,34
Mar. 7, 22. (Eph.
5 19. Col. 35 8, 9 5
217. 1. Theſ 5, 18.
2. Tim. 2,; 122. Jac.
5, 12. Ap. 10, 11,21.
c. 14,; 7. C. 16; 9.
C. 19510. C. 229 9.

B. 497.

P. 351. 463.

Levit. 24.

II. PREE CEPTUM.

Non aſſumes Nomen Domini Dei tui in vanum:
Non enim habebit inſontem Dominus eum, qui as-
ſumſerit nomen ejus in vanum.

QDue est bujus prærepti ſententis?

RESPONSIO.

Debemus Deum timere & diligere, ne per nomen ejus
imprecemur, juremus, incantemus, mentiamur, aut dolis
fallamus. Sed in omni neceſſitate illud invocemus, adore-
mus, & cum gratiarum actione laudemus.

III. Præ-

Ré6 τν οοNl 0.

temus, libenter audiamus & diſcamus.

V 3

III. PRECEPTUM.

Memento ut diem Sabbathi ſanctifices.

QDus est bujius præcepti ſententia?

Quar-

Praæceptum. III.

Aug. t. 2. Epiſt. 119
c. 10, II, 13. t. 10
S. 215 /251. I. f. 763
810. Luth. t. 4. J
337. 339,; 15.

Gen. 2, I. Ex. 299
g. C. 23, l?. C. 31; 13
Lev 19,;2,30., Deut.
5: 12. Neh. 13, 18⸗
Eſ. 56, 6. c. 58, 13

Jer. 17, :11. Ez. 20.

12. C. 2 2z 8. Na. I, 15
3. Mac. 15 5 4
Mat. I12, 10. Luc.
14, 3. Ebr. 1o, 25.

p. 406.

Debemus Deum timere & diligere, ne divinos ſermo- p. 46.
nes, & ejus Verbum contemnamus, ſed ut ſanctum repu-

e. 20, 9. Deut, 5;
26. C. 215 18. C. 27, 16.
Prov. C. 19,; 26. C.
29; 20. c. 23; 22. C.
2124. C. 3; 11,17,
Ez. 2257. Mich. 7.
6. Mal. 1, 6. Tob.
4: 3. C. 14, 14. Syf.
2) 1. C. 7, 29. 2. Mac⸗
7,27: Matt. 5, 21. E,
15,4. C. 19, 19. Mar.⸗
7,10.c. 10, 19. Luc.
49, 20. Eph. 6, 2. 2.
Col. 3, 20. 1. Phil.2.
c. 22. I, Tim. 1, 10.
c. 5, 4. Educa,
Pro v. 13, 13. C. I5510.
c. 29, I3. Eph. 6,4.
8. Tim, 4,, 6.

Co. 42. 51.

GATYCHISMVUVS

Geneſ. 9.

IV. PRKE CEPTUM.
Honora patrem & matrem, ut bene ſit tibi, & ſis lon=

Gen. 9, 20. c. 22. gæVus ſuper terram.
Ce 29 E. 4,858. C.4985

Dye eſt bijus præcepti ſententia6

AEFSPONS6.

p. 16. 336.423. Debemus Deum timere & diligere, I. ne Parentes & Do⸗
4 11 463 1 Cminos noſtros contemnamus, 2. neque ad iram commo-
veamus, 3. ſed honore afficiamus, 2 4. illis ſerviamus, 6
5§. morem geramus, «e 6, amore eos proſequamur à & 7. ma-

gnifaciamus. e

V. Præ-

Syr. 20, 20. c. 30, 11. Math. 155 f.

e⸗

2
14

neceſſitatibus, & periculis.

K 1N a KR.

Geneſ. 4.

EE

V. P RE CEPTU M. (:.4:9.
Non occides.
Que hujus præcepti ſententia?
RSS N S§ 10.
Debemus Deum timere & diligere, ne vitæ proximi no-
ſtri incommodemus, a«‘ aut ægrè faciamus,« Sed illum ad-

juvemus, & promoveamus à in omnibus vitæ & corporis

y. VI. PDyg
4. VI. 112—

Tra. Pſ. 4,51,37,3. Jo b. 5, 2. Pred. 7, 10. c. II, 10. Prov. 27, 7. Sy. 30,26. Epk. 4, 27. Col. 3, 9, ſac.
. 4 1
1, 19. Gefſtus Thr. 2, 16. C. 3)16. Pſ. 12. Eſa. 5r, 4, 59, 10, 4. J0 h. 2, 6, 1. Jol. 2,

28, 4, 2. Jam. 17, 19 - 199 97 C. 217. Luc. I10, 33, Act. 28,7

243; Preceptum F.

Cædes privata.:
veluntaria Num-
35, 16. ictu, tactu,
dolo, per alium,
non ebſtans, Par-
ricida, Numæ le-
ge.
Gen. 49. 6. Ex. 20,
13, C. 21,; 12. 5. Lev.
199 16. C. 24, 17,; 21.
Num. 35,16. Pf. 22,
8.55, 11.59,10. Deut.
5, . Bſ. 37,4. Oſ. 4,
5. Jer. 7, 6, c. 22, 3.
Syr. 26, 7. C. 17, 33.
ci23, 8. Matth. 5; 21.
c; 15 19. c. 19,19, C.,
26, ſ2. Marc. 7, 22.
cIe, I9. Luc. 18,20.
Rom. 13, 13. Gal. 5,
20. ſeq. Eph. 4,26.
31. Col. 3, 9. 15 100
1. Tim. 3, 3. Tit. 3, 3.
I. Pet. 4, 15. 1. J0 k.
3,15. Jac. 2, II. Ap.
9 521. C. I13; 10. 16.
c. 16,19. C. 22,15.

4 Amcr. Le. 19,
19. 34. Syr. 19, 13.
Luc. 10,27. Matt h.
19,19. C. 22, 39. 5 Ez.
35 . 11. contra o-
dium Lev. 19, 1I1.
Deut. 19, 55 6, I.

Joh. a, II. c. 3; iz
CSal - 33
Gali. 5, 26. KRom. 7,;
29. Tit. 3, 3. Ultio.
Gen. 4. c. 27, 41.

1, 19. Lev. 19, 10.

6 1 -4 „

5 f. —
raceptan V! 344 CA TE CHISMUS

Gen. 19, 5. 31. C. 20. S
Cc. 34 c. 38., 15 c. 39 2. Samuel. I.
7. C. 49; 1. Ex. 29)
14.17. C. 22, 16. Le v.
195 20. C. 19,; 10.29
Nu. 27, Deut. 5,
18. C. 22, 23 17.
Jsd. 2s. 1. Sam. 2,
22. 2·Sam. II. C. 12.
C. 13. C. 15. v. 20.
Eſt. 9. Job. 24, 1.
c. 31, I. Prov. 6, 25.
C. 31, 33. Jer. 5, 8.
759. C. 9, 2. C. 13, 12. C.
23. V. 16. C. 29, 23. C.
16,; 17. Ez. 1, 15. Cc.
23, 1. C. 3;, 26. Oſ.
2, 2. C. 14, 10. Mal.
9⸗ F. To. 4 13. 8y. 9.
c. 26, c. 42 25. Su⸗
ſanna Matth. 5 27.
C. 15, 19. C. 19, 19. C.
7,22. Marc. 10, 19.
Luc. c. 16, 18. c. 19,
10: Jeh. d4. 0 V J. PRECEP TUM.
15,29. Rom. 1,27. 6.
2,22. C.l5, 13. I. Cor. .
b. C. 7, II. C. 18, L. C.
,1. Dab , 1g.a. (P.394 434.) Non moœchaberis.
21. Eph. 5. 3. 18.22. . „ .
len t,4:9. Col. 3, Quaæ est bujus præcepti ſententia?
5. I Tim. 1, 10. Ebr.
22,16. C. 13, 4. Jac. .
42,4. c. 2, II. Ap. 9, RESPONSIO.
21. C. 13,8 14,15.

(piy. 213 24.23;3. Debemus Deum timere & diligere, ut caſte & pudi-
357.) cè vivamus, in verbis ac operibus, & unusquisque ſuam

4 E h. 4,1 * C. § . .
18. Colg,. Tim Conjugem amet ac honoret⸗.

b% Deut. 11, 13. C. 24, 3. Mal. 2, 16, C. 6, 25. Byr. 25, 2. Eph 5, 25. C 6, 1 . Col. 5, 19.
I. Per. 3, 7. Contr. Ex. 22, 19. Lev. 8, 23. C. 20, I/e 15. Rom. 1, 27. C. 7, 28⸗ Cr 975 Is
C. 26516. E. & 8, 19.

M 1 N 0 R.

Joſuæ 7.

VII. P R „Æ CEP T U M.

Non furtum facies.
Duaas eſt bujus præcepti ſententia?

RESPONSIO.

opes conſerventur, & ejus conditio melior reddatur.,

345 Pracsptum PII.

Ex. 20, 15. C. 21; 16.
C. 22, I.2, 12. Lev.»
3.4. C. 19, II, 13.
Deut. 5, I. C. 2 2, 3.
Joſ. 7, 21. Pf. 62,
III. 119; 36. Prov.
1,19. C. 1, 27. C. 2⅜,
16. Eſa. 56, II. c. 179
7. Jer. 6, 13. c. 7,9.
c. 8, 10. C. 12 17. EZ.
22,13. C. 33, 31. Ol.
421. Mich, 2, I.
Syr. 5, 17. C. 20,; 27.
C. 42,13. Matth. 15,
19. C. 19;, 19. Marc.
7,21 Cc. 10,; 19. Luc.
18, 20. Rom. 2 2Z.
c. 13, 9. Eph. 4: 2 8.
Col. 3, 5. 1. Tim. 1,
10. 1. Pet. 4, I5*
Ap. 9,

P. 194: 38 4 ‧43 b⸗

Debemus Deum umere & diligere, ne proximo pecu- (p. 336.)
iam, ut bona auferamus, neque falſis mercibus aut im- Conf. Lb. XII.
poſtura ad nos pertrahamus, Sed demus operam, ut illius Tabb. d, h. r, jura-

Præcéptum VIII. 2A TE cHISV=
Gen. 3 c. 27 511. C aniefle.
33,32. C. 39, 14. Ex- Iin Daniele.
29; 16. C. 23, I. Leve
6, 12. E. 19. 11, Deut-

75 20. C. 22, 14, 190
Jud. 21. 1. R. 21, 10.
Pſ.5, 7. 15, 3. 34, 14
50, 29. 101,;6. PrO v.
6,19s C. 19; 5, 9; 28
L. 215 28. C. 24. „ 2 82
ce 25, 18. Eſs. c. 58;
10. C. 59,3. Jer. 5, 26.
c. 9, 3. C. 29. Mich.
6; 122 C. 7, 5. Zackh.
8,16. Sy r. 4:30. C. 5,
16 C. 6, 5. E. 7, 13. Ce
12,; 33. C. 20, 26, 282
c. 22,27. c. 2 , 20. C.
28’,156. Matth. 15, 14.
19. C. 19,19. C. 26, 59.⸗
c. 4 I, 30. Marc. I0,
14: Cc. 14, 56. Lug.
6, 37. Joh. 7, 24.
Act.5, 3. Rom. 2, 1.
c.iz,I0: c 1,10, 56. (p. 446.) VIII. PRECEPTVM.
1. Cor. 4, 5. Col. 3,
9. 1. Tim. 1, 10. Tit. L

3,2. 1 Pet., 2, I. ac. Non loqueris contra proximum tuum falſum te-

3,14. C. 4, II. Apoc. ;
3:,6, 15. ſtimonium.

DQuc est huius præcepti ſententia 5

RESPONSIO.

Debemus Deum timere & diligere, ne proximum fal-
ſis mendaciis involvamus, prodamus, traducamus, autin-
famia aliqua afficiamus, Sed illum excuſemus, bene de eo
ſentiamus & loquamur, & omnia in meliorem partem acci-

.
P
4

Non concupiſces domum proximi tui.
Qus« est ujus præcepti ſententia 6
RESP N S 1 0.
Debemus Deum timere & diligere, ne hæreditatem vel

domum proximni, dolo malo captemus, & ſub ſpecie juris
& recti, noſtris facultatibus adjungamus; Sed potius eum

iuvemus, ut ſuas fortunas retineat integras.

Precestun, IX3

Ex. 20, 47. 21, 45.
c. 22, 21. Lev. 5; 30
ce 25, 36. Deut. 5;
2 . Ce 22; 3. C. 21, 9.
1⸗ Rom. 21,19,. Nehs
4, 5. Job: 20, 19.
Pſ. 17, 5F. Prov. 23,5.
Eſa. 5,8. Jer. 15,16.
Ez. 198, 8. c. 45, 8.
Mich. 2, 2. Hab. 15
15. C. 3,; 5. Math=
23, 14. Mar. 7, 22.
Rom. 7, 7. Cc. 13, 10S
k. Cor. 10; 6.
Tit. 3, Z3z

Prareptam ..

Jer. 5„ 75 8.
Syr. 41, 26.

248 CATECHISMVUS

Genef. 39.

CN YNNNNENNTNNENNEY-NII

X. PRECEPTUM.

.*

Nec deſiderabis uxorem ejus, non ſervum, non an-
cillam, non bovem, non aſinum, nec omnia qvæ illius
ſunt.

Due est hujus præcepti ſententia?

RESPON S516.

Debemus Deum timere & diligere, ne proximo uxo-
rem, ſervos, ancillas, vel pecudes abalienemus, aut abs-
trahamus. Sed illos adhortemur, & urgeamus, ut maneant,
& ſuum officium diligenter faciant.

Quid

4

& cuſtodiunt præcepta mea.

M I NO R. 349
Conclas’so Decalogi.

AQuid autem ſummatim dicit Deus de bis Aog.. 4 59. 74.
. ihm 35 e V. T. p. 505.
Ppræceptis omnibus?
p. 395. 45⁰. 4 Lev. 19, 3. Deut.
5 9. c. 4, 24. Joſ.
24,19. Jer. 10, 6, 10.
EZ. 20, 6. Oſ. 12,5, 9.
c. 11, 9. Am. 2, 9.
. . 5 Ex. 34, 7. Deut.
4Ego ſum DoMINusS Deus tuus, fortis zelotes, 5 vi- 4, 24. Jof. 24, 19.
ſitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam & quar- den . ber 1
. . . ,.⸗ er. O. C.
tam generationem, eorum, qui oderunt me: c Et fa- c e .g, ez
ciens miſericordiam in millia, his, qui diligunt me, 14. c. 12,8 c. 19, 32
C. 325 §. Thr. 5 y.⸗
« Prov. 8, 17, Jer-
32, 18.

R6„ε & % N S „0.
Sic dicit Exodi 20, 5.

Quid boc ſibi pult ? Rehponſio. õ
p. 395. Jud. „.
. . OMM à Jer. 6, 15, 19. C. 22
DEuUS Zminatur pœnam omnibus, qui iſta præcepta En ,, f

transgrediuntur & violant. Debemus itaque expaveſcere, 1,4,6. C. 1,9. c. 5,5.

& timere iram Dei, & nihil contra hujusmodi præcepta fa- c: 6,9. c. 7, 12. c. 10,

. . . . 7) 10. C. II, F.e C. 12, 7»
cere: Rurſuse promittit etiam ſuam gratiam, & omnia bo- 133. Ac. c. zntz. e, r

na omnibus, qui mandata illa obſervant. Meritò igitur 7. c. 7, 9, 14. c. 8,
debemus Deum diligere, & illi confidere, & juxta J 5, 9. Mich. 1, 10. C.

mandata ejus omnem noſtram vitam- 3,11. ,al 2. C 7,
3 11 4 95 17.
ſedulò & diligenter —“ e Deut. 28. c. 29.
inſtituere. . Jer. y, 23. Cc. 32 38.

c. 33,9. Oſ. 14,6, 10.
JEx. 15. 26. c. 20.
c. 23, 20. ſeq. Lev.
26. Deut. 4. c. 5.
ſeq. Eſa. Jer. alii
Syr. 35, I. Cor. 7
19. I. J0. 55 3.

Articulus I. De
Deo, Creatione.
Vid. Tertul. Præ-
ſcr. contr. Hæret.
Irenæ. I. 1. c. 2. 1.
3. c. 4. Ambros. t.
3. S. 289. Aug. Ser.⸗
7I5. 119. 123. 125.131.
131. 180. 191. 191.
495. T. 10. Serm. de
Temp. 38. 115. 119
123. 125. 129.131. t.9.
p. 752. 759. 7702
776. De Eſſent. D.
1. 4. P. 188. Qvid
ſit. q. 1. V. T. p.
495. t. 10. S. 38.
790. De Fid. ad
Petr. t. 3. Dogm.
Eccl. c.I. 4. 10.27.
5 8. 59. 60. ſeq. Fid,
& Symb. c. l. O-
annipot. Patr.t. 18.
ſ. 192. de Trin. II.

15. t. 3. Hi lar. II. ix.

Athan. Cyrill.
Damaſc.&c. Acta
Concil.' Nic.
Chalced. ap. Bin.
Symboli Autor

350 cATECNISMVUS

SYMBOLUM AbPOSTO-
LICUM, QVOMODObPATERFA-
milias id ſuæ familiæ ſimpliciſſimè
tradere debeaeat.

Cenel. r.

J
n
N

N
N.NV
N

== 5

ignotus, Voſ. de Trib. Symb. Hpitome Credendor. Gerh. t. 5, Tuth. Expol. t. 4. W. p. 311

1. 4. J. 410. 57,t. 6, W. 1o7. Chemn. LI. P. fI. Gerhar. Ext 1 . 874 916.936. Nori, Refor. Papiſt.

Commun. Bellarm. de Trin. I. 2. d Concil. c. 12.

A, C. p.fI. 385.462.

PRIMUS ARTICHuILVS
DE CREATIONB. ".
Credo in Deum Patrem omnipotentem, Creatorem

Gen.2. Deut 312,19. Coeli & terræ.

Job. 10, 8, 9. Pfſ,
1, 9„1I, Cc. 54. II.
c. 64, 8, 139, 15.
Act. 17,25 Kom.
1, 2. Mac. 7, 22.
Marx. 10 6.

Dus eſt bujus articuli ſententiæ
RESPONSIO.
Credo, quòd Deus creaverit me, unà cum omnibus

creaturis: Quòd corpus & animam, oculos, aures, & 0.

mnia

ht

.
S
D

mnia membra, rationem & omnes ſenſus, mihi dederit, & P.

MILNO R.

brifto, Redem-
tione.

adhuc ſuſtentet: Ad hæc, quòd veſtes & calces, cibum ac p. 38. 393. 467.
potum, domum, uxorem, liberos, agros, jumenta & omnia
bona, cum omnibus vitæ neceſſariis, copiosè & quotidiè
largiatur: Me contra omnia pericula protegat, & ab o-
mnibus malis liberet & cuſtodiat: Et hæc omnia ex mera
fua paterna ac divina bonitate & miſericordia, ſine ullis
meis meritis, aut ulla dignitate: pro quibus omnibus, illi P-340.467,468.
gratias agere, plena ore laudem tribuere, inſervire, obſe-
qui, meritò debeo. Hoc certiſſimè verum eſt.

SEC HNDuUS ARTILCULUS
DE REDEMTIONE.
p. 1. 385. 277:470.

S

—,. ũÄ—

* —

Et in Jeſum Chriſt

minum noſtrum. « Qui conceptus eſt de Spiritu

Matth. 27. Joh. 21. Lu

um, a Fi

lium ejus un

Ambroſ. in Lue.
c. 5. non licet ſei-

A. C. a.3. p. 12. re, ut hatus; non,
A. S,. P. 1. p.277. neſcire quòd na-

C. 23. MJs rc. I15.

icum, Do-

cto,

tus, Aug. lede Fid.
ad Pec. c. 14. ſeq.
Enchir. c. 35. ſeq.
Fid. & Symb. c. 3.
ſeq. De Agon. c. iI.
18. ſeq. T. 3. Ser. I.
191. 193⅞. T. 10. p.
726729. Luth. t. 4.
w. p. 311. 1. 6. w.
108. t. 4. J. 411.
Matt. 3, lv. c. 16, 16.
d. 17, §.
2 Joh. 1, 14. 18.
Marc. 9, 7. c. 2,16.
Ap. 1, 10. Joh.
13, 13. Act. 10 537.
Rom. 14, 9. 1. Cor.
8, 6. C. 12, 3. Phil.
2, 11. – Eſa. 9. Luc.
1,35 Matt. I, I18.
C. ut Homo plo-
rat Luc. 19, 41. Joh.

San- 135.38. infremit
Joh. 11,33. ingemit

Marc.7, 34. c. 8,12.

ſpuit Marc d. I. c. 8,2 Mileret Marc. 6,34. C. 5, 2 ¾ condojet Marc 3,5, Iraſcitur idee. 7, 6. miratur
id. c. 6,6. Inerepat id. c. 8, 331c. 9, 25. clamat Joh. 1i1, 4 3³. Amat Marc. 1e,21. Joh. 13,1. Expavet Marc.

14,14. ttiſtasur ib. turbatur ſpiritu, Joh. 3,21. Eſurit Matth 11192
Dormit Matth. 9. Bibit Marc. 14, 45. Joh. 4,7. Edit Matth
47. Luc. 5, 16. Lætat. Luc. 10, 12. Oſeulat. Marc. 9,36. Iudignat: Marc. 10, 12. Fatigatur Joh. 4, 6.

Sedet d. l. Stat. Marc. 10, 49.

Alat c. 11, 13. Sitit Joh. 19, 2 ⁸.
.II,19. Gratias agit JOh. 1I, 41. Orat Joh.

Artieulus I I. de 352
Cbriſto, Redem:

C A T EC H I S., M U S
ic, cto, natus ex Maria virgine. e Paſſus ſub Pontio Pila-
II. De Sirita S. to, ſcrucifixus, g mortuus & ſepultus. i deſcendit ad

4 Ela.9: Mar.1n. inferna. ⅛ Tertia die reſurrexit à mortuis. / Aſcendit ad
Luc. 1, 26 Cc. 2, 7.

1, Tim.,15. 1. Joh. Colos. m Sedet ad degxteram Hei Patris omnipotentis. n

. . .— 1
3,4.5,8. 2.v. 7. Gal Inde venturus e „judicare vivos & mortuos.
4,4: A p: 552 C. 2, 5r 4

e Mart. 26. Luc.23. Lae eſt hujus artiz uli ſententia?
Joh 18.19. A ct 2,5. .

¹ Pet. 2, 21. e. 3, =8. Credo quòd feſus Chriſtus, veris Deus à atre ante ſe-
Cc 4, 1. Ebr. 13, 12. ,. Ss verre ben
f RBrvangel. d. 1. cula genitus, idemque verus homo,
uc. 3, 12. c. 241. gine, ſit meus Dominus: „ qui me perditum & dainnatum
Luc. 9, 12. c. 24,23. glne, 1 ²οul me perditum &e .
lob. 19. Phil. 2, à hominem redemit, & omnibus Peccatis, 71 à morte, à

Ebe: Ro 5 4. 1. poteſtate Satanæ liberavit: n non quidem auro & argento,
vVang .„ R J5 C⸗* .

cap &,1.c. 8, 34. led ſuo ſancto ac pretioſo ſanguine, ſuaque innocente paſ-
1. Cor. c. 15, 2. c. 5, ſione ac morte, ut ego eſſem totus ipſius, & in regno ejus
15:1. Theſ 4,14. c. , ſub ipſo viverem, ac ei ſervirem, in perpetua juſtitia, in-
noeher zat 4 9. 'nocentia, & beatitudine, perinde ac ipſe à morte ſurre-
. 1. Cor. 15, 4. Xit,vivit & egnatin æternum. Hoc certiſſimè verum eſt.
„ Eph. 4,9. Aug. t. 2. Ep. 99. f. 285. t. 10. hom. 137. Euſeb. H. E. I.1. c, 13. & Ev. d I. Rom. 1, 5. 8. I1, 24
I. Cor. 15, 64. 14. I. Theſ. I, 10, c. 4/14. Aug. t. 10. S. 137. 141.14 ½ Sal. I, I. Col. ², 12. 1. Pet. I, 21. Ebr.
6,2. c. 135. Mare 16,19, Luc. 24. pr. ACt. 1, 9. Eph c q 10. f. Pet,3,22. 1. Tim. rr. Ebr. 6, 19. C. 7, 26.
C, 9, 24. Marc, 14,22. 16,19, Pſ Io0. Rom. 8, 4 Phil.2, I. Col, 3,1. 1. Pet 3,22 Ebr. 1, 7. C. 8, I. C. 10, 14.
c, 12,2 n Matt, 250.2 5.6 4. Marc 13,26, Luc. 21, 27. Luc. I, II. Rom. 2,2,7.

1.Cor. 4. 6. Phil.3, 20. 1. Theſ.
52. C. 110 Ec 33. , COr. 51O, Zach 14,27. C.7. C. 2,1. C. 4,1. 1. Petr. s, 5, C. 5,4. Bbr. c,2. c. 9, 2 ½.4.

17. c. 3, 3r c,i1, 18. C. 147. c. 17, 14 p. 177. 579,730. p. 491. Gal. H54. 1, Tim 2, 6,A p. 1, 6. 4 1. J0.3, .
Eph.2 I Cor. 6, 20, C. 7, 2;. 1. Pet 1,19. Act. 20,28 Eph. 1, 7. Col. 1, 24.1. Th. i, 10. Ap. 1, 6. C. 5, 10.
1. Joh. 1,7. 5 Rom, 6, II. Ap. 1, I8. c. . 9. c. 1514.

TERTIIS ARTICUuLuLS
DE SANCTIFICATIONE.
icere der P-I, 2 125. 5307. 385:473
H Symb. c.y. ⁴½ Credo in Spiritum ſanctum: b Sanctam Eceleſiam

Eccl. Hogm. L. ,9. Catholicam: Sanctorum communionem: e Remiſſio-
t. 4. q. mixt. 125.

1isſed.q.2. p.4 31. em peccatorum: Carnis reſurrectionem; g Et vitam
ens F. ma. p. 401, &ternam, AME N.
708 Pro ceſſi à Filio, t. 9. trin. Jo. 9 9. p. 33 . t 7.d. 4A
C.22,27.49.ſeq. c. 77. Fid ad Par. 6 I1. Eachir. c. 30 ſe
9,8. 14., ⁶ Eph. 5, 25. Dei Act. 20, 2 0 1. Cor. I, 2. C. II, 22. C.15,9. 2. Cor. 1, 1. Gal. 1,1. 1. Th. 2, 14. II. 1, 4.
ia Deo i. Th. 1, 1. Domini, Deut. 2 , 1. Num, 20,4. Mich 2,6. c Gerht. 5. 874. ſu pr. f. /26. Sanét. ps.

89,6. P 149,1. Cor. 14,33. Chriſti Mat16, 18, Rom. 16, 16. Col. 1,24, f. 359. Ebr
46. Luc. 14, I5. Ap. 21.22.

ℳ Deitas Phil. 3;

Duæg
gON.c. 22. ſeq. Fid. Symb c. 9 10. Dogm, Eccl.
4.56. 84. conf. Luc. I2, 12 2 Fet. 1,21. Ebr. 6, 4. C.

% natus ex Maria vir-

Do

uI!

44
Dl.
it.

14.
.

A,⸗
de
10˙

jo⸗
6

3
ccl.

4..
1, 4.
keps⸗

——

HEEE,

—

MIN O R. 353
Articulus Iil. der

Goen
ARor. 2. viritn 5.

–

Qee eſt bujus articuli ſeutentia?

4 .E § „ 0O0 N 510. ([p 639 6 54.)
Credo me a propriis rationis meæ viribus, Jeſu Chriſto= Joh. 6, 44, 6 .
Domino meo fidere, aut ad eum accedere, & pervenire KRom. 10. 1. Cor. ,
nullo modo poſſe: Sed Spiritus ſi Fangelium c cna,1.
nullo modo poſſe: ed Spiritus ſanctus per Evangelium Col., 12. Eph..3
me vocavit, ſuis donis illuminavit, in recta fide ſanéctifica-“ (p. 451.) s⸗
vit, & conſervavit: Quemadmodum ſolet totam Eccleſi- Eph. 4.
am in terra vocare, congregare, illuminare, ſanctificare, &
in Jeſu Chriſto per veram ac unicam fidem conſervare: « e)
In qua Eccleſia, mihi & omnibus Chriſtianis, omnia pecca- J Eſa. 26,9. Ez.37
7. . .. . . EZ. 375
ta quotidie benignè remittit, « & nos omnes in extremo I. Job. 19, 15. 2.
die à morte ſuſcitabit, e ac mihi & omnibus in Chri- Mat.2, 14. Jo. ſ,29.
ſtum credentibus vitam æternam dabit. Hoc certiſſim? 1 25. 1. Cor. 15.
ſt .Th 4,16. Ebr. 6, 2.
Verum eit. 7 ORA- Dan. 12 2.2 Mac.
7,36. Mat. 25,4. C. 13,4 3. 2. 0.3,16. C., 14. C. 6. 47 c. 11, 26. 7. I. Luc 16, 22,17. Rom. 6, 23 2. Cor. 1,9.

C. 5. I. Cor. 15, I Th.4, I7. C. 10, 2. Tim. 4, 8. 1. Pe, 1,9. I. o. 5, 1,13. de Car. reſur. Hi
Ep. 20. Luth. in 1. Cor. 1. » Jo. 5, 11 ,13 Iur. Hieron. P. I. tr. .

354 C ATE CH'IS M US

oe. ORATIO DOMINICA,

Exponit Cyprian-

der . ertele QV O M 0D O PATERFAMILIAS.

Orat. Cyrill. Ca-

EESEcc
teche ſi. Ambroſ. eamn ſax familiæ ſim eiſſime tradere
. 1. 5. de Sacram. èòMWU. 4 ——ð
c. 4. de Cain c. 9. 4 be a “

Gregor. Nyſten.
Chry ſoſt. in Mat.
6. Hieron. eod.
Aguftin Expeſi-
119 t. 10. 8. 116. p⸗
625. 172 1.2. p. 812.
t. 4. de Verb. Do-
min. mont⸗ Hom.
42. p. 361. de Tem-
pore S. 39. p. 44 9.
t. 1. Bp. 121. p. 403.
de irando Deo
prolixè. Luth. a. t.
P. 337. 4 14. ad ce),
6.7. Mat. p.
Gerh. Schol. Pier.
Arand. Chrifſtian.
l. 2. c. 34.ſe q. & Pa-
piſt. Bellarm. t. 4.
1. 1. d. B. O.

Pater, Deut. 3: 6. PATER noſter qui es in cœlis.
ſeq. Eſa. 64, 8, 16. . 4 = è
er. 3, 4, 19. Mal. . . . , 52 ⸗
ee Rle nen 6, 26. ALuia boc ſibi vult? Reſponſio.
Luc. 11, 4. Rom. ⁸; = .
16. 1. COr. 3,56 Epl. Deus amanter nos hac præfatiuncula invitat, ut verè

3,14. C. 46e I. Petr. nſtr. l
p: *1,,„,13. credamus, eum noſtrum verum FPatrem, nosque ejus veros

Gethet,8,762. filios eſſe, ut eum confidentius pleni ſiducia adoremus:
quemadmodum videmus, liberos certa fiducia aliquid à

Prima

— — „ m.

Prima Betitlo.

PRIMA PETITIO. (p. 498.)
(p. 34 .)

Sanctificetur nomen tuum. PC 5 2. teſe z⸗

Due ſt bijus hetitionts ſententia? 143, a21. 148, .
. ES5HNοS71 . Math. 6,; 10. Luc.

. . 119 ke
Nomen Dei per ſe quidem ſanctum eſt, Verum nos ora- *
mus hac petitione, ut apud nos quoque ſanctificetur.

DQua ratione fit iſtud ? Reſponſta.
Cum verbum Dei purè ac ſincerè docetur, & nos ſe⸗ Luc. 8, 15, c. ros
eH cundum illud, ut flios Dei decet, piè vivimus, quòd ut fiat, Rom. 2, 8, 12. Jac,

e dona nobis, mi pater, qui es in Cœlis. Qui verò aliter do- 122. c. 2, 8.
nH cCcer vel vivit, quàm verbum Dei docet, ille nomen Deiinter
i nos prophanat. Ne autem hoc accidat, tu prohibe mi

Pater coœleſtis.

4 2 II. Pes

Petitie II.

(o. 357. 49 ö⁰..)
Sap. 1o, II. Math.
6,; 10, 33. Luc. 11,3.
Rom. 2, 7. Col.3,1.
Aug. t. 10. S. 182.
p. 716. Bellar. l. 10
E. 6, d. b. o, p. 1341.

356 CATECEHISMuS

Lucæz. 1I, 3.

II. PETITIO.

Adveniat regnum tuum.

QDaaæ est hujus petitionu ſententia?

R6 SboNSy»o.

Regnum Dei venit etiam per ſe, ſine noſtra oratione,
Sed petimus hac precatione, ut adnos quoq; perveniat.

Dua ratione fit iſudd Reßonſio.

Cùm Pater cœleſtis dat nobis ſuum ſanctum Spiritum,
qui efficit gratia ſua, ut ſancto ejus verbo credamus, ac piè
Vivamus, cum in hoc tempore, tum poſtea in æternum.

III. Pe-

dt⸗

vol

Ute

lln

M IN O R. 777

Matthæi 26, 39. iltio

III. PET ILTIO. . (p. 493) D
2 . — „ ug. t. * CH.
Fiat voluntas tua, ſicut in cœlo, ſic & in terra. c. 180. ſ. 1 10.
„ O Lii E . . 4 5§ 182. p. 715.
Quæ est bwjus petitions ſententia! 1 Janh. 18.
R6 &SH Oο N S o. Math. 26, 39. Marc.

—m—m– .— . 145 15, 26. v. 36.
Bona ac miſericors Dei voluntas, fit quoq; ſine noſtra Lue. t:. . par
oratione, Sed rogamus hac petitione, ut etiam apud nos 29, 13. Act. 18, 22.
at. H Rom. i,10. C. 72, 1,2
èòẽ
Cum Deus frangit ac impedit omne malum conſilium, ¹5.1. Pet. 4,2 Ebr.
voluntatem, & conatus, qui obſtant, quo minus nomen 63, a8.
Dei ſanhicemus tegnumd; eusad nos Perzenite Poſſit e)
uteſt diaboli, mundi, & carnis moſtræ voluntas. Deinde, (b. 360.) Romag.

cum confortat & conſervat nos firmiter in ſuo verbo ac fi- (b· 368.) ſg. c. 8,3.
de, usq; ad finem vitæ noſtræ. Hæc eſt miſericors ac bona Gal. „7.
ipſius voluntas.

2 3 IV. Pe-

C AT ECHIS MU S

1
8

358
Pstitie I V. *Johan. 6, 1. Ma tth. 6, . 14, 19. C. 15, 33. Marc. 8, 2.
Luc. 11, 3.

—Rʒ⸗
= .

42

(p. 496.) Panem noſtrum quotidianum da nobis hodie.
3 * 5 — L 6 . . . .
ens Ko⸗ r. Qus eſt Bujus petitioni ſententia?

Tod. 5 20. Pl.z19. RES PloO N S S0. IIi0
Pf. 3 4½, 11. 33, 19. . . „ 7⸗
111, 5. Eſa. 23, 1. Deus dat quidem omnibus panem quotidianum,
7.3,2*. c. 1, 4a, quamvis non petamus, etiam malis hominibus. At nos
P joekt 27. Precamur hac petitione, ut agnoſcamus hoc beneficium,
. 2 . 0 £ ⁶ . 2. * . 2 2 .*
Matih.6,26. atque ita panem noſtrum quotidiauum cum gratiarum-

(p. 351. 393) actione accipiamus.
Gen. 23,20. Deut. aid autem ſignißicat panis quotidianus? Reßz.

10,1. Eſa. 3;, r6. Significat omne, quòd ad vitæ noſtræ neceſſitatem ac
Tiae ⸗ ſuſtentationem pertinet, videlicet cibum, potum, veſtes,
(p. 331. 393. 467.) Calceos, domum, aream, agros, pecudes, pecuniam, divi-
ſegq. tias, probam conjugem, probos liberos, probos ſervos,
R Hent. probum ac fidum magiſtratum, bonum Reipublicæ ſta-
alsen hek 3,6. tum, ſalubrem aërem, pacem, ſanitatem, modeſtiam, ho-
norem, bonos amicos, fidos vicinos, & id genus alia.

V, Pe-

ti

.
10⁸

m, 4

MINOR. 89

Matth. 18, 35.

N*
NN de.

Vv. PETITIO.

Et remitte nobis debita noſtra, ſicut & nos remit-
timus debitoribus noſtris.

QDuæ est bujus petitionis ſententia.
RESPONSIO.

Petimus hac precatione, ne pater cœleſtis velit reſpi-
cere & examinare peccata noſtra, & propter iſta noſtram
orationem repudiare: Quandoquidem nullis rebus,
quas petimus, digni ſumus, nec quicquam mereri poſſu-
mus: Sed ut velit nobis ſua gratia & bonitate donare o-
mnia: Quia quotidie multifariam peccamus, & nihil niſi
pœnas meremur. Viciſſim autem ex corde condonabimus,
quidquid in nos peccaverint ali, & pro maleficio libenter
reddemus beneficium
— 2 4 VI. Pe-

14: I. Pet.2, 9.

Petitio V.

Aug. ü. 11. 8. 1982, p.
716.4.3. de Dogm.
Eccl. c. 35. ſeq Bel-
larm. I. I. d. b. Ve
C. 5. P Ce

(p. 500. 352.)

Pſ 6. 25, II. 18. 51, 25
10.65, 4. 79, 9. Ez.
I1. 25, 12. Oſ. 14, 3.
Zach 3, 9. 11, 25.
Syr. 21, 28, 19 9, 10.
Mat. 15, 35. Luc. 65
38 C. 15, 19. C. 17, z.
Gal.6, Z. Eph. 4,t.
Col. 3, 13.

p. 351.
Pſ. 19, 15. Syr. 14, I.
Luc. I1, 13. Rom. 35
23. Iac. 3, 2. I0 b. 315
30. Matt h. 5, 4 3.
Luc. 6, 27. Rom. 12,

Petitio VI.

Ahg-. d. I. Bellar.
d. I.

₰ Gen. 3. Ex. 7, II.
1. Sam. 1614. C. 58,
6, 7. II C. II. I. R,22.
Matt. 6, 12. Marc.
24,36. Luc. II. 7. 22.
v. 40, 46, 1. COr. 7,
3. C. 1019,13. 2. Cor.
C. I1, 14. C. 12 272
Eph. 4,; 27. Cc. 6, II.
Gz. 6, I. 2. Th. 2, 3.
1. Pet. 2, 52 7. 1. J0.25
13, 14. Jac. 1, 25 12.
Cc. 4, 7. Ap. 2; 10. C=
12, 9. 5 Matt. 4 43.
Marc. 4, 15. Luc:22,
V. 3,31. C. 8; 12. C. I,
24. 2. Cor. 2, 10.
Eph 4, 27. I. Tim.
1,20. C. 5, 15. I. Pet.
F, 8. t. Joh. 22 13. C.
3,8. Ap. C. 2, 24. C.
3,10. C. 12,9. c. 20,8.
c Gal. 6,7. 1. Pe. 5 §.
Matt. 7,; I5. Marc.
13, 6. Rom. 16, 19.
Eph. 4,14, 1. Tim.
4, 1: I. J0 h. 2, 16. Cce
5,4. Ap. à, 20,
& 1. Cor. 10, 13. Eph.
6,13. I. Joh. 2, 13. C.
F51 4. 5

I. Cor. 10; 13. Sam.
1,14. Ex. 15,26.

360 CATYTECNISMNVUVS

Matth. 4, 3. Marc. 1, 12. Luc. 4, 1.

P· 50. VI. PETITIO.

Et ne nos inducas in tentationem. 4

Mua eſt hujus petitionis ſententia?“
RRESPFONSI0.
Deus quidem neminem tentat, Ssed tamen petimus

hac petitione, ut ipſe nos cuſtodiat & conſervet, ne Sata-
nas, 6 mundus & caro noſtra, nobis imponant,« & nos A

recta fide ſeducant, & in ſuperſtitionem, diffidentiam, de-

ſperationem, atque alia graviaà ſcelera & flagitia conjici-
ant. Et ut maxime ejusmodi tentationibus ſoliciternur,
ne ſuccumbamus, ſed ut tandem vincamus ac triumphe-

mus. e Oðò
VII. Pe-

—

e⸗

.

M 1 N O R. 361 Petitio PII.

Matth. 9, 22. Aug. d.. Bellarm.
e, d. I. Gerh., t. 8.761.

Bellarm. d. l. p“
1337. I. Sa m. 26,2 4*
Mat. 6, 13. Luc. 115
v. 4. Rom. 10, I.
2. Cor. 1, 10. 9,2,
2. Th. 1,7. c. 53,2.
2 Tim 4, 18. Phil.
13499. C. §) 25
⁶ deeſt clauſula
euchariſtica, Mat.
6,13. de qu4â Glaſſ.
Phil. S. p 210.
Gerh. t. 5, 761.
c Mat. 7, 7. C. 21,22.
Luc. 6, 28. 11,9.22,
45. 118, 19. 4 5, 12.⸗

4
ð

p. J5. 2 Pſal. 34,6. 50,15.
VI I. PETITIO. 97, 6. 58, 9. 99, 5.
a Sed libera nos à malo. 6 ur i. zin.
. . ⸗ 7 *
QDuæ est huju⸗ petitionis ſententia 5 29,12. C 33,6. Oſ.2.
v. 21, C. 14, 9. Za. 13.
RESPONSIO. v. 9. .10,6. Zc. 3,9.

Oramus hac precatione tanquam in ſumma, ut pa-Sy. 35, 7. Marc.iz,
ter noſter cœleſtis liberet nos ab omnibus malis ac pericu- J.43 1 nn4.
lis, corporis & animæ, bonorum & honorum: Etuttan- „ 13. Phil. ,e.
dem, cum hora mortis venerit, felicem vitæ exitum nobis pet. 3, 12. 1. Io. 3,al.

largiatur, nosque pro ſua gratuita bonitate, ex hac miſeria- c.5, 14. Jac. 1, 5.

n . ecibiat. 5 e Impenitent.
rum valle ad ſe in cœlum recip preces vanæ Deu.
A ME N. 1, . Num. 16, 15.
Reſßonſta. Job. 37,9. Pſ. 18,42.
Quid boc ſibi vult 17 Prov. 1, 28. Efa. 1, 12.

Ut ego ſim certus, ejusmodi petitiones Patri noſtro CEσ⅓. c. 58, 3. Bz. 8, 18. Of.
leſti eſſe acceptas atque ab eo exauditas. « Quia ipſe nobis 5, 7. Ze. 3. v.7. 22.
mandavit, ut ad hunc modum oraremus, promiſitque ſe (?. 180.) 7. v. 13.

nos exauditurum eſſe. Amen, Amen, id eſt. certe, certd, hæc C.70) SJr. 34

v. 21. JOh. 9,31

ita fient. e L

CATZCHISMVUS

erden § A C R A M E N T U M

30. Dogm. Eccl. c

833.5o. 512 74. Ench. B APTISMI: QvVoOMODO DE EO

c. 42,43. Abrenun-

ciandi farma t. 4. Paterfamilias ſuam familiam ſimpliciſ-
.. miſcell. uj. b ſimè docere debeat.
54 9. Luth. d. h. v. t. .
w. Pp. „Conc. z.
ædobapt. t. 4. 1. (p. 707.) Matthei 3, 13. Marc. 1, 9. Luc. 3, 21.
319. Sacram. B. p.
340° 411. Chriffi d.
t. IV. p. 359. Hauß⸗
Poſt. 53. A. C. a 9.
f. 14. A p. 22 8. A. S.
311. Cat. Ma, 507.

p. 28 51t0. Duid est Baptiſmus? Reponßo.

Baptiſinus non eſt ſimpliciter aqua, ſed eſt aqua divi.
no mandato comprehenſa, & verbo Dei obſignata.

§. 2. Duod est illad verbum Dei? Reſponſio.
p. 5o. Ubi Dominus noſter Jeſus Chriſtus dicit, Matthæi ul.
3 9. timo v. 19. Euntes, docete omnes gentes, baptiſſantes
eos in nomine Patris, & Filii, & Spiritus Sancti.

Secun-

s-

A⸗

a

M I N oOo RN. 263

Baptizmus.
Daid praſtat aut confert Baptismuss (p. 14. 511.)
5 A⸗ Gere e – Eſas. 12, 3. B2.475 le
Za. 13, 1. C. 149.5.
—= ð 2 Jo. 3, 5, 18. Ac. ,

Operatur temiſſtohem peccatorum lberata 4 morte, & 33. . 40. gu.
Diabolo, & donat æternam beatitudinem omnibus, & c, “ c. P.
ſingulis, qui credunt hoc, quòd verda & promifſones di- Rom. 6, 3. 1. Cor.

vinæ pollicentrr. ”ůů́ä 6, 10. C. 12,13.71,4.

— 27. C. 5; I Tit.
5§. . Ve⸗ ſnr 1. ver⸗ &, reni ſones dwine 7 7, 1. r 1

R55⁵ ⅓.²

v domimus noſter Jeſus Chriſtus gicir,
Marci- ultimo, v. 16. Matth. 28,29.

Qui i crediderit, & baptizatus fuüerit, ſalvus erit. P 53.

Qui verè non en crediderit, condemnabitur. 28ððͦèUM P. 306.
à 1 12 TERTILUuI M. 10ON
§. 5. un. m aqua tam magnas res Were⸗ p. 301.

RESPONSIo.

Aqua certè tantas res non effcit. Sed verbum Dei, quòd
in & cum aqua eſt, & fides, verbo Dei aquæ addito credit.
Quia aqua ſine verbo Dei eſt ſimpliciter aqua, & nonm eſt
Baptiſmus. Sed addito Verbo Dei eſt Baptismus, hoc eſt,
ſalutaris aqua gratiæ & vitæ, & lavacrum regenerationis p. 510. 52.
¹1in Spiritu fancto, ſicut Paulus ait a4 Tir. 3, 6. Secundim ſuam
nwiſericoerdiam nos ſalvas fecit, per lavacrum regrnerationis ac re-
govationis Spiritus ſancti, quem udit in nos opulenter, per eſum
Chriſtum ſalvatorem noſirum, ut jußtißicati illius gratia, baredes
Ster⸗war juxta ſpem vitæ aterna, Fidelu bit ſermo eſt.

5.6. Quar-

364 CATECHIS MVUS

Pas ismus Con-
Se.. QVART IM.

Col. 1, 5. Quid autem ſgnifcat iſta in aquam immerſio?
.Col. I. Pet. 4,2.
n. 1,4. Ja⸗ 74 RF SF ONS10.
(o. 520.) Significat, quod vetus Adam, « qui adhuc in nobis eft,

4Col. 2,1. ei ſubinde per quotidianam mortificationem ac pœniten-
Tie un. et. tlam in nobis ſubmergi & extingui debeat, unà cum omni-
e Col. 3, io. Jo. 3,3. bus peccatis & malis concupiſcentiis, «atque rurſus quoti-
Uiiiie emergere ac reſurgere anovus homo, e qui in juſtitia &
puritate coram Deo vivat in æxternum.

S 6. uli boe ſoiptum ⸗g? nagonße.

fRom. 4,23.. Cor. Sancus Paulus ad Roman. 6, 4. dicit: Sepulei igitur ſumus
en4. el 1 1 . 3und cum Chriſto, per baptismum in mertem, ut quemad:zodum ex-
or 36.* citatus eſt Cbriſtus ex mortuis Ver gloriam FPatri, ita 6& nos in no-

1. Pet. 1, 21. Vitate ritæ ambulemus. f

eer re"D E CONFESSIONE,
Peee e. QVOMODO SIMPLI CIORES

⸗ 11. 2. zw. Qej ea erudiendi ſint.
Luth. t. I. Lat. W.
P. 77. t. 4. J 341. I. Quid eſt Confeſio 8 Reſponſio.
von Schluͤſſeln t. 5. N* . Fe NR. . N.
J. p. 218. POXNFESSIO duo comprehendit, unum eſt peccata

⁶ Dei querela de Q confiteri: balterum eſt abſolutionem ſive remiſſionem

upeenit⸗ ler . à Confeſſionario ſive præcone Evangeli accipere, tan-
93 4° „79 . * . * . .V 2. . . .
„, 5. Am. 4,6. ſeq. quam ab ipſo Deo, & non dubitare, ſed firmiter credere,

Hag. 4, 6,8. ſeq. Peccata per illam abſolutionem coram Deo in cœlo remis-

(p. 15.29. 13. 146. ſa eſſe.

Math. s. nr e. §. «. Qu« peccata ſunt conconfitenda!
c. 9, 20. C. 16,9, 11. & 6 S, % N S06ů. .
& Deut. 30, 2. p9.
103, 3. 130, d. Coram

Eſa. 43 25, C. 44,; 22. Jer. 31, 34. C. 3. c. 55, 26. E2. 16, 62. c. i8, 1, 6. 33, 11. Oſ. I, 7. C. 2; 22. C.
6, 3. Ce 14, 5. Am, 5, 4, 6; iſ. Mich. 7, 19. Ze. 35 9, 17. Syr. 3, I3. Luc. 155 7, 10.

de

0.

aa

de

go

jin

.

⸗

eh h f

M IN O R. 365
CoRAM Deo omnium peccatorum reos nos ſiſtere de- (Corſeſto.
bemus, etiam eorum, quæ nobis ſunt abſcondita, ſicut in 7 Mandata Job. 5,
oratione Dominica facimus. Coram miniſtro autem debe- r. z1 Eh. 1
mus tantum ea peccata cConfiteri, quæ nobis cognita ſunt, i2. e:. 3, e. n.

& quæ in corde ſentimus. c. 6, 3. c. 7, 3, 12.
C. 99 r 155 ⸗C⸗
. . 35 17. r. 35Ve 4.
§. 3. Quyanam ſunt iſta? Reſponſio. Ba. 14, 6. c Sy t0.
„ . . Oſ. 12, 6. c. 14, 20
ic unusquisq; examinet vitæ ſuæ ſtatum ſecundum Joel 2, 1. Am. 4,
decalogum, an pater, mater, filius, filia, dominus, hera, ſer- ¹². e, 4. ſeq.Jon.
vus ſis: an contumax, infidelis, negligens fueris: an al- 2. ꝛ. s, , 3.
quem læſeris, di Rtis, factis: an furtum commiſeris, aut in- c 17, 21. e.s. 12.
juria, ignavia & ſegnicie damnum alicui intuleris. Math. 3, 2. Mar. 1,

§.4. BREVIS FORMA CONFESSIONIS 2,“. E. den⸗

PRO RUDIORIBUS. Jer. 3, 10. c. 24, 7.
. ” c. 129;, 19. Joel. 2,
In bunc modum alloqui debes miniſtrum lü erbi- 13. Eſa. 1 8.

Reverende & dilecte Domine, rogo te, ut confeſſio-
nem meam audias, & mihi propter Deum remiſſio-
nem annuncies.

NM Iſer ego peccator conſiteor coram Deo, me omnium
peccatorum reum eſſe, in primis confiteor coram te,
me quidem ſervum, ancillam, &c. eſſe, ſed infideliter ſer-
vire domino meo: non enim feci, non facio, quæ mihi
injungit, irritavi, & ad maledicendum commovi dominum
vel dominam meam, multa neglexi & damno cauſam præ-
bui, & c. in verbis & factis petulantem me præbui, impa-
tiens fui, obſtrepui, &c. ideo doleo, gratiam imploro,
emendationem promitto. Bfrs

§; Herus aut hera ſic dicant:

N primis confiteor coram te, me non diligentem fuiſſe

in fideli educatione & inſtitutione liberorum & Sannie
ad glo-

cConſeſte.

66 CATEG'HISMVUS

ad gloriam Dei: blasphemavi, nomine Dei abuſus ſum,

malum exemplum prava loquens & faciens præbui, vici-
nos læſi, multis obtrectavi, pondera & menſuras violavi,

decepi proximum vendendo merces, &c. Et ſi quid aliud

contra præcepta Dei in cujusq; vocatione occurrit, &c.

G. 6. Si verò quis non ſentit ſe onerari talibus aut gravio-
ribus peccatis, is non ſit ſolicitus, nec quærat aut fingat
peccata, nec ex Confeſſione carnifieinam faciat, ſedunum
atq; alterum peccatum ſibi notum recitet, ut: in primis con-
fiteor, me abuſum eſſe nomine divino, verbis impudicis
uſum, hoc vel illud neglexiſſe, &c. Sic ſanè quieſcat animus.

§. 7. Si verò planèe nullius tibi conſcius es, (quòd prope-
modum impoſſibile eſt) nullum etiam in ſpecie recites, ſed
accipias remiſſionem facta generali confeſſione, quam co-
ram Deo ad miniſtrum pronunciss.

§. 8. Reſpondeat autem miniſter: Deus tibi ſit propi-
tius, & confirmet fidem tuam, Amen.

§. 9. Interroget etiam confitentem: Num meam remis-

ſionem credis eſſe Dei remiſſionem? Adfirmanti & creden-
ti porrò dicat: Fiat tibi ſicut credis. Et ego ex mandato
Domini noſtri IESU CHRISTI, remitto tibi tua peccata
in nomine Patris, Filii, & Spiritus ſancti, ümen. Vade
in pace.

§. 1o. Qui verò conſcientias habent adflictas, tentatas-
meœſtas, eos miniſter pluribus ſententiis ſcripturæ facien-
tibus ad fidei incrementum conſolabitur.

§. II. Hæc, quam Gommemoravimus, tantùm eſtpuerilis

& communis forma Confesſionis pro ſimplicioribus & ru-
dioribus.
SACRA-

Verba S. Cœnam porrigentium ſunt & l. Sacramentor. Gregorii M. &

Canonib. Concil. Taron. ap. Ivon. & Burchard. Gerh. T.5 p. 87. 132,

.
l⸗

M IN O R. 367

SACRAMENTHM

ALTARIS „ QVOMODO PATER-
familias ſimpliciſſimè ſuam familiam de
eo docere debeat.
Matth. 26, 26. Marc. 14,20. Luc. 22, 19. I. COr. 1,23.

4

. 4
§.1. Quid est Sacrmentum Altaris?
RäSPONSI0.

Sacramentum Altaris eſt verum Corpus & verus Sanguis
Domini noſtri IESV CHRISTI, ſub pane & vino, no-
bis Chriſtianis ad manducandum ac bibendum ab ipſo
Chriſo inſtitututum.

§.2. Illi boc feriptum est? Reſponßto.

Sic ſcribunt ſan Ri Evangeliſtæ, Matthæus e, z6, 26. Mar-

cus e. 14220. Lucas c.22, 9. & ſanctus Paulus 7. Cor. I, 2·
Sð Domi-

5§. Cœna.

A. C. a. 10. p. 14. A.
S. 302. F. C. a. 7
569. 691. C. Maj.
523. Aug. t. 3. d.
Dogm. Eacl. c. 53.⸗

75. Luth. Ver⸗
mahn. t. 4. w. 394.*
t. I. Lat. w. 79. t. 4.
f. 341. 426. 8. 1 f.
187. 4 88.
Nominan.
N. T. Luc. 23520.
1. Cor. II, 25. Cœna
Domini 1. Cor. II;
20. Menſa Dni. ib.
Ie, 21. Fractio Pa-
nis Act. 2, 42. Sy-
naxis I. Cor. 10;20.
Dionyſ. Hier. c. 3s
doν—ι Convivium,
C. Ignat. Ep. 7. 6o-
gagise Ignat. A-=
pol. 2. Mtt. 26,27.
αν„Xαπ. Jud. v. 12.
Iren. I. 4. c. 32. Ae-
z8ρς, νεσα
9v oοοα ορα0
Oblatio. sαaρααα
õ eεια‿.
Juſtin. ebnos Di⸗=
on. Hier. oατnͤ
id. Miſſa. conf.
Card. Bon. d. reb.
Liturg. Miſſ. San-
Gdum NPP
Syr.
p. 14. 136. 32. 524.
569· 571.695. 6 7.

§. Cæna.

An. mundi 400°4.
poſt Agni inſti⸗

p. 706.

p. 326, ſeqꝗ.

368 CATECHISMUS

Dominus noſter ESuSs CHRISTUIsS, in ea nodte,
(p.“ z.) qua traditus eſt, accepit panem, &
943. April. 5. 7. alii
(p. 69 4.70 4 ſ
J. 24. Maij.

egiſſet, fregit & dedit diſcipulis ſuis, dicens:

poſtquam gratias

Acci-
pite, comedite, Hoc eſt corpus meum, quod pro vo-

bis datur, Hoc facite in mei commemorationem.

Similiter &, poſtquam cœnavit, accepit calicem
&, cum gratias egiſſet, dedit illis, dicens: Bibite ex hoc
omnes, Hic calix Novum Teſtamentum eſt in meo ſan-
guine, qui pro vobis effunditur, in remiſſionem pec-
catorum: Hoc facite quotiescunque biberitis, in mei

commemorationem.
§. 35. Quid verò prodetfie comedig: & biliſſ

R&S Pp9N S 10.

Id indicant nobis hæc verba: Pro vobis datur & ef-
funditur in remiſſionem peccatorum. Nempe, quod
nobis per verba illa in Sacramento remiſſio peccatorum,
vita, juſtitia & falus donentur. Ubi enim remiſſio pecca-

torum eſt, ibi eſt & vita & ſalus.

§. 4. Dui potest corporalu illa manducatio tantas
res effcere!

RESPONSIG.

Manducare & bibere iſta certè non efficiunt, ſed illa ver-
ba, quæ hic ponuntur: Pro vobis datur & effunditur
in remiſſionem peccatorum; quæ verba ſunt unà cum
corporali manducatione caput & ſumma hujus Sacramen-
ti. Et qui credit his verbis, ille habet quod dicunt, &
ſicut ſonant, nempe remiſſionem peccatorum.

Quis

—‚—

— — — —

—

MINOB. B 369 Preces Do-
§. 5. Aus utitur hoc Sacramento digne? meſticæ, Ma-
Rkeſponſio. tinæ.
Jejunare & corpus ſuum Præparare, eſtquidem bona 519. 536
. gn 2

& externa diſciplina. At ille eſt verè dignus ac probe pa- 52. 7r1. ſeg.
r.atus, qui habet fidem in hæc verba: Pro vobis datur &
eeffunditur in remisſionem peccatorum. Qui verò his
eeerbis non credit, aut de illis dubitat, ille eſt indignus

. ac imparatus. Quia hoc verbum, pro vobis, poſtulat. o-
mnino cor, quod Deo credat.

QVO PDACTO LATRES FA- ,er.
MILIAS SVAM FAMILIAM FOR-
mas Benedictionis, unam manc, alteram ve-
ſperi dicendam, ſimplicisſime doce-
re debeant.
F. 6. Manè cum furgis & lecto, ſignabis te ſigno
ſanctæ crucis, dicens:
D IN nomine Pattis, & Filii, & Spiritus Sancti, ig 8. 5.
4 Deinde innitens genibus, vel ſtans, dicas Symbo-
lum & Orationem Dominicam. His potes & hanc pre-
catiunculam addere:
. (Ranias ago tibi mi Pater cœleſtis, per] Es VM.
CCHAISTVM Filium tuum dilectum, quod me D S”MBä

hac nocte ab omnibus incommodis ac periculis
conſervatum cuſtodieris. Et oro te, ut me hac die
quoq; conſervare, & à peccato & omnibus malis
Aa cuſtodire

= B

370 CATECHISMVS.
cuſtodire velis, ut tibi omnla mea facta, atq; adeò to-
ta vita bene placeant. Quia ego me, meum que cor-

pus & animam, ac omnia in manus tuas commendo.
Tuus ſanctus Angelus ſit mecum, ne Diabolus quid.

quam in me posſit, AM E N.

Poſtea alacriter ad tua ſtudia accedendum eſt, canta-
to Pſalmo, Decalogo, vel alio carmine, quo excitetur

J. 2. S MILITER veſperi, cum confers te cubitum. fi-
ênabis te ſigno ſanetæ crucis, dicens:

In nomine Patris, & Filii, & Spiritus ſancti,
Amen.

Deinde flexis genibus, vel ſtans, dicas Sdymbolum &

Orationem Dominicam. His potes & hanc precatiun-
culam addere: ⸗

Ratias ago tibi mi Pater cœleſtis, per ESVM
CHRISTVM Filium tuum dilectum, quèd me hac
die gratuita miſericordia & bonitate tua cuſtodietis.
Et oro te, ut mihi omnia peccata mea, quæ perpetra-
vi, & quibus offendi te, remittere, & me hac nocte
tua gratia benignè conſervare velis. Quia ego me,
meumq́;; corpus & animam, ac omnia in manus tuas
commendo. Tuus ſanctus Angelus fit mecum, ne Dia-
bolus quidquam in me posſit, AM E N.

Atq; ita tandem placidè & tranquillè dormiendum eſt.

§. 3. CGVO PACTO PATRES FA-
milias ſuam familiam Benedictionem Menſa, &
gtatiarum actionem ſimplicisſimè docere
debeant. H
BENE-

W MINO h.
BkNEDICTIO MENSEÆ.

pueri unà cum familia debent complicatis manibus
modeſtiam præ ſe ferentes ad menſam accedere, & ſic
orare:
Culi omnium in te ſperant Domine, & tu das
eſcam illorum in tempore oportuno. Aperis
tu manum tuam, & imples omne animal benedi:
ctione.
(ScCHOLION. Benedictio hic ſignificat largam diſtibu-
tionem Dei, qui omnibus animantibus tantum cibi ſuppe-
ditat, ut in de hilariter & jucundè vivere posſint. Hanc be-
nedictionem & lætitiam, ac acquieſcentiam impediunt ſoli-
citudo prohibita, cura, avaritia, tenacitas.)
Deinde addant Orationem Dominicam, cum oratio-
ne ſequenti:
DoOMINE Deus Pater cœleſtis, benedic nobis &
his donis tuis, quæ de tua largitate ſumimus, per Je-
ſum Chriſtum Dominum noſtrum, AMEN.

§. 4. GRATIARVM ACTIO.

Sic quoque poſt cibum ſumtum, ad eundem mo-
dum modeſtèe complicatis manibus ad menſam asſiſtant,

& dicant:

Onfitemini Domino, quoniam bonus, quoniam
in ſeculum miſericordia ejus. Qui dat eſcam
omni carni. Qui dat jumentis eſcam ipſorum, Et

pullis coruorum invocantibus eum, Non in fortitu-

dine equi voluntatem habebit, Neq; in tibiis viri be-

neplacitum erit ei. Beneplacitum eſt Domino ſu-

per timentes eum, & in eis, qui ſperant ſuper milſe-
ricordia ejus. ,

. A a 2 Deinde

371 Preces Men-

ſales.

Ambroſ. t. 3.
Ser. 42.

Pſ. 3 6, 7. 104

11. 136, 2 §.
145) 1 5. 147:

9*

Lſ. 136, 2 5⸗
145, 15. 147
9. ſeq.

Tabula Oe- 372 CATE CH IS NM Us

conomica. Deinde addant Orationem Dominicam, cum oratio-
Parochi, Au- ne ſequenti:
ditoris. GRATIAS agimus tibi Domine Deus Parer,

per Jeſum Chriſtum Dominum noſtrum, pro univer-
iis beneficiis tuis, Qui vivis & regnas in ſecula feculo-
rum, A MEN.

& r. TABUILA OECONOMICA,

IN QVA PROPONUNTIR ELEGAN-
tes quædam ex facra ſcriptura fententiæ, pro omnibus
ſanctis ordinibus ac ſtatibus, per quas illi tanquam
propria quadam lectione fui officii & mune-
ris admonentur-

chrkat-knpe. EPISCOPIS, PAROCHIS ET

Am. Aug de CONCIONATORIBVUS.
8 *7 ccl.- .

Te. 3* c. 72.

xoris maritum, vigilantem, ſobrium, modeſtum, Ho-
ſpitalem, aptum ad docendum, non vinolentum, non
percuſſorem, non turpis lueri cupidum, ſed æquum, a-
Ela. 58, 1. Jer. lienum à pugnis, alienum ab avarifia, qui ſuæ domui be-
2321 -Pe. 3:1, ne præfit, qui liberos habeat in fub jectione, cum omni
6 Malzere,. ſecundum doctrinam eſt, ut potens fit exhortari doctri-

Act. 20,2 8-Jo. na ſana, & eos, qui contradicunt, arguere, & c. 1. ad Ti-

10, 12. 1 Cor.
3, 5. 10. C. 4, I⸗
1 Pet. 59/2.

moth. 3,2, ſeqꝗq. & ad Titum I. v. 6,

Deu-12: r9. c- . EPISCOPIS SUIS.
16, 16. Ex. ?² 3 .
15. c. 26. LD inusorcinari his, qui Evangelium anmmciant,
. Dar. c, 4. 1de Evangelio vivere, 1I. Cor. 9, 4. communicet Do-
Thr. 4, 16. Neh. Ctori

⸗— Y
23,2. Sy. 7,3 1. ſech, c. 3 5, 0. Mat- ToyIO. Luc. 10,7. 3 Co= 9,7. Ga. 6,6. 1I Tim. 5, Lge⸗

(Rortet Epiſcopum irreprehenſibilem eſſe, unius u-

reverentia, non novitium, tenacem ficelis fermonis, qui

§S.z. QVID DEBEANT AUDITORES

MINOR. 373
Qori in omnibus bonis, is, qui docetur verbo, Galat. 6,6.
Quj bene præſunt presbyteri, duplici honore digni ha-
beantur, maxime qui laborant in Verbo & doctrina.“ Di-
cit enim ſcriptura?**: Non alligabis 0s bovi trituranti.
Et: dignus eſt operarius mercede ſua. † Obedite præpo-
ſitis veſtris, & cedite eis. 1pſi enim vigilant, quaſi rati-
onem pro animabus veſtris reddituri, ut cum gaudio
hoc faciant, & non gementes, hoc enim non expedit vo-
bis. Ebr. 13, 17.
† Deut. 17, 9. c. 24, 8. Jer. 5,; 17. c. 13, 17. Ez. 3: 17 20, c. 34,7.
Act. 20, 2 §.
§6. 3. DE MACIS TRATIBVS.
CNni anima poteſtatibus ſupereminentibus ſubdita
it. Non enim eſt poteſtas, niſi à Deo. Quæ verò
ſunt poteſtates, à Deo ordinatæ funt. Itaq; qvisquis
reſiſtit Poteſtati à Deo ordinationi reſiſtit. Qui autem
reſtiterint, ſibi ipſis judicium accipient: Non enim fru-
ſtra gladium geſtat, Nam Dei miniſter eſt, Ultor ad iram
ei, qui quod malum eſt, fecerit, Rom. 3, 1.
Job. 3 4, 30. Eccl. 8,4. Pr0v. 8: 1 5.C. 6, 10. 12.14. c. 19, I2.c. 20,2., 8. 2 6. Cc.
2 8. c. 2924. 14. Eſa. 1, 17. C. 10, 1. C. 3 2,7. Jer. 5, 2 8. Dan. 5,2 I. Mich. 6, 8.
I4. C. 42,20. C. 5 0,4. Sap 6, 1.4. 5F. 1 Macc. 14,9. ſeq. Luc. 22,2 5.
§. 4. QVID SVBDIITI MAGISTRATI-
BUS DEBEANTZ
Rdi quæ ſunt Cæſaris, Cæſari. Matth. 22, 2. O-
mnis anima poteſtatibus ſublimioribus ſubdita ſit,
&c. ideoq; necesſitate ſubditi eſtote, non ſolùm pro-
ter iram, ſed etiam propter conſcientiam. Ideo e-
nim & tributa præſtatis. Viniſtri enim Dei ſunt, in hoc
ipſum ſervientes. Reddite ergo omnibus debita, cui tri-
butum, tributum: cui vectigal, veétigal: cui timorem,
timorem: cui honorem, honorem, Rom. 13, f. Adhortor
rimum omnium fieri obſecrationes, orationes, inter-
pellationes, gratiarum acétiones, pro omnibus bomini-
bus. pro regibus, & omnibus qui in ſublimitate conſti-
tuti ſunt, ut quietam & tranquillam vitam agamus, cum

omni pietate & gravitate, Tim. 2, 1. Admone illos, Prin-
Aa 3 cipibus

Tabula Oe-
conomica.
Magiſtratũs,
ſubditi.
*1 Tim. 5, 17.
1 Thefl. 5, 12.
1 Cor. 16, 19.
8y. 7, 3 3. C. 3 e
10. Thr. 4,1 6
Phil. 2, 29.
XX Deut. 2 524.
ITIW. 5. I7.-
10. Mat e 352.

Dii ſunt Ex. 2 I.

6.0. 22, §.9. 2 §
Pl. 9 2, I. Act,
23, F.
P. 17. 323.3 4
427.

Ex 23, 6. Lev.
19, 15. Deut.
17,1.2 Tar. 9, &
2 5,5. C. 2 8, 122
Sy. 10,1. C. 17.

p. 32 3. 336.
342. 423
Sy. 42,2 I. Mat.
17,24.
Omittenda,
maledicere, Ex.
22, 2 % Eccl. 10.
20. 2 Sam. 16.
Blaſphemia,
Ex. d. l, Iob. 34
18.
Reliſtere, Rom.
1322.
Syr. 4, 7. I I.
c. 10, 24. 2 7

TIabula Oe- 374
conomica, cipibus & poteſtatibus ſubditos eſſe, & c. Bar. 1I, H. 12. Tit.
Marif. Uxor. 3, 1. Subditi eſtote omni humanæ creaturæ, propter Do-
Parent. Li- minum, ſive Regi, tanquam præcellenti, ſive ducibus tan-
ber. Servis, quam ab eo miſſis, &c. Syr. 42, 21. 1 Pet. 2, 13.

2) Luth. Ehe⸗
halt. d Ebr.
13, 4. k. F. l. f.
333. Ehlachen
237. Gen. 2,;
2 4. Pro, 27, 16
Mal. 2, 1 5. Sy.
7, 2 I. c. 9, 1. C.
2 552 C. 40,2 3.
C. 4. 1,2 3C. 422
20. Matt. 19,4.
Mare. 10, 7.
(⁵) Pro. 31,9.
Mal. 2, 14.Syr.
9, 1. c. 2 559 1 §.
ſeeqj. c. 2 6. c. 37:
p. 336.427.
ſeq 472.
2 ¼½ C. 4 1, 19.C.
4,2 2 0. 1I Cor.
14˙24. Col 3,
18. Lit. 2, F.
b.36. 419.
Sint quietæ
1 Tim. 2; 13.
ſobriæ c. 3, 11.
dæ c. l. caſtæ
ITim. 2, 9. F5.
pudicæ d. J.
piæ ib. 10. cre-
dentes d. C. 1 5.
( Gen. 198,19.
C. 34, 30. C. 49,
3⸗ ExCd. 10, 2.
Deu. 4, 1 0. c. 6,
7.1 Sam. 2, 22.

CATECHISMIS

Iri cohabitent cum uxoribus ſecundum ſcientiam,
“ veluti infirmiori vaſi muliebri, impertientes hono-
rem, tanquam etiam cohæredibus gratiæ vitæ, ne inter-
rumpantur preces veſtræ, IPet. 3,7. Viri diligite uxores,
& ne ſitis amarulenti adverſus illas, Col. 3, 19. Eph. 6,25.

§. 6. UXORIBIIS. (9)
Qlmiliter uxores, ſubditæ ſitis veſtrisviris tanquam Do-
Amino, quemadmodum Sara obedivit Abrahæ, Domi-
num illum appellans, cujus factæ eſtis filiæ, dum benefa-
citis, & non terremini ullo pavore, Pet. 3, I. Epheſ. 5, 22.

PARENTIBLIIS. ()

§. 7.

Petenter ne provocetis ad iram liberos veſtros, Sed

educetis eos per eruditionem & correptionem Domi-
ni, Ephef. 6, 4. .-

2 Hlii, obedite parentibus veſtris in Domino, nam id eſt
juſtum: Honora patrem tuum & matrem tuam, Quod
eſt præceptum primum in promisſione, Vt bene tibi fit, &
ſis longævus in terra. Epheſ. 6, 1.

§. 9. SERVIS, ANCILLIS, MERCENA-
RIIS, EI COETERISADLABOREM
conductis.
Cuervi⸗ obedite iis, qui Domini ſunt ſecundum carnem,
cum

c. 3, I 3. Ela. 3 8, I 9. Pro. I 3,24. c. 19, 1 8.c. 2 3, I 3. 2 3. c. 22,6, 1 5. C. 2 5, 10. C. 27, 17. Sap. 8, 20.
To. I, 10. Sy 7, 26. c. 1 5, 24. c. 24, I 3. c. 30, I. C. 42, 5. I 1. 2 Tim. 1, 5. c. 3, 1 5. Ebr. 12,7.
(S. Gen. 9, 22. 2 5. c. 2 6, 3 5. c. 34, 30. Ex. 20, 12. Lev. 1 9,3. Pl. 34, I 2. Pro. I. ſeq q. c. 1 5, 3 I. Mal.

1,6. Sap. 4, I. Sy. 7,2 9. C 92 I. C. 22,3. C. 16, 1. TO. 4,4. 2 Mac. 7,27. Col. 3, 2 0. Ebr. 12, 9.

— — — —

MINOBR. 375
cum timore ac tremore, cum ſimplicitate cordis veſtri,
tanquam Chriſto, Non ad oculum ſervientes, veluti ho-
minibus placere ſtudentes, ſed tanquam ſervi Chriſti, fa-
cientes, quæ vult Deus, ex animo, cum benevolentia, ſer-
vientes Domino, & non hominibus, illud ſcientes, quòd
unusquisque quod fecerit bonum, hoc reportaturus ſit à
Deo, ſive ſervus fuerit, ſive liber, Epheſ. 6s5. & Col. 3. 22.

S. 10. PATRIBIIS8 FA MILIAS ET
MATRIBUS FAMILIA S. (e)

T vos, Domini, eadem facite erga illos, remittentes
minas: ſcientes, quòd & veſter ipſorum Dominus ſit
in cœlis, nec perſonæ reſpectus fit apud illum. Epheſ.
6, 9. Coloſſ. 4, 1.

d. 11. COMMHNI IIVEN.
ITUTI.

nliter juniores ſubditi eſtote ſenioribus. Sic, ut o-
mnes alius alii vicisſim ſub jiciamini. Humilitatem a-
nimi vobis infixam habete. Propterea quia Deus ſuper-
bis reſiſtit, Humilibus autem dat gratiam. Humiliamini
igitur ſub potenti manu Dei, vt vos exaltet tempore op-
portuno, I. Petri 5. .

§. 12. VIDUIS.

Væ verè vidua eſt ac deſolata, ſperet in Deo, & per-
ſeveret in obſecrationibus ac precationibus noctu
dieque. Quæ vero in deliciis vivit, ea vivens mortua
eſt, I. Timoth. 5, 5.

§. 13. OMNIBIS IN COM-.
. G MUNE.

„

Aa 4 Dilige

7

Tabula Oe-
conomica,
Familiæ, Ju-⸗
ventuti, Vi-
duis, omni-
bus.

Mal. 1,6. Matt.
10, 24. 1 Tim.
2, 12. C. 6 I.
1 Pet. 3. 1 §.

(&) Ex. 2 O, 17. C.
2 1, 2. Lev. 19
13. (. 25, 397.
Deu. 1 5, 1 5. 18
Job. 3 1, 13. Pſ.
12 3,2. PrO. 1 9,
10. c. 17,3 F. c.
17,2. C. 2 9919.
2 1. Syr. 4, 3 5.
Cc. 7, 2 2. C. 10,2 8
c. 2 322 5. (. 2 5
5. c. 33,2 5 ſeq.
c. 42, 5. I Tim.
6, 7.

Sy. 2, 2 0. Cc. 3
20. C. 7, 19. C⸗
42,9. Matt. II,
29*

Veræ 1Tim. F5y
3.16. RKuth. 1.
Lu. 2, 26. Judit.
8. Senes d. c. 9
Juvenes d. l. 11,

14. pigræ, d. I.

13, levyes,V. 13.

Col. 7, I4.
I The 4, 9.

1 Cor. 7, 17.
20. 2 4. I, Th.
4, I 1 12.

4

396 CATECHISMVYS MINOR.
Nlige proximum tuum, ficut teipfum. In hoc ſermo-
Wne omnia præcepta ſummatim comprehenduntur,

Rom. 13, 9. Et ante omnia fiant deprecationes, obſecrati-

ones, interpellationes, gratiarum actiones, pro omni-
bus hominibus, &c. I. Timoth. 2, I.

Cuiq, ſit inprimis magnæ ſua lectio cura,
Vi domus oſiciis ſtet decorata ſuis.

Ein jeder lern ſein Lection ,/
So wird es wol im Hauſe ſton.

—„„ „ „ — 1 . 1
α Nle, drνρνσο π τοαααιàοτωονν„ s j Bohores,
Siaο οσ ννανπσινπραεονναι ταοα.

Libell. Baptiſmalis & Nuptial. omiſſi conſilio Synodi Dreſdenſis anno
ob Palatin. & alias Eccl. German. Superioris, quæ ſuis ceremohiis uſæ,
Exorciſmum abrogatum reſpuebant, ut Ludov. El. Palat. ſe mallet ſejun-
gere à Concordiæ opere. Polyc. Lyſer. E Dan. Hofman. anno 1597.

f——f— „

—- ——. —

H

377.

I8MUSEIE.

52. 426.

CATEGCG
MATOR

D. Martini Lutheri.

BREVIS PRFATIO.

ESSRHrR XE SE N 775 HII 71 S O P†n & Qoo conf-
e DWS enl ſermonem haud alio animo els- lio hæc do-
2 Ve boravimus, quam ut eſſet inſtitutio trina tradi-
– G zuerorum atg ſimplicium. Hinc apud ta.
. S RG) vetere⸗ lingua Graca Catechiſmus di-
8 N tus eſt, quæ VoxX puerilem inſtitutio-
ν vem ſignificat. Hac verò cuivis Cbri-
ſtianorum neceſſarid debe! eſſe perſpecta & cognita, ita,
ut ſi quis hujus cognitionem non habeat, in Chriſtiano-
rum numerum merito non ſit referendus, neiz, ad Sacra-
mentorum partitipationem admittendus. Quemadtmo-
dum opifex quiſpiam manuarius, qui artis aut opincii ſui ra-
tionem & uſum non callet, jure optimo reprobandus, & mi
nime precii habendus.
S. 2. DBuapropter pueris articuli ad Catechiſmum ſéu Exercitium
yuerilem inſtitutionem pertinentes, ſummo ſludio tradendi docendi Ca-
ſant, ing, ipſis non ſegniter exercenda eorundem indu techiſmi.
Aria. Inde fidelis ac vigilantis patrisfamilias officium ?. 386.
exigit, ut per hebdomadam ad minimum ſemel habito
examine liberorum ac familiæ periculum faciat, ac audi-
ens exactl perquirat, quid hiſee de relbus intelligant aut
AaA „ didi-

=

Cognitio
Catechiſmi
quam neces-
ſaria.
P- 337.

539*

p. 333.

379 PEAEFATIO
didicerint, quibus ignoratis, eosdem ſerid & graviter eo,
ut Wa perdiſcant, aalgat. Probè emm commemini, atj,
adeo quotidiè boc ipſum uſu venire videmus, ut usque
adeo tardo alque hebeti ingenio inveéniantur homines,
Jamq⸗ natu grandiores, quibus hac de re nihil prorſus com-
pertum fuit, aut etiam hodie teneant, quanquam nihilo
ſecus Sacramentorum nobiſenm ſiant barticipes, omnibus-
que illis utantur, quæ peculiariter Chriſtianis utenda data
& inſtituta ſunt, cum tamen ii, qui Sacramentorum a-
ſum ſibi vendicant, plus ſeire, neq, non ampliore Chriſtia-
narum rerum intelligentia præditi atq; exculti eſe debeant,
qum pueri aut novitii ſcholaſtici. Caterùm nos pro in-

ſtituendo vulgo, hiſce tribus partibus contenti erimus, quæz

à priſcis usq; ſeculis recepta conſuetudine in Chriſtianiſmo
permanſerunt, tametſi per pauca ex his rectè & ſincerè
zradita ſint populo, donec in iisdem probèò triti & exercita-
zi evaſerint, cum ſenes tum juvenes, quicunque Chriſti-

ni eſſe aut dici contenduvt. Sunt autem hæ quæ ſeq vun-

Zaer.

PIA, UTILIS ET NECESSARIA PRT.-
FATIO, ET FlDELIS AC SERIA COHORTATIO
D. Martini Lutheri, ſcripta ad omnes pios, inprimis ad
Paſtores & Concionatores, ut quotidie ſe & alios in Ca-
techiſmno, tanquam in ſumma & mrοναπ totius Sacræ
Scripturæ, diligenter exerceant, & illum fide-
liter & asſiduè Eccleſiæ proponant,
&c.

VOD IN CONCIONIBIS NON IPSI SOLINM
Catechiſinum urgemus, ſed alios etiam ut idem faciant ro-
gamus obteſtamurg, non contemnandas ſanè eauſas habemus, ma-
ximè

uie

xim⸗
rimi
Aent
yiu
ſpln

reelt

Aum

Mſ
ilis
lum
run
Par⸗
erd
enpr
xi
ſete

mur
han
Ca⸗
ren
lion,
ſiie
ie
Ga
ex.
dan,
ga
nat,

unj

rin
hie

D. MARTINI LuTHERI. 379

ximè cum videamus & concionatores & Parochos ipſos hic ut pln-
rimum ceſſare, contemnentes & Acium Taum & doctrinam Pſam,
idq, inde adeo, quòd quidam illorum nimis alta, ut ſibi 4 videm vi-
dentur, ſapiunt, quidam etiam ipſa IJocordia ventrieg, ura nibhil
priushabent, non aliter erga hoc negotium affecti, quâmſi ventris
ſolummodo cauſa arochi &α Præcones verbi conſtituantur, nec alia
re occupatos ee conveniat, quàm ut ſtrenu prodigant conſumantg
dum vivunt omnia, perinde ut ſub Papata conſuevere. Ac tam-
etſi omnia quiæ goceri atq, præadicari debeant, hoc tempore abunftè
illis ſuppetant, dilucideg ob oculos eß. ſint, tot praclaris at ſa-
Iutaribus ad hoc editis libris, cumq; ut olim nominare conſueve-
runtita nunc reipſa, Sermones per ſe loquentes, Dormi ſecurè,
Paratos & Theſauros habeant, im tamen ſive inertes, ſive etiam
pyerverſi quidam ſunt, ut hæc ſeripta nec emere aignentur, nec ſi
empta habeant, intueri ſaltem ac legere velint. Bone Deus, quàm
noxium detestandumg, hoc hominum genus eſt, ventris gulæq, man-
cipia, quos rectius porcis aut tanibus quàm ſidelium animabus præ-
feceris.
Ae optandum quidem foret, ut cum inutiles labori voſagſ, de-
murmunmtiones precularum canonicarum, ut vocantur, defi erint,
harum loco mane, meridie ac veheri aliquor ſaltem paginas vel in
Catechiſmo, vel in precationilus, vel in novo Teſtamento evolve-
rent, aut denig, aliud quippiam ex Bibliis ſacris ſibi ſumerent, ona-
tionemq, Dominicam liguanao ad Deum Patrem & Iua & gregis
ſui cauſa peromarent, quo tandem videlicet Evangelio, eujus beneſi-
cio tot oneribus ac moleſtiis libemti ſunt, vel aliquam rependant
gratiam. ſubpudeat geos, quòd inſtar cavum ac ſuum, non aliud
ex Evangelio addidicerint, quàm deſidioſam, noxiam ac deteſtan-
dam hanc taerni licentiam. Nam oeum vulgus alioqui nimis frigidè
erga BFangelium affeltam ſit, & nos etiam cum omnia ſumma co-
namur, aut nibil aut pa rum eſiciamus e quanto minus praclari ali-
guid ſpemndum erit, ſi quemadmodum ſub Papatu ſuimus, itz
nunc quog, deſides ac negligentes eſſe cœperimus.
HIS ACCEDIVnoxium atg, peſtiferum illud malum ſecu-
rilatis & ſIatietatis, quod multorum animis jam pridem latenter
obrepit, eosags ira inſicit, ,„ ut ſandtè dejerent, nihil SGſe faeilius ipfa
Catechiſ-

2
4
—
.

380 PER AEFATIO.

Catechiſmi doltrina, adeò etiam, ut cum unica leltione ilum per-
currerint, ſtatim velut ad ſummum profelti alge edolti, librum i-

pſum in angulum aliqquem abjiciant, pudeatg, eos quodammodo in

mwanus ſumere denud. Imo quod indignins est, reperiuntur hodie
etiam ex nobilibus quidam ades ignobilis animi, ut afrmare au-
ſent, nihil opus eſſe amplius ſive Parochis ſive concionatoribus, ſod
Jußſicere libros, ex quibus eadem hac diſeere quilibet per ſe ac nullo
zmadente queat. Unde & ipſas Parochias ſtrenuè ac fortiter col-

labi at deſolari patiuntur, parochos autem & concionatores tan-

tum non fame interire ſinunt, perinde ut decet ſtolidos ac inſanos

Germanos. Tualem etenim populum Germani &G bhabemus & tole-

are coomur.
Ego verb, ut de me ipſo dicam ſceilicet, tametſi Doltor ac praæ-
Ricator ſum, non minori, ut opinor, cum doctrina tum experientia
præditus, qum ii qui mnia de ſepræſumunt, &tMtᷣ’dmntmſocuri-
tatem pervenerunt, he udquaquanz tamen imitari me pueros pudet,
ſedquemadmodum illos Catechiſimum docemus, ita & ego mane,
aut quandocunq; vacui aliquid temporis datur, ipſam orationem
Dominicam, decem præcepta, Articnlos fidei, Pſalmos aliquot,
&c. mecum ipſe quaſßiad venbum recito. Et quancjaam adhuc qato-

zidie lectionibus & udiis vaco, attamén ne ſic quidem poſſum per-

venire quò cupio, aut præſtare quæ volo-

Lutherus di:ß Inm fit ut puerum ac diſcipulum Catechiſmi etiam hodie me⸗
ſcipulus Ca- profiteri neceſſe habeam, profteorg, libenter. Ac delicatuli, faſti-

techiſmi.

Utilitas di-

endi Cate- ut vel propter Deum hoc biperſuaderipatiantur, ſe ad eam eru-
chiſmi.

dioſuliq; iſti vel unica tantum lectione aſſequuntur, ut repente o
mines ubiq, doctores post ſe relinquant, ſciantq; omnia, nec ullius do-
Etrina aut inſtitutione opus amplius habeant. Imo verò boc ipſo ve-

luti certiſimo argumento oſtendunt, quòd nullam prorſus nec ſui of-

Feii, net ſalutis populi mtionem babeant, ſed contemnant & Deum
pariter & verbum ipſius. Nec eſßt quodruinam ulim metuant, cun
jam horrendiſimum caſum fecerint, quin potius opus illis ſit denus
repueraſcere, ac diſcere prima litemrum elementa, quæ alioqui et-
iam ipſis calceis Iut dicitur) ſibi protricz exiſtimant.
ROGO itmg bos ignavos ventres ac praſüumtuoſöos ſanétos,

ditienem haudquaquam perveniſſe, quam ipſiſili tribuunt. 1e -
B de, at

+— — —

.——ʒ —

. „— h — ☛à,n —.

6

„———— — — -—

n— ——

+— —

—

D. MARTINI LuTHERI. 3 81
de, ut net unquam in animum inducant, ſe Catechiſmi partes,
omnino omnes perdidiciſſe perfpeltasd, habere, etiamfi notiſſimæ ac
meditatißimæ ipfis videantar. Nam ut maximè demus, öös omnia
quam optimèò & perfelctiſtmè tenere ac ſcire (. quod tamen in hac vi-
tapropemodum impoſſtbile ſauerit) non tamen neq illud prateréun-
dum, muliiplicem uſum ac frulctum ex eo conſequi, ſi eadem illa ru-
Aimenta quotidie legantur, meditandog, & loquendo exerteantur,
Nimirum quon Spiritusſantétus adſie huie lectioni, ſermoni ac me-
ditationi, qui ſicbinde nopur motus excitet, ac majus lumen ſuppe-
ditet, uat quotildie magis magisg, hac doctrina aficiamur, az majas
eperæpretium in ea faciamms, ſicuti & Chriſtus ipſe promittit apud
Maitheæum capite Is, o. cum inquite Ubicung duo aut tres congre-
gati fuerint in nomine meo, ero in medio eorum.
Adhæc nihil eft eficacius contra Diabolum, carnem & o-
mnes pravas cogitationes, quàm ſiſedulò tralétetur verbum Dei, de
eo ſit ſermo & meditatio noſem, Adeò ut Pſalmus primus tos pro-
nunciet beatos, qui in Lege Dei meditantur die ac nobte. Nee est,
quod thus præfßantius, odoramentum aliquod effeacius adver-
ſus demonesbabiturum te ſperes, quàm ſi Verbum & præcepta Dei
multo uſu tractes, deiis familiares miſteas ſermones, illa canas ac
mediteris. Hæc enim verò aqva illa ſanctißicata ſunt, verumge ſi-
gnum, quo öatan & fugatur, & quod fügit maximè.
Et ſi nulla slia utilitas hinc petenaaſit, quàm quod Sataznam
& pravas cogoitationes depellat, cersè vel ſola haæac tanti facienda
emt, ut hanc doltrinæ partem libenter diſteres, legeres, meditare-
ris & trttares, Non enim potest nec ferre nec audire verbum
Dei Satan. Et ipfum Verbum non eſt mle, quales ſunt aniles fabulæ
aut carmina lyricorum, ſed edâ, qvemadmodum Paulus ait, Rom. I,
10. potentia Dei ad ſalutem omni credenti. Ac revem potentia
Dei, quæ Satanam ut maximè afligit & premit, nos verò ſitpna mo-
dum refocillat & reficit. Et quid multis opus? Si frultum ac utili-
mtem omnem, quam verbum Dei openatur, enumemre vellem, neg,;
ecbarta neg; tempus ſuppeteret.
Vulgò vocant Sammam mille artium opiſicem, hoc eſt, cujus
poteſtas ſit varia ac multiplex. Ac ipſum Dei ſermonem, qui non
Soliem nariam ac multiplicem poteſtatem habetz verum etiam illum

p. 301. 72 6.

Alia utilitas.

P. IIZe

Præceptum
& mandatũ
Dei de di-
ſcendo ver-
bo Dei.

46.

temtores

382 PkAFFATIO
ipſum mille artium artiſſcem cum omni potentia & arte ſua oppri-

Contra con-

Catechiſmi.

mit & ad nihilum redigit, quo tandem nomine dignabimun? nimi-
rum non mille tantum artium, ſed multarum myriadum art ifßicem,
meritoò dixeris. Quare nos quidem ſi tantam potentiam, tantam
utilitatem, mntas vires, ntum denig uſum illius adeo paryi aſti-
maremus, praſertim qui parochi & concionatores eſſe & perhiberi
volumus, tum digni ſanè eſſemus, quibus non ſolum nullus ſuppedita-
retar cibus, ſed qui canibus etiam exigeremur, præſértim «cum illis
omnihbus non minus quam quotidiani panis opus habeamus, at pla-
nè iisdem contm quotidianas ac irrequietas tentationes & inſidias
mille iſtius artium artiſicis carere non peſtmust.
Quodſi neg hæc ſatis ſußciant ad excitandos commonendoſey
animos ad diligentem Catechiſmi lectionem,ipſüm tamen præceptum
Dei vel ſolum cogere nos debebat,quod extat Deut. ſextosut præcepta
ipſius ſedentes, ambulantes, ſtantes, jacentes, ſurgentes, nunquam
non meditemur ac velut ſignum aliquod ob oculos onamus ac ma-

Deu 6, 4 7. 10. nibus geſtemus. Procul dubio non temere Deus hoc tam ſeveriter
c. 31, 13. c. 3 ², & præcipit & exigit: Sed cum non ignoret, quæ nos pericula & ne-

ceſſiates urgeant, Adhæc quantm contentione, aſſiduitate & perti-
nacia maligni ſpiritus nullo non momento in perpetuam noſtri perni-
ciem ſint inſtructi, voluit nos contn optimus ille pater noſter cæleſtis
veluti ſolida & eßicaci armatum hoc modo pamatos atg inſtrultot
ſſe, quo poſſimus & ignita tela ac pravas peſtiferasg; illorum aggreſ-
ſiones repellere ac profigare. Sed ſtolidos ac inſenſatos nos, qui
cum neæceſſe habeamus diverſari ac degere inter hboſtes adeopotöëtes,
nempe dæmones, nihilominus arma noſtra contemnamus, deſides atg
ſtertentes ea ne aſticere quidem aut ipſorum meminiſſeſuſtineamus.
Et quid quæſo ſaturi illi præſumtugſic, ſancti, Catechiſmi vide-
licet doctrinam reſpuentes ac longè abjectiorem aſtimantes, quàm
quæ quotidie legi ac diſei debeat, aliud agunt, quäàm quod ſe-
ipſos longè doctiores reputant Deo iplo, omnibus angelis, patri-
archis, Apeſtolis, &omnibus Chriſtianis 7 Nam cumnon pudeat
Deum ipſum haæc quotidie docere, ut qui melius præſtantius ali-
quid, quod doceatur, non habeat, eademg, illa ſapius iteret atque
inculcet, novi verò ac alienum ab hac doctrina nibil ſibi ſumat, ad-
do etiam, cum omnes ſancti nibil nec melius nec utilius ſeiant quon

diſcant,

ho
Pi,

(N

xi

0r./,

jn,
ſer
hen
41
dli⸗
lor,
iſ⸗
n
lan
y
indl

D. MARTINIT LuTHERI. 393

diſcant, nec unquam ad plenum diſcere queant, an non ſeilicet egre-

gii ac perbelli bomines ſumus, quod cum ſemel hanc dolctrinam vel
legerimus vel audiverimus, in eam perſuaſionem veniamus, quafi
omnia ſciamus, nec ulla amplius nobis opus ſit lelttione, adeoq, una
etiam hora illud perdiſcere poſſimus, quod nec ipſe Deus perdocere
potuit, idé, cum jam inde à condito mundo ad finem uſep illius idem
hoc agat. Deniq; omnes Prophetæ ae ſancti abundò ſoemper habue-
rint hinc quod diſèerent, nihilominus diſeipuli perpetud manſerint,
& manere neceſſe habuerint.
Nam'illud ſané certum atq; indabitatum eft, quod qui De-
cem præcepta probò norit ac perdidicerit, ir totim etiam Seriptu-
ram ſéiat, ut poſſt in quibuslibet negotiis & caſibus, conſilio, au-
xilio, cenſolatione præſo eſe, diſcernere ac judicare civiles pariter
C& Eeccleſiaſticas controverſias, ſitg, judex omnium doctrinarum,
ordinum, ſpirituum, juris & æquitatis, ac quicquid in mundo eſſe
Ppoſſit. Et quid precor totus Pfalmorum liber aliud, quàm meras co-
gitationes exercitiag, primi præcepti continet? Atqui perſuaſiſi-
mum bhbabeo, hujusmodi ignavos ventres ac praſumiuoſos ſpiritus ne
nnicum quidem Pſalmum intelligere, nedum totwam ſèriptunam.
Et interim tamen iidem illi Catechiſmi tmditionem contemnunt,

qui totius ſèripturæ E. quoadam compendiumeſt, brevemq; il-

lius atq; ſummariam deſcriptionem continet.
Muare nune iterum omnes Chriſtianos obſecro obteſtorg,, in
primis verò parochos & concionatores, ne præmaturs Doctores
Rieeri velint, ſég, omnia ſcire falſô ſibi perſuadeant. Nam ut falſis
onderibus aq; menſuris, ita & vanis perſuafionibus multum dece-
dit, cum ad juſtum examen exiguntur. Quin potius quotidie his ſtu-
diis exerceantur, eademq, ſedulò inculcent. Adhæc omni cura ac di-
ligentia caveant, ne deteſtanda contagione ſecuritatis præſumtionisé,
corripiantur, ſed in hoc præcipuè incumbant, ut legendo, docendo,
diſcendo, cogindo, & meditando omne tempus conſumant, nec
antea deſiſtane, donec reipfa compererint, ac certi faant, quod Sa-
mnam ac mortem perdidicerint, doctioresg, fabti ſint Deo & o-
mnibus Angelis equs. Quòd ſi hane diligentiam adhibuerint, ſanbtè
ipſa promitto, ac reipſa iidem etiam experientur, quòd magnum
inde ſrubctum ſint conſecuturi, & quòdà excellentes viros Deus ex

Cognitio
decem præ-
ceptorum
quanta ſit
lux.

384 CATECHISMIS
ipſir faéturus ſit, adeout ipfi etiam aliquando ſateantur, quòd qus
magis Catechiſmi doctrinam repetunt iterantq; eo minus ipſanm ap-
prehendant ac ſciant, ſed neceſe habeant perpetus illam diſiere.

Ex qua quidem re fiet, ut tum demum veluti eſurientibus & ſitien-

tibus placere ac ſapere illud incipiat, cujus nunc præ nimia ſaturi-
mte ac faſtidio ne olfactum quidem ferre ſuſtinent. Quod ut
fat, Deum precamur, quo gratiam nolis ſuam
largiatur, Amen.

SBEE E EE ke Eee

P. 339. D E C E M. P RE-
—C6SEPT A

. I.
P. 38 %. Non habebis Deos alienos coram me.
.„R II.
p. 540. 3z99. Non aſſumes nomen Domini Dei tui in vanum.
p. 341. 466. Mcmento ut diem Sabbathi ſanctifices.

A342,41r2. Honora Patrem tuum & Matrem tuam, ut ſis lon-
gævus ſuper terram.

V.
VII.

p.345.438. Non furtum facics.

MAIOR. 385
Non loquaris contra proximum tuum falſum teſti- p. 346. 446.
monium.
Non concupiſces domum proximi tui.
Non deſiderabis uxorem ejus, non ſervum, non an- p. 454.
non aſinum, nec omnia quæ illius

P. 347. 454.

ciliam, non bovem,
ſunt.

SECUNDO, ARTICULI 2.352.33.
CHRISTIANE FIDEI.

Redo in Deum patrem omnipotentem, creatorem
cœli & terræ. Et in Jeſum Chriſtum filium ejus
unicum Dominum noſtrum, qui conceptus eſt de Spi-
ritu ſancto, natus ex Maria virgine, paſſus ſub Pontio
Pilato, crucifixus, mortuus & ſepultus. Deſcendit ad
inferos, tertia die reſurrexit à mortuis. Aſcendit ad
cœlos, ſedet ad dexteram Dei patris omnipotentis: In-
de venturus eſt judicare vivos & mortuos. Credo in
Spiritum ſancum, ſanctam Eccleſiam catholicam,
Sanctorum communionem: remisſionem peccatorum:
cCarnis reſurrectionem, & vitam æternam, Amen.

TERTIO, ORATIO QVAM
NOBIS CHRISTUIS TRADI. Mat.6, 10. Lue
DIT IN EVANGELIIO. V1, 1,3 4.

B b

Exercxitium
Catechiſmi.

386 CATECHISMuS
Prer noſice⸗ qui es in cœlis: Sanctificetur nomen
tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas
tua, quemadmodum in cœlo, fic etiam in terra. Pa-
nem noſtrum quotidianum da nobis hodie. Et re-
mitto nobis debita noſtra, ſicut & nos remittimus debi-
toribus noſtris. Et ne inducas nos in tentationem:
ſed libera nos à malo. Quia tuum eſt regnum & po-
tentia & gloria in ſæcula ſæculorum, Amen.

XEτ ſunt capita ſummè neceſſaria, quæ cuivis Chriſti-

2

AHanorum primò perdiſcenda ſunt, atqꝗ; ad verbum re-

citanda. Sunt autem ad hoc asſiduè aſſuefaciendi pueri, ut

quoties manèè ſtratis ſurrexerint, & ad capiendum cibum

Officium pa
ris familias.
p. 3332 3,7,
239*

Autores Cate-
chilmi-

accubuerint, & ſub veſperam iterum dormitum ierint, me-
moriter recitent, neq; ad cibum aut potum admittantur,
niſi his omnibus ante diligenter recitatis. Non ſecus boni
patrisfamilias ofncium herile exigit cum familia, nempe
cum ſervis & ancillis, agere, neq; quenquam in famulitio
ſuo perferre, iſta neſcientem aut recuſantem diſcere. Neq;
enim ullo modo ferendum eſt, ut hominum aliquis usque
adeo ferus ſit & barbarus, qui hæc nolit diſcere, cum in
hiſce tribus partibus ſummatim ac ruditer, & quoad e-
jus fieri potuit fimplicisſimè comprehenſa fint omnia,
quicquid pasfim in ſacris literis longè lated; tractamus-
Etenim Sancti Patres aut Apoſtoli (quicunque tandem
illi fuerint) hujusmodi compendio complexi ſunt Chri-
ſtianorum doctrinam, vitam, artem, & fapientiam, qua
de re loquantur & tractent, aut quid tandem id fſit quod
exerceant.
Y. 2. Perceptis itaq; diligenter hiſce tribus articulis, de-
inceps conſentaneum eſt ettam noſſe, quid de Sa cramentis
noſtris dicendum aut ſentiendum ſit, quæ Chriſtus ipſe
notbis utenda inſtituit, nempe de Baptiſino, & de Corpo-
ze :c ſanguine Jeſu Chriſti. Cum primis verò refert Kire
ver ba

— — —

dens, ultimo munere ſuos affecerit diſcipulos
à ſe donatos dimiſerit.

DE BAPTIS MO.

TTe, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomi-
Mae Patris & Filii & Spiritus ſancti. Qui crediderit &
baptizatus fuerit ſalvus erit. Qui verò'non crediderit,
condemnabitur.

eosdemq,

J. 2. Antum ex Scriptura ſacra de Baptismo ſimpli-
cem Chriſtianum noſſe ſufficit. Similiter & de
ſecundo Sacramento paucis & ſimplicibus verbis, nempe
ex Pauli prima ad Corinthios Epiſtola capite II.

DE COENA DOMINI.

Dwminus noſter Jeſus Chriſtus in qua nocte trade-
batur, accepit panem, & gratias agens fregit de-
ditꝗ; diſcipulis ſuis & dixit: Accipite & manducate,
hoc eſt corpus meum, quod pro vobis tradetur. Hoc
facite in meam commemorationem. Similiter & cali-
cem, poſtquam cœnavit dicens: Hic calix novum te-
ſtamentum eſt in meo ſangvine. Hoc facite quoties-

cunq; biberitis in meam commemorationem.
L paſſim quinq; partes eſſe videmus totius Chriſtianæ
doctrinæ, quas ſubinde exercendas eſſe putamus, atq;
ad verbum à pueris exigendas & audiendas. Neq; enim eſt
quod ſperes juventutem ex ſolis concionibus iſta compre-
henſuram, aut ſenſibus & memoriæ repoſituram. His ergo
. B b 2 probè

verba Matthæi ac Marci poſtremis capitibus Evangelio-
rum relata, quemadmodum Chriſtus ex hoc mundo diſte-

A. C. a. g.

A. C. a. 106. FE.
C. . 8.

Quinq; par-
tes Chriſtianæ

doctrinæ.

Præceptum
l.

388 CATECHTSMVS

probè perſpectis & cognitis, non incommodè atq; intem-

peſtive aliquot etiam bfalmi & cantilenæ in hoc formati
& expofiti proponi poſſunt pueris, ut hiſce prius perceptis
quaſi roborentur & confirmentur: utq; hac ratione ju-
ventus Scripturæ legendæ & exercendæ aſſueſcat, ac quo-
tidie majoribus incrementis aucta progrediatur. Sed non
in hoc contenti eſſe debemus, ut hæc tantùm verbotenus
percipiantur ac recitentur, ſed hoc etiam curæ tibi ſit, ut
juventus ſedulè interſit concionibus, præſertim iis tempo-
rihus, quæ exercendo Catechiſmo deſtinata ſunt, ut hæc
expoſita audiant, & quid ſingula ſibi velint, non oſcitantes
diſcant intelligere: adeò ut promptè audita recitare calle-
ant, neq; non interrogati, ſcite reſpondere queant, ne ci-
tra fructum iſta pro concionibus doceantur. Eam enim ob
rem nos hanc operam hoc diligentiùs ſumimus, Catechiſ-
mum ſubinde prædicantes, ut hæc juventuti diligenter in-
culcentur, nullo quidem orationis ſplendore aut apparatu
rhetorico, neq; alto ingenii acumine, ſed planè paulò ru-

dius atq; fimplicius, ut hoc faciliuùs & fidelius dicta noſtra

Luth. t. 4. f.⸗
39.393.500.
4, W. p. 52. 54.
6. W. Bei⸗
Buͤchl. 130.
384.
Quid ſi Deus

percipiantur, & tenacius memoriæ infixa hæreant. Quo-
circa ſupra memoratos articulos jam nunc fingulatim tra-
Randos in manus ſumemus, atq; deiis quantum fieri po-
terit, & necesſitas poſtulaverit, ſignificantisſimè verba fa-
ciemus.

PRECEPTVM PRIMIM.

Non habebis Deos alicnos coram me.

* Oc eſt, me ſolum pro Deo tuo habebis ac co-
les. Quid verò hiſce verbis ſibi vult, ac quo-
modo hoc intelligendum eſt? Quid eſt habere
8 & Deum: aut quid eſt Deus? Keſponfio: Deus
oE eſt & vocatur, de cujus bonitate, & potentia
omnia bona certò tibi pollicearis, & ad quem quibuslibet
adverſis rebus atque periculis ingruentibus confugias, ut
Deum

MAIOR. 399
Deum bhabere nihil aliud ſit, quàm illi ex toto corde fidere
& credere, quemadmodum ſæpenumero à me diétum eſt,
quèòd ſola cordis fiducia Deum pariter atq; Idolum faciat
& conſtituat. Quòd ſi fides & fiducia recta & ſincera eſt,
Deum rectum habebis: contra, ſi falſa fuerit & mendax fi-
ducia, etiam Deum tuum falſum & mendacem eſſe neceſſe
eſt. Siquidem hæc duo, fdes & Deus una copula conjun-
genda ſunt. Jam in quacunq; re animi tui fiduciam & cor
fxum habueris, hæc haud dubiè Deus tuus eſt.
§ 2. Quare hujus præcepti ſenſus hic eſt, ut veram
cords in Deum fidem atque fiduciam exigat, à vero & uni-
co illo Deo non aberrantem, ſed illi ſoli conſtanter adhæ-
rentem, ac idem planè vult dicere: Hoc vide cures, ut me
ſolum Deum tuum eſſe permittas, nec omninò extra me
alium quærere ſuſtineas, hoc eſt, quarumcunq; rerum in-
opia laboraveris, easdem de mea munificentia tibi polli-
cearis, & apud me quæras, volo. Ac ubicunq; preſſus
infortunio adverſa pateris, ad me protinus opem implo-
raturus confugito. Ego ego inquam, adfluente omnium
rerum copia te implebo uberrimè, atq; etiam periclitan-
tem ex omnibus malis eripiam. Tantùm hoc cave ſedulò,
ne cor tuum ulli alteri apponas, ab eo pendeas, aut in eo
conquieſcas,
§. 3. Hoc aliquanto planius ac rudiùs mihi explicandum
eſt, ut exemplis ſumptis à contrario, rectiùs intelligatur,
quid hæc ſibi velint. Equidem permultos videre licet, exi-

Præcept. J.

benſus lujus
præcept?.

Gen. 15, 1. c.
177C. 26, 3. Ce
28

Craſſior expli-
plicatio.

ſtimantes ſeſe & Deum & omnia abunde habere, quando

divitüs abundant & opibus, quibus confiſi adeo inſolenter
intumeſcunt, adeo conſtanter & ſecurè his fruuntur, ut
nemini non audeant contumaciter oppedere. Ecce, ii quo-
que Deum habent „ſed cui nomen eſt Mammona, hoc eſt,
opes & pecunia, cui totius cordis adhærent fiducia, in quem
omnem ſpei ſuæx ſummam collocarunt, quiq; omnium
communisſimum in terris Ildolum eſt. Qui pecunia aut o-
pibus largè inſtructus eſt, ille re ſua probè conſtabilita ſe-
cuum ſe non ignorat, animo adeo læto eſt atque inter-
B b 3 rito,

Mammonam
pro Deum
habere.

Præcept. I. 390 CATECHISMIuS

Fiducia non
Deo, ſed re-
bus aliis.

Alieni dii in

Papatu.

p. 116.

rito, quaſ(i in medio paradiſo vitam ageret omnium feli-
cisſimam. Contraà, qui opibus & pecunia caret, ille ani-
mi dubius omnem ſpem propemodum deſponſo animo
abjicit, ac ſi nihil prorſus de ullo Deo vel tantillum con-
ſtaret. Etenim paucos admodum invenias, qui ſint bono
animo, quiq; nihil triſtentur aut conquerantur, ſi deſtituat

eos Mammona. Hæc enim rei pecuniariæ cura atq; cupi-

ditas, humanam naturam ad ſepulchrum usq; indivulsè
comitari conſuevit.
Jg. 4. Ita quoq; qui ſpei aut fiduciæ ſuæ ſummam in hoc
ſitam habet, quod cæteros ingenio, eruditione, ſapientia,
potentia, favore, multorum amicitia, ac dignitate anteeat,
ille quoq; Deum habet, ſed non verum illum cœleſtem &
unicum Deum. Hoc inde iterum haud difficulter perſpici-
tur, quam confidenter, ſecurè & inſolenter hiſce rebus
abundantes agere ſoleant: rurſus quam deſperanter, quam
abjectè & humiliter, quibus hæc aut non adſunt, aut ali-

quando caſu fortuito ſubtrahuntur. Quare iterum dico,

quòd vera hujus particulæ interpretatio, Deum habere,
nihil aliud ſit, quam habere aliquid, cui cor humanum per
omnia fidere ſoleat.
Y. 5. AD HAEC COonidera quæſo, quæ nos rerum por-
tenta, ſub Papatu, horrenda cæcitate percuſſi admilſeri-
mus. Dolebat alicui denticulus: ille protinus ob honorem
divæ Apolloniæ voluntario je junio carnem ſuam macera-
bat. Quòd ſi in metu erat, ne fortè domus ſua aliquando
conflagraret incendio: protinus in Laurentii clientelam ac
patrocinium ſemet tradebat. Metuebat aliquis contagium
peſtilentiæ: illico nuncupatis votis profectionem ad S. Se-
baſtianum, aut Rochium ſuſcipiebat: Et id genus por-
tenta atq; abominationes innumerabiles, quibus fiebat, ut
quisq; peculiarem divum ſibi colendum eligeret, ad quem

preſſus necesſitate preces fundebat currebatq; Huc perti-

nent etiam illi, qui omnem modum hiſce in rebus exce-

dunt, ac cum Diabolo fœdus ineunt, ut eos ampliter ditet,
aut amicarum compotes faciat, aut pecus a contagione

ſervet

=—

— — — — — 22 — — —

„

— — — — ——

—.— ——

MATOH. 391

ſervet incolume, aut rem perditamreſtituat: cujus generis
ſunt incantatores, venefici, & magicarum artium periti.
Hi enim omnes cordis ſui fiduciam alio collocant quam in
verum Deum, de quo nihil boni fibi perſuadent, neq; apud
illum quæritant quicquam boni.
§ 6. Ad hunc modum jam haud obſcure intelligis, quid
& quantum boc præcepto exigatur, nimirum totum cor ho-
minis, omnisq; erga Deum, atq; adeo eundem ſolum fi-
ducia. Quo pacto enim Deus haberi poſſit, ipſe perfacile
æſtimare potes, quod neq; digitis apprehendi, nec in mar-
ſupium ut moneta condi, nec in ciſtam ut vaſa argentea
concludi, poſſit. Ita vero dicitur haberi & apprehendi De-
us, quando corde apprehenditur, eiq; ſoli hominis animus
conſtanti atq; inconcuſſa adhæret fiducia. Cæterum corde
illi adhærere, nihilaliud eſt, quam eidem per omnia fidere.
Eam ob rem ab omnibus aliis, qui extra illum ſunt, nos
conatur divellere atq; abſtrahere, & ad ſe ſolum, cum uni-
cum illud & immortale bonum ſit, attrahere, Quaſi ad
hunc modum diceret: Quicquid ante hac è divorum fa-
vore ac benevolentia tibi proventurum pollicitus es, aut
ſi quam in Mammona aut aliis rebus ſpem atq; fiduciam re-
poſuiſti, omne illud jam tibi certa perſuaſiene de me pol-
licere, meq; eum eſſe haud dubitanter exiſtimes, qui ti-
bi laboranti opem laturus ſit, teq; omnibus rebus amplis-
ſimè florentem & abundantem facturus.
F. 7. Ecce jam habes, quinam verus Dei honos ſit & cul-
tus, gratus illi & acceptus, quemq; ſub æternæ maledictio-
nis pœna præſtandum præcipit, nimirum, ut cor hominis
nullam aliam conſolationem, nullam aliam fiduciam ſciat
quam ipſum ſolum, neque ullo pacto ab hoc ſe divelli pa-
tiatur, ſed potius de omnibus, quæ ſub ſole ſunt, ſemel in
periculum veniat, adeoq; ipſius vitæ citius jacturam faciat,
quam ut hunc Deum deſerat. Jam vicisſim facile videbis
ac judicabis, quomodo mundus nihil aliud quam falſum
Dei cultum paſſim conſtituerit atq; exerceat. Nulla enim
uſpiam fuit usque adeo effera & ferina hominum natio,
B b 4 quæ

Præc. I.

Fidacia erga
Deum exigitur
in primo præ-
cepto.

Quæ ratie
colendi verum
Deum.

Præcept. I.

Gentium mul-
tiplices Dij.

Falſus cnltus
Dei per ope-
rum merita;
Miſſas & c.

392² CATBCHISMVS

quæ non aliquem Dei cultum conſtituerit, & ſervarit.
Omnes enim certatim eum Deum ſibi colendum delege-
runt, ex quo aliquid emolumenti, opis atque ſolatii ſp e-
raverunt. Z
§. 8. Inde videmus Gentiles, quorum prora ac puppis
(ut vulgato fertur proverbio) in opulentia, dominatu, im-
periis ſita fuit, pro ſummo Deo cum primis coluiſie ſuum
Jovem. Porròô alii, quorum ſcopus erant divitiæ, tum
proſper rerum ſucceſſus, aut qui ſectabantur voluptates
& delicias, Herculem, Mercurium, Venerem, aliosq; re-
ligiosè venerabuntur. Mulieres uterum ferentes Dianam
ſeu Lucinam ſibi pro numine vendicabant. Atq; ita dein-
ceps, quisq; hunc fibi Deum venerandum proponebat,
ad quem corde & animo ferebatur. Ita Gentilium queq;
opinione, Deum habere nihil aliud eſt quam fidere & cre-
dere. In hoc tamen errant & falluntur, quòd eorum fidu-
cia falſa & mendax eſt: neq; enim ad Deum verum recta
tendit, aut ordinata eſt, extra quem pro certo conſtat,

nullum alium Deum eſſe, neq; in cœlo, neq; in terra. Quo-

circa gentes planè ſuam opinionem & ſomnium, quod de
Deo conceperunt, pro Deo ſibimet conſtituunt, ſpemq;
ſuam prorſus in merè nihilo habent repoſitam. Ea planè
omnis Idololatriæ eſt ratio. Neq; enim in hoc fſolum conſi-
ſtit, ut ſimulacrum aliquod erectum adoretur, ſed in cor-
de potisfimum latet, quod aliò intentum eſt, opem ac
conſolationem apud creaturas, divos aut diabolos quæ-
ritans, Deum non curans, ac ne tantillum quidem be-
nignitatis de illo fibi perſuadens, quod velit opitulari.

Multo minus credit, Dei liberalitate & munificentia ſibi

contingere, quicquid bonarum rerum uſpiam illi acci-

derit.

§. 9. Præter hæc alius adhuc ſupereſt falſus & erroneus
Dei cultus, ſummam in ſeſe complectens ido lolatriam,

quam hacteuus ſtrenuè exercuimus, & adhuc paſſim in

mundo viget ac regnat, in quem omnes religioſorum or-
dines fundati ſunt, quiq; ſolam attingit conſcientiam,
quæ

— . —- — — —— — —— - ——U WS — —

— — d—

M AIOR. 393

quæ auxilium, conſolationem & falutem quærit ex ope-
ribus, tantùm ſibi ſumens, ut perversè conetur & teme ,
velit nolit Deus, in cœlum perrumpere, ſubducens ſecum
rationem, quarum fundationum autor extiterit, quan-
tum je junaverit, quot miſſarum myriadas lectitaverit &c.
ſpem ſuam in hoc reponens atque ferociens, quaſi nihil ve-
lit à Deo gratuito accipere, ſed omnia ſuà opera ab ipſo
conſequi, & abundanter promereri, non ſecus ac ſi Deus
nobis cogatur obnoxius eſſe ſervitio & debito, & nos illius
eſſemus Domini. Quid hoc aliud eſt, quam ex Deo ficul-
neum ſimulachrum, aut pomarium (quod ajunt) Deum
facere, ac ſemetipſum pro Deo æſtimare, inq; ejus locum
ſufficere? Sed hæc acutiora ſunt, quam quæ pueris ac tene-
ræ ætati proponenda ſint. .
Jg. 10. Cæterùm hoc dictum ſit ſimplicioribus, quo hujus
præcepti ſenſum probe notent ac retineant, ut Deo ſoli fi⸗
damus, de eodem optima quæq; nobis polliceamur & ex-
pectemus, tanquam de eo, qui nobis det corpus, donet
V tatm, largiatur victus alimoniam, offundat annonam, tri-
buat membrorum valetudinem, paret defenſionem, con-
ciliet pacem, ac reliqua rerum temporalium & ſempiter-
narum neceſſaria ſuppeditet. Adhæc, qui nos ab omnibus
tueatur periculis & intortunio, & ſi quid adverſi nobis eve-
nerit, à malis nos clementer ſervet & potenter eripiat. Ita
ut Deus (quemadmodum abunde cdhictum eſt) ſolus ille
pro certo habendus ſit, à cujus bonitate omnia conſequi-
mur, tum cujus ope & opera ab omnibus malis eripimur.
Atq; hinc adeo eſt, ut mea fert opinio, quod nos Germani
uſq; à majoribus noſtris (præclarius profectò & pulchrius
uàm ulla alia lingua) Deum (Gott) à bonitatis vocabulo
Gut) ſermone nobis vernaculo, vocamus, quippe qui fons
perennis ſit, & perpetuo ſcaturiens, affiuentisſimis bonis
exundans, & à quo omne quicquiduſpiam boni eſt & dici-
tur, emanat.
G. u. Nam quanquam alioqui multis bonis cumulemur &
afficiamur ab hominibus, omnia tamen à Deo data & con-
Bb S ceſſa

Præcept. I.

uæ à Deo
certa fiducia
expectanda.

P. 351. 358.

A Deo omnia
bona proveni-
re.

Qui ex alio
quam ex ſolo
Deo pendet,

habet
alienos.

Deos

Præcept. I. 394 CATECHISMuS
ceſſa dicuntur, quæcunque e jus juſſu & ordine undeqvaq;

percipimus. Majores enim noſtri, & omnes qui in Magi-
ſtratu ſunt, ad hæc quilibet erga proximum ſuum, hoc in
mandatis à Deo acceperunt, ut omnis generis officia no-
bis oſtendant & exhibeant, adeò, ut hæc non abillis, ſed
per illos à Deo peculiariter accipiamus. Siquidem crea-
turæ tantum manus ſunt & organa, quorum opera & ad-
miniculo Deus omnia largitur hominibus. Quemadmo-
dum matri dat ubera lacte fœcunda, quibus infans lactan-
dus & alendus eſt, & campo ſuam ſegetem, & omnia fru-
ctuum genera, quibus veſcimur, quorum nullum ulla cre-
atura proprio conatu aut ſtudio creare poteſt aut produ-
cere. Quapropter nemini conandum eſt, aliquid dare aut
accipere, niſi à Deo præceptum fuerit, ut pro Dei munere
cognoſcatur, illiq; pro ſua munificentia, prout hoc præce-

ptum exigit, agatur gratia. Quamobrem & hæc media, vi-

delicet per creaturas bona percipiendi, non ſunt reſpuen-
da, neq; temeraria præſumptione aliæ rationes & viæ in-
veſtigandæ, quam Deus præcipit. Hoc enim non eſſet à
Deo accipere, ſed à ſe ipſo quærere.

JH. 12. Jam quisq; apud ſe exactam curam habeat, ut hoc

præceptum ante omnia magnifaciat, neq; jocum eſſe exi-

ſtimet. Perquire & expiſcare ipſe cor tuum diligenter, &
haud dubie invenies, num ex ſolo Deo pendeat, nec ne.
Quod ſi ejusmodi tibi eſt animus, qui mera bona de divi-
na bonitate perſuadere ac polliceri fibi poteſt, præcipuè
vero tempore necesſitatis & inopiæ, ad hæc qui omnia po-
teſt contemnere, quicquid non eſt Deus: non eſt quod du-
bites, te habere Deum illum verum & unicum. Contrà,
ſin ex alio Quobiam pendet, de quo plus boni & opis ſpe-
rat, quàm ab ipſo Deo ſeſe conſecuturum, nec ad illum con-
fugit, ſed potius aufugit rebus minime ſecundis: certum
eſt, te à Deo vero penitus alienum eſſe, & idolum aliud
habere. .

Gommina- §.13. Ut autem videamus, Dei voluntatem non eſſe, uthoc
ſuum

— —— „ —

—RA r— — —,,/—

A
—

MAIOR. 395

ſuum præceptum floccipendatur, huic præcepto primum
terribiles & horrendas minas ad jecit, ac deinceps amabi-
les & conſolatorias pollicitationes appoſuit, quæ quoq;
multoties repetendæ, & juventuti etiam atq; etiam incul-
candæ ſunt, ut haſce imis ſenſibus reconditas tandem me-

mori mente teneant.

PRIMI PREÆCEPTI Ab-
PENDICIS EXPOSITIO.

Via ego ſum Dominus Deus tuus fortis Zelotes, vi-
QLanes iniquitatem patrum in filios in tertiam &
quartam generationem corum, qui me oderunt, & fa-
ciens miſericordiam in millia his, qui diligunt me, & cu.
ſtodiunt præcepta mea, Ex. 20, 5.

2

. Vanquam vero hæc verba communiter ad omnia
præcepta referenda ſunt (ut infra audiemus) ea ta-
mer huic præcepto, quod aliorum omnium caput eſt,
peculiariter ad jecta ſunt, propterea, quod per magni ad-
modum referat, hominem reètum habere caput. Salvis
enim rebus capitis, reliquam etiam vitam bene ſe habere
neceſſe eſt, & contra. Jam verò ex his verbis perdiſce,
quam implacabiliter Deus iraſcatur iis, qui rei cuipiam ex-
tra ipſum confidunt: Et contra, quanta clementia & miſeri-
cordia eos proſequatur, qui ei ſoli toto corde fidunt &
credunt: adeò, ut iracundia fſua nullum finem faciat ſævi.
endi in tertiam & quartam generationem. & rurſum, ut ſua
clementia multis millibus benefacere non definat: Ne
tam fecuro ambulemus animo, nullam noſtri aut harum
rerum rationem habentes, quemadmodum impiailla pla-
neq; ferina corda cogitare confveverunt, non ita multum
referre, qua ratione vixerint. Ejusmodi Deus eſt, qui,
ſi ab eo diſcedatur, inultum id non patitur, neq; modum
— aut

Præcept. I.

tiones & pro-
miſſiones addi-
tæ primo præ-

P· 349. 461.

Comminatio,

Præcept. I.

Peena non ſer-
vantium pri-
mum præce-
ptum.

Cur Deus
pœnas differat.

Qui me ode-

runt.

396 CATECHISM⸗IuS

aut finem iraſcendi ſtatuit, in quartam usg; generationem, do-

nec omnes funditus extirpentur. Quamobrem vult eſſe
formidini, non contemptui aut ludibrio.
F. 2. Hoc ipſum multis etiam hiſtoriis & illis memorabi-
libus abundè teſtatum fecit, cu jus rei nobis paſſim Scriptu-
ra facit indicium, atq; etiamnum idipſum indies ſingulos
quotidianis experimentis veriſſimum eſſe diſcimus. Siqui-
dem jam inde ab initio omnium idololatriam crudeliter
extirpavit, hu jusq; gratia cum gentes, tum judæos, ſicut
adhuc hodie omnem falſum Dei cultum, inclementer per-
didit, ut planè omnibus in ea permanentibus ſuccumben-
dum ſit. Quocirca, tametſi tam feroces & potentes inve-
niantur Sardanapali & Phalarides, qui ipſos Perſas divitiis
ſuperant, quibus ſecurè freti parum curant, iraſcaturne
an arrideat Deus, ut qui iram ejus ſuſtinere ſe poſſe con-
fidant, neq; tamen perniciem effugient, ſed dicto citius &
præter omnium expectationem cum tota ſua pompa, cui
fidebant perperam, peſſum ibunt, velut omnes cæteros
crudeliter periiſſe videmus, qui majori freti potentia, in
utramvis, quod ajunt, aurem dormiebant.
§. 3. Et ob hos ipſos duros & præfractos homines, qui exi-
ſtimant Deum, quia ad tempus connivet, eosꝗ; ſecure ſua
potentia frui permittit, vel ignarum plane eſſe iſtarum re-
rum, vel earum cura non affici, tanta neceſſario utitur ple-
ctendi ſævitia, ut neq; natorum natos oblivioni poſſit trade-
re, ut quisq; hæc repetens animo, tantam animi ſecurita-
tem & contemptum emendet, & videat Deum non jocari.
Nam illi ipſi ſunt, quos putat & perſtringit, ita inquiens:
Qui me oderunt, hoc eſt, qui propria freti fiducia inſolenter
intumeſcunt atque ferociunt, qui quicquid pro concione
illis dicatur, audire recuſant, qui correpti, ut priusquam
obruantur ſupplicio, flagitioſam vitam emendent, in fu-
rorem ac rabiem vertuntur, ut ita omnibus modis iram
Dei egregie promereantur. Quemadmodum hodie hujus
rei certisſimum documentum, in Epiſcopis & Principibus
noſtris experimur.
H. 4. Por-

— — — — r—=

r eee e — — — ——

n

–.— —

MAIOR. 397 App. Præc.
G. 4. Porrô autem quanto atrociores & terribiliores hæ Promisfio.
ſunt comminationes, tanto potentior & promisſfionis con-
ſolatio, nempè quod Deus iis, qui ſemet ei totos omnitra-
dunt fiducia, miſericordiam ſuam eſtenſurus ſit, hoc eſt,
omnis generis benefacta habiturus, non tantum verò ik
lis ipſis, ſed ipſorum quoq; natis longa propagatione, in
mille usque & iterum mille generationes. Hæc, inquam, com-
mo vere nos debent & impellere, ut totius cordis noſtri
cogitationem omni fiducia in Deum jactemus, poſtulantes
ut omnium rerum & temporalium & immortalium fiamus
compotes, quando ſumma majeſtas Dei tanta tam beni-
gnè & clementer nobis offert, tam amanter provocat,
adeo ubertim pollicetur.
g. 5§. Quare quiſq; Chriſtianorum det operam, ut ſibi Primum præ-
hæc verba cordi ſint, neq; in eam opinionem veniat, ut exi- ceptum eum
. . S . . . comminatione
ſtimet hæc dicta eſſe ab homine. Res tua agitur, femel enim & promiſſione
hic de ſumma ſalutis tuæ periclitaberis, ut aut perpetuò infigenda ani-
ſalvam, felicem & beatam vitam exigas, aut ut perpetuèò mo.
damnatus Dei inclementia omnes calamitates & ærumnas
ad inferos non dicendis cruciatibus torquendus exhauri-
as. Quid verò habebis amplius, aut plus etiam poſtulabis,
uàm quod tam amicè tibi pollicetur, nimirum ſe tuum
eſſe velle cum omni rerum copia, ſe tui defenſorem & au-
xiliatorem in adverſis futurum?
§. 6. Sed proh dolorlin hoc omnes fallimur, quòd mun-
dus horum verborum nullum verum eſſe credit, neq; ver-
ba Dei eſſe exiſtimat, videns eos, qui ſuam fiduciam in De-
um & non in Mammonamre jecerunt, omni miſeriarum ge-
nere affectos vix vitam trahere, diabolo illis ipſis reluctan-
te & obſtante, ut nihil opum, nihil favoris, nihil dignitatis
uspiam conſequantur, imò vitam ipſam ægrè tueantur &
obtineant. Contra, illi, quorum ſumma ſpes atq; fiducia eſt

——

Mammon, ad amplisſimos dignitatisgradus evecti in ſu-
blimi reſident imperio, potentia, favore, dignitate & o-
mni tranquillitate, mundo venerandi atq; ſpectabiles. Eam
ob rem talia verba memoriæ infigenda ſunt, ut huic re-

—

Appendix 398 CATECHISMuI3

es rrum mundanarum larvæ atq; obtuitui opponantur, Neq:
ignorandum eſt, hæc non poſſe mentiri aut fallere, ſed ef-

. .

ſe & fore veracisſima. ð
Se. H. 7. Jam verò pauliſper retroverſa cogitatione repete
ruim, qui fru. . . . . .. ——
AQAra opes con- tecum animo, aut alioqui perquire ab aliis, mihiq; reſpon-
geflecunt luo de, quidnam illi, quorum omnis conatus, ſtudium, cura &
& aliorum diligentia tantum eo deſtinata fuêre, ut immenſas opes per
SNito. fas atq; nefas cumularent atq; reponerent, quidnam, inz
quam, illi tandem effecerint? Haud dubiè invenies, eos
omnem luſiſſe & laborem & operam. Aut quanquam in-
æſtimandos theſauros multo ſudore partos adcumulaue-
rint, ita tamen evanuiſſe eos ipſos vel cum pulviſculo com-
peries, ut neq; ipſi unquam ex tantis opibus ullam volupta-
tem perceperint, neq; poſtea quidquam ad tertium hære-
dem per venerit.
G. 8. Harum rerum exempla abundè multa omnes ſuppe-
ditabunt hiſtoriæ, & hæc eadem à natu majoribus multa-
rum rerum peritis audies, tantùm vide, ut earundem cu-
ram & rationem non levem habere digneris. SS
G. 9. Pro certo ſanè conſtat, Saulem regem fuiſſe amplis-
ſimum, ab ipſo Deo in regni adminiſtrationem ſurrogatum,
vitæ non improbæ, ſed jam conſecutus imperium, cùm à
Deo ſuo declinaſſet animo, omnemq; ſuam fiduciam in
potentia ac ſceptro ſuo collocatam haberet, ſuccumben-
dum àc pereundum illi erat funditùús, unà cum rebus o-
mnibus quas poſſederat, adeo ut neq; liberorum ſuorum
ullus ſuperſtes maneret.

Exemplum g. 10. Contra David, infimæ fortunæ homo erat abjectus
Daridis. 6,ſee. & paſtor, fugatus & paſsim actus inſectationibus, ut ubiqꝗ;
2. Sam. . fere de vita veniret in periculum, attamen à Saulis impe-
tu & inſidiis tutò cuſtodiebatur, inq; ejus locum rex creaba-
tur. Oportebat enim hæc verba manere & vera fieri, poſtea-
quam Deus mentiri neſcit aut fallere. Tantùm vide, ne dia-
bolus & mundus hac ſua ſplendida facie, quæ quidem ad

Exempla eo-

Exemplum
Saulis.

tempus durat, ſed profectò umbra aut ſomnio vanior eſt

atq; incertior, tibi imprudenti imponant.

ð

. MAIOR. Prxcept. II.
F II. Quamobrem primi præcepti ſenſum exactè nobis Concluſio.
perdiſcendum eſſe ſtatuo, ut videamus, quàm Deus nullo
modo vanam animi præſumptionem, aut falſam erga ali-
am rem extra ſe fiduciam tolerare queat. Nec quidquam

tantopere à nobis poſtulat, quàm certam quandam & in-

dubitatam omnium bonarum rerum de ſe perſuaſionem.
Ita, ut recta via porrò progredientes, rebus omnibus, quas
Deus largiri nobis conſuevit, non aliter utamur, atq; ſutor
quiſpiam acu, ſubula, filoq; ſutorio, ad conficiendum o-
pus ſuum, quo confecto illa deponit. Aut quemadmodum
hoſpites diverſorio, ut de concesſis opibus victum & ami-
Kum habeamus, prout diurni viétus necesſitas exegerit,
quisq; in ſuo ſtatu, in quem divina vocatione & ordine
conſtitutus eſt, nec quidquam rei noſtrum dominum aut
idolum eſſe permittamus. Et hæc de primo ptæcepto di-
cta ſufficiant, quod verbis aliquanto fuſioribus expla-
nandum fuit, quando ſumma & caputtotius pietatis in eo
vertatur, propterea quod (ut prædictum) ubi cordi cum
Deo bene convenit, & hoc præceptum ſervatum fuerit,
cætera omnia apte conſeqvuntur. H

PR£Æ CEPTUIM II. T. . J. 336.
39 1.5§ 10.
Non aſſumes nomen Domini Dei tui invanum. P. 342 383.
. Lev. 19, 12.⸗
Vemadmodum primo præcepto cor hominis inſti- Matth. 5, 34.
tutum eſt, & fidei ratio tradita, ita hoc ſecundum Primum bpræ-
fome nos producit, osq; ac linguam erga Deum fingit ac di or Ceun⸗
format. Primum enim quod natum corde ebullit & pro- dunnos & lin-
greditur, ſeq; oſtendit, ſermo eſt. Itaq; quemadmodum guam.
ſupra reſpondendum docui, quid ſit habere Deum, ita
quoq; hujus & aliorum præceptorum omnium intelligen-
tiam ſimpliciter comprehendas atq; pronuncies neceſſe
§.2. Interrogatus ergo, quomodo ſecundum præceptum

intelligis, aut quid ſignificat, Nomen Dei in vanum ſume-

e, five

Præceptum 400 . CATEZCHISMVS

II.
Abuſus nomi-
nis divini.

Quàm varius
ab ufſus divini
nominis.

re, ſive perniciosè uſurpare? Reſponde adhunc modum
paucisſimis: Hoc eſt divino abuti nomine, quando Dei
nomen quacunq; ratione ad confirmanda mendacia, aut
alia id genus vitia atq; flagitia tuenda uſurpamus. Hinc
tantúm valet hujus præcepti conſtitutio, ne Dei nomen
falſo citemus autin os ſumamus, quando cor longè aliter
ſibi conſcium eſt, aut rem aliter habere non ignorat, aut
omnino aliter ſcire debebat, Veluti iis perſeepe ſolet contin-
gere, qui lites ſectantur & judicia, & altera pars aliquid
perfide ab jurat alteri. Neq; enim alia ratione nomine Dei
perinde abutimur, quâm ſi eo ad mentiendum & fallen-
dum turpiter abutamur. Et hic hujus præcepti ſenſus ſit
facillimus & ſimplicisſimus.
§. 3. Ex his omnibus quivis facilè colligere poteſt, quo-
ties & quàm multifariam divino Inomine abutantur ho-
mines, tametſi omnes abuſus perſtringere imposſibile ſit.
t tamen hæc paucis expediamus, nominis divini ab-
uſus omnium maximè in negociis conſiſtit & cauſis ſe-
cularibus, illis nimirum, quæ ad rem pecuniariam, o-
pes aut honores pertinent. Sive illud propalàm fiat in
contentione forenſi, ſive alibi, ubi juratur divini nominis
adducto teſtimonio, perjuraturq; aut ipſa anima oppi-
gnoratur perjurio. Cumprimis verò hoc vehementer lo-
cum habet inre connubiali, ubi duo furtim contracto in-
ter ſe matrimonio, tandem cùm ad judices ventum eſt, da-
tam fidem abjurat alter alteri.
F. 4. Omnium verò maximè hic divini nominis abuſus
in rebus viget ſpiritualibus, quæ pertingunt conſcientiam,
falſis do ctoribus emergentibus, ſuaq; mendacia divini
verbi loco venditantibus.
g. j. Ecce omnibus hiſce rationibus nihil aliud quærunt
aut agunt homines, quàm ut ſemet divini nominis prætex-
tu exornent perfidè, pravo quodam conſilio juſti eſſe con-

tendentes,ſive illud in mundanis &carnalibus, ſive in ſubli-

mioribus & ſubtilioribus fidei & doctrinæ negociis fieri ſo⸗

leat. Jam in mentientium numerum etiam blaſphematores
re feren-

— — ere dod

— —.

—,—

☛

— — — —,

—, —
— —

. MAIOR. 401
referendi ſunt, non illi quidem craſſi & impudentes, vulgò
noti omnibus, qui nullius prohibiti metu aut reverentia,
nomen Dei ore prorſus illoto, blaſphemo & procaci, ſub-
inde conſpurcant & contaminant (quorum blaſphema im-

Præceptum
II.

pietas non in noſtra, ſed carnificis ſchola emendanda eſt)

verùm etiam illi, qui veritatem & verbum Dei propalam

contumeliosè lacerant, ac Diaboli verbum imprudenter &

impiè eſſe confirmant, de quibus in præſentia amplius ver-
ba facienda non ſunt.
§. 5. Diſcamus itaq; hoc loco, diligenterq; volutemus
animo, quantum interſit hoc præceptum ſervare aut trans-
gredi, ut omni ſtudio diligentiaq; caveamus, vitemusq; o-
mnem ſacratisſimi nominis Dei abuſum & contumeliam,
tanquam peccatum omnium maximum & peſſimum, quod
externè deſignare poteſt. Nam tametſi mentiri & fallere
per ſe ſatis grande ſit flagitium: multo tamen gravius il-
lud reddunt, & majori etiam cumulant flagitio, conantes
illud defendere per jurio, ac turpiter mentiendo divino no-
mine abutentes pro prætextu turpitudinis. Qua ratione
fit, ut ex unico mendacio perjurii acceſſione cumulato,
multiplicia pullulent mendacia.
N. 7. Eam ob rem Deus huic quoq; præcepto ſævam com-
minationem annexuit, cujus hæc ſunt verba: Nec enim
habebit inſontem Dominur eum, qui aſſumſerit nomen Domini
Dei ſui in vaonum. Hoc eſt, nemo hoc impunè laturus eſt,
ſed pœnas graves dabit blaſphemiæ. Quàm enim inul-
tum non patitur Deus, ſi quis cordis fiducia ab eo diſce-
dat: tam impunitum non ſinet, ſi quis pro tuendis men-
daciis falſo uſurpet nomen ejus. Sed Deum immortalem,
quæ tam execranda conſuetudo divinum nomen blaſphe-
mandi omnium hominum animos corripuit? Nam perin-
de pauci ſunt, qui ſalutifero Dei nomine ad mendacia, va-
nitatem, & omnem iniquitatem ſuam tuendam non abu-
tuntur, quàâm illorum, qui ſolum ex animo Deo credunt
fiduntq;.
J. 8. Siquidem illa præclara virtus (ſi Chriſto placet) o-
Cc mnibus

Quantum re-
ferat hoc præ-
ceptum ſerva-
re.

Comminatio
addita huic
Præcepto.

CATECHISMuIS

Præcept. H. 402
Præicztu ne- Nibus nobis natura inſita eſt, ur is, qui aliquod admiſfit cri-

m is ii minoſe flagitium, ſuam turpitudinem ſumma ope celare
Peicons. B Rudeat, ne cujus oculis pateat, aut aliquis deſignati faci-
ſob. 24, 15.-Ez. Horis ſibi ſit conſcius. Usq; adeo enim diſſolutum, aut ſui
S, 12. Sy. 23, negligentem & deploratæ malitiæ arbitror eſſe neminem.,
= qui perpetrati flagitii ſeſe jactet coram omnibus. Verum
nemo non ſtudet peccare clanculum & fubdole, prius-
quam palam fiat, aut reſciſcant homines. Tum ſi quis eam
ob rem invaditur, aut inſimulatur facinoris: protinus no-
men Dei patet injuriis, eſtq; obnoxium contumeliis. Hoc
enim quisq; ſuæ culpæ prætexit, cogiturq; nomen illudo-
mnibus modis venerandum à vitiis virtutes, ex ignominia
gloriam, è dedecore honores facere. Et hic eſt jam totius
mundi communis quidam curſus, quo veluti quodam di-
luvio omnes regiones orbis terrarum inundant. Hinc no-
ſtris meritis digna quoq; præmia capimus, & quod noſtra
blaſphemia procacisſime quærimus, hoc nobis plena manu
offunditur, nempe peſtilentia, motus bellici, annonæ cari-
tas, incendia, aquarum inundationes, degeneres uxores &

liberi, perfida familia, & ic genus malorum examina innu-

merabilia. Unde enim tantum calamitatum alioqui nobis
eveniret? Adhuc bene magna gratia hæc eſt, quod terra
nobis non dehiſcat.
SG. 9. Quamobrem ſummo ſtudio juventus eo perducen-
da eſt & aſſuefacienda ſedulo, ut Secundum hoc præceptum

unà cum Primo reverenter habeat, magniq; faciat, proq;

transgreſſione protinus emendetur ferulis, poſito ante o-
culos præcepto, & ſubinde inculcato, ut ita pueri non tan-
tum educentur diſciplina & verberibus, ſed Dei quoq; me-
tu & reverentia coërceantur.
Quidſit abu- J. 10. Jam ergo intelligis, quid ſit alati divino nemine, ni-
inomine dii- mirum (ut breviter decurram per capita) quando aut
n0. 1. 2. ſimpliciter pro tuendo mendacio abutimur, aut aliud quip-
piam, quod non eſt, ſub divini nominis prætextu moli-
3. mur, quo alterum fraudalenter circumducimus, aut illud
4. 5. 6.7. blaſphemando, execrando, maledicendo, incantando
igno-

tl

ſi

rec

MAOoNM 403 Præcept. II.
ignominioſe uſurpamus. Breviter, quacunq; ratione ejus
adminiculo perpetrari poſſunt flagitia.
G. II. Ab hæc ſcitu quoq; opus eſt, quomodo Dei nomine Quomodo
reètè utamur. Hiſce enim verbis, quibus præcepit: Non ſ recte utamur
ſumes nomen Domini Dei tui in vanam, etiam illud intelligen- nomine Dei.
dum nobis proponit, Dei nomine nos etiam rectè & uti-
liter uti poſie. Non enim aliam ob cauſam nobis revela-
tum eſt, quam utjutentibus ſubinde ſit fructuoſum &utile.
Inde hoc ultro evincitur, quod cum hic præcepto cautum
ſit, ne mentientes, aut alioqui flagitioſe delinquentes, ſan-
Gum Dei nomen prave uſurpemus, contra præceptum
nobis eſſe arbitremur, ut eo ad confirmandam veritatem
ac reliquas actiones honeſtas utamur. Nempe, quando re-
cte juramus, cum aut neceſſitas poſtulat, aut à nohis jus ju-
randum exigitur. Ita quoq; quando rectè & ſincere do-
cetur veritas Evangelii. Præterea quando in necesſitatibus
nomen Dei imploramus, aut idem rebus ſecundis lauda-
mus, & gratias agimus &c. Quæ omnia ſummatim com-
prehenſa ac præcepta inveniuntur, PEſal. yo, 14. Invoca me in
die tribulationis, eripiam te, & gloriſicabis me. Omnibus hiſce
rationibus verè & ſalubriter divino nomine utimur, atq;
ita ejus nomen ſanctificatur, quemadmodum in Oratione
Dominica precamur.
§. 12. Ita totam hujus præcepti ſummam habes explica- An Chriftia-
tam. Ex hac intelligentia haud difficulter ad quæſtionem mis lieat jura-
reſponderi poteſt, quæ multorum doctorum non vulgari- ) Matth.
ter torſit & conturbavit ingenia, Quamobrem in Evange- 34. ahe ze
lio nobis, ne juremus, interdictum ſit, a) cum pro certo () Jo. 16. 24.
conſtet, Chriſtum. () Paulum, aliosq; Sanctos () juraſſe ſæ- ( Gen. 21,
penumero? Eſtq; breviter hæc ſententia: Equidem nullo e e. 25, 53.
modo nobis ad mala jurandum eſt, boc eſt, ad mendacia, c. 26. 31. c.
& ubi neq; utile neq; neceſſe eſt. VYerum ad bonum & proxi- 312 5S4. C. 47.
mi utilitatem licet nobis jurare. (.) Eſt enim opus valde bo- 12.
num, quo Deus laudatur, veritas & juſtitia confirmatur, 4³, ee. 65.
mendacium refellitur, homines diſſidentes in concordiam 16. Jer. 12. 1 .
rediguntur, obedientia exhibetur, & lites componuntur. 7. 17. Ap.
Cc: Naam (A) pl.5.46.3,
12. I19. IC7.

Præcept. II. 404 4

Pæna perjurii.

Pueri arcendi-

CATECHISMVS
Nam Deus ipſe hic intervenit, ſegregans juſtitiam ab in-
juſtitia, ac bonos malosq; disjungens. Quod ſi alterutra
pars malitioſe per jurat, jam judicii ſententia pronunciata
eſt, quod pœnam & ſupplicium per urii non ſit effugitura.
Et ſi fieret, ut ad tempus ſupplicii irrogatio protraheretur,
nihil tamen illi cadet ex ſententia, ita, ut quidquid per jurio
lucri fecerunt, ſub manibus ſenſim evaneſcat, nec unqvam
ea re ex animo læti fruantur. L
G. 13. Hoc ipſum ego non obſcuris argumentis in bene
multis expertus ſum, qui poſteaquam connubii fidem pro-
miſſam abjurarunt, nunquam vel horulam jucundam ha-
buerunt, aut ſaltem dieculam incolumi fuerunt valetudi-
ne atq; ita pariter & corpore & animo, bonis etiam amis-
ſis, calamitoſe perierunt.

F. 14. Quapropter etiam atq; etiam hortor & moneo, ut

àmendacäs & mature pueros properemus monitis deterrere, & verberi-

perjuriis.

Ad quid ad-
fuefaciendi.

bus compeſcere, ne aſſueſcant mendaciis, potiſſimum ve-
ro, ne ad hæc confirmanda Dei nomen citent & adducant.
Ubi enim ea jurandi licentia pueris impune permittitur,
nulla ſpes amplius ſupereſt ullius bonæ frugis ab illis expe-
Ctandæ. Quemadmodum hodie videmus, ut ego exiſti-
mem, mundum nunquam fuiſſe deteriorem, & perditis
moribus corruptiorem, quam nunc eſt, quando ne facies
quidem ullius Reipublicæ bene inſtitutæ, nullumobedien-
tiæ & fidei amplius ſupereſt veſtigium, verum omnia deplo-
ratisſimis hominibus, qui nullo modo frenari aut coêr-
ceri poſſunt, & in quibus docendis & objurgandis & ole-
um (quod ajunt) periit & opera, omnia ſunt refertisſima.
Quæ omnia divinæ iræ & ſupplicii argumenta ſunt certisſi-
ma, quo nos obruit propter procacem & temerariam hujus
præcepti transgreſſionem.
g. 15. Secundo, vicisſim eo alliciendi & aſſuefaciendi ſunt
pueri, ut Dei nomen reverenter colant, & ſemper in ore
habeant, in omnibus, quicquid uſpiamillis queat occurre-
re, aut accidere. Hic enim rectus nominis divini cultus eſt,
ut de eo omnem nobis omnium nalorum levationen &
conſo-

. —, —— — — — —

—

—

— MAIOR. 405
conſolationem polliceamur, eamq; ob rem illum implore-
mus, ita, ut cor prius (ſicut ſupra diximus) per fidem Deo
ſuum honorem tribuat, deinceps vero os honorifica con-
fesſione idem faciat.
vehementer ſalutaris eſt & utilis, ac cumprimis efficax ad-
verſus diaboli inſidias, quas ſemper nobis molitur impro-
bus, omnes adoriendi & invadendi occaſiones venans &
captans, quibus nos in peccatum & dedecus, in calamita-
tes & ærumnas præcipitet. Sed perinuitus audit divini no-
minis implorationem, neq; diu cunctatur aut ceſſat, ubi-
cunq; ex animo ſacratisſimum Dei nomen invocari perce-
Perit. Et profectò multiplicibus & horrendis caſibus atq;
periculis ſæpenumero ex improviſo obrueremur, niſi Deus
per nominis ſui invocationem, nobis in tempore ferret
ſuppetias. Ipſe propriis experimentis hoc verisſimum eſſe
didici, non raroè improviſum & terribilem aliquem caſum
aut cladem, in ipſa nominis Dei invocatione in melius fu-
iſſe commutatum, ac nihil damni dediſſe. Ut Diabolo ægre
faceremus (inquam) hoc ſacrum nomen ſemper in ore ha-
bendum ellet, ne quemadmodum cupit, nocere nobis
poſſit & incommodare.
J. 17. Eodem & conducit, ſi aſſueſcamus quotidie nos &
corpore & animo Deo commendare, inq; e jus tutelam po-
nere uxorem, liberos, familiam, & quicquid rerum pos-
ſidemus, adverſus omnes caſus & pericula. Unde etiam
conſecratio menſæ & gratiarum actio, aliæq; nocturnæ &
matutinæ benedictiones, in uſu permanſerunt. Prætere-

rea puerorum illud exercitium, ut ſeſe cruce vel precati-

uncula muniant, audita re aliqua terrifica & horribili, di-
centes: Caſtodiat nos Deus Pater, Auxiliare Domine Jeſi Chriſte,

aut tale quippiam. Itaq;, ſi cui præter ſpem aliquid bo-

ni contigerit, quantulumcunque tandem ſit, ut dicat: Deo
ſit laus & gratia, cijus munificentia hoc mihi obtigit &c. Quem-
admodum quondam pueri, parentum monitu conſue-
verunt divum Nicolaum, & je junio honorare, & preci-
Cc 3 bus

Præcept. II.

§. 16. Aroux hæc divini nominis invocandi conſuetudo Invocatio ne-

minis divini.

Quotidianæ

precationes.

Præcept. 1II.

Ratio educan-
di pueros in a-
gnitione & ti-
more Domini.

—

—
W 2⸗
2 P„£

– g
7

406 CATECHISMVS
bus invocare. Hæc, inquam, ſi fierent, Deo multo eſſent
gratiora & acceptiora, quam ulla vita monaſtica, aut fuca-
ta Carthuſianorum ſanétimonia. .
g. 198. Ecce ad hunc modum juventus puerili quadam
ratione, & per luſum in timore & cultu Dei educaripoſſet,
ut Pbrimum & Secundum præceptum aſſiduo quodam fervo-
re in continuo verſarentur exercitio. Inde alicujus bonæ
frugis aut indolis, aliquando exorſuræ, & immenſum fru-
Rtum parituræ, ſpes eſſet, ut tales enaſcerentur homines, à
quibus in totam patriam emanare poſſet utilitas. Et hæc
ipſa quoq; vera eſſet puerorum educandorum ratio, quan-
do gratia quadam & voluptate eorum animi flecti poſſunt.
Nam qui tantum plagis & ferulis evincendi & cogendi
ſunt, hi mox ſub initium deplorata ac deſperata ſunt indo-
le, ac niſi tantiſper cavent, dum plagarum ac ferulæ formi-
do eorum oculis obverſatur & animo.
§ 19. Hæc vero educationis ratio, in corde agit radices,
ut Deum plus metuant, quam ut ferulam aut fuſtem perhor-
reſcant. Atq; hæc juventutis cauſa tam fimpliciter dico, ut
vel tandem in animum penetrent, ibiq; radices agant. Nam
cum pueros doceamus, cum iisdem nobis quoq; balbuti-
endum fuit. Ita quidem divini nominis abuſum præcavi-
mus, & rectum uſum tradidimus, qui non tantum in ver-
bis, verum multo magis in exercitio & vita debet conſiſte-
re, ut ſciamus hunc Deo ſummèplacere, quem etiam tam
muniſice remuneraturus eſt, quam crudeliter & implacatè
abuſum in blaſphematoribus animadverſurus eſt.

. PR£CEPTI M IfII.

Memento, ut diem Sabbatum ſanctifices.

Sabbatum quid Qaͤbbatum ab Hebraica dictione, Sabbath, nominatum

P. 341.

Gen. 2, I. Ex.

20, § C. 2 32 1 2
C. 3 1: 1 3. I. ev

19,2, 30. Dev. allis ſanctificandum præcipit. Kjus itaq; externæ quietis

F:⸗ 12. jer. 17..

7

II. Ez c. 2 05

2 6.6. 2298.

Jeſt, quod proprie feriari, hoc eſt, à labore otioſum eſſe

e
fignificat. Tam Deus in veteri Teſtamento diem ſeptimum
elegit, eundemq; feriis & otio deſtinavit, & præ omnibus

gratia,

— —

MAIOR. 407 Præceptum

gratia, Judæis hoc præceptum conſtitutum eſt, ut ab ex-
ternis & manuariis operibus quieſcentes, indulgerent o-
tio, quo & homines & pecora, alterna quadam requie vi-

res repararent, neque aſſiduo labore debilitati abſumeren-

tur. Quanquam poſtea nimis arete ſuas ferias colebant, ac
vehementer iis abutebantur, adeo, ut in Chriſto quoq; ea
opera damnarent & calumniarentur, quæ ipſi quoq; die-
bus feftis faciebant, ut paſſim legitur in Evangelio. Quaſi
verò hæc eſſet hujus præcepti perfecta completio, ſi nul-
lum prorſus externum opus manibus conficeretur: cum
tamen e jus hæc nunquam fuerit ſententia, ſed potiùs hæc,
ut diem feſtum ſive Sabbatum bonis operibus ſancti-
ficarent, quemadmodum in ſequentibus latius audituri
ſumus.
G. 2. Quamobrem hoc præceptum, quantum ad externum
& craſſum illum ſenſum attinet, ad nos Chriſtianos non
pertinet. Eſt enim externa quædam res, ſicut omnes aliæ
veteris Teſtamenti conſtitutiones, certis quibusdam riti-
bus, perſonis, temporibus & locis deſtinatæ, quæ omnes
jam per Chriſtum liberæ factæ ſunt.
g. 3. Cæzæterum, ut hinc Chriſtianum aliquem intellectum
hauriamus pro ſimplicibus, quidnam Deus hoc in præce-
pto à nobis exigat, ita habe? Nos dies feſtos celebrare,
non propter intelligentes & eruditos Qhriſtianos, hi enim
nihil opus habent feriis, verum omnium primum corpo-
ralis cujusdam necesſitatis gratia, quam & natura docet
& exigit, nimirum communis multitudinis gratia, ſervo-
rum, ancillarum, qui per totam hebdomadam laboribus
ſervierunt, ut ipſi diem habeant, qua ab operibus reſpi-

rantes, ſemet ex labore reſiciant, & corpota feſſa quiete
firmare queant.
§. 4. Deinde eam ob rem potiſſimum, ut die Sabbati, quan-
do alias ei rei vacare non licet, otium & tempus ſumatur
cultui divino ſerviendi: ita ut conveniamus ad audiendum
S& tractandum Dei verbum, ac deinceps Deum Hymnis,
Pſalmis & Canticis laudemus.

Cc 4 Sed

Matth. 12, TI.
Marc. 2, 23. C.
3, L. Lu. 13, 14..
c. 14. I. oh. 5.
9. c. 7, 2 3. C. 9,
14.

Extrema ob-
ſervatio Sabba-
ti non pertinet
ad Chriſtianos.

Cur Sabbatum
etiam Chriſtia-
nis ſervandum.

Præcept. III. 409 QCTECHISMVS

Obſervatio
dierum non eſt
neceſlaria.

P⸗ 44*

Senſus hujus
præcepti.

Quid ſit, Sab-
batum ſanctifi-

Care.

Quando Sab-
batum rede
ſanctificetur.

F.5. Sed hoc inquam, apud nos non perinde certis tem-

poribus, ſicut apud Judæos alligatum eſt, ut ei rei hic aut

ille dies dictus aut præſtitutus ſit: nullus enim dies altero
eſt melior aut præſtantior: verùm hæc quidem quotidie fie-
ri debebant, ſed quando multitudo præpedita negotiis in-

tereſſe nequeat, ad minimum unus aliquis dies per hebdo-

madam huic rei ſerviendæ eligendus eſt. Porro autem, cum
à ma jjori bus noſtris ad hoc dies Dominica ordinata ſit: non
eſt immutanda temere hæc innoxia veterum conſuetudo
jam recepta, ut unanimis & conſentiens ordo conſiſtat,
ne quis ſua non neceſſaria innovatione conturbet omnia.

& 6. Hujus ergo præcepti hic ſimplex ſenſus eſt, quando

alias dies feſtos agimus, ut haſce ferias verbo Dei diſcendo
deſtinemus, ita, ut earundem dierum proprium munus
ſit, officium concionandi, & hoc juventutis & multitudinis
inſtituendæ gratia. Neq; tamen tam arcte & ſuperſtitioſe
colantur feriæ, ut earum gratia labores, qui vitari & inter-
mitti non poſſunt, interdicantur.
Y. 7. Quare interrogatus, quid ſit, Sabbatum ſanctißices 5
Reſponde: Sabbatum ſanctificare, idem eſt, quod Sabba-
tum ſanétum habere. Quid ergo eſt, Sabbathum ſanttum
babere? Nihil aliud, quam ſanctis verbis, operibus & vitæ
vacare. Siquidem hic dies pro ſe non opus habet ſanctifica-
tione, jam enim inde ab initio creationis à ſuo conditore
ſanctificatus eſt. Hoc autem Deus à te contendit, ut tibi ſit
ſanctus. Ita fit, ut tui gratia ſanctus aut prophanus redda-
tur, quatenus tu in eo fanctis aut profanis operibus va-
caveris. In quo ergo Sabbati ſanctificatio ſita eſt? Sane
profecto non in hoc, ut poſt fornacem compreſſis (quod
a junt) manibus ſedeas, aut nullum externum opus opere-
ris, aut corona florea caput cingas, aut veſtitu ſplendidiore
te exornes: ſed ut dictum eſt, verbum Dei traétes, inq; eo-
dem emendata in melius vita, temet exerceas.
F. 5§. Et profecto nobis Chriſtianis ſubinde tales agendæ
eſſent feriæ, tantumq; ſacris rebus vacandum & incumben-
dum, hoc eſt, quotidie verbum Dei exercendum, & in ore
ac

— — — — —

MAIO0hDA. 409 Præcept. III.

ac corde ferendum. Verùm, quia non omnibus, ut diximus,
& tempus & otium ſuppetit, certis aliquot per hebdoma-
dam horis pro juventùte, aut ad minimum die quopiam
pro tota Eccleſia utamur oportet, ut tantum huic rei inten-
ti ſimus, neq; aliud quam Decem præcepta, Symbolum fi-
dei, & Orationem Dominicam exponendam & diſcendam
proponamus, atque ita totam hanc vitam noſtram ad divi-
norum verborum amuſſim & regulam inſtituamus. Quo-
cunq; ergo tempore iſta communi & unanimi conſenſu
tra antur & exercentur, ibi profecto reétum celebratur
Sabbatum, Sin non, neq; Chriſtianorum Sabbatum di-
cendum eſt. Quippe ferias & otium agere noverunt etiam
ii, qui à Chriſto omniq; pietate ſunt alienisſimi. Quemad-
modum videmus totum illud examen, & otioſam ac mol- p. 250. 258.
lem turbam religioſorum noſtrorum, qui quotidie intem- 482

plis ſtantes cantillant & ſtrenue tinniunt, boant & vocife- Liei eld-

rantur, ſed nullum ſanctificant hac ſtentorea vociferatione Luth. t. W.
& lupino illo ululatu ſuo Sabbatum. Neq; enim ullum Dei 467.
verbum docent autexercent, ſed plane diverſum & con-

trarium, & doctrina, & vita exprimunt.
§. 9. Siquidem Dei verbum unicum illud ſacrum eſt, quod verbum Dei
omnes res ſacras longè lateq; ſanctitate præcellit & exupe- rnnes ſan-
rat, imò potius unicum illud myſterium, quod nos Chri- Aificat.
Riani & ſeimus, & habemus. Nam tametſi omnes omnium
ſanctorum reliquias & oſſa in acervum cumulata poſſide- p. 283.
remus, aut in univerſum omnes ſacras veſtes haberemus:
nihil tamen inde emolumenti caperemus, aut ſentiremus
auxilii. Sunt enim res mortuæ, neminem ſanctificare valen-
tes. Verum enimvero Dei verbum theſaurus ille & gaza
eſt pretioſisſima, quæ omnia ſanctificat, cujus adminiculo
etiam ipſi Sancti omnes ſanéctimoniam conſecuti ſunt. ſam
quacunq; hora verbum Dei docetur, prædicatur, auditur,
legitur, aut repetitur memoria, ea hujus tractatione audi-
entis perſona, dies & opus ſanctificatur, non externi qui-
dem operis gratia, ſed propter verbum, quo omnes nos
ſancti reddimur & efficimur. Quocirca nunquam non
Cc S dico,

Præceptum
III.

Quibus rebus
Sabbatum pro-
fanetur.

Contemptores
verbi Dei puni-
Ti.

Peccata contra
tertium præce-
ptum.

4¹⁰⁶ CATECHISMVS
dico, omnem vitam & opera noſtra, verbi Dei ductu &

auſpicio gubernari debere atq; inſtitui, ſi volumus hæc

Deo placere & ſancta eſſe. Quod ſi fit, conſtat hu jus præce-
pti feruere plenitudinem.
H. 10. Contra, quæcunq; res aut opera extra Dei verbum
feruntur & inſtituuntur, hæc coram Deo profana ſunt &

immunda, quamlibet tandem præclara & ſplendida, etiamſi

meris ſacris divorum reliquiis eſſent exornata. Cujus ge-
neris ſunt ficti atq; excogitati religioſorum ordines, ver-
bum Dei prorſus ignorantes, & ſanctitatem ex propriis
operibus quæritantes Quare ita habe, hujus præcepti vim

atq; virtutem non conſiſtere in otiando, ſed in ſanctifican-

do, ita ut hic dies præcipuum aliquod ſanctarum rerum
exercitium habeat. Nam reliqui labores & exercitia pro-
prie non dicuntur ſancta exercitia, niſi homo prius ſanctus
fuerit. Hic vero ea fieri debent opera, per quæ homo ipſe
ſanctus fiat, id quod ſolum, ut dixi, verbo Dei fieri poteſt.
Ad quod etiam fundata & conſtituta ſunt certa loca, tem-
pora, perſonæ, & totus externus Dei cultus, ut hæc propa-
lIam aſſiduo uſu exercitata ferueant.
§. II. Cum itaq; tanti momenti ſit verbum Dei, ut citra
hu jus tractationem nullas ferias ſanctas eſſe certum ſit: ſci-
re debemus, Deum hoc præceptum ſevere, atq; adeo ſerio

conſervari velle ſuppliciumq; de his omnibus eſſe ſumptu-

rum, quotquot verbum ejus proterve contemnunt, aut
audire & diſcere recuſant, eo præſertim tempore, quod
huic audiendo & diſcendo deſtmnatumeſt.
H. 12. Quare adverſus hoc præceptum peccant, non tan-
tum ij, qui contumelioſis operibus abutuntur Sabbato, i-
dem; irreligioſe profanant, ut illi, qui dediti avaritiæ, aut
prava rapti libidine, verbum Dei non audiunt, aut in taber-
nis vinariis poculis ac gulæ indulgentes, ferinam atq; ſuil-
lam vitam exigunt: verum etiamilli, qui perinde verbum
Dei audiunt, tanquam fabulam quandam & commentuma-
nile, tantum pro more ac uſitata quadam conſuetudine au-
ditum accedunt, intrantes atq; exeuntes, jamq; anno ela-
pſo

— — — 2 ,— — — — „ —

e e — . — — — — „— — 2—4

MAIOR.

rent, per omnia ſatis fa um eſſe Sabbato, ſi die Dominico
Miſſa ac Evangelium audiretur. Cæterum verbum Dei ne-
mo admodum requifivit, quemadmodum nemo quod;
præſto fuit, qui illud ſincere docuiſſet. Jam vero, poſtea-
quam tanti theſauri facti ſumus compotes, quo majjor aut
amplior nullus reperiri poteſt, abuſumnequaquam tolli-
mus, ſed ſinimus quidem nobis multa prædicari, ac nos
moneri ſedulo, cæterum nulla gravitate animiq; confſtan-
tia & cura audimus.
F. 13. Scias itaq;, non tantum referre ut audias, verum
multo magis etiam, ut auditum Dei verbum perdiſcas & cu-
ſtodias. Neq; in eam venias opinionem, ut hæc tecum co-

gites, in tua voluntate ſitum eſſe, aut non ita multum refer-

re, audias nec ne, ſed præceptum Dei eſſe, qui aliquando
auditi àte verbi ſui rationem tecum initurus eſt, quomodo
illud didiceris, aut quam reverenter habueris. Pari quoq;
ratione objurgandi ſunt illi delicati & faſtidioſi ſpiritus.
qui ſimulatq; vnam & alteram concionem audierunt, pro-
tinus ſaturi ſunt, correptiq; nauſea verbum faſtidiunt, ut-
pote qui ipfi illud probe calleant, nec egeant magiſtro aut

pſo ne pilo doctiores aut meliores facti ſunt. Hactenus
enim hæc apud homines inveteravit opinio, ut exiſtima-

Verbum Dei

diſcendum.

doctore amplius. Hæc enim verbi Dei nauſea & faſtidium, Faſtidium ver-

ipſum illud peccatum eſt, quod inter mortalia peccata ha-
tenus numeratum eſt, diciturq; aundia, hoc eſt, ſocordia
& tædium, odioſa profecto & damnoſa peſtis, qua Diabo-
lus hoc tempore multorum perſtringit pectora, ut nos o-
ſcitantes opprimat, ac verbum Dei iterum nobis clancu-
Ium ſubtra hat.
G. 14. Hoc enim tibi prædictum fit, quanquam verbi divini
omnium eſſes ſcientisſimus, omnesq; reliquos hujus ante-
ires cognitione & magiſterio: quotidie tamen ſub Diaboli
militas imperio, diu noctuq; non definentis tibij machinari
perniciem, ut in corde tuo incredulitatem excitet, teq;
malis cogitationibus adverſus priora & omnia præcepta
incendat. Quare omnibus modis neceſſarium eſt, ut
Ver-=

1.

Propter dia.

boli inſulte
verbum afſi
duo dilcen-
dum.

Præcept. IV. 412. CATECHIS Mu S
verbum Dei in promptu habeas, & quod dici ſolet, in nu-
merato, hoc eſt in corde, in ore, in auribus. Quieſcente
autem corde, nec verbo Dei perſonante, imprefſionem
facit, ac prius quàm animadvertamus, damnum dedit. 2
Contrà ea vis & virtus verbi eſt, ut ubi ſeria quadam ani-
te

mi agitatione revocatur in memoriam, aut auditur & tra-
cGtatur, nunquam ſine fructu evaneſcat, ſed ſubinde nova

quadam intelligentia, voluptate ac devotione auditorem 2
affciat, retineat ac excitet, pectusq; & cogitationes puri- t
ficet. Neq; enim verba ſunt putrida aut emortua, ſucco &
vigore carentia, ſed plane viva & efficacia. Ad hæc, ſi nul-
la alia utilitas aut necesſitas ad crebro & diligenter audi- 1

endum Dei verbum nos provocaret, tamen hæc una ſa- .
tis vehemens eſſe debebat, quæ merito omnes nos exci- e⸗
taret, quod verbi divini tractatione dæmon fugatur &a-
p. 3 80. 381. bigitur, & hoc præceptum impletur, Deoq; acceptius eſt 2
ſui verbi exercitium, quam omnia alia ſplendida hypocri-

tarum opera.
T.4. J. P. 337. PREÆ CEPTUM IV.
39 2. 518. V
Repetitio ſupe Actenus tria priora præcepta didicimus, quæ ergaDe-
riorum. uwm ſervanda nobis tradita ſunt. Primum, ut ei ex B
b. 54 toto corde fidamus, eum per omnem vitam noſtram me-
tuamus & diligamus. Deinde, ut ejus ſancto nomine ne.
quaquam ad mendacia, aut ullam aliam nequitiam tuen-

dam abutamur, ſed idem ad laudem Dei, ac utilitatem &
ſalutem proximi, atq; etiam noſtram uſurpemus. Tertio,
(a) Ex. 20, 12. ut diebus feſtis verbum Dei diligentur audiatur & exerce-
c. 21, 15. 17. atur, ut tota vita noſtra ad ejus gnomen & regulam non
Lev. 19, 13 c. diſcrepante amuſſi reſpondeat. Seqvuntur nunc deincepbes
16,c ,i.. reliqua ſeptem præcepta, quæ erga proximum nobis con-
27,16. bro. 11, ſervanda ſunt, quorum primum & ſummum hoc eſt:
17.c. 19, 2 6. c.
20,20. Jer. 35, Honora (4) patrem tuum & matrem tuam, ut ſis lon-
z. lieh. 7, , gævus ſuper terram. 1
Mal. 1, 6. To. . . “ Hunc
4, 3. Sy. 3, 1. c. 7, 29. c. 14, 14. c. 23, 22. C. 2 8, 24. c, 30, II. 17. Eph. 6, ſ2. Col. 3,20. Phil.
25 22. I. Tim. 1, 9.

—

MAIOR. 413 Præcept. IV.

6. 2. Hunc parentum ſtatum & ordinem Deus præcipue barentes non
hoc ornavit elogio ante omnes alios, qui ſub ipſo ſunt, ſta- ndde d deng-
tus & ordines, ut non ſimpliciter præcipiat parentes eſſe norandos.
amandos, ſed honoerandos. Nam erga fratres, ſorores & p. 16. 336.
proximum, in genere nihil amplius præcipit, quam amore
proſequendos eſſe ita, ut parentes ab omnibus aliis, qui in
terra agunt, ſegreget, juxtaq; ſe collocet. Eſt enim hbonor Honor.
res amore multis modis ſublimior, utpote quæ non tan-
tum amorem in ſe compleétatur, verum etiam ſingularem
quandam modeſtiam, humilitatem & reverentiam, quæ
cuidam quaſi majeſtati hic occultè habenda ſit. Neq; tan-
tum exigit, ut amanter & cum honore parentes compelle-
mus, ſed omnium maximè, ut & corpore & animo ita nos
exhibeamus, ut in exiſtimatione magna apud nos fint, ac
poſt Deum pro ſummis ac maximis inter homines intue-
amur. Cui enim non ſimulatè, ſed ex animo honorem
dare volumus, hunc profecto maximi pretii hominem eſ-
ſe, exiſtimemus oportet.
§. 3. Neceſſarium ergo eſt, ut pueris hoc identidem in-
culcetur, ut pParentes ſuos Dei loco revereantur, atg; in Parentes pro-
honore habeant, itaq; ſecum animo cogitent, quod quan- pier Deumho-
quam tenues, egeni, imbecilles, deficientes & moroſi ſint, Rorandos-
nihilominus parentes ſint, ab ipſo Deo ſibi dati. Nam con-
ditionis aut defeétus gratia debito honore privati non
ſunt. Quare parentum perſonæ intuendæ non ſunt, ſed Dei
voluntas conſideranda, ita jubentis & ordinantis Alioqui
coram Deo omnes pares ſumus, ſed nos inter nos hoc di-
ſpari & ordinato diſcrimine non poſſumus non diſcrepare.
uamobrem à Deo præceptum eſt, ut mihi tanquam tuo
patri dicto ſis audiens, egoq; imperium in te obtineam.
Y. 4. Diſce ergo ſub initium, quinam honor parentibusha- Qui honor:
bendus ſit, hoc præcepto ezxactus, nimirum ut præ omni-Pen ha-
bus rebus reverenter habeantur, & tractentur beneficè, borde
veluti maximus & precioſisſimus in terris theſaurus.
FG. 5. Deinde ut parem quoque in verbis humanitatem & Ore.
modeſtiam à nobis ſentiant, ne acerbè eos invadant liberi,
Heve

Opere.

Sancta opera
liberorum erga
parentes.

Opera à Deo
præcepta o-
mnium præ-
ſtantisfima,

Præcept. IV.

414 CATECHISMIuS
neve cum iisdem agant elate & ferociter, ſed illis de ſuo
jure nonnihil concedant, & taceant, etiamſi nonnunquam
modum exceſſerint.
§. 16. Tertiò, ut idem quoq; nihilo benignius opere com-
probent, hoc eſt, amore & officiis talem honorem habeant,
ut eos ſublevent obſequio, juvent munifice, eorundem non
difficilem curam habeant, ubi jam conſenuerint ac per æta-
tem viribus deſtituti langveſcere cœperint, aut ad egeſta-
tem redacti fuerint. Atque hæc omnia humanitatis officia
non ſolum libenter & benevole decrepitis parentibus, ſed
cum omni etiam humilitate & reverentia, tanquam coram
Deo inſpectante fiant, præſtanda ſunt. Qui enim novit, cu-
jusmocdi exiſtimationem de parentibus in corde circum-
ferre debeat: ille non patietur eos laborare penuria, aut
fame ac ſiti contabeſcere, ſed eosdem ſupra, juxtaq; ſe col-
locatos faciet diſcumbere, illisq; de fortunulis ſuis quid-
quid habebit, non gravatè impertiet.
Y. 7. Deinde quæſo, & attende animum, quam magna
& ſancta opera hic liberis propoſita ſint, quorum, proh
dolor, nullus eſt reſpectus, ſed planè negliguntur, nec quis-

quam eſt, qui animadvertat, hæc à Deo eſſe præcepta, aut

Dei verbum eſſe & Scripturæ ſacræ documenta. Quod ſi
enim alterutrum horum æſtimatum eſſet ab hominibus:
quivis ex hoc facilè potuiſſet colligere, ſanctos quoq; o-

portere eſſe homines, qui ſecundum horum verborum præ-

ſcriptum viverent. Neq; monaſticam vitam inſtituere, aut
religioſorum perverſos ordines invenire neceſſe fuiſſet:
ſed quivis puer in hoc præcepto manſiſſet, potuiſſetq; quie-
tam & ſalvam erga Deum obtinere conſcientiam ac dicere:
Si mihi bona ac ſancta facienda ſunt opera, nullum ſcio præ-
ſtantius, quàm ut parentibus meis omnem honorem & o-
bedientiam exhibeam, quando Deus hoc ipſum mihi faci-

endum tantopere præcipit. Quidquid enim Deus præce-

pit, neceſſario multo debet eſſe nobilius & præſtantius,
quam omne illud, quidquid nos ipſi comminiſcimur. Et

cum non ſit alius ad inveniendum magiſter, cum ſubli-

mior,

e

tel!

MAIOR. 41

mior, tum acutior: conſentaneum eſt, neq; doctrinam ul-
lam eſſe potiorem, quam cujus ipſe autor & magiſter exti-
terit. jam quidem abunde quid faciendum ſit, perdocet, ſi
verè bona opera facere atq; exercere cupimus, atq; hoc
ipſo, quod hæc facienda præcipit, ſatis indicat, ſibi quoq;
eadem non diſplicere. Quod ſi ergo Deus eſt, qui iſta man-
dat fieri, nec aliquid præclarius novit conſtituere: nulla
ſpes eſt, hiſce mellora me inventurum.
§.. àd hunc quidem modum probus puer docendus erat,
& ſalubriter educandus, ac domi in parentum obſequio
& obedientia jugiter retinendus, unde ſpectantes cepiſſent
voluptatem & gaudium. Verum tanta cura ac diligentia
divinum præceptum non fuit commendandum, ſed poſt-
habendum, planeq; disſimulanter prætereundum, ita ut
puer iſta animo cogitare non potuerit, ſed interim veluati
hians lupus illud captare. quod ipfi vix unquam conſulto,
aut ſemel ſalutato, quid dicitur, Deo commenti adinveni-
mus.
G.9. Quare aliquando tandem diſcamus obſecro, ut juven-
tus reliquis omnibus poſthabitis, cumprimis ad hoc præ-
ceptum inconniventer intentos habeat oculos, cupiens
Deo ſervire verè bonis operibs, ut faciat, quæ parenti-
bns, aut his, quibus horum loco ſubjecta eſt, grata eſſe in-
tellexerit. Qujcunq; enim puer hæc comperta habet & fa-
cit: omnium primum hanc ingentem in corde conſolatio-
nem obtinet, ut plenus gaudio dicere, ſeq; verè jaétare
poſſit, adverſus omnes qui propriis & à ſe inventis operi-
bus occupati ſunt: Ecce certus ſum, hoc opus Deò meo
acceptum eſſe. Sine verò illos cum ſuis multis, magnis, la-
borioſis, amaris & gravibus operibus, omnes ad unum
prodire in medium & jactare, videamus ſaltem, numunum
aliquod producturi ſint, quod majus ſit aut præclarius,
quam obedire parentibus, quod Deus poſt ſuæ majeſtatis
obedientiam primum eſſe voluit præcepitq;, Ita, ut ſi Dei
verbum & voluntas locum habet, & effecta fuerit, nihil
quidquam valere debeat, amplius, quam parentum verbum
& vo-=

Præc. IV.

Obedientia li-

berorum erga

—

arentes

ſan-

Rum opus.

Præceptum 416 CATECHISMVS
IV. & voluntas, Ita tamen, ut hæc quoq; divinæ obedientiæ fu⸗
ſubdita ſit, neq; contra priora præcepta feratur. .
Liberi ſam- Y. 2. Quapropter vere atq; ex animo tibi triumphan
ma cum iâ dum eſſet gaudio, Deoq; gratiæ agendæ, quod te dignatus hn
deb, ad hoc elegerit, ut illi tam grata & precioſa faceres opera. ie
e Tantum vide, ut hoc magni æſtimes, quamvis apud homi-⸗· c⸗
nes videatur levisſimum & contemptisſimum, & hoc non mn
dignitatis noſtræ gratia, quæ nulla eſt, ſed quod re omni- ci
um precioſisſima, nempe Dei verbo comprehenſum & u
concluſum ſit. Oquam magno emerentiomnes Carmelitaz, din
& Monachi & Monachæ, ut in omni religione ſua velunum ſr-
opus poſſent producere, divinorum præceptorum juſſu an
factum, poſſentq; coram Deo alacri animo dicere: jam m
quidem certus ſum, hoc opus non diſplicere tibi. Ubi verò ea!
miſerandi illi & ærumnoſi manebunthomines, quando co- Au
ram Deo & univerſo mundo extremè confundentur, col: ne
lati ad unum aliqvem puerum, qui hoc in præcepto vixe- ir
rit, cogenturq; fateri, ſeſe cum omni vitæ ſuæ ratione & nil
operibus non dignos eſſe, qui illi vel matulam, quod di. dol
citur, porrigant? Sed & jure hoc illis accidit, propter per- .
verſitatem diabolicam, quia Dei præceptum ita contume nuo
lioſe peſſundant ut ſemet in caſſum ultro excogitatis operi- qu
bus excarnificatos diſcrucient, nihil ad hæc præmii inde iu
aliud præterquam ignominiam una cum damno repor- tun
tent.
§. 11. Quomodo ergo cor hominis non geſtiret gaudio, gou
aut lætitia difflueret, quod labori ſe accingeret, faceretq; rer
quod ſibi demandatum eſſet, poſſetq; dicere: Ecce hoc o- du
pus præſtat, ac potius eſt omnium Carmelitarum ſancti- po⸗
p. 4 3. monia, etiamſi ad necem usq; ſeipſos macerarent je junio, Pel
ac citra intermiſſionem innixi genibus preculas ad DOeum dr
funderent? Hic enim certum habes divini verbi teſtimoni- t!
um, quod hæc facienda mandaverit, cæterum de illis ne ſter
Jota quidem uſpiam præceptum invenitur. At mirifiĩa mno
hæc mundi plaga & horrenda cæcitas eſt, quòd hæc o-⸗ D
mnia nemo credit: adeo diabolus ſimulata ſancthate & doſ
ucatis

fucatis operibus noſtros perſtrinxit ac dementavit ocu-
J. 2. Quamobrem percuperem, ut apertis oculis & auri-
bus ſeriò tandem iſta corde complecteremur, ne aliquando

itterum à puro Dei verbo abſtracti & abalienati, in diabo-

lica mendacia prolaberemur. Quin etiam hac ratione futu-
rum proſpicerem, ut parentes majori gaudio, amore, ami-
citia & concordia fruerentur in ædibus, & liberi parentes
haberent ſumma devinctos benevolentia. Contra, ubi per-
tinaces ſunt, nec citius quam fuſtibus adacti juſſa capeſ-
ſunt: Deum ſimul & parentes exaſperant, eoq;l ſeipſos
tanto privant theſauro, & gaudio conſcientiæ, omneq;
malum & infortunium ſibi cumulant. Atq; hinc eſt, quod
ea jam per totum orbem eſt rerum conditio, quemadmo-

dum nemo non conqueritur, quod æque & ſenes & juve-

nes ſint efferi & effrenes, in quibus nullum aut reveren-
tiæ aut honoris veſtigium vel ſcintilla conſpiciatur, nihil
niſi verberibus evictum facientes, ac clanculum quidquid
poſſunt, efficientes & ſubtrahentes. Eam ob rem Deus
quoq; punit eos, ut in omnem calamitatem prolapſi ærum-
noſe vitam exigant. Fere etiam videmus, ut ipſi parentes
quoque nihil ſciant, & omnium rerum ignari ſint: ita fit, ut
ſtultus ſtultum doceat, & quemadmodum parentes vixe-
runt, ad eum modum deinceps vivant & liberi.

417 Præcept. IV.

Obedientia

vinculum
Gconomia
mutuum.

in

G. 13. Hoc, inquam, primum & maximum eſſe debebat, Summum o-

quod ad hujus præcepti obſervantiam nos merito provoca-
ret, cujus gratia, etiamſi parentibus deſtitueremur, optan-

poneret, quæ parentum vice coleremus, aut parentum ap-
pellatione dignaremur. Quanto magis, poſteaquam vivos
parentes nobis largitus eſt, lætitia nobis exultandum eſt,
ut illis honorem habere, & obedientiæ obſequium o-
ſtendere queamus, non ignorantes, Deo optimo maxi-
mo, ac omnibus Angelis hoc ſumme placere, & diabolo
ægre eſſe. Ad hoc maximum eſſe opus, quod ipſi facere

poſſumus, poſt ſummum illum Dei cultum, in prioribus

D d præce-

pus ſecundæ

tabulæ obedi-
entia & honor
dum tamen nobis fuerat, ut nobis Deus truncos & ſaxa pro- erga parentes.

Præcept. IV. 41 CATECHISMIS

Quid libei AN. 14. Ab hæc, coram mundo quoq; in hoc adſtringimur,

præceptis comprehenſum, adeò, ut eleemoſynis juvare e-

gentes, neq; non omnia reliqua opera, quæ proximo præ-

ſtantur, huc nullo modo conferenda ſint. Quippe Deus
huic parentum ordini primas tribuit, eundemq: in terris
planè in ſuam ſedem colendum evexit & extulit. Hæc qui-
dem Dei voluntas & beneplacitum, ſat vehementibus &
cauſis & ſtimulis noſtram debebat impuliſſe negligentiam,
ut cum quadam voluptate atq; lubentia, quod officium no-
ſtrum poſtulat faceremus.

paremibus ex ut acceptorum à parentibus beneficiorum memores, mutu-
jurenaturæ de- am officii vicem rependamus, utꝗ; parentes ætate feſſos

beant.

viciſſim alamus foveamusq;. Sed hic rurſum in mundo
dominatur diabolus, ut liberi parentum obliviſcantur:

quemadmodum omnes nos Dei obliviſcimur, nec quis-

quam memoria repetit, qua ſedulitate Deus nos alat, cu-
ſtodiat ac defendat, tum quanta bonorum copia corporis
& animi nos cumulet & obruat. Præcipuè verò, quando
horulam paulo infeliciorem vix oſtendentem ſe adverſitate
fuſtinemus, protinus malorum impatientes, in iram pro-
rumpimus ac murmuramus, deq; tot immenfis bonis per
omnem vitam à Deo acceptis, nullum vel tantillum in me-
moria noſtra reſidet amplius, ſed prorſus expunéta omnia
oblivioni mandata ſunt. Non ſecus quoq; cum parentibus
agimus, nec ullus puer eſt, qui difficultatem, quam paren-
tesin nutricando & fovendo eo multifariam perpefſſi ſunt,

agnoſcat aut perpendat, niſi hoc à Spiritu Sancto acceperit

Zratlæ. . . . .
F. IS. Ejusmodi vitioſam mundi naturam & ingratitudi-
nem Deus probe compertam habet, quare præceptis nos
ſibinde impellit & admonet, ut quisq; animo ſecum repe-

tat, quantum bonorumà parentibus acceperit, & inveniet, ſe

ab iisdem & corpus & vitæ initium accepiſſe, atq; item mul-
to ſudore & cura enutritum & educatum eſie, ubi alias vel
ſexcenties in propriis ſordibus ſibi pereundum fuiſſet.
Quocirca præclarè & ſapienter à veteribus dictum eſt:
Deo

De

lit

MAIOR. 41¹9
Deo, parentibus, & magiſtris, non poteſt ſatis gratiæ re-
pendi. Qujcunq; horum verborum rectè memor fuerit,
non expeétabit aliorum commonefaétiones, ut erga pa-
rentes gratus appareat, ſed ſua ſponte proparebit eosdem
& omni honore cumulare, & in ſinu (quod ajunt) geſtare
ac manibus, ut eos, quorum opera Deus illi omnium bo-
norum copiam pleno cornu offuderit.
§16. Super hæc omnia, ad hujus præcepti conſervationem,
vel hæc cauſſa potisſimum nos provocaſſe debeat, quod
Deus huic præcepto per amabilem promiſſionem an-
necétit, inquiens: Ilt ſis longevus ſuper terram, quam Dominus
Deus tuus tibi dabit. Hic ipſe æſtima, quanta ſeveritate
hoc præceptum Deo cordi ſit, non ſolum aperte indicanti,
illud ſibi gratum eſſe, aut gaudio ac voluptati, verum no-
bis etiam ipſis caſurum eſſe felicisſime, ac nonniſi in opti-
mam partem eventurum, ut vitam tranquillam atque ſua-
vem exigamus, omnibus rebus in terris adfluentes. Hinc
ipſe quoque Paulus ad Epheſios ſexto, hoc ipſum citans
pleno ore jactat, ubi inquit: Elii, obedite parentibus in
Domino, hoc enim juſtum eſt „ Honora patrem tuum &
matrem tuam, quod eſt mandatum primum in promisſio-
ne, ut bene tibi ſit, & ſis longævus ſuper terram. Nam
tametſi & aliis præceptis ſua incluſa ſit promidhio: nul-
li tamen adeo ſignificanter & expreſſe, quam huic, ad je-
ta eſt.
J. W. Habes itaq; hu jus præcepti fructum & præmium, ut
ille, qui hoc transgreſſus non fuerit, dies felices exigat, nul-
la preſſus inopia: Contra quoq; pœnam, ut ille,qui parenti-
bus dicto non erit audiens, hoc citius intereat, nec un-
quam ſua vita cum voluptate fruatur. E enim aut fieri
longepum, non tantùm ad decrepitam usq; ætatem vi-
vere Scriptura nominat, ſed omnia habere affatim, quæ
ad longævam vitam traducendam pertinent, ut eſt pro-
ſpera valetudo corporis, uxor & liberi, victus non tenuis
aut ſordidus, externa rerum pax- bona & æquabilis Rei-
publicæ adminiſtratio, & hujusmodi, ſine quibus hæc vita
D d 2 — nedq;

Præceptum
IV.

dita huic præ-

Ex. 20, I 2. Lev.
19. Z
P. 347
Pro. 5, 3 I. Mal=-
126, S2. 4, 1. Sy.
3 1. C. 7, 29
.16, I. C. 22,3.
2. Mac. 7, 27.
Col. 3, 20. Ebr.
12, 9.

Fructus &
præmium hu-
jus præcepti
ſervati.

Unde tor faci-
noroti homi-
nmeS.

Exempla.

Job. 1g. 19 .c⸗
21, 19.

Pratept. IV. 420 CATECHISMU S.

neq; jucunde peragi, neq; diu conſiſtere poteſt. Jam ergo
ſi gravaris auicultare parentibus, & ab iisdem emendari
recuſas: eſto dicto audiens carnifici. Quod ſi neq; huic o-
bedire ſuſtines: obedito Mπνατι νιιπHιιαι—αν αααααματαιαιιπHι
dαναα πνο., Hoc enim Deus velis nolis exigit, ut aut ſi ipſi
auſcultaveris, moremq; geſſeris, tibi largiter & affatim o-
mnibus bonis penſet præſtiti obſequii promptitudinem:
aut ſi ejus iracundiam tua pertinacia exaſperaveris, te &
morti & carnifici cruciandum objiciat.
G. 18. Unde etiam agminatim pullulant & emergunt quo-
tidie tot facinoroſorum hominum examina, quæ partim
laqueo, partim gladio, partim etiam rota & igne, plecten-
da & extingvenda ſunt, quam ex inobedientia erga paren-
tes? Quandoquidem parentum objurgationem, ex gratia
& amore profectam perferre nolunt, fit, ut Dei iracun-
dia in omne facinus prolapſi, deinceps propalam excarni-
ficati, parentibus & dolori ſint & dedecori. Perraro enim
contingit, ut tam perditi & deplorati homines, rectam aut
maturam mortem oppetant. Cæterum probi & obedien-
tes benedictionem accipiunt, ut in multa tranquillitate
belle & molliter conſeneſcant, ac natos natorum (ut ſupra
dictum eſt) videant in tertiam & quartam generationem
usq; procreatos.

§. 19. Hoc ipſum experimentis quoq; diſcimus, ut, ubi

honeſtæ & vetuſtæ ſunt familiæ, divitiis & liberorum nu-
meroſa ſobole abundantes, procul dubio inde incremen-
tum longa quadam propagatione acceperint, quod illorum
aliquot ſancte educati fuerint, fuisq; majoribus reverenter
auſcultaverint. Rurſum de impiis ita in ſacris literis memo-
riæ proditum legimus, Pfalm. tog. 13. Nepotes jus eradica-.
buntur, in generatione altera deleatur nomen corum. Sit ergo
tibi ſemel atq; adeo dictum feriò, quanti Deus faciat obe-
dientiam, cum illi tantum tribuat, tantum ea deleétetur,

ut ejus obſervationem amplisſimis præmiis remunere-

tur, & rurſus transgreſſores acerbe & immiſericorditer pu-
niat. Hæc omnia eo à me dicuntur, ut iſta pueris ſedulo in-
culcen-

SS —

MATOR.
culcentur. Nemo enim facile credit, quàâm neceſſarium ſit
hoc præceptum, hactenus tamen in Papatunon magni æſti-
matum, ac ne traditum quidem unquam. Sunt quidem
verba vulgaria & facilia, quæ nemo non ante ſibi probe co-
gnita eſſe exiſtimat, & hæc ipfa cauſa eſt, cur tantopere
negligantur, adeò, ut ad alia nimium curioſe intenti ſimus,
ignorantes interim neq; credentes, tam accendi & provo-
cari iram DEI hujus præcepti contemptu & negligentia
noſtra, & viciſſim obedientia ejus præcepti tam præclara
& grata opera illi præſtari.
V. 21. IN hujus præcepti explanatione, neq; illud tacitum
aut ſilentio prætereundum eſt, quod ad multiplicem obe-
dientiam ſuperiorum attinet, nempe eorum, qui verſantur
in imperio, & Reipublicæ procurationem ſuſtinent. Siqui-
dem è parentum poteſtate omnes aliæ propagantur & ma-
nant. Ubi enim parens aliquis filium rebellem & diſcolum

ſolus educare nequit: magiſtrum ad jutorem ſibi adhibet,

qui literis ac diſciplinis liberalibus. pueri ferociam molliat
ac mitiget. Quod ſihujus quoq; opera ad retundendam
ferocientis ingenii barberiem, parum fuerit efficax aut va-
lida: ad jungit ſibi vicini auxilium. Quod ſi diem ſuum obi-
erit, commendat ac tradit filium educandum Magiſtrati-
bus, aut tutoribus ab hoc conſtitutis
S. 21. Ad hæc, ad rei familiaris adminiſtrationem ſervis
quoq; & ancillis opus eſt, ita ut omnes, quotquot Domini ap-
pellatione cenſentur, vice parentum ſint, ab iisdemq; pote-
ſtatem ac vim regnandi accipiant. Unde quoq; ſecundum
Scripturam omnes dicuntur Patres, utpote qui in Reipu-
blicæ gubernatione officium patris obire, ergaq; ſubditos
patris animum induere debeat. Quemadmodum & olim
apud Romanos, & alios plerosq; populos, heros herasq;,
patres & matresfamilias nominabant. Ita quoq; ſuos ma-
giſtratus & principes dixerunt Patres patriæ;, nobis Chri-
Rianis in dedecus &ignominiam, quod non eadem appel-

latione parentes & principes noſtros dignamur, aut ad mi-

nimum eos pro talibus honoratos exiſtimamus.

D d 3 J. 22. Jam

421 Præsept. IV.

Oedbientia

erga magiſtra-
tum.

Obedientia

erga dominos.

Gen. 41.43. I.
Sam. 24, 12. 2.
Re. 5, 13. Job.
29. 15§.

Præcept. IV. 422 CATRCHI SMVS M
Obedientia G. 22. Jam quæcunq; liberi parentibus ſuis debent, eadem
n roOomise Plane debent illis omnes, qui in Oeconomia verſantur.
d. 74. Quare & ſervi, & ancillæ etiam atq; etiam operam dare de-
bent, ut non ſolum dominis ac dominabus fuis libenter pa-
reant, morem gerentes & obtemperantes, verùm etiam
veluti parentes ſuos honeſtent honoribus, non quidem
ev. 15 Sr coacte & invito animo, ſed prompte & cum gaudio. Et
123,2 B,i4, Hoc propter priorem cauſam, quod Deus honorandos
35. c. 17, 2. c. &Eos & colendos præcipit, hacq; obedientia præ omnibus
n9: 10: c. 29, aliis operibus inprimis delectatur. Cujus rei gratia vel ipſi
8). 1a1. 7 6. pretium impendere, planeq; geſtire gaudio debebant, ſi
c. 10, 14. Eph. heros & heras conſequantur, tamq; pacata & hilari con-
6, 5. COl. 3,22. ſcientia fruantur, & ſciant, quomodo vere aurea opera

I. Tim. 3, 4. . præſtare queant: quæ hactenus prorſus rubigine & ſqua-

Pei3, 20. lore obſcurata, & contempta ignoravimus, pro quibus
faciendis nemo non impulſudiaboli, aut inmonaſticæ vitæ
P 46. 143. 144. lernam ſceleratisſimam ſemet præcipitavit, aut ad divos

167. 177.2 93. Mercatum indulgentiarum deci pulas abiit, magna jactura
290,297.32 1I. & temporis, & numorum, & confcientie.
Opera œ ο: H.23. Hæc ergo quemadmodum dicta ſunt, ſimiſero vulgo
namica. iterum atq; iterum inculcarentur, qui fieri poſſit, ut famula
non exiliret gaudio, Dei gratias ageret, eumq; celebraret,

& mediocri labore, pro quo alias victum & mercedem ac-

cipit, ejusmodi theſaurum conſequeretur, cujus illi, quos
ſanctisſimos eſſe putamus, nunquam facti funt participes?
Nonne vero hæc inſignis & prælara eſt jactantia, noſſe &
Poſſe dicere, te, fi quotidie diurni laboris penſum diligen-
ter abſolveris, opus feciſſe ſanctius ac melius, quam omni-

um monachorum ſancçtitas ac vita eſt, quam dure & labo-
rioſe exigunt? Ad hæc annexam habes promiſſionem, pro-

2. 19. 43: 76, ſpere ac feliciter id tibi caſurum eſſe. Nam apud Deum
297 ge * ſola fides juſtificat, eiq; ſervit, opera verò hominibus. Ita
. 278. fi, ut nihil non boni, protectionis & defenſionis in Do-
mino habeas: ad hæc pacatam conſcientiam & faventem
Deum obtineas, qui multis ſervitii tui rationemtibi pen-
ſaturus eſt. Quid multis moror? palam beatus es, dum-
mo-

— — — —

-— — —.

— 0°⏑☚ e —

“ MAIOR. A13 Præcept. IV.
maodo probitatis & obedientiæ virtutem conſtanter reti-

neas. Sin minus: primum quidem non niſi iram à Deo lu-
crifacis & inimicitias, poſtea amiſſa cordis tranquillita-
te, omnes plagas incurris & infortunia. Quem ergo iſta
non movebunt & probum facient, hunc tanquam de-
ploratæ vitæ hominem carnifici commendamus & mor-
ti. Quare quilibet, qui moneri ſe patitur, cogitet, De-
um hoc ſuo præcepto non ludos facere, aut jocos ex-
ercere, ſciasque illum ipſum hæc tecum loqui, & ebe-
dientiam requirere. Quod ſi illi morem geſſeris, place-
bis ei, ejusq; dilectus filius eris. Sin vero contemſeris,
ase & dedecus, ærumnas & dolores præmij loco tibi ha-
eto.
g. 24. Similiter quoq; dicendum eſt de obedientia, quæ
debetur magiſtratibus, quæ, ut diximus, & ipſa in parentum
ordinem pertinet, & referenda eſt, omnium maxime longè
lateq; patens. Neq; enim hic ſaltem unius familiæ parens
eſt, ſed toties pater princeps exiſtimandus eſt, quotquot
cives aut ſubditos ſuæ ditioni ſub jectos habuerit. Quippe
Deus non ſecus per illos, quam parentes nos alit ac ſuſti-
net, illorum opera victum nobis præſtans, penates, tute-
lam, pacem atq; ſecuritatem. Quamobrem cum nomen &
titulum illum, uti ſummum decus & gloriam ſuam, merito
& dignimime geſtent: viciſſim & nos debemus eos, ut di-
gni ſunt, omni honore oſtenſo, magnifacere, ut theſaurum
in terris omnium precioſisſimum.
F. 25. Jam qui hic prompto ac lubenti animo obſequitur,
neque gravatim ea, quæ ad exhibendum honoremattinent,
exequitur: is ſcit, ſe rem Deo gratam facere, præmiiq; lo-
co gaudium ac felicitatem ſe conſecuturum. Quod ſi
gravatur facere, aut magiſtratus etiam contemnit, aut
concitato tumultu rebellat: rurſum quoq; ille ſciat, nul-
lius gratiæ aut benedictionis divinæ unquam ſeſe futurum
compotem, ſed ab his omnibus excidiſſe planiſſime. Et
ubi ſperat hac ſua inobedientia aureum ſe lucraturumalibi
in decuplo graviorem jacturam faciet, aut in carnificis ma-
Dd 4 nus

Obedientia
in politia.
b. 323, 3360
3 42, 37 32

P: 32 3: 497 4

Opera politica.
P. 373

Pro. 24, 2 I. Sy.
7, 7. c. 2 6, 7.
Mat. 2 6, 5. Mar.
14, 2. Cc. 1557.
Act. 13, 50. c.
14,2. C. 17,6. C.
I 82 12.Cc. 19. C.
2 1, 27.C. 2 3; 70
c. 2 4, 2. RO. I 32
Pœnæ,

Præcepf. I. 424 CATECHISMIS

nus incidet, aut vel bello, vel peſte, vel fame peribit, aut i.
liberos ſuos degeneres, omniq; vitiorum genere cooper- H
tos videbit, à familia, vicinis, hoſtibus, fiſco, & tyrannis 1
4 certatim compilabitur, damnum accipiet, & per in j—uriam X
opprimetur: ut ita dignum ad nos redeat præmium, id
quod per inobedientiam & quærimus, & meremur. ððð
Uude tot als §26. Proinde, ſi perſuaderi ſaltem id nobis aliquando po-
i teremur, ut crederemus, in tantum hæc opera placere Deo,
tamq; amplum præmium propoſitum ſibi habere: equi- 1
dem in exuberantisſima omnium rerum copia felicisſi.
mam vitam degeremus, omnia, quæcunq; humanus ani- 1
mus concupiſcit, poſſidentes. Cæterum cum tam leviter, &
ne unius quidem aſſis Dei verbum & præceptum æſtimare
ſoleamus, quaſi Cares quiſpiam aut Threſſis homuncio ii-
lud dixiſſet ſanxiſſetq;, videris quoq;, num tuis vir ſies, 8
qui æquo marte cum illo poſſit in arenam deſcendere. 1
Quam verè difficile factu hoc illi erit, ut te perſolvens, tu- f
am contundat ferociam? Quare multo quidem mihi vide-
retur conſultius & præſtabilius, magisꝗ; in rem tuam fo- 1
ret, ut potius in Dei favore, pace ac gratia, neq; non felici
rerum ſucceſſu viveres, quam eodem tibi hoſtiliter adver- „
ſante, & inimico exiſtente. Undenam putas univerſam jam ðð
orbem refertum eſtſe perfidia, malitia ſceleribus, rapina, 1
cæde, per juriis, latrocinio, omniq; genere calamitatum at-
que dedecore quam quod nemo alleni imperii jugum fer- 1
re ſuſtinet? quod quisq; liber, quisq; ſui juris o2 aνασαοοα 4
eſſe conatur, neminemq; revereri aut metuere, ſed quod-
cunq; animo ſuo viſum aut libitum eſt, facere vult? Inde 1
fit, ut Deus latronem latrone puniat, ut ubi domino tuo 6
P. 44 3. fraudulenter impoſueris, aut eundem ſuperbe ſpreveris, en
alius veniat, qui eadem menſuratibi remetiatur: imo &kK n
in propriis laribus ab uxore, liberis & familia, decuplo plus e
perferre cogaris. P
G. 27. Sentimus equidem haud obſcure noſtrum infortu- L
um, murmurantes & conquerentes de perfidia, vi, in juria: e
ſed interim claulis oculis egregiè diſlimulamus, nos ipſos
intus

MAIO R. 4²

intus & in cute nebulones eſſe perditiſſimos, qui pœnam
hanc amplisſime meriti ſimus, nec tamen vel tantillum vi-
ta in melius commutata, reſipiſcere animum inducamus.
Nallum locum gratiæ & felicitati apud nos reliqvum faci-
mus: jure ergo optimo non niſi infortunium & acerbita-
tem, omni ſublata mifericordia, perſentiſcimus. Et profe-
ct reor, adhuc in humanis eſſe alicubi pios ac probos ho-
mines, cum tantum boni adhuc Deus nobis tribuere ſo⸗
Ieat; nam noſtri gratia ne teruncium quidem in ædibus, aut
ſtipulam in aruis retinere debebamus. Hæc omnia eam ob
rem mihi percenſenda fuere verboſius, fiſemel quiſpiam
iſta, vel tandem emollitus corde conciperet, ut amiſeranda
iſta cæcitate & calamitate, in qua tam profundè immerſi
jacuimus, liberaremur, Dei verbum ac voluntatem co-
gnoſcentes, ac deniq; ſeriò arripientes. Ex hoc enim diſce-
remus, quo pacto gaudio, proſperitate & ſalute, hic & in
futuro ſeculo frui poſſemus,
§.28. IrA triplices in hoc præcepto Patres nobis præſtitu-
tos eſſe videmus. Primum quidem ſangvinis, Deinde praæſi-
tes in ædibus, Ultimo, quibus partes gubernandæ Reipub. com-
mendatæ ſunt. Præter hos ſuperſunt adhuc patres ſpiri-
tuales, non illi quidem, qui hactenus in Papatu hoc nomi-
nis ſibi falſo arrogarunt, neq; tamen ullum patris officium
ſunt executi. Ilii enim ſoli ſpirituales patres dici meren-
tur, qui verbo Dei nos paſcunt, regunt ac docent, & fi-
deliter præſunt gregi. Quo nomine S. Paulus ſe patrem ja-
tat, ſcribens Ccrinthiis, 1. Corinth. 4.14.: In Chriſto Jeſu per
Evangelium vos genni. Cum ergo patres eos eſſe conſtet,
& his ho nor præ omnibus aliis deferendus eſt. Verum
enimvero hic omnium minime cernitur. Ad hunc enim
modum à mundo honorandi & honeſtandi ſunt, ut paſſim
ejecti oppidis agantur in exilium, & ne fruſto quidem
panis paſcantur citra invidiam, & in ſumma, bujus mundi
pyurgameanta, ut Paulus eodem capite loquitur, & per ipſema-
ta omiium eſſe cogantur.
§. 29. Veruntamen valde neceſſarium eſt, ut hæc quoꝗ;
Dd » ſum-

Præcept. IV.

Triplices pa-
tres.

Gal. 4, 19. I.
Ti. 4, I I.

V. 9. ſeq. Ebr.
10.32,;6 Pſ. 29»
15.

Præcept. IV. 426 CATECHISMuIS
p.372. Quiho- ſumma diligentia vulgo inculcentur, eos, qui Chriſtiani eſſe
vor⸗ mihiſnis contendunt, coram Deo debere pro officio, ut duplici ho-
Ex. i , 5. ce nore illos afficiant, qui eorum animarum curam gerunt, ut
34.20. Deu.c. eosdem viciſſim alant ac foveant: ad quod iterum Deus
12, 19. c. 16, abunde ſuppeditabit, ut nulla premaris inopia. Sed hic rur-
“ ,. dl. ſum nemo nonpertinaciſſime tenax eſt, metuens, ne forte
4, 16. Sy. c. 7, Venter fame effractus contabeſcat. Nec unum jam valemus
31. &c. c. 3 5 dosctum, probum atq; fidelem concionatorem alere, ubi
10. 1. CO.9²2. ante decem cucullatos porcos, aut aleatores ſacrificos tan-
716:t. 8S2: tum abdomini ſervientes, opipare ſaginavimus. Quaratio-

6, 1. Th- S5. 12. 3 . us.
425.3 80. He etiam promeremur, ut ſuo verbo & benedictione Deus

Lhch Poſtäccl. nos iterum tantæ ingratitudinis gratia privet atq; defrau-
in ſexag. 235. det, ſinatq; iterum mendaciorum doctores exoriri, qui ſuis
267. impoſturis recta ad Orcum nos duétitent, neq; non ſudo-
rem & ſangvinem noſtrum devorent,
Præmia ho- O. 30. Cæterum, qui Dei voluntatem & præceptumreve-

norantum mi. rentur, eam promiſſionem acceperunt, fore, ut illis affatim
niſtros ver bi.

penſetur, quidquid in alendis cum corporalibus, tum ſpiri-
tualibus patribus inſumſerint: non quod per unius tantum

anni ſpacium abunde habituri ſint viéctum, veſtitum, & ali.

quantulum pecuniæ poſſeſſuri: ſed quod longævi futuri
ſint, commeatu inſtructi ſplendido, pacis tranquillitate
fruituri, breviter, perpetuo divites ac beati. Quare etiam
atq; etiam cura, ut, quod officium tuum exigit, prompte
facias, omnemq; curam in Deum re jicias, quomodo te ali-
turus ſit, aut omni copia inſtructurus. Quod ſi promiſit,
nec unqvam cuiquam mendax autdeceptor inventus eſt:
nec tibi mentietur. ð
H. 31. Hæc, in quam, nos provocare debebant, ac talem ani-
mum facere, qui ſe omnium amantisſime effunderet erga
eos, quibus honorem debemus, ita, ut ſupinis manibus
gaudentes Deo gratias ageremus, qui ejusmodi promis-
Miones nobis tribuit, quarum gratis, ad extremos Indos
impigerrime curſitare debebamus. Nam tametſi totus
mundus omnes ſuas vires conferret, ne horulam quidem
ad ſummam vitæ noſtræ poſſet ad jicere, aut uni cumſaltem
Srahum

„ vPve — KW — —

MAIOR. 427 Præcept, IV.

ranum è terra producere: Deus hæc omnia & vult & po-

teſttibi plena (quod ajunt) manu præſtare, ex animi tui

voto atq; ſententia. Jam qui talia negligit, aut ventis & au-
ræ diſcerpenda permittit: ille indignior eſt, quam ut ul⸗
lum Dei verbum audiat. 1
JG. 32. Hæc velut auctarii loco iis, qui huic præcepto ſubje-
&i ſunt, diximus. Ad hæc parentes, quoque docendieſſent,
quænam illorum ſint partes & officia, quomodo ſe gerere
debeant erga eos, quos gubernandos & tuendos ſuſce-
perunt. Quxæ res etſi dilucide in Decalogo expreſſa non
eſt: multis tamen aliis in locis Scripturæ abunde præce-
pta invenitur ac tradita. Deus quoq; hoc ipſo præcepto
hæc vult ſubintelligi, ubi parentum mentionem facit. Neq;
enim ejus voluntas eſt, ut aut perditi nebulones, aut enor-
mes tyranni, hujus officii procurationem obeant: neq;
in hoc illis ipſis honorem tribuit, hoc eſt, potentiam & jus
regendi, ut ſe precibus tanquam numen aliquod adorari
patiantur: ſed cogitent potius, quod & ipſi Deo obedi-
entiam debeant, ut officium ſuæ fidei delegatum ipſis curæ
ſit ac ſolicitudini, utq; liberos, familiam & ſubditos ſuos,
non tantum nutriant, & corporalibus alimentis provide-
ant, ſed omnium maxime ad laudem & gloriam Dei pro-
pagandam educent. Quamobrem nequaquam fac cogi-
tes, hæc in tuo arbitratu aut voluntate ſita eſſe, ut ſtatu-
as aut facias in his, quæ tibi viſa fuerint, ſed quod Deus
hæc tibi graviter atque adeo ſerio facienda præceperit, cui
etiam aliquando exigenti harum rerum rationem redditu-
rus es.
G. 33. Sed quam hic rurſus miſerandam plagam videmus,
quod hujus officii nemo reſpectum aut curam habere di-
gnatur. perinde agentes, ac ſi Deus liberos tantum in hoc
nobis dediſſet, ut animi fallendi gratia nobis voluptati
eſſent, aut delectamento: præterea familiam tantum in
hoc, ut ea tanquam bove auf aſino opere faciundo utamur,
aut cum ſubditis per animi noſtri libidine agamus, non
ſecus eos habentes neglectui, quam ſi ad nos non perti-
nerent,

De officio pa-

rentum erga li-

beros.

p. 336. 374.

472.

De neg igentia

parentum

ſuo officio.

10

Pp. 40°4. 40

p. 336. 374.

rectæ educati-
Onis.

7

Præc. IV. 428 CGATECHISMuS
nerent, aut noſtra nihilintereſſet, quid diſcant, aut quibus

pietatis ſtudiis ſuam vitam traducant. Nec quisquam eoin-
tendit animum, ut cogitaret hoc divinæ majeſtatis eſſe præ-
ceptum, hoc ipſum ſevere exigentis, graviterq; vlciſcen-
tis: aut ſummam necelſſitatem hoc exigere, ut juventutis
rectè educandæ atq; inſtituendæ præcipua habeatur cura
& ratio. Quod ſienim cum ad ſpiritualem, tum munda-
nam rerum adminiſtrationem, homines promptos & ap-
poſitos habere deſideramus: profecto non erit ulli par-
cendum labori, aut operæ, aut impenſfis, diligenter do-
cendo atq; inſtituendo liberos, ut & Deo ſervire, & homi-
nibus utiles eſſe queant. Neq; tantum nobis cogitandum
eſt, quo pacto illis ipſis magnam ſaltem numorum vim cu-
mulemus ac reponamus. Hos enim Deus citra noſtram o-
peram alere ac ditare novit, id quod etiam quotidie facti-
tat. Ideo verò liberos nobis largitus eſt, & commendavit,
ut eosdem'juxta voluntatem ejus educemus regamusq; a-

lioqui nihil opus erat parentibus. Quapropter quisq; indu-

bitate ita habeat; ſe debere pro officio, eoq; aſtringi, qui
modo nolit infenſum & inclementem Deum ſuo malo ex-
periri, ut ante omnia ita ſuos liberos educet, ut Deum pio
metu revereantur & cognoſcant. Atq; ubi aliqua relucebit
ſpes egregii ingenii, aut non malæ indolis, eosdem quoq;
bonis literis ac diſciplinis imbuendos & formandos tra-
dant, ut eorum opera, ad quamcunq; rem opus fuerit, uti
queant homines.

Commoda . 34. His peractis diligenter & ſtrenue, Deus nobis haud

dubie ſuam benedictionem & gratiam largiter impertiret,
ut ejusmodi educarentur homines, à quibus cum ipſa pa-
tria, tum populares præcipuum emolumentum caperent.
Et hu jus quoq; diſciplinæ ſedulitate & ſtudio, brevi emer-
gerent bene modeſti & rectè educati cives, tum pudicæ
beneq; moratæ matronæ, rei familiaris diligentes & ſtu-
dioſæ, qui deinceps indeſinenter probos liberos & famili-
am laudabilem procrearent. Jam ipſe tecum animo repete.
quàm nefarium admittas facinus, quamq; atrox dammin
es,

60

gvu

MAIOR. 429 Præcept. V.

des, ſi hac in re negligenter agas, aut per te ſtet, quo minus
liberi tui utiliter ac ſalubriter educantur. Ad hæc omnibus
peccatis & ita temet gravas & oneras, ita ut liberorum tu-
orum ergo æternam damnationem promerearis, tametſi
alias ſanctam atq; inculpatam vitam traduxeris. Eam ob
rem Deus quoq;, cum iſta tam omiſſo animo negliguntur,
mundum inuſitatis & non dicendis pœnis afficit, ut nul-
lius diſciplinæ & pacatæ gubernationis veſtigium apud nos
cernatur amplius, quod non raro dolenter conquerimur,
interim non videntes tantarum tragœdiarum culpam no-
ſtram eſſe. Quemadmodum enim regere conſuevimus:
ita rebelles ac degeneres ſubditos & liberos experimur.
Ethæc monendi gratia in præſens ſufficiant; hæc enim tra-
tare prolixius, aliud tempus poſtulat. p. 343.3 84. T.
PRÆCEPDTUM V. IJ. 3 8. 525.
Gen. 9,6. Ex. 2 I,. I 2. ev. 1 8, 20. c. 19, I 9. c. 24, 17:. Dell 4, 1 7. Eſa. 5 7,4. Sy. 2 6,6. C. 27, 3 3. C. 2 82»
7. 9. &c. Ma tth. 5, 2 1. c 19, 19. Luc. I 8. 20. RO. 1 3,9. Gal. 5, 20. Eph 4, 26. 3 1. Col. 3,8. I⸗

T in. 1,9. 10. Tit. 3, 3. I. Pe. 4, I 5. Ap. 9 p. 2 1. C. 22, 9, 22.
Non occides.
Actenus & ſpiritualem, & mundanum magiſtratum, Continuatio.
hoc eſt, cum Dei, tum parentum obedientiam, exe-
ti ſumus. Hoc vero in loco ex ædibus noſtris ad vicinos

egredimur, ad diſcendum, quo pacto nobis inter nos, cuiq;
erga proximum, vita inſtituenda atq; exigenda fit. Quare oe præce-
hoc præcepto Deus & magiſtratus non ſunt comprehenſi, li ere an ma⸗
neq; illis & jus & facultas perimendi facinoroſos, quam giſratum.
obtinent, füblata eſt. Siquidem Deus jus ſuum plectendi
criminoſos magiſtratui parentum loco commendavit ac
credidit, qui antiquitus ipfi (ut in Moſe legitur) fuos ipſo- Dev. 21,18.
rum liberos in jus rapere, ac judicio condemnare coge-
bantur. Quapropter quidquid hic interdicitur, privatis
erſonis peculiariter interdictum eſt, & non magiſtratui.
G.2. am hoc præceptum eſt intellectu valde facile, ac cre-
bro declaratum, quando quotannis in Evangelio Matt yiet.
auditur, ubi illud Chriſtus ipſe interpretatur, ac ſummatim
complectitur, ſcilicet, neq; manu, neq; cordis cogitationi-
bus, neq; ore, neq; ſignis, neq; conſilio & auxilio eſſe Gei⸗
ell.

Præceptum

*

Cauſæ hujus
præcepti.

Exemplum.

Senfſus hujus
præcepti.

43⁰ CATHNCHISMVS

dendum. Quare omnibus hic iraſci interdictum eſt, exce-
ptis his, ut diximus, qui Dei locum in terris obtinent, hoc
eſt, parentibus & magiſtratui. Dei enim & illorum, qui in
divinum ordinem cooptati ſunt, intereſt iraſci, indignari,
objurgare & punire, ob eos ipſos, qui hoc & alia præcepta
flagitioſe transgrediuntur.
N 3. Cæterum hujus præcepti conſtituendi neceſſitas &
cauſſa hæc fuit, quod Deo obſcurum non erat, quanta eſſet
mundi malitia & iniquitas, & quam hæc vita multis obno-
via eſſet periculis, eam ob rem Deus hoc præceptum inter
bonos & malos conſtituit. jam quemadmodum multæ ſunt
aliorum præceptorum impugnationes: ita quoq; hujus
non ſunt paucæ aut modicæ, ut cum multis hominibus
nobis vivendum ſit, qui nos in juria afficiunt, unde cauſas
nanciſcimur, inimico animo eosdem proſequendi.
§. 4. Exempli cauſa: Si vicinus tuus viderit tibi eſſe ædes
ſplendidiores, numeroſiorem familiam, pigviores agros,
plus opum atq; fortunæ à Deo eſſe, quam ſibi: ſtatim ægrè
patitur, ti biq; proſperos rerum ſucceſſus invidere incipit,
neq; quidquam boni de te aut cogitat, aut loquitur. Ita
impulſu mali Genii, multos conſequeris inimicos, qui nihil
boni neq; ſpiritualiter neq; corporaliter tibi faveant. Hos
ergo cum videmus, animus noſter viciſſim ira exæſtuat, ac
vindietæ cupiditate ardere incipit. Inde maledictorum ac
litium pullulant initia;, ex quibus deinceps calamitates &
cædes emergunt oriunturq; . Hic vero Deus, tanquam a-
micus ac clemens bPater prævenit, ſeq; interponit arbi-
trum, volens omnem diſcordiam componi ac præſcindi,
ne qua oriatur in juria aut alius perdat alium. Et in ſum-
ma, hoc præcepto, quemvis ab omni vi atq; in juria tutum.
pacatum ac defenſum, hocq; præceptum veluti murum, ar-
cem aſylum & propugnaculum proximo eſſe vult, ne quam
moleſtiam & damnum à quoquam corpore accipiat.
G.5. Eſt ergò hujus præcepti ſenſus, ne quis ob ullum ma-
lefaetum ulla conturbetur aut afficiatur in juria, etiamſi
hanc abundè promeruiſſet. Ubi enim cædes interdicta eſt.
aut

MAIOR. 431 Præcept. V.

aut homicidium: ibi quoq; cauſæ, unde oriri poſſit homici-
dium, interdictæ ſunt. Crebro enim fit, ut aliquis, tametſi
manus cæde non contaminet, ita cruente imprecando de-
voveat proximum, ut non diu ſuperſtes viveret, ſi affe-
us eſſet e jus imprecationibus Quando ergo hoc natura
omnibus nobis inſitum eſt, ut nemo quidquam ab alio
ferre ſuſtineat: vult Deus radicem atq; adeo ipſam ſtir-
pem evellere, unde cor hominis adverſus proximum exa-
cerbatum exulceratur, nosq; aſſuefacere, ut nunquam non
hoc præceptum noſtris oculis obſervetur, in quo tanquam
in ſpeculo vitam noſtram contemplemur, volungatem Dei
intueamur, illiusq; vindictæ vim atq; in juriam, quam im-
merenter patimur, certa quadam animi fiducia ac nomi-
nis ſui imploratione commendemus, atq; ita illos vehe-
menter furere atq; iraſci permittamus, ut quod poſſunt,
faciant. Ut ad hunc modum homo diſcat ſedare iracundi-
am, ac patientem & manſuetum induere animum, cum-
primis erga illos, qui cauſam iraſcendi ei ſuppeditant, hoc
eſt, erga inimicos.
5§.6. Qvocirca tota hu jus præcepti ſumma hæc eſt, ut ſim-
plicibus ignificantisſime inculcetur, quid ſit, non occige-
re. Principio ne quis afficiatur injuria, primum quidem
manu aut opere. Deinde ne utamur lingva in hoc, ut conſi-
lium demus alicui incommodandi. Inſuper ne qua utamur
via aut medio, unde aliquis detrimentum poſſit accipere,
neve aliis utentibus conſentiamus. àc deniq;, ut ipſum cor
hoftiliter infenſum ſit nemini, autirritatum iracundia male
velit. Ita, ut & corpus & anima extra omnem ſint noxam,
cum de quovis, tum peculiariter de eo, qui tibi mali quid
vel precatur, vel etiam infert. Nam ei male facere, qui bene
de te ſit meritus, aut tuis rationibus optime conſultum cu-
it, non humanum eſt, ſed plane diabolicum.
§. 7. Secundo hu jus præcepti reus eſt, non tantum is, qui
mala facit, ſed etiam is, qui cum proximo bene facere,
ejusq; damnum aut jacturam antevertere, obſtare, eum
tueri & ſervare poſſet, ne quod malum aut injuriam acci-
piat

Quid ſit non

oceidere.

Manu.
Lingva.

Corde.

Peccatum con-
tra hoc præce-
ptum.

Præcept. V.
Dev. 15; II.
Job, 2 2,7. Eſa.
5 g. v. 710. O.
1, 20. C. 4, 17.
Ro. 12, 20.
1. JO. 3, 17.
Pro 12), b. C.
14.3 I. 2 4. 1 I.
c. 3 1,7.

Qui & quot
homicidæ.

Matth. 2 5.-l42

4 3‧2 CATECHISMVS
piat corpore, non facit. jam ergo quotiescunq; nudum vi-
deris, eundemq; non adiutum dimiſeris, cum pro faculta-
tibus ejus nuditatem conveſtire poſſis ac tegere: hunc
profecto frigore enecaſti. Ita quoties videris famelicum,
nec tamen paſcis eum: hunc fame cruciatuminterire ſinis.
Non ſecus quoq;, ſi quem morte condemnatum videris,
aut in ſimili quopiam caſupericlitantem, nec eum ſervare
adproperas, cum neq; viæ neq; occaſiones illius eripiendi
tibi ſint incognitæ: pro certo conſtat, hunc te neci dediſſe.
Neq; tibi proderit hæc adducta excuſatio, te in ejus necem

non conſenſiſſe, aut conſilio & auxilio non ad jutaſſe: ſiqui-

dem charitatem illi ſubtraxiſti, iisq; benefactis eum priva-
ſti, quibus ad jutus non difficulter vitam retinuiſſet.
F. 8. Quare Deus non injuria omnes illos damnat homi-
cidii, qui neceſſitate preſſis, aut de vita periclitantibus, con-

ſilio aut ope non ſubveniunt. Hos in die noviſſimo horren-

da quoq; damnabit ſententia, quemadmodum ipſe Chri-
ſtus annunciat, inquiens: Eſivivi, & non dediſtis mihi man-
ducare aut bibere; Hoſpes eram, & non collegiſtisme; Nadus eram,
& unon cooperuiſtis me; Infirmus & in cargere eram, &v non vi-
ſitaſtis me; Hoc eſt, meq; meosq; fame, ſiti, frigore pe-
rire, à feris diſcerpi, in carcere ſitu & ſqualore putreſce-
re, inq; omnibus neceſſitatibus fœde ſuccumbere ſiviſtis.
Qujd hoc aliud eſt, quàm homicidas, & dα¾οaναααα
iανιον (Bluthunde) culpaſſe? Nam tametſi hoc ipſum
opere non perpetraſti: proximum tamen in periculis
atq; infortunio hærentem, quantum ad te attinebat, im-
miſericorditer perire permiſiſti. Et perinde eſt, ac ſi quem
in profunda aqua navigantem, & adverſis ventis laboran-
tem perſpicerem, aut in ignem prolabentem, poſſemq; il-
lum porrecta manu periculo eripere ac ſervare, & non
facerem. Qui vero coram toto mundo, aliter atq; funeſtus
homicida & cruentus latro, probari aut perhiberi poſſem?

Quapropter hæc deciſiva Dei eſt ſententia, ne quem ho-

minem lædi aut damnum accipere patiamur, ſed omnibus
humanitatis & benevolentiæ officiis demereamur. Eſtq;
hoc

MAIOR. 433
hoc præceptum peculiariter erga eos conſervandum, cum
quibus inimicitiæ nobis interceſſerunt. Ut enim amcis ac
fautoribus noſtris benefaciamus, virtus valdè levis eſt & eth.
nica, quemadmodum Chriſtus Matth. y, 46. Ioquitur.
F. 9. Hoc loco iterum verbum Dei habemus propoſitum,
quo nos ad vera, præclara ac ſumma opera, nempe man-
ſuetudinem, patientiam, breviter, & amorem, & benefacta
inimicis noſtris exhibenda pellicere ac provocare cona-
tur. Vultq; nos ſubinde commonefacere, ut retroflexa co-
gitatione, prioris præcepti ſimus memores, illum eſſe De-
um noſtrum, hoc eſt, nobis velle ſuppetias ferre, aſſiſtere
ac tueri, ut animum vindictæ cupidum in nobis compeſcat
atq; coêrceat. Jam hæc vulgo eſſent tradenda atq; incul-
canda: tum abunde bonorum eſſet operum, quæ nos fa-
cere oportebat. Verum hæc prædicatio non eſſet ex uſu
monachorum, ſed plus juſto religioſorum ordinem defrau-
daret, inferretq; inſignem Carmelitarum ſanctitati in juri-
am, & fortaſſe hoc ipſum diceretur, bona opera interdice-
re, & monaſteria deſolare, Hac enim ratione vulgus tanti,
imò potius multo majoris fieret, eosq; longo intervallo
præcelleret: ac quivis facile perſpiceret, quomodo ipſi
mundo tam foœde hactenus impoſuerint ſua fucata & hy-
pocritica ſanétitate hoc, ut alia præcepta omnia, illibera-
liter reſpuentes & inutilia exiſtimantes, tanquam non præ-
cepta fuiſſent, ſed conſilia: ad hæc ſuos fictitios ordines &
ſeètas tam pernicioſas, quam hypocriticas, pro perfectiſſi-
ma vita jactantes & proclamantes, ut plane vitam ſuavem
& tranquillam, omniq; & cruce vacantem & patientia, illi
ventres & porci agerent. Quam ob cauſam ſe quoq; in
monaſteria abdiderunt, utà nemine quidquam paterentur
moleſtiæ, neve quenquam ulla in re bona juvarent. Tuve-
ro ſcito, hæc vera, ſancta & divina eſſe opera, quibus De-
us cum omnibus Angelis exhilaratur, quibusq; omnis hu-
mana ſanctitas collata non niſi fœtor & ſtercus eſt,
nec aliud quam iram & damnationem pro-
meretur.

Ee PRE-

Præcept. V.

Bona opera
hujus præcepti.

Monachorum
fictitia opera.

p. 250. 416.

p⸗ 410.43 8.
p. 3 5. &c.
p. 2570.

p. 294.

Præcept. VI.
400, 526. EX.
2 0, 14. 1 7. Lev.
Pp. 344. 348.
18,„ 20, C. 19;
Summa ſe-
quentium
præcepto-
rum.
Ordo præ-
ceptorum.

O., C. 2O„ 10
Deu. 5„18. c.
22„ 11. c. 23,
17. Job. 24, 1 5.
Je 16, 15. c. 3 1,
1.PrO. 6, 2 5. C.
3 113 3. Jer. 5,9.
e. 7, 9. C. 2 7115.
c, 22, L I. Hoſ.
259 2. Mal. 3,, F.
Sy. 9, 3. Gec. c.
47, V. 13, 2 57
26. Mat. 15
27. C, I,52 19.C.
19:1 9. Mar. 7,
Omnem im-
mundiciem
& ejus cau-
ſas & occaſi-
nes prohi-
beri.
22. Cc. Tax L9.
Lu. 1 6, 1 8. c. 1 8
20. R. 22 2 2. C.
8:3. 1. COr7. 3.
C. I C Z. 2. Cor.
12, 2 I. Gal. 5,
19. Eph. 4, 19,
2,8. c. 5, 35 5.
Ebr. 122. 16.
Iee 4, .

4 34 CATECHISMUS
P R,Æ CEPTUM VI.
Non meœchaberis.

quentia præcepta intellectu jam ſunt facilia ex inter-
Opretatione antecedentis. Eo enim tendunt omnia, ut à
damno & inferenda injuria proximo caveamus. sunt vero
eleganti ordine poſita. Primum enim de non lædenda pro-
ximi perſona conditum eſt. Secundum reſpicit perſonam
ſibi proximam, aut poſt ſe rem fibi proximam, nempe ſu-
am conjugem, qua cum unum corpus & una caro effectus
eſt, ita ut nulla in re majori poſſit affici in juria. Quamob-
rem hoe in loco diferte ac fignificanter expreſſum eſt, ne
quam ignominiam illi faciamus, afficientes contumelia ſu-
am con jugem. Ac peculiariter de ſtupro ſonat, propterea
quod in judaiſmo ita ordinatum & præceptum fuerat, ut
quisq; ducta uxore matrimonium contraheret. Unde & ju-
venes mature contrahebant, ita ut cœlibatus apud judæos
nullius haberetur momenti. Sed neq; propalam viſeban-
tur aut concedebantur meretricum ac ſcortatorum luſtra,
ut hodie apud nos ſolenne eſt. Quamobrem adulterium
apud illos communiſſimum fuit peccatum impudicitiæ.

F. 2. Quoniam vero apud nos adeo fœda & nefanda omni-

um vitiorum & ſcortationum lerna cernitur: hoc præce-
ptum quoq; adverſus omnia impudicitiæ genera & ipecies
conſtitutum eſt, quocunq; tandem dici poſſunt nomine.
Et nonſolum externum opus interdicitur: verum omnis
generis etiam cauſſæ: illectamenta & occaſiones, ut cor, os.
oculi, aures, atq; adeo totum corpus purum ſit ac caſtum;
nullum locum, opem, conſilium, impudicitiæ ſerviendæ
præbeat. Et non ſolum hoc: ſed etiam hiſce nefariis rebus
ſummo conatu obſtet, tueatur, prohibeat, ubi periculum
& neceſſitatem viderit, ac contra præſto ſit auxilio & con-
ſilio proximo ſuo, ne quam famæ ſuæ jacturam, accepta in
con juge contumelia, faciat. Nam ubicunq; tale aliquid per
negligentiam intermittis, cum poſs obſiſtere, aut diſſi-

——

MAIOR. 435 Præcept. VI.
mulanter conmnives, quaſi tua nihilinterſit: non ſecus ejus
flagitii culpa teneris, quam is ipie, qui perpetravit. Tan-
tum ergo hoc præceptum, ut paucifſimis complectamur,
aà nobis exigit, ut quiſq; tum pro ſe vitam caſtam exigat,
tum proximo quoq; in hac obtinenda & tuenda ſit auxilio.
Voluit enim Deus hoc præcepto cujusq; uxorem tanquam
vallo circumſepire ac defendere, ne quis temere eam con-
trectando ſemet adulterio reum faceret aut pollueret. Matrimoni-
G. 2. Cux autem de con jugio tam evidenter præceptum um honeran-
hoc conſtitutum ſit, ac nobis cauſſam de eo diſſerendi ſup- dum.
peditet: probe tibi notandum, & imis ſenſibus reponen-
dum erit. Primè quidem, quomodo Deus hunc matrimo-
nii ſtatum ac ordinem ampliſſime honoret ac prædicet, ut
eundem præcepto ſuo æque confirmet & tueatur ab inju-
ria. Supra quidem Quarto præcepto illum confirmavit:
Honora patrem & matrem tuam. Hoc verè in loco, ut dictum
eſt, ut in tuto eſſet, circumvallavit ac defendit eum.
Qvamobrem & à nobis requirit, ut eundem honoremus,
ſervemus, & traducamus, veluti divinum ac beatumordi-
nem, quando illum initio ante omnes alios ſervandum in-
ſtituerit, eamꝗq; ob rem ſeparatim maſculum & fœminam
crearit, non ad libidinoſe exercendam ſpurcitiem atq; la-
ſciviam, ſed ut legitime con juncti, fœcundi eſſent, liberos
procreàrent, nutrirent, eosdemq; ad Dei gloriam ampli-
andam, piè ac rectè educarent. Idcirco quoq; Deus hunc
matrimonii ordinem præ omnibus aliis tantis cumulavit
benedictionibus, ad hæc, quæcunq; in mundo ſunt, huic
provehendo inſumſit, eidemq; utenda ſubdidit, tantum in
hoc, ut hic ordo opulentè & largiter eſſet conſtabilitus.
Qua ex re facilè liquet, non jocum aut curioſitatem, ſed
rem magnam & arduam, atq; adeo conſtantem Dei volun-
tatem eſſe matrimonium. bPermagni enim ſua refert, ut
educentur homines, qui mundum ſua opera ad Dei cogni-
tionem, & beatam ac virtutibus exornatam vitam exigen-
dam, queant perducere, adverſus malitiam & dæmones

pugnandi gratia.
Ee z H⸗3. Quo-

I=

Præcept. VI. 436

Cur matri-

monium ho-
norandum.

22
Matrimoni-

um neceſſati

um & àa. Deo

Præc ep tum.

Contempto⸗
res matrimo-⸗
vii.

CATECHISMVS

F. 3. Quocirca ſubinde docui, ne hunc ordinem conte-
mnamus, aut tanquam jocularem leviter æſtimemus, quem
irridendi morem cœco mundo & pſeudoreligioſis noſtris
hactenus fuiſſe vidimus: ſed juxta Dei verbum, quo multis
modis exornatus & ſanctificatus eſt, eum intueamur, ita, ut
non ſolùm cæteros pretio & dignitate æquare ſoleat, ſed o-
mnes cæteros longo intervallo poſt ſe relinquat, ſive illi
fint invieti Cæſares, ſive purpurati Principes, aut infulati
Epiſcopi, aut quicunq; tandem. Quicunq; enim, aut ſpiri-
tuales, aut ſeculares (ut loquuntur) ſunt ordines, his o-
mnibus hic venerandus eſt, & omnibus hic quoq; ample-
ctendus, ut poſt audiemus latius, Quapropter matrimoni-
um non privatus aliquis ſtatus habendum eſt, ſed commu-
niſſimus & nobiliſlimus cujus uſus per totam Chriſtianita-
tem, imò per totum mundum, longe lateq; patet.
§. 4. Secundo ſciendum eſt, hunc ordinem non ſolùm eſſe
honeſtum, ſed neceſſarium etiam, neq; non ſeriò à Deo
p?æceptum, ut in genere omnes ſtatus ac ordines, cùm vi-
ri, tum mulieres, quicunq; ad hunc amplectendum natura
ſunt appoſiti, in eo verſentur: exceptis nonnullis licet per-
paucis, quos Deus ſingulari quodam conſilio ſegrega-
vit, ut ad jugum matrimonii minus reperiantur idonei, aut
ſublimi ac ſupernaturali gratia ea libertate donavit, quò
poſſint extra hunc ordinem, ſervata vitæ pudicitia, caſti-
tatem tueri. Vbi enim natura, quemadmodum à Deo no-
bis inſita eſt, fertur ac rapitur: fieri nullo modo poteſt, ut
extra matrimonium caſte vivatur. Siquidem caro ac ſan-
guis naturam ſuam immutare non poteſt, ac naturalis ille
appetitus, & carnis inclinatio, conſuetum iter, nulla re ob-
ſtante aut prohibente, ſequitur, id quod omnibus liquet
hominibus. Quare ut aliquatenus libido carnis caveri poſ-
ſet: Deus matrimonium inſtituit, ut quisq; ſua parte legi-
timè deſtinata fruatur, illaq; contentus vivat, tametſi hic
quoq; gratia Dei opus eſt, ut cor quoq; caſtum ſit.
J. S§, EX hoc jam liquide perſpicis, quàâm furioſe illa tur-
ba Papiſtica, ſacrifici, monachi & monachæ, huic præcepto
Dei

Dei reluétentur, qui matrimonium contemnunt & prohi-

bent, ſeq; perpetuam cçaſtitatem ſervaturos, magna animi

præſumptione pollicentur ac vovent; ad hæc ſimplicium
animos phaleratis dictis, hoc eſt, impoſturis ac mendaciis
impudenter ſeducunt. Nemo enim perinde caſtitatem exo-
ſam habet, aut in libidines eſt pronior, ac illi, qui matri-
monium præ magna ſancétitate detrectant, & aut propa-
lan & impudenter ſcortationi & libidinibus indulgent, aut
clancu 'um longe fœdiora, quæ honeſte commemorari non

poſſunt, perpetrant, ut nimium, proh dolor, experti ſu-
mus. Et breviter, quanquam ab ipſo opere temperent: i-

pſum tamen cor impuris cogitationibus & pravis cupidita-
tibus plenum, extrema flagrat libidine, ut plane perpetuo

quodam incendio, & occulto quodam vulnere carpantur
& abſumantur: quod in matrimonio conſtitutis nulla cum
difficultate evitare licet.

Quare hoc præcepto omnium
eorum, qui extra con jugium degunt, caſtitatis vota dam-
nata & ſoluta ſunt: imo quoq; omnibus miſeris conſcien-

tiis, quæ ſuis monaſticis votis miſere deceptæ ſunt, præce-

ptum eſt, ut deſerto libidinoſo & impuro ordine matrimo-
nium arripiant, ita reputantes, quod quanquam alioqui
monaſtica vita non diſcreparet ab Evangelio, tamen in vi-
ribus ſuis ſitum non ſit, cœlibem vitam agere, in qua ſi
maneant, tantum magis atq; magis libidine incenſi adver-
ſus hoc præceptum delinquere cogantur.
§. 6. Jam hæc eo à me dicta ſunt, ut juventus crebris mo-
nitis in eam perducatur ſententiam, utincipiat voluptate
quadam compleéti matrimonium, ſciatque, felicem &
Deo acceptum eſſe ordinem. Hac enim ratione tempo-
ris progreſſu tantum effici poſſet, ut illi ſuus iterum honos
redderetur, & fœda illa-& manifeſtarum ſcortationum, &
aliorum turpifſimorum vitiorum, quæ contemtum ma-
trimonii conſecuta funt, lerna paſſim nunc regnans in
mundo reminueretur. Quare hoc quoque Parentum ac

magiſtratus eſt officium, juventutis rationem habere, ut
pudicitiam & honeſtatem perdiſcant, atq; ubi adoleve-
rint,

Ee 3

Præcept. VI.

Impurus cœli-
batus & vota
monaſtica da-

Rmantur.

Præcept. VII. 438 CATECHISMIS
Parentum& rint, mature honeſto jungantur matrimonio, quam rem
magiſtratus oft- haud dubie ſua gratia & benedictione proſperare digna-
ſcium. retur Deus, ut voluptas & gaudium inde perciperetur.
G. 7. Uleimo, Ex his omnibus Epilogi vice hoc ad jiciatur,
r ran & hoc præceptum non ſolum exigere, ut quisque operibus,
gum necella- verbis & cogitationibus caſte vivat in ſuo, hoc eſt conju-
viam. gali inprimis ſtatu, ſed etiam ut comparem, ut con jugem
à Deo fibi conceſſam, in pretio habeat, ac amore proſe-
quatur. Vbi enim volumus con jugali caſtitati locum eſſe,
ibi neceſſum eſt ante omnia, ut vir & mulier in amore
concordes converſentur, ut alter alterum ex animo mu-
tua quadam benevolentia & fide complectatur. Hoc enim
unum eſt ex præcipuis, quæ amorem & ſtudium caſtitatis
accendunt: quock fi præſto fuerit, ipſa quoq; caſtitas fua
ſponte ſine mandato conſequetur. Inde quoq; divus Pau-
lus tanta diligentia eos, qui ſunt in matrimonio, admonet,
ut mutuo amore ſe diligant & venerentur. Habes ergo
hic iterum opus valde pretioſum, imo potius multa ma-
gna & præclara opera, quæ alacri animo jactare, ac omni-
bus religioſorum ordinibus, citra verbi Dei autoritatem
inſtitutis & electis, opponere potes.

Mutuanm be-

Luth. t. 4. J.
402. 527. . PRECEPTUM VII.

Ex. 20, 15. c. 2 I, 16.c, 22, 1. Lev. 19, 1 3. I 1. Deu, 5, 17. JOh. 5, 2 1I. Sy. 5, 17. c. 20,27. c. 42.2 3.
Mat. 15, 19. c. 19,19. Mar. 7,2 1. C. 10. 19. L uc. 1 3, 20. Ro. 13, 9. C. 2:2 I. Eph. 4,2 8. Col. 3, 5.
1. Tim. I, 10. Apo. 9,2 1.

P· 345. 384 Non furtum facies.
micn n Poa tuam tuæq; conjugis perſonam, proximum eſt res
Ainctionem. familiaris: hanc quoq; Deus vult eſſe in tuto, præce-
pitq;, ne quis alterius fortunas invadat, aut clanculum
compilet. Eurari enim nihil aliud eſt aut dicitur, quam for-
tunas alterius per in juriam fibi vendicare: qua re breviter
omnis generis in omnibus negotiis proximi defraudatio-
nes comprehenſæ ſunt. Jam hoc vitium admodum com-
mune eſt, & longe lateq; patet, ac tam parum curatur, ut
omnem plane modum excedat, adeo ut ſi omnes quot-
quot fures ſunt, fures tamen dici nolunt, ſnſpendend eſ⸗
ent,

Furari quid.

—,.

— — — 2 — —

lta
ſu
mi

bol

MAIOR. 432 Præceptum
ſent, cito totus mundus deſolaretur, neq; cruces aut car- Vil.
nifices ſufficerent. Neq; enim hoc tantum furtum dicen- Furtum.
dum eſt, ut diximus, ciſtas & marſupia clanculum evacu-
are: ſed in foro quoq; locum habet, in tabernis, ubi res ve-
nales proſtant, in cella vinaria & cereviſiaria, in officinis
Breviter, ubicunq; tractantur commercia, ubi pecunia vel leniſti en
pro mercibus vellabore datur & accipitur. euf eede
J. z. Exempli cauſa, ut pro ſimplici bus aliquantò fuſius Reknginn i
ac rudius explanemus, ut ſaltem videamus, quàm probi ſi- fachliatibus
mus, quando ſervus aut ancilla ſuo ſervitio non fideliter nobis commil-
præeſt, heroq; ſuo damnum dat, aut fieri permittit, cui ob- ſis.
ſtare potuiſſet, aut, quò minus fieret, antevertere, aut alio-
qui rem herilem malè tractat, aut propter ſocordiam, in-
diligentiam aut malitiam negligit, ut hero ac heræ ægre
atq; moleſte faciat, & quocunq; pacto hoc prava animi li-
bidine fieri poteſt. Neq; enim loqvor de his, quæ per inco-
gitantiam invito fiunt animo. Sic, inquam, quotannis he-
rum tuum triginfa aut quadraginta aureis defraudare po-
tes, quos ſi alius clanculum convaſaſſet, hu jus gula eſſet
perfringenda laqueo. Verum tu tanti furti tibi conſcius
adhuc ferocire audes, & inſolenter agere, neq; quiſquam
te audet alienæ pecuniæ condemnare.
G. 3. Non ſecus quoq; loquor de fabris ſive opificibus, & Injuſtæ mer⸗
mercenariis, qui ſua utuntur libidine, neq; ſciunt, quo pa- ds,
cto eos, qui ſuam ſibi locant operam, ſatis exhauriant, cum
nihiloſecius in opere frigeant, ſegniter & infideliter labo-
rantes. Hi omnes longo ſuperant intervallo nocturnos il-
los & clancularios fures, qui vel ſeris ac repagulis caveri,
vel comprehenſi ita coërceri poſſunt, ut amplius id non fa-
ciant. Horum autem improbitatem nemo, quamlibet
perſpicax, cavere poteſt, nec quiſquam audet eos vultu
aliquantò obliquiore contueri, aut ullius furti accuſare,
Ita, ut aliquis decies libentius æs ſuum è crumena amittere
ſuſtineret. Nam hi mei vicini ſunt, mihi amici, mei proprii
miniſtri, de quibus mihi omnia fidei & diligentiæ officia
polliceor; illi primi ſunt, à quibus indigne compilor.
E e 4 §. 4. Ita

Præc. VII. 440 CAXTECHISMVS

Impoſluræ G. F. Ita quoq; in foro, in emporiis, in mercatibus, in publi-
Im Wercibus. . .

gnat, & locum obtinet, ubi alius alium vitioſa merce, falſa

menſura, iniquo pondere, adulterina moneta, defraudat

ac decipit, neq; non verſipelli quadam aſtutia, & miris im-
Fraudes con- poſturis atq; decipulis circumdfuctum diſpoliat. Ad hæc, ſi
ac iim. quis alium pro libidine ſua gravat commerciis, ad vivum
uſq; tondens & crucians. Et quis hæc omnia fando enume-
rare valet, aut excogitare? In ſumma, hæc communiſſima
omnium ars eſt, & omnium numeroſiſſima in terris ſoda-
litas. Nam ſi quis mundum per omnes vagatus ordines re-
cto judicio contemplabitur: nihil videbit aliud, quam in-
gens aliquod & ſpacioſum ſtabulum, quod magnis furibus
eſt refertiſůmum.

Mandus ple-
nus fartorum.

rat. graſſantes rectè dicuntur, non ciſtarum compilatores, aut

fures clancularii, qui ſubſtantiam alicujus furto imminu-
unt, ſed qui domi deſident, magni dicuntur proceres, ac
cives probi & integri, ſub honeſtatis prætextu furtum ex-
ercentes & latrocinium. .
Furca Pontik.- JIJ. 7. Sed poſſent præteriri ſilentio, quæ de parvis & nul-
cum Romano- us momenti furibus memoravimus, præ illis, quæ de ma-
niem XiImis illis fürum anteſi gnanis, dicenda eſſent, quibus cum
potentes & ſummi bPrincipes ſocietatem ineunt, qui non
unam atque alteram ſolum civitatem compilare ſolent,
ſed totam Germaniam quotidie compilant atque denu-
dant. Imo ubi maneret, quæ totius mundi opes furtim
ad ſe rapuit, & in hunc uſq; diem poſſidet, defenſatrix illa
& caput furum omnium, ſancta, ſi Deo placet, ſedes Roma-
na?
ummwa in. GF. g. Breviter, ita jam immundo comparatum eſt, ut qui
Run.. futto- propalaäm furari ac Prædari novit, is conceſſa impunitate
ab omnibus libere & ſecure agat, quin & honorem ſibi de-
ferri poſtulet: parvi interim & clancularii illi fures, ſemel
in furto deprehenſi dedecus & pœnam perferre, illorumq:
honeſtatem confirmare cogantur. vVeruntamen ſciant ill,
ſe coram

cis commerciis, omnium potentimhme hoc furti genus re-

Qu archipi· J. 6. Unde quoq; archipiratæ, latrocinio quaquà verſum

— — — —⏑ —. — —.— — — — —0—

MAIOR. 144

ſe coram Deo fures eſſe omnium maximos: cui & dignas,
quas meriti ſunt, pœnas ſunt daturi.
§. 9. Cum itaq; hoc præceptum tam multa, ut oſtenſum
eſt modò, complectatur: neceſſarium eſt, ut hæc vulgo di-
Iigenter proponantur & expanentur: neve tam ſecure &
libere eos abire patiamur, ſed ſubinde iram Dei eis ob o-
culos ponamus & inculcemus. Neq; enim talia Chriſtianis,
verum omnium maxime nebulonibus prædicamus, qui-
bus multo juſtius judex aut miniſter carceris aut carnifex
prædicaret. Quapropter quilibet ſciat, qui quidem iratum
Deum experiri nolit, ſibi præceptum eſſe, ut non ſolum
proximo non damnum inferat, aut ejus intervertat com-
modum, neq; in commerciis aut contraétibus ulla perfi-
dia, ſimulatione, aut dolo malo eundem circumducat: ſe
etiam ut ejus bona magna cum fide tueatur, ejus commo-
ditatem, quoad ejus fieri poteſt, promoveat, præcipue
quando ſuam operam argento, mercede, ac victu penſan-
dam lecavit proximo.
F. I10. Jam quicunq; hæc temere contemſerit: effugerit
ille fortaſſe manus carnificis, at iĩpſius Dei iram & pœnamn
nunquam effugiet. Et quanquam acdh tempus hac ſua uta-
tur ferocia, circumforaneus erro tamen & mendicus ma-
nebit, omnes plagas & infortunia experturus. Jam qui-
dem alio te vocat animi tui prolubium, ubi res herilis fin-

gulari quadam fide tibi procuranda fuerat, tu gulæ inte-

rim ac ventri tuo ſervis, non ſecus ac fur mercedem ſuam
accipiens, contendens etiam ob iſtam tuam perfidam ne-
gligentiam coli & honorari. Hujus generis permultos eſt
videre jam miniſtros ac famulos, qui non contenti omnia
perfide & maligne agere, inſuper cum heris ſuis etiam ſu-
perbe & ferociter delitigant, neq; tantum humanitatis aut
ſidei lubentes oſtenderent, ut damnum aliquod antever-
tendo præcaverent.
S. II. Sed attende, precor, animum, quichnam hac ratione

lIucri ſis conſecuturus, nempe, ut ubi ducta uxore ipſe pro-

priæ domus curam ſuſceperis (ad quocd tibi Deus omni-
E e F u

Præceptum
VII.

Enarratio ac
repetitio hujus
præcepti cre-
bra ad quid
conducat.

Sy. 29, 3.

Virtutes ſexti
præcepti.

Pœna violati
hujus præcepti.

Furta Ho
nomica.

Præcep. VII. 442 CATECHISMuS
um inauſpicatiſſime opem ſuam non denegabit) hæc tua
perfidia ad teipſum redeat, fiatꝗ;, ut, ubi hero tuo prius
velunius oboli fraudem feceris aut damnum dederis, tri-
geſies id tuo maximo malo perſolvas.

Iojuſta au- §. 12. Pari ratione artificibus quoq; & mercenariis ſua .
cupia opificum penſabitur perfidia, à quibus jam non dicendam planeq;

& mercenario-

rum Intolerabilem libidinem & audire, & perferre cogimur,

quaſi in alienis bonis obtinerent dominium, aut quivis,
quodcunq; poſtulaſſent, citra contractionem mox numera-
re cogeretur. Hiſce omnibus permitte ſane, ut audaèter

proximum iniquiſſimis exactionibus deglubant ac tonde-

ant, quamdiu poterint: equidem Deus ſui præcepti non e-

rit immemor, illisq; ipſis debita præmia redditurus eſt.

eosq; non invir entem crucem, ſed planè in aridam furcam
ſuſpenſurus, ut per omnem ætatem infelices nihil unquam
Magiſtratus bonorum conſequantur. Et profecto, ſi Rempublicam
civilis officin. haberemus bonis legibus inſtitutam: facilè ac citra mo-
ram ejuſmodi hominum libido atque temeritas coërceri
Romanortum poſſet atq; infringi, qualem olim apud Romanos morem
ſeveritas. fuiſſe legimus, ubi talium homuncionum improbitatem
acerbiſſimis pœnis, ut alii inde exemplum ſibi ſumerent,
coërcebant.
Fori ſeuma- S. 13. Nihilo feliciùs aliis quoq; ſua debet cadere avaritia

celli rapacitas & milvina rapacitas, qui è foro & macello publico, quod

& expilationes. omnibus ſervire debebat Iuſtra prædonum & locum la-

trocinii conſtituunt, ubi quotidie indignis modis gravan-
tur miſeri, novis ſubinde inductis oneribus & caritatis ra-
tionibus. Ac quisq; foro pro ſua libidine, utq; illi viſum fu-
erit, abutitur, ad hoc intolerabiter ſuperbiens atque fe-
rociens, quaſi jure ſibi hoc liceat, ſua quàm maximo ve-

lit pretio divendere, tantum abeſit, ut aliquis eam ob rem

illi obliquè obmurmuret. Horum omnium ſpectatores
erimus, permiſſuri, ut pro arbitratu ſuo alios deglubant,

ſpolient, mutilent, lacerent, rapiant, ac omnibus modis

Pœna tem- ſi uæ avaritiæ ſerviant. In Deò tamen fiduciam noſtram ha-
poralis. bebimus, alioqui etiam hoc ipſum facturo, ut ea benedi-
Ctione,

MAIOR. 443
ctione, ubi diu multumq; alios deglupſeris, neque pa-

rum boni corraſeris, tuas opes proſperet, ut frumen-

um tuum in horreo, cereviſia tua in cellario, pecus tu-
um in ſtabulo pereat: imò potius, ubi proximum tuum
vel aureo defraudaveris, tu de tota ſumma ac ſorte peri-
clitans in dubium venias, ut ita abſumta & ablata evane-
ſcat, etiam cum pulviſculo, ut nunquam ullam ex ea vo-
luptatem capias.
F. 14. Hoc verum eſſe, equidem quotidianis experimentis

diſcimus, nullam rem aut furto aut fraude paratam poſſes-

ſori lucro eſſe. Quot enim eſſe putas, qui diu noétuq; cor-
radendis & cumulandis opibus ſe excruciant, qui tamen
ne teruncio quidem ditiores evadunt? Et quanquam mul-
tum cumulent: tot tamen plagis & calamitatibus affecti
ſunt, ut cum voluptate ac gaudio rebus partis frui neque-
ant, neq; liberis ſuis eam hæreditatem relinquant. Verum
enimvero cum neminem hæc moveant, atq; non ſecus, ac

ſi noſtra nihil intereſſet, agamus: neceſtſe eſt, ut alia ratio-

ne nos inviſat & ſapere doceat, ut nempe novis ſubinde
exactionibus exugamur, aut numeroſo quodam peregri-

norum militum exercitu nos adoriatur, qui in unius ho-

rulæ ſpacio, ita ciſtas & marſupia noſtra exenteret, nec an-

te deprædandi finem faciant, quam nobis nullus obulus

maneatireliqvus: ad hæc vaſtata paſſim patria, ædes no-
bis exurant etiam, neq; non uxores & liberos noſtros af-

fectos ignominia perimant. Et ut ſummatim dicam, mul-

tum furans certo tibi polli cere, multo plura te furto amiſ-
ſurum. Tum qui per vim atq; in juriam rapto vivit, & lucro
ſervit, ut alteri incommodet: ille alium nanciſcetur, à quo
paria accepturuseſt. Deus enim hu jus artis eſt ſcientiſſi-
mus, quandoquidem quisq; alterum rapinis ac furto com-
pilat, ut furem fure, latronem latrone puniat. Ubi alias ſuf-

ficiens nobis ſuppeteret, ad puniendos fures, & patibulo-

rum & laqueorum copia?
S.is. jam qui amicis dictis commonetur: ille certum habe-

at, Dei eſſe præceptum, quod in jocum converti nolit. Nam

etſt

Præceptum
VII.

Ab experien-
tia, Male parta
malè dilabun-
tur.

Poœnæ injuſto-
rum aucupio-
rum

Pona talionis
divina.

P. 424

Præceptum 444 CATECHISMIuS
VlI. etſi nos deceperis, contempſeris, aut furto & rapinis com-
Pilaveris; tuam quidem injuriam æquo animo tolerabi-
mus, fortaſſe propterea non illico fame perituri tibiq;,
quemadmodum nos docet Oratio Dominica, omnium in-
juriarum conceſſa venia, condonabimus, tuiq; miſerebi-
mur. Probi enim & juſti non poſſunt non exuberare copia,
tuq; tibi longe majus detrimentum, quam alteri concilias.
Tenacitas in Y. 16. Sed hic, obſecro, fac attento ſis animo, tibiq; caveas,
dandis HS ubi pauperes (quorum jam magnus eſt numerus) vene-
zisi cleemofy rint, quibus numis diurno labore partis omnia mercanda
ſunt, tuꝗ; non ſecus agis, quam ſi omnibus è tua gratia
pendendum ſit, ad vivum usq; deglubens ac rodens, quos
etiam ſuperbe àte dimiſſos abigis inhumaniſſime, quibus
dare debebas & largiri gratuito. Ili quidem miſere àte
abeunt, & affecti triſtitia, S cum neminem habeant, cui
iſta conquerantur, ſublata in cœlum voce, Deum ultorem
invocant. Hæc, inquam, iterum atq; iterum repetens mo-
neo, ut caveas tanquam ipſum cacodæmonem. Tales pau- .
perum gemitus & implorationes joculares non erunt, ſed
vim in ſe habebunt, quæ tibi & univerſo mundo erit in-
Neglectionem tolerabilis, atq; ad eum pertingent, qui egenorum & afli-
Pauperum pu- Ctorum cura afficitur, ac in juriam illis illatam non patitu —·
Qur. inultam. Quod ſi hæc ſuperbe contemſeris, aut etiam irri-
ſeris: tum vide, quem inimicum tibi feceris. si enim pro-
ſpere tibi ceciderit: tum Deum & me, coram mundo uni-
verſo mendacii coarguas licet. .—RKR
g. 17. Nos abunde ſatis admonuimus, ac dehortati ſumus,
qui iſta neglexerit, aut non crediderit, hunc miſſum facie-
mus, donec ſuo malo harum rerum fecerit periculum. Ju-
ventuti tamen hæc ſtudioſe inculcanda ſunt, ut ſibi cave-
at, nec veteris & indomitæ multitudinis inſequatur ve-
ſtigia, ſed mandatum Derin conſpectu habeat, ne & i-
pſam comprehendat ira & pœnæ divinæ. Noſtrum officium
non latius protenditur, quam ut hominum flagitia indi-
cemus, eademꝗq; verbo Dei puniamus. Verumut tam a-
perta & manifeſta deprædandi ac furandi libido coërcea-
— tur.

—. —— -- —

—

—

MAIOR. 44 5
tur, Principum & magiſtratus intereſt: qui ſiãpſi oculos
haberent & animum, in omnibus negotiis atq; commer-
tis certam rationem atꝗq; ordinem conſtituendi & conſer-
vandi, neq; pauperes gravarentur & opprimerentur, neq;
ſemetipſos alienis peccatis onerarent.
§. 18. Sed jam ſatis ſuperq; dictum eſt, quid ſit furari, ne
tam anguſtis id metis concludatur, ſed eò uſq; ſinatur pro-
tendi, quouſq; noſtra cum proximo exercenda negotia pro-
tenduntur. Et ut compendio quodam rei ſummam, ſicut
in aliis præceptis faétitavimus, perſtringam, illud hoc
præcepto cautum eſt. Primum, ne quam in juriam infera-
mus proximo (qualeſcunq; tandem, & quàm multipli-
ces rationes excogitari poſſunt, opes atq; ſubſtantiam alie-
nam imminuendi, decurtandi, impediendi, alienandi) ne-
que his conſentiamus, aut hæc fieri patiamur, ſed pro-

hibeamus, ac omnibus modis ejus damnum anteverta-

mus.
§. 19. Rurſus contra præceptum eſt, ut ejus bona promo-
veamus, augeamusq;, atq; ubi neceſſitate preſſus eſt, e jus
inopiam benigne ſublevemus, illi impertiamus, præ manu
aliquid demus quo fruatur, cum amicis, tum inimicis.
Jam qui bona opera quærit, aut cupit facere: hic abunde
ſatis inveniet, quæ Deo ex animo perplacent & grata ſunt,
ad hæc quæ incredibili quadam benedlictione remunera-
tur, & ampliſſime cumulat, ut abunde compenſetur no-
bis, quidquid officii ac humanitatis proximo exhibueri-
mus. Quemadmodum ſapientiſſimus etiam docet Salo-
mon, Proverb. ig9, 4. . Tœneratur Domino, qui miſeretur pauperis,
& viciſſtudinem ſuam reddet ei. Habes hic opulentum Domi-
num, qui tibi procul dubio ſolvendo eſt, nec patietur ulla
te premi aut urgeri penuria, quo adliutore tranquilla con-
ſcientia in centuplo plus frui potes, quäm cum
perfidia aut in juria proximi corradere. Jam qui
hanc benedictionem nauſeabundus faſtidit:
–— ille irarum & infortunii abunde
inveniet:
PRK-

Præcept. VI.
De officio
principum &
magilſtratus.

Repetitio
definitionis
furti.

Peccata con-
tra hoc præ-
ceptum.

Bona opera
hujus præce-
pti.
Deu. I 5,7. &.
Eſt. 9, 22. 0 b.
20, 19. c. 30,;
2 5. Cc. 31, 19.
Pro. 14, 3 I. C.
2 §. v. 27. Syr-
12,5.C. T 4, 13.
c. 4,4. C. 7, 3 5.
c. 29, I 2. TOb.
4, 17. Matt. 20,
4. c. 19, 2 I.
Luc. I 8, 2 2. C.
19, g. c. 2 1, 4.*
Præmia hu-
jus obedientiæ
ſpiritualia &
corporalia.

T. 4. J. 409.
519..
Loca Biblica.
vid. p. 346.

Inter bona
externa præci-
puum bonum
exiſtimatio.

J.
Peccata craſſi-
Ora pugnantia
cum hoc præ-
cepto.

Calumniæ
ſorenles.

Præcept.Il X.

446 CATECHISM VS

b. 385. PRECEPTUM VIII.

Non loqueris contra proximum tuum falſum
teſtimonium.

Ræter corpus proprium, legitimam conjugem, & rem
familiarem, adhuc alius theſaurus nobis ſuper eſt, nem-

pe nominis & famæ æquabilis atq; inviolatz præclarum

teſtimonium, quo nequaquam carere poſſumus. Neque
enim pra ſtat, ut fama parum ſecunda vivamus inter homi-
nes, aperte infamia notabiles, & contemti omnibus. Quo-
circa Deus proximi famam, nomen, & juſtitiam nihilo
magis vult imminui aut decurtari, quàm argentum & opes
e jus patere furto, aut deprædationibus, ne quis aut uxo-
ris, aut liberorum, aut familiæ, aut etiam vicini laboret in-

famia. Ac primùm quidem craſſior hu jus præcepti ſenſus,

quemadmodum ipſa verba ſonant (Non loqueris contra proxi-
mum tuum falſum teſtimonium) ad negotia forenſia referen-
dus eſt, ubi miſer aliquis & innocens accuſatur, falſisq; te-
ſtibus opprimitur, ut luendo pœnas, aut corporis, aut rei,
aut famæ in periculum veniat.
G. 2. Jam hoc perinde apparet, quaſi parum ad nos perti-
neat. Gæterum apud Judæos res fuit vehementer uſitata &
communis: ſiquidem populus optimis legibus guberna-
batur. Et ubi etiam hodie eſt Reſpublica ad hunc modum
inſtituta, non poteſt non ei peccato locuseſſe. Cujus rei
hæc cauſa eſt. Ubi enim pro tribunali judices, conſules,
principes, aut alii magiſtratus, cognoſcendis cauſis dant
operam: hic fieri non poteſt, quin pro bujus mundi uſita-
ta conſuetudine res agatur, nemo libenter potentiorem
lædere ſuſtinet, ſed quisq; aſſentatur & loquitur ad grati-

am, victus aut numis, aut ſpe, aut amicitia. Unde fit, ut mi-

ſer aliquis victus & oppreſſus, cauſa cadere, ac pœnas pen-
dere cogatur. Eſtq; communis quædam in mundo clades
atq; calamitas, quod judicio perrarò præſunt viri boni &
integri.
§. 2. Neq;

— r- —— — ——

———, ——— -

= —— –— — —

MAIOR. 447 Præcept. IIX.

F.2. Neq; enim quivis ei rei invenitur appoſitus, ſed cum: J. g
primis neceſſe eſt, ut is, qui judicis functurus eſt officio, lis.
vir prudens ſit & perſpicax, nec minori audacia & animi
fortitudine præditus. Non ſecus quoq; operæ pretium, ut
qui teſtem acturus eſt, vir ſit fortis, ac vitæ non improbæ. .
Qui enim in omnibus cauſis ſemper juſte judicare, neq; judicid ⸗
vim aut in juriam inferre juſtitiæ voluerit: ei ſæpicule ami- hei contt⸗
ci, affines, cognati, vicini, potentes ac divites, lædendli mantur, ſi rite
erunt & offendendi, qui multum illi aut obeſſe, aut pro- & bona conſci-
deſſe queant. Quocirca omnino cæcus ſit oportet, ut clau- entia fiant.
ſis & auribus & oculis, nihil audiat aut videat, præter-
quam quæ illi exponuntur, ut ſecundum illa ferat ſenten-
tiam.
§. 3. Primum ergo eo tendit hujus præcepti conſtitutio, ut
quivis proximo in ejus jure tuendo ferat ſuppetias, neq;
obſtet, neve alio malitioſe torqueat: verum omnibus mo-
dis promoveat, illiq; interrite patrocinetur, five judicis
ſive teſtis perſonam ſobtinuerit, quæcunq; tandem res in Ppamnatur to-
contentionem venerit. Cumprimis vero hoc loco Jure- ta ſophiſticafo-
peritis meta præfixa eſt, quo diligenter videant, ut cauſas renſis.
forenſes juſte tractent atq; integre, ut quod juſtum eſt. ju-
ſtum eſſe patiantur: Et contra, ne ſuis impoſturis & tech-
nis nigra in candida vertant, & prava recta faciant, aut ve-
rum reticentes, tacitum prætereant, nullo reſpectu pecu- Goreuel,
niarum, opum, dignitatis atq; potentiæ habito. Et hæc eſt a bartorintd
una pars hujus præcepti, & ſenſus aliquanto crasſior, de in malis cauſis,
omnibus, quæ aguntur in judicio.
§S. 4. Deinde multo latius patet, ſi in ſpirituale judicium aut 2.2
regimen referatur, ubi ita agitur, ut quivis adverſus proxi- Hõ
mum ſuum falſum loquatur teſtimonium. UÜbicunq; enim degvangelio S&
gentium probi agunt Chriſtiani & prædicatores: eo jam Eccleſia. Mat.
damnati ſunt coram mundo judicio, ut pro hæreticis & 7e63. LCu. 237
apoſtatis habeantur, imo potius ut ſeditiofi & perdi- re
tisſimi latrones dicantur & æſtimantur. Ad hæc DEI 27c.24,).
quoque verbum turpisfime & virulentisſime inſectatio-
nem patitur, blaſphematur, mendacii arguitur, malitioſe r. Cor. 4, 9⸗
perver- &c. g. 6.

Senſus.
1.

Præcept. HX. 448 CATECHISMuS
pervertitur, & falſo huc & illuc torquetur ac depravatur.
ded hæc in præſentia quidem miſſa facimus. Ea enim cæci
mundi narura eſt, ut veritatem & filios Dei improbe con-
demnet, & in jjurioſe inſectetur, neq; tamen boc factum pec-
cati loco æſtimet. JOh. 16,2.
3. T. ſ. Tertio, quod ad nos omnes pertinet, omne peccatum
Pprohibetur linguæ, quo famum proximi denigrare aut lædere poſſu-
privsta ma'cdi- mus, hoc præcepto interdictum eſt Nam loqui falſum te-
dbiis ca- ſtimonium, nihil aliud quam oris & lingvæ opus eſt. Jam
lumni?. quacunq; ratione lingvæ operibus proximus offencditur,
hoc Deus prohibet, ſive illud fiat per falſos doctores, per-
verſa doctrina & blaſphemiis: ſive per iniquos teſtes & ju-
dices, falſo judicio: ſive extra forum, mendaciis & lingvæ

detractionis ſive calumniæ, quod diabolus penitus nobis
inſevit & inſpiravit, de quo perquam multa verba facienda
forent-Eſt enim hæc quædam pernicioſa & communis ca-
Philautia. lamitas, ut quivis mala de proximo quam bona audire
Invidis obſo- malit. Et quanquam ipſi tam ſumus mali, ut ſi quis mali
e ma quid de nobis referat, ferre id non poſmus, ſed quivis
optaret, ut nemo non optima & aurea quæq; de ſe prædi-
caret: audire tamen non poſſumus, ut & de aliis optima
rædicentur.
Aliena deli. g. 6. Quare ad devitandum hoc vitium diſcamus, nemini
dategenda eſſe videlicet conceſſum eſſe, proximum ſuum propalam ju-
en ctanu. dicare & objurgare, tametſi eundem peccantem videat,
niſi prius judicandi & puniendi poteſtatem concreditam
acceperit. Multo enim hæc duo ſejuncta ſunt diſcrimine,
peccatum judicare, & peccati eſſ conſeiumi. Noſſe quidem
potes peccatum: verum tuum non eſt, idem quoque ju-

poſſum: verum ut eundem quoq; traducam apud alios,
ſua peccata palam faciendo, in mandatis non habeo. Judi-
cans ergo alium & condemnans, inmajus & gravius deli-
CKium prolabor, quam ille erat obnoxius. Itaq; ſi alicujus
* delicti conſcius es: nihil aliud facies, quam ut obſtructis
ore &

virulentia. Hucq; inprimis pertinet deteſtabile ilud vitium

dicare. Proximum meum peccantem audire & videre

— —, —, — — — - —

— —

— w⏑⁸ —

— —

me

MAIOR. 449

ore & auribus ſepultum relinquas in pectore, donec judi-
cis provincia tibi tradita fuerit, & officium puniendi com-
miſſum.
§. 7. Jam illi dicuntur obtrectatores, ſeu quadruplato-
res, qui non contenti ſunt, alius delictorum eſſe conſcios,
verum judicandi quoq; partes ſibi ſumunt, atq; ubi quip-
piam de alio reſciverint, in omnes id diffundunt angulos
paſſim deferentes, ſemet voluptuossè titillantes & perfri-
cantes, alterius ſordes movendo, quemadmodum lutulen-
ta ſus in ſuo cœno ſe volutat, & roſtrum fœdé immergit. Et
hoc nihil aliud eſt, quàm Deo in judicium & officium ejus
procaciter irrumpere, ac judicio omnium acerbiſſimo con-
demnare atq; punire. Neq; enim ullus judex quempiam
graviore poteſt punire ſupphicio, quam ſi dixerit: Hic fur
eſt, hie homicida et, groditor eât, &c. Quare quicunq; tantum
ſibi ſumſerit audaciæ, ut non vereatur de proximo quidvis
petulanter evomere: ille tantum ſibi ſumit poteſtatis,
quantum Cæſar & omnes magiſtratus ſibi vendicant. Nam
quanquam gladii poteſtatem non uſurpes: tua tamen ma-
ledica, mordaci & virulenta linguauteris, qua bacchans in
proximum, ejus famæ perpetuas maculas inuris.
J. 8. Eam ob rem Deus prohibet, ne quis alterum male-
dico dente carpat, aut alteri probroſè detrahat, etiamſi re-
us ſit ille, & hic rem probe compertam habeat: multo minus
veròô, quando rei ipſius ignarus, ex aliorum tantum relatu
quid accepit. Dices autem, Cur vero reticerem, cum ve-
rum eſſe certus ſim? Reſpondeo. Cur non defers eum ad
legitimum judicem? Sed, inquis, hoc ipſum certo teſtimo-
nio non poſſum evincere, unde periculum eſt, ne falſo in-
tentatæ calumniæ pœnas incurram. Hinc illæ lachrymæ,
hoc illud eſt, quod pertimeſcis. Quod ſi non tantum tibi
fidis, ut coram ordinatis perſonis rem tanſigas atq; re-
ſpondeas: vide, ut os tuum etiam privatim compeſcas di-
gito. Sin autem conſcius es: tibi ſcias, non alteri. Ubi enim
latius ſparſeris, etſi verum fuerit: non niſi impudenter
mendax eris, cum verum id eſſe evincere nequeas, ad hæc
F f ſcelera-

Præceptum
VIII.

Obtre Ctato-
res qui dican-
tur.
Sola naturæ
malevelentia
nmiltos impel-
lit ad maledi-
cendum.
Temerè ju-
dicantes arro-
gare ſibi divi-
num officium.

Etiam vera
& maniteſta
convitia, quæ
erumpunt vel
ex naturæ rari-
tate, vel ex
morbo animi,

prohiberi.

Præceptum 450 CATECHISMuS
VII. fſceleratum nebulonem & Sycophantam agis. Nemo enim
per calumniam ſuo nomine aut fama fraudandus eſt, niſi
ante propalam damnatus, judicis ſententia ea diſpoliatus
sl eſt. Proinde, falſum loqui teſtimonium, omne illud loqui
nium. dicitur, quod aliquem feciſſe apertè, & quemadmodum
decet, non poſſumus evincere.
Pro. I1, 14.:c. §.9. Quocirca quidquid ſufficienti teſtimonio nondum
19 .c.25n9. ſatis manifeſtum eſt, hoc nemini revelandum eſt, aut pro
2. 3)7 19, 7c. vero referendum. Et in ſumma, quidquid occultum & arca-
2 2 c: † ½ nmum eſt, hoc in occulto finendum eſt, aut occulte, quemad-
ev, 9, 17 Sy. modum audiemus, redarguendum. Quare ubicunq; in de-
20.2. Matt, 18, tractorem incideris, alterius dicta ac facta contumelioſe
¹sà ·fſolum deferentem, ac petulanter in quempiam debacchantem:
peccant ſedan- audacter huic in os obfiſte, ut pudore ſuffundatur. Ita fu⸗
tes & crimi- turum eſt, ut crebro quis os ſuum obſtruat, qui alioqui mi-
Ranres r alii, ſerum aliquem in ora hominum peſtifera detractione dif-
zores, funderet, eas notas ac maculas inuſturus, quas ægre aut
nunquam poſſit eluere. Præclari enim nominis ac integræ
famæ teſtimonium cito alicui eripitur: ſed ſemel ereptum
non perinde facile recuperatur.
Judicia non S. 10. Itavides in univerſum interdictum eſſe, mali quip-
ut bprohibi- piam loqui de proximo, exceptis tamen magiſtratibus, con-
ran ſed manda- cionatoribus, & parentibus, ut hoc præceptum ita intelli-
. gatur, ne vitia impunita maneant. Jam quemadmodum
Pro.2 8,3.E7, Quinto præcepto neminem jubemur lædere, excepto ta-
13. Ze. 3, 19. Men carnifice, qui ex officio nemini commodat, ſed irro-
Sap. 14, 24. c. gatis ſuppliciis officit omnibus, neque tamen præceptum
„, 2. Mat. DEI transgreditur, propterea quod Deus hujus officii

44. Lu. 6, 2 8.

2.Go. 7/, 2.6Ga. Procurationem ſua gratia conſtituerit; nam pœnarum ir-
4, 13. rogationem ſuæ voluntati reſervavit, ut in præcepto Pri-
Miniflerium ο minatur: Ita quoque quanquam nemo, quantum ad
Evangelii ſeu propriam perſonam attinet, alium judicare neque dam-
ofhe'um con- Mare debeat, tamen ubi hoc non faciunt ij, quibus hoc de-

C1ORaIOI18.

mandatum eſt, equidem ij non minus peccant ob negli⸗
gentiam, quam illi, qui extra officium hoc in juffi faciunt.-
Hic enim exigit neceſſitas, ut de vitiis ſermo habeatur, ut
accu-

MA 10 R.
accuſentur, deferantur in judicio, perquirantur, & teſti-
monio comprobentur. Neq; ſecus agitur, quam cum me-
dico, qui nonnunquam ægroti, quem curandum ſuſcepit,
loca arcana contueri & contrectare neceſſitate cogitur.
Ita quoq; magiſtratus, parentes, fratres atq; ſorores, tum
qui amici ſunt inter ſe, hoc mutuo obſtringuntur officio,
ut ubi utile fuerit ac neceſſarium, alter alterius viciſſim re-
prehendat vitia.
JH. II. Cæterum hæc recta eſſet ratio ob jurgandi vitia, ſi or-
dinem præſcriptum in Evangelio obſervaremus, ubi Chri-
ſtus inquit, Matth. i5, iy. Sipeccaverit in te frater tuus, vade
& corrige eum, inter te & ipfum ſolum. Vides hic præclaram
doctrinam tibi propoſitam, qua linguam gubernabis, quæ
etiam diligenter animadvertenda eſt, contra pernicioſum
detrahendi abuſum & vitium. Ad hujus itaque doctri-
næ amuſſim tuam vitam inſtitue, ne tam cito proximi tui
famam in vulgus efferas, eumq; fœde ac turpiter tradu-
cas, ſed occulte corripias ac moneas, ut mutata vita reſi-
piſcat. Similiter alium quoq; aliquid tibi ſuſurrantem,
aut deferentem, quid hic aut alter flagitioſe deſignaverit,
doce facere, ut eat, illumq; ipſum corripiat, ſi viderit; ſin mi-
nus, ut os à detractione clauſum teneat.
G. 12. Hoc etiam diſcere potes ex quotidiana rei familiaris
procuratione. Ita enim agere ſolet paterfamilias, videns
ſervum ſuum ceſſare, aut ſuo non fungentem gnaviter of-
ficio, ipſe per ſe eundem objurgat & admonet officii. Ve-
rum ſi tam væcors eſſet & amens animi, ut relicto domi
compreſſis (quod ajunt) manibus deſidente ſervo, in fo-
rum progreſſus, ſervilem ſocordiam vicinis conquerere-
tur, haud dubie ab iisdem audire cogeretur: Quid vero
hoc noſtra intereſt, à caput multis modis ridiculum?cur illi
ipſi iſta non exprobras? Ecce ad hunc quidem modum fra-
ternè ageres, ut emendarentur vitia, & proximi tui fama
maneret ſalva atq; integra. Sicut etiam Chriſtus ipſe eo-
dem loco teſtatur, inquiens: Si te audierit, animam ſra-
tris tni lucratus es. Ita quidem Pasni ac memorabilis ope-
Ff 2 ris

45I Præceptum

IIX.

Judicia magi-
ſtratuum, ſeu
officium judi-
cis, & paren-
tum.

Vituperatie

quæ fit ſanandi
aut aliorum ad-
monendorum
cauſa.

De fratema

admonitione.

FExemplum

οοnicum.

Præcepr. W. 472 CATECHISMIuIS
Ordo judicio ris autor extitiſſes. Aut tu forte rem leviculam eſſe exi-
rum à Chriſte ſtimas, fratrem lucrifacere? Sine vero omnes monachos
b*ιπ. ac ſacros ordines ad unum in unam maſſam conflatos pro-
dire, num tantam ſibi laudem vendicare poſint, ſe ſuis
operibus vel unum lucratos eſſe fraterculum.
G. 13. Eodem loco Chriſtus docet ulterius: Si autem te non
audierit, adiunge tibi aabuc unum vel duos, ut in ore auorum
vel trium teſtium ſtet omne verbum: Ilta ut ſemper res ipſa
cum eo tranſigatur, cujus maxime intereſt, ne quid
prorſus abſenti maledice detrahatur. Porro ſi hæc o-
mnia ad emendandum fratrem parum erunt valida aut
efficacia : defer hac omnia propalam judicanda Eccleſiæ, ſive
fſpiritualibus, ſive fſecularibus magiſtratibus Neque
enim hic ſolus cauſſam agis, ſed habes duos illos teſtes tibi
conjunctos, accuſationem tuam comprobantes, cui inni-
xus judex intrepide judicare & pœnam irrogare poteſt.
Ac tum quidem legitimo jure ac ordine eo perveniri po-
teſt, ut malorum improbitas aut coeërceatur, aut in melius
emendetur. Alioqui quando alius paſim detrectationibus
infamatus, paſſim per omnes urbis augulos traducitur,
tantumq; ſordes commoventur: nemo emendatur, ac de-
inceps, ubi res comprobanda erit teſtimonio, quisq; à ſe
dictum eſſe pernegat. Quapropter rectiſſime cum hiſce
detractoribus ageretur, ut gravisſimas intemperantis lin-
guæ pœnas luentes, omnem maledicendi & obtreétandi
voluptatem amitterent, ut alii inde exemplum ſumentes,
Iingvæ virulentiam dediſcerent. Si hæc fierentà te, in rem
proximi, aut veritatis amore faceres: clandeſtinis ac fur-
tivis calumniis rem non ageres, neq; diem & ſolem luci-
fugæ inſtar vitares.
in flagit io §.14. Hæc omnia hactenus de occultis peccatis dicta ſunt.
nieno bi. Ozterum ubi peccatum plane manifeſtum eſt, ut neq; ju-
metudine: ſce- dici neq; cuiquam obſcurum ſit: tunc ſine omni peccato
lerati. illius commercium vitare, eumq;; miſſum facere potes, ut
voſin d0 eum, qui ſe ultro expoſuerit dedecori. Ubi enim res ma-
tei.Cos.5, Nifeſte liquet omnibus, ibi neq; obtrectationi, neq; falſo
9. &. judicio,

— — —,——ℳE.E — „. .5⸗—

— —— —.,—

MAI OR. 4 53
judicio, neque improbis teſtibus locus relinquitur. Veluti
cum hodie Romanum kontificem tanquam pſeudochri-
ſtum falſæ doctriaæ coarguimus, quam editis in lucemli-
bris paſſim divulgavit, & per totum orbem infinitarum
animarum exitio proclamatam diſſeminavit. Ubi enim
peccatum manifeſtum eſt: ibi non in juria & pœna mani-
feſta illud conſequitur, ut quivis exemplis monitus illud
cavere poſſit.
§. 3. Ita jam hu jus præcepti ſummam & communem intel-
lectum paucis explicatum habemus, ne quis ſuo proximo,
æque amico atq; inimico, linguæ maledica petulantia no-
ceat, neve male de eo loquatur, ſive verumillud, ſive con-
fictum, cum neq; ex mandato id faciat, neq; in uſum aut
ædiſicationem proximi: Sed ita ſua lingua utatur, ut ejus
patrocinium proſit ac ſerviat æque omnibus, de univerſis
ac item ſingulis honorificam mentionem faciendo, ut illo-
rum peccata atq; defectus officioſe contegat, amice excu-
ſet, ſuoq; ipſius honore amanter exornet. Ad quod hac
potisſimum cauſa provocandi eſſemus, quam Ohriſtus ipſe
indicat in Evangelio, quaq; quodam quaſi compendio,
omnia præcepta erga proximum obſervanda comprehen-
ſa voluit, inquiens: Quidquid volueritis, ut faciant vobis homi-
nes, hoc etiam facite illis.
§. 16, Quin etiam natura ipſa in proprio quenq; corpore
hoc docet, quemadmodum bPaulus t. Cor. 12. 22. inquit:
Membra corporis, quæ videntur infirmiora eſe, neceſſariora ſunt:
&W quæ putamus ignobiliora eſſe membra corporis, his honorem
abundantiorem circundamus, & quæ inhontſta ſunt noſtra:,
abundantiorem honeſtatem habent. Faciem, oculos, nares, os
nemo contegit, neque enim egent, ut velentur, ut quæ
per ſe membra ſunt honeſtisſima omnium, quæ habe-
mus. Cæterum infirmisſima quæque, quorum nos pu-
det, ſi conſpicerentur, illa omni ſtudio conteguntur, atq;
hic quidem manus, oculi, una cum univerſo corpore in hi-
ſce tegendis & velandis occupati ſunt. Non ſecus nobis
quoq; inter nos faciendum eſt, ut quidquid in proximo no-
F f 3 ſtro

Præceptum
IIX.

Pro. 27, 5. 2.
Cor. 2, 6. I.
Tim. 5,20. I I,
4, 2. Tit. 2, 1 5.

Corrigendi
morbi, qui vel
pariunt vel
confirmaut lin-
guæ petulan-
tiam.

Ja. 5, 20.
Virtutes vel o-
pera hujus præ-
cepti.

Luc. 6,3 1.

Similitude
ſumta à ſtru-
ctura mem-
brorum huma-
ni corporis.

Præceptum

„

Virtus omni-
um pulcherrti-
ma & vicina
veritati candor.
Sy. 6, 2, 5. C. 8,
14.2 6,2 6.

P. 347. 385.
L. t. 4. J. 409.
731
Lica Biblica
vid. p. 347.

Cur poſtre-
ma duo præce-
pta tradita.

4 54 CATECHISMVS

ſtro parum fuerit honorificum & infirmum, hoc accurate
exornemus: ac omnibus viribus e jus honori tuendo ſervia-
mus, opitulemur, ejus famam ampliorem faciamus: Et con-
tra, quidquid illi poſſit, aut ignominiæ, aut dedecori eſſe,
ſtudioſe propulſemus. Eſtq; præcipue hæc præclara virtus
& illuſtris, qui omnia, quæcunq; de proximo dicta audierit
(ſinon manifeſta fuerint flagitia) in optimam partem in-
terpretari noverit, aut æqui boniq; conſulere, contra lin-
guas venenatas atq; peſtiferas, quibus unicè ſtudio eſt ut ſi
quid expiſcentur & arripiant, quod in proximo reprehen-
dere queant, illud peſſime interpretentur, aut malitiosè
pervertant: quemadmodum jam omnium maxime Dei
verbo, ejusq; doctoribus ſolet contingere. Sunt itaq; in hoc
præcepto valde multa bona opera, quæ & Deo ſumme pla-
cent, & abunde multum benediétionis & bonorum ſecum
apportant, ſi modo ea perdita hu jus mundi cœcitas, & falſi
illi ſanétuli agnoſcere vellent. Neq; enim quidquam eſt in
toto homine, quod longe lateꝗq; perinde plus bonorum, ac
itidem plus malorum, æque cum in ſpiritualibus, tum in
mundanis negotiis operari poteſt, atq; lingua, quanquam
omnium membrorum & minimum ſit & invalidisſimum.

PRECEPTUM IX. & X.

Non concupiſces domum proximi tui, Nec de-
fiderabis uxorem ejus, non ſervum, non ancillam,
non bovem, non aſinum, neq; omnia, quæ illius ſunt.

Ec duo pofſteriora præcepta Judæis peculiariter da-
I ta ſunt: quanquam ad nos quoq; nonnulla ex parte
ertineant. Neq; enim de prava carnis libidine aut furto
illa interpretantur aut intelligunt, quæ ſupra abunde inter-
dicta ſunt. Putabant quoq;, alia omnia ſanctè ſe ſervaſſe, ſi
externè feciſſent, aut non feciſſent opera. Eam ob rem
Deus hæc duo aliis præceptis ad jecit, ut hæc quoque pro
peccatis æſtimentur, Uxorem proximi concupiſcere, aut
aliquo

MATO'1. 45⁵5
aliquo pacto pro ea potiunda conari. Et hoc eam ob cau
ſam potisſimum, cum in judaiſmo ſervi & ancillæ, non ut
nunc erant liberi, ut huic aut illi mercede conducti pro
ſuo arbitratu, quam diu libuiſſet, ſerviiſſent: ſed domino
erant proprie mancipati, una cum corpore & rebus omni-
bus, quemadmodum pecora, & reliqua ſubſtantia. Ad
hæc, ea quoque poteſtas in uxorem ſuam cuiq; erat libera,
ut illam dato libello repudii à ſe poſſet dimittere, ac aliam
domum ducere. Jam in hoc viciſſim inter ſe periclitaban-
tur, ne quis alterius uxoris cupidus, ſumta alicubi occaſi-
one, & ſuæ repudium renunciaret, & alteri ſuam ereptam
ipſe aliquo modo conſequeretur. Jam hoc apud Judæos
non habebatur dedecoroſum, multo minus, quam quod
apud nos jam cum mancipiis agitur, quando paterfami-
lias ſervum aut ancillamè ſervitio repudiat, aut alius ali-
um alio quovis modo ſuis miniſtris privat.
S2. Proinde hæc præceptaita, inquam, interpretati ſunt, &
recte quidem (tametſi & latius aliquanto pateant) ne quis
cogitaret, vel in animum induceret, rem alterius, nem pe
uxorem, familiam, domum, agros, prata, pecora ſibi ven-
dicare, etiamſi ea res cum aliquo honeſtatis prætextu fie-
ri poſſit, neq; tamen citra damnum proximi. Supra enim
præcepto Septimo illud interdictum eſt vitium, quo alie-

Præceptum
IX. X.

Conſuetudi-
nes & opini o-
nes populi ju-
daici.

Mat. 14, 32
Mar. 6, 17.

Deu. 14.
1. Efr. 10, II.
Mal. 2, 16. Sy.
2 5,3 5. Mat.: 5.
3 Ie C. 19)9 72

Interpretatio
hujus præce-
Ptl⸗

na bona alteri eripiuntur, & per vim poſſidentur, id quod

nullo jure fieri poteſt. Hic vero ea quoq; animi pravitas
& verſutia interdicta eſt, ne quid proximo perſuaſione
aliqua è manibus auferamus, etiamſi coram mundo illud
honeſtè fieri posſit, ne quis exprobrare tibi queat, te per
vim & in juriam id eſſe conſecutum. lta enim natura com-
paratum eſt, ut nemo tantum faveat alteri, quantum ſibi,
& quisq; quantum poteſt, tantum ad ſe per fas atq; nefas ra-
Piat, non valde ſolicitus, quid relinquatur alteri. Ad hæc
probi etiam haberi volumus, eamq; animi verſutiam atq;
improbitatem pulcerrime ornare atq; tegere novimus,
diu noctuq; tam ingenioſas technas atq; impoſturas inqui-
rimus atq; fingimus (quemadmodum quotidie jam acutis-
f 4 ſime

Præceptum
IX. X.

Hæc poſtre-
ma præcepta
non pertinent
ad diſeiplinam,
ſed ad ſuperio-
rem uſum le-

Peccata pu-
Snantia cum
koc præcepto.
Injuſtæ cupi-
ditati honeſtas
cauſas exercere
Exempla in
familiis & im-
periis.

4⁵6 CATECHISMuIS.

ſime excogitantur & inveniuntur) quaſi è jure ac legibus
petitas. Neq; veremur iisifreti, decipulis & jure falſo cita-
tis, ferociter & ſuperbe omnibus obſiſtere: neq; improbi-
tatem aut nequitiam hanc, ſed induſtriam ac providentiam
nominari volumus. His omnibus ſuffragantur & opitu-
lantur quoq; Juriſperiti atq; legum doctores, qui, ſi qua
ſpes improbi numi affulſerit, jus per vim torquent ac tra-
hunt, prout cauſæ ſervire poſſe videtur, verbula in commo-
dum ſuum excerpentes, poſthabita & æquitate, & proxi-
mi neceſſitate. Atq; ut in ſumma dicam, qui hac in re o-
mnium fuerit ingenioſisſimus & exercitatisſimus, huic jura
omnium fortisſimè ſuffragantur, ut & inquiunt ipſi: Vigilan-
tibus jura ſubveniunt.
F. 3. Quare poſtremum hoc præceptum non improbis ne-
bulonibus conditum eſt, ſed iis, qui volunt eſſe vita incul-
patisſima, qui laudari cupiunt, & videri longe omnium
optimi & integerrimi, ut qui adverſus priora præcepta ni-
hil prorſus deliquerint. Quales præcipue Judæi eſſe con-
tendebant, & nunc multi adhuc magni broceres & Princi-
pes. Etenim alia illa communistura & fæx popularis, ad
locum multo inferiorem, nempe præceptum Septimum
releganda eſt, ut cui non nimium curæ eſt, qua laude aut
integritate ſua bona ſibi paraverit.
g. 4 Jam hæc potiſſimum in his negotiis uſu venire ſolent,
quæ in contentionem forenſem perducta ſunt, quibus de-
cretum eſt, proximo à nonnulla parte bonorum excuſſo
aliquid eripere. Veluti exempli gratia, cum de pingvi atq;
opulenta aliqua hæreditate contentio eſt, aut ſi quando
aliæ res magnæ in medium vocantur. Hic quisque ad tuen-
dam ſuæ cauſæ æquitatem adducit, quidquid uſpiam vel
ſpeciem juſti obtinet, quod tanto verborum apparatu ex-
ornat, ut illi jus ſuffragari cogatur, eoq; titulo erepta bona
retinet, ut nemo poſthac iis de rebus, cum eo pedem
(quod a junt) conferre audeat. Præterea, ſi quis aut arci,
aut civitati, aut Marchionatui, aut alioqui rei magnæ ad-
jecit oculum, ac tantum vel per amicos, vel quavis ratione
alia

M AIOR. 457

alia efficere poteſt, ut alio inde pulſo ſibi ad judicetur poſ-
ſedo, eademq; ad hæc literis & ſigillis confirmetur, ut titu-
lo principali & honeſte acquiſita eſſe dicatur.
g. 5. Similiter quoq; in vulgaribus illis & publicis com-
merciis & contraètibus, ubi alter alteri è manibus aliquid
promta quadam aſtutia eripit, ut alteri illi tanquam lupo
hianti diſcedendum ſit: aut alioqui alterum ini qua con-
tractione urget & obruit, nonnulla ſpe lucri aut emolu-
menti ad ſe redituri conſpecta, quam alter ille aut preſſus
neceſſitate, aut æris alieni magnitudine victus, ſine diſpen-
dio obtinere aut aſſequi non poteſt, ut dimidium, aut et-
iam amplius dimidio invenerit & lucrifecerit. Neq; tamen
hoc iniquè partum aut, vi ereptum, verum juſtus contra-
ctus dicendus eſt. Hoc non eſt aliud, quam quod Terentia-
nus Leno loquitur: Potior eſt, qui prior ad dandum eſt. Et
quisque ſui emolumenti rationem habeat, foroque uta-
tur, non admodum ſolicitus, quid proximus habeat. Et
quis velit eſſe tam ſolers ac perſpicax, ut omnes deftaudan-
di acimponendi rationes ac vias excogitaret, quibus hone-
ſta quadam ſpecie aliquid inſidioſe eripientes alteri, nobis
vendicamus? Quod tamen mundi judicio, ut inique actum
non exiſtimatur, neq; legibus vindicatur: ſed neq; videt
quisquam ita proximum opprimi, eidemq; eripi, quo citra
ſingulare diſpendium carere non poteſt: cum tamen pro
certo conſtet, eſſe neminem qui hæc ſibi ab alio fieri velit,
aut æquo animo ſuſtineat, ut facile appareat, ejusmodi præ-
textus & effugia mala eſſe & improba.
G.6. Ad hunc quoq; modum apud antiquos agebatur in
re uxoria, ubi tales technas comminiſcebantur, adlubeſ-
cente & arridente alicujus oculis alterius con juge, ut per
ſe aut alios (velut multiplices erant harum fraudum ſtru-
endarum viæ) tantum efficeret, ut maritus cum uxore ſi-
multatem ſuſciperet, aut illa marito adverſaretur, neq; in
omnibus ejus voluntati eſſet morigera, ita ut repudiatam
cogeretur à ſeſe dimittere, ac alteri concedere. Hic abdu-
cendarum uxorum mos haud dubie apud Judæos frequens
F f 5 fuit &

Præceptum

IX. X.

Honeſta ap-

pellatio præte-
xitur uſuris &
ſimulatis con-
tractibus,

Prætextus di-

vortiorum a-
pud Judæos &

gentes.

Præceptum 458 CATECHISMUS

IX. X.
Matt. I14, 32
Herodis ex-
emplum.

Poœnæ talium
impoſturarum
& fraudum.

Communis
intellectus hu-
jus doctrinæ.

fuĩt & uſitatus: quemadmodum in Evangelio quoque de
Herode legitur, qui uxorem fratris ſui adhuc vivi ſibi du-
cebat, qui tamen alioqui vir juſtus & integer vitæ haberi
contendebat, ſicut Marcusc.61. illi quoque fert teſtimoni-
um. Cæterum ejusmodi exempla ſpero apud nos locum
non habitura, cum in novo Teſtamento legibus interce-
pta ſit & antiquata repudiandi licentia: niſi fortaſſe quis-
Piam alteri ſponſam egregie dotatam, quadam verſipelli
vafritie è faucibus præriperet. Porro autem, ut alter alteri
ſervos aut ancillas abalienet, aut alioqui blandis verbis
perſuaſos abducat, equidem apud noſtrates non eſt rarum
aut infolens.
S.7. Jam quocunq; modo hic dolus malus fieri poteſt, ſci-
endum eſt, Deum nolle pati, ut tu aliquid detrahas proxi-
mo, quod ſuum eſt, ut ille egeat, tuq; tuæ ſervias avaritiæ,
etſi illud non contradicente mundo honorifice retinere
poſſes. Eſt enim occulta quædam & inſidioſa ſycophantia,
qua (quemadmodum dicitur) fucum feciſti proximo, ne
animadverti ac deprehendi posſit. Nam tametſi perinde te
geras, quaſi nemini feceris in juriam: plus juſto tamen one-
roſus extitiſti proximo. Etſi neq; furti neq; fraudis inſimu-
landus es: certum tamen eſt, terem proximi concupiſſe,
hoc eſt, pro ea conſequenda laboraſſe, præter voluntatem
ejus ab alienaſſe, eidemꝗq;, quod divina liberalitate conſe-
cutus eſt, invidiosè non faviſſe. Et quanquam neq; judex,
neq; quisquam alius tibi id audeat eripere vicisfim: neque
tamen Deus itidem eo te pacate frui permittet. Ipſe enim
fraudulentum pectus, & mundi hu jus vafritiem acute per-
ſpicit, quæ ubi vel lati digiti libertatem atq; licentiam con-
ſecuta fuerit, mox omnem modum excedit, ac deniq; in
apertam vim atq; in juriam prorumpit.
§.S8. Hujus ergo præcepti communis intellectus eſt, Pri-
mum, ut hoc cautum ſit, ne damnum proximi deſidere-
mus, neq; ad id ad jutores ſimus, vel re, vel conſilio cauſam
nocendi proximo ſuppeditantes, verum ei, quidquid ha-
buerit, candide faveamus, ſinamusꝗ: . Ad hæc, ut ommibus
„

MAIOR. 45⁵59
officiis promoventes, ab injuria quoq; res ſuas defenda-
mus, quemadmodum cupimus idem ab alio nobis fieri &
contingere. Ita ut præcipue hoc præceptum, ad invidiam
& fœdam inſatiabilemq: habendi cupidinem reſpiciat, quo
Deus cauſam atq; adeo ipſam radicem funditus evulſam
auferat é medio, unde omnes proximo nocendi viæ ac ra-
tiones pullulant. Unde illud quoq; hiſce verbis expreſſe &
ſignificanter extulit: Non deſiderabis, &. Cordis enim
puritatem cumprimis quæritat, tametſi eandem plene,
quoad in humanis agemus, nunquam conſequemur, Ita,
ut hoc præceptum cumcæteris omnibus facile præceptum
maneat, quod citra intermisſionem nos accuſet, judicetq;,
quam probi coram Deo ſimus. Ex. 20,3.

CONCLuSIO DECALOGI.

Am ergo explanata utcunq; habemus Decem præce-
pta, potiorem divinæ doctrinæ ſummam, indicantia qvid
nobis faciendum ſit, ut tota vita noſtra Deo probetur ac
placeat. Præterea fontem ipſum ac ſcaturiginem, ex qua
ebulliant, & in quam redeant viciſſim omnia, quæcunq;
bonerum operum nomine cenſenda ſunt, ita ut extra De-
cem præcepta nullum bonum opus, quod quidem Deo
placere poſſit, eſſe exiſtimandum ſit, quamlibet tandem
coram mundo aut bonum, aut magnum, aut ſpecioſum
eſſe videatur. Sine jam viciſſim videamus, quid noſtri ma-
gni illi heroës ſanctitate ſpectabiles jactare poſſint, de ſpi-
ritualibus ſuis & difficillimis operibus, quæ ipfſi ultro exco-
gitarunt, ſibiq; facienda propoſuerunt, & hæc à Deo præ-
cepta miſſa faciunt, quaſi leviora & viliora, aut jam dudum
præſtita efſent. .
H.2. Ego equidem in ea ſum opinione, ut exiſtimem: cui vis
abunde hic præſcriptum eſſe, quod efficiat, bνρτιααDοο
tρaνꝑrεπςντε, nempe ut hæc diligenter ſervaremus, man-
ſvetudinem patientiam, &amicum ergainimicos animum,
caſtitatem, cmodandi promtitudinem, atq; id genus alia,
quæ his

L. t. 4. J. 407.
. J. 407.

Concluſio
Decalogi.

Hæc lex duo
complectitur
& affectus ma-
los & cauſam,
videlicet mor-
bum naturæ.

1
f. 349. 39 5.

Decalogus
ſumma dactri-
næ omnium
virtutum.

P. 176. 66 9.

Concluſio 460 CATECHISMVS

Decalogi. quæ his virtutibus annexa ſunt. Verum ejusmodi opera,
Hybpociπ nihil ſplendoris & autoritatis coram mundo habent. Neq;
l osnant ehim rara & nova ſunt, & faſtu turgida, certis temporibus,
humanos ritus, locis, perſonis, ritibus, habitibus deſtinata, ſed communia,
quam legem protrita, & domeſtica, quæ vicinus erga vicinum exercere
divinam. poteſt, eam ob rem nullius ſunt autoritatis & pretii.
F.3. Porro autem illa alia hominum & ora & oculos in ſe
convertunt, quæ ipſi quoque ſumtuoſisſimis ceremoniis,
magnis impenſis, regiis ædificiis provehunt, atq; ita exor-
nant, ut omnia ſumme niteant ac ſplendeant: Ibi thura in-
cenduntur ac thymiamata; ibi pulſatur & cantillatur, pla-
neq; omnia concentu perſtrepunt: Alibi incenduntur ce-
rei, ut præ his alia neq; videri neq; audiri queant. Nam
quod ſacrificus quiſpiam picturata auro caſula amictus
conſpicitur, aut laicus quiſpiam per totum diem flexis in-
nititur genibus, in Eccleſia ſecum neſcio quid murmurans:
hoc vero opus ſpecioſum & præclarum dicitur, quod à
nemine ſufficienter laudari poteſt. Cæterum quod miſera
aliqua puellula infanti in cunis poſito ſedulo ſervit, ac fi-
deliter, quod illi demandatum eſt, facit: illud vero nullius
pretii habendum eſt. Quid enim aliud ventroſi monachi,
& laſcivæ ac prurientes libidine moniales in monaſteriis
fuis quæritarent?
Phariſicus g. 4. Vide vero, an non hæc deteſtabilis quædam ſit iſto-

e inanis . .
Rqdu ia meea Fum deſperatorum hominum præſumtio, qua ſibi tan-

ſticorum cul tum ſumunt, ut audeant ſublimiorem vitam & ordines
tuum. invenire, quam decem præcepta docent, affirmantes,
ut dictum eſt, vitam eſſe ſimplicem ac leviculam, tantum-
que vulgo obſervandam & ſectandam, ſuam vero ſanctis

Deliramenta & perfectis convenientem & propoſitam. Neq; vident ca-
perfectionum

monaſticarum.

lamitoſi illi & talpis longe cæciores homines, nullum ho-
münem eo rem deducere poſſe, ut vel uni præceptorum
perfecte ſatisfaciat, ut ſatisfaciendum eſt, ſed ſubvenire no-
bis neceſſe ſit, ſicut audiemus, & fidem & orationem, qua
præceptorum ſervandorũ vim atq; virtutem quæramus ac
precemur, indeſinenterꝗq; accipiamus. Quapropter eorum
jactan-

,

15
,
re

MATIO0R. 461
jactantia non eſt alia, quam ſi jactarem & dicerem: Equi-
tem neq; groſſum habeo, quem debitoribus meis nume-
rem, decem tamen aureos perfacile exolvam. Z
S.5. Hæc propterea hoc diligentius dico & inculco identi-
dem, ut tandem à miſerando illo abuſu, qui usq; adeo in-
valuit, actis profundisſime radicibus, & adhuc adhæret o-

mnibus, liberemur, & aſſueſcamus, ex omnibus totius or-

bis ordinibus huc tantum intentos habere oculos, deq;
his eſſe ſoliciti. Nullo enim unquam tempore ullam do-
Rrinam aut vitæ ordines inveniemus, quæ decem præce-
ptis aut pares ſint, aut conferendi: cumita ſint ſublimia,
ut ea nullus homo unquam ſuis viribus aſſequi queat. Et
qui eadem aſſecutus fuerit: cœleſtis & angelicus homo

perhibendus eſt, longe lateq; omnem munchi ſanctitatem

excedens. Tantum vide, ut ea tibi proponas, tuiq; in iis
ipſis periculum non ſegniter facias, omnes virium tua-
rum nervos intendens & exercens: acillico fenties, tan-
tum tibi ſupereſſe negotii, ut ſupervacaneum exiſtima-
veris, alia ſanctitatis aut præſtantioris vitæ opera ambi-

tioſe curare aut quærere. Ethæc de Prima parte, cum ad

monendum, tum docendum dicta ſufficiant. Ut tamen
aptius ei rei finis imponatur, illa nobis verba hic repe-

Concluſio
Decalogi.

Deteſtanda
inſania fingen-
tium, poſſe le-
gi Dei ſatisfie-
ri.

tenda ſunt, quæ ſupra quoq; in Primo præcepto explana-

vimus, ut diſcamus, quantum operis Deus impendi ve-
lit Decem præceptis probe perdiſcendis, inculcandis, &
exercendis.

§. 6. Ego ſum Dominus Deus tuus fortis zelotes, vi-

ſitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam & quar-

tam generationem, qui me oderunt; Et faciens miſceri-
cordiam in millia his, qui diligunt me, & euſtodiunt
præcepta mea.

æc appendix quanquam, ut fupra audivimus, ſub
initium primo præcepto annexa eſt: omnium tamen
præce-

Hæc appendix
intelligatur ad-
dita toti Deca-
logo.

Concluſio
Decalogi.

Comminati
ones & pro-
misfio nes.

Poenæ.

Præmia.⸗

Opera cæte-
rorum Prace
ptorum ita pla-
cere, cum præ
cedunt opera
primi præcepti.

Primi præce-
pti ſimplex &
nativa interpre-
tatio.

Pe 339.

462 CATECHISMusS

præceptorum gratia poſitam eſſe, negare non poſſumus,
ut quæ conjunctim omnia huc referenda & dirigenda ſint.
Quare dixi hæc quoq; juventuti proponenda, & identi-
dem occinenda eſſe, ut diſcat & tenaciter retineat, quo
certum nobis fiat, quare ad hu jusmodi præceptorum ob-
ſervationem & adigendi, & impellendi eſſemus. Neque
aliter hæc verba intuenda ſunt, quam ſi unum quodq;
ſigillatim ad jecta ſint, ita ut in his & per hæc proficiſcan-
tur omnia. Jam (ut prædictum eſt) hæc verba une quaſi
faſce, & terribiles minas, & amicam promisſionem, in ſe

complectuntur, ut nos partim & terreant & admoneant,

partim amanter provocent & pelliciant, ut ejus verba
perinde, ut divinam quandam ſeveritatent, arripiamus
ac magnifaciamus: quandoquidem ipſe hoc tacitum non

præterit, quanti ſua verba faciat, aut à nobis fieri velit.

tum quam ſevere eadem tueri decreverit, nempe, quod
acerbisſimis ſuppliciis terribiliter excruciaturus ſit om-
nes eos, qui ſua præcepta contemſerint ac violaverint:
Et vicisſim, quam largiter remunerari, benefacere, & o-
mnia bona largiri velit iis, qui magni ea faciunt, & liben-
ter juxta præſcriptum eorum vivunt & agunt. Quare hoc
à nobis exigit, ut omniaè tali proficiſcantur pectore, quod
Deum tantummodo metuat, eum unice in oculis habe-
at, quod, hoc metu inductum omnia illa accurate ca-
veat, quæ ejus voluntati repugnare videntur, ne Deum
ad iracundiam provocet: & contra, quod illi unice fidat,

quodq; in ejus gratiam faciat omnia, quæcunque animo

ejus grata eſſe intelligit, quandoquidem tam amicum &
paternum erga nos animum præ ſe fert, nobisq; omnibus
ultro offert omnes totius inexhauſtæ gratiæ ac bonitatis
ſuæ divitias.
§. 7. Et hæc quoque primi ac præcipui præcepti, ex quo
cætera omnia manant & ebulliunt, ſententia eſt, & vera
ac genuina interpretatio, ita ut hoc verbum (Non bha-
bebis Deos alienos) nihil aliud ſimplicisſime expoſitum in
ſe complectatur, quam hoc ipſum, quod hic exigitur,
nempe

— — — ⏑ —, — —

— — , — — — r----——

— —

nempe: Tu me velut unicum & verum Deum tuum me-
tuas, me ames, tuam fiduciam in me ſolum rejicias, vo-
lo. Ubi enim ejusmodi erga Deum cor erectum eſt: hoc
& præſens, & reliqua præcepta omnia ad unum comple-
vit. Contra, quicunque aliud in cœlis aut in terra perti-
meſcit & amat: neque hoc, neque alia ulla ſervabit. Ilta
tota Scriptura pasſim hoc unum præceptum docuit & ſub-
inde inculcavit, neque non omnia ad hæc duo, nempe
timorem Der & fiduciam, retulit. Cumprimis vero Pro-
pheta David nihil aliud pene per omne docet Pfalterium,
velut cum inquit: Beneplacitum eſt Domino ſuper timentes
eum, & in eis, qui ſperant ſuper miſericordia ejuYs. Quaſi
totum præceptum unico verſiculo explicatum eiſet, ejus-

Concluſio
Decalogi.

Tota Scriptu-
ra explicatio
primi præcepti,
de timore & fi
de.
Pſal. 148, 11.

que hæc ſumma foret: Illi Deo ſumme placent, quibus

non ſunt dii alieni.

G.5. Ad eum modum brimum præceptum lucere debet,

deque ſe ſplendorem emittere, ut allis omnibus lucem
præbeat. Quamobrem hæc verba per omnia præcepta pe-
netrare debent, veluti ligneus in ſertis circulus, ut cnem
cum principio copulent, & omnia uno quaſi faſce com-
plectantur, ut ſubinde repetantur animo, ne memoriæ
excidant, nempe, in Secundo præcepto, ut Deum me-
tuamus, ejus nomine non fœde ac impie abutamur, ad
execrandum, maledicendum, mentiendum, fallendum,
aliasque improbitates & vitia exercenda, verum bene &
tecte eo utamur, invocando, precando, laudando, &
gratias agendo, amore ac fiducia Dei incitati, juxta Pri-
mi præcepti conftitutionem. Similiter eo ipſo metu, amo-
re atq; fiducia incitandi ſumus, ut ejus verbum non con-
temptim reſpuamus aut delicati faſtidiamns, ſed avide
diſcamus, libenter audiamus, ſacro ſanctum, pretioſum
honorificum habeamus.
§. 9. Ita quoq; deinceps per reliqua præcepta, virtute Pri-
mi erga proximum obſervanda gradus faciendi ſunt, ut
parentes, dominos, ac omnes Magiſtratus honorantes,
habea-

1.
Opera poſteri⸗
oris tabulæ ve-
r& ſunt cultus,
cum guber=
nantur à timo-
re & fide.
2.
P. 340. 35 Ie
46 8.

„
3*

P: 34 1.

p. I6. 336.
342 42 **

Concluſio 464 CATECHISMVS
Decalogi. habeamus in pretio, libenter eisdem obedientes obſequa-
mur, non quidemob illorum, ſed divinæ voluntatis auto-
ritatem. Neq; enim tibi parentes reſpiciendi ſunt, neque
quicquam illis gratificandum aut omittendum: ſed eo fac
reſpicias, quidnam rei Deus ate exigat, quod fidenter a te
poſtulaturus eſt. Qua inre ſi animo omiſſo fueris, iratum
ac ſævum judicem; ſin feceris, clementem patrem expe-

5. riere. Præterea ne quam proximo tuo injuriam aut dam-
num inferas, vel vim facias, néve ulla in re illi incommo-
6. des, ſive corpus ejus, ſive conjugem, ſive opes, honorem
7· aut jus ſpectes, veluti omnia hæc ordine ſunt mandata: et-

ſi ad hæc commode perpetranda, neq; locus tibi deeſſet,

8. neq; occaſio, ad hæc nullius hominis reprehenſionem eo

nomine incurreres: ſed de omnibus benè merearis, omnes
officioſe juves ac promoveas, quacunq; ratione & ubi-
cunq; potes, tantum in hoc, ut Deo morem geras, hac fi-
ducia, eum ipſum omnia hæc largiter tibi compenſatu-
rum. Ita vides, quomodo Primum præceptum ca-
ut ac fons ſit, unde reliqua omnia ſua trahunt originem,
quodque rurſus omnia alia retro pertrahat ex ſe pendenti-
a, ut & finis & principium uno modo, & quidem illo Hercu-
lfleo, colligata eſſe videantur.
Vliwam g. 10. Talia, inquam, operæ pretium eſt, ut juventuti
mam eſle we- nunquam non proponantur, monendo inculcentur, & in
ieuionemDe- memoriam aſſidue repetendo revocentur, ut non tantum
calogi. fuſte ac plagis, quemadmodum pecora rationis expertia,
Hen. 4. t. : ſed etiam in timore ac cultu Dei pia quadam ratione edu-
13.6c 32 46. Centur. Quicunq;enim hæc conſiderant, & animi ſeria qua-
dam cogitatione perpendunt, eſſe videlicet hæc non huma-
næ ratiouis commenta, ſed ſummæ majeſtatisjmandata,
uæ tanta ſeveritate contemtores eorum punire, contrà
vero factores eorum inæſtimabilibus bonitatis ſuæ divitiis
remunerari velit: illi ſua ſponte ad faciendam Dei volun-
tatem ſatis erunt propenſi. Quare in veteri Teſtamento
non temerè mandatum erat, ut Deum præcepta omnibus
inſcriberentur parietibus, angulis, & veſtibus: non in hoc,
ut tan-

Deut. 4. 6,; 11,
18.

—————M

is

lun⸗
ento
lbus
noc,

M AITYOR. 46;
ut tantum inſcripta ſpectanda circumferrentur, quemad-

modum faétitare conſueverant: ſed ut citra intermiſſio-

nem obſervarentur oculis, & memoriæ occurrerent, in
omnibus noſtris negotifs, & actionibus. Sint ergo cuiq⸗
hæc quotidiana exercitia & ſtudia, in omnibus caſibus,
negotiis & officiis, ac ſi omnibus inſculpta locis legenda
occurrerent, quocunq; oculorum aciem flexerit, imò po-

tius ubicunq; inceſſerit, aut preſſo veſtigio ſteterit. Ita

fiet, ut æ que & domi, & foris, erga vicinos, ſemper ſuffici-
entem cauſam inveniamus Decem præcepta exercendi, ut
nemini ea incumbat neceſſitas illa procul petendi.
N. 10. Ex his omnibus jam facile æſtimare licet aut vide-

re, quousq; hæc præcepta extollenda, aut quanti tandem

facienda ſint, præ omnibus & operibus & ordinibus, qui
doceri conſueverunt. Hic enim confidenter dicere poſſu-
mus, ut ad unum prodeant omnes ſapientes, & quotquot
ſanctimoniæ titulo ſuperbiunt, num unum queant opus
quamlibet puſillum producere, quod vel extremo horum
præceptorum opuſculo æquiparandum ſit, quod tanta ſe-
veritate Deus à ſuis exigit, & faciendum præcipit, tantam
tamq; intolerabilem trangreſſoribus interminatus iracun-
diam, & contra factoribus adeò ſplendidas promiſſiones
pollicitus, ſe nimirum inexhauſtis benedictionis ſuæ divi-
tiis tantum non obruturum eos. Quocirca non in juria hæc
præcepta omnibus aliis doctrinis anteferenda ſunt, in .
magno habenda pretio, tanquam theſaurus,
quem à Deo accepimus „omnium
pretioſisſimus.

SECUNDA PARS
CATECHISMI.

Symbolum Lidei.

6 g%

Pars II. Sym-
bolam.

Decalogi do-
ctrina tam
copioſa & ſu-
blimis, ut nun-
quam ſatis per-
ſpici, nunquam
exhauriri pos-
ſit.

Articulus I. 466 CATECHISMuS

Luth. t. 6. W.. % A C'TENUS Catechiſmi, hoc eſt Chriſtianæ
7. t. 9. J. N IA doctrinæz primam partem audivimus, in qua
Ordo pani- quid facere, quid omittere nos Deus velit, vi-

Aα dimus. Hanc deinceps juſto ordine fides ſubſe-
Ek quitur, qua nobis ſummatim, quod à Deo ſuis
expectandum & accipiendum ſit, proponitur, atque ut
paucis dicam, eundem nos per omnia docet cognoſcere.
Quæ eò nobis ſervire ac prodeſſe debet, ut id, quod præce-
pta exigunt, facere queamus, dum ea exigentibus præce-
uare ſit o- ptis facere cogimur. Nam (ut ſupra dictum) adeo ſublimis
pus doct ina & alta eorum eſt conſtitutio, ut omnium hominum vires
ydboh. longè leviores ſint & invalidiores, quam ut eandem poſſint
aſſequi aut contingere. Eam ob rem nihilo minus neceſſa-
rium eſt, hanc partem perdiſcere, quam priorem, ut ſcia-
mus, quomodo præceptis ſatisfacere queamus, & unde

tanta vis ac virtus petenda aut impetranda ſit. Etenim, ſi
propriis viribus divinis præceptis ſatisfacere poſſemus,
quemadmodumillis ſatisfaciendum eſt:- & fide & precatio-
ne haud diſficulter careremus. Prius vero quam ejusmodi &
utilitas & neceſſitas fidei explanetur: initio ſufficit ꝙrudibus
planè, ut fidẽ per ſe comprehendant, & intelligere diſcant.
Duodecim G.2. Principio Theologi noſtri fidem hactenus in duode-
articuli fidei. cim Articulos diviſerunt: quanquam ſi omnes particulæ,
quas tradit Scriptura, & ad fidem referendæ ſunt, ſigillatim
comprehenderentur, multo plures ſunt Anticuli, ſed neq;
tam paucis verbis ſatis ſignificanter poſſunt exprimi. Ve-
Symboli A- runtamen ut quã facillimè & ſimplicisſimè comprehendan-
pofiolidi tes tur, veluti pueris tradendi ſunt: totum fidei Symbolum tri-
. bus tantum principalibus Articulis complectemur, juxta
ce. tres divinitatis perſonas, ad quas omnia, quæ credimus, refe-
runtur & ordinantur: Ita ut Primus Articulus de Deo Pa-
tre, creationem explicet, Secundus de Filio, redemtionem,
Tertius de Spiritu ſancto, ſanctificationem. Quaſi fides
Pater fons o- uam breviſſimè tot verbis comprehenſa eſſet: Credo in
mnium beneh. Deum patrem, qui me creavit, Gredo in Deum filium, qui
ciorum. me liberavit, Credo in Spiritum ſanctum, qui me ſanctifi-
Lcat.

um Catechiſ-
mi.

4*

be

MAIG6R. 467 Articulus I.
cat. Unus Deus & una fides, verum tres perſonæ, quare Unus Deus
tres etiam Articuli & confeſſiones. Jjam ergo ipſa fidei ver- Ites perſonæ.
ba breviter percurremus.

§S. 3. ARTICUL US I. f. 350u.

Credo in Deum Patrem, omnipotentem, creato-
rem cœli & terræ.

Vænam ſit Dei Patris eſſentia, voluntas, & opus, hi- Pruimus Aru-
☛ ſce verbis compendioſiſſime adumbratum & pro- eunns in Syin⸗
poſitum eſt. Cum enim Decem præcepta docuerint, non inur ln
eſſe niſi unum Deum habendum & colendum: in quæſtio- nam de vera a-
nem venire poſſet, quid Deus eſſet, quid operis faceret, gnitione Dei.
quibus deniq; rebus laudandus ſit aut depingendus, ut co-
gnoſcatur. Hoc jam ſequens docet Articulus, fidem nihil
aliud eſſe, quam reſponſionem quandam & confeſſionem
Chriſtianorum, ad Primum præceptum ordinatam. Velut
puer interrogatus à quopiam, Quemnam Deum habes,
aut quid de illo compertum tenes? Reſpondere poſſit: Pri-
mum quidem hoc Deus meus eſt, qui cœlum ac terram
congdidit. Extra hunc unum nullum alium Deum eſſe cre-
do, præter hunc enim nemo eſt, qui ſua virtute atq; poten-
tia cœlum ac terram poſſit condere.
§. 4. Cæterum pro doctis, & qui aliquam Scripturæ co-
gnitionem ſibi paraverunt, ii tres Articuli aliquanto fuſi-
us & locupletius declarari poſſint, inq; tot partes dividi,
quot verbis fidei Symbolum contextum eſt. Verum in Præ- Sententia Ar-
ſentia pro novitiis ſcholaſticis maxime cognitu neceſſaria ticu'i de creati-
indicaſſe fufſiciat, nempe hunc Articulum, ut diximus, ad ner üſten.
rerum creationem pertinere, ut huic verbo innitamur: tamis creatu⸗
Creator cæli & terr. Quid ergo hæc ſibi verba volunt, aut ras.
his tu ſignificari putas ?à Credo in Deum Patrem omnipotentem,
ereatorem, &c. Reſponſio : Hoc ſignificari puto &
credo, me DEI eſſe creaturam, hoc eſt, quod ille mi- p. 3 51. 35¾.
hi dederit, quotidieq; alat ſuſtentetq;, corpus, animam, 393. 620.
vitam, membra corporis, cum parva, tum magna, omnes

G g 2z ſenſus

—

Articulus I. 468 CATECHISMVS
ſenſus, rationis uſum, virtutemq; intelligentiæ, ac deinceps
cibum & potum, amictum, commeatunt, uxorem, liberos,
familiam, ædes, prædia &c.
Creator. F. 5§. Ad hæc, qui omnes creaturas ad vitæ meæ utilita-
tem & neceſſitatem ſervire mihi ſinit, ſolem, lunam & fi-
derà cœleſtia, diem & noctem, aerem, ignem, aquam, ter-
ram, & omnes fructus terræ, quos ſua fœcunditate produ-
cit, volucres, piſces, & omnia frumentorum & fructuum
genera. Inſuper, ſi quæ ſunt alia rerum corporalium & tem-
poralium bona, ut eſt æquabilis Reipub. ſtatus & admini-
ſtratio, pax, tranquilla ſecuritas. Ita, ut ex hoc Articulo di-
ſcamus, noſtrum neminem vitam, omniaq;; alia jam enu-
merata, & quæ adhuc enumerari poſſent, à ſe habere, neq;
retinere poſſe, quamlibet puſillum aut leve fuerit. Hæc
enim omnia nomine creatoris comprehenſa ſunt.
Omnipotens. 6.6. Præter hæc ingenue quoq; confitemur, Deum bPa-
trem non ſolum hæc omnia, quæ poſſidemus ac fruimur, co-
ramq; oculis intuemur, nobis dediſſe, ſed quotidie etiam
ejus tutela nos ab omnibus malis atq; periculis cuſtodiri,
omnes incommoditates, ruinas atq; diſcrimina a nobis .
abigente & propulſlante. Quæ omnia mera humanitate

r- —

& bonitate ſua pellectus, nobis immerentibus exhibet, .
tanquam lenis ac clemens Pater, cui nos curæ ſumus, ne .
quid mali aut adverſi nobis accidat: verum ea verboſiuùs .
perſequi, ad reliquas duas partes pertinet, ubi dicimus:
. Patrem omnipotentem. . .
rgatarate⸗ §. 7. Ex his jam demonſtratis, facile evictum conſequi-· 2
oim ctea- tur & colligitur, cum omnia, quæ poſidemus, quæq; in 7
toti gratitudi- Cœlo & in terra ſunt, quotidie à Deo conceſſa ſuſtententu 82
nem & obedi- & cuſtodiantur: debere nos eundem indefinenter dili- 8
emiam. gere, laudibus extollere, agendisq; gratiis acceptorum be-
neficiorum eſſe memores, & ut uno verbo dicam, illi prorr: 2
ſus atque per omnia hiſce gratuitôò datis muneribus fer- 2
p. 340. 351. vire, quemadmodum hoc ipſum decem præceptis à no- Sð
463. bis exigit & faciendum præcepit. Jam hic multis dicen-
dum eſſet, ſi illuſtrare id quis vellet, quam pauci fint, qui

hunc

5,

.
ſi⸗
F⸗
*
I⸗
ni⸗
li⸗
nu⸗
eg;
ec

a-⸗
(0⸗
dam
bet,
ve⸗
ſiüs
Us!

e⸗
. In
Utür
gili.
10l-
ler⸗
no⸗
en-
qui
un

& gloriam utatur.

MATOR. 469
hunc Articulum credunt. Hunc enim omnes Pprætervola-
mus, audientes quidem & memorantes, ſed nequaquam
videntes, aut animo expendentes, quid ipſa verba nobis
non oſcitanter aut ſomniculoſe expendendum proponant.
Qusd ſi enim hæc ex animo crederemus: horum verborum
juſſa haud dubie capeſſeremus, neq; tam ſuperbe incede-
remus, inſolenter intumeſcentes, quaſi aà nobismetipfſis, aut
noſtra opera Partis, vita, divitiis, potentia, dignitate, hono-
ribus &c. frueremur, ut alii ſervitute nobis obnoxii nos
pertimeſcere cogerentur: quemadmodum infelix ac per-

verſus mundus factitare conſuevit, qui in cæcitate ſua fub-

merſus eſt, omnibus bonis & muneribus divinitus datis
tantum ad ſuperbiam, avaritiam, voluptates & delicias, tur-
pisſime abutens, neq; Deum vel ſemelreſi Ficiens, ut illi gra-
tias ageret, aut pro Domino ac creatore ſuo eum agnoſceret.
F.S. Quocirca hic Articulus omnes nos humiliare ac con-
terrere debebat, ſi hæc vera eſſe certo & conſtanter crede-
remus: ſiquidem quotidie victi carnis affectibus, pecca-
mus oculis, auribus, manibus, corpore & anima, opibus
atq; divitiis, breviter, omnibus rebus, quascunq; poſſide-
mus. Præcipuè vero illi, qui etiamnum impietate inſtigati
divino verbo repugnant ac reluctantur. Veruntamen Chri-
ſtiani hanc prærogativam habent, quod ſe Deo Creatori

ſuo id debere agnoſcunt, ut pro acceptis bonis ipſi ſervi-
ant atque obtemperent.

J. 9. Proinde hic Articulus nobis quotidie exercendus, Afſliduè menti-
menti infigendus, & in memoriam ſubinde revocandus eſt, bus atq; oculis
intuenda teſti-
monia creatio-
nis & provi-
neceſſiratibus liberati emergimus: ſicut Deus hæc omnia 4

in omnibus, quæcunq; nobis objiciuntur, quando vel bene
& feliciter quæ nobis eveniunt, vel quando è periculis &

nobis largitur & facit, ut in hoc certis experimentis ani-
madvertentes, diſcamus paternum ejus erga nos animum,
& inæſtimabilem charitatem. Ex hoc certè pectus incale-
ſcet, & ad gratiarum actionem Promptè agendam mirificè
inflammabitur, ut ommibus ejusmodi rebus ad Dei laudem
ies quidem paucisſimis erutum atq; ex-
Ig 3 preſſum

Articulus I.

Magna & tur-
pis ingratitudo
omnium ho-
minum.

entiæ.

Articulus II. 470 CATECHISMVS

A. C. a. 3. p. 12.
A. S. 277. F. G.
2. 7. 576. 72 5⸗
T. 4. J. 411.

P. 749.

Secuncha per-
fona divini-
tatis.

*

preſſum huj
plicibus initio ſcire ac diſcere neceſſe eſt, & quid à Deo
habeamus & acceperimus, & quid pro acceptis bonis ei-
dem viciſſim debeamus. Quæ ingens & pene inæſtimabi-
lis eſt cognitio, theſaurus tamen multo præſtantior. Et-
enim hic planè videmus, quomodo Pater cum omnibus
creaturis ſe nobis tradiderit, quamq; nos, quamdiu hac
vita fruimur, rebus omnibus opulentisſime inſtruat, præ-
terquam quòd ineffabilibus & æternis bonis per Filium
ſuum ac Spiritum ſanctum amplisſimè cumularit, ut in ſe-
quentibus audiemus. .

p.3 1. 385. A R TICUILUS II.

Et in Jeſum Chriſtum filium ejus unicum Do-
minum noſttum, qui conceptus eſt de Spiritu ſan-
cto, natus ex Maria virgine, paſſus ſub Pontio bPilato,
crucifixus, mortuus & ſepultus. Deſcendit ad infe-
ros, tertia die reſurrexit à mortuis. Aſcendit ad cœ-
los, ſedet ad dexteram Dei patris omnipotentis: Inde
venturus eſt judicare vivos & mortuos.

„Oc loco Secundam divinitatis perſonam diſcimus
E cognoſcere, ut videamus, quid præter bona tem-
poralia prius enumerata DEus nobis largiri ſoleat,
nempe, quomodo omnes bonitatis ſuæ ac divitiarum
theſauros ſemel nobis effuderit, nihilq; ſibi reliqvum
fecerit, quod nobis utendum fruendumque non imper-
tierit. Jam hic Articulus quoque latè patet, eſtque planè
fœcundisſimus. Verum ut & hunc breviter ac pueriliter
diſcutiamus, unum verbum ſumemus, quo totius rei
ſummam complectemur, nempe (ſicut dictum eſt) ut

ex hoc diſcamus, quomodo per Chriſtum ab omni ma-

ledictione liberati ſimus, quod hiſce verbis nitetur: Er in
7RSVYN

us Articuli ſenſum habemus, quantum ſim*

ne
In
V.
ken

r
1
ſt.

cœcitate irretitus. Eph. 2, 2.

MAIOR. 471 Articulus II.
IESVM CRRISTVM, Eilium eus unicum, Dominum
noſtrum & c.
Y. 2. Jam ergo interrogatus à quopiam: Quid credis in Daocdtina ſe-
ſecundo Articulo de Jeſu Chriſto? Ad hunc modum reſpon- de ze Articuli
de pauciſſimis: Ego credo, leſum Chriſtum verum Dei ne generi: hur.
Filium, Dominum meum eſſe factum. Quid hoc ſibi vult mani, & bene-
Fieri Dominum 5 Hoc eſt, quod me liberarit ſanguine ſuo à ficiis fili Dei.
peccatis, diabolo, morte, & omni exitio. Ante enim neq:
regem habebam neq; Dominum, ſed ſub Diaboli poteſtate atg;
imperio captivus tenebar, ad mortem condemnatus, inq; Feccatis ac
2. Tim. 2, 2 5.
§. 3. Jam enim à Deo creati, cum omnis generis inæſtima- Ebr. 2, 15.
bilia bona à Patre accepiſſemus, venit Diabolus, noſtræ fœ-
licitati invidens, & nos ſuis technis in apertam Dei rebel- Gen. 3, 2. 2.
lemq; inobedientiam, mortem, & omnia pericula pertra-Ot 11, 3.
ctos in jecit, adeo ut in ejus indignatione jaceremus, per-
petu r damnationi ad judicati, velut culpa noſtra prome-
rueramus. Hic nulla erat amplius relicta aut ſpes recupe-
randæ gratiæ, aut conſilium adipiſcendæ ſalutis, aut au-
xilium placandi patris, aut conſilium ignoſcendi delicti,
donec ille immortalis patris immortalis filius, calamito-
ſam miſeriam & exilium noſtrum ſua profundisſima boni- De mirands
tate miſeratus, de cœlo nobis opem laturus deſcendit, enani te⸗
nosq; ab omni & peccati, & mortis, ac diaboli captivitate, netis humnamt.
in libertatem adoptionis ſuæ aſſeruit. Ita quidem omnium Luc. 5. 71. 10.
AUlorum tyrannorum atq; exactorum poteſtas proffigata 8,3 6. Gal. Fer.
& oppreſſa eſt: quorum in locum ſuccesſit jeſus Qhriſtus, .
vitæ, juſtitiæ, ſalutis, juſtificationis, ac omnium bonorum
Autor & Dominus: qui nos miſeros, ærumnoſos peccato-
res, ex inferorum faucibus eripuit, aſſeruit, inq; libertatem
vendicavit, irati patris favorem & gratiam placata indi-
gnatione conciliavit, ac tanquam poſſesſionem ſuam in
tutelam ſuam nos ſuſcepit, ut nos per ſuam juſtitiam, pote-
ſtatem, vitam & beatitatem, regat ac gubernet.
G. 4. Sit itaq; hæc hu jus Articuli ſumma, ut hæc vocula, Chriſti meri-
Dominu, ſimplicisſime tantum ſignificet, atq; ſalvator ſeu re- Ketkteaenn.
G g 4 demptor, 7

Articulus II. 472

De cauſa fi-

nali hiſtoriæ, &

applicatione ad

0S.

Articulus de

CATECHISMIS

demptor, hoc eſt, qui à Diabolo ad Deum, è morte ad
vitam, à peccatis ad juſtitiam reduxit, in quibus & nos
conſervat. Porrè reliquæ hujus Articuli partes, ordine
ſemet conſequentes, nihil faciunt aliud, quam quod talem
redemptionem per Chriſtum nobis partam declarant, ac
exprimunt, quomodo & per quem confecta ſit, hoc eſt,
quanti Chriſto conſtiterit, & quid pro ea impetranda in-
ſumſerit, ut nos lucrifaceret, ſuæque ditioni ſubjiceret,
Nempe quod homo factus, & & Spiritu ſancto ac Maria
virgine ſine omni labe peccati conceptus & natus ſit, ut eſ-
ſet peccati Dominus; Ad hæc paſſus, mortuus & ſepultus,
ut pro me ſatisfaceret, meamq; culpam, quæ mihi luenda
fuerat, perſolveret, non auro neq; argento, ſed pretioſo
ſuo ſangvine, Et hæc omnia non ob aliam rem ullam, quam
ut meus fieret Dominus. Neq; enim ſui gratia harum re-
rum quicquam fecit, aut opus habuit. Poſt id iterum ſur-
rexit devicta atq; abſorpta morte; Ac deniq; cœlos con-
ſcendit, ſuſcepta imperii adminiſtratione, ſedens ad dexte-
ram Patris, ut Diaboli ac omnes poteſtates ad illius pedes
pro jectæ, obedire cogantur; Donec nos in die novisſimo
prorſus ab hoc pravo ſeculo, Diabolo, morte, peccatis li-
beratos ſeparet ac ſegreget.
S. 5. Cæterum haſce partes ſigillatim tractare, huic com-
pendioſo & pro pueris inſtituto ſermoni non convenit, ſed
prolixis concionibus, quæ per totius anni circulum haben-
tur, præſertim iis temporibus, quæ talibus prolixiore ſer-
mone tractandis deſtinata ſunt, de nativitate, paſſione, re-
ſurrectione, aſcenſione Chriſti &c.
J. 6. Quin etiam totum Evangelium, quod prædicamus,

beneficiis hri- eò tendit, ut hunc Articulum probè percipiamus, utin quo

ſti propria &

præcipuaz van-

gelü docttina-

totius ſalutis & felicitatis noſtræ ſumma ſita eſt, quemq;
ob uſum & fœcunditatem ſuam longè lateque pa-
tentem, nunquam ſatis perdiſcere
poſſumus.

ARTI-

d .

ſo

te⸗
Ut⸗

te⸗
ges

us;
gu.

A R TICII IL. U § III. 3 52. 385.

Eredo in Spiritum fanctum, ſanctam Eccleſiam-
Catholicam, communionem ſanctorum, remiſſionem-
peccatorum, carnis reſurrectionem, & vitam æternam.,
Amen.

Unc Articulum non aliò commodius, quam, ſicut
HT dictum, ad ſanctificationem referre poſſum, quod
videlicet per hunc Spiritus ſanctus ejusq officium, nempe
quod ſanctificet, adumbretur & depingatur. Quare huic
verbo nitendum eſt, Credo in Spiritam ſanttum, quod
tàm ſtricte & breviter comprehenſum ſit, ut aliud habere
nequeamus. Sunt enim alioquin muliplices in Scriptura
ſpiritus, veluti humani, cœleſtes, & mali ſpiritus. Verum
enimuero Siritu Dei, ſolus fanétus Spiritus dicitur, hoc
eſt, qui nos ſanétificavit, & adhuc ſanctificat. Nam quem-
admodum Pater creator, Filius Redemptor aut Salvator
dicitur: ita quoq; Spiritus ſanctus ab officii ſui opere ſan-
tus aut ſanitificater dicendus eſt. Quæ vero hu jus ſanctifi-
cationis eſt ratio? Reſponſio: Quemadmodum Filius
dominium ſuum, quo nos fibi peculialiter vendicavit, per
ſuam nativitatem, mortem, reſurrectionem &c. conſequi-
tur: Ita quoq; Spiritus ſanctus ſanctificationis munus exe-
quitur per ſequentia, hoc eſt, per communionem ſanttorum ,
aut Eccleſiam Chriſtianorum, remiſtonem peccatorum, car-
nis reſurrettionem, & vitam aternam:. Hoc eſt, primum
nos ducit Spiritus ſanctus in ſanctam communionem ſu-

am, ponens in ſinum Eccleſiæ, per quam nos docet & Chri-

ſto adducit.
F. 2. Si quidem neq; ego, neq; tu, quicquam de Chriſto
ſcire poſſemus, aut in eum credere, aut pro Domino conſe-
qui, niſi per Evangelii prædicationem Spiritus ſancti opera
nobis offerretur, & ulktro donaretur. Opus quidem ipſum

completum eſt. Chriſtus enim theſaurum nobis impetra-

G g 5 vit &

MAIOR. 473 Articulus

III..
T. 6. J.413.

Tertius Arti-
culus recitat
officia, benefi-
cia & effectus
Spiritus Sancti.

Quomodo
fiat fanctifica-
t10.

Spiritus ſan⸗
ctus efficax per
miniſterium
verbi in Eccle-
ſia.

Articulas 474 CATECHISMIS

Sanſificare
qui d.

Commodiſſi-
ma reſponſio
de doctrina hu-
jus Articuli.

Nova lux fidei
& interiotes
motus congru-
entes cum lege
Dei non accen-
duntur ſine
Spiritu ſancto.

vit & peperit ſua pasſione, morte, & reſurrectione &c.
Verum ſi in occulto manens deliteſceret, nec quiſquam
aliquid de eo exploratum haberet: nemini eſſet uſui, ſed

plane inutilis & deperditus. Ne ergo ejusmodi theſaurus

fepultus jaceat, ſed eo in uſum verſo fruantur homines:
Deus verbum ſuum emiſit pradicandum & invulgandum

omnibus, in quo Spriritum ſanétum largitus eſt, ut ejuſmo-

di theſauri nos faceret compotes. Quvare ſankliſßcare nihil
aliud eſt, quam ad Chriſtum adducere, ad ſuſcipiendum
bona per Chriſtum nobis parta, ad quæ per noſmetipfſos
nunquam pervenire poſſemus.
lam ergo quam feri poteſt ſignificantiſſime, hunc
Articulum diſce intelligere, ut interrogatus quid hisce
verbis ſignificari putas, Credo in Spirituv ſanétum? Promte
reſpondere posſis: Credo Spiritus ſancti opera me ſanctifi-
cari, cui rei nomen ejus teſtimonio eſt. Qua autem re il-
Iud facit, aut qua ratione, quove medio ad hoc utitur? Re-
ſponſio: Per Chriſtianorum communionem, remisſio-
nem peccatorum, carnis reſurrectionem, & vitam æter-
nam. Primum enim ſingularem in mundo communionem
obtinet; hæc mater eſt, hæc quemlibet Chrifanum partu-
rit, ac alit per verbum, quod Spiritus ſanetus revelat &
prædicat, & per quod pectora illuminat & accendit, ut ver-

bum accipiant, amplectantur, illi adhære ſcant, inq; eo per-

ſeverent.
Ubicung; enim gentium Spiritus ſanctus Verbum Dei
prædicare non finit, inq; corde excitat, ut accipiatur, ibi
truſtra eſt ac deperditum. Quemadmodum dominante
Papatu accidit, ubi fides prorfus neglecta & obſcurata ja-
cuit, nemo Chriſtum pro Domino cognovit, neque Spi-
ritum ſanctum pro eo, qui ſanctificaret, habuit, hoc eſt,
nemo credidit, Chriſtum eum eſſe Dominum, qui ſine
operibus & meritis noſtris tantum theſaurum nobis pepe-
riſſet, nosq; Patri reconciliaſſet. Et quid tandem in cauſa
fuit? Hoc icilicet, quod Spiritus ſanetus præſto non fuerit,
qui talia de Chriſto revelaſſet, & prædicare fiviſſet: verum
homines

☚1

☛— =

II

MAIO0RND. 475 Fidei Articu-
homines & mali dæmones præſto fuerunt, qui docuerunt, lus III.
propriis operibus conſequendam eſſe ſalutem, & irati Pa-
tris gratiam impetrandam. Eam ob rem, neque Chriſti-
anorum fuit communio. Übi enim de Chriſto nihil do- aerner
cetur: ibi neq; ullus eſt Spiritus ſanctus, qui Chriſtiano- Spiricus ſan. —
rum communionem ſolet conſtituere, convocare, ac in ctas eſt efi-
unum cogere, citra cujus opem & operam nemo ad Chri- cax.
ſtum Dominum pervenire poteſt. Hæc quidem de ſumma
hujus Articuli ſufficiant. Cum verò partes ac membra in
eo enumerata, pro captu ſimplicium non omnino clara
ſint: ea quoq; paucis percurremus.
Sancétam Chriſtianorum Eccleſiam, cemmunionem ſan- Grammatica
dtorum fides nominat. Utrunque enim idem conjunctim enhulaigu .
ſignificat. Olim vero alterum ad jectum non erat, pla-
neqꝗ; malè & ineptè lingua nobis vernacula expoſitum eſt.
Quod ſi ſignificanter enunciandum eſſet: germanico ſer-
mone prorſus aliter proferendum foret. Siquidem hæc
vox Eccleſa, propriè nihil aliud quam congregationem
ſignificat. Porro nos Germani hanc dictionem, Kirche/
uſurpare conſuevimus, quam ſimplices non de congre-
gata multitudine, ſed de conſecratis templis aut ædificiis
intelligunt. Tametſi ſacra domu, Eccleſia dicenda non
eſt, niſi propterea quod hominum multitudo in ea con-
venire ſoleat. Nos enim qui convenimus, præcipuum lo-
cum confluendi nobis delegimus, atque ita domui ſecun-
dum multitudinem nominis quoq; appellationem impo-
nimus. lta hæc germanica vocula, Kirche / propriè nihil
aliud ſignificat, quam congregationem, neq; vox germa-
na eſt, ſed græca, ſicut etiam zuxAaoιο. Illi enim ſua lingva
uutav, quemadmodum Latini Curiam nominant. Quam-
obrem recto germanorum ſermone, Chriſtianorum com-
munio ſeu congregatio (ein Chriſtliche Gemeine oder Samm.
lung) aut omnium optimè & clariſſimè ſancta Chriſtiani-
tas (eine heilige Chriſtenheit) dicenda fuerat.
Italquoq; hæc dictiuncula, quæ alteri annexa eſt, non
ft / ſed, Gemein / interpretanda fuerat. Neque
aliam

.

Fidei Arti-⸗ 476 CATECHISMuS
culus III. aliam ob rem, quam interpretandi gratia, priori ad je cta
eſt, qua quiſpiam haud dubiè exponere voluit, quid Chri-
Gemein⸗ ſtianorum eſſet Eccleſia. Pro quo noſtri, qui & germanæ &
ſchafft / ge’ latinæ lingvæ juxta imperiti fuere, tranſtulerunt, Gemein⸗
meine. ſchafft der Heiligen/ cum tamen nulla germanorum lingva
ita loquatur aut intelligat. Veruùm reétà & genuinaâ germa-
Sanctoruw norum lingvà vertenda erat, eine Gemeine der Heiligen / San-
communio. Aorum communio, hoc eſt, ejusmodi communio, in qua
non niſi ſancti verſantur: aut adhuc ſignificantius, ein heili⸗
ge Gemein / hoc eſt, ſancta communio. Hæc ideo dico, ut
verba ſanè & rectè intelligantur, cum hæc conſuetudo usq;
adeò uſu recepta inveteraverit, ut vix unquam ex homi-
num animis evelli poſſit, & ſtatim hæreſin eſſe oporteat,
ubi verbulum aliquod immutatum fuerit.
Vera & ſalu- ꝗJ. 3. Hujus autem appendicis hæc ſumma eſt: Credo in

taris doctrina terris eſſe quandam ſanétorum congregatiunculam& com-

Aneuli. deke- munionem ex merè ſanctis hominibus coactam, ſub uno
p. 426. Capite Chriſto, per Spiritum ſanctum convocatam, in una
fide, eodem ſenſu & ſententia, multiplicibus dotibus exor-

natam, in amore tamen unanimem, & per omnia concor-

dem, ſine ſectis & ſchiſmatibus. Horum me quoq; partem
p. 63 8. & membrum eſſe, conſtanter credo, omnium bonorum,

quæcunq; habent, participem ac municipem, Spiritus ſan-

Eti opera eò perducétum, iisdem uno corpore unitum, per
eiileelm, hoc, quod Verbum Dei audierim, atq; etiamnum audio,
gubernato & quod principium eſt in hanc communionem ingrediendi.
gonſerator Ante enim quam ad hanc pervenimus, penitus ſub pote-
Eccleſiæ. ſtate eramus Diaboli, ut ii, quibus de Deo ac Chriſto pror-
ſus nihil compertè exploratum fuerat. Quin etiam Spiritus
ſanctus à ſanetorum communione, ſeu Chriſtianitate non
p. 13. diſcedit, ſed cum ea usq; ad conſummationem ſeculi perſe-

Eccleſiæ per-

petua conſer- Culo, ut Verbum prædicet, atq; exerceat, per quod ſancti-
vati0⸗ ſicationem efficit, communionem ampliticans, ut quoti-
dianis incrementis creſcat, & in fide, e jusq; fructibus, quos
producit, corroborata fortis evadat.

§. 4 Ppræ-

verat, per quam nos adducit, ejusq; in hoc utitur admini-

—.—

— —

MAIOR.
YV. 4. Præterea credimus etiam, nobis in hac Chriſtiani-
tate eſſe remiſſionem peccatorum propoſitam, quæ fit per
Sacramenta & abſolutionem Eccleſiæ, adhæc multiplices
totius Evangelii ſententias, bonæ ſpei ac conſolationis
plenisſimas. Quare huc ea pertinent, quæ de Sacramento-

477 PFidei Arti-

culus III.
Explicatio
Articuli de re-
miſſione pec-
catorum.

rum uſu atq; præſtantia tradenda ſunt, & inſumma, totum

Evangelium, ac omnia Chriſtianitatis officia, quæ ut asſi-
due exerceantur & ſedulo, ſummè neceſſarium eſt. Etenim
quanquam Dei gratia per Chriſtum impetrata eſt, & ſan-
ctificatio per Spiritum ſanctum facta, per verbum divi-
num, in unitate Eccleſiæ Catholicæ: nunquam tamen nos
a peccatis ſumus vacui, & hoc carnis noſtræ gratia. quam
adbuc adhærentem humeris noſtris circumferimus.
§.5. Quocirca omnia in Chriſtianitate eò adornata ſunt,
ut quotidie meras peccatorum condonationes auferamus,
& verbis, & ſignis ad hoc conſtitutis, ad conſolandam &
erigendam conſcientiam, quamdiu in hac vita futuri ſu-
mus. Ita facit Spiritus ſancti gratia, ut, quanquam peccatis
ſimus contaminati, non tamen nobis noceant in Qhriſtia-
nitate conſtitutis: ubi nihil aliud quam asſidua & indeſi-
nens eſt peccatorum remisſio, cum quam nobis Deusla rgi-
tur, tum qua nos inter nos vicisſim utimur, ignoſcentes,
ſufferentes & erigentes nos invicem.
G. 6., Sed etiam extra hanc Chriſtianitatem, ubi huic Eu-
angelio locus non eſt, neque ulla eſt peccatorum remisſio,
quemadmodum nec ulla ſanctificatio adeſſe poteſt. Quo-
circa ab hac Eccleſia omnes ii ſemet ſua ſponte abaliena-
runt, qui non per Evangelii gratiam, & peccatorum con-
donationem, ſed propriis operibus ſanctificationem quæ-
runt, ac venantur, ac promereri contendunt. Sed enim in
hoc, quando ſanétificationis opus inchoatum eſt, & quoti-
die augetur, expectamus, ut hæc noſtra caro, cum omnibus
fuis ſordibus & vitiis, abolita & ſepulta computreſcat, ve-
rum præclare & magnifice iterum prodeat & exurgat à
mortuis, ad perfeétam & abſolutam ſanctitatem, nova atq;
immortali vita animata. Jam enim tantum ex dimidio puri
ac ſlancti

4
Peccati reli-

Miniſteriam
publicum re-
mittendi pec-
cata.

Extra Eccle-
ſiam nec eſt re-
miſlio peccato-
rum, nec ſan-
ctificatio.

Deſertores
Eccleſilæz.

Fidei Articu- 47 8 CATECHISMVS
lus III. ac ſancti ſumus;, ut Spiritus ſan Rus ſubinde habeat, quod
Inchoata lux qivini V erbi prædicatione in nobis eluat ac purificet, tum

Spiritualis &. . . 4.
kei in dies ſingulos remisſionem peccatorem diſtribuat, uſq;

initia novæ vi- 1 . . . .
ernat ime- in futuram vitam, ubi remisſioni locus non erit amplius,

gra poſt relur- ſed homines in univerſum ab omni peccatorum contagio
wdionem. puri & ſancti, pleni omni probitate atq; juſtitia, ſubtraèti
& liberati a peccatis ‚morte, & omni exitio, in novam per-
petuam & transfiguratam vitam traducentur.

Spiritus ſan- G.7. Ecce hæc omnia Spiritus ſancti ſunt officia & opera,

Aipropriamu- ut nic in terris ſanctificationem exordiatur, eademq; quo-
& opera. tidie per hæc duo augeat, nempe per ſanctorum Eccleſi-
am, & peccatorum remisſionem. borro ubi jam ſoluti

in cinerem computruerimus, hoc ipſum in momento ocu-

li plene abſoluturus eſt & purificaturus, in qua perpetuo
nos retinebit duobus Articulis poſterioribus, Quod au-
tem hic ponitur ( Auferſtehung des Fleiſches / carnis reſur-
re tionem,) ne hoc quidem valde apte & bene lingua no-
Expoſitio vo- ſtra vernacula expreſſum eſt. Etenim carnem audientes
lrrne, non ulterius cogitamus, quam de macello. Verum recte &
refurrectio- enuine loquendo, germanice diceremus;, Aufferſtehung
nem. des deibs oder Leichnams/ hoc eſt, corporis reſurrectionem.
Attamen res eſt momenti non magni, dummodo verbo-
rum ſenſum recte percipiamus.
Cæteri Arii- O. 8. lam hic ille eſt Articulus, cujus opus ſemper ferve-
cun in Symbo. re debet, & efficax perſiſtere. Rerum enim creationem ac-
lo referendi ad . . . .
kunc: Credo cepimus, ſed & redemtionem jam effectam habemus. Porro

remiſſionem autem Siritus ſanctus citra intermisſionem nobis ſanctifi-

&vta πhc candis opus ſuum perficit, usque in æternum diem: ad
quod communionem deſtinat, per quam omnia facit &
loquitur. Nondum Chriſtianos ſuos omnes coëgit, ne-
que remisſionis diſtribuendæ officio prorſus perfunctus
eſt. Eam ob rem in hunc redimus, qui quotidie nos di-
vini Verbi prædicatione attrahit & aſſciſcit, fidemque im-
pertit, auget atque corroborat, per Verbum illud, & re-
misſionem peccatorem, ut nos his omnibus perfecte ab-

ſolutis, nobisq; iisdem conſtanter adhærentibus, & Jun⸗
0 ac

MAIOR. HJ 479
do ac omnibus periculis jam mortuis, deniq; prorſus per
omnia ſanétos faciat, id quod jam per Verbum in fide ex-
pecétamus. — .
§. 9. Ecce hoc loco totam divinitatis eſſentiam, volunta-
tem & operationem, verbis equidem admodum brevibus,
attamen opulentis & fœcundis, artificiosè depictam habes,
in quibus omnis noſtra ſapientia ſita eſt, omnem huma-
nam ſapientiam, rationem ac ſenſum, longè lateq; exce-
dens ac ſuperans. Nam univerſus mundus quanquam ſe-
dula perveſtigatione jam inde ab initio elaborârit, quid-
nam BDeus eſſet, aut quid haberet animi, ſeu cui operi inten-
tentus eſſet: nihiltamen harum rerum unquam intelligen-
tia aut ratione aſſequi potuit: hic vero omnia hæc copio-
ſisſimè in numerato habes. Hic enim ipſe in omnibus tri-
bus Articulis profundisſimam abyſſum paterni ſui peécto-
ris, & meras ardentiſſimi & ineffabilis amoris ſui flammas,
manifeſtavit reſeravitq; . Quippe ob id ipſum nos creavit,
ut nos redimeret & ſanctificaret, & præterea quæ nobis
posſidenda & utenda ſubjicit, quæcunq; uſpiam in cœlo &
in terra cernuntur: Filium quoq; ſuum & Spiritum ſan-
Rum nobis largitus eſt, per quos nos ad ſe attraheret.
Neq; enim unquam (ut ſupra oſtenſum eſt) eo propriis vi-
ribus pervenire poſſemus, ut Patris favorem ac gratiam
cognoſceremus, niſi per Jeſum Chriſtum Dominum no-
ſtrum, qui paterni animi erga nos ſpeculum eſt, extra quem
nihil niſi iratum & truculentum videmus judicem. Sed ne-
que de Chriſto quidquam ſcire poſſemus, ſi non perspiri-
tum ſanétum nobis revelatum eſſet.
F. 10. Proinde ii Articuli noſtræ fidei, nos Chriſtianos ab
omnibus aliis, qui ſunt in terris, hominibus ſeparant. Qui-
cunq; enim extra Chriſtianitatem ſunt, ſive Gentiles, ſive
Turcæ, ſive udæi, aut falſi etiam Chriſtiani & hypocritæ,
quanquam unum tantúùm & verum Deum eſſe credant &
invocent: neq; tamen certum habent, quo erga eos ani-
matus ſit animo, neque quidquam favoris aut gratiæ de
Deo ſibi polliceri gudent aut poſſunt: quam ob rem in per-
Dð petua

Fidei Arti-
culus III.

Doctrina de
eſſentia & vo-
luntate Dei in
Symbolo.

De patefacti-
one Dei & de
fine hominis.

Ideò traditus
Symbolum, ut
verus Deus di-
ſcernatur à
commentitiis
numinib. & re-
è invocgtur.

Fidei Articu- 480

lus III.

Dilſcrimen
legis & Ey-
angelii, De-
◻
calogi &
Symboli a-
poſtolici.

I.

2.

CATECHISMuIS.

petua manent ira & damnatione. Neq; enim habent Chri⸗
ſtum Dominum, neq; ullis Spiritus ſancti donis & dotibus
illuſtrati & donati ſunt.
G. II. Ex hoc jam clarè vides & cognoſcis, fidem longe ali-
ameſſe doctrinam, quam ſunt Decem præcepta. Nam hæc
docent quidem, quid faciendum ſit: illa verè indicat:,
quid Deus nobis fecerit & præſtiterit. Decem præcepta
alioqui etiam omnium hominum cordibus inſcripta ſunt:
cæterum fides nulli humanæ ſapientiæ eſt comprehenſibi-

lis, ſed à ſolo Spiritu ſancto tradenda & docenda eſt. Eam

ob rem, præceptorum doctrina nondum ullum Chriſtia-
num facit, ſemper enim Dei ira atque indignatio nobis
incumbit, quam diu ſervare nequimus, quod DEusS
ræceptis ſuis à nobis exigit. Hæc vero, nempe fidei do-

Grina, meram gratiam ſecum apportat, & hæc juſtos Deoq;

nos acceptos facit. Per hujus doctrinæ cognitionem, amo-
rem ac voluptatem Dei præceptorum faciendorum con-
ſequimur, videntes hic, quomodo Deus prorſus ſe nobis

tradiderit, cum omnibus quæ poſſidet, ut præſenti ope

& auxilio in perficiendis præceptis nos ſublevet, Pater

quidem omnibus ſuis creaturis, Chriſtus vero omnibus

ſuis operibus, porro autem Spiritus ſanctus omnibus ſuis
dotibus.
pro ſimplicibus locandi gratia, dicta ſufficiant, ne obru-
antur multitudine, ut hujus rei intellecta jam probe ſum-
ma, ipſi proprio marte hanc rem latius indagent, & quid-

quid in Scripturis didicerint, huc referant, ac ſubinde lo-

cupletiorem intelleétum quotidianis incrementis conſe-
quantur. Quotidie enim hæc, quam diu hic vivi-
mus, docentes & diſcentes, vix unquam ſa-
tis diſcemus aut docebimus,

π OhS

Hæc quidem in præſentia de fide, fundamenti

TERTIA

MAIORB. 4³⁸

TERTIA CATE

CHISMI PARS.

Oratio Dominica.

W*½ A CTENVUsS audivimus, quid nobis cum faci-
Aendum, tum credendum ſit, quibus in rebus
obhptima & feliciſſima vita fita ſit: ſequitur jam
y deinceps Pars Tertia, docens, quomodo oran-
eek qum fſit. Cum enim ita nobiſcum comparatum
eſſe videamus, ut nemo hominum decem præcepta planè
& perfectè ſervare queat, tametſi credere inceperit: & dia-
bolus huic noſtro conatui ſummo ſtudio, una cum mundi
ac propriæ carnis noſtræ illecebris, obluctetur ac renitatur:
nihil perinde neceſſarium eſt, quam ut aſſiduis precibus di-
vinas aures fatigemus & obtundamus, ut fidem & præce-
ptorum ſatisfactionem nobis largiri, ſuſtentare, atq; adau-
gere, tum & quicquid ad eam nobis impedimento eſt, o-
mne hoc è medio tollere dignetur. sed enim, ne nobis obſcu-
rum foret, qu id & quomodo orare debeamus: Dominus
noſter Jeſus Chriſtus ipſe nos rationem & verba orandi do-
cuit, quemadmodum mox audiemus.
G.2. Prius tamen quam ipſam orationem particulatim tra-
cGtandam aggrediamur, vehementer operæ pretium eſſe
videtur, homines ad orandum oſtenſis nonnullis argumen-
tis & perfuaſionidus hortari & provocare, veluti Chriſtus
quoq; & Apoſtoli feciſſe leguntur. Et hoc quidem primo
loco recenſendum eſt, ut non ignoremus, divini præcepti
juſſu nobis orandum eſſe. Ita enim in Secundo præcepto
audivimus: Non aſſumes nomen Domini DEl tui in vanun
quibus verbis hoc ſimul exigitur, ut ſanctum Dei nomen
laudemus, idemque in omnibus necesſitatibus precando
invocemus. Lavocare enim nihil aliud eſt, quam preces ad
Deum fundere. Ita, ut ſevere atq; adeò ſeriò præceptum
ſit, quàm omnia alia minaciter interdicta, non habendos
—ðèDBGD Hh eſſe

P. III. Oratio
Dominica.
Aug. t. 2. Ep..

12 1. t. 4. 1. 2.
de V. Dn. t. 10.

8. 53. in Jo. p.

143. 8. 126.
13 5.182.8S.2 £⁸
in Luc. Luth. t.
6. W. p. 3 2.].4.
p.414, vo mGe⸗
bet p. 109.
III. I15.

Tertia pars
Catec hiſmi,
doctrina de in-
vocatione Dei,
ſeu de precati-
one.
Occaſiones
exercendæ fi-
dei & invocati-
onis.

Quæ requi-
rantur & exu-
ſcitent ad in-
vocationem.

Primum ſit in
conſpectu præ-
ceptum de pre-
cando.

Oratio Do- 482 CQCA5TECHISMuIuS. —

minica,. eſ alienor Deos, non occidendum, non furandum & c. Ne quis Pr
temerè in eam opinionem veniat, ut exiſtimet, perinde lel
eſſe, oret, nec ne: quemadmodum nonnulli craſſi & in- k
culti homines factitare conſueverunt, in ejusmodi cogi- A
tationes deſcendentes: Quid verò multis orarem, cumne- en
ſciam, num Deus preces meas curet & audiat, nec ne? æ
quod ſi non oravero, oret alius. Ex quo tandem in eam d
.⸗ conſuetudinem deveniunt, ut nunquam quidquam orent, i
prætexentes tandemſuæ pigritiæ, aut ignavæ impietati po- n
tius, nos falſas & hypocriticas oratiunculas re jicere: quaſi nn
verò nos unquam docuiſſemus, non eſſe orandum. eij
Precatio ſiit S.3. Quanquam hoc difſiteri non poſſumus, eas orationes, 1
dens keren⸗ quæ hactenus factæ ſunt, ſtentoreis clamoribus in Eccleſiis n
oninauis bet- VOciferando & tonando, &c. non fuiſſe orationes. Ejusmo- De
tologia p.409. di enim res externæ, ubi harum rectus eſt uſus, puerorum, geoe
485·487. Lut. ſcholaſticorum, ac ſimplicium eſſe poſſunt exercitia, legen- j
467. V. p. do aut cantando conſiſtentia, propriè tamen orationes aut
preces exiſtimandæ non ſunt. Sed enim hoc deniq; orare 8
dicitur, quemadmodum Secundum præceptum docet,
Deum tempore neceſſitatis invocare. Hoc à nobis exigit, ta
neq; reseſt noſtri arbitrii, verum orare debemus & cogi- 0
mur, ſi modò Chriſtiani perhiberi volumus, æquè atq; pi- I
rentibus & magiſtratibus omnibus obedientiæ officiis ob- el
temperare cogimur. Siquidem invocando & precando,
nomen Dei colitur & utiliter uſurpatur. Jam hæc diligen-
ter notanda ſunt, ut his reprimamus & expellamus ſub-
ſurgentes in animo cogitationes, quibus ab orando ab-
ſtrahimur & deterremur. Quemadmodum enim hoc non
valet, ſi quis filius ad patrem diceret: Quid commodi mea

tibi præſtare poteſt obedientia, ego vadam, facturus quod
potero, perinde eſt, ſive morigerus ſim, nec ne? Verum
hic extat præceptum Dei, velis nolis, facias oportet. Ita
quoq; hic, ut omittas, aut facias in tuo arbitratu ſitum non
eſt, ſed orandum eſt. ⸗
Colatio præ- G. 4. Ex hoc jam ita collige ac cogita, cùm tantopere no-
cipuæ & pri- pis in junctum ſit, ut oremus, ne quo modo quiſpiam ſuas
pre-

MAI 0. 4³3
preces contemnat, ſed magni æſtimet, & magnifice de illis
ſentiat. Ac ſubinde ſimilitudinem exaliis præceptis petas.
Puer nequaquam ſuam erga parentes obedientiam leviter

ducere debet, verum ſemper cogitare: Hoc opus obedi-
entiæ eſt, & quidquid facio, non alio animo facio, quàm
quod in obedientia & præcepto Dei verſatur, cui inniti

poſſum, atq; hoc ipſum magni pendere, non quidem meæ

Oratio Do⸗

minica.
mæ legis de a-
gnitione Dei
& invocatione
cum cæteris
decem præce-
ptis debita.

dignitatis gratia, ſed propter præceptum. Ad eundem pla-

ne modum & hic, quidquid & pro quacunq; re Deum o-
raverimus, ita intuendum cſt, quaſi à Deo exactum, inq;
ejus obedientia factum, atq; ita cogitare oportet: Quan-
tum ad me quidem attinet, hæc oratio nullius eſt habenda
momenti aut pretii, verum ob id reſpuenda non eſt, cum
Deus orare mihi præceperit. Ita cuiq;, quamcunq; tan-
dem rem precibus impetrare ſtatuit, ſemper ad Deum hu-
jus præcepti obedientia veniendum eſt.
§. 5. Quocirca omnes homines per Chriſtum obteſtamur

& hortamur, quàm fieri poteſt diligentiſſimè, ut hæc deni-

que nobis cordi ſiat, neve ullo pacto noſtras orationes
tanquam rem nihili aſpernemur. Ita enim hactenus in mali
Genii nomine docti ſunt homines, ut nemo harum rerum
ullam curam ſuſceperit, æſtimaritq;, ſatis ſuperq; actum
eſſe, modo opus orandi factum eſſet, Deus hoc exaudiret,
nec ne, non magnopere laborabatur. Sed hoc eſt Hylam,
ut habet proverbium, inclamare, aut loqui ventis ac litto-
ri, ita nequicquam murmurando: ob id inutilis quoq; &
infrugifera fuit oratio, Ejus enim generis cogitationibus
conturbamur & abſterremur.
ſum, neq; ſatis dignus; quod ſi tanta probitate ac vitæ ſan-
Rtimonia præcellerem, ut divus betrus aut baulus’, liben-
ter orare velim. sed procul hinc aufer ex animo iſtiusmo-
di cogitationes. Nam hoc ipſo præcepto, quo Paulus ora-
re juſſus eſt, etiam nos orare jubemur. Neq; minus in mei
tiam, quam ejus hocsecundum præceptum conſtitutum
ut non liceat illi ſanétius jactare præceptum aut præ-
ntius. Quare ita tibi dicendum eſt: Meæ preces, quas
H h z ad Deum

Ego quidem ianctus non

Repugnan-
dum dubitati-
oni, & oppo-
nenda indigni-

tati neceſſitas

mandati.

QOratio Do⸗ 484 CATECHISMVS
minica. ad Deum fundo, nihilo ſunt deteriores aut profaniores,
aut Deo minus acceptæ, quam fuêre Pauli & omnium et-
iam ſanctiſũmorum. Ratio eſt: Perlibenter illis quantum
ad perſonam attinet, cedam vitæ ſanctimonia, verum præ-
cepto nequaquam. Certum enim habeo, Deum nequa-
quam orationem perfonæ gratia reſpicere, ſed propter ver-
bum ſuum, atq; obedientiam ſibi præſtitam atq; exhibitam.
Ei enim præcepto, cui omnes ſanéti orando innixi ſunt, ego
quoq; precans innitor: ad hæc eadem ipſa precor, quæ ipſi
omnes ad unum precantur, aut precati ſunt.
§.6. Hæc quidem prima hujus exhortationis pars ſit, &
omnium maxime neceſſaria, ut omnis noſtra oratio divi-
næ obedientiæ innitatur, nullo noſtræ perſonæ reſpectu,
ſive juſti ſimus, ſive peccatores, digni, an indigni. Et ſci-
endum eſt, Deum nullo modo æquè laturum, ut iſta in lo-
cum convertantur, ſed graviter nos & acerbe puniturum,
ſi ſegnes in orando fuerimus. Deinde quod noſtras pre-
ces ne quicquam ac temere effundi non patietur. Si enim
te audire nollet, ut orares, nunquam tam ſevere tibi præ-
cepiſſet. 2ðð
:. Conlidera- §S.7. Alterum quod nos ad orandum hoc impenſius inſti-
prrceplis gare debebat, hoc eſt, quod Deus orationi peramicam
nior Pr nC quoq; promiſſionem adjunxerit, pollicitus certò fore,
ſiones, ut ſciat quicquid orantes petierimus. Quemadmodum hoc te-
an & cur exau- ſtatur Pſalm. 50, 15. Invoca me in die tribulationis, & eripiam
üumtaͤr indi- 1e. Et Chriſtus Matth. 7, 7. Petite, & dabitur voba &c. Qui-
S cunq; enim petit, actipit. His utiq; promiſſionibus pectora
noſtra excitanda erant & inflammanda, ut cum volupta-
te & amore Deum invocaremus, cum ipſe ſuomet
verbo teſtatum faciat, ſibi noſtras orationes impenſe pla-
cere, easq; exauditum iri, ne ipſi reſpuamns aut Hylam in-
3. Fidem in in- clamemus in incertumorantes. Hæc igitur illi potes ob-
vocatione ac- jicere ita dicens: Venio ad te chariſſime Pater oratum,
cendi neceſle „ “ . R; 5
eſt. non quidem ex proprio arbitrio ſeu propoſito, aut prg
pria dignitate adduétus, fed tuo præcepto ac promiſſo *
citatus, quæ mihi nequaquam mentientur. Jam qui tali
promiſ-

— —

— — — — — — ——

22 ☛

,

im

MAIOR. V 4⁸5
promisſioni fidem non habet: iterum ſciat, ſe Deum d
iracundiam provocaſſe, ut qui ſumma eum afficit contu-
melia, ac mendacii inſimulat. L
§.8. Præter hæc etiam hoc ipſo ad orandum non mediocri-
ter pellicendi & pertrahendi eſſemus, quod Deus juxta

Præceptum & promiſſionem etiam antevertit nos ipſe,

verba ac modum orandi nobis præſcribens, ac velut præ-
manſum inos inſerens, quomodo & quid nos orare opor-
teat, ut videamus, quàm amanter neceſſitas noſtra ſibi cu-
ræ ſit, neq; ullo pacto dubitemus, noſtras orationes ſibi
placere, easq; certo exaudiri. Quare ſanè præſens oratio
longè antecellit omnes reliquas, quas ipſi excogitare poſ-

ſemus. Etenim in his conſcientia ſemper futura eſſet in du-

bio, atq; dictura: Oravi quidem, cæterum ignoro, quo-
modo illi placuerit, aut num legitimum modum ac men-
ſuram orandi aſſeqvutus ſim. Quapropter hac nobilior in

terris non poteſt inveniri precatio, cum tam præclara ha-

Pater noſtet

4A. Chriſtus
ipſe verda & re-
citationem cer-
tam præſcriplſit.

beat teſtimonia, quòd Deo tam ex animo arrideat, pro

qua totius orbis divitias commutare non debeamus.
Y. 9. Quin etiam eam ob rem certis verbis præſcripta eſt,
ut videamus & in animum revocemus neceſſitatem, qua
ad indeſinenter orandum adigendi & impellendi eſſemus.
Etenim qui orare voluerit, neceſſum eſt, ut is aliquid adpor-
tet, exponat, & nominatim perſtringat, quod petiit: quod
niſi fit, non poteſt dici precatio. Meritò itaq; re jicimus o-
mnium Monachorum ac ſacrificorum hactenus factas ora-
tiones: qui diu quidem ac noctu laboriosè admodum ulu-
lant & murmurant, at interim nullus eorum unquam vel

pro titivillitio orare decrevit. Et ſiin unum locum omnes
Eccleſiæ rudentium aſinorum officinæ, unà cum toto om-

nium religioſorum examine congregarentur, non poſſent
non fateri, ſe nunquam ex corde vel pro minima vini guttu-
la Deum oraſſe. Neq; enim quisquam illorum unquam aut
Dei obedientia adductus, aut fide promisſionis pellectus,
orare ſtatuit, neq; ullam necesſitatem intuitus eſt: ſed

non ultra cogitavit (quando preculæ vel optimè demur-

3z mu-

5. Res pe-
tenda in pre-
catione recite=
tur & cogite-
tur.
P. 409. 48 2.
487. Lut. t. I0.
W. 467.

Oratio Do- 486 CATECHISMVS

minica. murmuratæ ſunt) quam bonum opus facere, quo diurnum
penſum Deo perſolveret, ut qui non ab eo accipiunt, ſed
tantum illi dare volunt.
Res petendæ, S. 10. Cæterum ubi oratio recte inſtituta eſſe debet, neceſ-
reekistimo e ſum eſt, ut ſeria ſit precatio, ut quis neceſſitatem ſentiat.
heniæ in otai. qua premitur, & ad invocandum & clamandum impellitur.
one Dominica. Atqꝗ; ita demum fit, ut recta, quemadmodum par eſt, ad
Deum fundatur-oratio, ut nullo doctore opus ſit, quomo-
do aliquis ad orandum ſe præparet, aut unde devotionem
hauriat. Neceſſitatem verò, quæ cum pro nobis, tum pro
aliis nobis cordi eſſe debet, abundè ſatis in oratione à
Chriſto nobis præſcriptã invenies: quæ etiam ad hanc rem
nobis ſervire debet, ut ex illa necesſitatis ſæpe admonea-
mur, ne ad orandum ſegnes reddamur. Sunt enim non pa-
rum multa, quæ deſunt nobis omnibus, hoc tamen unum
cumprimis in omnibus deſideratur, quod nemo noſtrûm
ea videat aut ſentiat. Quare Deus à nobis hoc ſummè con-
tendit, ut eam necesſitatem, qua premeris, orans conque-
raris, atq; exponas: non quod ignoret ipfe, verum ut tu
cor tuum accendas ad impenſius ac fortius petendum, ut-
que ſinum pallii tui ſaltem quàâm latisſimè diſtendas & a-
perias, ad multa percipiendum.
Singuli ſuis g. II. Quocirca ſtatim à pueritia aſſueſcere conveniat, ut

nseeciaribs quisque privatim pro ſua necesſitate, quamcunq; tan-

petant ſaluta- dem fibi objectam perſentiſceret, tum etiam pro aliis ho-
1ia. minibus, quibuscum verſatur, quotidie precaretur, ve-

P· 497. Ja.5, juti pro Concionatoribus, Magiſtratibus, vicinis, fami-

lia, & aliis: ſemperq; Deum (ut dictum eſt) ſui præcepti,
promisſionisꝗ; admoneret, nihil hæfitans, eundem ſuas
preces exauditurum. Haæc propterea dico, perlibenter
enim velim, ut his probè perceptis, homines iterum re-
è orare perdiſcerent, neque tam horridam & incultam,
atque ab omni devotionis affectu alienam vitam vive-
vent, à qua in dies ſingulos ad precationes faciendas ine-
ptiores evadunt: quod & Diabolus anxiè defiderat, o-
mnibus viribus eo inſtigans & juvans neq; enim S
entit,

- —— „„ — ͥℳ——m,— — ⸗ r————ũ

‚— — — —

— - — — —

MAIONM. 4⁸7 Pater noſter.

ſentit, quantum detrimenti ſibi adferre ſoleat oratio fer-
vens & ſedula.
F. 12. Hoc enim ſcire debemus, omnem tutelam ac defen-
ſionem noſtram, unicè adeo in oratione ſitam eſſe. Multo
enim viribus imbecilliores ſumus, quam ut cum Diabolo,
ejusq; ſociis auxiliaribus nos infeſtantibus, æquo Marte
depugnare queamus, adeo ut nos profligatos tantum pe-
dibus conculcare poſſent. Ideò nobis impenſe danda eſt
opera, ut ea arma manibus arripiamus, quibus inſtructi
Chriſtiani Diabolo queantreſiſtere. Quid enim putas ha-
ctenus tam magnas res effeciſſe, inimicorum noſtrorum
conſiliis diſcutiendis, inſidiis detegendis, cædibus tollen-
dis, ſeditionibus clanculariis opprimendis & extingven-

Invocatio pro-
prium ſolius
Ecceleſiæ opus
& præcipuus
quaſi murus.

dis, quibus Diabolus nos unà cum Evangelio' penitus op-

primere cogitabat: niſi aliquot proborum ac piorum ho-
minum obſtitiſſet oratio ac tanquam murus æneus nos
defendiſſet? Alioqui & ipſi adverſarii noſtri longè cruen-
tiorem tragœdiam vidiſſent, quomodo nempe Diabo-
lus totam Germaniam in ſuo proprio ſangvine ſubmer-
ſiſſet. Nunc verò falſe hæc illi & confidenter rideant licet,

& pro ludibrio habeant: nos tamen & ipſis, & Diabolo.

ſolius orationis adminiculo ſat fortes erimus, dummodò
dil genter oraverimus, nec ſegnes facti fuerimus. Übi-
cunq;lenim probus ac pius Chriſtianus orat: Ceœleſtis ac
omnipotens pater, precor, ut tuam voluntatem fieri ſinas:
illico in ſublimi reſpondet Deus: optime fili, plane hoc tibi
perſuadeas futurum, ad retundendam Diaboli mundiq;
ferociam.
J. 13. Ha ctenus hæc monendi gratia dicta ſint, ut ante o-
mnia diſcamus orationem magnifacere, veroq; diſcrimine
diſcernere verboſum multiloquium ab oratione aliquid
petente. Nequaquam enim precationes re jicimus, verum
non niſi mere inutilem illum boatum ac murmur damna-
mus: quemadmodum ipſe quoq; Chriſtus in oratione mo-
leſtam, & ad oſtentationem compoſitam battologiam
damnat ac prohibet. Jam vero ipſam orationem ab eodem
H h 4 nobis

A.

Inv ocationis
eflicacia.

PetitioI. 48 8 CATECHISMuS

nobis traditam, paucis tratabimus, & quam fieri poteſt
Septem peti- clariſſimè. Sunt autem in his ſeptem Articulis ſive Preca-
tiones oratio- rionibus, omnes neceſſitates ordine comprehenſæ, quæ
nis Dominicæ. is fubind . 1. 7
nobis ſubinde contingunt, & unaquæq; harum ita magna
eſt & vehemens, ut ea per omnem vitam noſtram
ad orandum impellendi eſſemus.

L.t.4 J.4. 16. . PRIMA PETITIO.
10. W. 46 . .
Sanctiſicetur nomentuum.

H'* aliquanto obſcurius dictum eſt, nec ſignificanter
L expreſſum. Lingua enim nobis vernacula ita dice-
remus: Cæleſtis Pater, fac quæſo, ut tantum nomen tuum ſan-
btum ſit. Quid ergo ſibi vult hæc oratio, ut nomen ejus
Nomen Dei ſanctum fiat; An non ante ſanctum eſt? Reſponſio. Imo
quomodo ſan- vero nunquam non ſanctum eſt in ſua eſſentia: at in uſu
Qum. noſtro ſanctum non eſt. Dei enim nomen nobis datum &
inditum eſt, poſteaquam Chriſtiani facti & baptizati ſu-
mus, ut ſilii Dei vocemur, & Sacramenta habeamus, per
quæ illi uniti, & copulati ſumus, ita ut omnia quæcunq; Dei
ſunt, uſui noſtro ſervire debeant. Cæterum hic jam nobis
magna neceſſitudo incumbit & imponitur, quæ nobis cum-
primis curæ eſſe debet, ut nomini divino fuus honor ha-
beatur, ut ſanctè ac reverenter tractetur, veluti theſaurus
noſter unicus, quo nobis non major eſt aut amplior: utq;
nos tanquam probi liberi ab hoc patre precibus conten-
damus, ut nomen ſuum, quod alioqui in cœlis per omnia
ſan Rum eſt, etiam in terris apud nos, inq; univerſo orbe,
ſanctum ſit ac maneat.
Nomen Dei S. 2. Porrò autem nomen ejus, quomodo inter nos ſan-
quomodo in Rificatur, aut ſanctum fit? Reſponſio: ut quam apertiſſi-
retur. ancti mè potero, dicam, Cum & doctrina & vita noſtra Divina
du & Chriſtiana fuerit. Cum enim hac oratione Deum pa-
trem noſtrum compellemus: utiq; debemus, ut in omni-
bus ita nos geramus, ita nos exhibeamus, quemadmodum
probes

—,— — — — — — — — „ — —6 — —,— —,, ,— , —, — ,—,„- —

5ðů — — ——

—

MA 0R. 489
probos libe

atq; honori.

*₰

S. 3. Jam vero ejus nomena nobis aut verbis, aut factis in-

digne violatum profanatur (quicquid enim in terris agi-
mus, aut verbo aut facto comprehenditur.) Ac primum

quidem ad hunc modum, quando ſub divini nominis præ-

textu id prædicatur, docetur, ac dicitur quod falſum eſt
atq; erroneum, & quo ſeducuntur homines, ita ut ejus
nomine comandum ac exornandum ſit mendacium, atq;
etiam venalius faciendum. Hoc jam ſummum dedecus eſt
& contumelia, qua ſacratisſimum nomen Dei patris no-
ſtri, indignisſimis modis contaminatur, & afficitur. Deinde
quoq;, quoties fœde ac turpiter nomine Dei abutimur,
pejerando, execrando, maledicendo, pejerando, incan-
tando &c. Tertio quoq; vita & operibus manifeſte malis ac

nefariis, cum ii, qui Chriſtiani & populus Dei vocantur,

ſunt adulteri, vinolenti, avari, invidlioſi, obtrectatores,
maledici. Hic iterum glorioſum Dei nomen, noſtri gratia,

contumeliæ ac dedecori exponitur. Sicut enim corporali

patri filius malè moratus ac degener, infamiæ eſt ac turpi-
tudini, qui & dictis & factis, præcepta paterna transgredi-
tur, nobilitans ſemet flagitiis, ut ejus gratia, ab omnibus
contemptus notetur ignominia: Ita quoq; Deo vergit in
contumeliam, ſi nos, qui juxta nominis ejus appellatio-
nem vocati ſumus, atq; ab eodem omnigena bona accepi-
mus, aliter docuerimus, loquuti fuerimus, vixerimus, atq;
pios ac cœleſtes filios Dei decet, adeo ut ob hoc ipſum
male audire cogatur, nos videlicet non eſſe filios Dei, ſed
filios Diaboli.
G. 4. Ita clare vides, hoc Articulo idem nos orare, quod in
Secundo præcepto Deus à nobis exigit, nimirum ne ejus

nomine pravè abutamur jurando, deteſtando, mentien-

do &c. ſed utiliter idem ad Dei honorem & gloriam uſur-
pemus. Quicunq; enim Divino nomine alicujus vitii te-
gendi gratia, abutitur: ille hoc ſanctum nomen profanat,
violat, conſpurcat, atq; contaminat: non ſecus atq; olim

HIh 3 factæ

ros æqvum eſt, ne illi ſimus dedecori, ſed laudi

Petitio I.

Nomen Dei
quomodo pro-
fanetur.
1.

Comere rem
Sermon. Ambr.

t. 3. 5. 70.

2 .*

3.

Eſa. 55 5. Ezee.
36, 2 1. Rom-
2, 24. 1. Tin.
62 1. T it. 2. 4.
Exemplum fi-
lii familias de-
gemeris.

Confens. Præ-
cepti II.

p. 340.

Petitio IlI. 490 CATECHISMIS
Prima petiio ſacræ domus profanatæ dicebatur, cæde humana con-

orat de gloria
Dei & verocul-
tu, de quo ſe-
cundum præ-
ceptum præci-
pue conciona-

Neceſſe eſt
ante omſia pe-
ti notitiam, ſeu
agnitionem
Dei & invoca-
tionem &c.

ſperſæ, aut alioqui fœda aliqua turpitudine in iisdem flagi-
tioſe pergetrata, dehoneſtatæ: aut ſi res ſacra contume-
lioſe afficeretur, ut quæ per ſe quidem ſaneta eſſet, ipſo ta-
men uſu profana fieret. Eſt ergo hic Articulus jam intelle-
tu facilis, tantum verbis recte perceptis, ut ſantcttfcare⸗
tantùm ſignificet, ac laudare, extollere, honorem habere.
cum verbis tum operibus. =
F. 5§. Jam vero ipſe vide, quam iſta precatio omnibus
modis ſit neceſſaria. Cum enim haud obſcure videamus,
quam mundus refertus ſit propemodum infinitis ſectis &
falſis doctoribus, omni bus Divinum nomen ſuæ Diabolicæ
doctrinæ prætexentibus: non injuria nobis indeſinenter
clamandum erat adverſus omnes, ita ſcelerate Divino no-
mine abutentes, hoc eſt, æque adverſus falſa docentes, &
prava ſuperſtitioſe credentes, tum quicquid Evangelium &
lanam doctrinam noſtram temere impugnat, ut ſunt mi-
trati Epiſcopi, Tyranni, Suermeri &c. Præterea pro nobis-
met ĩpiis quòq; qui Verbum Dei habemus, ſed qui non gra-
ti ſumus, neq; tanti muneris memores, neq; perinde, ut
Verbo docemur, vivimus. Hæc devote, atq; ex animo
orans, certus eſſe potes, Deo ſumme placere tuam oratio-
nem. Neq; enim quicquam audiet gratius aut amantius,
quam quod ejus honor & gloria præ omnibus rebus paſſim
unice floreat ac vigeat, ejus Verbum ſincere doceatur, ac

charum & pretioſum æſtimetur.

L. t. 4. J. 416.t.
10. W. 46 8.

p. 356.
Ordo petitio-
num, ſiue re-
rum quæ pe-
ctuntur ſapien-
Mimus.

SECHNDAPETITIO.
Adveniat regnum tuum.

Vemadmodum primo Articulo precati ſumus ea,
quæ ad ad honorem & gloriam nominisDei pertinent,
ut prohibeat Deus, ne ſui nominis prætextu mundus ſua
mendacia atque malitiam inſidioſe celet ac tegat, ſed ipſe
ejus gloriam claram habeat & inviolabilem, ut per nos ce-
lebretur & extollatur laudibus: ita quoq; hic precamur, ut
reG it ,

MAIOR. 491 Petitio II.
regnum ejus veniat. Verum ficut nomen Dei per ſe ſan- Cur petamus
ctum eſt, nos tamen oramus, ut apud nos quoque ſan- irenin, pen
ctum fit: ita quoque regnum ejus ultro venit, citra no- 356.
ſtram precationem. Nihilo minus tamen precamur, ut ad
nos veniat, inter nos, & apud nos verſetur, ita ut nos quo-
que pars ſimus, inter quos nomen ejus ſanctificetur, & e jus
regnum floreat.
§.2. Quid autem regnum Dei dicitur? Reſponſio. Nibilali- Regnum Dei
ud, quàm quod ſupràâ in Symbolo fidei audivimus, quod duid?
Deus filium ſuum Jeſum Chriſtum in mundum miſerit, ut
nos à Diaboli potentia & captivitate redimeret, inq; liber- p. 352.
tatem aſſereret, & ad ſe perductos regeret, veluti rex juſti-
tiæ, vitæ, ſalutis & felicitatis, adverſus peccatum, mortem,
& malam conſcientiam. Ad quod etiam Spiritum ſanctum
largitus eſt, qui talia nobis offerret, per ſanctum verbum b. 353.
ſuum, perq; virtutem ſuam nos in fide illuminaret & forti-
ficaret. Eam ob rem hic primum precamur, ut id, quod
Chriſtus nobis impetravit, apud nos fiat efficax, ut ejus
nomen celebretur, per ſanctum Dei verbum, & vitam bie .
& Chriſtianè inſtitutam: ut & nos, qui accepimus, illud betür gand⸗
mordicus retineamus, & ab aliis certatim arripiatur, & po- oher en ur
tenter per mundum dominetur, ut multi ad regnum gra- à Spiritu ſan-
tiæ perveniant, redemtionis fiant participes, per Spiritum do.
ſanctum adducti, ut omnes ita in hujus regis regno hic in-
coãâto, perpetuo maneamus.
§. 3. Siquidem regnum Dei duplici ratione adnos venire Duplici rati-
dicitur, Semel in hoc mundo temporaliter per Verbum & Säum Dai ag
fidem, Deinde æternaliter, & hoc per revelationem. Jam S6e
utrunq; hoc precamur, ut & ad eos veniat, qui nondum in
eo verſantur, & ad nos, qui illud conſeqvuti fumus, quoti-
dianis incrementis auctum, & in futuro in vita æterna &
immortalirevelandum. Horum omnium non alius quàm Sententia ver-
hic ſenſus eſt: cœleſtis ac omnipotensſpater, precamur te, ut Petiion luius
nobis initio, tuum verbum impertire digneris, ut Evangeli,: .
um purè atq; fincerè per mundum prædicetur: Deinde, ut
per fidem quoq; ſuſceptum in nobis operetur, ac vivat, ut
ita

Petitio II. 492 CATECHISMVS
ita regnum tuum inter nos erectum vigeat, per verbum ac

virtutemspiritus ſancti, ut regnum diaboli abolitum, pror-

ſus extirpetur, ne quid juris aut poteſtatis illi in nos relin-
quatur, donec prorſus ſubverſum fuerit, peccatis, morte
& orco extinctis, ut nos perpetuò in perfecta juſtitia ac
felicitate vivamus.
eoe mie Aaus Panis, aut re aliqua temporali & tranſitoria precari, ſed pro
ſumma, ac pri. æterno theſauro, cu jus pretium eſt inæſtimabile. Breviter
mabonamagis pro omnibus iis, quæ Deus ipſe poſſidet, quæ multo ma-
a Seeein ora ſunt, quam ut homo animo concipere auderet eam
quam corpus =. . . . . . . — —
pertinenti. fiduciam tanta poſtulandi, niſi ipſe hæc petenda nobis in
mandatis dediſiet. Verum quoniam Deus eſt, & quidem
omnipotens, eum etiam honorem ſibi vendicat, ut multo
plura ac magnificentiora largiatur, quam ullus queatmen-
te comprehendere, Veluti fons perennis & indeſinens,
qui quo largius ac copioſius manando exundat, hoc libe-
ralius ſemet effundit. Nec quicquam impenſius à nobis
flagitat, quam ut multa & magna ab eo poſtulemus: &
contrà nobis infenſus eſt, nihil audacter & confidenter à
Pxemplum ſua benignitate petentibus & poſtulantibus. Nam veluti
depingens im- cum opulentisſimus & potentisſimus Cæſar alicui mendi-
becillitatem & co eam opinionem & precandi libertatem offerret, ut quod-
Quporem cor. cundq; ejus ferret animus, à ſe optaret & peteret, ſe para-
diurim. tum eſſe, munera planè regia & magnifica largiri petenti:
8 ille verò ſtolidus non plus ſordido poſtularet ſorbitio, meri-
tò utiq; ille pro ſcelerato nebulone & homine nequam ha-
beretur, qui Cæſareæ ma jeſtatis mandatum ludibrio habe-
ret, neq; dignus eſſet amplius, qui in conſpectum Oæſaris
admitteretur: Ita quoq; Deo extremè contumelioſum
eſt, tanta tamq; ineffabilia bona nobis offerenti & pollici-
tanti, ſi ejus inexhauſtam benignitatem contemnamus,
aut nos certò conſecuturos non ſperamus, ac vix pro fru-
ſto panis impetrando precari ſuſtineamus.
Petamus hod N. 5. Verum enimvero omnishæc culpa impiæ increduli-
erdine, ut an- tati noſtræ aſſignanda eſt, non tantum bonitatis de Deo
i ibimet

§.4. Ex his omnibus, vides, nos hoc loco non pro fruſto

MAITOR. 493 Petitio III.

ſibimet pollicenti, ut crederet ventrem à Deo nutritum
iri, omitto, ut indubiè ſperaret, aliquando ejusmod bona
immortalia ſe conſecuturum. Quare contrà nos munia-
mus, hocq; inprimis petamus, atq; ita demum reliqua
quoq; omnia abundè habebimus, veluti Chriſtus ipſe do-
cet Matth. 6, 33. Qucrite primum regnum Dei, & cætenz omnia ad-
icientur vobis. Quomodo enim pateretur rerum tempora-
lium nos urgeri inopia, quum æterna & cœleſtia bona ſe
nobis certò daturum perſanctè receperit?

TERTIAPETITIO. p. 357.
Fiat voluntas tua, quemadmodum in cœxlo, ſic
etiam in terra.

Actenus, ut nomen ejus à nobis ſanctificetur & cola-
UNtur, tum præterea, ut ejus regnum inter nos vigeat,
precati ſumus: quibus duobus plene comprehenſum eſt,
quicquid ad Dei honorem & noſtram ſalutem pertinet, ut
Deum cum omnibus ſuis divitiis peculiariter conſequa-
mur. Verum hic alia rurſus nobis incumbit & vehemens
quidem neceſſitas, ut tantas una cum Deo acceptas divi-
tias conſtanter ac firmiter retineamus, neq; nos ullo modo
avelli inde patiamur. Nam quemadmodum in republica
bonis legibus conſtituta, non tantum eos eſſe oportet,
qui ædilium, prætorum, & præfectorum partes obeant,
hoc eſt, qui publicis præſint ædificiis, & officiorum procu-
rationibus, ſed etiam qui imperatores agant, qui hoſtiles
incurſiones propellant, qui ab omni vi atq; in juria patri-
am tueantur ſedulo: Ita quoq; hic, quamquam pro eo
quod nobis ſumme neceſſarium eſt, oravimus, nempe ut
Evangelii fieremus compotes, neq; non fidei ac Spiritus
ſancti participes, qui nos regat, & Diaboli poteſtate libe-
ret, illud tamen nobis quoq; nihilo ſegniùs orandum eſt,
ut voluntatem ſuam fieri patiatur Deus. Ut enim in cogni-
ta veritate perſiſtamus, miræ exorientur tragœdiæ, mul-
tæq; impugnationes & caſus nobis erunt ſufferendi, abo-
mnibus

eferantur bo-⸗
na æterna.

Sap. 10, 10.
Rom. 2, 7. Col.
3 I

T. 4. J. p. 417.
518

De ordine
petitionum.

Impedimenta
& peticula vo-
cationum qvæ
à Deo diſcuti
petamus.

Petitio III. 494 CATECHISMuS
omnibus iis, qui duo priora ſumma ope impedire nituntur
atq; ſubvertere. ⸗

Diaboli Ty- S. 2. Nemo enim facile credit, quam Diabolus omnibus
rannis & ini- repugnet viribus, ut qui ferre non poteſt, quenquam rectè
diæ, docere, aut ſincere credere: neq; illi quicquam poteſt ac-

cidere ægrius atq; dolentius, quam quod videt, nugaces &
abominabiles doctrinas ſuas ſub ſpecioſisſimo Dei nomine
veneratas, jam exorta & luce Evangelii, detegi, atq; ita tur-
piter ſubſannari, inſuper è pectoribus hominum evelli, ta-
Naturæ & liq; clade regni ſui pomeria imminui. Quocirca tanquam
lragitas im- inimicus ira percitus fremit inſaniens, omniq; exercitus ſui
Erniens. robore nos incurrit & adoritur. Præterea omnium ſuorum
copias ſibi ad jungens, mundi quoq; & propriæ carnis no-
ſtræ ſocia arma auxilio ſibi depoſcit. Etenim caro noſtra
per ſe pigra eſt, & prona ad malum, tametſi Verbum Dei
Gen. 6,5. c. apprehenderimus & credamus. Porro autem mundus
8, 21. extremè malus & improbus, hunc in nos omnibus mo-
Mundi furo qis incitat, inſtigans ac provocans, ut objecto impedi-
res, & exempla 3 8 D 5 Djecte P
noceatia. mento nos retrahat, proſternat, ac denuo victos iterum ſu-
o imperio ſub jiciat. Hæc tota ſua voluntas eſt, has cogitati-
ones verſat in animo, hoc diu noctuq; molitur, nec mo-
mento quidem quieti indulget & otio, omnibus ſuis arti-
bus, dolis, inſidiis, rationibus, modis, viiſq;; utens, quaſ-
cunq; excogitare poterit.
Aſſidua pio- S. 3. Quare non eſt, quod quicquam certius nobis futu-
rum certami- rum polliceamur, ſi nobis animus eſt, eſſe Chriſtianis, quàm
na⸗ cum Diabolo & omnibus angelis ejus, neque non cum
mundo, nobis ſuſcipiendas eſſe inimicitias, nos omnibus
modis & omni moleſtiæ genere vexaturis & infeſtaturis.
Ubicunque enim gentium Evangelium prædicatum, ac-
ceptum aut creditum fuerit, & fructus produxerit; ibi
neceſſario crucis quoque perſecutiones conſequuntur.
Neq; eſt quod quiſquam cogitet, ſe pacate & tranquillè
victurum, ſed ſemel jacta alea periclitandum eſſe de o-
mnibus, quæcunq; in terris uſpiam poſſidet, de fortunis, ho-
nore, fama, ædibus, con juge, liberis, familia, deniq; etiam
e vita

MAIOR. 49
de vita & capite proprio. Hoc jam noſtræ carni nempe
Adamo veteri vehementer dolet: neque tamen malis ce
dendum eſt) ſed magno animo conſtanter perſeveran-
dum & contra fortiùs eundem, ut inviécta animi toleran-
tia, quibuscunq; injuriis impugnati fuerimus, perfera-
mus, eaq; æquo animo mittamus, quæcunq; per vim no-
bis erepta fuerint. Eam ob rem æquè neceſſarium eſt, ut
in omnibus aliis indeſinenter oremus: Lua voluntas, pre-
cor, fiat, optime Pater, non Diaboli, neq; inimicorum no-
ſtrorum, neq; omnium illorum, qui tuum ſacratisſimum
verbum inſectantur, quærentes illud opprimere, aut re-
gnum tuum impedire. Largire quoq; nobis eam animi
patientiam, ut quæcunq; nobis propterea toleranda ſunt,
patienter ſufferamus atq; vincamus, ne miſeranda noſtra
caro, vi cta imbecillitate aut pigritia, repudiata cruce tur-
piter tergiverſetur.

Petitio III.
Eccleſia ſub-

je da ingenti

bus ærumnis.

To. I. 22. Mat.
4; 1I 2. Ebr. 1090

34. Ja. 1,2.

Petamus gu-
bernatio nem
in actionibus,
conſolationem
& ſuſtentatio-
nem in æru⸗
mnis.

9. 4. Ecce ita ſimplicisſimè his tribuspetitio nibus, neces-
ſitatem ipſiDeo incumbentem habeamus, veruntamen pro-
pter nos. Nobis enim tantum ſeritur ac metitur, ſi quid ora-

verimus; nempe ita (ſicut diétum eſt) ut in nobis quoq; il-
lud fiat, quod alioqui etiam extra nos fieri oportet. Nam
quemadmodum ejus nomen etiam nobis non orantibus
ſanctificari, & regnum ejus venire debet: ita quoq; volun-
tas ejus non poteſt non fieri, quanquam Diabolus cum
omnibus ſuis auxiliaribus copiis ei repugnet, iraſcatur, &
inſaniat, ſumma ope nitens, totumEvangelium ſubvertere.
Verùm propter noſmetipſos nobis orandum eſt, ut ejus
voluntas inter nos etiam, adverſus ejusmodi illorum in-
ſanias completa, locum inveniat, ut omnis illorum conatus
fruſtra ſit, & nos adverſus omnem in juriarum vim atq; in-
ſectationem concluſi perſeveremus, ac talem Dei volunta-
tem nobis nunquam diſplicere ſinamus.
N. 5-Talis, inquam, oratio, jam nunc noſtra debet eſſe tu-
tela & propugnatio, quæ fuget proſternatq; omne, quic-
quid Diabolus, Epiſcopi, yranni & hæretici adverſus
Evangelium noſtrum inſidiosè moliuntur. Permitte ſane,
ut

Oremus nos
regi & juvari,
ut vocatio ſit
felix & efficax,

ponendum

Diaboli ſævi-
tiæ, tyranno-

Petitio IV. 496

CATECHISMIuIS
Auxilium op- ut omnes magno erga nos iraſcantur ſtomacho, omnem

(quod ajunt) moventes lapidem, ut collatis in unum con-
ſiliis decernant, quomodo nos velint opprimere, ſubver-

rum terrocibus, tere, evellere, ut ſuæ voluntatis & conſilii fiant compotes.
& infrmitai Horum omnium improbis conſiliis & perfidis conſpira-

noſtræ.

P. 358.

T. 4. J.4 1 8.

Sequitur peti-
tio rerum cor-

poralium.

Panis quoti-

dianus quid.

bus proponeremus.

tionibus, unum atq; alterum Chriſtianum, hac armatum
precatiuncula, non verebor opponere: ille noſter murus
erit & propugnaculum, quo viéti ac profligati fœdè ſuc-
cumbent. Hanc equidem conſolationem habemus, &
hanc fiduciam obtinemus, certò fore, ut Diaboli ac o-

mnium inimicorum noſtrorum voluntas atque confili-

um, facta irrita evaneſcant, quamlibet tandem feroci-
ter inſoleſcant, aut ſemet ſecuros & potentes eſſe confi-
dant. Niſi enim illorum voluntas intercepta infringere-
tur: regnum Dei locum interris non haberet, ſed neq; no-
men ejus ſanctificaretur.

QuARTA PETITITIO.

Panem noſtrum quotidianum da nobis hodie.

TSeloes Zudnοοα οαα αραοddτο memores ſumus, hoc eſt,
. victus noſtri alendo corpori, & temporali vitæ ſuſten-
tandæ neceſſarii. Eſt autem verbum perbreve ac ſimplex,
ſed tamen latè patens. Ubi enim panem quotidianum pre-
caris ac nominas: ibi omnia, quæ ad quotidiani panis frui-
tionem pertinent, precaris, & rurſus eadem opera depre-
caris, etiam omnia, quæ huic impedimento eſſe poſſunt.
Quare cogitationes tuæ tibi probè aperiendæ ſunt & di-
latandæ, ne tantum in anguſtiis maèëtræ ac clibani conſi-

ſtas, ſed in ſpatioſum campum evageris, panem quotidia-

num, & omnis generis alimenta nobis producentem. Niſi

enim Deus è⁸ terris frages ſineret excreſcere, inſuper eas-

dem benediceret, & calamitate defenderet: nunquam
piſtum panem clibano extraheremus, aut diſcumbenti-

Ut

N

MAITOR. 497

O.·2 Ut autem compendiosè dicamus, hæc petitio conclu-
ſa in ſe complectitur omnia, quæcunq; ad hanc vitam in
hoc ſeculo traducendam pertinent, cujus ſolius gratia, quo-
tidiano plane opus habemus. Jam non tantùm ad hanc vi-
tam ſufficit, ut corpori noſtro proſpectum ſit, unde alatur
& tegatur, aliaq; habeat neceſſaria, verùm etiam ut cum
iis hominibus, quibuscum converſamur & vivimus, qui-
buscum commercia, & omnis generis negotia & contra-
ctus ſociamus & exercemus, pacata ac tranquilla temporis
conditione fruamur, Et in ſumma, quicquid ad domeſti-
cam rerum adminiſtrationem pertinet. Etenim ubicunq;
lIocorum, & domeſticæ & civilis adminiſtrationis uſus in-
terceptus, aut conturbatus fuerit, ut perpetuum tenorem
quietis obtinere nequeat: ibi quoq; vitæ alimenta inter-
cepta ſunt, planeq; de victu noſtro actum eſt. Eſtq; pror-
ſus res omnium maximè neceſſaria, diligenter orare pro
Magiſtratibus, I Tim. 2, I. quippe quorum tutela & opera
Deus nobis potisſimum viétus copiam, hu jusq; vitæ tran-
quillam conditionem conſervat. Nam quanquam omnibus
rebus à Deo datis, abundaremus affluentiſſimè: harum ta-
men nullam retinere poſſumus, neq; etiam cum ſecuritate
frui & gaudio, niſi conſtantem & pacatamReipublicæ admi-
niſtrationem nobis tribuerit. Ubi enim motus vigent & tu-
multus feruent bellici: hic quoq; panis quotidianus ſub-
tractus eſt, aut ad minimum impeditus.
§. 3. Quare cujusq; boni & vigilantis Principis inſignia,
multò juſtius pane inſignirentur, quàm Leonis imagine, aut
ſertis rutæ, aut in ipſa moneta imaginis loco, panes inſcul-
pti aptius cuderentur, admonendi gratia, cum eos, tum ipſo-
rum quoq; ſubditos, eſſe videlicet principes, quorum offi-
cio tutelam, ac pacem haberemus, neq; ſine illis aut pa-
nem edere, aut eundem nos ſervare poſſe. Cujus rei gratia
omni etiam honore digni ſunt, ut illis per nos benignè de-
tur, quicquid ex officio dare debemus & poſſumus, veluti
iis, quorum beneficio omnibus, quæcunq; poſſidemus,

molliter ac quietè fruimur, cum alioqui ne aſiem quidem

11 eramus

Petitio IV.
Quas res com-

p'ectatur hæc
petitio.

L. t. 5. J. 179.

180.

Orandum
pro magiſtrati-
bus, ut in pace
vivamus pie de
honeſte, p. 423.
486.

FPetitio IV. 498 CATEBCHISMVS

eramus ſervaturi. Adhæc, ut pro illis ipſis quoq; oremus,
noſtri eſt officii, ut per eos Deus plus benedictionis & bo-
norum nobis largiri dignetur.
Beneficia di. I. 4. Sit ergo ita paucisſimis indicatum & adumbratum,
dens conſide- quousq; hæc protendatur oratio, nempe per omnia hujus
itione hujus vitæ negotia atq; commercia. Ex his jam aliquis prolixas
petitionis. preculas poſſet Componere, ac multis verbis omnes par-
tes, quæ huc referendæ ſunt, ſigillatim percenſere, nimi-
1. Vidus. rum hæc nos orare, 1I. Ut Deus nobis præſtet victus & ami-
2⸗Valetudeo. Qtus copiam, domum, 2. proſperam corporis valetudinem,
3 erteii in utq; 3. fruges in agris magno cum fœnore, lætas provenire ſi-
vocatione. nat. 4. Deinde ut domi quoq; rei familiaris procurationem
5. Educatio H- ad juvet, ut uxorem pudicam, probos liberos, bene mora-
bereruw a. tam det familiam, & ſervet incolumem noſtrum laborem,
mæ, viæ, pol-OPificium, aut quamcunq; tandem rem efficiendam habe-
ſeſſionum. mus, proſperet atq; promoveat, fideles vicinos, ac bonos

5. Pax& victoοe amicos nobis jungat & offerat &c. Præterea ut Cæſari, Re-
Orig.

8. Honeſla cui- 8ibus, & omnibus ordinibus cumprimis verò noſtræ ditio-
ratum difcipli- nis Principi, ejusqꝗ; conſiliariis, proceribus atq; præfectis

na. ſapientiam, fortitudinem, & proſperitatem bene regnandi
APIpmſa i⸗ ſuppeditet, atq; erga Turcas & omnes inimicos victoriam:
ſimarum pœ- Subditis verò, & communi plebeculæ obedientiam, pa-
narum. cem, mutuam inter ſeſe vivendi concordiam. Contrà,
ut nos ab omnibus detrimentis victus ac vitæ cuſtodiat, à
pernicioſis tempeſtatibus, à ſæva grandine, à calamitoſis
Incendiis, à triſtibus aquarum inundationibus, à veneno,
ab annis peſtiferis, à pecorum lethali contagio, à belli ſævi-
tia & cædibus, ab annonæ difficultate, ab exitioſis beſtiis,
à pravis hominibus, à virulentis linguis &c. Hæc enim o-
mnia diligenter inculcare ſimplicibus, non eſt inutile, hæc
videlicet atq; ſimilia à Deo dari oportere, & ab eodem pre-
cibus impetranda eſſe.
§.§. Potiſſimum autem hæc oratio contra hoſtem etiam
P. 357. 360. nobis infenſiſſimum, nempe Diabolum, adornata eſt. Hæc
300.5 enim omnis ejus eſt cogitatio & deſiderium, ut hæc omnia,
quæcunq; à Deo impertita habemus, nobis auferat. Neq;
conten-

MAOR. 499

contentus eſt, rerum ſpiritualium procurationem fœde
conturbare, ut animas ſuis nugis ſeductas, ſuo imperio ſub-
jiciat, verum manibus pedibusq; obſtat etiam, enixè ſtu-
dendo, ne qua in terris externarum rerum adminiſtratio,
aut civilis ſtatus honeſtè & pacatè inſtitutus, diuù conſiſtat,
unde tot pasſim lites, jurgia, cædes, motus, ſeditiones, tu-
multus & bella concitat. Inſuper tempeſtates & grandines
em iittit è nubibus, aut contagione pecus inficit, aut corru-
pto cœli tractu aerem reddit peſtilentem & tabificum. In
ſumma maximè diſcruciatur animo, unum aliquem vel bo-
lum panis nos a Deo habere reliquum, eoq; pacatè veſci.
Et ſi in illius poteſtate eſſet conſtitutum, nec poſt Deum
oratio noſtra obſtaret: ſane ne cumulum quidem in agris
ſervaremus ineolumem, neq; ſalvum obulum in marſupio,
imo nec unius horulæ uſuram ad vivendum nobis conce-
deret, cumprimis verò iis, qui verbum Dei habent, & verè
Chriſtiani eſſe ex animo cuperent.
J.6. Ecce ad hunc quidem modum Deus nobis indicat,
quomodo omnes necesſitates noſtræ ſibi curæ ſint, tum
quam fideliter etiam temporalis victus noſtri rationem
babeat. Et quanquam hunc impiis etiam hominibus, &
improbis nebulonibus affatim ſuppeditare ſoleat, atq; tu-
eri: nihilominus tamen vult, ut pro eo conſequendo ore-
mus, ut certo cognoſcamus, nos hæc omnia ab ejus muni-
ficentia & liberalitate accipere, quo ita ejus paternam bo-
nitatem erga nos propenſam, non dubiis argumentis per-
ſpiciamus. Ubi enim manum ſuam aut clauſerit, aut ſub-
traxerit: nihil feliciter provenire poteſt, aut deniq; reti-
neri, id quod quotidie verisſimum eſſe experimur- Quam
enim hodie miſeriam non patimur, adulterina ſaltem mo-
neta, imo potiùs quotidianis aggravationibus & exactio-
nibus, in publicis commerciis, contractibus, negotiis, la-
boribus, eorum videlicet, qui pauperes pro ſua libidine
opprimunt, erundem d⸗ victum decurtant & imminu-
unt? Quod quidem nobis perferendum eſt: cœterumilli
ſibi proſpiciant, ne communis orationis jacturam ciane
1i 2 übi

Petitio VI.
Diaboli ra-
bies molientis
exitium priva-
tæ vitæ & infi=
nitas diſſipati=
Ones.

Et naturam
ſuſtentari à De-
0 & præcipuè
Eceleſiam De-
o curæ eſſe.

Diffieultates
imperiorinn
ſunt pœnæ
peccatorum.

Petitio V.

L. t. 4. J. 4192

In omni pre
catione prius
petenda remiſ
iio peccato-
rum.

P. 499.

Hic attenta
mens de re-
conciliatione
& mediatore
Chriſto dili-
genter cogitet.

500 CATECHISMVS

ſibi etiam atq; etiam caventes, ne hanc Orationis Domi-
nicæ particulam ſibi adverſam habeant.

p- 359. QVINTAPETITIO.

Et remitte nobis debita noſtra, ſicut & nos remitti-
mus debitoribus noſtris.

„

E Ic Articulus miſeram & ærumnoſam vitam noſtram
attingit, quæ, quanquam Dei Verbum habeamus,
credamus, ejus voluntatem faciamus & perferamus, ejusq;
donis ac benedictionibus alamur, peccatis tamen vacua
& immunis non eſt, adeo ut adhuc quotidie prolabamur,
modumq; excedamus, in mundo viventes cum homini-
bus, multa nobis ægre facientibus, cauſamq; impatien-
tiæ, iracundiæ, ultionis, & ſimilium exhibentibus. Ad-
hæc, Diabolum à tergo nos infeſtantem habemus, qui
ab omni parte nos impugnat, contraq; priores (ut dictum
eſt) Articulos omnibus modis decertat, ita, ut non ſit
poſſibile, In tam frequenti & aſſiduo certamine non quan-
doq; ſuccumbere.
§. 2. Quam ob rem hic iterum magna neceſſitudo oran-
di nobis incumbit: Optime pater, remitte nobis debita
noſtra. Non quod non ante, aut citra noſtram precationem
peccata nobis non remiſerit (ſiquidem Evangelium no-
bis dono dedit, in quo meræ peccatorum condonatio-
nes continentur, priusquam pro illo impetrando oravi-
mus, aut illud nobis in animum venit) verum propterea
nobis orandum eſt, ut talem remiſſionem agnoſcamus
& accipiamus. Qum enim carnis, in qua vivimus quoti-
die, ea ſit indoles & ingenium, ut Deo non fidat & cre-
dat, ſemper pravis ſit dedita concupiſcentiis, ut in dies
ſingulos dictis ac factis, faciendo & omittendo peccemus,
qua re conſcientiæ tranquillitas conturbatur, ut Dei iram
atq; indi gnationem perhorreſcat, & ita conſolationem &
fiduciam Evangelii amittat: peropus eſt quotidie atq; adeo
citra

MAIOE. 5or

citra intermiſſionem huc curſitare, conſolationis petendæ
gratia, qua conſcientiam iterum erectam ſublevemus.
§.3. Verum enimverò hoc eò valere debet, ut Deus inſole-
ſcentis animi tumorem nobis infringat, inq; humilitate re-
tineat. Eam enim ſibi prærogativam ſoli præſervavit, ut, ſi
quis ob ſuam probitatem fibi nimium placere eam confi-
denter jactare velit: aliosq; arroganter contemnere, ad ſe
reverſus ſemetipſum intueatur, hancq; orationem ſibi ante
oculos ponat, ita fore, ut mox inveniat, ſe aliis nihilo meli-
orem eſſe. Omnibus enim nobis coram Deo criſtæ demit-
tendæ & contrahendæ ſunt, ac gaudendum, ut remiſſionis
fiamus participes. Nec quisquam inducat animum, eò ſe
rem perducturum, ut, quamdiu hic vivimus, non opus ha-
beat ea remiſſione. In ſumma, niſi citra intermiſſionem re-
mittat Deus, actum eſt de nobis.
N 4. Jam itaq; hujus precationis hic eſt ſenſus, ne Deus
Peccata noſtra intueatur, nève meritis noſtris debita præ-
mia reddat, ſed nobiſcum clementer agat, peccatorum con-
cedens veniam, quemadmodum pollicitus eſt: atq; ita no-
bis lætam ac interritam largiatur conſcientiam, qua anima-
ti coram eo & ſtare & precari queamus. Ubi enim cordi cum
Deo non rectè convenit, neq; talem haurire poteſt fiduci-
am: nunquam in perpetuum aliquid ab eo precari ſuſtine-

Petitio V.

Inſignis Eccle-
ſiæ confeſſio in
hoc loco, agno-
ſcentis ſe habe-
re peccatum.

Senſus hujus
petitionis.

bit. Porrò autem ejusmodi fiducia, & animus lætitia geſti-

ens, non aliunde venire poteſt, quam ſi certò ſciat, pecca-
ta ſibi eſſe remiſſa. .
S.ſ. Verûm huic precationi neceſſarium, attamen conſo-
lationis plenum ad jectum eſt auctarium: Sicut & nos remit-
timus debitoribus noſtri; pollicitus eſt, ut ſecuri eſſemus, o-
mnia peccata nobis eſſe remiſſa & condonata, ita tamen
ut nos viciſſm proximo noſtro offenſiunculas, quibus ab

eo læſi ſumus, benignèremittamus. Nam quemadmodum

nos quotidie noſtris peccatis Deum offendimus, & tamen

ille omnia nobis benignè ignoſcendo, condonat: ita noſtri
quoq; erit officii, proximo ſubinde dare veniam, qui dam-
no, vi, atq; in juria nos afficit, dolo malo nobiſcum agit &c.

Ii 3 Si

Sacramentum
additum huic

petitioni de
noſtra conditi-

one, Sive de
poœnitemtia.

Petitio VI. 502 CATECHISMVS
Si gravaris ignoſeere proximo, non eſt quòd tibi pollicea-
ris aut cogites, Deum tibi tua peccata condonaturum. Sin
autem benignè ignoveris aliis: ea tibi conſolatio & ſecuri-
tas propoſita eſt, ut in cœlo quoq; certò tibi ignoſcatur.
Et hoc quidem non propter tuam ignoſcentiam aut veni-
am, quam largiris proximo: liberè enim facit, & gratuitò
ex mera gratia; cumillud ſe facturum receperit, quemad-
modum docet Evangelium: verùm ut nos certos ac ſecu-
ros faciat; tanquam ſigno unà cum promiſſione propoſi-
Lu. rI, 3. Sy. to, quæ huic orationi conſonat. Lucæé. 35. Remittite, & remit-
26 2.Gal .. tetur vobis. Eam ob rem Chriſtus quoque Macth. G. n. illico
vrle chr. *: poſt traditam orandi rationem repetit, inquiens: Senim
S remiſeritis hominibus peccata eorum, remittet & vobis pater veſten
cleſtis elibia Veſtrd.
S.6broinde huic orationi tale ſignum annexum eſt, ut
nos orantes promiſſionis admoneat, ut ita cogitemus: Opti-
me pater, ideo ad te oratum venio, ut mihi ignoſcas pro-
pitius, non quòd operibus queam ſatisfacere, aut veniam
àte promereri, ſed cùm tu hoc nobis promiſeris, ad jecta
etiam ſphragide, ut tam certus ſim veniæ, ac ſi dictam à te
abſolutionem accepiſſem. Quantum enim baptiſmus &
Sacramentum, pro externo ſigno conſtitutum præſtat:
tantum etiam hoc ſignum conſcientiam noſtram corrobo-
rare atq; exhilarare poteſt: eſtq; ideo inſtitutum pro aliis,
ut hoc omnibus horis uti atq; exercere queamus, ut re,
quam femper nobiſcum in parato habeamus.

L. t. 4. J. 42 0. p. 3060. SKXIA P ETI TIO.

Petitur gu⸗ Et ne inducas nos in tentationem.
bernatio, ad-
verſus tentan-

tem Diabolaum Am quidem ſatis ſuperq; audivimus, quantum requirat
ſicut prius re-. 'aboris & operis, omnia quæcunq; precamur, retinere,

miſſiopeccato- & in illis conſtanter perſeverare, tamen vel ſic vix fieri pos-
UW.

ſe, ut non labamur & hallucinemur. Adhæc quanquam er-
ratorum veniam & conſcientiæx tranquilliratem conſe qua-
Mur,

MATOn. 5e; betitio VI.
mur, ac per omnia à peccatis perpurgati ſimus: ita ta-
men vitæ noſtræ ratio comparata eſt, ut hodie unus ali-
quis ſtet, poſtero die cadat. Quapropter iterum nobis o-
randum eſt, ne nos jam probitatem & juſtitiam conſequu-
tos, & pacata erga Deum confcientia verſantes retro pro-
labi, ac tentationum impugnationibus cedere ſinat. Eſt
autem triplex tentatio, carnis, mundi, & Diaboli. Siqui-
dem in carne verſamur, ac veterem Adamum humeris no-
ſtris circumferimus; hic ſuis movetur affectibus, & nos
ſubinde provocat ac pellicit ad turpitudinem, ad ſocor-
diam, ad crapulam, & ingluviem, ad avaritiam & fraudu-
lentiam, ad decipiendum & defraudandum proximum,
& ut in ſumma dicam, ad omnes pravas cupiditates, quæ
natura nobisinfitæ ſunt, quæq; in nobis ſæpenumero exci-
tantur ab aliis videlicet ſodalibus, pernicioſis exemplis,
audiendo & videndo: quæ non rarèò vel Davidis animum,
vel ſi uspiam adhuc fuit incorruptior, poſſint inflammare
atque corrumpere. Deinde huic ſuccedit mundus, à quo
& dictis & factis offendimur, ac plane ad iracundiam & 2. Mundi.
impatientiam compellimur. Atque ut ſummatim virtutes
mundanas perſtringam, hic nihil aliud videre eſt, quàm
odium & invidentiam, inimicitias, ſimultates, jurgia,
vim, in jurias perfidiam, ultionem, maledicentiam, convi-
tia, contumelias, ſuperbiam & inſolentiam, nimio orna-
tu, honore, jactantia atque potentia ſemet efferentem,
ubi nemo poſteriores ferre ſuſtinet, ſed reliquos omnes
ſua pompa pofſt ſe relinquere ſtudet. His ſuccenturiatus ac- 3. Diabo li.
cedit nunc Diabolus, paſſim inſtigans ac provocans. Ve- b. 360. 357.
rum præcipuè in his perturbandis occupatus eſt, quæ ad 199·500.506.
conſcientiam & ſpiritualia negotia pertinent, nimirum
ut ex æquo & Verbum & opera Dei ventis & auræ, quod
dicitur, committamus & contemnamus, ut a fide & chari-
tate nos avellat, & in ſuperſtitionem, pravam noſtri fidu-
ciam, & cordis indurationem, aut in externam deſpera-
tionem, & Dei abnegationem & execrationem, aliaque
innumera & deteſtanda piacula iterum nos præcipitet.
1 i 4 Hi jam

Triplex ten-
tatio. p. 3 60.
1. Catnis.

Petitio VI. 504 CATECHISMuIS
Ignita tela. Hi jam ſunt laquei & retia, imo potius illa ignin tela, quæ
nequaquam caro & ſanguis, verum Diabolus in corda hu-
mana omnium venenatiſſimè torquet & jaculatur. Eph. 6. 16.
&. 2. Hæc æquidem magna ſunt & ardua pericula, nec le-
vium tentationum impugnationes, quæ cuiq; Chriſtiano-
rum perferendæ ſunt, graves abunde, ſi harum una ſola
p. 5e“ß. tantum toleranda eſſet. Inde omnibus horis ad orandum,
Deumq; invocandum compellimur, quamdiu in hac cala-
mitoſa vita conſtituti, ab omnibus partibus impugnamur,
infeſtamur & fugamur, ne Deus nos defeſſos patiatur oc-
cumbere, atq; ita demum iterum in peccata, dedecus & in-
credulitatem prolabi. Absq; hoc enim impoſſibile eſt, vel le-
viſſimam tentatiunculam vincere.
Induciin tenta: F. 3. Jam hoc nonſdicitur in tentationem inducere, quoties
mionem eſt labi vim ac robur reſiſtendi nobis ſuppeditat, neq; tamen tenta-
runur. tione ſublata aut adempta. Neq; enim quisquam tentatio-
nem aut illeétamenta devitare poteſt, donec in carne vitam
egerit, & Diaboli copiis circumuallatus fuerit. Et velimus
nolimus, tentationes nobis ſufferendæ ſunt, atq; etiam in
illis ipſis nobis verſandum eſt. Porro autem hoc depreca-
mur, ne in easdem prolabamur, & in iis ſubmergamur.
Quare longéè alia res eſt, tentationes perſentire, & iisdem
conſentire. Perſentire omnes cogimur, neq; tamen easdem
omnes, ſed nonnulli plures & graviores, veluti juventus
præcipue carnis tentationibus infeſtatur. Deinde, qui ad
maturam & conſtantem ætatem pervenerunt, jam grandi-
ores faéti, à mundo tentantur. Alii vero, qui rebus ſpiritua-
libus ſunt impliciti, nimirum fortes illi Chriſtiani, à Diabo-
lo. Verum ejusmodi tentationum ſenſus, quando præter
luntatem noſtram nobis objiciuntur, nemini nocere poſ
unt. Niſi enim ſentirentur, zenztiones dici non poſſent.
Porro tum demum confentimus illis, quando laxatis habe-
dulgemus, neq; vi neq; oratione repugnantes.

Wks IIsdelnInd

Certamina Quapropter convenit, nos Chriſtianos eſſe inſtructos, ac

Hiorim nere quotidie afſiduam tentationum pugnam expeéctare, ne
O uis tam oſcitanter & ſecure in utramvis (quod ajunt)

aurem

MAIOR. 05
aurem dormiat, quaſi Diabolus procul à nobis abſit, ſed
ubi ictus prævidendi & declinandi ſunt, diligenter advigi-
let. Quippe quanquam modò purus & caſtus ſim, ſim et-

Petitio VII.

iam patiens, mitis & dulcis, ſtans firma fide munitus: fieri

tamen poteſt, ut hac hora Diabolus tam peſtifero & vio-
lento telo cor meum configat, ut vix queat perſiſtere. Ejus.
modi enim hoſtis eſt, qui nunquam ceſſat aut defatigatur,
adeè ut ubi una tentationis procella impugnandi finem fe-
cerit, ſubinde decem aliæ ſuboriantur. Quapropter in tan-
ta difficultate non aliud relinquitur conſilium aut remedi-
um, quàm ad hanc orationem confugiendi, ac cum Deo
ex corde ita loquendi: Tu me orare juſſiſti optime pater,
fac precor, ne victus tentationibus retro in antiquam ffa-
gitiorum lernam prolabar. Hoc facto, videbis ac ſenties,
eas deſinere & minui, easdemq; victas herbam tibi porre-
cturas. Alioqui ſi tuis cogitationibus & proprio conſilio
tibi opem ferre anniſus fueris: rem malam tantum deteri-
orem facies, ac Diabolo majorem te impugnandi occaſio-
nem præbebis. Siquidem ſerpentinum caput habet, quod
ubi foramen, per quod irrepere poterit, nactum fuerit, to-
tum corpus, nemine obſtante, illico ſubſiequitur: cæterum
oratione fugari ac repelli poteſt.

ULTIMA PETITIO. p 361.
Sed libera nos à malo, Amen.

REæci Codices hoc loco ita habent, «αNHWMNα αααι ναμαρςNα
75 οναι ε. Quæ verba perinde ſonare videntur, quaſi
loquatur de Diabolo, quaſi velit uno faſce omnia perſtrin-
gere, ut hujus orationis ſumma adverſus hoſtem noſtrum
capitaliſſimum inſtituta ſit. Ille enim is eſt, qui ea omnia,
quæ oramus, ſummo ſtudio impedire conatur, nempe Dei
nomen ſeu gloriam, Dei regnum & voluntatem, panem
quotidianum, pacatam & lætam conſcientiam &c. Quam-
obrem hæc omnia ſummatim complectemur orantes:
Charisſime Pater, da precor, ut ab omni malo atq; infor-
11 F tunio

p. 504. 506.

De Clauſula
Gerh. t. 8. LL.
76 1.
Petitio genera-
lis petens libe-
rationem ab o-
mnibus mileri⸗
is hujus, vitæ
&c.

Petitio VII. F06 CATECHISMVS
tunio liberemur. Nihilominus tamen ea quoq; una incluſa
funt, quæcunq; mala ſub regno Diaboli nobis poſſunt con-
tingere, cujus generis ſunt: egeſtas, dedecus, mors, & bre-
viter omnium calamitatum & miſeriarum tragœdia, quæ
Diabolus in terris multiplex & immenſa eſt. Nam Diabolus, cum
endax & ho- on tantum mendax, verum etiam homicida ſit: nunquam
p. 3 57. 360. Hon nobis inſidioſe necem machinatur, ut animo ſuo mo-
411. 500. rem gerat, nobis in periculoſos caſus præcipitatis, aut
damno corporis affectis. Inde fit, ut complures fracta cer-
vice perimat, multos immiſſa inſania rationis uſu privet,
nonnullos in undis ſubmerſos ſuffocet, ac multos ad mor-
tem voluntariam ſibimet conſciſcendam adigat, aut alios
quospiam caſus terribiles ſubire compellat. Quare nihil
aliud in terris nobis fupereſt operis, quam ut indeſinenter
N Sα4. 5. adverſus capitalem hunc hoſtem oremus. Niſi enim divini-
tus conſervaremur, ne unicam quidem horam ab inſidiis
ejus tuti eſſemus.
Chriſtus hie Y. 2. Ex his jam dictis facile perſpicis, quomodo Deus
res kerenda⸗ pro omnibus rebus, etiam iis, quæ corporales ſunt, rogari
bomplexus eſt. Poſtulat, ut nusquam alibi quam apud eum unice ullum
quæratur aut expectetur auxilium. Cæterum hoc ultimo lo-
co poſuit. Si enim ab omnibus malis cuſtodiri & liberari cu-
pimus: neceſſum eſt, ut antea nomen ejus in nobis ſancti-
ſicetur, regnum ejus penes nos fit, voluntas ejus fiat. His
inquam, ante peractis, tum demum nos à peccatis, ab
ignominia cuſtodiet, præterea ab omnibus aliis, quæ aut
dolori, aut pernicioſa nobis eſſe queant.
. Amen vox F. 3. Ita nobis Deus omnes neceſtates noſtras, quibus
eider premimur, compendiofſisſimè propoſuit, ne qua nobis re-
cantes & hy- linqueretur negligendæ orationis excuſatio. Verum in hoc
pocritas. ſumma vis orationis ſita eſt, ut dicere quoque diſcamus
AMEN, hoc eſt, non hæſitare, orationem noſtram cer-
to eſſe, exauditam, & futurum eſſe quod precati ſumus.
Nihil enim aliud eſt, quam non hæfitantis fidei verbum,
non orantis temerè, ſed ſcientis Deum non mentiri, po-
ſteaquam audiendi facilitatem & certitudinem pollicitus
eſt

MATOR. H 507

eſt.]am ubicunq; talis fides non eſt: hic neq; veræ orationi
locus eſſe poteſt. Quare pernicioſa quædam illorum eſt

opinio ita orantium, ut non audeant, Amen, quoq; ad fi-
nem orationis ad jicere, hoc eſt, certò concludere, ſe exau-
diri, verùm in dubio perſeverant dicentes: Quji verò
tantum mihi ſumerem, ut jactarem Deummeas preces ex-
audiſſe, cùm me peccatorem eſſe non ignorem? Hujus rei
cauſa eſt, quod non ad promiſſionem Dei, ſed ad opus
proprium, ſuamq; dignitatem reſpiciant. Unde fit, ut ſuis
orationibus Deum tantùm ſubſannent, & mendacii coar-

guant. Hinc quoq; quamlibet prolixè orantes conſeqvun-

tur nihil quemadmodum divus jacobus c. I, 6. inquit: Qui

orat, in fide oret, nihil aæſitans. Qui enim haſitat, ſimilis eſt ftuctui ma-

ris, qui à vento movetur & circumſertur. Non ergo exiſtimet ho-
mo ille, quod accipiat aliquid à Domino. Ecce tanti refert,
apud Deum, ut certi ſimus nos non fruſtra orare,
& nullo modo preces noſtras vili
pendamus.

QUARTA PARS
CATECHISMI.
De Baptiſmo.

ACTENUs tres principales communis Chri-

ſtianæ doctrinæ partes executi ſumus. Præter
has ſupereſt, ut de duobus quoq; Sacramentis
y ab ipſo hriſto inſtitutis diſſeratnus, de quibus
☛☛F§ Cuivis Chriſtiano, ad minimum brevis quæ-
ſtitutio tenenda eſt: quandoquidem his ignora-
tis, nemo Chriſtianus eſſe poteſt, tametſi hactenus nihil
prorſus recti, nihil ſani de his traditum eſt populo. Pri-
mum verò ipſum Baptismum tractandum nobis propo-

nemus, per quem primitus in Chriſtianorum communio-

onem cooptamur. Ut verò rectè percipiatur, ordine cuncta
expli-

P. IV. De Ba-
ptilmo.

Sy. 7, 10.
Phil. 2, 1 5. De.
Tim. 2, 8.

Luth. t. 6. W.
Pp-⸗ 131. Pp. 8 2⸗
t. 4. J. 3 40.42 I-
A. C. a. 9. Ap.
13 6. A. S. I. Fo.
J. 30 1. Cat.
Mi. 362.

Doctrina de
Sacramentis
neceſſaria Ec-

De Bapti-

ſmo.

1. Ubi ſit inſti
tutus Bapti-
ſmus.

Autoritas

—

ſ08 CATECHISMuS
explicabimus, tantum ea tradituri, quæ cognitu erunt ne-
ceſſaria. Quomodo enim adverſus hæreticos Baptiſmus
defendendus ſit, hoc doctis relinquentes commendabi-
S. 2. Principio operæ pretium eſt ipſa verba exactè noſſe,
in quibus fundatus eſt Baptismus, & ad quæ omnia reſpi-
ciunt, quæ de Baptismo tractanda ſunt, nempe ubi Chriſtus
inquit, Mattheæi ultimo:

Euntes in mundum univerſum, docete omnes gen-
tes, baptiſantes cos in nomine Patris, & Filii, & Spiri-
tus ſancti.

Item, Marci ultimo:

Qui crediderit & baptiſatus fuerit, ſalvus erit. Qui
verè non crediderit, condemnabitur.

F. 3. In his verbis primùm tibi notandum & expenden-

mandati div- dum venit, hic extare Dei mandatum & inſtitutionem, ne

111.

dubitemus, Baptiſmum rem divinam eſſe, non abhomini-
bus excogitatam aut inventam. Nam quemadmodum pro
certo dicere poſſum, Decem præcepta, Symbolum fidei, O-
rationem Dominicam, nullum hominemè ſuo capite pro-
duxiſſe, ſed ab ipſo Deo data & manifeſtata eſſe: ita non mi-
nus vere jactare poſſum, Baptiſmum non eſſe humanæ ra-
tionis commentum, ſed ab ipſo Deo inſtitutum, adhæc ſeve-
1& præceptum, ut noſmet baptiſandos offeramus, aut non
ſalvari nos poſſe: ne quis in eam cogitationem fortè veni-
at, rem eſſe tam leviculam, ac rubeam novam tunicam in-
duere. In hoc enim ſumma vis & virtus pendet, ut Baptis-
mum veluti rem præclaram ac pretioſam magni æſtime-
mus. De eo enim vel maximè pugnamus & dimicamus:
ſiquidem jam mundus ita refertus eſt ſectis, vociferanti-
bus, Baptismum eſſe rem externam; rem externam vero
nullius eſſe uſus aut momenti. Verum pone, eſſe rem quo-
modocunque externam: hic autem extat Dei verbum &
man

MAITOR. 506

mandatum, quo Baptiſmus inſtituitur, fundatur & confir-
matur. Quicquid autem Deus inſtituit & faciendum præ-
cipit, certe non rem nihili, ſed rem pretioſam & utilem eſ-
ſe, neceſſe eſt: tametſil quoad externam faciem ſtramineo
culmo vilior eſſet. Potuimus hactenus per multa ſecula ma-
gnifacere Papam, literis ac Bullis ſuis vaniſſimis diſtribu-
entem indulgentias, altaria aut templa confirmantem,
tantum propter conceſſa ſigna & literas. Quanto majore
in pretio atq; exiſtimatione nobis baptiſmus habendus eſt,
cu jus ipſe Chriſtus autor extitit, quem ipſe præcepit, in-
ſtituit, ac in cujus nomine adminiſtratur. Ita enim verba
ſonant : Le & baptiſute, ſed non in veſtro, verum in Dei
nomine.
§. 4. Siquidem baptizari in nomine Dei, non eſt ab homi-
nibus, ſed ab ipſo Deo baptizari. Quapropter quanquam
manu hominis adminiſtratur, revera tamen opus DElI
cenſendum & habendum eſt. Ex quo quivis haud diffi-
culter poteſt colligere, Baptiſmi opus multo eſſe ſubli-
mius & præſtantius, quam ullum opus factum ab ullo di-
vorum, aut hominum. Sed enim hic omni ſtudio occupa-
tus eſt Diabolus, ut factitia quadam larva & facie nos de-
cipiat. Multo enim ſplendidius & præclarius eſſe videtur,
Carmelitam quempiam magna & laborioſa quædam fa-
cere opera: & nos ipſi multo majoris opera & merita no-
ſtra, quàm Dei æſtimamus. Verum ſcriptura ita docet,
quanquam omnium monachorum opera, quantumvis ni-
tentia, in unum conflata cumularentur, neq; tamen tam
pretioſa habenda forent, quam ſi Deus tantum ſtipulam
humi ſuſtulerit. Quid ita? Propterea quòd perſona nobili-
or eſt atq; excellentior. Jam vero hoc loco perſona nequa-
quam juxta opera, verum opera juxta perſonam æſtiman-
da ſunt, à qua dignitatem mutuantur & pretium. Verum
hic inſana ratio perverſe ac præpoſterè judicans ita exiſti-
mat, cum non perinde ſplendidam faciem Baptiſmus præ
ſe ferre ſoleat, atq; opera, quæ ipſa facit, nullius etiam mo-
menti eſſe Baptiſmum.
H. 5. Ex his

De Bapti-
ſmo.

Baptizari in
nomine Dei eſt
ab ipſo Deo
baptizari.

Collatio di-
vinorum ope-
rum & huma-
norum.

De Bapti- 510 CATECHISMIS

mo. H. 6. Ex his jam memoratis ſanum intelletum percipe,
pmnmg atq; interrogatus, quid Baptismus ſit, ita reſponde. Non
bP. 228.362. eſſe prorſus aquam ſimplicem, ſed ejusmodi, quæ Verbo
& præcepto Dei incluſa ſit, & per hoc ſanctificata, ita ut
nihil aliud ſit, quam Divina aqua, non quod aqua hæc
per ſe quavis alia ſit præſtantior, ſed quod ei verbum ac
præceptum Dei acceſſerit. Quocirca mera ſycophantia
eſt, & Diaboli illuſio, quòd hodie noſtri novi ſpiritus, ut
Anabapti- blaſphement & contumelia afficiant Baptiſmnum, Verbum
ſtæ. & inſtitutionem Dei ab eo divellunt, nec aliter intuentur
eum, quàm aquam è puteo hauſtam, ac deinceps ita
blaſphemo ore blaterant: Quid ergoutilitatis manus aqvæ
plena præſtaret animæ? Quis verò adeò vecors & inops
Sacramer- animi eſt, qui hoc ignoret, divulſis Baptiſmi partibus a.
um conſiat dquam eſſe aquam? Qua verò fronte tu tibi tantum ſumis,
verbo, & ſi- ut non verearis ab ordinatione Dei pretioſisſimum zαααα.αοα
gno, quæ in u- avellere, quo Deus illam conſtrinxit & incluſit, neq; inde
dividi. debent qivelli vult aut ſejungi? Quippe Verbum Dei, aut præce-
ptum, item nomen Dei, in aqua ipſa ſolet eſſe nucleus, qui
theſaurus ipſo cœlo & mundo omnibus modis nobilior eſt
& præſtantior.
In Ceremo- Y. 7. Ad hunc ergo modumita diſcerne, longè aliam rem
nus divinis eſſe Baptiſmum, atq; omnes alias aquas: non naturalis eſ-
verbo⸗ ſec ne ſentiæ gratia, ſed quod huic aliquid præſtantioris rei ad-
cum verbo Dei Jungitur. Ipſe enim Deus Baptiſmum ſuo honeſtat nomi-
conſideran- ne, ſuaq; virtute confirmat. Eam ob rem non tantum na-
dum. turalis aqua, ſed etiam divina, cœleſtis, ſancta, & ſaluti-
P. 5¹* fera aqua, quocunq; alio laudis titulo nobilitari poteſt,
habenda ac dicenda eſt: hocq; non niſi Verbi gratia, quod
cœleſte ac ſanctum Verbum eſt, neq; à quoquam ſatis am-
pliter, dignè, & cumulatè laudari poteſt: Siquidem o-
mnem Deĩ virtutem & potentiam in ſe habet comprehen-
ſam. Inde quoq; Baptiſinus ſuam accipit eſſentiam, ut
p. 625. Sacmmenti appellationem mereatur, quemadmodum ſan-
ii,u. Gus etiam Auguſtinus: Accedat, inquit, verbam ad
70. in Hc. leémentum, & ſit Sacimentum, hoc eſt, res ſancta atq; divina.

80. in jo. 1
N. 3. Quocir-

MAIOR. 5II
§. 8. Quocirca nunquam non docemus, Sacramenta & o-
mnes res externas à Deo ordinatas & inſtitutas non intuen-
das eſſe, juxta craſſam illam & externam larvam, veluti nu-
cis putamina intuemur, ſed quemadmodum hiſce verbum
Dei incluſum ſit. Neq; ſecus de parentum ſtatu & Magi-
ſtratibus loquimur. quos ſi eatenis intueri volumus, qua-
tenus nares, oculos, aures, cutem, pilos, carnem & oſſa ha-
beant, tum Turcis & gentilibus ſunt ſimiles, ac aliquis dice-
re poſſet: Cur hos ma joris facerem, quam alios? Atqui ac-
cedente præcepto, Honora patrem tuum & matrem tuam,
alium virum video, divina ma jeſtate & gloria exornatum.
Præceptum, inquam, aureus ille torques eſt, quem collo cir-
cumfert, imò potius corona in capite, indicans quomodo
& quam ob rem hæc caro & ſanguis honorandi ſint. Ita
quoq; ac multo quidem vehementius Baptiſmo honor ha-
bendus eſt propter verbum, quippe quem ipſe Deus & ver-
bo & facto honoravit, adhæc miraculis cœlitus oſtenſis
confirmavit. Num enim putas rem fuiſſe jocularem, Chri-
Rum ſemetipfam Jobanni baptizandum obtuliſſe, cælum ſimul
apertum eſſe, & Siritum ſanctum propalam à cœlo columbina
ſpecie devolaſe, nec quicquam affuiſſe, quod non certis-
ſimis documentis Divinam majeſtatem & gloriam repræ-
ſentaſſet? Quare iterum atq; iterum repetens moneo, ne
hæc duo Verbum & Aquam, ullo modo dis jungi atque
divelli patiamur. Separato enim inde verbo, non alia
eſt aqua, atq; illa, qua in culina ad elixandas carnes culinæ
præfecta utitur, poteſtq; non malè balneatorum dici Bapti-
ſmus. Cæterum conjuneto Verbo,ſicut Chriſtus ordinavit
& inſtituit, tum Sacramentum eſt, ac Chriſti Baptimm dici-
tur. Et hæc prima hujus inſtitutionis pars ſit de eſſentia
& dignitate hujus Sacramenti.
F. 9. Deinde, poſteaquam certi ſumus, quid ſit Baptiſmus
& quid de eo ſentiendum: etiam illud nobis diſcendum ve-
nit, quam ob rem, & in quem uſum, Baptiſmi ratio inſtituta
ſit, hoc eſt, quid utilitatis baptiſatis adferat, conferat & pa-
riat. Verum neque hoc melius atq; compertius, quam ex
verbis

De Bapti-
mo.

p. 342: 412

514.

Mat. 3, 16. Joh.
1, 32.
Rerelatio di-
vinitatis in Ba-
ptiſmo Chriſti
facta.

Quando Ce-
remoniæ ba-
bent rationem
Sacramenti.

2.
Effectus Ba-
ptiſmi remiſſio
peccatorum &
donatio Spiri⸗
tus ſancti.

De Bapti-
ſmo.

p. 363. 510.

P. 527. 75.

Ad Anaba-
ptiſtarum ob-
jectionem re-
ſponſio.

512 CATECHISMuS
verbis Chriſti ſuprà citatis ſciri poteſt ac percipi, nimi-
rum Marc. 16, 16. Qui crediderit „& baptiſatus fuerit, ſalvus erit.
Quare rei ſummam iita ſimplicisſime complectere, hanc vi-
delicet Baptismi virtutem, opus, fructum, & finem eſſe, ut
homines lalvos faciat. Nemo enim in hoc baptizatur, ut
princeps evadat, verum ſicut verba ſonant, ut ſalvus fiat.
Cæterum ſalvum fieri ſcimus nihil aliud eſſe, quam à pec-
cati, mortis & Diaboli tyrannide liberari, in Chriſti re-
gnum deferri, ac cum eo immortalem vitam agere. Ex
hoc iterum non obſcurè perſpicis, quanti momenti ac
pretii Baptiſmus habendus ſit, in quo tam inæſtimabilem
tamq;; ineffabilem theſaurum conſequimur. Atq; hoc i-
pſum ſufficienter indicat, Baptiſmum ſolam ac ſimplicem
aquam eſſe non poſſe. Ejus enim virtutis ſimplex aqua eſ-
ſe non poteſt, verùm enimvero Dei verbum facit, tum
quòd (ut ſupra diximus) Dei nomen in illo ſit. Jam ubi-
cunq; Dei nomen eſt: ibi vitam quoq; & ſummam felici-
tatem eſſe neceſſe eſt, ut non injuria, divina, beata, fru-

GQuoſa, & omnis gratiæ plena aqua dici poſſt. Etenim
verbi divini acceſſione eam virtutem conſequitur, ut la-
vacrum regenerationis ſit, ſicuti nominat Paulus ad Titum ter-
tio, V. 6.
S. io. Quod autem naſutuli noſtri, novi illi ſpiritus, ſuper-
ciliosè admodum fabulantur, fidem ſolam eſſe, quæ ſal-
vos faciat, opera verò & res externas ad ſalutem conſe-
uendam, nihil præſtare aut facere. Reſpondeo. Sanè in
nobis nihil aliud facere aut operari ſalutem quâm fidem,
qua de re mox infrà latius Atqui hoc cœcorum duces vi-
dere nolunt, finem neceſſario aliquid habere, quod cre-
dat, hoc eſt, cui innitatur, & qua re ſuffulta perſiſtat. Ita
jam fides aquæ adhæret creditꝗ; Baptiſmum eſſe, in quo
mera beatitudo & vita eſt; non aquæ virtute (ut abundè
dictum eſt) ſed per hoc, quod Baptiſmus Verbo ordina-
tione divina unitus & confirmatus eſt ejusq; nomine no-
bilitatus. am hæc credens quid aliud quâm in Deum cre-

do, ut in eum, qui ſuum Verbum Baptismo indidit & inſeru-
1 tb„

MAIOER. 57513

it, ac nobis externas res proponit, in quibus tantarumre-
rum theſaurum comprehendere queamus?

& II. Jam usque adeò inſaniunt novi illi Spiritus, ut dis-
jungere non vereantur fidem, & rem, cui fides adhæreſcit &
alligata eſt, tametſi externa ſit. Verùm hæc non poteſt
non externa eſſe, ut ſenſibus percipi & comprehendi pos-
ſit, atque ita deinceps animo infigi, quemadmodum to-
tum Evangelium externa quædam & corporalis eſt præ-
dicatio. In ſumma, quicquid DEus in nobis facit &
operatur, tantùm externis iſtiusmodi rebus & conſtitu-
tionibus operari dignatur. Ubicunque jam loquitur, imò
potius quocunq; aut per quemcunq; loqvutus fuerit, eo
fidei dirigendi ſunt oculi, eiq; adhærendum. Jam hic ver-
bum Dei in promptu habemus, Mar. 16, 16. Qui crediderit
& baptiſatus fuerit, ſalvus erit. Quorſum iſta verba alias quam

de Baptiſmo dicta ſunt, hoc eſt, de aqua divino ordi-

ne fundata & confirmata? Ex hoc ſequitur, Äůt is, qui Ba-
ptiſmum contemnit & rejicit, Verbum Dei, fidem & Chri-
ſtum quoque rejiciat, eo nos ducentem & Baptiſmo alli-

gantem.

F. 12. Tertiò, cognita jam ingenti cum virtute tum utili-
tate Baptiſmi, videamus ulterius, quæ perſona ſit talia acci-
piens, quæ per Baptiſmum offeruntur. Hoc iterum pul-
cherrimè & clarisſimè in his verbis expreſſum eſt: Qui cre-
derit & baptiſatus fuerit, ſalvus erit. Hoc eſt, ſola fides per-
ſonam dignam facit, ut hanc ſalutarem & divinam aquam
utiliter ſuſcipiat. Cùm enim hoc in verbis unà cum a-

qua nobis offeratur & proponatur, non alia ratione po-

teſt ſuſcipi, quèm ut hoc ex animo credamus. Citra fidem
nihil prodeſt Baptiſmus, tametſi per ſeſe cœleſtis & inæſti-

mabilis theſaurus eſſe negari non poſſit. Ildeò unicum illud

verbum (Qui erediderit) tantum poteſt, ut excludat atque
re jiciat omnia opera, quæcunq; facere poterimus hoc ani-
mo, ut per ea ſalutem conſequamur & promereamur. jam
enim ita irrevocabiliter decretum eſt, quicquid fides non
K k eſt

De Bapti-

imo.

Sactamenra
ſunt ſpect :ceula
ſeu teſtimonia
promiſſionibus
addita, ut certi-
us credamus.

III.
Qulbus pro-
ſit Baptiſmus.

De Bapti-

ſmo.

Aliud argu-
mentum ad-
Verſaztiorum.

Mandatum⸗-
Ite baptiz ate.
p. 3 42. 4† 12.

LRe

514 CATECHISMuIS=

eſt, illud ad conſequendam ſalutem nihil profuturum, neq;
tantillum conſeqvuturum.
§. 12. Quod ſi, ut ſolent, dixerint: Tamen ipſe quoq; Ba-
ptifmus opus eſt, & tu dicis, opera ad fſalutem conſequendam
nullius eſſe momenti, ubi tunc manet fides? Reſponde.
Sanè verò noſtra opera ad ſalutem nihil faciunt: porrò
autem Baptiſmus non noſtrum, ſed Dei opus eſt. Dei enim
Baptiſmus, ut dictum eſt, longè lateq; à balneatoris Ba-
ptiſmmo tibi ſecernendus eſt. Dei autem opera ſalutifera
ſunt, & ad ſalutem conſequendam neceſſarla, neque ex-
cludunt, ſed fidem requirunt, citra quam comprehendi
non poſſent. Eo enim, quod te aqua perfundi ſinis, Bapti-
ſmum nondum percepiſti aut ſervaſti, ut inde aliquid emo-
Iumenti ad te redeat. Verùm inde primùm tibi proderit,
ſi hoc conſilio temet baptizandum obtuleris, ut Dei man-
dato & inſtitutioni ſatisfacias, ut in nomine Domini ba-
ptiſatus promiſſam inaqua ſalutem conſequaris. Jjam hoc
neque manus neque corpus efficere poteſt, ſed corde cre-
dendum eſt. Ita vides liquidò, hic nullum eſſe opus, quod
Anobis fiat, ſed theſaurum, quem ille nobis largitur, ſola
fides adprehendit: non ſecus atque Dominus Jeſus in cru-
ce nullum opus eſt, ſed theſaurus verbo comprehenſus,
nobisq; oblatus, quem ſola fides apprehendit & conſe-
quitur. Injuriam itaq; nobis faciunt, cum adverſus nos
vociſerantur, quaſi contra fidem doceamus: cum tamen
unice illam urgeamus & inculcemus, ut quæ tam ſit neces-
ſaria, ut ſine illa nihil quicquam poſſimus adprehendere
aut confequi.
5§ 13. Ita quidem habemus tres hu jus Sacramenti partes.
quas qui vis Chriſtianus tenere debet, præcipuè vero, quod
Baptiſmus Dei ſit conſtitutio, in omni honore ac pretio
habenda. Quæz una abundeè ſatis nos movere debet, ta-
metſi res prorſus ſit externa. Quemadmodum quartum
præceptum, Honora patrem tuum & matrem tuam, tantum
de corporali carne & ſangvine honorandis conſtitu-
tum eſt, in quo non carnem & ſangvinem; ſed Dei præce-
ptum

. MATOR. 4 FI5
Num intuemur, cui illa incluſa ſunt, cujusq; gratia, caro &

ſanguis pater ac mater dicuntur. Ita quoq; ſi præter hæc

verba, Iee & baptizate & . nihil nobis eſſet aliud, attamen
nobis illa, ut Dei conſtitutio, arripienda eſſent & facienda.
Jam hic non tantum adeſt præceptum & mandatum faci-
endi, verum etiam promiſſio. Quare multo præſtantior
eſt, atq; ſublimior Baptiſmi conſtitutio, quam alia, quæ à
Deo præcepta & ordinata ſunt. In ſumma, adeo plena eſt
conſolationis & gratiæ, ut ejus ſublimitatem cœlum ac ter-
ra aſſequi nequeant. Verum h arte opus eſt, ut hæc vera

eſſe credantur; neq; in theſauro quicquam deſiderari po-

teſt: in hoc vis ſita eſt, ut comprehendatur, & comprehen-
ſus firmiter retineatur.
F. I4. Quapropter quivis Chriſtianus per omnem vitam
ſuam abunde ſatis habet, ut Baptiſmum rectè perdiſcat,
atque exerceat. Sat enim habet negotii, ut credat firmi-
ter, quæcunq; Baptiſmo promittuntur, & offeruntur, vi-

ctoriam, nempe, mortis ac Diàboli, remiſſionem pecca-
torum, gratiam D ET, Chriſtum cum omnibus ſuis ope-

ribus, & Spiritum ſanctum cum omnibus ſuis dotibus.
Breviter iſta omnia, quæ Baptiſmus ſecum adportat, o-
mnem humanam cogitationem exuperant, ita ut ſi imbe-
cilla natura animo repeteret, non injuria in dubium ve-
niret, num vera eſſe poſſint. Ipſe enim æſtima, Quod ſi
uſpiam gentium eſſet medicus ea arte præditus, qua poſ-
ſet efficere, ne homines morerentur, aut ſi mortem

oppeterent, poſtea tamen perpetuo viverent, quam non

ad eundem maximi minimique certatim & undarum in-
ſtar multis cum opibus curſitarent, ita ut præ divium
turba nulla daretur accedendi copia? Jam hic in Bapti-
ſmo parvis & amplis, hoc eſt, omnibus gratuitò ad fores
usq; offertur ejusmodi theſaurus & medicina, quæ mortem
abſorbet, ac homines in vita conſervat. Ita Baptiſimnus in-
tuendus eſt, & nobis fructuoſus faciendus, ut hoc freti
corroboremur, & confirmemur, quoties peccatis aut con-
ſcientia gravamur, ut dicamus : Ego tamen baptizatus
K k 2 ſum:

7

De Bapti-
ſmo.

Promiſſio:

Qui ctediderit
& baptizatus
fuerit.

Aſſiduus

Baptiſmi ulus
in omni vita.

De Bapti- 116 CATECHISMIuIS

ſmo.

De Baptiſmo
infantum. p.
14. 136. 301⸗
786. 788⸗

Sentire in-
fantes bapti-
zandos.
Prior reſpon-
ſio.

ſum: quod ſi baptizatus, certum eſt, ea promiſſa mihi
data eſſe, me beatum fore, ac vitam immortalem & ani-
ma & corpore poſſeſſurum. Ideo enim hæc duo in Baptiſ-
mo fiunt, ut & corpus aqua perfundatur, quod præter
aquam nihil plus poteſt capere, & ad hæc verba profe-
runtur, ut hæc anima capiat. Jam vero quoniam & aquam
& verba unum Baptiſmum eſie conſtat, ſequitur, ut & cor-
pus & anima ſalva fiant, ac in æternum vivant. Anima qui-
dem per Verbum, qui credit: corpus autem, quoniam
animæ unitum eſt, & Baptiſmum quoq; adprehendit,
qua ratione poteſt adprehendere. Quare neq; in anima
neq; in corpore uspiam rem precioſiorem habemus: ſi-
quidem Baptiſmi auxilio prorſus ſancti ac felices reddi-
mur, id quod alioqui nulla vita, nullum uspiam opus po-
teſt aſſequi.
§. I5. Hæc quidem de Baptiſmi eſſentia, utilitate & uſu,
quæcunq; ſcitu erant neceſſaria, diéta ſufficiant. Hoc vero
loco occurrit quæſtio, qua hodie Diabolus per ſectas ſuas
mundum varie illaqueat, nempe de puerorum Baptiſmo,
num illi quoq; credant, aut recte baptizentur. Ad hanc
nos ita breuiter reſpondemus: Qui ſimplici intelligen-
tia præditus eſt, ille hanc quæſtionem indchſcuſſam à ſe re-
moveat, ac doctoribus diſcutiendam relinquat. Quòd
ſi tamen reſpondere volueris, ita reſponde: Puerorum
Baptiſmum Chriſto placere & gratum eſſe, ſuo ipſius o-
pere abunde oſtenditur, nempe quod Deus illorum non
paucos ſanctificavit, eosdemq; Spiritu ſancto impertivit,
qui ſtatim a partu infantes baptizati ſunt. Sunt etiam ho-
die non parum multi, quos certis indiciis animadverti-
mus Spiritum ſanétum habere, cum doctrinæ eorum,
tum etiam vitæ nomine: Sicut & nobis gratia Dei datum
& conceſſum eſt, noſſe Scripturas interpretari, & Chriſtum
cognoſcere, quod citra Spiritum ſanctum nullo modo
fieri poſſe, nemo dubitat. At ſi puerorum Baptiſmus Chri-
ſto non probaretur: nulli horum Spiritum ſanctum, aut
ne particulam quidem ejus impertiret, atq; ut ſummnifm
gquod

MAIOR. 517
quod ſentio, eloquar, per tot ſecula, quæ ad hunc usq; diem
elapſa ſunt, nullus hominum Chriſtianus perhibendus eſ-
ſet. Quoniam vero Deus Baptismum ſui Sancti Spiritus di-
ſtributione confirmat, id quod in nonnullis patribus, divo
Bernhardo, Gerſone', johanne Huſs non obſcuris argu-
mentis intelligitur, neq; ſancta Chriſtianorum ccleſia usq;
ad conſummationem ſeculi interibit: fateri coguntur, Deo
Baptiſmum non diſplicere. Neq; enim ſibi ipſe poteſt eſſe
contrarius, aut mendaciis & nequitiæ ſuffragari, neq; huic
promovendæ Spiritum ſuum impertire Et hæc fere optima
& firmisſima eſt pro ſimplicibus & indoctis comprobatio.

Neq; enim hunc articulum, credo Eccleſiam Catholicam, com-

munionem ſanctorum & . nobis eripient aut ſubvertent un-
quam.
§ 16. Deinde hoc quoq; dicimus, nobis non ſummam vim
in hoc ſitam eſſe, num ille, qui baptiſatur credat, nec ne:
per hoc enim Baptiſmo nihil detrahitur. Verum ſumma rei
in Verbo & præcepto Dei conſiſtit. Hoc quidem aliquanto
eſt acutius, veruntamen in hoc totum verſatur, quod di-
xi, Baptiſmum nihil aliud eſſe, quam aquam & verbum
Dei ſimul juncta, Hoc eſt, accedente aquæ verbo, Bapti-
ſmus rectus habendus eſt, etiam non accedente fide. Neq;
enim fides mea facit Baptiſmum, ſed baptiſmum percipit
& apprehendit. Jam Baptiſinus non vitiatur aut corrum-
pitur, hominibus eo abutentibus, aut non rectè ſuſcipien-
tibus, quippe (ut dictum eſt) qui non fidei noſtræ, ſed ver-
bo Dei alligatus eſt. Nam quanquam hodierno die judæus
quiſpiam fraudulenta quapiam ſimulatione & malitioſo
propoſito veniret, ſe baptiſandum offerens, nosꝗ; eundem
ſerio omni ſtudio baptiſaremus, nihilominus nobis dicen-
dum eſſet, Baptiſmum verum & rectum eſſe. Hic enim
aqua unà cum verbo Dei præſto eſt, tametſi ille non recto
animo, ut debebat, ſuſceperit: ſicut illi, qui indignè ad cœ-
nam Domini accedunt, verum corpus Domini accipiunt,
quanquam non crediderint.
J. I7. Ita vides Rottenſium ob jectionem vanam eſſe & nul-
Kk 3 lius

Poſterior re-
ſponſio.p.5 19.
524.5 26.700.
716.

Exempla.

De Bapti-
imo.

„18 CATECHISMuS

lius roboris. Nam quemadmodum diximus, quanquam
pueri non crederent, quod nullo modo affirmandum eſt,
(ut jam oſtenſum eſt) tamen Baptiſmus verus eſſet, neq;
quisquam eos rebaptiſare debet: veluti Sacramento nihil
detrahitur, tametſi aliquisad ejus participationem improe-
bo animo accedit: neq; ferendum eſſet, ut eadem hora
propter priorem abuſum ad ſumendum accedat denuo,
quaſi initio verum Sacramentum non percepiſſet. Hoc
enim eſſet ſumma ignominia Sacramentum afficere. Qua
verò ratione verbum & inſtitutio Dei propterea irrita eſſe
debebunt, quia nos non rectè utimur? Fropterea dico, ſi
non rectè credidiſti prius, tamen adhuc crede, atq; ita di-
cas: Baptismus quidem rectus fuit, ego verò eundemnon

reètè ſuſcepi. Nam ego ipſe quoq; & omnes alii, qui ba-

Collatio ri-
tus Baptiſmi &

cœnæ Demi-
Ni.

Refutatio ra-

ptiſantur, coram Deo ita coguntur dicere: Venio huc in
mea & aliorum fide, neque tamen aſſeveranter affirmare
audeo, me certo credere, & multi pro me precantur,
ſed huic fidens innitor, quod hoc verbum & præceptum
tuum ſit. Quemadmodum ad cœnam corporis & ſangvi-
nis Domini accedo, non meafide, ſed Chriſti verbo fre-
tus, ſive jam firmo, ſive infirmo ſim animo, illud ego Deo
meo commendo. Hoc tamen compertè teneo, quod juſſu
Dei mihi accedendum, edendum & bibendum eſt &c.
quodq; mihi ſuum corpus & ſangvinem donat, quæ res
nunquam mihi mentietur, aut me decipiet. Ad hunc mo-
dum cum puerorum Baptiſmo quoque facimus, Puerum
Eccleſiæ miniſtro baptilandum adportamus, hac ſpe atq;
animo, quod certo credat, verùm propterea non baptiſa-
mus, ſed potius quod Deus ita faciendum nobis præcepe-
rir. Cur ita? Ideo quod certi ſimus, Deum non mentiri.
Ergo & proximus meus, & in ſumma, omnes homines er-
rare poſſunt & fallere, porrò autem verbum Dei nec poteſt
errare nec fallere.

§. 18. Quecirca nimium utiq; confidentes & craſſi ſuntSpi-

tiocinationis ritus illi, qui ita concludentes inferunt: Übi fides non eſt, ibi
Anabaptiſticæx. nec Baptiſmus rectus eſſe poteſt, Quaſi ita velim conclu-

dere;

MA 70 2. 519 De Baptt.
dere ſi fidem non habuero, ſequitur, Chriſtum nihil eſſe; ſmo.
Aut ſic, ſi ma jorum juſſis morem non geſſero, nec paren-
tes nec magiſtratus quicquam ſunt. Reetène ac bene colli-
gitur, ubi quis non facit, quod illi faciendum fuerat, pro-
pPpPrterea ſequi, rem per ſe nihil eſſe aut valere? Quin potiùs
argumentum inverte: atq; ita collige, Sanè ob id ipſum ba-
ptiſmus quantivis pretii & rectus habendus eſt, quod non
rectè ab hominibus ſuſceptus eſt. Quippe ſi per ſe Bapti-
ſmus rectus non eſſet, eo nullo modo poſſemus abuti, aut
abutendo delinquere. Abuſus non tollit, ſed confirmat
ſubſtantiam, vulgò dici ſolet. Siquidem aurum nihilominus
manet aurum, quantumvis illud meretricula cum ſcelere
& dedecore geſtet ac circumferat.
JI. 19. Quare tandem ſemel concluſum eſto, Baptiſmum
omni tempore rectum eſſe ac plenam permanerelejus ſub- bP. 513. 517.
ſtantiam, etiamſi vel unus hominum baptiſaretur, neq; ta-.7.
men rectè crederet. Neq; enim id, quod ſemel Deus ordina-
vit & locutus eſt, ab hominibus mutari ſinit aut perverti.
Verum enimvero usq; adeo excœcati ſunt fanatici illi ſpiri-
tus, ut Dei præceptum ac verbum perſpicere nequeant:
necd; baptiſmum & magiſtratus aliter intuentur, atque a-
quam in fluviis ac olla, aut alium quempiam hominem: &
cum nullam fidem aut obedientiam videant, & baptiſmus
& magiſtratus nihil eſſe cogitur. Hic vero clandeſtinus &
ſeditioſus latitat Diabolus, qui perlubenter coronam ma-
giſtratui eriperet, ut deinceps oppreſſusconculcaretur pe-
dibus, adbæc omnia Dei opera & ordinationes redactæ in
nihilum ſubverterentur funditus. Ideo nobis advigilan-
dum eſt naviter omni panoplia inſtructis, ne à verbo Dei
divelli & abſtrahi nos patiamur, ut baptiſmmum non nudum
N & ſolum ſignum eſie credamus, quemadmodum noſtri ſper-
mologi ſomniant. V
j 1 j Iv.
J.20. UItimo neq; illud prætereundum aut ignorandum De Ronig
eſt, quid baptiſmo ſignificetur, tum quam ob rem Deus one ſtenikeca⸗
talibus externis ſignis & geſtibus hoc Sacramentum cele- Baptiſini.
brandum inſtituerit, per quod primum in Chriſtianorum
. Kk 4 com-

Ritus ipſe
pingit præci
puam ſigniſi-
cationem.3 64.

Vetus home.

Mortificatio
carnise

4²⁰ CATECHISMUIS

communionem cooptamur. Opus vero aut geſtus eſt,
quòd baptizandi in aquam mergimur, qua prorſus conte-
gimur, & poſtea merſi iterum extrahimur. Hæ duæx res in
aquam mergi, & iterum emergere, virtutem & opus Ba-
ptiſmi ſignificant, quæ non ſunt alia, quam veteris Adami
mortificatio, & poſtea novi hominis reſurrectio. Quæ duo
per omnem vitam nobis indeſinenter exercenda ſunt: ita
ut Chriſtiani vita nihil aliud ſit, quam qvotidianus quidam
Baptismus, ſemel quidem inceptus, ſed qui ſemper exer-
cendus ſit. Ita enim fieri neceſſe eſt, ut ſubinde veteris A-
dami ſordes repurgentur atq; eluantur, ut novi hominis
nitor & forma prodeat. Quid autem eſt vetus homo? Hoc
nimirum eſt, quod ab Adamo patre noſtro nobis ſucceſſi-
one quadam hæreditaria innatum eſt, ſcilicet quod ſumus
iracundi, immites, invidi, luxuriofi, avari, pigri, ſuperbi,
increduli, breviter omnibus vitiis contaminati, & in qui-
bus natura nihil boni ineſt. Jam in Chriſti regnum de-
lati, hiſce vitiis quotidie decreſcendum eſt, ut fubinde ma-
gis atq; magis mitiores, liberaliores, patientiores, man-
ſuetiores fiamus, ſemper aliquid avaritiæ, odio, invidentiæ,
ſuperbiæ, atq; id genus vitiis detrahentes.
Y. 2 I. Et hic eſt rectus Baptiſmi uſus inter Chriſtianos,
per aquæ merhionem ſignificatus. Cæterum ubi Baptiſmi exer-
citium non viget, ſed Adamo veteri habenæ laxantur, ut

indies fiat ferocior: hoc non dicitur uii Baptiſmo, ſed eidem

G ermanicum
pro verbium.

reluctari. Qui enim extra Chriſtum ſunt, non poſſunt non
quotidie in pejus degenerare, ſicut & vulgato eoq; vero
dicitur proverbio; Nunquam non deteriores, quo ſenio-
res, eò pejores (Immer je aͤrger / je laͤnger / je boͤſer) Quocd
ſi quis anno ſuperiore nonnihil cœpit faſtu inſoleſcere, &
ad rem attentus eſſe: ille mox anno ſequente multo fit in-
ſolentior, & ad rem attentior, ita ut vitia ab incunabulis
cum eo certis quibusdam incrementis progrediantur. In-
fans puer nullis ſingularibus vitiis infectus eſt: ſed ubi ad-
oleverit, immodeſtæ, intemperantis, & laſcivæ vitæ inqui-
namentis contaminatur: mox conſtantem ac virilem æta-
tem

MAIOR. 52I

tem conſecutus, tum demum magis atque magis vera illa
vitiorum ſeges erumpit. Quare vetus homo naturam ſu
am nemine obſtante ſequitur, ſi non Baptiſmi virtute co-
êrcitus & refrenatus fuerit. Contra, ubicunq; Chriſtiani
facti ſunt, decreſcit quotidie ac imminuitur, donec pror-
ſus abolitus fuerit. Et hoc eſt verè in Baptiſino mergi, & ite-
rum quotidie emergere⸗. Itaque hoc conſilio externum
ſignum nobis propoſitum eſt, non tantum, ut emcaci-
ter operetur, verum etiam ut aliquid ſignificet. Jam ubi-
cunq; fides fructibus fœcunda viget, hic Baptiſmus non
tantum inanem ſignificationem repræſentat, ſed mortifi-
candæ carnis opera conjuncta habet. Porro autem ab-
ſente fide, nudum & inefficax ſignum tantummodo per-
manet.
g. 22. Ex his jam clarè vides, Baptiſmmum æquè & virtu- Ceremonia
te & ſignificatione ſua tertium quoq; Sacramentum compre- line li Niola,
hendere, quòd Peænitentiam appellare conſueverunt: quæ b. 15.
propriè nihil aliud eſt quam Baptiſmus, aut ejus exerciti-
um. Quid enim pœnitentia dici poteſtaliud, quam vete-
rem hominem magno adoriri animo, ut ejus concupiſcen-
tiæ coërceantur, ac novam vitam ampleéti? Quare vivens
in pœnitentia, in baptiſmo verſaris, hanc novam vitam
non ſolum ſignificante, verum etiam operante, incipiente
& exercente. In hoc enim baptizatis datur, & gratia & ſpi-
ritus & virtus veterem hominem compeſcendi, ut novus
prodeat ac confirmetur. Hinc Baptiſmus ſemper ſubſiſtit:
& quanquam aliquis ab eo peccatorum procellis abreptus
excidat, nobis tamen ſubinde ad eum regreſſus patet, ut
veterem hominem reſipiſcentiæ jugo iterum ſubjiciamus.
Verum, ut iterum aqua perfundamur, non eſt neceſſe.
Nam etſi centies in aquam mergeremur, non tamen niſi Non ecle re⸗
unus Baptiſmus eſt. Cæterum opus & ſignificatio durat & peiimi ceremo-
permanet. Itareſipiſcentia aut pœnitentia nihil aliud eſt, niam.
quam regreſſus quidam & reditus ad Baptiſmum, ut illud
iterum petatur & exercearur,quod ante quidem inceptum,
& tamen negligentia intermiſſum eſt.
K k § §. 23. HzæC

De Bapti- „22 CATECHISMUS .
ſmo. §. 23. Hæc ideo à me dicuntur, ne in eam veniamus opi-
Sigsnum ſe- nionem, in qua per multos jam annos fuimus, opinati, Ba-
mel rerpeina ptiſinum jam completum eſſe, ut eo amplius uti nequea-
nota, & perße mus, poſteaquam iterum in peccata prolapſi ſumus. Cujus
tuum tcſta- rei cauſa extitit, quod eundem ulterius non ſumus intuiti,
mentum. pag, niſi ſecundum externum opus, quod ſemel factum atque
3 4. completum eſt. Atque hoc inde quoq; evenit, quèd di-
vus Hieronymus ſcriptum reliquit, Pænitentiam ſecundam,
eſſe abulam, qua nobis ex hujus mundi pelago, natandum & traji
ciendum eit, fracta jam navi, in quam tnnſäiendlimus atg tm-
n arli. Jicimus, delati in Christianitatem. Sed hiſce verbis Ba-
cn Ep. btiſmi uſum Hieronymus nobis ſuſtulit, ut nobis amplius
7. & 47. Sic utilis eſſe nequeat. Quamobrem nequaquam rectè do-
Ambtof. I. ad cuit: Neque enim navis frangitur, quando (ut diximus)
Virg. al . Dei ordo ſeu conſtitutio, & non noſtrum opus eſt. Ilud
6t. r unit. Verò non rarô fieri ſolet, ut labentes excidamus. Jam ſi
Geih. concel- quis exciderit, ille det operam, ut iterum adnatet, huicq:
ſum. t. 3· c. 3· adhæreſcat, donec iterum in navem recipiatur, inq; ea ite-
th. 13, P. 63⁰ rum perinde verſetur, ut primum inceperat. .
N. 24. Ita jam liquidò omnibus compertum eſſe arbitron
quam præclara ac mirifica res ſit Baptiſmus, eripiens nos
à rictu Diabolico, Deum nobis proprium faciens, pecca-
tum opprimens & auferens, deinde in dies ſingulos no-
vum hominem fortificans, ſemper etiam durans & per-
. manens, donec ex hoc exilio erepti, ad immortalem glo-
Baprilen riam migravimus. Eam ob rem cuiq; baptiſmus ita ha-
dum & conſo- bendus eſt, ut amictus quotidianus, quo indutus ſemper
lationem affe- debet incedere, ut nunquam non in fide, e jusq; fructibus
rat· inveniatur, ut coêrcitis veteris hominis concupiſcentiis, in
novo adoleſcat. Si enim Chriſtiani perhiberi contendimus,
Baptiſmi opus ſedulo nobis exercendum eſt, unde Chri-
ſtiani abpellationem promeremur. Si quis autem excide-
rit, ille accedat viciſfſim. Nam quemadmodum Chriſtus
omnisigratiæ & miſericordiæ ſedes non cedit, neq; obſtat
nobis prohibens iterum ad ſeſe accedere, quanquam pec-
cantes hallucinemur: ita quoq; univerſorum bonorum
ſuorum

ſuorum & donorum theſaurus inconcuſſus permanet. jam
quemadmodum ſemel in baptiſmo peccatorum condona-
tionem aſſecuti ſumus, ita ea adhuc quotidie permanet,
quamdiu vivimus, hoc eſt, donec in terris ve-
terem hominem collo circum-
ferimus.

DE SACRAMENTO

ALTARIS.

MAIOX. H 523 De S. Coœna.

Luth. t. 6. W.

Sermon. p. 13 8.

97.t 5. J. Ver⸗

mahn. p. 185.
488.1 4]. 3 40.
420.
A. C. a. 10. p 14
Ap. p. 13 6. 4. S.
a. 6. p. 30 2. F. C.

BONHV E MAPDMODIM hactenus de Baptiſmo a-7:691.

(diſſeruimus, ita jam nobis deinceps de ſecun-
do quoq; Sacramento diſſerendum eſt, nem-
wd, pe quid ſfit, quid utilitatis adferat ſumenti-
R, bus, inſuper quibus fruendum aut ſumen-
dum ſit. Atq; hæc omnia ipſius Scripturæ verbis confirma-
ta comprobabimus, quibus à Chriſto jam inde ab initio
inſtitutum eſt. Hæc equidem cuivis Chriſtiano cognoſcen-
da ſunt, qui quidem Chriſtianus eſſe contendit, & hujus
Sacramenti cupit eſſe particeps. Neq; enim nobis eſt ani-
mus poſthac admittendi quemlibet, aut quibuslibet illud
adminiſtrandi, ignorantibus quid hic quærant, aut quam
ob rem accedant. Cæterum verba hæc ſunt; Mat. 26. Mar. I4.
20. Lüuét. 22, 19. I. Cor. II. 27.

Dominus noſter Jeſus Chriſtus, in qua nocte tradeba-
tur, accepit panem, & gratias agens, fregit, & dixit: Ac-
cipite & manducate, Hoc eſt corpus meum, quod pro
vobis traditur, hoc facite in mei commemorationem. Si-
militer & calicem, poſtquam c&navit, dicens: Hic calix
novum Teſtamentum eſt in meo ſangvine. Hoc facite,
quotiescunq; biberitis, in mei commemorationem.

§. I. Principio nequaquam decretum eſt, nobis hic cum
quoquam pedem conferre, aut contentionis gratia cum
. hujus

Tres præci-
puè quætſtio-
nes de Coœna
Domini.
1. 1.
3-*

I.
Verba Conæ
Dominicæ.

P 368.

De S. Coœna. 5 2 4 CATECHISMVS
hujus Sacramenti deteſtandis blaſphematoribus ſuſcepto
bello in arenam deſcendere, Verum ſub initium potius
diſcere, qua in re hujus Sacramenti vis & virtus (ut in Ba-
ptiſmo fecimus) omnis ſita ſit, nimirum, ut ſciamus ca-
put & nervum in hoc eſſe Dei verbum, ordinem & man-
datum. Neque enim à quoquam homine excogitatum
aut inventum, ſed citra cujusvis conſilium & deliberatio-
nem ab ipfſo Chriſto inſtitutum eſt. Quapropter ſicut de-
b. 516. 517. cem præcepta, otatio dominica;, fidei confeſſio ſuam
719. 526. 700. dignitatem obtinent, tametſi ea in perpetuum nunquam
is. ſervaveris, oraveris, neque credideris: ita quoque hoc
venerabile Sacramentum, ſalvum ac inviolatum perma-
net, ut nihil illi detrahatur, quamlibet nos illo indignè ab-
utamur. Quid putas, Deo noſtra opera aut fidem adeò
p. 519. curæ eſſe, ut eam ob rem ſuum ordinem aut inſtitutio-
nemimmutari patiatur? Videmus enim, in omnibus mun-
danis rebus eum perpetuò tenorem conſiſtere & ordi-
nemr perdurare, quem Deus ſemel rebus creandis præ-
ſcripſit & inſtituit, quacunq; tandem ratione illis utamur,
aut res creatas exerceamus. Hæc quidem vulgo ſemper ac
ſedulò inculcanda ſunt, iis enim omnium ſeditioſorumspi-
rituum næniæ & gerræ illico labefactantur & ſubvertun-
tur. Illi eim Sacramenta extra Dei verbum intuentur, ut
rem à nobis fatam:
Quid eſ coe. 6.2. Quid eſt itaq; Sacramentum altaris? Reſponſio. Eſt
P14.156.302. verum Gorpus & Sangvis Domini noſtri jeſu Chriſti, in
367.569.57 1. & ſub pane & vino, per verbum Chriſti, nobis Chriſtia-
695. nis ad manducandum & bibendum inſtitutum & man-
datum. Et ſicut de Bapriſmo diximus, non ſimplicem eum
eſſe aquam: ita quoq; hic dicimus, hoc Sacramentum pa-
nem & vinum eſſle, ſed non ſimpliciter panem & vinum
eſſe, quæ proponuntur diſcumbentibus, ſed panem & vi-
num Dei verbo incluſa & huic alligata Verbum, inquam,
illud eſt, quo hoc Sacramentum fit atq; diſcernitur, ne tan-
tum ſimpliciter vinum & panis, ſed CNRISTI Corpus
& Sangvis ſit ac dicatur. Nos enim Auguſtini Werlis
ubſeri⸗-

ſubſcribimus ita dicentis: Accedat Verbum ad Elementum,
& ſit Sacramentum. Hoc Auguſtini verbum tam proprie

& expreſſe dictum eſt, ut vix aliud dixerit præclarius.

Virtute verbi elementum fit Sacramentum, citra cujus ac-
ceſſionem non niſielementum manet. Jam hoc non eſt ali-
cujus principis aut Cæſaris, ſed omnipotentis DEI ver-
bum & inſtitutio, cui merito omnes creaturæ debebant ad

pedes accidere, atque aſſentiri, ita ſe rem habere, ſicut di-

cit ipſe, omniq; reverentia, metu & humilitate illud acci-
pere. Hoc verbo conſcientiæ tuæ imbecillitatem confir-
mare potes ac dicere: Etiamſi infinitæ Diabolorum my-
riades una cum omnibus Suermeris, uno ore impudentiſ-
ſimè affirmarent, quomodo panis & vinum, Chriſti cor-
pus & Sanguis eſſe poſſunt? &c. tamen compertum ha-
beo, omnes ad unum ſpiritus & doctos non tanta excul-
tos eſſe prudentia atq; intelligentia, quanta Deum omni-
potentem vel in minimo digituio valere certo ſcio. Jam
hic expreſſè Chriſti verbum ponitur: Accißite, edite, Hoc
est corpus meum, Bibite ex boc omnes, Hic est calix novi Te-
Ramenti in meo ſanguine &c. In hæc verba pedibus imus,
hiſce conſtanter adhæremus, perlibenter eos viſuri, qui
ſuo Magiſterio Chriſtum aliter audeant docere, aut ali-
ter facere atque ipſe locutus eſt. Hoc equidem non infi-
ciabimur verum eſſe, ſi verbum auferas, aut ſine eo hoc

Sacramentumintuearis, præter merum panem ac vinum

nihil tibi manſurum reliqui: ſed verbis una cum vino & pa-
ne manentibus, ſicut debet & oportet, tum conſtat illa ve-
raciter eſſe Chriſti corpus & ſanguinem. Sicut enim os

MAIOS. 525 De S. Cona.

Dictum Au-
guſtini repeꝶt
& explicat, p.
510 T. 9. tr.
80. Joh.

Quòd verè
adſit corpus
Chbriſti in co
na Dominica
P. 49 0.

Ohriſti dicit ac loquitur, ita quoq; eſt, ut qui neg mentiri no-

vit neq; fallere. Tit. D2. Ebr. 6, 1§.
§. 3. Ex his jam haud difficulter reſpondere poſſumus, ad
omnisgeneris quæſtiones, quibus jam paſſim multi ſolici-
tantur, quarum una hæc eſt: Num profligatæ quoq; vitæ
ſacerdos, Sacramentum miniſtrare aut tractare poſſit, &
ejusmodi. Siquidem hic nos ita concludimus, dicentes:
Quanquam nebulo percditiſſimus Sacramentum aliis mi-
niſtret,

De Almini-
ſteante.

De §. Ccena.

P. 517. 519.
524 700.

II.
Quis ſit ulus
ſalutaris hujus
coenæ.

P. 36 ⁹.

526 CATECHISMVS
niſtret, aut ipſe ſumat, verum nihilominus Sacramentum
illum ſumere, hoc eſt, Chriſti Corpus & Sanguinem, non
ſecus atque is, qui omnium reverendiſſime & digniſſimè
ſumpſerit aut tractaverit. Negq; enim humana ſanétimo-
nia, ſed Verbo Dei nititur illud. Et quemadmodum nul-
lus ſanctorum in terris, adde etiam nullus Angelorum in
cœlis, panem & vinum in Chriſti corpus & ſanguinem ver-
tere poteſt: ita quoque nemo aliter facere aut immutare
poteſt, etſi hoc Sacramento indigniſſime abutatur. Quip-
pe propter perſonæ indignitatem aut incredulitatem, Ver-
bum non fit falſum aut irritum, per quod Sacramentum
fa um & inſtitutum eſt. Neque enim dicit: Quando cre-
dideris aut digni eritis, tum corpus & ſanguinem meum
habebitis, ſed, Accipite, edite, bibite, Hoc eſt corpus me-
um : Et iterum, Hoc facite, nimirum quod ego jam
facio, inſtituo, vocis edendum & bibendum porrigo. Hoc
perinde valet, ac ſi dixiſfet: Sive dignus ſive indignus fu-
eris, hic corpus & ſanguinem meum habes. Horum ver-
borum virtute, quæ pani ac vino ad jecta ſunt, hoc animo
reconditum fac diligenter conſerves- In his enim verbis
omne noſtrum præſidium, tutela & propugnatio, adver-
ſus omnes illorum errores & feductiones, quæcunq; vel
exortæ ſunt unquam, vel deinceèps adhuc exoriri poſſunt,
ſita ſunt.
F. 4. Ita habemus breviter primam partem desubſtantia,
nempe, Sacramenti. Nunc porro videamus & virtutem ac
utilitatem ejus, cujus gratia potiſſmum Sacramentum
hoc inſtitutum eſt, quodq; omnium maximè in eo eſt ne-
ceſſarium, ut ſciamus, quid hic nobis quærendum indeq;
auferendum ſit. Sed & hoc valde perſpicuum eſt & cogni-
tu facile', ex iisdem ſupra memoratis verbis: Hoc t cor-
pus meum, & ſangvis meus, quod pro vobis datur & efunditur in
remisſionem peccatorum. Horum verborum breviter hic
ſenfus: ideo ad Sacramentum accedimus, ut ejus-
modi Theſaurum ibi accipiamus, per quem & in quo
peccatorum remisſionem conſequamur. Quare hac
Ideò

MAIOR. 727 De S. Corna,
Ideo quod verba illic extant & hac dant nobis. Siquidem
propterea à Chriſto jubeor edere & bibere, ut meum ſit,
mihiq; utilitatem adferat, veluti certum pignus & arrabo,
imò potius res ipſa, quàm pro peccatis meis, morte & o-
mnibus malis ille oppoſuit & oppignoravit.
§. 5. Inde jure optimo cibus animæ dicitur, novum homi-
nem alens atq; fortificans. Per Baptiſmum enim initio re-
generamur, verùm nihilominus antiqua & vitioſa cutis
carnis & ſangvinis adhæret homini. Jam hic multa ſunt
impedimenta & impugnationes, quibus cùm à mundo
tum à Diabolo acerrimè infeſtamur, ita ut non raro defesſi
viribus deficiamus, ac nonnunquam etiam in peccatorum
ſordes prolabamur. Ideò hoc Sacramentum tanquam pro
quotidiano alimento nobis datum eſt, ut hujus eſu fides
iterum vires ſuas reparet atq; recuperet, ne in tali certa-
mine aut tergiverſetur, aut ſuccumbat deniq; ſed ſubinde
magis atq; magis fiat robuſtior. Etenim nova vita ſic inſti -p⁊w
tuenda eſt, ut asſiduè creſcat, & porrò pergendo incre- Ad quid eſt
menta accipiat. Verùm huic contra multæ pasſiones ex- inſtituta.
hauriendæ ſunt. Tanta enim æſtuat iracundia inimicus no-
ſter Diabolus, ſimul atq; conſpexerit, nos adverſus ſe niti,
&hominem veterem in jecto freno coêrceri, utille nos vi
nequeat opprimere, tum ab omni parte poſitis inſidiis oc-
culte irrepens nos adoritur, omnes ſuos nervos inten-
dens, omnes ſuas artes experiens, nihil non fallaciarum
conans, nec prius abſiſtit, quam nos deniq; extrema lasſi-
tudine defeſſos fecerit, ut aut abjecta (quod ajunt) haſta
fidem deſeramus, aut omni deſperata repugnandi fiducia
tædioſi aut impatientes fiamus. Ad hoc jam datum eſt ſo-
latium, & hæc præſentaria animi levatio adornata, ut cum
cor ſenſerit ſe nimia impugnatione premi, hic vires & re-
focillationem quærat & auferat.
O.6. Atqui hoc loco iterum naſuti ſpiritus noſtri mirifica
eruditione & ſapientia ſua ſeſe contorquent, tumultuan-
tes & vociferantes: Qui verò, inquiunt, panis & vinum
peccata poſſunt remittere, aut fidem corroborare? Cum
tamen

Quomodo
Sacramenta
confirment fi⸗
dem, vel ſingu-
lis applicent
promiſſionem.

An fide per
Sacratentum
applicetur no-
bis gratia.

528 GATECHISMuS

tamen ſciant & audiant: nos talia de vino & pane nunquam
adhuc docuiſſe, velut panis per ſe panis eſt; veruùm de tali
pane & vino, quæ Chriſti corpus & Sangvis ſunt, & verba
ſecum con juncta habent. Hic inquam panis thefaurus ille
eſt, quem jactamus, hic certè eſt, nec alius, per quemejus-
modi peccatorum condonationem Chriſtus nobis meritus
eſt. Jam ille non aliter quam per verba (pro vobis traditur
& effunditur) nobis offertur & donatur. Quippe in his
utrumq; habes, & quod Chriſti corpus ſit, & quod tuum ſit,
tanquam theſaurus & donum conceſſum gratuitè. Quin
etiam illud pro certo conſtat, Chriſti corpus & ſangvi-

nem nequaquam rem otioſam & in frugiferam eſie poſſe,

quæ nihil fructus aut utilitatis adferat. Veruntamen
quamlibet magnus per ſe theſaurus exiſtat, verbo eum in-
cludi ac in eo nobis offerri neceſſe eſt, alioqui eundem ne-
que ſcire neque quærere poſſemus.
G. 7. Quare nibiletiam illud eſt planeq; frivolum com-
mentum, quod garriunt, Chriſti Corpus & Sangvinem non
eſſe in cœna pro nobis traditum & effuſum, ob id in Sacra-
mento peccatorum remiſſionem nos habere non poſſe.
Nam tametſi opus ipſum in cruce peractum eſt, & pecca-
torum ibi parta condonatio: neque tamen alia ratione
quam per Verbum ad nos pervenire aut perferri poteſt.
Quid enim hac dere nos comperti haberemus, hæc facta
eſſe aut nobis condonata, niſi hæc prædicatione aut cor-
porali Verbo nobis annunciarentur ²½ Unde vero illi hoc
habent exploratum aut cognitum, aut quomodo remiſſio-
nem peccatorum poſſunt apprehendere, niſi ſcripturæ &
Evangelio crediderint? Jam totum Evangelium & fidei
Articulus, Credo Eccleſiam, ſanctam catholicam, remigionem
peccatorum &c. virtute verbi in hoc Sacramentum conclu-
ſus eſt, & nobis propoſitus. Quamobrem ergo talem
theſaurum ex hoc Sacramento violenter atque indignè

evelli ac diripi pateremur? cum velint nolint, fateri co-

gantur, eadem hæc eſſe verba, quæ paſſim in Evangelio
repetita audimus: &tam non affirmare audeant, hæc ver-
ba

MAIOR. 529
ba in Sacramento nullius uſus eſſe, quàm affirmare non
audent, totum Evangelium aut verbum Dei extra Sacra-
mentum nullius pretii eſſe aut uſus.
N. S. Jam ergo totum Sacramentum habemus, cùm quid
in ſe ſit, tum quid adferat & proſit utentibus. Nunc & vi-
dendum eſt, quænam ſit perſona ea, quæ eam percipit vim
& utilitatem. Hæc eſt, ut breviter dicam, veluti ſupra de
Baptiſmo, & aliàâs non rarò diximus, quicunq; ea credide-
rit, quæ verba loqvuntur & afferunt. Neq; enim ſaxis aut
truncis dicta aut annunciata ſunt, ſed audientibus, ad
quos ita inquit: Accipite & manducate &-. Et quia pecca-
torum condonationem offert, benigneq; pollicetur, non

De S. Coena.

Quibus pro-
ſit manduca-

tio.p. 358. 52 8.

poſſunt hæc aliter arq; per fidem percipi. Eam fidem ipſe

iis verbis exigit, inquiens: Pro vobis traditur, pro vobis ef-
funditur, Quaſi diceret, ldeo vobis Corpus & Sangvinem
meum offero, & edere ac bibere jubeo, ut vobis tanquam
rem propriam vindicetis, illisq; ita fruamini. jam quicunq;
hæc ſibi dicta putat, creditq; ita ſe habere, ille certo conſe-
qvutus eſt. Cæterum hiſce verbis diffidens, nihil habet, ut-
pote qui nequicquam hæc ſibi offerri patitur neq; tam ſa-
lutari bono frui cupit. Theſaurus equidem apertus eſt, atq;

omnibus obvius & expoſitus, atq; adeo ad fores usq; ad-

ducétus, imo potius menſæ ad veſcendum impoſitus: at re-
quiritur porro, ut hunc tibi peculiariter vendices, huic
manum extenſam admoveas, conſtanter credens, quem-
admodum ipſa verba te docent.
§. 9. Hæc jam tota Chriſtiana præparatio eſt hoc Sacra-
mentum dignè percipiendi. Cum enim hic Theſaurus in
verbis prorſus nobis proponatur: non aliter quam corde ap-
prehendi poteſt. Manibus enim ejusmodi donum, adeoq;
perennis theſaurus non eſt apprehenſibilis. Je junium &
oratio &c. externæ quidem præparationis locum habere,

& puerile exercitium eſſe poteſt, ut corpus modeſtè & re-

verenter erga Corpus & Sangvinem Chriſti ſe gerat: ve-
rum quod in hoc & per hoc nobis donatur, corpus nullo
modo poteſt apprehendere aut conſequi. Porro autem

De præpara-
tione, & qui
dignè ſumant.
p. 369.

L1 fides

De S. Ceœnna.

IV.
Coœnaà Do-
mini frequen-
tius utendum.

530 CATECHISMVS
fides cordis hoc facit, ejusmodi theſaurum cognoſcentis
& cupientis. Et hæc quidem quantum ad communem hu-
jus Sacramenti inſtitutionem attinet, dicta ſufſciant. Quæ
enim ea de re latius diſſerenda ſunt, aliud ac peculiare tem-
pus requirunt.
g.10. Ultime, quoniam de hujus Sacramenti recto intel-
lectu & vera doctrina certi ſumus, admonitione etiam & co-
hortatione peropus eſt, ne talem actantum theſaurum, qui
quotidie inter Chriſtianos adminiſtratur & diſtribuitur,

negligamus, hoc eſt, ut ii, qui Chriſto nomen dederunt.

P.337. 532.

ſe præparent ad hujus venerabilis Sacramenti communi-
onem ſæpe frequentandam. Videmus enim non obſcurè,
quàm pigros & ſegnes ad id nos præbeamus. Eſt pene
magna pars eorum, qui audiunt Evangelium, qui poſtea-
quam Papæ commenta ſunt ſublata, nosq;; à mandato &
coactione ejus, liberati ſumus, duos, tres, pluresvè an-
nos, ſine hoc Sacramento exigunt: quaſi tam firmi ſint
Chriſtiani, qui eo planè non opus habeant. Et impediri ac
abſterreri inde nonnulli hoc nomine fſeſe patiuntur, quòd
docuimus, non accendere debere & ad hoc Sacramentum,
niſi quos fames ac ſitis ejus urgeat atq; compellat. Sunt
rurſum qui cauſantur, liberum eſſe, neq; neceſſarium, ac
ſatis ſuperq; eſſe, ut credant ſe manducaſſe: quorum major
pars eo deniq; pervenit, ut omnibus devotionis affectibus
exutis, planè bruteſcere incipiant, ac demum cum Sacra-
mentum, tum verbum Dei extremè contemnant. Equi-
dem quod initio docuimus, verum eſſe non negamus, ne-
minem ſcilicet ad hanc cœnam ullo modo adigendum aut
impellendum eſſe, ne de integro novam animarum carnifi-
cinam conſtituamus. Hoc tamen interim ſciendum eſt, ta-
les pro Chriſtianis non eſſe reputandos, qui tanto tempo-
re à Sacramento ſemet alienos faciunt & ſubtrahunt. Illud
enim Chriſtus non in hoc inſtituit, ut circumferatur pro
ſpectaculo, ſed ſuis Chriſtianis præcepit, ut edant ac bi-
bant, ſuiq; per hoc ſint memores.
F. II. Et profecto qui veri Chriſtiani ſunt, ac oαοα ri
iſci⸗

MAYOR. 531 De S. Coena.

diſcipuli, quibus Sacramentum eſt in aliqua exiſtimatione
ac pretio, illi ſemet ſua ſponte ultro impellent, Verum
enimvero ut ſimplices etiam & infirmi, quibus aliqua vo- tance bor⸗
luntas eſt eſſe Chriſtianos, hoc vehementius incitentur, ad brior ulus ſir
cauſam & neceſſitatem reputandam, quæ ad Sacramen- orporis &
tum impelli debeant, ea de re pauca quædam verba facie- ſar ZuinisChis
mus. Nam quemadmodum in aliis negotiis ad fidem, cha-“
ritatem, animi tolerantiam pertinentibus, non ſatis eſt
tantum docere & inſtituere, verum etiam quotidie ac ſedu-
I movere populum: ita quoq; hic requirit necesſitas, ut
prædicando ſeduli ſimus, ne ſegnes aut tædioſi fiamus, non
ignorantes quanto conatu & ſtudio diabolus huic rei, ac
omni Chriſtiano exercitio reluctetur, adeo ut pro virili fua
humanos animos ab eo fuget & abſterreat.
SG. I12. Ac primuùm quidem clarum textum in ipſis Chriſti I. Mandatum
verbis habemus, Roc fatite in mei commemonitionem, Hæc ' 337.
ſunt verba nobis præcipientia & jubentia, quibus iis,
qui Chriſtiani cenſeri volunt, mandatur & præcipitur, ut
utantur Sacramento. Quare, qui Chriſti diſcipulus eſſe cu-
pit, quibus cum hic verba facit, huic curæ ſit, ut hæc ver-
ba ſibi cordi ſint, non quidem ex coactione, velut impulſo
ab hominibus, verùm ut Chriſto Domino obſequatur &
obediat. Dixeris autem fortaſſe: Tamen hæc quoq; par- b· 13⁸. Aug. t.
ticula, Quotiescung, ſeceritis, ad jecta eſt, hæc equidem 3. . 117. c.
cogit neminem, ſed relinquit Sacramenti uſum in cu-
jusque arbitratu liberum? Keſpondeo. Audio, ſed non
dixit ut perpetuò nunquam faciamus: quin potius hæc
ipſa verba dicens: Quotiescung, feceriti, unà injunxit,
ut ſæpe Sacramenti communionem iteremus. Efſiq; pro- Naandarum 7
pterea ad'jectum, quòd Sacramentum velit habere libe- Akertinet a4
rum, non certo tempori alligatum, velut erat judæorum qui ſunt mem-
paſcha, quod ſingulis annis ſemel tantum, ac non niſi deci- bra cœtus Ec-
mo ſeptimo die primi menſis, veſperi manducare, nec ul- leſiæ.
lum diem tranſilire cogebantur. Quaſi velit dicere: Ego vo-
bis feſtivitatem pafchalem ſeu cœnam adorno & conſti-
tuo, quam non tantùm ad hu jus diei veſperam quotannis
L 1 2 cele-

De S. Cœna.

Pp. 531. 13 8.

Contemptus
Sacramenti.

P. 530.

An vi eogendi
profani ut ſu-
mant Sacra-
mentum.

532 CATECHISMUS

celebrabitis, ſed ea ſæpe fruemini, quando & quotiescunq;
libitum fuerit, prout cuiq; integrum erit & neceffarium,
nulli loco aut tempori alligatum. Quanquam Romanæ ſe-
dis Idolum Pontificium hanc quoq;, ut cætera omnia à
Chriſto conſtituta, pervertetit, iterumq; Judaicam feſtivi-
tatem ex ea reddiderit. .
J. 1I3. Ex his jam perſpicuum eſt omnibus, non ita reli-
ctum eſſe liberum, quaſi contemni posſit. Cæterum hoce-
go voco Sacrimentum contemnere, quando nullo impedimen-

to præpediti, tanto tempore Sacramentum quaſi faſtidien-
tes, non accedimus, neq; deſideramus. Quòd ſi hanc liber-

tatem habere contendis: cur non potius illam quoq; tibi
arrogas, ut tibi proſus non liceat eſſe Chriſtiano, neque
quicquam orare aut credere? Hoc enim perinde Chriſti
Ppræceptum eſt, atq; illude Sin Chriſtianus perhiberi cupis,
ut huic præcepto nonnunquam ſatisfacias atq: obtempe-
res, neceſſe eſt. Hoc enim mandatum permovere utiq; te

debebat, ut in te deſcenderes, & cogitares: Ecce cujusmo-

di ego Chriſtianus ſum ? quòd ſi eſſem, haud dubiè vel mo-
dico harum rerum perficiendarum caperer deſiderio, quas
Dominus meus mihi faciendas præcepit. Et profectò
quandoquidem ad hanc cœnam tam gravatè & faſtidioſe
affecti ſumus, ita nauſeantes illam, ſatis apparet, quales in
Papatu Chriſtiani fuerimus, ut qui tantum coactu & metu

humani præcepti acceſſerimus, ſine omni animi voluptate

& amore, præcipientis Chriſti nullo reſpectuhabito. Sed
enim nos neminem cogimus aut violenter impellimus, nec

quiſquam in noſtri gratiam hujus cœnæ conviva eſſe di-

gnetur. Hoc verò impellere & ultro cogere te debebat,
quod Chriſtus id requirit, & placet id illi. Hominibus utiq;
non concedendum eſt, ut ab illis, aut ad fidem, aut ad ul-
lum opusadigamur. Nos non plus faciamus, quam ut do-
ceamus & moneamus, quid facto opus ſit, non in noſtri,
ſed in tui gratiam. lpſe pellicit te, ac omnibus modis ad
ſe provocat: hunc ſi arroganter contemſeris, vide ut ipſe
pro te reſpondeas. Hoc primo quidem loco dicum eſt,
rigi⸗

——.— — —— ———N—

M öAIOR. 533 De S. Cœna.
frigidis potisſimum & negligentibus Chriſtianis, ut vel
tandem ſerio ipſi ſe curare putent, ſeq; accendant & ex-
pergefaciant. Illud enim vero verius eſt, id quod apud Aidne⸗ negle⸗
me ipſe expertus ſum, & quisq; apud ſe ita eſſe inveniet, menti obre-
ut tam diuturna ſui à Sacramento alienatione, in dies ſin- punt prophanæ
gulos etiam atque etiam frigidiores & barbariores eva- Stingit d
damus, ac denique prorſus id faſtidiamus. Alioqui de- andh.
ſcendendum eſt cum animo in colloquium, atque ita ge-
rendum, quemadmodum pa: eſt homini, Dei favorem &
gratiam ex animo cupienti. Jam quo frequentius hoc fa-
etum fuerit, hoc impenſius cor caleſcit & incenditur, ne
prorſus omnibus amoris divini flammis extinctis, conge-
leſcat. Dixeris fortaſſe, Quid autem ſi ſenſero, me non pa- Integritatis
ratum eſſe? Reſpondeo, Et hoc me quoque impugnat metus.
adhuc & Papatu usque, in quo tanta mentis anxietate
quisq; ſe excarnificavit, ut per omnia puri eſſemus, ne De-
us quicquam nævi aut labis in nobis inveniret. Unde tan-

ta trepidatione ſumus exanimati, ut illito quisque atto-

nito animo in hæc verba proruperit: Heu te miſerum,
hac cœna omnibus modis indignus es. Quippe natura &
humana ratio, hic ſuæ dignitatis rationem inire incipit.
erga ingentis hujus & precioſi boni præſtantiam, ac tunc
perinde nitet, atque obſcura laterna lucido ſoli collata,
aut inſtar fimi candidis gemmis aut unionibus comparati.
Has ſuæ vitæ ſordes intuens, recuſat accedere, & tantiſper
differt, donec benè præparata fuerit, usq; dum dies diei,
menſis menſi, annus anno ſucceſſerit. Cæterum hoc ſiin-
tueri voles, quàm videlicet tu ſis probus & purus, atq; in
hoc conari, utnihil conſcientiam tuam mordeat, futurum
eſt, ut vix unquam accedas. ð
§S. 14 Quare hic homines habitaratione diſcernendi ſunt. Lut.t. 4. J. 34 1.
Nam procaci feritate & improbitate inſoleſcentibus dicen- Arcendi ſunt

3C . . . 8 communice
dum eſt, ut à Sacramento abſtineant: neque enim ad per- ne qui polluti

cipiendam peccatorum remiſſionem ſunt appoſiti, quip- maniteſtis deli-

pe qui eam non deſiderant, nec libenter probi eſſe velint. dis non emen-
Reliqui verò, qui non ita ferini ſunt & beluini, quiq; pro- Rre . zo; 4.

De S. Cœna. 53 4 CATECHISMuIS —
bitatis amantes ſunt, nullo modo ſemet ab hac cœna de-
bent ſejungere, tametſi alioqui fragiles ſint & imbecil-
Hilari' dictum les, quemadmodum & dictum eſt ab Hilario: & quod pec-
catum non ita perpetratum eſt , cujus gratia aliquis jure ex
Eccleſia poſſt exigi, ac progentili exiſtimari, buic nequaquam à Sa-
eramento temperandum eſt, ne quis ſe ipſe vita privet. Nemo enim
o probitatis unquam ſe venturum ſperet, ut non inſinitos defelctus
in carne & ſangvine ſao retineat.
Agentes po· Oj. 1 5. Quapropter e jusmodi hominibus diſcendum eſt,
nireagtiam ſummam eſſe ſcientiam, noſſe, noſtrum Sacramentum non
3 Eramemi. dignitatis noſtræ gratia inſtitutum eſſe. Quippe nonut di-
M gnos & ſanctos nos baptiſari permittimus, neq; hoc nomine
peccata noſtra confitemur, quaſi puri & à delictis alieni eſ-
ſemus, ſed planè contraria quadam ratione, ut miſeri ac
ærumnoſi peccatores, & prorſus propterea, quia indigni
ſumus: niſi fortaſſe quispiam talis eſſet, quin ullam grati-
am aut abſolutionem deſideraret, neq; cogitaret unquam,
vita in melius mutata reſipiſcere.

Aonrs §F. 16. Sed enim qui gratiam ac conſolationem habendi &
promiſſiones

oir, ut mpetrandi cupidus eſt, ille ſemet inſtiget, nulloq; modo
pPrope leE, U — D . .. =òðð 3 .
invitemur ad abſterreri ſe patiatur, itaq; dicat: Perlibenter quidem hac
irequentiorem Cœna dignus eſſe velim, nulla adductus dignitate venio, ve-
uum ſacra- rum tuo verbo fretus adſum, propterea quod tu mihi præce-
mant. piſti, egoꝗ; non invitus in diſcipulorum tuorum numerum
referri cupio, quantulacunq; tandem mea ſit dignitas, ninil
moror. Verùm hoc arduum & grave eſt factu, hoc enim
nobis nunquam non impedimento eſt & obſtat, quèd lon-
gè attentiores ad nos ipſos, quam ad os & verba Chriſti ſu:
mus. Ita enim natura humana agere cuperet, ut ſecuri-
tate q uadam & certitudine ſe ipſa potius frui & niti poſſet:
qua re fruſtrata, abhorret accedere. Verum hæc de prima
parte ſatis ſuperq; diximus.

I. J. 17. Secundo, benigna quoq; huic præcepto ad jecta eſt
Eromiſſio. promiſſio, ut ſupra etiam memoratum eſt, quæ nos omni-
um vehementiſſimè inſtigare debebat atq; impellere. Hæc
enim

M MAIOR. 535 Des. Coena.
enim illa ſunt verba, perquam amica & amicabilia, humani-
tatis ac benevolentiæ plenisſima: Hoc e corpus meum,
quod pro vobis traditur. Hic eſt ſangvis meus, qui pro vobis
eſfunditur in remisſionem peccatorum. Hæc, inquam, ver-
ba dixi neque ullis cautibus neque quercubus eſſe prædica-
ta, verum mihi & tibi: alioqui eadem opera æquè tacere
potuiſſet, neq; ullum Sacramentum inſtituere. Quare fac
etiam atque etiam, ut & te in hæc verba (PRO VOBIS)

includas, ne nequicquam tecum loquatur. Hie enim omnes
theſauri ſui nobis offert divitias, quascunque cœlitus ſe-

cum humano generi detulit: ad quas etiam aliàs amicisfi-
mè & amantisſimè nos provocat, veluti Matth. II. 28. inquit:
Venite ad me omnes, qui laboratis & onerati eſtis, ego refocillabo
vos. Jam quidem extremum flagitium & facinus eſt, 385 82. 71-
quod cum ille tam amanter atque ſideliter nos moneat,
ad noſtrum ſummum & maximum bonum confluendos,
nos tam alienos erga vocantem geramus, ac tantumtem-

P. 146. 203⸗

——

poris à Sacramenti participatione remoti exigamus, donec

prorſus animo indurato refrixerimus, ut nulla uſquam de-
liderii aut amoris ſcintilla in nobis ſuperſtes remaneat.
Equidem Sacramentum non perinde intuendum eſt, ut res Hic offertur
noxia, à qua vitanda ambobus (quod ajunt) pedibus fu- remiſtio pec-

giendum ſit, verum ut falutifera & utilis medicina, quæ tuis ohtoruun & ab-

. . . —1—— . . plicatur cre-
morbis medeatur, vitamque tibi det & animæ & corporis. eti.

Ubi enim anima recuperata ſalute convaluit, ibi corporis
quoq; valetudo ſalva eſt. Cur ergo nos illud ita abominan-

tes cavemus, quaſi cicuta eſſet, quæ devorata mortem no-

bis inferret præſentem?
J. 18. IIlud equidem inficias non iverim, eosipſos, qui
contemnunt, aut beluino more vivunt, tantum in pernici-
em & damnationem ſibi fumere. Talibus enim nihil debet
eſſe bono aut ſaluti: perinde atq; ægroto accidere ſolet, pro
libidine ſua ecdkenti atq; bibenti, quæ ipfià mecdico interdi-
ta ſunt. Porro iis, qui ſuæ carnis infirmitatem ſentiunt, eaq;
libenter exonerati eſſent, quærentes auxilium, non aliter
intueri debent & uti, atq; pretioſisfima tyriaca, aut anti-
LI 4 doto

DeS. Coœna. 536 CATRcHI 5M VS

doto præſentiſſimo, adverſus omnia venena, quibus infe-
cti ſunt. Hic enim ex ore Chriſti ſumes peccatorum con-
donationem, ſecum habentem, unaq; apportantem Dei
gratiam & Spiritum, unà cum omnibus ſuis bonis, tutela,
protectione & poteſtate, contra mortem, Diabolum, atque
omnia mala.
m. Yg.i 19. Ita quidem à Deo & Chriſti præceptum, ejusque
gnbene a. promiſſionem habes. Adhæc tui gratia, tua ipſius neceſſi-
Eriæ nodræ tas, quæ cervici tuæ incumbit, & cujus gratia ejusmodi præ-
accendat in no- cepta, illectamenta & promiſſiones datæ ſunt, impellere te
bis deſiderium qebebat. Ipſe enim dicit: Matth. 9, 12. Non est opus medico va-
hujus carnis. Leptibus, ſidmall habentibus, hoc eſt, laborantibus, & qui pec-
catis, mortis formidine, carnis atq; diaboli tentatione o=
nerati ſunt. Jam ſi peccatorum faſce gravatus es, tuamque
ſentis infirmitatem: tum alacri accedas animo, teq; Chri-
ſto refocillandum, levandum & corroborandum offeras.
Etenim ſi tamdiu procraſtinare volueris, donec defecatis
vitiis mundus & dignus Sacramentum posſis accedere:
Qui vocentur Perpetuo tibi ab hac cœna abſtinendum erit. Etenim eam
indigni. ic pronunciat ſententiam: Si purus & probus es, mea ope
non indiges, neq: vicisſim te mihi opus eſt. Quare ijtan-
tum indigni dicuntur, qui ſuos defectus non ſentiunt, neq;
peccatores eſſe ſuſtinent. p. 369. 572. 573 ·‧ 71 1.
Ejiciendus ex G. 20. Quod ſi dixeris, quid mihi tum faciendum
animis ſtupor ſuades, ſi talem carnis meæ necesſitatem perſentiſcere
vogranions de nequeo, neque ulla Sacramenti fame aut ſiti teneor 2
3 immundi- Reſpondeo: lis, qui ita affecti ſunt, ut nihil tale ſentiant,
cie. nullum ſeio dare conſilium præſtantius, quam ut in ſi-
num proprium inſpiciant, videantque, num ipſi quoque
carnem & ſangvinem habeant: quod cum ita eſſe com-
perient, tum ſui tantum compendii gratia Pauli Epiſto-
lam ſcriptam ad Galatas requirant, & audiant, cujusmo-
di ſua caro fructus ſoleat producere. Manifeſta ſunt au-
tem (inquit) c. 5, 19. operacarnis, quæ ſunt fornicatiommundi-
cia, impudicitia, luxuria, Idolorum ſervitus, veneficia, inimicitiæ,
contentiones, æmulationes, iræ, rixæ, diſenfiones, ſectæ, invidiæ, ho-

MAIO R— 737 De 8. Ceorna.

viicidia, ebrietates, comeſſationes, & his ſimilia. Quapropter
ſi hæc ſentire nequis, ſaltem Scripturæ credas, quæ tibi
non mentietur, quippe cui caro tua propius quam tibi
nota eſt. Imo amplius quoque concludit Paulus ad Ro-
man. 7. 10. inquiens: Nio quod non habitet in me, in carnes
mea, bonum, Quod ſi Paulus de ſua carne id pronunciare
audet: neque nos quæſo vel meliores, vel ſanctiores illo
ſimus. Cæterum quod nos idem non perſentiſcimus, hoc
periculoſius ægrotamus. Signum enim eſt certisſi-
mum, noſtram carnem lepra eſſe infectam, quæ ni-
hil quidem ſentit, ſævit tamen interim, & circumcirca ſer-
pit. Veruntamen, ut dictum, quòd ſi usque adeo mortuus
es, ſaltem Scripturæ teſtimonio fidem habere digneris,
quæ, qualis ſis, jam tibi ſuo comprobavit judicio. Et in
ſumma, quo minus tua peccata & defecétus perſentiſcis,
hoc plures cauſæ tibi ſuperſunt accedendi, opemq; & me-
dicinam quæritandi.
§. 2 I. Deinde in hoc quoq; fac attentus ſis, ut circumſpi-
cias, num in mundo quoq; verſeris, aut ſi ignoras, id ex vi-

Mundi duri-
tia erga Eccle-
ſiam.

cinis tuis exquirito. Quod ſi una cum aliis in mundo conſti-
tutus es, non eſt, quod cogites, peccatum & necesſitatem ti-
bi defuturam. Tantuùm enim incipias, ac ita te geras, quaſi
probitatem ſectari, & cum Evangelio ſtare decreveris, ac vi-
de num nemo tibi infenſus erit, inſuper ægrè faciat, vim
atq; in juriam inferat, præterea ad peccata & vitia cauſam Rabies Dia-
ſuppeditet. Quod ſi nondum expertus es hocipſum Scri- boi p. 357.

ptura magiſtra fac audias, ſurſum ac deorſum his præclaris 41
teſtimoniis & titulis mundum prædicante. c
G. 22. Præter hæc Diabolum quoq; juxta te habebis, quem
proſtratum nequaquam prorſus conculcabis, cùm Do-
minus noſter Jeſus Chriſtus ipſe devitare non potuerit.
Quid ergo eſt Diabolus? nihil aliud quàm quod eum ſcri- Jo. & 44.
ptura nominans eſſe perhibet, nempe mendax & homici- Mendacium.
da. Mendax quidem obid, quod cor humanum à verbo b. 506:.
Dei abducere & excæcare conatur, ne tuam necesſitatem
ſentias, neve ad Chriſtum medicum venire queas. Homi-
L.1 5§ cida

1.499.503.

DeS. Coœena.

Homicidium.

P. 499.

Precatio pro
aliis.

Hæ commo-

nefactiones
non ſolum a-
dukis, ſed et-
iam teneræ æ
tati proponen-

538 CATECHISMVS

cida vero, qui ne ad unius quidem horulæ ſpatium vitam
tibi fovet. Quod ſi videndi tibi daretur copia, quot gla-
diis, quot haſtis, quot ſagittis & telis omnibus momentis
in te collimet: gauderes toties tibi patere ad Sacramentum
acce dendi januam, quoties posſis conſequi. Quòd autem
tam ſecurè, tam incogitanter ambulamus, nihil facit aliud,
quàm quod non cogitamus aut credimus, nos in carne &
hoc pravo mundo vivere, aut verſari in regno Diaboli.
Y. 23. Quamobrem hæc probè experienda & exercend:
tibi proponito, teq; ipſe accuratè fac excutias, & noſcas,
tum pauliſper circumſpicito, & vide quid Scriptura loqua-
tur. Quòd ſi ne tum quidem quicquam ſenſeris: hoc major
te urget ad conquerendum necesſitas æquè apud Deum ac
proximum tuum. Ab his petas auxilium, utque pro te
precentur, poſtula, neq; prius abſiſtat, quàm cor tuum
adamantia illa duritie liberatum fuerit. lta fiet, ut demum
tua tibi pateat necesſitas, clarè viſuro, te terq; quaterꝗq; in
omnium vitiorũ lernam profundius eſſe immerſum, quàm
ullum alium peccatorem: teq; Sacramento multo egere
impenſius, medendæ calamitati tibi occultæ, Deo ſuam
tibi largiente gratiam, ut magis ſentias, fiasꝗ; ad hunc mo-
dum Sacramenti eſurientior. Præcipuè vero Diabolo tan-
topere te infeſtante, tibiq; pernitiem machinante, ut te
comprehenſum & anima & vita juxta ſpoliet, ita ut nulla
hora ab ejus inſidiis tibi in tuto eſſe liceat. Quam cito vero
& ſubitò te oſcitantem & nil tale opinantem in omne cala-
mitatis genus præcipitaverit?
S, 24. Hæc jam hactenus monendi gratia dicta ſint, non
tantum nobis grandioribus, verum etiam natu minoribus,
qui in Chriſtiana doctrina, e jusdemq; intellectu educandi
ſunt. Ad hunc enim modum hoc minore negotio decè præ-
cepta, fidei ſymbolum, & orationem dominicam, juventuti
inculcare poſſemus, ut cum quadam voluptate atque adeo
ſeriò hæc caperent, & ita ſtatim ab ipſis infantiæ crepun-
diis percepta indeſinenter exercerent atque aſſueſcerent.
Jam enim pene cum natu grandioribus actum eſt, ut hæc
atq;

MAIOR. 539
atq; alia ab ipſis impetrare nequeamus, niſi ejusmodi ho-
mines jam inde à puero educentur, qui nobis ſucceſſuri Eecl. 4, 15.
ſunt noſtrumq; opus & officium arrepturi, ut & ipfſi ſuos
liberos! benè ac fſalutariter educent, quorum opera Dei
verbum ſuſtentetur, & Chriſtianorum communio ædifice-
tur. Quapropter quisq; paterfamilias ſciat hoc ſui eſſe offi- Officium pa-
cii, ut Dei juſſu atq; præcepto hæc liberos ſuos doceat, aut tis Drnilias.
alios docere ſinat, quæ eos noſſe par eſt. Cum enim bapti- . 3 4. 377
ſati ſint, jamq; in Chriſtianorum numerum & communio- 386.4;27.
nem cooptati: æqvum eſt, ut hujus Sacramenti participa-
tione fruantur, ut nobis queant eſſe utilitati & ſubſidio.
Operæ pretium enim eſt, ut omnes nobiſcum in par-
tem fidei, orationis, charitatis, pugnæ ad
verſus Diabolum ſuſceptæ
veniant.

DE QvVIBVSJ

CONTROVERSIE ORTA

SVNT, INTER THEOLOGOS
AVGVSTANEÆ CONFESSIONIS: QVI IN

REPETITIONE SEQVENTI, SECVNDVM VERBI

DEI PRESCRIPTVM, ET FIDEI ANALO-
GIAM, PIE DECLARATI SVNT,
ET CONCILIATI.

I. Operis Neceſſitas, S-opur, Media, Modus, Eventus, fus, Favor, Odium, inde
Scriptæa altrinſecus, Dicta, Facta, Status ſervatus, amiſſus, in Hutteri Con.-
cordia Concorde, Hoſziniani Diſcorde, Admonitione Neoſtad. Palatina, Aliis,
ut Reſeriptionibus, Exegeſibus, Diſputationibus, Concionibus, patefit.
II. Opus in Conventibus pluribus prætractatur, in Torgenſi Il. anno zb. de-
lineatur Berge Cœnobio ad Magdeburg. anno . per Deputatos
Theologos D. Jacob. Andreæ, Tubing. D. Martin. Chemnitium, brunſvie.
D. Andream Muſjoulum, Francofurt. D. David. Chytræum, Roſtoch. D. Nicol.
Selneccer. Lipſienſis. D. Chriſioph. Corner. confit, Cenſuris ſubmittitur,
agd eas perficitur, Nominibus Statuum Confeſſorum, Preæfationi, Cleri Operis
Vini ſubſcriptis, confirmatur. .
III. Verſio ejus Latina eſt D. Lucæ Oſfandri, Tubing. Theologi, ſat celebris,
Juſſi vetere à Prineipe ſuo, fatente, per Theologos Palatinos, ipſo

—

Quedlinburgi, in Colloquio: relictà cuique libertate vertendi melius.

Epitome quidem hæc & Repetitio pag. vog. Germanicèò ſcribuntur,.
Germanicum ergò Exemplar eſt Authenticum. Conf. D. Polycarp.
Lyſerum, contra Paniel. Hofmann. Helmſtadienſ. Theol. in anno 97. Pala-
tini Legati erant D. ihelm. Zimmermann, D. Timotheus Kirchner. Theo-
logi, Licent. Georg. Harder. Cancellarius. Colloquinm Quedlinburg. pro-
ceſſit anno jbb. ,

Contenta, cum Parallelis Partibus
Operis.

Epitome . Pag. Declar. Pag. A. C. Pag. Art. Sm.
De Norma Doctrinæ 543. Præf. 607. Præf. A. B. C. Præf.
Symb. 1. 2. 3. I, 4.
I. De Peccato Originis 545. 611. II. 12. III, r.
II De Libero Arbitrio 551. 627. XIIX. 17. III, 1,2.
III. De Juſtificatione 556. 652. IV. 13. III, 13.
IV. De Bonis Operibus 560. 667. VI XX. 1z. m8. III, 3.
V. De Lege & Evangelio 164. 676. V. VI. XI. 13. III, 2,4.
. XIII. 18.
VI. De Tertio Vſu Legis 566. 684. d. I. III, 7,9.
VII. De Cœnà Dominj 569. 691. X XIII. XXKII.
.. XXIV. 13. III. 6.
IIX. De Perſonà Chrfiſti 576. 725. Symb. III. i2. P. I.

IX. De Deſcenſu Chriſti ad Infe-

rOs. . 583.
X. De Adiaphoris . 785.
XI, De Prædeſtinatione 587.
XII. De Erroribus
1. Anabaptiſticis 593.

(a) VII. IIX. IX. X. XI. XII.
XIII. XV. XVI. XX. XXIIX.

2. Schvvenckfeldicis 595.
3. Neo-Arianicis 5956.
4. Antitrinitaticis 596.

749. Symb. 1.4. 12. d. I. Symb.

75 I. XV. XxXIIX. 16.

IX XII. 2. 15.
XIX. 19.

785. III. V. VI. (a) vid. Col.

787. ibid.
788. Symb.
I. II. IM. ibid.
789. ibid. ibid.

NB. Quinam Epitomen hanc ſcriptis explicarint,
impugnärint, defenderint, Index Autorum

d. h. r, oftendet poſt Pæfat.

III, 15.

Pag.
271.
311.
271.
290.
307.
307.
20½.

302,.
305.
302.
303.
278.

308.

758. III. V. VII. 3. 12. III, 4. 301.

3.
ibid. ibid.
ibid. ibid.
ibid.

ibid.

D
“

A
R

MA, AD QVAM. OMNIA
Dogmata exigenda, & quæ inciderunt Certa-
mina, pié declaranda & compo-

nenda ſunt.

. I.
(RExDIMVS, confitemur, & docemus, Vnicam. Norma Do-
Regulam, & Normam, ex qua Omnia dogma- Drine, lola
ta, omnesque Doctores iudicare oporteat⸗, Seriptaza .
nullam omnino aliam eſſe, quàm Prophetica Pag. 289. 311.
& Apoſtolica, tum Veteris, tum Novi Teſta- 543.61. ſea.
menti, ſcripta. Sic enim Pfſaltes Pſ. ng, o;. ait: Lacerna pe-
dibus meis Verbum Tuum, & lumen ſemitis meis. Et D. Paulus
Gal. i, . inquit: Etiamſi Angelus de cœlo aliud prædicet Euangelion,
anathema ſit.
§S. 2. II. Reliqua verò ſive Patrum ſive Neotericorum ſcri-II. Patrum &
pta, quocunque veniant nomine, Sacris literis nequaquam ſecut ſeriptn,
ſunt æquiparanda. Quin potiùs Vniuerſa illa Sacrarum lite- ur teſtes-
rarum authoritati ita ſubjicienda ſunt, vt alia ratione non
recipiantur, niſi Teſtium loco: qui doceant, quòd etiam
poſt Apoſtolorum tempora, & in quibus partibus Orbis, do-
Strina illa Prophetarum & Apoſtolorum ſincerior conſer-
vata ſit⸗.
§. 3. III. Et quia non multò poſt Apoſtolorum tempora, III. Symbola,
imò etiam cum adhuc ſuperſtites eſſent, falſi Doctores & de Conſenſu
Hæretici Eccleſiam perturbârunt: contra quos in primitiva Eccleſiæ.
Eccleſia quædam Symbola ſunt compoſita, quæ unanimem p. 543. coz.
CGatholicæ Chriſtianæ Fidei Conſenſum, & Confesſio-
nem Orthodoxorum & veræ Eccleſiæ, complectebantur,

(qualia Symbola ſunt, Apoſtolicum, Nicænum, & Athanaſianum) P. I. — ⸗

Profñtemur publicè, nos hæc tria Symbola toto pectore Nobis aonita.
amplecti,

õ

744
ampleéti, & rejicere omnes Hæreſes, omniaque dogmata,
quæ contra piam illorum Symbolorum ſententiam vnquam
in Eccleſiam Dei ſunt inueéta.
III. Confeſſo S. 4. IV. Quod verò ad Schiſmata, quæ, in Religionis ne-

Auguſt. Pri- gotio, in tempora noſtra inciderunt, attinet: iudicamus“
ma,non mu- Auguſtanam Confesſionem, Primam illam & Non-mutatam,
tata, p. 606. quæ in frequentiſſimis illis celeberrimisque Comitiis, an-

Præf. 5 11. ſeg⸗ no M. D. XXX. habitis, Cæſari Carolo V. Auguſtæ exhibita
P. 74 22 2z85- eſt, Vnanimem complecti Conſenſum atque Declarationem
eq. 311. 606. .. — — .
Chriſtianæ noſtræ Religionis & Confeſſionis: eamque no-

Symbolum . ,B
noßtri tem- ſtri temporis Symbolum eſſe, tum adverſus Papatus falſos
pori. atque Idololatricos cultus, & ſuperſtitiones: tum etiam ad-

verſus alias ſectas.
W. v. §. 5. V. Huic Confeſſioni Auguſtanæ adiungimus eiusdem
Apologiam: & præter hanc, etiam Articulos, Smalcaldii

—– Apologia, — . 192, 1.2
Smaleald. Anno M. D. XXKXVII. conſcriptos, quos præcipui illius tem-
Sricuk. poris Theologi ſubſcriptione ſua comprobârunt. 4
p. 271. ſeq. §.6. VI. Et quia hæc Religionis cauſa etiam ad Laicos, quos

VI. VII. vocant, ſpectat, eorumque perpetua ſalus agitur: profite-
Lutheri Ca- mur publicè, nos etiam amplecti Minorem & Maiorem D.
techiſmi. Lutheri Cate chiſinos, vt ii Tomis Lutheri ſunt inſerti: quod
b. 333 377. eos quaſi Laicorum Biblia eſſe cenſeamus, in quibus omnia
Summa Scri-illa breuiter comprehenduntur, quæ in Sacra Scriptura fu-

pturæ §. fiùs tractantur: quarum quidem rerum cognitio homini

Chriſtiano ad æternam ſalutem aſſequendam eſt neceſſaria.
S. 7. VII. Ad has rationes, paulò ante monſtratas, tota do-
Grina in Religionis negotio eſt formanda atque accommo-
danda: &, ſi quid iis contrarium eſſe deprehenditur, id re-
jiciendum atque damnandum eſt: quippe quod cum vna-
nimi Fidei noſtræ Declaratione è diametro pugnet.
S. S. II K. Hoc modo luculentum diſcrimen inter Sacras Ve-

Vis Diſire-
tiva.

Scripturæ §.

Probatio & teris & Noui Teſtamenti literas, & omnia Aliorum ſcripta
Deciſßio. retinetur: & ſola Sacra Scriptura, Iudex, Norma & Regula

agnofcitur, ad quam, ceu ad Lydium lapidem, Omnia do-
gmata exigenda ſunt & iudicanda: vt, piane, an impia, vera,
an falla ſint, deprehendatur. .

§. 9.

—

I. DE PECCATO ORIGINIS. 145 H
8. 9. 9. Commemorata verò illa Symbola, & alia ſcripta, Autoritas
quorum paulò ante mentionem fecimus, non obtinent au- Ludiciaria.
toritatem Iudicis: hæc enim dignitas ſolis Sacris literis de-
betur: ſed duntaxat pro Religione noſtra teſtimonium di-
cunt, eamque explicant: vt manifeſtum fiat, in qua ſenten-
tia Sacras literas acceperint, easque quomodo interpretatæ
ſint Eccleſiæ illæ, quæ tunc erant: & quibus rationibus do-
gmata cum Sacrà ſcripturà pugnantia reiecerint atque con-
demnauerint.

DE PECCATO ORIGINIS. 2 N*
Status controuerſiæ. Pge.
. . „ Matthiæ Flacii
1. AN. controuerſiam venit: An Peccatum Originale ſit ilyrici Theol.
propriè, & quidem absque omni diſcrimine, 1PSA“ lenenf, cum
hominis corrupti NATVRA, SVBSTANTIA SKtorine .
ESSENTIA, aut certè principalis & præſtantiſſima pars leg. Colloqe.
ipſius ſubſtantiæ: vtpote, 1PSA rationalis ANIMA, in fam- Vinsr. ann-
mo ſuo gradu, & in ſummis ipfius viribus conſiderata? 1560. M. Cy-
S. 2. 2. An verò inter hominis Subſtantiam, Naturam, Es-Pacispangen-
ſentiam, Corpus, & Animam, etiam poſt lapſum humani ge-Ronh Itenei
neris, & inter Originale peccatum aliquod ſit diſcrimen: cum llebicis.
& quidem tale, vt aliud fit 15SA NATVRA, & aliud I1PSVM
PECCATVM Originis, quod & 1N Natura hæret, & Natu-
ram corrumpit? Abroſ.re-
AFFILRMATIVA. raem.l..c. 5.
3. Sincera doctrina, Fides & Confeſſio, ad ſupe- Malitia uria;
riorem illam NORMAM, & cum Religionis noſtræ ſiantialis, ſed

compendio congruens atque conſentiens. eaen r de-
V Mm . §. IJ.ræ bonitate.
Auguſt. T. X. Serm. 1. Non alia natura eſt, ut inſaniunt Manichæi, ſed languor &
vitium noſtrum eſt; Non ſeparatum alibi erit, ſed ſanatum nusquam erit.
Icem T. I. S§. 26. de Verb. Apoſt. p. 26. Caro opus Dei eſt cum formatur, conditur,
producitur, regeneratur, ſignatur, curatur. Quid debet Diabolo totiens opus Dei?
Irridesntur ergo Manichæi, & propter honorem Dei Carnis natura laudetur, atque

omne vitium in voluntate ponatur.

546 I. D E PECCXT O
I. S. 1. Redimus, docemus, & confitemur, quòd ſit aliquod
Airm. diſcrimen inter 1SAM hominisNATVRA M, ſi illa
Natura à conſideretur non tantum, qualis initiò pura & absque pec-
Uapſu tamen cato à Deo eſt creata: Verum etiam qualis nunc, poſt la-
Dei creatum. pſum, in nobis illa eſt: & diſcrimen retinemus inter IPSAM
P.612, Naturam, quæ etiam poſt lapſum eſt, permanetque Dei
creatura, & inter Peccatum Originis. Et iudicamus, tan-
tam eſſe illam Naturæ & Peccati Originalis differentiam,
quanta eſt inter opus Dei, & inter opus Diaboli.
II. 8. r. 4. Credimus, docemus, & confitemur, quòd ſummo
Conſenſ. Ar- ſtudio hoc diſcrimen fit conſeruandum: propterea quòd il-
ic. E. dei. Iud dogma, nullum videlicet inter Naturam hominis cor-
rupti & inter peccatum Originis eſſe diſcrimen, cum præci-
puis fidei noſtræ articulis (verbi gratia de Creatione, de Re-
demtione, de Sanctificatione, denique de Reſurrectione car-
nis noſtræ) pugnet, neque ſaluis hifſce articulis ſtare poſſit.
1. De Crea- S. 3. 7. Deus enim Opt. Max. non modò Adami & Heuæ
tione. corpus & animam, ante lapſum, verum etiam corpora &

Deur. 32, 159. animas noſtras, poſt lapſum, creauit: etſi hæc iam ſunt
12 11. * 2— * 2
“ onz 26,6 corrupta. Et ſanè hodiè Dominus animas & corpora no-
AGcor. 17, 2;. ſtra creaturas & opus ſuum eſſe agnoſcit. Sic enim ſcriptum
Iob. 10, 9,9 „eſt: Manus tuæ ſecerunt me, & plaſmauerunt me totum in cir-
Pſ. II0, 139. »cuitu.

Pf. . .„ .. . . 5 „ „
139,1I §. 4. 6. Et Filius Dei in vnione perſonali illam humanam

Eccl. 12.
2. De Incar-
natione.

naturam, non tamen peccato contaminatam, aſſumſit: ne-
que aliam, ſed noſtram carnem ſibi adiungens aréctiſſimè
copulauit: eiusque aſſumtæ carnis ratione frater noſter fa-
Stus eſt: vt Scriptura teſtatur Hebr. 2, 1. Poſteaquam igi-
p. 619. »„tur (inquit Apoſtolus) pueri commercium habent cum carne
6:2. „S& ſanguine, & ipſe ſimiliter particeps factus eſt eorundem. Non
„enim Angelos aſſumit: ſed ſemen Abrahbeæ aſſumit: vnde & debuit
„per omnia fmtribus aſſimilari, excepto peccato.

2.De Redem- S. 5. 7. Eandem humanam noſtram Naturam, qualis ea ho-
tione & San- die in nobis eſt, (opus videlicet ſuum) filius Dei REDEMIT:

Qtificatione. eandem (quæ ipſius opus eſt) ſanctificat: eandem à mor-
P. 62. tuis

O RICGI N/IS. 547
tuis reſuſcitabit, & ingenti gloria (opus videlicet ſuum)
ornabit. Peccatum autem Originale Deus non creauit: Fi-
lius Peccatum Originis non aſſumſit: non redemit: non ſan- 4. De Reſur-

ctificat: non reſuſcitabit illud in electis: neque id vnquam rectione.

gloria cœleſti ornabit aut ſaluabit. Quin potiùs Originale
peccatum, in beata illa reſurrectione planè abolebitur.
§. 6. 8. Ex his, quæ à nobis allata ſunt, diſcrimen inter cor-
ruptam Naturam, & inter Corruptionem, quæ IN NATV-
RA hæret, & per quam Natura eſt corrupta, facilè agno-
ſci poteſt.
§. 7. 9. Sed vt ea quæ recitauimus, veriſſima eſſe nouimus: III.
ita etiam credimus, docemus atque confitemur, peccatum Peccati eius

Originis non eſſe leuem aliquam, ſed longè profundiſſimam &Gruitas.

intimamque humanæ Naturæ corruptionem: quæ nihil ſa- p. 626. 612.
num, nihil incorruptum, in corpore & anima hominis, at:
que adeò in interioribus & exterioribus viribus eius reli- Eccleſ.- con-
quit. Et iudicamus, rectè & piè Eccleſiam Chriſti canere: ſens.
Per Adami lapſum prorſus humanam naturam & eſſentiam e,,
corruptam. Hoc quantum ſit malum, verbis reuera eſt
inexplicabile: neque humanæ rationis acumine indagari,
ſed duntaxat per VYerbum Dei reuelatum agnofci poreſt.

Et ſanè affirmamus, quòd hanc Naturæ corruptionem ab Id. morte ſo-

IPSA Natura, nemo, niſi ſolus Deus, ſeparare queat: id la telli.
per mortem in beata illa Reſurrectione plenè fiet. Ibi enim
ea ipſa Natura noſtra, quam nunc circumferimus, absque
peccato originis, & ab eodem omninò ſeparata atque mun-
data, reſurget, & æterna felicitate fruetur. Sic enim ſcri-
ptum eſt: Pelle mea circundabor, & in carne mea videbo Deum, r. 3 .
quem ego viſurus ſum mihi, & oculi mei eum conſpelturi ſunt 1. o. 2, 3.
Iob. 19, 26.

NEGATIVA.

Reiectio falſorum dogmatum, quæ com-
memoratæ ſanæ doctrinæ repugnant.

Mm 2 Reiici-

748 I. D E P ECCAT 0
I. .8. R Ficimus, & damnamus dogma illud, quo aſſeritur,
Non ſolum beccatum Originale tantummodò REATVM efle, ex
Reatu. alieno delicto, absque vlla naturæ noſtræ corruptione, in
A. Sm. p. 290. nos deriuatum.
6 I. S. 9. Repudiamus & hunc errorem, cum docetur: Con-
Ner gvzcre⸗ cupiſcentias prauas non eſſe Peccatum, ſed concreatas Na-
ο conerea- . L2 .. .
turæ conditiones & proprietates quasdam Eſſentiales: aut,
1“ Proptie- defectus illos, & malum ingens à nobis paulò?
a „& malum ingens à nobis paulò ante com-
memoratum, non eſſe Peccatum, propter quod homo, Chri-
ſto non inſertus, ſit filius iræ.
III. §S. 10. Rejicimus etiam Pelagianam hæreſin, qua aſſeri-
Nec incorru- tur, hominis naturam poſt lapſum incorruptam eſſe: & qui-
Piun. denm eam in ſpiritualibus rebus totam bonam & puram eſſe,
in ſuis naturalibus (vt olim locuti ſunt) hoc eſt, in viribus
ſuis naturalibus.
III. S. 1I. Damnamus etiam hos errores: quòd Peccatum Ori-
Nee res leviês. ginis externus, leuis, & nullius propè momenti ſit nævus,
P. 6i6. aut aſperſa quædam macula: ſub quà nihilominus natura
bonas ſuas Vires, etiam in rebus ſpiritualibus, retinuerit.
V. S. 12. Nec dogma etiam eorum probamus, qui docent,
Nec modo peccatum Originale tantum eſſe quiddam erxternum, quod
impediment. jimpediat quidem bonas & ſpirituales hominis vires, ſed eas-
Wiritual. dem tamen non tollat: & impedimentum verius eſſe quàm
P. . priuationem & defectum: ſicuti cum Magnes allii ſucco il-
linitur, vis eius naturalis attrahendi ferrum non tollitur:
ſed tantum impeditur: aut, Peccatum Originale quiddam
tale eſſe, quod, ceu macula de facie, aut calor de pariete, ab-
ſtergi facilè poſſit. S
VI. §S. 13. Non aſſentimur iis qui tradunt, hominis Naturam &
Nec partia- eſſentiam non prorſus ſe corruptam: ſed aliquid boni ad-
lis. huc in homine reliquum, etiam in rebus ſpiritualibus: vi-
p.6,7. delicet, capacitatem, aptitudinem, facultatem, induſtriam,
aut vires, quibus in rebus ſpiritualibus inchoare aliquid
boni, operari, aut cooperari valeat.
VII. 8. 14. Contra autem rejicimus etiam falſum dogma Mani-
Nec eſentia-chæorum, cum docetur: Peccatum Originis tanquam quid-
le in fuſum. dam

1

OQ§RIGINIrIS. 549
dam eſſentiale atque ſubſtantiale à Satana in Naturam eſſe
infuſum, & cum eadem permixtum: quemadmodum ve-
nenum & vinum miſcentur. VIII.
§S. 15. Quòd non ipſe homo animalis, ſed aliquid aliud, & Hoc ipſè ha-
peregrinum quiddam, quod ſit in homine, peccet: ideoqueèmo peccat.
non ipſam Naturam, ſed tantummodò Peccatum Originale Pp. 618.
in homine exiſtens, accuſari.
S. 16. Reiicimus etiam atque damnamus, vt Manicheum IXN.
errorem, quòd docetur, Originale Peccatum propriè, & qui- Non Ipſa eins
dem nullo poſito diſcrimine, eſſe 1?SAM hominis corrupti Eſſentia.
Subſtantiam, Naturam, & Eſſentiam: ita vt inter Naturam, AuvSaſt. I. X.
qualis ea in ſeipſa conſiderata, eſt poſt lapſum, & inter Pec-p. 392. T. 1X.
catum Originis nulla prorſus ſit differentia, neque ulla di-Tr. 98. p. 331.
ſtinctio cogitari, aut ſaltem peccatum illud à Natura cogita-
tione diſcerni poſſit.
S§. 17. D. quidam Lutherus originis illud malum, peccatum X. .
Nature, Perſonale, Eſſentiale vocat: ſed non eam ob cauſam, Luth. Aiſcer-
quaſi Natura, periſona, aut eſſentia hominis, absque omninit ſic ab A-
diſcrimine, ſit ipſum Peccatum Originis: ſed ideò ad hunc Atuali.
modum loquitur, vt huiusmodi phraſibus diſcrimen jnteruther nolin.
peccatum Originale, quod in humana natura hæret, & intereume b. 155 d.
alia peccata, quæ Adtualia vocantur, melius intelligi poſſit. Item Tom. I.

§. 18. Peccatum enim Originis non eſt quoddam deli- t4.2.

Rtum, quod actu perpetratur: ſed in ipſa Natura. Subſtantia,
& Eſſentia hominis intimè inhæret. Et quidem, ſi maximè p. gz.
nulla vnquam praua cogitatio in corde hominis corrupti
exoriretur: ſi nullum verbum otioſum proferretur: ſi nul-
lum ſcelus deſignaretur: tamen Natura nihilominus cor-
rupta eſt per Originale peccatum, quod nobis ratione corru-pſal 51, 6.
pti ſeminis agnatum eſt: quod ipſum etiam ſcaturigo eſt
omnium aliorum peccatorum, quæ actualia vocantur: vt
ſunt, pravæ cogitationes, prava colloquia, pravè & ſcelerate eg
facta. Sic enim ſcriptum Matth. 15, 19. legimus: Ex corde o-s F. , .
riuntur cogitationes malz. Et alibi: Omne figmentum cordis tan- Sap I2,104
tummods malum eſt, à pueritia Geneſ. 6,6, 8, 21. Rom. 1, 21.

Mm 3 §. 19.

= 550 I. D E L I BE RO
XII. §. 20. Eſt autem diligenter obſervanda varia ſignificatio
Natura, vocabuli (Naturæ) cuius æquiuocatione Manichæi abuten-
quid 6 tes errorem ſuum occultant, multosque fimplices & in-
cautos homines in errorem inducunt. Quandoque enim
p. 6r4. Natura ipſam Hominis Subſtantiam fignificat: vt, cum dici-
mus; Deus humanam Naturam creauit. Interdum verò
per vocabulum, Nature, intelligitur, ingenium, conditio, de-
feltus, aut vitium alicuius rei, in ipſa natura infitum & inhæ-
rens. Vt cum dicimus: Serpentis natura eſt, icerer Hominis
natura eſt, peccare, & hominis natura non eſt, niſi peccatum. Et
in hac poſteriore ſignificatione vocabulum (Naturæ) non
ipſam hominis ſubſtantiam, ſed aliquid aliud, quod in natu-
ra aut fubſtantia inhæret, denotat.
XIII. §. 211. Quod veréô ad Latina vocabula Subſtantiæz & Ac-
Subſtantia, cidentis attinet, cùm ea non ſint Seripture ſacræ vocabula,
Accidens, præterea etiam à plebe non intelligantur, abſtinendum eſt
odenr ab illis in publicis ſacris conciomibus, vbi indocta plebs do-
ραM cetur: & hac in re ſimplicium & rudiorum meritò habenda
P. 624. eſt ratio.
Schole kciz. S. 22. In ſcholis autem, & apud homines doctos (quibus
horum vocabulorum fignificatio nota eſt, & qui iisdem re-
è atque citra depravationem uti poſſunt) in diſputatione
de Peccato Originis, retinenda ſunt: quippe quòd his vo-
diſeretiva. cabulis rei cuiusque ſubſtantia, ab eo quod illi accidit, com-
modè diſcerni poſſit. Et hiſce vocabulis diſcrimen inter
opus Dei, & inter opus Diaboli quàm maximè perſpicuè ex-
plicari poteſt. Diabolus enim ſubſtantiam nullam creare,
fed tantummodo, per accidens, permittente Domino, ſub-
ſtantiam à Deo creatam corrumpere poteſt.
A. C. art. 15. II.
tpol. p. 19 5.
Pes. S DE LIBERC ARBII RIO.
290. JI. 627. §. J.
Lis Strigelii Prof. Ien. & Lipſ. itteb. Calvin. conf. Melancht. Corp. Doctrin. Exam.
Theol. Chemnit. Conc. Trid. p. m. 204. Martini Partit. D. 5. Marpurg. D. lIz. 13.
Meiſner. Antbrop. Dec. 3. D. 1. Gerbard. LL. L.a. hi ar ult.

A RE IT RIO. 551
Luther. T. IV.

S§. 1. Status controuerſiæ. krafki e.
raſpiſt.
Ominis voluntas quadruplicem habet conſidera- Scatur Homi-
Ationem. Primè conſideratur, qualis illa fuerit an- nis Integri,
Adte humani generis lapſum: Secundè, qualis facta Larſi, Rena-

A
ſit poſt lapſum: Teris, qualis ſit ea in homine iam rena-ti, Reſaſcit.
to: Quartè, qualis futura ſit poſt reſurrectionem à mor-
Cuis.
6. 2. In controuerſia autem de Libero Arbitrio, Status Lapß Vires,
eſt, tantùm de hominis voluntate & viribus, iuxta ſecundam in Gratiæ ca-
conſiderationem: A videlicet, & quasnam vires, poſt lapſum ptu, uſit.
Pprimorum parentum noſtrorum „‚homo non-renatus ex ſeipſo habeat,
& quidem in rebus ſpiritualibur? An ille propriis viribus, ante-
quam per Spiritum Dei fuerit regeneratus, poſſit ſeſe ad
gratiam Dei applicare & præparare? &, Num gratiam divi-
nam (quæ illi per Spiritum ſanétum, in verbo Euangelii
& Sacramentis diuinitùs inſtitutis offertur) accipere & ap-

prehendere valeat.

AFFI R MATIVA.

§. 3. Sincera doctrina de hoc articulo, cum
immota Regula Verbi diuini congruens.

XE hoc negotio hæc eſt fides, do ctrina & confeſſio no- I.
ſtra: quòd videlicet hominis intellectus & ratio, in Nulla lux.
rebus dininis prorſus ſint cœca, nihilque in rebus ſpiritua-
libus, propris viribus, præſtare poſſint. Sic enim ſcriptum facaltas.
eſt: Animalis homo non percipit ea, quæ ſunt Spiritus Deie ſtul-
ritia illi eſt, & non poteſt intelligere, quia ſpiritualiter dijudican-
tur I. COr. 2, 14-
§F. 4. Credimus, docemus, & confitemur etiam: Volunta- II.
tem hominis nondum renatam, non tantùm à Deo eſſe aver- 4Deo averßis.
SSðZ Mm 4 ſam,

§§ 2. II. D E LI B E R O
ſam, verum etiam inimicam Deo factam: ita vt homo non
odium. renatus tantummod ea velit & cupiat, iisque delectetur,
quæ mala ſunt, & quæ voluntati diuinæ repugnant. Scri-
Gen. 6,5 c. 8,21. Pptum eſt enim: Senſus & cogitatio bumani cordis in malum
Ierem. 7, 9. prona ſunt ab adoleſcentia ſua. Et alibi: Afectus tarnis ini-
Rom 3,8. mititia eſt erga D EVM. neque enim Legi ſubiicitur, ac ne
P. 633· poteſt id quidem. Itaque credimus, quantum abeſt, ut cor-
Mors ad Pus mortuum ſeipſum viuificare, atque ſibiipſi corpora-
onum. lem vitam reſtituere poſſit, tantum abeſſe, vt homo, qui
ratione peccati ſpiritualiter mortuus eſt, ſeipſum in vitam
p. 631. ſpiritualem revocandi vllam facultatem habeat. Scriptura
enim dicit Eph. 2, 6. Cum &q emus mortui in peccatis, conuiuißcauit
nos in Chriſto, &-. Itaque cum res noſtræ ita habeant, certè
ex nobismetipfis, tanquam ex nobis pſis, non ſumus donei,
ſaltem vt aliquid boni cogitemus quòd verò aliquid præſtare
valemus, id ipſum à Deo et: vt alibi Apoſtolus teſtatur
2. Cor. 32 f. = èð
§S. 5§. Conuerſionem autem hominis non operatur
Dominus ſine mediis: ſed ad eam efficiendam vti ſolet
„ Euangelii prædicatione, & Verbi Dei auſcultatione. Sic
enim Rom. , 16. ſcriptum eſt: Euangelion Ol potentia Dei ad
ſalutem omni credenti. Et alibi c. 10, 17. Eides eſt ex au ditu
verbi Dei. Et ſanè vult Dominus, vt ipſius Verbum audi-
atur, neque ad illius præadicationem aures obturentur- quemad-
modum Pfſaltes regius præcipit Pſal. 95, 8. Ebr. 4, 3. Et ver-
bo Dei prædicato adeſt præſens Spiritus ſanctus, & corda
hominum aperit, vt Verbo Dei diligenter attendant, &
conuertantur: quemadmodum de purpuraria illa Lydia
in Aäctis Apoſtolicis cap. 16, 14. legimus. Hoc verò univer-
ſum ſola gratia & virtute Spiritus ſancti efficitur: huius
vnius & ſolius opus eſt hominis conuerſio. Si enim Spi-
ritus ſancti gratia abſit, noſtrum velle, & currere, noſtrum plan-
2. Cor. 3, 7 zare, ſeminare, & rigare, prorſus fruſtranea ſüunt: videli-
cet l'e incrementum non largiatur. Etenim Chriſtus Joh-
15, f5. inquit : Sine me nihil poteſtis facere. Et his quidem
paucis verbis Chriſtus Libero Arbitrio omnes vires dero-
gat,

III.
Conuerſion
Medium.

Cauſſa.

viribus, ſine gratia Spiritus ſancti, ſeſe ad Deum conuertere,

. ARBIXTRI O. 153
gat, omniaque gratiæ diuinæ adſcribit: ne quis coram ipſo ha-
beat, de quo glorietur I. Cor. I, 29. Jerem. 9, 2ſ.

Luther. Glof.

8. 6. Reicctio contrariæ & falſæ doctrinæ. dufs Krlſel.
iCt. d. 1.
Epudiamus igitur & damnamus omnes, quos iam re-
citabimus, errores, quòd cum Verbi divini regula non
congruant.
§. 7. Rejicimus autem primò delirum philoſophorum I.
Stoicorum dogma, quemadmodum & Manichæorum fu- Stoica nulla.
rorem, qui docuerunt, Omnia quæ eueniant neceſſariò fieri, b⸗ 649.
& aliter fieri prorſus non poſſe: &, hominem omnia coa- Manichat.
ätum facere, etiam ea, quæ in rebus externis agat: eumque
ad deſignanda ſcelera (qualia ſunt, libidines vagæ, rapinæ,
cædes, furta, & ſimilia) violenter cogi.
§. 8. Repudiamus etiam craſſum illum Pelagianorum II.

errorem, qui aſſerere non dubitarunt, quòd homo Prorrin Nul, elEi-
va bertase

Euangelio Chriſti credere, Legi diuinæ ex animo parere, & P. 648 ½

hac ratione peccatorum remiſſionem ac vitam æternam prome-
mereri valeat. HW
S. 9. Præter hos errores reiicimus & Semipelagiano- III.
rum falſum dogma, qui docent, hominem propriis Viribus semipela-

inchoare ſuam conuerſioneme ſed abſoluere eam, ſine Spiritus gica.

ſancti gratia, non poſſe.
S. 10. Sed & hæc dogmata, quæ iam ſubiiciemus, re-
probamus.
Qvop homo non-renatus, ratione Liberi Arbitrii, in- IIII.
firmior quidem ſit, quàm vt conuerfionis ſuæ initium face- Coopemtige

re, atque propriis viribus ſeſe ad Deum conuertere, & Legi

Dei toto corde parere valeat: ſed tamen, ſi Spiritus ſan-

QGus prædicatione Verbi Dei fundamenta conuerſionis ie-

cerit, ſuamque gratiam in Verbo prædicato homini obtule-
MmlzSzSy— rit,

74 II. D E L IBERO

rit, tum hominis voluntatem, propriis & naturalibus ſuis
viribus, nonnibil, licet id perexiguum, infirmum, & langui-
dum admodum ſit, ad illam conuerſionem conferre, eam
adiuuare, atque ad eam abſoluendam cooperari poſſe: hoc
videlicet ſentientes, quòd homo propriis viribus ſeſe ad
gratiam applicare, præparare, eam apprehendere, amplecti,
P. 649. 7 . & Euangelio credere valeat.
V. S. 11. Hominem, poſt regenerationem, Legem PDei perfelctt
N. Renati In. obſeruare atque implere poſſe: eamque impletionem eſſe
pletio Legi. noſtram coram Deo iuſtitiam, qua vitam æternam prome-
reamur.
VI. S. 12. Reiicimus etiam, damnamusque Enthuſiaſtarum“
bP 649.75. errorem qui fingunt: Deum immediatè, absque verbi Dei
N. Conuerfko auditu, & ſine Sacramentorum vſu, homines ad ſe trahere,
Ilnmmediata. illuminare, iuſtificare & ſaluare.
VII. S. 13. Eodem loco dogma illud habemus, quod affirmat,
N. Immuttio Deum, in conuerſione & regeneratione hominis, Subſtan-
Nature.,.)tiam & Eſſentiam veteris Adami, & quidem præcipuè animam
rationalem, penitus abolere, nouamque animæ eſſentiam ex ni-
hilo, in illa conuerſione & regeneratione creare.
p.649. VIII. S. 14. Reicimus præterea hos ſermones, ſi tamen citra
N. Reniſus declarationem proferantur: quòd videlicet hominis vo-
verpetuns ad luntas, ante conuerſionem, in ipſa conuerſione, denique

Syir. §. etiam poſt conuerſionem, Spiritui ſancto repugnet: &&

quòd Spiritus ſan ctus iis detur, qui ex propoſito, & qui-
dem pertinaciter, ipſi reſiſtunt. Hæc enim non recteè di-
cuntur. Nam Deus in hominum conuerſione ex nolentibus volentes
facit, & in volentibus habitat: vt Auguſtinus loqui ſolet
p. 6s0. §. 15. Quòd verò ad dicta quædam, tum Patrum, tum
Dilta Dd, Neotericorum quorundam doctorum attinet: verbi gra-
non analo- tia, Deus trabit, ſed volentem trahit? &, hominis voluntas in
ga Pder. conuerſione non eſt otioſa, ſed agit aliquid: iudicamus hæc
formæ ſanorum verborum non eſſe analoga. Afferun-
tur enim hæc dicta ad confirmandam falſam opinionem.
E
xX Enthuſiaſtæ vocantur, qui neglecà prædicatione Verbi diuini, cœle-
ſtes reuelationes expe ctant. Luth. T. 3. A. f. 40.

AEKkBITRI G.B 5y5
de viribus humani arbitrii in hominis conuerſione, con-
tra doctrinam, quæ ſoli gratiæ diuinæ id opus attribuit⸗
Ideoque ab eiusmodi ſermonibus, quando de conuerſione
hominis ad Deum agitur, abſtinendum cenſemus.
S. 16. Contrà autem rectè docetur, quòd Dominus in Vem doctri-
conuerſione, per Spiritus ſancti motum & operationem, exka-
hominibus repugnantibus & nolentibus, volentes homi-
nes faciat: & quòd poſt conuerſionem in quotidianis pœ-
nitentiæ exercitiis hominis renati voluntas non ſit otioſa,
ſed ommibus Spiritus ſancti operibus, quæ ille in nobis effi⸗
cit, cooperetur. ẽ’
§S. 17. Quòd verò D. Lutherus in Pſal. 90. p. 6/7. T. A. 8. Motus ac-
f. 167. ſcripfit, Hominis voluntatem in conuerſione purè paſſiub ſe cenſio.
pabhere: id rectè & dextrè eſt accipiendum, videlicet, reſpe-
Ru diuinæ gratiæ in accendendis nouis motibus: hoc eſt, de
eo intelligi oportet, quando Spiritus, per Verbum auditum,
aut per vſum Sacramentorum, hominis voluntatem appre-
hendit & aggreditur, & conuerſionem atque regeneratio-
nem in homme operatur. At poſtquam Spiritus ſanctus hoc Accenfi e⸗
ipſum iam operatus eſt atque effecit, hominisque volunta- a-

tem ſola ſua diuina virtute & operatione immutauit atque

renouauit, tunc reuera hominis noua illa voluntas inſtru-
mentum eft & organon Dei Spiritus ſancti, vt ea non mod
gratiam apprehendat, verum etiam in operibus ſequentibus ?. r.
Spiritui ſancto cooperetur.
S§. 18. Relinquunturigitur ante conuerſionem homi- Conuerſ
nis duæ tantùm cauſfæ, ad conuerſionem efficaces: nimi- cauſſæ.
rum, Spiritus ſanctus, & Verbum Dei, quod eſt inſttumen- b. 55e
tum Spiritus ſancti, quo conuerſionem hominis efficit. Hoc
verbum homo certè audire debet: ſed tamen vt illud ipſum
vera fide amplectatur, id nequaquam ſuis viribus
propriis, ſed ſola gratia Dei Spiritus
ſanéti obtinere poteſt.

646 6 52.

S5Sy6 III. oE IVSTITIA FIDEI
4 re Sr. DE IVSTITIA FIDEI
65a. A. Sm. 278. CORAM DEO.

Status controuerſiæ.

WWNANIMI Conſenſu (ad normam Verbi divini & Au-
guſtanæ Confeſſionis) in Eccleſiis noſtris docetur,
⁄6atque adeò extra controuerſiam eſt, quòd nos pec-
p. 13. 76. catores longè miſerrimi ſola in Chriſtum fide coram Deo
juſtifi-cemur & ſaluemur: ita vt Chriſtus ſolus noſtra ſit iu-
leremiæ 23,6. Fitia. Hic autem leſus Chriſtus Saluator noſter, & iuſtitia
. So. „ 38. noſtra, verus Deus eſt, & verus Homo: etenim diuina &
Xndr. Oſian- humana naturæ in ipſo ſunt perſonaliter vnitæ. Quæfitum
der Regiom, igitur fuit: Secundum quam naturam Chriſtus noſtra ſit iuſtitia?
in Pruſſis Ethac occaſione duo errores, & quidem inter ſe pugnantes,
enn 54 Eccleſias quasdam perturbarunt.
Qu cſtio. §. 2. Vna enim pars ſenſit, Chriſtum tantummodo ſecun-
Jum diuinam naturam eſſe noſtram iuſtitiam: ſi videlicet
ille per fidem in nobis habitet: etenim omnia hominum
peccata, collata nimirum cum illa inhabitante per fidem
luſtitia, eſſe inſtar vnius guttulæ aquæ, cum magno mari
Franc. Stanca-comparatæ. Contra hanc opinionem alii quidam aſſerue-
rus Mantus- nt, Chriſtum eſſe noſtram coram Deo iuſtitiam duntaxat

nus anno 1551. 4
hodie ſic le- ſecundum humanam naturam.

Occaſis.

ſuitæ.
AFF IR MATIemVA.
§. 3. Sincera doctrina piarum Eccleſiarum,
vtrique commemorato errori oppoſita.
3 . D refellendum vtrunque errorem, credimus, docemus,
Per due hiu- & confitemur magno conſenſu, quòd Chriſtus quidem
tura. vere

C ORAM DEO.O. 157
ver ſit noſtra iuſtitia: ſed tamen neque ſecundùm ſolam di-
vinam naturam, neque ſecundum ſolam humanam naturam.
Credimus autem, Chriſtum totum, ſecundùm vtranque na-
turam, eſſe noſtram iuſtitiam: in SoLA videlicet obedien- Obediendo.
tia ſua: quam ille Patri ad mortem vsque abſolutiſſimam Phil. 2, 8.
præſtitit: eaque nobis peccatorum omnium remiſſionem, & ?. 653. 664.
vitam æternam promeruit. Scriptum eſt enim: Sicut per in-
ohedientiam vnius hominis peccatores zonſtituti ſunt multiz ita &
per vnius obedientiam iuſti conſtituentur multi. Rom. 5,1 9.
S. 4. Credimus igitur, docemus, & confitemur, hoc ipſum II.
noſtram eſſe coram Deo iuſtitiam: quòd Dominus nobis Operum nul-
peccata remittit, ex mera miſericordia atque gratia, absque lo merito.
VIlo reſpectu præcedentium, præſentium, aut conſequen-
tium noſtrorum operum, dignitatis, aut meriti. Ille enim
donat atque imputat nobis iuſtitiam obedientiæ Chriſti:
propter eam iuſtitiam à Deo in gratiam recipimur, & iuſti
reputamur.
GS. 5. Credimus etiam, docemus, & confitemur, SOLAM III.
FIDEM eſſe illud medium & inſtrumentum, quo Chriſtum Eidei medio.
Saluatorem, & in Chriſto iuſtitiam illam, quæ ſeuerum
judicium diuinum ferre poteſt, apprehendimus: propter
Chriſtum enim fdes illa nobis ad iuſtitiam imputatur: vt Apo-
ſtolus Paulus teſtatur. Rom. 4,3.
S. 6. Credimus præterea, docemus & confitemur, quod IIII.
ſides illa iuſtificans non ſit nuda notitia hiſtoriæ de Chriſto, P: 20.74. 78.
ſed ingens atque tale Dei donum, quo Chriſtum Redemto- %² 1062
rem noſtrum, in verbo Euangelii reétè agnoſcimus, ipſique 1. fek-
confidimus: quòd videlicet propter ſolam ipſius obedien- „
tiam, ex gratia, remiſſionem peccatorum habeamus, ſancti b 700
& iuſti coram Deo Patre reputemur, & æternam ſalutem
conſequamur.
§. 7. Credimus, docemus, & confitemur, vocabulum Caſti-· V.
fcare) phraſi Scripturæ ſacræ, in hoc quidem articulo, Abſoluendo.
idem ſignificare, quod, abſoluere à peccati:: Quod cum f. 555.
ex aliis Scripturæ dictis, tum ex hoc Salomonis etlam intel-
ligi poteſt: qui iuſtificat impium, & qui condemnat iuſtum, Prouerb. 17, 5.
abomi- Deut 25, 1.

Gen. 44, 16., Exod, 23,7. 2. Sam. 15, 4. I. Reg. 8, 32. Iob. 277, 5.

55 8 . III. DE IVSTITIA FTIDEI
abominabilis eſt vterque apud Deum. Et ex illo Apoſtoli
Rom. 8, 34. teſtimonio: Quis accuſabit electos Dei? Deus eſt, g4ai iuſtiſicat!
p. 655· quis eſt qui condemnet?
Vocum con- 8. 8. Et, ſiquando pro vocabulo Iuſtificationis, vo-
ſenſus h.l. cabula Regenerationis & Viuifcationis uſurpantur: (quod in
Apologia Auguſtanæ Confeſſionis aliquoties factum eſt) iudi-
p. 81. 9 95. camus ea in illa ſuperiore ſignificatione accipienda eſſe-:
148.665. vt viuificatio & regeneratio lis locis Acceptationem ad vitam
gternam, & Adoptionem in filios Dei ſignificent. Neque igno-
ramus, eas voces aliàs de hominis Renouatione intelligi: quæ
à Fidei luſtificatione rectè diſcernitur.
VI. §. 9. Credimus, docemus, & confitemur: etfi verè in

.

piorum næui. Chriſtum credentes & renati multis infirmitatibus & næuis
Fiducia Gra- ſunt obnoxii: & quidem tam diu, donec mortale hoc cor-
tiæ. puſculum circumferunt: nontamen illis vel de iuſtitia, quæ
per fidem ipſis imputatur, vel de æterna ſalute eſſe dubitan-
dum: quin potius firmiterillis ſtatuendum eſſe, quòd pro-
pter Chriſtum, iuxta promiſſionem & immotum verbum Eu-
angelii, Deum placatum habeant.
VII. S§. 10. Credimus, docemus, & confitemur, quòd, ad
Excluſ« conſeruandam puram doctrinam de iuſtitia fidei coram
partitule. Deo, neceſſarium ſit, vt particulæ illæ excluſiuæ, (quibus
8l. 66Apoſtolus bPaulus Chriſti meritum ab operibus noſtris pror-
Luc. “ ſus ſeparat, SoLIGX Chriſto eam gloriam tribuit) quàm
Rom. 3,24,28. diligentiſſimè conſeruentur & retineantur, verbi gratia:
Gal. 5. c.2,16. cum D. Paulus aſſerit, nos ſine meritis, gratis, absque lege,
Epheſ. 2 8. ine operibus, non ex operibus, iuſtificari & ſaluari. Hæc autem
J. IO. 5, 5. 4 . . . . .—:
Futh Glodh ⸗ Omnia hoc ipfum dicunt: SOLA fide in Chriſtum iuſtifi-
ber Kaiſ Edict camur & ſaluamur.
1. ,. S. II. Credimus, docemus, & confitemur: etſi antece-
Eides Fcax dens contritio, & ſubſequens noua obedientia cum articulo
Fer dir Iuſtificationis coram Deo non ſunt miſcendæ: non tamen
e, càlem fidem iuſtificantem eſſe fingendam, quæ vnàâ cum
. malo propoſito, peccandi videlicet, & contra conſcientiam

P. 661. 75. . . .
ge ez. agendi, ſtare poſſit. Sed potiùs ſic habendum eſt: poſt-

quam

CORAMDKo. 559
quam homo per fidem eſt iuſtificatus, tunc veram illam &
viuam fidem elſe per charitatem effcacem: vt Apoſtolus loqui-
tur: & bona opera ſemper fidem iuſtificantem ſequi, & P 561.661.658,
vnà cum ea, ſi modo vera & viua fides eſt, certiſſimè de- 662. 87.
prehendi. Fides enim vera nunquam ſola eſt, quam cha-
ritatem & ſpem, tanquam indiuiduos comites ſecum ha-

S. 12. AN TITHESIS, SEV NE-
G A TIV A.

Reiectio contrariæ & falſæ
doctrinæ. 1.
A. Oſiandri
◻ Epudiamus autem & damnamus omnia falſa dogmata, Error.
1queæ iam recitabimus. anno 1555.
Chriſtum eſſe iuſtitiam noſtram ſolummodò ſecundum ? 664. 666.
diuinam naturam. . II.
S. 13. Chriſtum eſſe iuſtitiam noſtram tantummodò iuxta
humanam naturam.-
§S. 14. Qudd in dictis Propheticis & Apoſtolicis, vbi de n ije.
iuſtificatione fidei agitur, vocabula (iuftißicare & iuſtificari) b. II.
non ſignificent, à peccatis abſoluere, & abſolui, & remis- pepiß. Error.
ſionem peccatorum conſequi. Sed quòd ea vocabula hoc Bellarm. T. 3.
velint: nos per charitatem à Spiritu ſancto infuſam, per de Iuſtif.c. 2,3.
virtutes, & per opera quæ à charitate promanant, reipſa 1. 4.
coram Deo iuſtos fieri. IIII.
S. 15. Fidem non reſpicere in ſolam Chriſti obedientiam, OPhandriſmg.

ſed in diuinam eius naturam: quatenus videlicet ea in no-Gerk .3. ſ

Franc. Stäan⸗
car. Error.

bis habitet atque efficax ſit: vt per eam inhabitationem pec- 1410. 1428.
cata noſtra tegantur. Bellarm. T. 4.
§. 16. Quod fides talis ſit fiducia in obedientiam Chriſti,
quæ poſſit in eo etiam homine permanere & conſiſtere, qui
vera pœnitentia careat, & charitatem non habeat: ſed contra
conſcientiam in peccatis deſignandis perſeueret.

1, 2. d ar. C. 5F

Caluiniſinns.
p. 300,558.6 66.

Qusd

d vr. . /60 III. DE IVSTTT. FIDEI. IV. DE BONIS OPERIBVS.
nis per “ §. 17. Quod non ipſe Deus, ſed tantùm dona Dei in cre-
P 666. dentibus habitent.
VII. S. 18. Fidem ideo ſalutem nobis conferre, quò novitas
Fides reno- illa, quæ in dilectione erga Deum & proximum conſiſtit, per
uatione ſalu- fidem in nobis inchoêtur. 1
tifera. S. 19. Fidem in iuſtificationis negotio primas quidem par-
VIII. tes tenere: ſed tamen etiam renouationem & charitatem ad
Interimiſiæ. juſtitiam noſtram coram Deo requiri: ita vt renouatio &
Renouatio charitas quidem non ſint principalis cauſa noſtræ iuſtitiæ:
concauſſa ſed tamen iuſtitiam noſtram coram Deo (ſi abſint renoua-
Iuſtif. tio & charitas) non eſſe integram & perfectam.
IX. §. 20. Quòd credentes in Chriſtum coram Deo iuſti ſint
Interimiſtæ. & ſalui, ſimul per imputatam Chriſti iuſtitiam, & per inchoa-
p. 66z;z. tam nouam obedientiam: vel, partim quidem perimputa-
vid. tamen a: ; . .
b. 7. tamn iuſtitiam Chriſti, partim verò per inchoatam nouam
obedientiam.
X. §. 21. Quòd promiſſio gratiæ nobis applicetur per fidem
Confeſſ. con- in corde, & præterea etiam per confeſſionem, quæ ore fit, &
curſus. p.663. per alias virtutes.
XI. §. 22. Fidem non iuſtificare ſine bonis operibus: itaque
Interimiſtæ,. bona opera neceſſariò ad iuſtitiam requiri, & absque eorum
Bon. Oper. præſentia, hominem iuſtificari non poſſe.

concurſ.
A. C. a. 6, 20. Illl.
ear 5§ . D E BONIS OPERIBV 8.
1. 667

Vid. Colloq. Status controuerſiæ.

Altenb. de an- =
no 1569. inter TN DOGTRINA de bonis operibus, duæ controuerſiæ in

Elector. & Sax. .
Phcol. ed len. quibusdam Eccleſiis ortæ ſunt.

d. ann fol. Primum ſchiſina inter Theologos quosdam factum eſt,
I. cum quidam aſſererent: Bona opera neceſſaria eſſe ad ſa-
Operum Ne- lutem: impoſſibile eſſe ſaluari ſine bonis operibus: Et, ne-

ceſſitas. minem
D. Georg. Major Prof. VVitteb. a. 1551· Melanchthon. Adiaphoriſtæ alii. I. p. 663.

IV. DE BONIS OPERIBVS. 561
minem vnquam ſine bonis operibus ſaluatum eſſer Alii verò do-Andr. Muſcul
cerent: Bona Opera ad ſalutem eſſe pernicioſa. V Theol Francof.
§. 2. Alterum ſchiſina inter Theologos nonnullos ſuperLibertati,
vocabulis (neceſſarium, & liberum) ortum eſt. Altera enim Neæceſſarii
pars contendit, vocabulum (neceſſarium) non eſſe vſurpan-vox.
dum cum de Nova Obedientia agitur: eam enim non à Ne-paal. no, 3
ceſſitate quadam & coactione, ſed à ſpontaneo ſpiritu pro-zꝛ. Cor. 9, 7.
manare. Altera verò pars vocabulum (neceſſarium) prorſus l-Petr. 5, 2.
retinendum cenſuit: propterea quòd non liberum nobis ſit,
novam obedientiam præſtare vel omittere, ſed homines re-
natos ad illud obſequium neceſſariò obſtringi.

S. 3. Et dum de commemoratis illis vocabulis diſputatum Legis doctri.
eſt, tandem etiam de reipſa fuit diſceptatum. Alii enim na publica.
contenderunt, Legem apud Chriſtianos prorſus non eſſe Antinomus
docendam: ſed tantummodò doctrina Euangelii homines lo. lehius
ad opera bona inuitandos eſſe. Alii verò hanc ſententiam coi;.
impugnarunt.

AFrFIRMATIVA.

S. 4. Sincera Eccleſiæ doctrina de hac
controuerſia.

T hæ controuerſiæ ſolidè & dextrè explicentur atque
decidantur, piam noſtram fidem, doctrinam & confes-
ſionem recitabimus. coneee
Bona Opera veram fidem (ſi modo ea non ſit mortua, 8. 7 n.öz 97.
ſed viva fides) certisſimè atque indubitatò ſequi credimus: Matth 7,18.

vt fructus ſequuntur, ſi arbor ſit bona. lm. 1,3.
§. 5. Credimus etiam, docemus, & confitemur: quòd Bo- I*

na Opera penitus excludenda ſint, non tantùm cum de Iuſti- Non iuſi
ficatione fidei agitur, ſed etiam cum de Salute noſtra æterna n„ .
diſputatur. Apoſtolus enim Paulus Bona Opera tam & cau- p. 123. 553. 664,
ſa Salutis, quàm Iuſtificationis perſpicuis verbis excludit, 6„
cum ait: Sicut & David dicit, beatitudinem hominis, cui Deus Rom. 4, 6.
Nn accepto

1.
B. O. fidei

562 IV. DE BONIS OPERIBVS.
accepto fert iuſtitiam ſine operibus. Beati, quorum remiſſæ ſunt ini=-
quitates, & quorum tebta ſunt peccata. Beatus vir, cui non impu-
tauit Dominus peccatum, & c. Pſal. 32, 1. Et alhbi: Grætia, in-
quit, eſtis ſaluati, per Fidem, & hoc non ex vobis, Dei enim donum
eſt, non ex operibus, vt ne quis glorietur Epheſ. 2, 8.
III. §. 6. Credimus, docemus, & confitemur, omnes quidem
Debetur. homines, præcipuè verò eos, qui per Spiritum ſanctum re-
generati ſunt & renouati, ad Bona Opera facienda debito-
res eſſe. J. b. 670. .
IIII. §S. 7. Et in hac ſententia vocabula illa (NerHarium, Debere,
Vox debiti Oportere) rectè vſurpantur, etiam cum de Renatis homini-
P.lproprin. bus agitur: neque enim ea cum forma ſänerum verborum
pugnant. Luc. 17, 10. Act. 5, 29. Rom. 13, 5. I. Cor. 9,20.

. V. 8. §. Sedtamen per vocabula (neceſſitas, necxeſarium) quan-
Sic neceſſa- qo videlicet de Renatis eſt ſermo, non intelligenda eſt co-
vium. aetio, ſed debita illa obedienti: quam verè credentes, qua-

tenus renati ſunt, non coactione, cogente Lege, ſed hibero
& ſpontaneo ſpiritu præſtant: quandoquidem non ſub lege
ſunt, ſed ſub gratia Rom. 6, 14.

VI. §. 9. Credimus igitur, docemus & confitemur, cum dici-
Non indiße- tur: Renatos bene operari libero & ſpontaneo ſpiritu: id non ita
ventase. accipiendum eſſe, quod in hominis renati arbitrio reli étum

ſit, benè aut malè agere, quando ipfſi viſum fuerit: vt ni-
hilominus tamen fidem retineat, etiamfi in peccatis deſtina-
tà malitià perſeueret. J b 7.

VII. S. 10. Hoc tamen de ſpiritu hominis iam liberato intelli-
Spiriw libe- gendum eſt: ſicut hanc rem ipſe Chriſtus, eiusque Apoſtoli
rato. declarant: quòd videlicet ſpiritus hominis liberatus benè

operetur, non formidine pœnæ, vt ſêrvus: ſed iuftitiæ amo-
re: qualem obedientiam filii præſtare ſolent. Rom. 8.
VIII. S. 11. Hanc veroò libenatem Gpiritu, in electis Dei ffliis
Non perfelt. non perfectam, ſed multiplici infirmitate adhuc grauatam
agnoſcimus: quemadmodum D. Paulus ſuper ea re de ſua
ipſius perſona conqueritur Rom. 7, 19. Galat. 5, 17.

§. 12.

IV. DE BONIS OPERIBVS. 563
S. 12. Mlam tamen infirmitatem Dominus electis ſuis non IX.
imputat: idque propter mediatorem Chriſtum. Sic enim Toleratus
ſcriptum eſt: Nibil iam damnationis eſt his, qui in Chriſto Ieſu aefeltus.
ſunt Rom. §, I.
S. 13. Credimus præterea, docemus, & confitemur, fidem X. p. 675.
& ſalutem in nobis conſervari, non per Opera, ſed per Spiri- Fides Spirita
tum ſanctum, & per fidem: Bona autem opera teſtimonia conſervatur.
eſſe, quòd Spiritus ſanctus præſens ſit, atque in nobis habitet.

NEGATIVA.

S. I4. Falſa doctrina, ſuperiori repugnans. GεαοooρασιiMa-
Joris Error.
Ricimus igitur, & damnamus ſubſequentia dicta, cum I.
Adocetur: Bona Opera neceſſaria eſſe ad ſalutem Neminem Angumenta
vnquam ſine Bonis Operibus ſaluatum LVnpoſtbile eſſe, ſine Bonis ap. Bellarm.
Openibus ſæluari. l. 7. de luſtif.
§. 1y. Repudiamus & damnamus, cum nudè docetur: 1I.
Bona Opera pernicioſa eſ'e ad ſalutem. Hæc enim ratio loquen-N ol. Ami-
di, offendiculi plena eſt, & Chriſtianam difciplinam euertit.
S. 16. His enim poſtremis temporibus, non minus neces-
ſarium eſt, vt homines ad rectè & piè vivendi rationem, Bo-
naque opera inuitentur atque incitentur, vtque moneantur,
neceſſarium eſſe, vt ad declarandam fidem atque gratitudi-
nem ſuam erga Deum in Bonis Operibus ſeſe exerceant.,2
quàm neceſſarium eſt, cauere, ne Bona Opera negotio iuſti-
ficationis admiſceantur. Non minus enim homines Epicu-
ea opinatione de fide, quam ſe habere falsò exiſtimant, quàm
Phariſai cà & Papiſticà fiducià in propria opera & merita, ſalu-
tis ſuæ æternæ iacturam facere poſſunt.
S. 17. Præterea reprobamus atque damnamus dogma il- III.
lud: quòd fides in Chriſtum non amittatur, & Spiritus ſanctus nihi-Spiritus &
lominus in homine habitet, etiamſi ſeiens volensque peccete & Edes amit-
quòd Sancti atque Electi Spiritum ſanctum retineant, ta-itur.
metſi in adulterium, aut in alia ſcelera prolabantur, & in iis
perſeuerent. A. C. a. 12. p. 15. J. P. 300. 646. 673,
Nn 2z S. I.

dAorf. Error.

J. P. 672. 6750
676.

564 V. e L. E G E

I. Autor litis
Io. Agricolals-
lebius an. 538. —D E L 1 G E E TI
contra Luther, .
6. Diſp. .:.len. EVANGELIO.
Latin. 7. Germ.
De diſcrim. L. Status controuerſiæ.
8*. uens⸗ T. 5§. RNVAESITVM. fuit: an Euangelium propriè ſi ſit tan-
2. Scholadici ,S tummod concio de Gmtia Dei, quæ remiſſionem pec-
VVitteb, auno Catorum nobis annunciet: an verò etiam ſit concio
59.70. Paniecntie, arguens peccatum incredulitatis, quippe quæ

3. Victor. Stri- .
ga1. Frof Ien. nonperlegem, ſed per Euangelion duntaxat arguatur

& Lipf. Melancht. D. Crell. anno I571. contra VVigand. A. C. Ar. 5. p. 13. A. Sm. 4. 301.
Poſtill. Eccl. Luther. 5. Trin. p. 205 fac. 2. T. 1, Lat. Diſp. 3. contra Antin. T. 7. J. Germ, p. 370.
T.5. p. 473. 522, VVigand. Diſp. Ien. ann. 1571.

AFFIR MATIVA.
2. Sincera doctrina, cum Norma Verbi

Dei congruens.
I. Redimus, docemus, & confitemur, diſcrimen Legis &
Diſerimen. Euangelii, vt clariſſimum quoddam lumen, ſingulari di-
P.676 684. ligentia in rEcCcleſia Dei retinendum eſſe: vi Verbum Dei, iuxta
admonitionem Divi Pauli, rectè ſecari queat II. Tim. 2, 15.
11. §. 3. Credimus, docemus, & confitemur, Legem eſſe propriè
Lex de Iuſto. doctrinam diuinitus reuelatam, quæ doceat, quid iuſtum,
P 6. Deoque gratum ſit: quæ etiam omnia peccata, & quicquid
omnino voluntati diuinæ aduerſetur, redarguat I. Cor. 15,57.
III. §. 4. Quare, quicquid extat in Sacris literis, quod peccata
Penclus Ec- arguit, id revera ad Legis concionem pertinere ludicamus.
7 S§. 5. Euangelion vero propriè doctrinam eſſe cenſemus,
IIII. quæ doceat, quid homo credere debeat, qui legi Dei non ſa-
Erang. Gm- tisfecit, & idcircò per eandem damnatur: videlicet, quòd il-
tiæ. lum credere oporteat, leſum Chriſtum omnia peccata ex-
P. 65t. piaſſe, atque pro iis ſatisfeciſſe, & remiſſionem peccatorum,
Ronet, gec . luſtitiam & vitam æternam, nullo interueniente peccatoris
illius merito, impetraſſe.

Libertatis Iac.
I, 25. Spirit, Vitæ Rom. 8,2. Admiſtr. Spiritus z. Cor. 3, 9. Plura vide in Appendice. 5, 6.

EFT EVANCGELIO. 565
S§. 6. Cum vocabulum (Euangeli) non ſemper in vna ea- V.
demque ſignificatione in ſacra Scriptura vſurpetur: vnde & Vox Gnony-
diſſenſio illa occaſionem ſumſit: credimus, docemus, & ma.
confitemur, rectè dici poſſe, Euangelion eſſe concionemi de pæ- P.678.144 73.
mitentia & remiſione peccatorvum ſi vocabulum (Euangelii) ͤ ar⁹, nW-
de tota Chriſti doctrinæ accipiatur, quam ille in miniſterio ſuo, *** αα
quemadmodum & Apoſtoli, profeſſus eſt. In hac enimſi-
gnificatione vocabulo (Euangelii) Apoſtoli & Euangeliſtz vVI
quandoque vſi ſunt. Marc. I. 15. Act. XX,à1. Rom.], 1 8. Sdince, zvdrt⸗
§S. 7. Quando verò Lex & Euangelion, Moiſes vt doctor α*d entvααρ,
legis, & Chriſtus vt doctor Euangelii, inter ſe conferuntur: p. 293. 301. 679.
credimus, docemus, & confitemur, quòd Euangelion non uine meitur
ſit concio pænitentie, arguens peccata: ſed quòd propriè pax Eph-w, .
nihil aliud ſit, quàm lætiſſimum quoddam nuntium, & con- Gaudium Luc.
cio plena conſolationis, non arguens aut terrens: quippe 2210 Salutis
quæ conſcientias contra terrores Legis ſolatur, easque in or acore-
meritum Chriſti reſpicere iubet, & dulciſſima prædicatione, Vonor Konri
de gratia & fauore Dei, quo nos propter Chriſtum proſequi- 15. Luth. Præf.
tur, erigit. ad N. T. T. 6.
§. 8. Quod veròô ad reuelationem peccati attinet, ſic ſeſe . 3.
res habent. Velum illud Moiſis omnium hominum oculis, „
eſt obductum, quam diu ſolam Legis concionem, nihil autem Rer g Rec-
de Chriſto, audiunt. Itaque peccata ſua ex Lege non verè KRW .
agnoſcunt: ſed aut hypocritæ fiunt, qui iuſtitiæ propriæ I. . ,5 conf.
opinione turgent, quales olim erant Phariſæi: aut in pecca- p. 292.
tis ſuis deſperant, quod Iudas proditor ille fecit. Eam ob Mattth 10:17.
cauſam Chriſtus ſumſit ſibi legem explicandam ſpirituali- Luc 18,9.
ter: & hoc modo ira Dei de cato reuelatur ſaper omnes peccato- Rom 1oe7. .
res: vt vera legis ſententia intelle ta, animaduertatur, quan- Matth. 5, 6. 7.
ta ſit illa ira. Et ſic demum peccatores ad legem remiſſi, Luc. 77.c ins.
vere & rectè demum peccata ſua agnoſcunt. Talem veròè
peccatorum agnitionem ſolus Moiſes nunquam ex ipſis ex-
torquere potulſſet.
§S. 2. Etſi igitur concio illa de paſſione & morte Chriſti, filii VIII. p. 681.
Dei, ſeueritatis & terroris plena eſt, quæ iram Dei aduer- Concio de Pas-
ſus peccata oſtendit: vnde demum homines ad legem Dei one C. Le-
. Nn 3 quaſis“ . Nræ.

566 VI. DE TERTIO VSV LEGIS.
2. Cor. 36. quaſi propiús adducuntur: poſtquam velum illud Moiſis abla-
tum eſte vt exactius agnoſcant, quanta videlicet Dominus
Job. ,0. in lege ſua à nobis exigat, quorum tamen nihil nos præ-
Act. 9, 19. c. 13, ſtare poſſumus: ita vt vniuerſam noſtram iuſtitiam in ſolo
38. 15. 10,38. Chriſto quærere oporteat: tamen quàm diu nobis Chriſti
Rom. 8, 7. pPaſſio & mors iram Dei ob oculos ponunt, atque de ea con-
⸗ cionantur: tam diu revera non ſunt propriè concio Euange-
Kirch Poſtill. 11, ſed Legis & Moiſis doctrina: & ſunt quaſi alienum
5. Trin.p.ro. Opus Chriſti, à quo accedit ad proprium ſuum officium,
p. 301.674.677. quod eſt, prædicare de gratia Dei, conſolari, & vivificare“.
Hæc propria ſunt prædicationis Euangelicæ.

NEGATIVA.
§. 10. Contraria & falſa doctrina, quæz

rejicitur.
Non eſt pro- Rzcimus igitur, vt falſum & pernicioſum dogma, cum
Prid Panitent. aſſeritur: quòd Fuangelion propriè ſit concio pœnitentiæ,
arguens, accuſans, & damnans peccata: quòdque non ſit
1. tantummod concio de gratia Dei. Hac enim ratione
2. Euangelion rurſum in legem transformatur: meritum
3. Chriſti, & Sacræ literæ obſcurantur: piis mentibus vera &
4. ſolida conſolatio eripitur: & Pontificiis erroribus & ſuper-
J. ſtitionibus feneſtræ aperiuntur.

S. p. 291. J. p.
elt ser. DE TERTIO VSV

næ diſcipu- 1 E G I §.
los legem *
Status controuerſiæ.
Legis latez ReDe oNsTAT, legem Dei propter tres cauſas homini-
cauſſæ. (Enibus datam eſſe. Primò, vt externa quædam di-
1. Diſiiplina. D& ſciplina conſeruetur, & feri atque intractabiles ho-
1,Tim. „v9y. mines quaſi repagulis quibusdam coherceantur. Secun-
J dò
*X qui tollunt D. contra Antinomos 2. Imperitos & Mentium deceptores

D. 5. Inſanos, Impudentes. ſ. Diaboli fratres & Diabolos D. 6. peſti⸗
lentiſſ. Magiſtros licentiæ & indulgentiæ ad omnia,

567
. 2. Reatüs

VI. DE TERTIO VSV LEGIS.B
dò, ut per legem homines peccata ſua verè agnoſcan e.
Tertiò, vt homines iam renati, quibus tamen omnibus vota.

Rom. 7, 8.
3. Vitæ mo-
dermmen.

multum adhuc carnis adhæret, eam ipſam ob cauſam cer-
tam aliquam regulam habeant, ad quam totam ſuam vitam
formare poſſint & debeant.
S. 2. Orta eſt igitur inter paucos quosdam Theologos Autor Jo Isle-
controuerſia, ſuper Tertio vſu Legis: videlicet, an Lex etiam bius Agricola
renatis inculcanda, & eius obſeruatio apud eos vrgenda ſit, an danſen:. Ana-
non? Alii, vrgendam legem cenſuerunt: alii negarunt. drtenckfeld.
Libertini Theſes ap. Luth. T. I. Lat. f. 399. Tiphrad. c. von Schwermern. D. Paul. Crell.
Chriſtof. Cruciger. Nic. Hemming. Pezel.
AFFIRMATIVA.

§. 3. Sincera & pia doctrina de hac

controuer ſia. L
Redimus, docemur & confitemur, etſi verè in Chriſtum I.
Ccredentes, & ſincerè ad Deum conuerſi, àmalediéctione & Libenti à re-
coactione legis per Cbriſtum liberati ſunt: quòd ii tamen non pror-?u non ex-
ſus ſint absque lege: quippe quos filius Dei eam ob cauſam leges.
redemit, vt legem Dei diu noctuque meditentur, atque in eius obſer- Gal 3, 13.
vatione ſeſe aſiduè exerceant. Etenim ne primi quidem noſtri Pſal. I. 119.
parentes, etiam ante lapſum, prorſus ſine lege vixerunt-:
quæ certè cordibus ipſorum tum inſcripta erat: quia Domi-
nus eos ad imaginem ſuam creaverat Gen. 1, 217. Rom. I,21. C. 2, I ⸗
§. 4. Credimus, docemus, & confitemur, concionem legis
nonmodò apud eos, qui fidem in Chriſtum non habent, &
pœnitentiam nondum agunt, ſed etiam apud eos, qui verè
in Chriſtum credunt, verè ad Deum conuerſi & renati, & per
ſidem iuſtificati funt, ſedulò vrgendam eſſe.
§. 5. Etſi enim renati, & ſpiritu mentis ſuæ renouati ſunt: III.
tamen regeneratio illa & renouatio, in hac vita non eſt omni- Renovatio
bus numeris abſoluta, ſed duntaxat inchoata. Et creden-inchoata.
tes illi, ſyiritu mentis ſuæ perpetuum bellum gerunt cum carne, Galat. 5, 17.
hoc eſt, cum corrupta natura, quæ in nobis ad mortem Rom. 7, 24.
Nn 4. vsque
1. Vſus L. Politicus, Coacti. Pædag. I. Tim. 1, 9. Gerh. t. 4. f. m. 99.
2. Elenchticus Peccati Oſ. 6, 6. Rom. 3, 20, Cc. 5 20. C. 7, 7. Gal. 3, 19.
3. Didacticus vietatis Ez. 10, 19. Rom. 3, 30. C. 13, 8.

II.

Lex omnium.

568 VI. DE TERTIO VSV LE CGIS.
Xsque hæret. Et propter veterem Adamum, qui adhuc in
hominis intellectu, voluntate, & in omnibus viribus eius
reſidet, opus eſt, vt homini lex Dei ſemper præluceat: ne
Rom. 2a. quid de fuo ingenio in negotio Religionis confingat, &
p. 699. cultus diuinos verbo Dei non inſtitutos eligat. Quin etiam
1. Cor. 9,27. eam ob cauſam opus eſt lege, apud renatos: ne vetus Adam
Rom 6 4. pro ſuo ingenio agat, ſed potiùs contra ſuam voluntatem,
ral nen u“ non modd admonitionibus & minis Legis, veruùm etiam
Hebr. 13, 9. Pnis & plagis coherceatur, vt Spiritui obſequatur, ſeque
ipfi captiuum tradat.
IIII. §. 6. Iam quod ad diſcrimen operum Legis, & fructuum
Oben coacta Spiritus attinet, credimus, docemus, & confitemur, quòd
Legalia. opera illa, quæ ſecundum præſcriptum legis fiunt, eatenus
p. 689. Opera Legi ſint & appellentur, quatenus ea ſolummodò vr-
gendo, minis pœnarum atque iræ diuinæ, ab homine extor-
quentur.
V. §. 7. Fructus verò Spiritus ſunt opera illa, quæ Spiritus Dei,
Credentium in credentibus habitans, per homines renatos operatur: &
à Wirit. S. quæ à credentibus fiunt, quatenus renati ſunt: ita quidem
Galat. 5, 2². ſponte ac liberè, quaſi nullum præceptum vnquam acce-

— piſſent, nullas minas audiuiſſent, nullamque remuneratio-
nem expeétarent. Et hoc modo filii Dei ſecundum legem
vivunt, & ad normam legis vitam ſuam inſtituunt: hanc
viuendi rationem D. Paulus vocare ſolet in ſuis ſcriptis, Le-
gem Chriſti, & Legem Mentis. Interim tamen non ſunt ſub lege, ſed
ſub gratia Rom. 6, 14. C. 7. c. 8. Gal. 3, 25. C. 4, 5.
VI. §. 8. Ad hunc modum vna eademque Lex eſt manetque,
Lex omnibus immota videlicet Dei voluntas, ſiue pœnitentibus ſiue impœ-
zadem. nitentibus, renatis aut non-renatis proponatur. Diſcrimen

autem, quoad obedientiam, duntaxat in hominibus eſt:
quorum alii non-renati legi obedientiam qualemcunque à
lege requiſitam præſtant: ſed coacti & inviti id faciunt:
qualis etiam coacta obedientia à renatis, quatenus adhuc
carnales ſunt, extorquetur. Credentes veròô in Chriſtum,
quatenus renati ſunt, absque coactione, libero & ſponta-
neo ſpiritu, talem obedientiam præſtant, qualem a⸗

VII. DE CGCOENA DOMINI. 769
nullæ, quantumvis ſeueriſſimæ legis comminationes extor-
quere poſſent. Pf. 110, 3. II. Cor. 9⸗7. I. Petr. 7, 2.

NEGATIVA.

8§.9. Falſæ doctrinæ, quæ priori contra- P. 69r
ria eſt, reiectio.
REbaciamns itaque & damnamus vt perniciofum & fal- Lex epi⸗ do-
ſum dogma, quod Chriftianæ diſciplinæ & veræ pie-““ 4.
tati aduerſetur: cum docetur, quòd Lex Dei (eo modo
quo ſupra dictum eſt) non ſit piis & verè credentibus, ſed

tantum impiis & infidelibus roponenda, atque apud hos
P Prop atque ap Autor litis D.

ſolos ſit vrgenda. Andr. Carlſtad.
Prof. VVitteb.

VII. anno 1522. A. C.
A. 0. Ap. p. 136.
Cat. Maj. p. 523⸗

§. DE COENA DO. Fei/

Decl. p. 691.
M . N I. J. p. 691. Art.
αrs Cingliani doctores non in eorum Theologo- Cingliani ca-
rum numero, qui Auguſtanam Confeſſionem agno- vendi.
E ſcunt & profitentur, habendi funt: quippe qui tum,
cum illa Confeſſio Cæſari exhiberetur, ab eis ſeceſſionem
fecerunt: Tamen, cum nunc ſeſe in eorum cœtum callidè
ingerant, erroremque ſuum, ſub prærextu piæ illius Confes-
ſionis, quàm latiſſimè ſpargere conentur, etiam de hac con-
trouerſia Eccleſiam Dei erudiendam iudicauimus,

§. 2. Status controuerſiæ, quæ eſt inter nos
& Sacramentarios, in hoc articulo.
Væritur, an in ſacra Cœna Verum Corpus & Verus San-

uis Domini noſtri Ileſu Chriſti ver?è & ſubſtantia-
Nn g liter

Craſt.

Subtiles.

Sirituale
quid?

570 VII. DE COENA DOMINI.
liter ſint præſentia, atque cum Pane & Vino diſtribuantur,
& ore ſumantur, ab Omnibus illis, qui hoc Sacramento

vtuntur: fiue digni ſint, ſiue indigni, boni aut mali, fideles

aut infideles: ita tamen, vt fideles e Cœna Domini conſola-
tionem & vitam percipiant: infideles autem eam ad iudici-
um ſumant. Cingliani hanc præſentiam & diſpenſationem
Corporis & Sanguinis Chriſti in Sacra Cœna negant: nos
verò eandem aſſeueramus.
§. 3. Ad ſolidam huius controuerſiæ explicationem pri-
mum ſciendum eſt, duo eſſe Sacramentariorum genera-
uidam enim ſunt Sacramentarii craſi admodum: hi per-
ſpicuis & claris verbis id apertè proſitentur, quod corde ſen-
tiunt: quòd videlicet in Cœna Domini duntaxat Panis
& Vinum ſint præſentia, ibique diſtribuantur, & ore perci-
piantur. Ali autem ſunt verſuti & callidi, & quidem omni-
um nocentiſſimi Sacramentarii: hi de negotio Cœnæ Do-
minicæ loquentes, ex parte noſtris verbis ſplendidè admo-
dum vtuntur: & præ ſe ferunt, quod & ipſi veram præſen-
tiam veri, ſubſtantialis, atque vivi Corporis & Sanguinis
Chriſti in ſacra Cœna credant: eam tamen præſentiam &
manducationem dicunt eſſe ſirinalem, quæz fiat fide. Et
hi poſteriores Sacramentarii fub his ſplendidis verbis ean-
dem craſſam, quam priores habent, opinionem oecul-
tant & retinent: quòd videlicet præter Panem & Vinum,
nihil in Cœna Domini ſit præſens, aut quicquam amplius
ore ſumatur.
§. 4. Vocabulum enim (Eiritualiter) nihil aliud ipfis ſi-
gnificat, quàm Spiritum Chriſti- quem præſentem eſſe cre-
dunt: aut fub eo vocabulo virtutem abſentis corporis Chri-
ſti, eiusque meritum intelligunt. Ipſum verò Chriſti Cor-
pus nullo prorſus modo eſſe in terris præſens, ſed tantum-
modò id ſurſum in ſupremo cœlo contineri ſentiunt: & af-

firmant, oportere nos cogitationibus fidei ſürſum aſſürgere,

inque cœlum aſcendere: & ibidem (nulla autem ratione in
terris cum Pane & Vino ſacræ Cœnæ) Corpus & Sanguinem

Chriſti quærendum eſſe.
AFFIR-

VI. DE COENA DOMINI. 571

AFFIRMATIVA.

§ S. Confeſſio ſinceræ doctrinæ, de Cœna
Domini, cont ra Sacramentarios.

Redimus, docemus, & confitemur, quòd in Cœna Do- I.
mini, Corpus & Sanguis Chriſti verè & ſubſtantialiter Præſens &
ſint præſentia: & quòd vnà cum Pane & Vino verè diſtri- vſus Corpo-
buantur, atque ſumantur. nalis.
S. 6. Credimus, docemus, & confitemur, Verba Teſtamen- II.
ti Chriſti non aliter accipienda eſſe, quàm ſicut verba ipſa, ad Inſtituti te-
literam ſonant: non autem in ea ſententia, quòd Panis, Ab- nor.
ſens Chriſti Corpus, & Vinum, Abſentem Chriſti Sanguinem 56, 524.
ſignificent: ſed potius, quòd, propter Sacramentalem vnio- Vnita acci-
nem, Cœna Domini revera ſit Corpus & Sanguis Chriſti. QJental.
S.7. Iam quod ad Conſecrationem attinet, credimus, do- III.
cemus, & confitemur, quòd nullum opus humanum, neque Conſecmtio
vlla miniſtri Eccleſiæ pronunciatio Præſentiæ Corporis & non vnit. de
Sanguinis Chriſti in Cœna, cauſa ſit: ſed quòd hoc ſoli omni- ſ.
potenti virtuti Domini noſtri Ieſu Chriſti ſit tribuendum. p. z12.
§. 8. Interim tamen vnanimi conſenſu, credimus, doce- IIII.
mus, & confitemur, in Vſu cœnæ Dominicæ Verba Inſtitutio- Iuſticut. tenor
nis Chriſti haudquaquam omittenda, ſed publicè recitan- zuend. verbu.
da eſſe. Sic enim Apoſtolos Cœnam Domini celebraſſe, p- 714.
manifeſtum eſt ex ſequentibus Pauli verbis: Calix benedi-
ionis cui enedicimus, nonne communicatio Sanguinis Chriſti eſt?
&c. Illa autem benedictio, cuius Paulus hic meminit,
tum fit, cum Verba Inſtitutionis Cœnæ publicè recenſentur
I. Cor. 10, 7. R
§. 3. Fundamenta autem, quibus in hoc negotio, cox- V.
TRA SACRAMENTARIOS, nitimur, hæc ſunt: quæ etiam
D. Lutherus in Maiore ſua de Cæna Domini Confeſſione, poſuit.

Tom. 3. Ien. pag. 497. a. . .
§. 10. Primum fundamentum eſt Articulus Fidei noſtræ C. Perſona

Chriſtianæ: videlicet, Ieſus Chriſtus eſt verus, eſſentialis, natu- vua.
ralis,

P· 717.

S

772 VII. DE COENADOMINI.
ralis, perfe tus Deus & homeo, in Vnitate Perſonæ, inſeparabilis
2. Dextna Dei & indiuiſus.
vbique. §. 11, Secundum: quòd Dextera Dei vbique eſte ad eam au-
plalm. S, „. tem Chriſtu, ratione Humanitatis ſuæ, verè & reipſa, collocatus
Matth. u, 7. eſt: ideoque præſens gabernat, in manu ſua, & ſub pedibus ſitis,
. e j2. Vt Scriptura loquitur, habet omnia quaæ in cœlo ſunt & in terra.
Uphel 1, 2r. Ad eam Dei dexteram nullus alius homo, ac ne Angelus
Col. 1, 6. quidem, ſed ſolus Mariæ Filius collocatus eſt, vnde & ea, quæ
1. Pet. 3, ꝛ2. diximus, præſtare poteſt.

. Peu, venx S. 12. Tertium: quòd Ferbum Dei non eſt falſum, aut men-
. dax.
4 Potens o- F. 13. Quartum: quòd Deus varios modos nouit & in ſua
mini modo. poteſtate habet, quibus alicubi eſſe poteſt: neque ad vni-

cum illum alligatus eſt, quem Philoſophi LoCALEM appel-
lare ſolent.
VI. §. 14. Credimus, docemus, & confitemur, Corpus & San-
Ppræſens ſu- guinem Chriſti non tantùm ſpiritualiter per fidem, ſed etiam

pernaturali- corpomliter, non tamen Capernaiticè, ſed ſupernaturali &
ter. cœleſti modo, ratione Sacramentalis vnionis, cum pane &

vino ſumi. Hoc enim verba Chriſti perſpicuè teſtantur, qui-
bus præcipit, accipere, edere, biberes idque ab Apoſtolis fa-
Rum eſſe, Scriptura commemorat, dicens: Et biberunt ex eo
omnes Marc. 14, 24. Et Paulus I. Cor. 10, 16. inquit: Panis
quem frangimus, ſt Communitatio Corporis Chriſti- hoc eſt, qui
hunc panem edit, Corpus Chriſti edit. Idem etiam magno
conſenſu præcipui ex antiquiſſimis Eccleſiæ dogtoribus,
Chryſoſtomus, Cprianus, Leo primus, Gregorius, Ambro-
ſius, Auguſtinus, affirmant,

VII. S. 15. Credimus, docemus, & confitemur, quòd non tan-
Indionis com- tàm verè in Chriſtum credentes, & qui dignè ad cœnam Do-
munis. mini accedunt: verum etiam indigni & infideles verum

p. 369,529. 536 Corpus & Sanguinem Chriſti ſumant: ita tamen vt nec con-
Sρ. 698- 7o9 ſolationem nec vitam inde percipiant: ſed potius, vt illis
ſumtio ea ad iudicium & damnationem cedat: niſi pœni-
tentiam agant, & verè reſipiſcant I. Cor, i, 29.
Etſi

1

VII. DE COENA DOMINI. 573
S. 16. Etſi enim indigni & infideles Chriſtum, ut Redem- Ad ludicium.
ptorem, à ſe repellunt, tamen eundem, licet maximè inviti,
ut ſeverum Iudicem, admittere coguntur. Is verò non mi-
nus præſens iudicium ſuum, in conuiuis illis impœnitenti-
bus, exercet, quàm præſens conſolationem & vitam in cor- Ebero notan-
dibus verè credentium & dignorum largitur & operatur. dum.
S. 17. Credimus, docemus, & confitemur, vnum tantm VIII.
genus eſe indignorum conuiuarum: ii funt ſoli illi qui non ve- Iucreduli
1& in Chriſtum credunt. De his ſcriptum eſt: Qui non credit, les.
iam iudicatus eſt. Et hoc iudicium indigno Sacræ Cœnæ Vvſu,
cumulatur & aggrauatur Ioh. III, 19. I. Cor. 11, 29.
S. 18. Credimus, docemus, & confitemur, quòd nullus IX.
eorum qui in Chriſtum verè credunt, ſacram Domini Cœnam Dignitas 4 C.
ad iudicium ſumat: quantacunque fidei imbecillitate labo- merito agni-
ret. Cœna enim Domini inprimis propter infirmos in fide, 70 & Infr-
œnitentes tamen, inſtituta eſt: vt ex ea veram conſolatio- mis fide.
nem & imbecillis fidei ſuæ confirmationem percipiant. p. 71.
S. 19. Credimus, docemus, & confitemur, totam digni-
tatem conuiuarum ceœleſtis huius conuiuii Cœnæ in ſola ſa- P-l?.
craticima obedientia & abſolutiſſimo Chriſti merito con-
ſiſtere. Hlud autem nobis vera fide applicamus, & de appli-
catione huius meriti per Sacramentum certi reddimur, atque
in animis noſtris confirmamur. Nequaquam autem digni-
tatem illam ſumptionis Cœnæ ex virtutibus noſtris, aut ex
interna vel externa noſtra præparatione pendere iudica-
mus.

NEGATIVA.

§.20. Contrariæ & damnatæ Sacramentario- Pο .
rum doctrinæ reiectio.

Eiicimus atque damnamus vnanimi conſenſu, omnes
falſos, quos lam recitabimus, articulos, vt qui comme-
moratæ piæ doctrinæ, ſimplicitati fidei, & ſinceræ confes-
ſioni de Cœna Domini repugnant.
Repu-

574 VII. DE COENA DOMINI.
. S. 2 I. Repudiamus atque damnamus bapiſticam Trans-
Transſuh- ſubſtantiationem: cum videlicet, in Papatu docetur, panem
ſtantiatio & vinum in Sacra Cœna ſubſtantiam atque naturalem ſuam
nulla. eſſentiam amittere, & ad nihilum recidere: atque elementa
p.720,:21. 3 2 illa ita in Chriſti Corpus transmutari, vt præter externas ſpe-
cies nihil de iis reliquum maneat.

il. §S. 22. Reprobamus & damnamus Papiſticum Miſſæ Sacri-
Sic Miſa. ficium, quod pro vivis & mortuis offertur.
III. §. 23. Reilcimus & damnamus etiam hos errores:
Commudn Quòd Laicis vna tantùm pars Sacramenti datur: cum

Sil une. dict nimirum, contra expreſſa verba Teſtamenti Chriſti, Calice il-
Luth. ad Edict. i interdicitur, atque ita Sanguine Chriſti ſpoliantur.

. q.1. 1 ta Sanguine v0l
Eai II. S. 24. Quòd verba Teſtamenti leſu Chriſti non ſimplici-
obſcuritas ter intelligenda & fide amplectenda ſint, vti ſonant: ea enim

dictorum C. obſcura eſſe: ĩideoque verum eorum ſenſum ex aliis Scriptu-
p. 722. ræ locis petere oportere. .
V. §. 2 5. Corpus Chrſti in ſacra Cœna non corporaliter vnà
Sumtio merè cùm Pane ſumi: ſed tantum panem & vinum ore accipi:
ſpiritualis. Corpus vero Chriſti Girimaliter duntaxat, fide nimirum,

VI. fumi. — .
Societatis no- §. 26. Panem & Vinum in Cœna Domini tantummodò
24 ſe la, teſſeras eſſe, quibus Chriſtiani mutuò inter ſe agnoſcantur.
VII. §. 27. Quod Panis & Vinum tantum ſint figaræ, ſimilitu-

Tpus. dines, & typi, Corporis & Sanguinis Chriſti, longiſſimo inter-
p. „à vallo à nobis abſentis. M
VIII. §. 28. Quòd Panis & Vinum tantummodé ſigna, memo-
Signum Pi- riæ conſeruäandæ gratia, inſtituta ſint, quxæ Agilorum & hi-
gnus ſolum. uotum ratlonem habeant: quibus nobis confirmetur,
quòd fides, cum in cœlum illa aſcendit & euehitur, ibi tam
verè Corporis & Sanguinis Chriſti particeps fiat, quàm
verè nos in ſacra Cœna panem manducamus, & vinum bi-

bimus.
IX. S. 29. Fidem noſtram de ſalute certam reddi & confir-
idei ſinum mari in Cœæna Domini, non niſi ſignis illis extema, Pane &
nudum. vino: nequaquam autem venè praſentibus Corpore & San-
guine Chriſti. “S 4

In

VII. DE COENA DOMINI. 275† X.
S. 30. In Sacra Cœna duntaxat virtutem, operationem, & Virtus, méri-
meritum abſentis Corporis & Sanguinis Chriſti diſpenſari. † tum &ſolum.
S. 3 1. Chriſti Corpus ita cœlo incluſum eſſe, vt nullo pror- XI.
ſus modo, ſimul, eodem tempore, pluribus aut omnibus lo- Iiclaſio oœli.
cis in terris præſens eſſe poſſit, vbi Cœna Domini celebratur. P. 21.
S§. 32. Quòd Chriſtus ſubſtanzialem Corp oris & Sanguinis XII.
ſui præſentiam neque promittere neque exhibere potuerit: Nartare epu-
quandoquidem id proprietas hamanez ipſius naturz aſſumptæ ahα
nequaquam ferat. J
§. 33. Deum ne quidem Vniuerſa Sua Omnipotentia (hor- XIII.
rendum dictu & auditu) efficere poſſe, vt Corpus Chriſti, vno Hpoſſibilis:
eodemque tempore in pluribus, quàm vno tantum loco, ſit
præſens.

S§. 34. Quòd non Omnipotens illud Verbum Tefſtamenti 1„ XiII.
Chriſti, ſed ides præſentie Corporis & Sanguinis Chriſti in ſa- ae Aſix-
cra Cœna cauſa ſit. ak XV
§. 35. Quòd fideles Corpus & Sanguinem Chriſti non in, 2 . 7
Pane & Vino Cœnæ Dominicæ quærere, ſed oculos in cælum X V.. 2.

attollere, & inde Corpus Chriſti petere debeant.
S. 36. Infideles & impœnitentes Chriſtianos in Cœna Do-
mini, non verum Corpus & Sanguinem Chriſti, ſed panem
tantum, & vinumſumere.*
§. 37. Quoòd dignitas conuiuarum in hac cœleſti Cœna
non ex ſola vera in Chriſtum fide, ſed etiam ex præparatione , .
hominum externa pendeat. dignos fer.
S§. 3 8⁸. Quòd etiam ii, qui veram & viuam in Chriſtum fi- WVII.
dem habent, eamque retinent, nihilominus hoc Sacramen- , jolos Im
tum ad iudicium ſumere poſſint: propterea quòd in externa
ſua conuerſatione adhuc imperfecti ſint. ſi,
. Ke l fumere.
§. 39. Externa viſibilia Elementa, Panis & Vimi, in Sacra- AIX
mento adoranda eſſe. IX.,
1 . e; . 14;,; „ ; Adorauda
§. 40. Præter hæc, iuſto Dei iudicio relinquimus omnes „uhonte
curioſas, ſannis virulentis tinctas, & blaſphemas quæſtio- XX 1.
nes, quæ honeſtè, piè, & ſine gravi offenſione recitari neque- Curiaf “
unt, aliosque ſermones: quando de Supernaturali & cœleſti g,, ghezig,
Myſterio huius Sacramenti, craſsè, carnaliter, Capernaiticè, Mics⸗
† Calvin. Defenſ. 2. contra VVeſtph. Bullinger in I. Cor. 1. &&
Bez. Vol3. Tr. p. 204. Bulling, in Repet, p. 724. Increduli nil ſumuns.

Malos nil de
Chriſto acci-
Pero.
Præparatione

perfebtosma⸗

* Luth. T. 3. A. 576 VIII. DE PERSONA CHRISTI.
. Baditn & planè abominandis modis, blaſphemè, & maximo cum
Henric. Vrſell Eccleſiæ offendiculo, Sacramentarii loquuntur.
a.1563 ib. Eber. S. 41. Prorſus etiam rejicimus atque damnamus Caper-
XXI. naiticam manducationem Corporis Chriſti: quam nobis Sa-
Capernaiti- cramentarii, contra ſuæ conſcientiæ teſtimonium, poſt tot
ſmus. noſtras proteſtationes, affingunt, ut doctrinam noſtram a-
pud auditores ſuos in odium adducant: quaſi videlicet do-
ceamus, Corpus Chriſti dentibus laniari, & inſtar alterius
cuiusdam cibi, in corpore humano digeri. Credimus autem
Forbeſ. Epiſc. & aſſerimus, ſecundum clara illa verba Teſtamenti Chriſti,
Edimburg- lu⸗ veram, ſed ſupernaturalem manducationem Corporis
r. Chriſti: quemadmodum etiam verè, ſupernaturaliter ta-
men, Sanguinem Chriſti bibi docemus. Hæc autem huma-
nis ſenſibus aut ratione nemo comprehendere poteſt: qua-
1. Cor lo, » re in hoc negotio, ſicut & in aliis fidei articulis, intelletum
noſtrum in obedientiam Chriſti captiuare oportet. Hoc
enim myſterium in ſolo Dei Verbo reuelatur, & ſola fide
comprehenditur.

§. 7. D E P E RSO& N A
CHRISTI..

X controuerſia ſuperiore de Cœna Domini inter ſin-
Sceros Theologos Auguſtanæ Confeſſionis, & Cal-
AByiniſtas, qui alios etiam quosdam Theologos com-
mouerunt & perturbarunt, diſſenſio orta eſt, de Perſona
Chriſti, de Duabus in Chriſto naturis, & de lpſarum Proprieta-
tibus.

§.?2. Status controuerſiæ.

Communio Rincipalis huius diſſidii quæſtio fuit, An inter diuinam
WMiomatum, & humanam naturam in Chriſto, propter Vnionem per-
Am & Quan- ſonalem, REALIS, hoc eſt, vera & reipſa exiſtens in perſo-
ta ſit? na

. VIII. DE PERSONA CHRISTI. 777
na Chriſti fiat quædam communicatio: vt vna natura alteri
proprietates ſuas communicet: & quæſitum etiam eſt,
quousque illa Realis communicatio extendatur?
§. 3. Sacramentarii affirmarunt, diuinam & humanam na-
turas in Chriſto eo modo vnitas eſſe, vt neutra alteri quic-
quam realiter, hoc eſt, verè, & reipſa, quod cuiusque natu-
1 proprium ſit, communicet: ſed Nomina tantum nuda com-
municari. Fnio (inquiunt illi) facit tantüm nomina commu-
nia: vt videlicet, Deus dicatur homo, & Homo Deus appel-
letur: ita tamen, vt Deus nihil cum Humanitate commune
habeat: & viciſſim Humanitas nihil cum Diuinitate, quo-
ad ipſius Maieſtatem & Proprietates, realiter, hoc eſt, reuera
& reipſa commune habeat. Contrariam verò huic dogmati
ſententiam D. Lutherus, & qui cum ipſo faciunt, aduerſus
Sacramentarios propugnarunt.

AFFIRMATIVA.
§. 4. Sincera doctrina Eccleſiæ Dei, de

Perſona Chriſti.

Ab explicandam hanc controuerſiam, & iuxta analo-
Agiam fidei noſtræ Chriſtianæ decidendam, fidem, do-
trinam & confeſſionem noſtram piam perſpicuè profite-
bimur: & quidem in hanc ſententiam. 1.
Credimus, docemus, & confitemur, Diuinam & Hu- 4. C 4
manam naturas in Chriſto perſonaliter vnitas? ita prorſus, „ 12. 3.
vt non ſint duo Chriſti, quorum vnus ſit Eilius Dei, alter verò vnio . er
ſilius Hominis: ſed vt vnus & idem ſit Dei & Hominis ſilius Luc. 1, ſonali⸗ conti
75, 72. 1. Joh. y, 24. Rom. 9, 5. 1. Tim. 2, . Neſ vr.
S. y. Credimus, docemus, & confitemur, Diuinam & Hu- II.
manam naturas non in vnam ſubſtantiam commixtas, nec Inconfuſa,
vnam in alteram mutatam eſſe: ſed vnamquamque naturam contn Euyy.
retinere ſuas proprietates eſſentiales: vt quæ alterius naturæ pro- chen.
prietates fieri nequeant. p. 726.

Oo Pro-

578 VIII. DE PERSONA CHRISTI.
III. 1.2. §S. 6. Proprietates Divinæ nature ſunt, eſſe Omnipotentem,
Divinæ. 3.4. æternam, infinitam, & naturæ, naturalisque ſuæ eſſentiæ
p. 7i7. f. proprietate, per ſe, vbique præſentem eſſe, omnia noviſſe &c.
Hæc omnia neque ſunt, neque vnquam fiunt Humanæ natu-
ræ proprletates.
IIII. S. 7. Haumanz autem naturæ Proprietates ſunt: corpoream
Humanæ. eſſe creaturam, conſtare carne & ſanguine, eſſe finitam &
p. . circumſcriptam, pati, mori, aſcendere, deſcendere, de lo-
co ad locum moueri, eſurire, ſitire, algere, æſtu affligi: & ſi
quæ ſunt ſimilia. Hæc neque ſunt neque vnquam fiunt pro-
prietates D'ainæ naturæx. .
V. S. 8. Cùm verò diuina & humana naturæ perſonaliter, hoc
nio Natur. eſt, ad conſtituendum vnum ιααεονοο½ſint vnitæ, credimus,
docemus, & confitemur, vnionem illam hypoſtaticam non
eſſe talem copulationem aut combinationem, cuius ratione
neutra natura cum altera perſonaliter, hoc eſt, propter vnio-
nem perſonalem, quiequam commune habeat: qualis com-
p. zis. binatio fit, cum duo aſſeres conglutinantur: vbi neuter al-
teri quicquam confert, aut aliquid ab altero accipit. Quin
potius in vnione petſonali ſummam communionem eſſe ſta-
tuimus, quam Deus cum aſumpto Homine verè habeat: &
ex hac perſonali vnione, & communione quæ inde conſe-
quitur, totum illud promanat, quicquid Humani de Deo, &
quicquid Diuini de Homine Chriſto dicitur & creditur. Et
P.729.74:1. hanc vnionem atque communicationem naturarum anti-
quiſſimi Eccleſiæ Doctores ſimitudine ſerri candentis, item-
que vnione cotporis & anima declarârunt.
VI. S. 9. Hinc etiam credimus, docemus, atque confitemur,
Deu- Homo, quòd Deus ſit Homo, & Homo ſit Deus- id quod nequaquam ita
Homo- Deus. ſe haberet, ſi diuina & humana natura prorſus inter ſe nihil
p. 729. reuera & reipfa communicarent. Quomodo enim homo,
Luc. 32. Mariæ filius Deus, aut filius Dei altiſimi re tèe appellari poſſet,
ſi ipſius Humanitas cum filio Dei non eſſet perſonaliter vnita:
& realiter, hoc eſt, verè & reipſa, nihil prorſus, excepto ſolo
VH. uudo nomine, cum ipſo commune haberet? ò
Mater 9ε S. 10. Eam ob cauſam credimus, docemus, & confitemur,
76οα quòd

“

VIII. DE PERSONA CHRISTI. 579
quòd virgo Maria non hominem duntaxat, qui nihil niſi homo p. 730.
ſit: ſed verum Dei Filiun conceperit & genuerit: vnde rectè
Mater Dei & appellatur & reuera eſt Luc. 1, 43. G
S. I1. Inde porrò credimus, docemus, & confitemur, quòd VIII.
non Homo tantùm, in quo nihil fuerit homine mains, pro no- Perſona una.
bis paſſus, mortuus, & ſepultus ſit, ad inferos deſcenderit, P-729.
à mortuis reſurrexerit, ad cœlos aſcenderit, & ad Maieſta-
tem & Omnipotentem Dei virtutem eueétus fuerit: ſed
potiùs quòd hæc omnia fecerit atque præſtiterit mlis homo,
cuius Humana natura cum Eilio Dei tam arétam ineffabilem-
ue vnionem & communicationem habet, vt cum eo vna ſit
acta perſona.
S. 12. Quapropter verè Filius Dei pro nobis eſt paſſus: ſed IX.
juxta proprietatem humanæ naturæ, quam in Vnitatem Diuinæ ſuæ Deus paſſuss
Perſonæ aſſumſit, ſibique eam propriam fecit: vt videlicet, οτι1
pati, & Pontifex noſter ſummus, reconciliationis noſtræ cum ατιnſe
Deo cauſa, eſſe poſſet. Sic enim ſcriptum eſt: Dominum glo- ommunia.
riæ crucifxerunt. Et alibi Scriptura dicit: nos ſanguine Dei re-
demtos eſſe. 1. Cor. 2, 5. Act. 2, 16. c. 20, 25.
S. 13. Ex eodem etiam fundamento credimus, docemus, X. p. 7 r.
& confitemur, filium Hominis ad Dexteram Ommnipotentie, Ma- Maieſtas rea-
ieſtatis, & Virtutis Dei REALITER hoc eſt, verè & reipſa, ſe- lis Homini.
cundum Humanam ſüuam naturam eſſe exaltatum. Idque mi-
nimè abſurdum eſt, cùm Homo ille in Deum aſſumtus fuerit,
quamprimum in vtero matris à Spiritu ſancto eſt conceptus,
eiusque Humanitatis iam tum cum Filio Dei altiſſimi perſo-
naliter fuerit vnita.
§S. 14. Eamque Maieſtatem, ratione Vnionis Perſonalis, ſem- XI. p. 731.
per Chriſtus habuit: ſed in ſtatu ſuæz Humiliationis ſeſe exi- Semper ob-
naniuit: qua de cauſa reuera ætate, ſapientia, & gratia apud tenta.
Deum atque homines P ROFECIT. Non enim maieſta- Luc. 2, 2.

tem illam ſemper, ſed quoties ipſi viſum fuit, exeruit:: Phil. 2, 7.

donec formam ſerui, non autem naturam humanam, b- 731.
poſt reſurrectionem plenè & prorſus deponeret, & di-
vinam Maieſtatem plenè vſurparet, manifeſtaret, atque
monſtraret, & hoc modo in gloriam ſuam ingrederetur. Luc. 24, 26.
—;— O ο 2 Itaque

P- 925.

XII.
Præſentia in
S. Cœna.

P.· z.

p. 881,

590

VIII. DE PERSONA CHRISTI.
Itaque iam non tantùm vt Deus, verùm etiam, vt Homo, omnia
nouit, omnia poteſt, omnibus creaturis præſens eſt, & omnia quæ
in cœlis, in terris, & ſub terra ſunt, ſub pedibus ſuis, & in manu
ſua habet. Hæc ita ſe habere Chriſtus ipſe teſtatur, inquiens:
Mihi data eſt omnis poteſtas in cœlo & in terra. Et Paulus ait:
Aſcendit ſuper omnes cælos, vt omnia impleat. Hanc ſuam po-
teſtatem vbique præſens exercere poteſt: neque quicquam
illi aut impoſſibile eſt, aut ignotum. Joh. 2, 2). t. 3, 37. C. y, 26.
c. 6, 63. c. 17, 3. c. 10, 70. C. 177, 2. 6. 21, I7. 1. Petr. 3, 22. Pf. 5, 5. Eph.1, 21.
Matth. 25, I5. Eph. 4, 10.
S. 15. Indè adeò, & quidem facillimè, Corpus ſuum verum
& Sanguinem ſuum in Sacrà Cœnàpræſens diſtribuere poteſt.
Id verò non fit iuxta modum & proprietatem Humanæ natu-
ræ: ſed iuxta modum & proprietatem Dextere Dei: vt Lu-
therus ſecundum analogiam fidei noſtræ Chriſtianæ, in Ca-
techeſi comprehenſæ, loqui ſolet. Et hæc Chriſti in Sacra
Cœna præſentia neque phyſica eſt, neque Capernaitica: interim
tamen veriſſima & quidem Subſtantialis eſt. Sic enim ver-
ba Teſtamenti Chriſti ſonant: Roc eft, eſt, eſt, Corpus meum =.
Matth. 26, 27. Luc. 22, 22. I. Cor. 14, 24.

S. 16. Hac noſtra fide, doctrina & confeſſione Perſona
Chriſti non ſolvitur- quod olim Neſtorius fecit. Is enim ve-
ram communicationem Idiomatum, ſeu proprietatum vtri-
usque naturæ in Chriſto, negauit, & hac ratione Chriſti Per-
ſonam ſoluit: quam rem D. Lutherus in libello ſuo de Conciliis
perſpicuè declarauit. Neque hac pia noſtra doctrina duæ
in Chriſto naturæ, earumque proprietates confunduntur,

aut in vnam eſſentiam commiſcentur: (in quo errore Eu-

tyches fuit) neque humana natura in perſona Chriſti nega-
tur, aut aboletur: neque altera natura in alteram mutatur,
Sed Chriſtus, iuxta piam noſtram confeſſionem, verus Deus
& Homo in vna indiuiſa perſona eſt, permanetque in omnem
æternitatem. Hoc poſtillud Trinitatis ſummum eſt myſterium.
vt Apoſtolus teſtatur: in quo ſolo tota noſtra conſolatio, vi-
ta & ſalus poſita eſt 1. Tim. 3, 15. „

NEGA-

VIII. DE PERSONA CRRISTI. 758

NäEGATIVA.
ü. 7. Contratiæ & falſæ doctrinæ de Perſo-

na Chriſti reiectio.

Epudiamus igitur atque damnamus, omnes falſos, quos
jam recitabimus, articulos: eò quòd Verbo Dei & ſin-
ceræ fidei noſtræ Chriſtianæ repugnent: cum videlicet ſe-
quentes errores docentur: . Weſtor.
Quòd Deus & Homo in Chriſto non conſtituant vnam Qivulſio.
perſonam: ſed quòd alius ſit Dei Filius, & alius Hominis fi- God. l. 1. tit. 3.
lius: vt Neſtorius delirauit. n. 3, 5 6,7.
S. 8. Diuinam & Humanam naturas in vnam eſſentiam II. Eucpchu

commirtas, & Huüumanam nhaturam in Deitatem mutatam eſſe: . . 30.
748.580.

vt Eutyches furenter dixit. Cod. d.l. n. 23.
§. 19. Quòd Chriſtus non ſit verus, naturalis, & æternus III. Arü de-
Deus: vt Arius blaſphemauit. ſtrultio. p. 1.
§. 20. Quòd Chriſtus non veram Humanam naturam ha- VI. Marcios
buerit: vt Marcion finxit. nis larpa.
§. 21. Quòd Vnio Perſonalis faciat tantùm communia no- V. Nominalis
mind. unio. p. 577.

S. 22. Phraſin tantùm eſſe & modum quendam loquendi, VI. Phraßis
cum dicitur: Deus eſt Homo, & Homo eſt Deus Deum enim ni- en.
hil cum Humanitate, & Humanitatem nihil cum Deitate
REALITER, hoc eſt, verè & re ipſa, commune habere.
S. 23. Eſſe tantùm vERBALEM, ſine re ipſa, Idiomatum VII. verba-
communicationem, cum dicitur: Filium Dei pro peccatis mun- jis
di mortuum eſſer Filium hominis omnipotentem faltum eſe.
S. 24. Quòd Humana in Chriſto natura, eo modo quo Di- VIII. Iußnit
vinitas, facta ſit eſſentia quædam infinita quòd Humana na- uman⸗ 6
tura habeat virtutem & proprietatem quandam Eſſentialen 74⁸ .
& Diuinam, ſeparatam tamen à Deo- quæ illi ſit cmmunicata, P· 748.
& in ipſam infuſa: & quòd Humana natura virtute illius
communicationis, eo modo, ſicut diuina natura, vbique præ-

ſens ſit.
= Oo 3 §. 25.

582 VIII. DE PERSONA CHERISTI.
IX. Eræqua- S. 25. Quod Humana natura Diuinæ, ratione ſubſtantiæ
tio. p. 787. atque eſſentiæ ſuæ, vel proprietatum diuinarum eſſentialium,
xauata ſit.
X. Erxtenſio. §. 26. Humanam naturam in Chriſto, in omnia loca coœ li
p. 749. terræ localiter extenſam eſſe: quod ne quidem Diuinz na-
turæ eſt tribuendum.
XI. Abſentia. S. 27. Chriſto impoſſibile eſſe, propter Humanæ naturæ
p. 745. proprietatem, vt Smul eodemque tenpore in pluribus, nedum
in omnibus locis ſuo cum corpore eſſe poſſit.
XII. Sola §. 28. Quòd ſola Humanitas pro nobis paſa ſit, nosque
paſſa. p. 745. redemerit: & quòd Filius Dei in paſſione nullam prorſus
cum Humanitate (reipſa) communicationem habuerit:
perinde ac ſi id negotium nihil ad ipſum pertinuiſſet.
XIII. Alſens S. 29. Quoòd Filius Dei tantummodò diuinitate ſua nobis in
à morte. terris, in Verbo, Sacramentis, in omnibus denique ærumnis
noſtris, præſens ſit: & quòd hæc præſentia prorsus ad Huma-
nitatem nihil pertineat. Chriſto enim, poſtquam nos pas-
ſione & morte ſua redemerit, ſecundum Humanitatem ſuam
nihil amplius nobiſcum eſſe negotii.
XIV. Oprera S. 30. Filium Dei, qui tamen humanam naturam in Vni-
fhine homine. tatem Perſonæ aſſumfit, iam poſt depoſitam ſerui formam,
non ommia opera omnipotentiæ ſuæ, in & cum Humanitate ſua,
& per eam efficere: ſed tantùm aliqua, & quidem in eo tantum
loco, vbi Humana natura ſit localiter.
XV. Lecapax §S. 3 1. Chriſtum, ſecundum Humanitatem, Omnipoten-
divinorum. tiæ aliarumque proprietatum diuinæ naturæ prorrus non
eſſe capacem. Idque aſſerere audent contra expreſſum te-
flimonium Chriſti, dicentis Matth. 25, 15. Mibi data eſt o-
mmnis poteſtas in cælo & in terra. Et contradicunt Paulo, qui
ait: In ipſo inhabitat tota Aiuinitatis plenitudo corporaluer, Co-
loſſ. 2, 9. .
XVI. Nono- S. 32. Chriſto ſecandum Humanitatem datam quidem ma⸗=
mnipotens. ximam poteſtatem in cœlo & in terra, videlicet, maiorem &
ampliorem, quàm omnes Angeli & creaturæ acceperint: ſed
tamen eum cum Omnipotentia Dei nullam habere communi-
cationem: neque Omnipotentiam illi datam eſſe. 5
7 . . 3 3*

VIII. DE PERSONA CHRISTI. z82
§. 3 3. Itaque Mediam quandam potentiam, inter Omni-
potentiam Dei, & inter aliarum creaturarum potentiam, fin-
gunt, datam Chriſto per Exaltationem: quæ minor quidem
ſit, quàm Dei Omnipotentia, maior tamen omnium aliarum

creaturarum poteſtate.
§. 34. Quôd Chriſto ſecundum Spiritum ſuum Humanum XVII. Limi-

terti limites poſiti ſint, quantum videlicet ipſum ſcire oporteat: tata ſcientia.

& quòd non plus ſciat, quàm ipß conyveniat, & ad executionem
ſui officii, qudicis nimirum, neceſſariò requiratur.
§S. 3 5. Chriſtum ne hodiè quidem perfelctan⸗ habere cogni- XVIII. no-
tionem Dei, & omnium ipſius operum. Cum tamen de rantua.
Chriſto ſcriptum ſit: In ipſo Omnes theſauros ſapientia & ſcien-
tiæ abſconditos eſſe Coloſſ. 2, 3. D .
§. 36. Chriſto impoſſibile eſſe, bumano ſuo ſpiritu noviſſe, XI X. Eterni
quicquid ab æterno fuit, quid iam nunt vbique fat, & quid in ignorantia.
omnem gternitatem ſit futurum.
§. 37. Rejicimus etiam, damnamusque, quòd dictum XxX. Reſtitu-
Chriſti (AMihi data eſt omnis poteſtas in cæœlo & in terra) horribili tio.
& blaſphema interpretatione deprauatur, in hanc ſenten-Matth. 25, 18.
tiam: quòd Chriſto ſecundam diuinam ſuam natarat in reſur-
rectione & aſcenſione ad cœlos iterum reſtituta fuerit omnis
poteſtas in cœlo & in terra: perinde quaſi, dum in ſtatu Hu-
miliationis erat, eam poteſtatem, etiam ſecundùm Diuinita:

item, depoſuiſſet & exuiſſet. Hac enim doctrina non mo-

dò verba Teſtamenti Chriſti falſa explicatione pervertun-
tur: verùm etiam dudum damnatæ Arianæ hæreſi via de
nouo ſternitur: vt tandem æterna Chriſti Divinitas ne-
getur, & Chriſtus totus, quantus quantus eſt, unà cum ſa-
Fute noſtra amittatur: niſi huic impiæ doctrinæ ex ſolidis
Verbi Dei & Fidei noſtræ Catholicæ fundamentis conſtan-

ter contradicatur. P. 12. 277. 3512

470,549.579.

INX.
§.. DE DESCENSU CHRI- LPeiu
STI AD INFEROsS. .
O0ο4 Status

v. Ignat. Ep. ad 584 IX. DpE DESCENSV CHRISTI AD INFEROS.B
Trallian. Iu-

ſtin Dial. cum. Status controuerſiæ.

Tryph. Ilren. . . .
z Eicm. Alex. ENA&αISCEPTATVM fuit ſuper hoc articulo inter quos-
Strom. 1. 6- dam Theologos, qui Auguſtanam Confeſſionem

Orig hom. 15 — Tbbrofitentur: quando & quomodo Dominus noſter
i Cen. Kuſed. Ieſus Chriſtus, ut teſtatur fides noſtra Catholica, ad liferos
Cyrill. Catech- deſcenderit: An id ante vel poſt mortem factum ſit? Præter ea
Athanaſ. deln- quæſitum fuit, num animà tantùm, an diuinitate ſola, an ve-
car. Bafil. in r’0 anima & corpore deſcenderit? idque an ſiritualiter, an ve-
Els12 0r. 1 corporaliter ſit factum? Diſputatum etiam eſt, num hic
I. de Reſur. articulus j.4 aſſionem, an verò ad glorioſam victoriam & trium-
Nazianz. Or.2. phum Chriſti ſit referendus?
d Paſch. Epi- §. 2. Cum autem hic fidei noſtræ articulus, ſicut &
SSõ myſterium Cœnæ Domini, neque ſenſibus neque ratione
min, Symb. noſtra comprehendi queat: ſolà autem fide acceptandus
Cyrill. Alex ſit: vnanimi conſenſu conſulimus, de hac re non eſſe-
Mt. in loh-c.36, diſputandum, ſed quàm fimpliciſſimè hunc articulum cre-
terren⸗ ſe A- dendum & docendum eſſe. Atque in hoc negotio ſequa-
Hilar. 1. j d. Mur piam D. Lutheri doctrinam: qui hunc articulum in
Trin, Philaſtr. Concione Torge habita (Anno M. D. XXXIII.) piè admodum
Bær. c de De explicuit, omnes inutiles & curioſas quæſtiones præcidit,

ſcenfu. Am- atque ad piam fidei ſimplicitatem omnes Chriſtianos ad-

brof. 1 3. d.
Fide. 3 Hie- hortatus eſt. Tom. 6. I. Jen. p. 80. b. S1. a. b. Hauß⸗Poſtill Oſter⸗
ron in c. 4. Abend. . . .
Ephef. T. 6. §S. 3. Satis enim nobis eſſe debet, ſi ſciamus, Chriſtum

p. 2a4. ed. Par. ad inferos deſcendiſe, infernum omnibus credentibus deſtruxiſſe,
⸗ ainſ nosque per ipfum è poteſtate mortis & Satanæ ab æterna
„4 joh. e damnatione, atque adeò & faucibus inferni ereptos. Quo
35. CD. I. 17. autem modo hæc effecta fuerint, non curiosè ſcrutemur,
ci 120. cais. ſed huius rei cognitionem alteri ſeculo reſeruemus: vbi
Rufſſa. Bxpli- non modò hoc myſterium, ſed & alia multa, in hac vita

t. Symb. ..„ . . .
rgent. kym. ſimpliciter à nobis credita reuelabuntur: quæ captum cœ-

1. 9. dnasg. Cæ noſtræ rationis excedunt.

Leo Serm. r. .:
Reſurr. Fulgent. I. 3. ad Thraſymund. Reg. Gregor. I. 13. Moral. c. 20. Vigil. Mart. I. 2. con-

zra Eutych. Gaudent. Tr. 6. d. Exodo Hippolyti Martyr. Or. d. Antichr.
X. DE

DE CEREMONIIS EC-**

585

A. C. E I52 f.

Anno 548. Li-

CLESIASTICIS, QVAE VILGO

ſeribitur, in -

ADIAPHORA VOCANTUR. Eerpirur in.

AY RTA eft etiam inter Theologos Auguſtanæ Vid. Reſcripti-
G Confeſſionis controverſia de Ceremoniis ſeu Riui- ones blu e
BVV lus Eccleßiaficis: qui in Verbo Dei neque Præ- aX. MaBden.
cepti ſunt, neque prohibiti: ſed ordinis tantuùm & decori

gratia in Eccleſiam ſunt introduéti.

Status controuerſiæ.

Væſitum fuit, num perſecutionis tempore, & cum edenda à Nic. Ams-
ſ confeſſto (etiam ſi adverſarii nobiſcum in doctrina con-dorf. Nic. Gal-
ſentire nolint) nihilominus ſalua conſcientia aliquæ cere- leMrrh. Bia-
moniæ, quæ per ſe indifferentes, & à Deo neque mandatæ contra Philip-

neque prohibitæ fint, (vulgò Adiaphora nominantur) po-pum & afleclas

ſtulantibus id & vrgentibus aduerſariis, iterum in vſum VVitteberg. &
Lipſ. qui affir-

revocari poſſint? & an hoc modo cum Pontificiis in eiusmo di mibanr in Pe-
ceremoniis & adiaphoris conſeêntire rectè queamus? Vna gau. Cellen.
pars hoc fieri poſſe affirmauit: altera verò contradixit. luterbok. col-

loqv.
AFFIRMATIVA.

§. 3. Sincera doctrina & confeſſio de hoc
articulo.

Ab hanc controuerſiam dirimendam & decidendam I. Ritr per ſe
vnanimi conſenſu credimus, docemus, & confite-non ſunt Cal-
mur, quòd Ceremoniæ ſiue Ritus Eccleſiaſtici (qui verbotus,
Dei neque præcepti funt, neque prohibiti, ſed tantùm de-
cori & ordinis cauſa vſurpantur) non fint per ſe cultus di-
vinus, aut aliqua ſaltem pars cultus divini. Scriptum eſt
enim: Fruſtra colunt me, docentes doctrinas, mandata hominum. Mattk, 5, 9.

Oo5 §. 4.

586 X. DEx CEREMONIs 4
II. Mutabiles. S. 4. Credimus, docemus, & confitemur, Eccleſiæ Dei,
ubivis terrarum, & quocunque tempore, liberum eſſe, pro
re nata, ceremonias tales mutare: iuxta eam rationem, quæ
Eccleſiæ Dei vtiliſſima, & ad adificationem eiusdem maximè ac-
commodata iudicatur.

III. Fuga S. 5. Ea tamen in re omnem leuitatem fugiendam, &
Scandali. offendicula cavenda cenſemus: in primis verò infirmorum in
kde rationem habendam, & iis parcendum ijudicamus.
IV. Libertas §. 6. Credimus, docemus & confitemur, quod tempo-
tuenda. ribus perſecutionum, quando perſpicua & conſtans confes-
ſio à nobis exigitur, hoſtibus Euangelii in rebus adiapho-
ris nihil ſit concedendum, aut in gratiam eorum facien-
Galat, 5 I. dum. Sic enim Apoſtolus inquit: Qua libertate Chriſtus nos
libenavit, in ea ſtate, & nolite iterum iugo ſervitutis contineri. Et
2, Cor. 6,14. alibi: Wolite iugum ducere cum infdelibus &&. Quæ enim eſt ſo-
Galat. »4. cietas luci ad tenebras? &c. Et alio loco inquit Apoſtolus:
qquibus neque ad horam ceſſimus ſubielctioner vt veritas Euange-
lii permaneret apud vos. In hoc enim rerum ſtatu non agi-
tur iam de Adiaphoris: ſed de Veritate Euangeli aſſerenda, &
de Libertate Chriſtiana ſarta teéctaque conſeruanda: & quo-
modo cavendum ſit, ne manifeſta Idololatria confirme-
tur, & infirmi in fide offendantur. In huiusmodi rebus
noſtrum certè non eſt aliquid adverſariis largiri: ſed offi-
cium noſtrum requirit, vt piam & ingenuam confesſio-
nem edamus, & ea patienter feramus, quæ Dominus no-
bis ferenda impoſuerit, & hoſtibus Verbi Dei in nos per-
miſerit⸗.
V. Difformi- S. 7. Credimus, docemus, & confitemur, quòd Eccle-
tas non da- ſia alla aliam damnare non debeat, proptereà, quod hæcvel
mnat. illa plus minuspe externarum ceremoniarum, quas Dominus
non inſtituit, obſeruet: ſi modo in doctrina, eiusque arti-
culis omnibus, & in vero Sacramentorum vſu ſit inter eas
b. 33. 131. 758. conſenſus. Hoc enim vetus & verum dictum eſt: Piho-

nantia ieiunii non diſſolvit conſonantiam ſidei.

NEGA-

XI. DE AETERNA PRAEDESTIONE. 787
N E GATIVA.B
§. 8. Falſæ doctrinæ, de hoc Atrticulo,
. reicctio.
Rpudiamus atque damnamus hæc falſa, & verbo Dei

contraria dogmata: H 3
Quòd humanæ traditiones & conſtitutiones, in Eccle-I. Ritus hos
ſiaſticis rebus, per ſe, pro cultu Dei, aut certè pro parte divini Wſe culitum.
cultus ſint habendæ. p. 752.
S. 9. Quando eiusmodi ceremoniæ & conſtitutiones Ec-II. Obtrudi.
cleſiæ Dei coactione quadam tanquam neceſſariæ obtrudun-
tur: & quidem contra libertatem Chriſßianam, quam Eccleſia
Chriſti, in rebus eiusmodi externis, habet. J
S. 10. Cum aſſeritur, quòd zempore perſecutionis, quando III. In peri-
clara confeſſio requiritur, hoſtibus Euangelii in obſeruatio- ulo omitti.
ne eiusmodi rerum adiuphorarum gratifcari, & dum ipſis con-
ſentire liceat: quam rem nos cum detrimento Veritatis cœ-
leſtis coniunctam exiſtimamus.
S. 1I. Cum externæ ceremoniæ, quæ indifferentes ſunt, IV. Aboleni
ea opinione abrogantur, quaſi Eccleſiæ Dei liberum non peſſe. p. 758,
ſit, pro re nata, vt iudicauerit ad ædificationem vtile eſſe,
hanc vel illam ceremoniam, ratione libertatis Chriſtianæ,
vſurpare.

XI.
§. DE BTERNA PRE-
DESTINATIONE ET ELF-=
DWZ CTIONE DEI..
E hoc articulo non quidem publicè mota eſt con-
trouerſia inter Auguſtanæ confeſſionis Theolo-
☛ gos, ſed tamen cum hic articulus magnam piis
mentibus conſolationem adferat, ſi reétè & dextrè ex li-

cetur: viſum eſt eundem in hoc ſcripto declarare: ne for-

788 XI. DE AETERNA PRAEDEST.
t temporis progreſſu diſputationes aliquæ cum offendi-
culo coniunctæ de hac re exoriantur.

AFF I R M ATIVA.

8S. 2. Sincera doctrina de hoc articulo.

I. Præſcien- . . .
tia, Pradeſti- Psimum omnium eſt, quòd accuratè obſervari oportet:
diſcrimen eſſe inter Præſcientiam & Prædeſtinationem.
S. 3. Praſcientia enim Dei nihil aliud eſt, quàâm quòd Deus
omnia noverit, antequam fiant. Sic enim ſcriptum eſt:
Eſt Deus in cæœlo, revelans myſteria ,„qui indicavit tibi, Rex Nabu-
chodonoſor, quæ ventura ſünt in noviſſimis temporibus Dan. 2, 25.
Pſal. 139, 17. Eſa. 37, 25. Act. , Iö.
III. Præſcien- §. 4. Hæc Dei præſcientia ſimul ad bonos & malos perti-
tia commu- net: ſed interim non eſt Cauſa Mali: neque eſt Cauſa Peccati,
„K. qux hominem ad ſcelus impellat. Peccatum enim ex dia-
bolo, & ex hominis prava & mala voluntate, eſt. Neque
hæc Dei præſcientia cauſa eſt, quòd homines pereant: hoc
enim fſibi ipſis imputare debent. Sed ſcientia Dei diſponit
malum, & metas illi conſtituit, quousque progredi debeat,
idque eò dirigit, vt, licet per ſe malum ſit, nihilominus ele-
Ris Dei ad ſalutem cedat. Gen. 3, 7. Sap. 2, 24¼. Oſe. j, 9.
Rom. 5§, 25. . .
IV. Prædeſti- S. §. Prædeſtinatio verôò, ſeu, æterna Dei electio, tantum
natio fe- ad bonos, & dilectos filios Dei pertinet: & hæc eſt cauſa
lium. ipſorum ſalutis. Etenim eorum ſalutem procurat, & ea quæ
p. 759. 760. ad ipſam pertinent, diſponit. Super hanc Dei prædeſtatio-
nem ſalus noſtra ita fundata eſt, vt inferorum portæ eam
evertere nequeant. Job. 10, 29. Matth. 16, ik5956.
V. Revelata. §. 6. Hæc Dei prædeſtinatio non inter Arcana Dei Decreta
Luth. t. 5 J. eſt ſerutanda, ſed in Verbo Dei, in quo revelatur, quærenda
487. th. 9, *. eſt. Jo. 3. 6. F, 39. I. Pet. 1, 10.
VI. In Cbriſto. S. 7. Verbum autem Dei deducit nos ad Chriſtum: is eſt
Theſ 5,12. Liber ille Vitæ, in quo omnes conſcripti, & ad ſalutem ele-
b. 77s. Qci ſunt, qui Salutem æternam conſequentur. Sic enim
ſcriptum

natio.
II. Termini

—

ET ELECTIONE DEI. 199
ſciptum eſt: Elegit nos in Cbriſto, ante mundi conſtitutionem⸗
Epheſ. 1, F.
§. 8. Chriſtus verò omnes peccatores ad ſe vocat, & pro- VII.
mittit illis leuationem. Et ſeriò vult, vt omne- homines ad Is omnes vo-
ipfum veniant, & requiem animabus ſuis inveniant. His ſeſe Re- cat.
demptorem in verbo Euangelii offert: & vult, vt Verbum
audiatur, & vt aures non obturentur, aut Verbum negliga-
gatur & contemnatur. Et promittit ſe largiturum virtutem
& operationem Spiritus ſancti, & auxilium diuinum, vt in
fide conſtantes permaneamus, & vitam æternam conſequa-

mur. Matth. 11, 2 8. Luc. 8, 8. Pfſ. 95, S. Ebr. 3, (7. Luc. I1, 11.

§. 9. De noſtm igitur ele ctione ad vitam æternam, neque VII.
ex Rationis noſtræ iudicio, neque ex Lege judicandum eſt: ne Rationi Legi
vel diſſolutæ & Epicureæ vitæ nos tradamus, vel in deſpe- aotα.
rationem incidamus. Quj enim rationis ſuæ iudicium in
hoc negotio ſequuntur, in horum cordibus hæ pernicioſæ
cogitationes (quibus ægerrimè reſiſtere poſſunt) excitan- Pp. 761,
tur: ſi (inquiunt) Deus me ad æternam ſalutem elegit, non,„
potero damnari, quicquid etiam ſcelerum deſignauero.,„
Contrà verò, ſi non ſum ele ctus ad vitam æternam, nihil,,
planè mihi profuerit, quantumcuque boni fecero: omnes „
enim conatus mei irriti erunt I. Cor. 1, I5. 6. 2. H
§. 10. Vera igitur ſententia de Prædeſtatione ex Euangelio IX.
Chriſti diſcenda eſt. In eo enim perſpicuè docetur, quòd Evangelica.

Deus omnes ſub incredulitatem conoluſerit, vt omnium miſereatur? th. 5 i2.
& quòd nolit quenquam perirer ſed potins ut omnes conuertantur, P. 765,
& in Chriſtum credant Rom. II, 32. Ezech. 15, 32. C. 35, II. 2. Petr. 9.
1. Joh. 2, I. X

F. 11. Qui igitur voluntatem Dei reuelatam inquirunt, p. 767.
eoque ordine progrediuntur, quem D. Paulus in Epiſtola ad Ordine Pau-
Romanos ſecutus eſt (qui hominem ad agnitionem peccato- ino noſci-
rum, ad fidem in Chriſtum, ad obedientiam mandatorum tanda.
Dei, prius quàm ad æternæ prædeſtinatione Dei ſalutaris eſt,
& maximam conſolationem affert Rom.1,1ö. 6. 9. 10. 11. Xl.
F. 12. Quod verò ſcriptum eſt: mulios quidem vocatos, pau- p. 767.

cos verè electos e'e Matth. zo, 16. 6.22, 14. non ita accipiendum Reiectio à

eſt, contemtu.

XII.

590 XI. DE AETERNA PRAEDEST.
eſt, quaſi Deus nolit, vt omnes ſaluentur: ſed damnationis im-
piorum cauſa eſt, quòd verbum Dei aut prorſus non audiant,
ſed contumaciter contemnant, aures obturent, & cor indu-
rent, & hoc modo Spiritui ſancto viam quaſi præcludant, vt
opus ſuum in eis efficere nequeat: aut certè quòd Perbum
auditum floccipendant, atque abjiciant. Quòd igitur pereunt,
neque Deus, neque ipfius electio, ſed maſitia eorum in culpa
eſt. Prov. iʒ, j. Oſe. 13, 9. Zach. , Ii. Matth. 23,35. Actor. 13, 46.
1. Tim. 1, 19.
S. 13. Huc vsque homo pius in meditatione articuli de æ-

Mac revolata terna Dei electione, tutò progredi poteſt: quatenus, videli-

ſtandum.
th. 6.
Phil 4: 3.

Rom. 8, 30⁰.

Jo. 35 18. 36

Rom. 39 24*
C. 11 6.
Epheſ. I; 4.
C. 2, 65 8.
Joh. 10, 29.

Ezech. 18,38
C. 3³ II.

XIII.
Vocationi
intende.

cet, ea in verbo Dei eſt reuelata. Verbum autem Dei nobis
Chriſtum, Librum Vitæ, proponit: is nobis per Euangelii præ-
dicationem quaſi aperitur & euoluitur. Scriptum eſt enim:
Muos elegit, hos vocavit. In Chriſßto igitur electio æterna Dei
Patris eſt quærenda. Is verò in æterno ſuo conſilio decre-
vit, quòd præter eos, qui Filium eius leſum Chriſtum a-
gnoſcunt & in eum verè credunt, neminem ſaluum facere

velit. Reliquæ cogitationes ex animis piorum penituùs ex-

cutiendæ ſunt: quia non à Deo, ſed ex afflatu Satanæ pro-
ficiſcuntur: quibus humani generis hoſtis hoc agit, vt dul-
ciſſimam illam conſolationem vel eneruet, vel penitus è me-
dio tollat, quam ex ſaluberrima hoc doctrina haurire poſſu-
mus: qua videlicet certi reddimur, quòd mera gratia, ſine
vllo noſtro merito, in Chriſto ad vitam æternam clecti ſimus: Gα
quòd nemo ex ipſius manibus rapere nos poſſit. Et hanc clemen-
tiſſmam electionem non nudis verbis, ſed interpoſito Iu-
reiurando Dominus promulgauit, & Sacramentis nobis ob-
ſignauit: quorum in ſummis tentationibus meminiſſe, &
ex iis conſolationem petere debemus, vt ignita diaboli te-
la extinguamus. Eph. 6, 16.
S. 14. Interim tamen ſummo ſtudio in eo elaboremus, vt.
ad normam voluntatis diuinæ vitam noſtram inſtituamus,
& nocationem noſtram (vt D. Petrus loquitur) firmam faciamus:
neque à Dei reuelato Verbo latum vnguem recedamus: il-

lud enim nunquam nos fallet. Deut. g,t.c. 2 3. II. Pet. io.
§. 15.

ET ILECTIONE DEI. 791
S. 15. Hac brevi explicatione æternæ ele ctionis diuinæx ho- XIV.
nos ſuus Deo plenè & in ſolidum tribuitur: quòd, videlicet Honori Dei.
ſecundum voluntatis ſuæ propoſitum, mera mifericordia, ſi-
ne vllo noſtro merito, ſaluos nos faciat. Neque tamen hac
doctrina vel grauioribus illis animi perturbationibus, vel

Epicuriſno anſa præbetur Rom. 7, 24. Gal. 2, 10. Epheſ. 2, 6, S.

Tit. 7, F. 1. Petr. I, . S
NEGATIVA.
§.16. Falſæ docttinæ, de hoc articulo,
reiect io.
Redimus & ſentimus, quando doctrina de Electione Deſperatos,
Dei ad vitam æternam, eo modo proponitur, vt pertur- ſecaros fa-
batæ piæ mentes ex ea conſolationem nullam capere que-éere-
ant: ſed potius per eam in animi anguſtias aut deſperatio-

nem comjiciantur: aut impœnitentes in diſſoluta ſua vita

confirmentur: quòd articulus hic non ad normam Verbi
& voluntatis Dei, ſed iuxta bumanæ miionis jiudicium, &
quidem impulſu Satanæ, malè & perperam tractetur. Qua-
cunque enim ſeripta ſünt ( inquit Apoſtolus ) ad noftram do.
rinam ſeripta ſunte vt per patientiam & conſolationem Scriptii-
rarum ſpem habeamus Rom. 15, 4. 1. Corinth. 9, 10. C. 10, 11.
2. Lim. 3,; 16.
§. 17. Rejicimus itaque omnes, quos iam enumerabimus, 1.

errores. NU nn,
S. 18. Quòd Deus nolit, vt omnes homines pœnitentiam peænitere
agant, & Euangelio credant. I
S. 19. Quando Deus nos ad ſe vocat, quòd non ſeriè hoc Nec ſeriò vo-
velit, ut omnes homines ad ipſum veniant. care.

S. 20. Deum non velle, vt omnes ſaluentur: ſed quosdam, II.
non ratione peccatorum ſuorum, verum ſolo Dei conſilio, pro- Nec omnes
poſito, & v oluntate, ad exitium deſtinatos eſſe, vt prorſus ſa- velle ſalyos.
lutem conſequi non pofſint. Dortrecht. h.
S§. 21. Quod non ſola Dei miſericordia, & ſanctiſſimum th.
Chriſti meritum, ſed etiam in nobis ipfis aliqua aliſa ſit lebtionis Cau ſa Eiecz
diuineæ, cuius cauſæ ratione Deus nos ad vitam æternam ele- „homine. D

gerit ⸗⸗ §. 22.

592 XII. DE ALIIS HAERESIBVS.
§. 22. Hæc dogmata omnia falſa ſunt, horrenda & blaſphe-
ma: iisque piis mentibus omnis prorſus conſolatio eripitur,
quam ex Euangelio & Sacramentorum vſu capere deberent:
& idcirco in Eccleſia Dei nequaquam ſunt ferenda.
§. 23. Hæc breuis eſt & ſimpliciſſima articulorum contro-
verſorum explicatio, de quibus inter Theologos Auguſta-
næ Confeſſionis diſceptatum & diſcrepantibus inter ſe ſen-
tentiüis diſputatum eſt.
S. 2 4. Et ex hac declaratione homo pius, quantumvis ſim-
plex, ſecundum analogiam Verbi Dei, & Catechiſmi, fimpli-
cem doctrinam deprehendere poteſt, quid verum fit, quid
falſum. Non enim tantummodéò ſincera doctrina diſertè eſt
recitata & explicata, verùm etiam contraria & falſa doctrina
repudiata eſt, & reiecta: & controuerſiæ illæ, offendiculo-
rum plenæ, ſolidè ſunt deciſæ atque diiudicatæ.
S. 25. Faxit Deus Optimus Maximus, Pater Domini no-
ſtri Ieſu Chriſti, vt per gratiam Spiritus ſancti omnes in ipſo
conſentientes & concordes ſimus, atque in conſenſu pio, qui
Deo probetur, conſtanter perſeueremus, Amen.

XII.

§. . DE ALIIS HERESIBVS.
ET SECTIS, QyVAE NVNQVAM
Auguſtanam Confeſſionem ſunt
amplexæz.

W E tacita cogitatione Hæreſes illæ & ſectæ nobis tri-
ß buantur, propterea quòd earum in commemorata
WRd Declaratione expreſſam mentionem non fecimus:

viſum eſt articulos earum ad calcem (vt dicitur) huius ſcri-
pti nudè recitare, in quibus noſtri temporis hæretici à ve-
ritate diſſentiunt, & ſinceræ noſtræ religioni & confeſſioni
repugnant.

ERRO-

XII. DE ALIIS HAERESIBVS. 793

6.2. ERRORES ANABA rrra
. PTISTARVM.
à& Nabaptiſtæ in multas ſe Ctas ſunt diuiſi: quarum aliæ p. 785.
LAplures, aliæ pauciores errores defendunt. Generatim
tamen omnes talem doctrinam profitentur, quæ neque in
Eccleſia, neque in Politia, neq; in Oeconomiatolerari poteſt.
Hornbek. Summ. Controb. l. 5. Hi Mennoniſtæ, Adamiani, Abedarii,
PFranciſtæ, Flemingenſes, Monaſter. &c. Oſiand. H. E. Cent. 16,. b. Z.
C. 4. P% 120.
§. 3. Atticuli A nabaptiſtici, qui in Eccleſia
ferri non poſlunt. arn
Vôd Chriſtus Carnem & Sanguinem ſuum non Maria Obrißt cæler.
virgine aſſumſerit, ſed & cœlo attulerit. ſem.
Quòd Chriſtus non ſit verus Deus: ſed tantummodòf Calcta- .
cæteris ſanctis ſit ſuperior, quia plura Spiritus ſancti dona non verum
acceperit, quàm alius quispiam homo ſanctus. Deum.
Quòd Iuſtitia noſtra coram Deo, non in ſolo Chriſti meri-III. quſtitian
to, ſed in renouatione atque adeo in noſtrra probitate, in quay, oistatem.
ambulemus, conſiſtat. Ea verò Anabaptiſtarum iuſtitia ma- T. 3. Cieſ-. Aii
gna ex parte ele Qitia, & humanitus excogitatà quadam ſan- 7.
Rtimoniâ conſtat, & revera nil aliud eſt, quàm novus qui-
dam Monachatus. H
Infantes non baptizatos coram Deo non eſſe peccatores,
ſed iuſtos & innocentes: eosdque in illa ſua innoc
vſum rationis nondum habeant, ſine Baptiſmo, (quo, videli-
cet, ipſorum opinione, non egeant) ſalutem conſequi. Et hoc ugifc. non a-
modo rejiciunt Anabaptiſtæ totam de Peccato Originali do- mittere Sp. S.
QGrinam, reliqua etiam, quæ ex ea dependent. Gieſj. T. 4. D. 14 Lex poſſibilis.
Quòd Infantes baptizandi non ſint, donec vſum rationis V. Non niſi
conſequantur, & ſdem ſuam ipſi profiteri poſſint. Gieſ. T. D.2 profeſſos ba-
uòd Chriſtianorum liberi eam ob cauſam, quia pa-ptizare.
rentibus Chriſtianis & ſidelibus orti funt (etiam ante ſuſce- VI. Fidelium
tum baptiſmum) revera ſancti, & in filiorum Dei numerofgeles.

GEnthabendi. Qua de cauſa etiam neque Pædobaptiſmum
Pp magni-

IV. Infantes

Anabaptiſtæ. 94 XII. DEx ALIIS HAERESIBVS.
magnifaciunt, neque id operam dant, vt infantes baptizen-
tur. Id verò cum expreſfis verbis promiſſionis divinæ pu-
gnat: ea enim tantum ad eos pertinet, qui fædus Dei obſervane,
Hludque non contemnunt. Gen. 17, 7.
VII. Eccleſia Non eſſe eam veram & Chriſtianam Eccleſiam, in qua
Pura. aliqui adhuc peccatores reperiuntur. GioG. T. 3. D. 16.
VIII Templa, Conciones non eſſe audiendas vllas, in iis templis, in
nbi fuit Miſſa, quibus aliquando Miſſæ Pontificiæ ſunt celebratæ.
eabenda. . 1. „ .
N. A. C. Mini- Quosd homo pius nihil prorſus commercii habere de-
ſros fugiendos. beat cum Eccleſiæ miniſtris, qui Euangelion Chriſti iuxta
Sic Donatiſtæz. Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam docent, & Anabaptiſta-
Dinre ann, rum errores reprehendunt: & quòd eiusmodi Eccleſiæ mi-
4. C. a.i7. Niſtris neque ſeruire, neque operam locare liceat: ſed eos-

dem penitùs vitandos eſſe & fugiendos.

Jana Leade . . . .. . „ . — .. .
Angie, veter. H. 8. Articuli Anabaptiſtici, qui in Politia
. g. . . .
=, funt intolerabiles. 2
I. Magiſtmtus Agiſtratus officium non eſſe, ſub Nouo Teſtamento,
illicituu. genus vitæ quod Deo probetur & placeat. Contra Gen.

799 10. 1. Sam. 8. Oſe. 13, 10. Pf. 26. Syr 7, 14. Luc. 22, 25. Joh. 18, 36. .
II. Non im- Quod homo Chriſtianus ſalva & illæſa conſcientia offi-
Ploretur. cio Magiſtratus fungi non poſſit. Quoòd etiam ſubditi opem
P.786. Magiſtratus (vt is poteſtatem fuam quam à Deo accepit ad
defenſionem ſubditorum exerceat) implorare non debeant.
per Matth. 26, 25. S . . .
III. Ne jura- Hominem Chriſtianum nonpoſſe ſana conſcientia ius-
10. iurandum præſtare: nec iuramento interpoſito, Principi aut
Magiſtratui ſuo qualicunque fidelitatem & obecdhientiam
promittere. Per Matth. 5, 34,; 38. LEuc 12, 14. Rom. 12, 9. I. Cor. 6, 7.
Quoòd Magiſtratus, ſub Nouo Teſtamento, bona con-
ſcientia homines facinoroſos capitali ſupplicio afficere ne-
queat⸗.

F. 5. Arfticuli Anabaptiſtici, qui in Oecono-
ciaß- T3. Dam. mia ferri non poſſunt.

IV. Reus ca-
itis ne ple-
zatur.

Homi-

R
D —

J XII. DE ALIIS HAERESIBVS. 595 Svvencfeldici.
Ominem pium non poſſe conſcientia ſalua proprium „y»
. —“ e I. Nyl ſit pro-
tenere & poſſidere: ſed eum, quicquid omninò facul- ,
tatum habeat, id totum in commune conferre deberee.um. P.787.
per Luc. 14, 33. Alt. 2, 44. MU
* ominem Chriſtianum illæſa conſcientia neque caupo-II. Nec com-
nariam neque mercaturam exercere, aut arma conficere mercare.

poſſe. per Eſa. 2,4. Mich., 3. Syf. 27, 2.
Quod coniugibus, propter diuerſam religionem, diuor-III. Diverte

tium facere, & cum alia perſona, quæ in religione non dis- ab Hetero-

ſentiat, matrimonium contrahere liceat. Aoxa.
§. 6. ERRORES SCHVVENCO-
FELDIANORVM.

Mnes illos, qui Chriſtum, ſecundum carnem, Creatumm I. Chriſti Ca-
eſſe dicunt, non habere veram regnantis cœleſtis re-ro increata.
gis agnitionem.
Garnem Chriſti per exaltationem eo modo omnes pro-II. Ez Degæa-
prietates diuinas accepiſſe, vt Chriſtus, quatenus homo eſt, Po- qualis.
tentia, virtute, maieſtate, gloria, Patri & 70α in gradu
& ſtatu eſſentiæ, omninò æqualis ſit: ita vt iam vtriusque in
Chriſto naturæ vna ſit eſſentia, eædem proprietates, eadem
voluntas, eademque gloria: & quòd caro Chriſti ad Sacro-
ſanctæ Trinitatis eſſentiam pertineat. .
Rinſterium Verbi, prædicatum & auditu perceptumII. Mniſe-
Verbum, non eſſe inſtrumentumillud, per quod Deus Spi- veiz verbi
ritus ſan tus homines doceat, ſalutaremque Chriſti agnitio- nullunn.
Sic Anabaptiſt⸗

nem largiatur, & veram pœnitentiam, fidem, & nouam obe-Quakeri.
dientiam in ipfis efficiat. IV. Baps
Aquam Baptiſini non eſſe medium, per quod Dominus, „,
adoptionem in filiis Dei obſignet, & regenerationem effl- gic Calvin.
clat. . L.
Panem & vinum in ſacra Cœna non eſſe orgaha,quibus- cyaan⸗
cum Chriſtus Corpus & Sanguinem ſuum diſtribuat. mi- ad rem
Quòd homo pius, verè per Spiritum Dei regeneratus, Le- xjI. Pius Ze.
gem Bei in hac vita perfe tè ſervare & implere valeat. gem imylet.
Pp 2 Lonzt Papiſtæ.

XII. DE ALIIS HAERESIBVS.
VII. Eccleſis Non eſſe eam veram Eccleſiam Chriſti, in qua non vi-
ſine Excomm. geat publica excommunicatio, & ſolennis Aliquis excom-
„ullam. Municationis modus, ſeu, vt vulgò dicitur, proceſſus ordina-
rius.
VIII. Irege- Eum Eccleſiæ miniſtrum alios homines cum fructu do-
cere, aut vera Sacramenta diſpenſare non poſſe, qui ipſe

niti miniſte- 1. 1
n ſit verè renouatus, renatus, & verè iuſtus.

rium vanum. 0

Iaßifcatio Pa- §. 7. E R R O R N O0 V O RV NM

pifft. Anabaptiſt.

Gieſſ. T. 3. 1. 14. ARRIANORVM.
Chriſus non- Hriſtum non eſſe verum, ſubſtantialem, naturalem
Deus. Deum, eiusdem cum Patre & Spiritu ſancto eſſentiæ:

ſed diuina tantum Maieſtate ita cum Patre ornatum, vt Pa-
tre ſit inferior. H

TARIORVM.
Perſonæ tri- Ec prorſus noua eſt hæreſis, quæ antehac Eccleſiis
plicis eſſentie. Chriſti ignota fuit, eorum videlicet, qui opinantur,

docent, & profitentur, non eſſe vnicam tantùm diuinam &
æternam Patris, Filii, & Spiritus ſancti eſſentiam: ſed quem-
admodum Pater, Filius, & Spiritus ſanéctus tres ſint di-
ſtinctæ perſonæx: vnamquenque perſonam habere diſtin-
Ktam, & à reliquis perſonis ſeparatam eſſentiam. Et horum
alii ſentiunt, quod ſingulæ perſonæ in ſingulis eſſentiis
æquali ſint poteſtate, ſapientia, maieſtate, & gloria: ſicut
alias tres numero differentes homines, ratione eſſentiæ ſuæ,
ſunt à ſe inuicem disiuncti & ſeparati. Alii ſentiunt tres illas
patenſolus perſonas & eſſentias ita inæquales eſſe, ratione eſſentiæ &
Deus. proprietatum, vt ſolus Deus Pater verus ſit Deus. .
§. 9. Hos atque his ſimiles errores omnes, & eos etiam
qui ab his dependent, & ex iis conſequuntur, reiicimus atque
EP. 1. 2 3. u1. 53. damnamus: vtpote qui falſi ſint atque hæretici, & qui verbo
Dei, tribus approbatis Symbolis, Auguſtanæ Confeſſioni,
eiusdem

J XII. DE ALIIS HAERESIBVS.B 197
eiusdem Apologiæ, Smalcaldicis articulis, & Catechiſinis277.350. ſeq.
Lutheri repugnent: quos etiam errores omnes pii ſummi ³35. 466. ſeq.
atque infimi cauere & vitare debent: niſi æternæ ſuæ ſalu-

tis iacturam facere velint.

S§.10. QVd autem hæc ſit omnium noſtrùm
figdes, Doctrina, & Confeſſio (de qua in nouiſſimo illo
die Iudici Domino noſtro IESV CHRISTO rationem
reddere parati ſumus:) & quòd contra hanc doctrinam
nihil vel occultè vel apertè dicere aut ſcribere, ſed per
gratiam Dei in ea conſtanter perſeuerare velimus: in eius
rei fidem, in vero Dei timore & invocatione nominis eius,
hanc Epitomen proprüs manibus ſubſcripſimus.
Actum Bergæ 29. Maji, Anno Do-

——èrrõðõõ

Mminl 1577⸗

“ Verſio Latina
eſt Luc. Oſian-
2 dri, Juſſi verte-
PERE

V
ET DE CLARATIO QVORVN-
dam Articulorum Auguſtanæ Conteſſionis,
de quibus aliquandiu inter nonnullos Theo-
logos diſputatum fuit: continens earum Con-

trouerſiarum, ad Normam ò Analogiam Ver-

bi Dei, & Compendiariam Chriſtianæ noſtræ

doctrinæ Formulam & rationem Deciſio-
nem atque Conciliationem.

re à Principe

FoRM. CoNGC. DECLARATAE PRAEFATIO. geolI

1. J
ei Optimi Maximi bo-l. Doctrine
2Sο° nitate atque miſeratione factum eſt: vt do- Rſormatio.
Ee Grina de præcipuis Chriſtianæ noſtræ re-=
gionis Articulis: quæ opinionibus & tradi-
Wtionibus humanis, durante Papatu, horribi-
liter obſcurata fuerat: operà D. Lutheri;
piæ ſanctæque memoriæ, rurſus ſecundum præſcriptum
& Analogiam Verbi Dei ſincerè explicaretur, & repurga-
retur: Pontificii verò Errores, Abuſus & Idolomaniæ
grauiter redarguerentur. Hac pia Reformatione Aduer-
ſarii noua doginata in Eccleſiam Dei introduci putaue-
runt: eam igitur, quaſi Verbo Dei prorſus repugnaret,
& pias Ordinationes penitùs euerteret, vehementer, falsò
tamen, criminati ſunt, & calumniis propè infinitis, quæ
nullo tamen vel probabili ſaltem colore fulcirentur, op-
pugnarunt. L
§. 2. Ea re moti Ilufiri ſimi, pietateque religioſall. Profeſio
præſtantiſſimi Electores, Principes, & Ordines Imperii Publica.
(qui tum ſinceram Euangelii doctrinam amplexi erant,
& Eccleſias ſuas ad Verbi Dei normam piè reformaue-
rant) in Comitiis, frequentiſſimis & celeberrimis illis
Auguſtæ Vindelicorum, Anno poſt milleſimum quin-
genteſimum trigeſimo habitis, ſedulò curarunt, vt Con-
feſſio pia, è Sacris literis collecta, conſcriberetur: eam-
que Confeſſionem Inuicticdmo Imperatori Carolo V. ex-
hibuerunt. In ea perſpuè & candidè profeſſi ſunt, quid
de præcipuis articulis (iis præſertim qui inter Ipſos & Pon-
tificios in controuerſiam venerant) in Eccleſiiis Euange-
cis & Reformatis crederetur & publicè doceretur. Eam
Confeſſionem aduerſarii moleſtè quidem grauiterque ac-
Pp 5 cepe-

6 2 FoRM. CONC. DECLARATAE PRAEFATIO.B
ceperunt: ſed ad hunc vsque diem eam neque refutare
neque euertere potuerunt.
UI. Approba⸗ S. 3. Hanc piam atque è& fundamentis Verbi Dei
tio Itenim. ſolididimis extructam Auguſtanam Confeſſionem nos
toto pectore amplecti, publicè & ſolenniter etiamnum
profitemur: & ſimplicem illius, ſinceram & perſpicuam
ſententiam, quam verba ipſa monſtrant, retinemus.
Eamque pium noſtri temporis Symbolum eſſe, quod piæ
mentes, poſt inuictam Verbi Dei auctoritatem, recipe-
re debeant, iudicamus: quemadmodum olim etiam in
Eccleſia Dei, exortis grauiſſimis in Religionis negotio
certaminibus, Confeſſiones & pia quædam Symbola-
ſunt conſcripta: quæ ſinceri Doctores & auditores to-
to animo amplectebantur & publicè profitebantur. Et
quidem, bene iuuante nos gratia Dei Opt. Maximi, in
illius Confeſſionis pia doctrina (quemadmodum ea Ca-
rolo V. Anno 1530. exhibita eſt) ad vltimos vsque vitæ
(noſtræ ſpiritus conſtanter perſeuerabimus. Neque in
Aanitmo habemus, hoc ſcripto aut quocunque alio, à
commemorata iam Confeſſione vel transverſum, vt
aiunt, vnguem diſcedere; Vel aliam aut nouam con-
dere. ð Sagse .—
IV. Deſertio S. 4. Etli autem pia Confeſſionis illius doctrina
aliquorum. magna ex parte (præterquàm quod à Pontificiis factita-
tum eſt) non fuit impugnata: fateri tamen oportet,
nonnullos Theologos, in præcipuis quibusdam, & ma-
gni momenti articulis, à doctrina illius Confeſſionis
diſceſſiſſe: veramque illius ſententiam aut non aſſecu-
tos, aut certè non conſtanter retinuiſſe. Ex his plerique
Auguſtanæ Confeſſioni alienam ſententiam affingere-
Ruduerunt: & nihilominus tamen Auguſtanam ſe cn⸗
feſſio-

FoRM. CoNC. DECLARATAE PRAEFATIO. 603
feslionem amplecti ſimularunt, ex ea ſuorum errorum
prætextus quælſiverunt, & de eius profesſione falso ſunt
gloriati.
§. 5. Ex ea autem re grauia admodum & perni-V. Piſiuſſio.
cioſa in reformatis Eccleſis diſſidia ſunt orta: quemad-
modum olim etiam, viuis adhuc Apoſtolis, inter cos, qui
Chriſtiani haberi volebant, & de doctrina Chriſti gloria-
bantur, horribiles errores ſunt exorti. Actlor. I.. 6. 20, 29.
Quidam enim per opera legis iuſtificationem & ſalutem
Gærebant Rom. 1, 12. Alii reſurrectionem mortuorum B
negabant 1. Corinth. F, 12. Alii Chriſtum verum & æter-Act 4, 17.c.6,26.
num Deum eſſe, non credebant. His certê Apoſtoli ſe-c.7.6 20,36. c. a1⸗
ſe & concionibus & ſcriptis ſeuerè oppoſuerunt: etſi 22.23. :6. 8,33.
non ignorabant, errores illos. & de rebus tantis acerri- Jo⸗n 7. 8 10,33.
ma certamina grauisſimam offenſionem, tam apud infi-“Jo. i⸗ Ebr. 1,
deles, quàm apud infirmos in fide, excitare. Idem au-
tem, quod olim Apoſtolis, noſlris etiam temporibus a-⸗
pud nos accidit. Romanenſes enim propter diſſidia illa, 1, & andalum
inter nos orta, ſibi gratulantur atque exultant: ſpem il- Papiſtarum.
lam minimè piam & quidem falſam fouentes, fore, vt
ex noſtris mutuis concertationibus, ſanæ doctrinæ ruina
& interitus conſequantur. Infirmi veròô interim valde 2. Infrmor.
offenduntur & perturbantur. Quidam dubitant an inter 3. Pubitant.
rot & tanta disſidia etiam vera apud nos doctrina repe- Imdifferen-
riatur. Quidam non vident, cui parti in articulis illis con- imnm,.
trouerſis ſubſcribere debeant. Certamina enim illa in- VI. Gmvitas
ter Auguſtanæ Confeslſionis Theologos mota, non ſunt rei.
Xνονιατα, àaut de verbis inanes & non neceflariæ diſce-
ptationes: quales oriri ſolent, cum altera pars alterius
ſententiam non ſatis aſſecuta eſt: vt quibusdam fortaſſe,
in hoc religionis negotio, res habere videntur: qui exi-
ſtimant,

604 FORMA DIIVDICANDI
ſtimant, diſputari tantùm de paucis quibusdam pocabulis,
quæ nullius penè, aut certè non magni ſint momenti.
Res grauisſimæ ſunt, de quibus controuertitur, & pror-
ſus tales, vt illius partis, quæ à vero aberrat, ſententia in
Eccleſia Dei non ſit ferenda: nedum excuſanda aut pro-
pugnanda.
VII. Expli- §. 6. Quare ſumma necesſitas exigit, vt Contro-
catio. verſi illi Articuli è verbo Dei perſpicuè explicentur: quo
omnes pii & intelligentes animaduertere poſſint, cuius-
nam partis ſententia, in controuerſiis illis motis, Verbo
Dei & Auguſtanæ Confesſioni conformis ſit, & quæ pro-
batis illis aduerſentur: vt bonæ & piæ mentes, quibus
veritas cordi eſt, corruptelas & errores effugere & vitare
queant. L

§. . DE COMPENDIARIA
DOCTRINÆE FORMA, FVNDA-
mento, Norma atque Regula, ad quam omnia
dogmata, iuxta Analogiam Verbi Dei, diiudi-
canda, & controuerſiæ motæ declarandæz
atque decidendæ ſunt.

Ase Rimô, ad ſolidam, diuturnam & firmam
pendiariæ concordiam in Eccleſia Dei conſtituen-
& dam, neceſſarium omnino eſt, vt certa
Compendiaria forma, & quaſi typus, v-
Se nanimi conſenſu approbatus, extet: in
HEEEquo communis doctrina, quam Eccle-
ſiæ ſincerioris & reformatæ religionis profitentur
Verbo

CoNTROVERSIAS. 605
rerbo Deo collecta extet. Etenim ea in re exemplumprimi-
tivæ Eccleſiæ ſequimur: quæ in talem vſum ſua quædam cer-
ta Symbola ſemper habuit. Cum verò Compendiaria illa
doctrinæ forma non priuatis, ſed publicis ſeriptis niti debeat,
quæ confecta, approbata, & recepta ſunt earum Eccleſia-
rund nomine, quæ ſinceram doctrinam & religionem vna-
nimi conſenſu profitentur: mentem noſtram publicè de-
Claratàm volumus, quòd nullam nouam aut ſingularem
confeſſionem conſcribere aut recipere in animo habeeaz- „
mus. Quin potius publica illa & communia ſcripta an-Conk href.
plectimur, quæ in omnibus Eccleſiis Auguſtanæ Confes-*
ſionis pro Symbolis & communibus confeſſionibus ſemper
habita ſunt: priusquam diſſenſiones inter eos, qui Auguſta-
nam Confeſſionem profitentur, ortæ ſunt: quæ etiam ſcripta
publicam authoritatem obtinuerunt, quamdiu magno con-
ſenſu paſſiminomnibus articulis ſincera Verbi Dei doctrina,
ut eam D. L utherus prop oſuit, conſervata atq; retenta fuit.
§. 2. Primum igitur toto pectore Prophetica & Apoſtoli-I. Sacra Scri-
ca ſeripta Veteris & Noui Teſtamenti, vt limpidiſſimos pu-piara.
riſſimosque Iſraêlis fontes, recipimus & amplectimur: & 543.
Sacras literas ſolas, regulan illam eſſe credimus, ad quam
omnia dogmata exigere „& ſecundum quam de omnibus
tum doctrinis tum doctoribus iudicare oporteat. Z
S. 3. Et quia iam olim ſincera Chriſti doctrina, in genui-II. Gmbola
no & ſano ſenſu, ex Sacris literis collecta, & in articulos ſeu tria.
capita breuiſſima, contra hæreticorum corruptelas, digeſta P. 543.
eſt: amplectimur etiam eria illa Catholica, & generalia ſum-
mæ authoritatis Sypmbola Apoſtolicum, videlicet, Nicæ-
num, & Athanaſii. Hæc enim agnoſcimus eſſe breves qui-
nem, ſed easdem maximè pias, atque in Verbo Dei ſolidè
fundatas, præclaras confeſſiones, quibus omnes hæreſes,
quæ iis temporibus Eccleſias Chriſti perturbàrunt, perſpi-
cuè refutantur.
§. 4. Deinde, cùm poſtremis hiſce temporibus, DeusII. Aug. Conf.
Optimus Maximus ſumma clementia puritatem Verbi ſui Prima.
& tenebris horrendis, &, vt aiunt, plusquam Cimmeriis,
S quibus

606 FORMA DIIVDICANDI
quibus ſub Papatu oppreſſa fuerat, fideli opera præſtantis-
ſimi viri D. Lucheri, rurſus in lucem produxerit: quæ ſin-
cera doctrina non modò contra Papatum, ſed etiam ad-
verſus aliarum Sectarum corruptelas, & verbo Dei in arti-
P. .47. 44. culos Auguſtanæ Confeſſionis digeſta eſt: etiam Auguſta-
nam, Primam illam & non mutatam, Confeſſionem amplecti-
mur. Idque non ea de cauſa facimus, quòd 4 Theologis ſit
conſeripta: ſed quia è Verbo Domini eſt deſumta, & ex funda-
mentis Sacrarum literarum ſolidè extructa. Cum autem Con-
Feſtonem Augiſtanam nos amplecti dicimus, eam intelligimus,
qualis illa Anno Chriſßi zo. ſcripto comprehenſa, & Impera-
tori Carolo V. per quosdam klectores, Principes, & Ordines
Romani Imperii, (vt communis piè reformatarum Eccleſia-
rum Confeſſio) Auguſtæ eſt exhibita. Hanc enim noſtri tem-
poris Symbolum eſſe iudicamus, quo reformatæ noſtræ Ec-
cleſiæ ab Romanenſibus, aliisque reiectis & damnatis ſectis
& hæreſibus, ſeiunguntur. Et ſanè hoc ipſum olim vſu in pri-
mitiua Eccleſia receptum eſt, vt ſubſequentes Synodi, pii
item Epiſcopi & doctores, ad Nicænum ſymbolum prouo-
carent, atque ſe id amplecti, publicè profiterentur.
IV. A. C. Apo- §. 5. Poſtea, cum hoc etiam curandum eſſet, vt propria
logia an. l. & genuina Confeſſionis Auguſtanæ ſententia conſeruaretur,
P· 49. atque aduerſus Pontificiorum calumnias plenius explicare-
P. 544. tur 4): ne ſub Auguſtanæ Confeſſionis prætextu damnati errores
ſeſe in Eccleſiam Dei paulatim inſinuarent: poſt exhibitam
b. S. ſeq. Confeſſionem luculenta Apologia conſcripta, & Anno 1531.
typis vulgata eſt.? Eam etiam vnanimi conſenſu approba-
mus & amplectimur: quippe in qua non modò Auguſtana
Confeſſio perſpicuè explicatur, atque ab aduerſariorum ca-
lumniis vindicatur, verum etiam clariſſimis & ſolidiſſimis ſa-
cræ Scripturæ teſtimoniis confirmatur.
S. 6. Præterea etiam Articulos toto pectore amplecti-
mur, qui Smalxaldiæ, in frequentiſſimo Theologorum con-
S ventu,
V. Driiculi 4) Vid. Confut. Papiſt. poſt Conſeſ. b) V Vittebergæ per Georg. Rhan in 8.
Smalcaldici. conf. Præf. A. C. contra Abuſ. ib. Primam Apologiam in Comitiis,
Pr271. 544* dein auctam. Teutonicam in 8., Tubing. per VIric. Monhart. a. 1535.

ð

CONTROVERSIALs.. 607
ventu, Anno ſalutis 1537. conſcripti, approbati & recepti
ſunt. Eos autem articulos intelligimus, quales initiè con-
ſcripti, poſtea typis in lucem editi ſunt: in eum videlicet p. 27:. ſeq⸗
fnem, vt Concilio, vel Mantuæ vel alibi celebrando, no-
mine IIIuſtriſſmorum Electorum, Principum atque Ordi-
num Imperii (vt Auguſtanæ Confeſſionis vberior declara-
tio: in qua, per Dei gratiam conſtantes perſeuerare decre-
viſſent) publicè proponi poſſet. In iis enim articulis do- 1.
Grina Auguſtanæ Confeſſionis repetita eſt, & in quibus- 2.
dam articulis & verbo Dei ampliùs declarata: & graues 3-
cauſa recitatæ ſunt, cur à Pontificiis erroribus & Idoloma- P· 311. ſeq.
niis ſeceſſionem fecerimus: cur etiam in iis rebus cum 4.
Pontifice Romano nobis conuenire non poſſit, quòdque
cum eo in illis conciliari nequeamus.
§. 7. Poſtremô, quando negotium Religionis etiam ad VI. Catechi-
ſalutem vulgi & Laicorum (quos vocant) pertinet, & illis et- ſmi Lutheri.
jam, ratione ſalutis, neceſſarium eſt, vt finceram doctrinam
à falſa diſcernant: ampleétimur etiam Minoren: & Maiorem P. 337. 377.
D. Lutheri Catechiſmos- eos dicimus, quales illi ab ipſo ſcripti T. vV. 6. F. 92
& Tomis eius inſerti ſunt. Omnes enim Eccleſiæ Augu- Jen. 8. f. 380,
ſtanæ Confesſionis hos Cachiſmos approbarunt atque re-
ceperunt: ita vt paſſim in Eccleſiis & Scholis publicè, & in
privatis etiam ædibus propoſiti fuerint. Et pia doctrina
& verbo Dei deſumpta, in iis quàm maximè perſpicuè &
fimpliciſſimè, in vſum rudiorum & Laicorum, & compre-
henſa & ſatis dilucidè declarata.
S. S8. Hæc Publica & ab omnibus piis approbata ſcripta E &ripta-
in purioribus Ecclefüs & ſcholis ſemper habita fuéêre pro
Compendiaria hypotypoſi, ſeu forma ſanæ doctrinæ, quam
D. Lutherus in fuis ſcriptis & Sacris literis, contra Papatum
& alias ſe ctas, deprompſit, luculenter declarauit, & ſolidè
fundauit. Et ad D. Lutheri explicationes præclaras, tam
in polemicis, quàm didaéticis ipfius ſcriptis comprehen-
fas, prouocamus: eo videlicet modo, quem D. Lutherus T.n Jen. Lat. di
in Latina ſua præſatione, Tomis Operum eius præfika, de"vno 1545,
ſcriptis ſuis dextrè legendis, pia & neceſſaria admonitione,
nobis

Seripta con-

ſona.

S,
17

608 FORMA DIIVDICANDI
nobis ipſe monſtravit. Ibi enim hoc diſcrimen (inter divi-
na & humana ſcripta) perſpicuè poſuit: ſolas videlicet Sa-
cras literas pro vnica regula & norma omnium dogmatum
agnoſcendas: iisque nulliús omninò hominis ſcripto adæ-
quanda, ſed potiùs omnia ſubjicienda eſſe.
S. 9. Hæc autem non ita accipi debent, quaſi alia vtilia
& ſincera ſcripta (verbi gratia, Commentarios in sacras literas,
Errorum refutationes, Articulorum præcipuorum Explicationes) re-
jicere, aut ex hominum manibus excutere velimus. Ea
enim ſcripta, quatenus commemoratæ hypotypoſi & Com-
pendiariæ ſanæ doctrinæ conformia ſunt) tanquam expli-
cationes atque declarationes vtiles, cum fructu legi pos-
„ſunt. Quicquid enim hactenus de Compendiaria hypo-
„typoſi ſanæ doctrinæ diximus, eò tantùm referendum eſt,
„vt vnanimi conſenſu approbatam certamque ſormam do-
„Crinæ habeamus, quam Euangelicæ Eccleſiæ ſimul omnes
„agnofcant & ampletantur: ſecundum quam, cum è verbo
„Dei ſit deſumpta, omnia alia ſcripta iudicare oportet, qua-
„ tenus probanda ſit & recipienda.

Symbolica §. 10. Quòd enim commemorata ſcripta, videlicet, Au-

extm litem.

guſtanam Confeſſionem, Apologiam, Smalcaldicos articu-
Tos, Minorem & Maiorem Catechiſinos Lutheri, illà do-
QGrinæz noſtræ Chriſtianæ ſumma compleéti voluerimus:
eam ob cauſam factum eſt, quòd in lis vnanimem & com-
munem Eccleſiarum noſtrarum piam ſententiam contine-
ri, ſemper ſit iudicatum: quippe quæ à præcipuis iisque

p. 309. 329, ſeq- excellentiſſimis illius temporis Theologis ſubſcriptione-
829. & ſeq. confirmata, & in Euangelicis Eccleſiis & ſcholis recepta

fuêre. Et ea quidem (vt paulo ante monuimus) omnia
conſcripta atque edita ſunt, priusquam controuerſiæ illæ
inter Auguſtanæ Confeſſionis Theologos orirentur: ideo-
que nihil in illis datum eſt affectibus: quare etiam ab iis,
qui inter ſe diſceptant, reprobari nullo iure poſſunt. Neque
verò quisquam (modò ſincerè & ſine fuco Auguſtanam
Confeſſionem amplectatur) eorum authoritatem eleuabit

aut contemnet, ſed ea (vt Veritatis Teſtes) recipiet. Qua-
16

GoNTROVERSIAS. 609
re nemo vitio nobis vertet, quòd ad eorum ſcriptorum de-
clarationem & deciſionem, in obortis controuerſiis, pro-
vocemus. Vt enim Verbum Dei, tanquam immotam Veri- Seriptum &.
tatem pro fundamento ponimus: ita illa ſcripta, tanquam gorælatio.
Veritatis teſtes, &quæ vnanimem ſinceramque Maiorum no- Teſtes.
ſtrorum, qui in puriore doctrina conſtantes permansère, 1.
ſententiam complectantur, in medium rectè producimus. 2.

§n. DE ANTITHESI, SEV
REIECTIONE FALSAE LDOCTRI-
NAE IN ARTICVLIS CONTROVERSIS.

Eceſſarium eſt ad conſeruandam ſinceram doctri- Næcefita.
ß nam, & ad ſolidam, firmam, Deoque probatam at-
Sd que gratam concordiam conſtituendam, vt non
tantùm ſana doctrina dextrè proponatur, ſed etiam con-
tradicentes redarguantur. Fidelium enim paſtorum offcium eſt
(vt Lutherus dicere ſolet) & ouiculas paſcere, & lupum ar-
cere: vt alieni paſtoris vel lupi potius vocem vitare diſcant? &G
pretioſum à vili ſecernere poſint I. Tim. 3. Vit. 1, 9: Joan. 10,. Je-
remiæ i), 19.
S. 12. Quarè in hac etiam parte mentem noſtram perſpi- Diſeretie
cuè declaramus: Quòd videlicet diſcrimen ſit habendum litium.
inter non neceſſarias atque inutiles contentiones (quæ plus
deſtruunt quàm ædificant:) ne iis Eccleſia perturbetur: &
inter neceſſaria certamina: quando tales controuerſiæ inci-
dunt, vbi de Articulis Fidei aut Præcipuis partibus Chriſtia-
næ doctrinæ agitur: tunc enim ad Veritatis defenſionem,
neceſſariò contraria & falſa doctrina eſt refutanda.
S. 13. Etſi autem paulò antè commemorata ſcripta pio Le- Cauſſa De
Sori, qui Veritatis cœleſtis amore flagrat, in omnibus & ſin - Maιιοais.
gulis articulis Chriſtianæ noſtræ Religionis perſpicuè & i-
Iucidè commonſtrant, quidnam, iuxta verbi Dei, Propheti-
corum & Apoſtolicorum ſcriptorum normam, verum fſit,
& amplectendum: & quid falſum, & rejiciendum atque fu⸗

Q gien-

610 DE ANTITHESI FALSAEF DOCTRINAE.
giendum ſit: tamen de præcipuis & ſummis articulis ſin-
gulis, qui hiſce temporibus in controuerſiam venerunt, ſen-
tentiam noſtram perſpicuè & ſine omni ambiguitate pro-
ponere voluimus. Idque eo conſilio, vt Veritas magis elu-
ceſcat, clariusque agnoſcatur, & ab erroribus facilius diſcer-
natur: ne quicquam, quod veritati officiat, ſub nimis gene-
ralibus verbis aut phraſibus occultari poſſit: Tum etiam,
vt publicum ſolidumque teſtimonium, non modò ad eos,
qui nunc vivunt, ſed etiam ad omnem poſteritatem extaret:
oſtendens, quænam Eccleſiarum noſtrarum de controuerſis
articulis vnanimis fuerit, eſſeque perpetuò debeat, deciſio
atque ſententia.
S. 14. Primò igitur rejicimus atque damnamus omnes hæ-
refes & errores, qui in primitiua (rectè credentium) Ecclefia,
ex ſolidis verbi Dei fundamentis reiecti ſunt & damnati.
§. 15. Deinde reprobamus & damnamus omnes ſectas
atque hæreſes, quæ in ſcriptis paulò ante commemoratis re-
robatæ & damnatæ ſunt.
S. 16. Præterea, cùm intra viginti quinque annos partim ex
Interreligionis, quam Iaterin vocant, formula, partim aliis
occaſionibus, diſſidia inter Theologos quosdam Auguſta-
næ Confeſſionis orta ſint: de illis ommibus & fingulis fi-
dem & confeſſionem, non modé in theſi, verum etiam in
antitheſi (veram videlicet, & falſam contrariam doctri-
nam) proponere perſpicuè voluimus. Idque ea de cauſa à
nobis factum eſt, vt ſolida cœleſtis doctrinæ in omnibus ar-
niculis fundamenta rectius conſpicerentur: & omnia falſa,
ambigua, ſuſpecta, & damnata dogmata (quibuscunque li-
bris contineantur, & à quocunque tandem vel conſcripta
ſint, vel hodiè etiamnum defendantur) diſertè repudien-
tur: vt omnes, ad cauendos errores (hinc inde in quorun-
dam Theologorum libris ſparſos) excitentur: ne in rebus
tantis vllius hominis autoritate ſeducantur. Hanc noſtram
controuerſiarum explicationem ſi pius Lector ſedulò evol-
verit, perluſtrauerit atque perpenderit: eamque cum ſcriptis
illis aliquoties commemoratis contulerit, liquidò intelli-
get: ea quæ de vnoquoque articulo (in Compencdiari⸗ n
L doctri-

I1. Antiqui er-
rores reiebti.

II. Et Hæreſes
prænotatæ.

III. Iaterim
liber.

I. DE PECCATO ORIGINIs.. 611
doctrina noſtræ religionis & fidei) initiò maiores noſtri
enſerunt atque publicè profeſſi ſunt: easque declaratio-
nes, quæ diuerſis temporibus, per interualla, ſunt conſe-
cutæ: & eam doctrinam, quam nunc repetimus, haudqua-
quam inter ſe diſcrepare: ſed eſſe ſimplicem, immotam, ac
certiſſimam Veritatem. Et agnoſcet Lector candidus, nos
non de vno dogmate ad aliud (leuitate quadam, vt Aduer-
ſarii nos criminantur) tranſilire: ſed potiùs nos in eo ela-
borare, vt ſemel exhibitam illam Auguſtanam Confeſſio-
nem, eiusque vnanimem, piam, & veram ſententiam fir-
miter retineamus, atque in ea doctrina per gratiam Dei
(aduerſus omnes, quæ inciderunt, corruptelas) conſtan-
tes perſeueremus.

§. I. DE PECCATO
ORIGINIS.

§. P. 54). A. C. a. 2. Apol. p. 5y. A. Sm. p. 2900.

E ſit Peccatum Originale?

mana natura & eſſentia penitus corrupta ſit) quòd nunc poſt
lapſum hominis corrupta natura, ſubſtantia & eſſentia, aut
certè præcipua & præſtantiſſima pars ipſius eſſentiæ (anima,
vVidelicet, rationalis in ſummo ſuo gradu, aut præcipuis po-
tentiis) ſit ipſum Peccatum Originale. Et qui hanc opinionem
defenderunt, affirmarunt, hoc Originale malum ideò vo-
cari Peccatum Naturæ, vel Perſonæ, quòd non ſit cogitatio
verbum, aut opus quoddam, ſed quia lpſa Natura: è qua, tan-
quam ex radice, omnia alia peccata oriantur: eamque ob

Q◻ 2 cau-

Sedes in V. T. Gen. 6, 5 c. 8, 21. Ex. 20. Pſ. 14, 2. 19. 13. 51,7. 54,3. 90,8. 116,11.
Tob. 14, 4 c. 15, 14. in N. T. Matth, 7, S. c. 12, 34. C. 15, 19. Luc. 6, 45.
Jo. 4, 29. c 3, 6. Rom. 3, 10. c. 6, 19. C. 7, 14, 23, 18, 19. C. 8, 7. I. Cor. 2; 4.
2, Cor, 3,5. Gal, 5,7. Eph. 2, 3. c. 5, 8. Ebr. 12, 1. Jac. 1, 14. C. 42 5.

WLRTA eſt inter Theologos quosdam Auguſtanæ I. Siatus quæ-
EConfeſſionis controuerſia: Quidnam propriè & reuen ſtionis.

2. Vna Pars contendit (cum per lapſum Adæ, hu-Jutor Flacius
Jen Theol &
Victorin. Stri-
gel. ib. Colloq.
Vinar. an. 560,

612 TI. D E PECGCATO
cauſam, iam poſt lapſum, (quandoquidem natura per pec-
catum corrupta eſt) nullum planè diſcrimen eſſe inter Ho-
minis Naturam, ſeu eſſentiam, & inter Peccatum Originis.
Heshuſ. Vi- S. 2. Altera verò Pars contrarium aſſeruit: Peccatum vi-
gand. Rirch- delicet Originale non eſſe ipſam hominis naturam, ſubſtan-
ner. Mans- tiam, aut eſlentiam, hoc eſt, ipſum hominis corpus & ani-
feld. Islebic. mam: quippe quæ hodiè in nobis, etiam poſt lapfum, ſunt
manentque Dei opus & creatura: ſed malum illud Origi-
nis eſſe aliquid IN ipſa hominis natum, corpore, anima, omni-
busque viribus humanis: horrendam, videlicet, intimam,
atque verbis inexplicabilem humanæ naturæ coruptionem.
p. 5s7. Itaque dicunt, hominem ea iuſtitia, cum qua initio huma-
num genus creatum erat, penitùs ſpoliatum, atque in pec-
catis (in rebus ſpiritualibus) prorſus eſſe mortuum: ad
malum verò (vel cogitandum vel agendum) totum planè
eſſe conuerſum: & propter hanc Naturæ corruptionem, in-
p. g7. ſitum & innatum peccatum (quod in ipſa natura hæret) £
Gen.6,5. c. s,2:. corde humano omnis generis actualia peccata promana-
Matth. 15, 19. re. Et diſcrimen retinendum eſſe affirmarunt, inter Corru-
b. 376. pti hominis Naturam & eſſentiam, hoc eſt, animam & cor-
pus hominis: quippe quæ etiam poſt lapſum ſunt Dei crea-
tura: & inter Peccatum Originale, quod eſt Diaboli opus, per
quod Natura eſt corrupta. .
II. Gnwitars. S. 3. Hæc diſceptatio non eſt certamen quoddam non ne-
1., ceſſarium, aut inanis atque inutilis Aoννρανα&‿ις. Cum enim
doctrina de Peccato Originis iuxta verbi Dei analogiam re-
tè atque ſincerè proponitur, & ab omnibus Pelagianis &
2. Manichæis erroribus ſeparatur, tum (vt Apologia habet) be-
P. 66ô neficia Chriſti, & pretioſiſſimum ipfius meritum, atque ope-
rationes Spiritus ſancti gratuitæ rectiuùs agnoſcuntur, & ma-
3 gies celebrantur. Quin etiam Dei gloria aſſeritur, quando
5, 63. opus Dei & creatura, in homine, à Diaboli opere (per
quod natura corrupta eſt) rectè diſcernitur. Vt igitur hæc
controuerſia piè, iuxta verbi Dei analogiam, explicetur, &
ſincera doctrina de Peccato Originis conſeruetur, ex illis,
quorum ſupra mentionem fecimus, ſcriptis, Theſin & Anti-
theſin in certa eaque breuia capita colligemus. 6.. Et

ORxRIGINI,. SSs 613
S. 4. Et primò quidem pius homo non tantùúm abtualia I. Naturz
delicta & transgreſſiones mandatorum Dei, peccata eſſe, corruptio.
agnoſcere debet: ſed ſciat etiam, horrendum atque abomi-
nabilem illum bhereditarium morbum, per quem tota natura k.ade.
corrupta eſt, inprimis pro horribili peccato, & quidem pro voſt. Hiſt. Pe-
principio & capite omnium peccatorum (quippe & quo re-lag I. 2. p. 3.
liquæ transgresſiones, tanquam è radice naſcantur, & qua- Matth. 7, 77.
ſi è ſcaturigine illa promanent) habendum eſſe. Et hoc ma- erer „ ..
lum aliquando D. Lutherus Peccatum Naturæ, item Peccatum b. 349.
Perſonæ appellare ſolet: vt ſignificet etiamſi homo prorſus
nihil mali cogitaret, loqueretur, aut ageret (quod ſanè poſt
primorum noſtrorum parentum lapſum, in hac vita, huma-
næ naturæz eſt impoſſibile:) tamen nihilominus hominis
Naturam & Perſonam eſſe peccatricem, hoc eſt, Peccato
originali (quaſi lepra quadam ſpirituali) prorſus in intimis
etiam viſceribus, & cordis receſſibus profundiſſimis totam
eſſe, coram Deo, infectam & penitùs corruptam, & propter
hanc corruptionem, atque primorum noſtrorum parentum Joh 3, 5.
lapſum natura aut perſona hominis lege Dei accuſatur & Eph. 2, 3, 4.
condemnatur: ita, vt natura filii iræ, mortis & damnationis oh. 8, 34.
mancipia ſimus, niſi beneficio meriti Chriſti ab his malis li- Gal: 6 7.

. al. 3, 13.
liberemur & ſeruemur. c. 4, 7.

§S. 5. Deinde etiam hoc extra controuerſiam eſt poſitum II. Cauſſa,
(vt Decimus nonus articulus Confeſſionis Auguſtanæ habet) quòd Satan, non
Deus non ſit Cauſa, Creator vel Autor Peccati: ſed quòd, opera Deus.
& machinationibus Satanæ, per vnum hominem peccatum (quod p. 18.
eſt Diaboli opus) in mundum ſit introduttum. Et hodiè etiam,
in hac naturæ corruptione, Deus non creat in nobis pec-Ambroſ. He-
catum: ſed vnà cum natura, quam Deus etiamnum in aem. Li c. .
hominibus creat, peccatum originale per carnalem con-
ceptionem & natiuitatem à parentibus (ex ſemine per pec-
catum corrupto) ad poſteritatem propagatur. Deut. 25, 16.
Job. 34, 20 Pſ. 5, 5. Zach. 8, 17. 1 Joh. 1, 6. c. 2, 16. Rom. 5, 12. 1. Joh. 3, II.
§. 6. Præterea, Quid & Quantum ſit hoc ingens hæredita-III. Malum
rium malum, id nulla humana ratio indagare aut agnoſcere immenſum.
. Qℳ&q 3 poteſt:

Pp. 619.

I. D E PECCAT O L
poteſt: ſed vt Snalcaldici articuli loquuntur) ex Scriptura ſa-
cra diſcendum & credendum eſt. p. 290. 5. 1.
Theſes in §. 7. Et quidem in Apologia Auguſtanæ Confeſſionis do-
Apol. A. C. Grina de Peccato Originalt his præcipuis capitibus compre-
py 2g9o. henditur.
I. Reatus. S. 8. Primé aſſeritur: Hoc hereditarium malum eſe Reatum,
P. 33·. quo fit, vt omnes, propter inobedientiam Adæ & Heuæx, in
odio apud Deum, & natura filii iræ ſimus: ut Apoſtolus teſta-
tur Rom. y, 19. Eph. 2, 3.
II. Defectuu. S. 92. Deinde doc docetur, quòd Peccatum Originis ſit hor-
ribilis defectus concreatæ in Paradiſo luſtitiæ Originalis, & a-
miſſio ſeu priuatio Imaginis Dei, ad quam homo initiò in
veritate, ſanctitate, atque iuſtitia creatus fuerat Epheſ. 4, 23.
Col. 3, 12. & quòd ſimul etiam ſit Impotentia, qua homo ad
omnia ſpiritualia ſit prorſus ineptus I. Cor. 2, ö. I. Corgj. Ver-
„ ba Apologiæ latinè ſic habent: Deſcriptio Peccati Originalis
,, detrahit naturæ non renouatæ, & dona, & vim ſeu faculta-
'tem &tactus inchoandi, & efficiendi Spiritualia.
S. 10. Præterea affirmatur: Quòd beccatum Originale in
umana natura non tantummod ſit talis, qualem diximus,
horribilis defestus omnium bonarum virium in rebus Spi-
ritualibus ad Deum pertinentibus: ſed quòd etiam in lo-
cum Imaginis Dei amiſſæ ſucceſſerit, intima, peſſima, pro-
fundiſſima, (inſtar cuiusdam abyſſi) inſcrutabilis & ineffa-
Habituale bilis corruptio totius naturæ, & omnium virium, in primis
verò ſuperlorum & principalium animæ facultatum: quæ
infixa ſit penitùs intellectui, cordi, & voluntati hominis.
Itaque iam poſt lapſum homo hereditariò à parentibus ac-
cipit congenitam prauam vim, immunditiem cordis, prauas
concupiſcentias, & prauas inclinationes: ita vt omnes natu-
1, tales ſenſus, cogitationes & mentes ab Adamo, heredi-
taria propagatione conſequamur, quæ ſecunduùm ſummas
ſuas vires, & iuxta lumen Rationis, naturaliter è diametro
cum Deo & ſummis ipſius mandatis pugnent, atque hoſti-
liter erga Deum affectæ ſint: præſertim, quantum ad res Di-

vinas & ſpirituales attinet. In aliis enim Externs & huius
mundi

III. Corruptio
Imaginis Dei.
P. 547.

Vitium.

3. Cor. 27 14.
2. Cox, 3, 6,

ORIGINrIS. 615
mundi rebus, quæ Rationi ſubie ctæ ſunt, reli um eſthomi-p. 17. 18. 50. 195
ni adhuc aliquid intellectus, virium & facultatum: etſi hæ ¹96 617.
etiam miſeræ reliquiæ valde ſunt debiles: & quidem hęxc-
ipſa quantulacunque per morbum illum hereditarium infe-

cta ſunt atque contaminata, vt Deus abominetur ea.

S. 11. Pænæ verò Peccati Originalis, quas Deus filiis Adæ, I V. Pæœnæ
ratione huius Peccati, impoſuit, hæ ſunt: mors, æterna da- Peccati.
mnatio, & præter has, aliæ corporales, ſpirituales, tempora-
les atque æternæ ærumnæ & miſeriæ: item, tyrannis & domi-
nium Satanæ, quòd videlicet humana natura regno Diaboli
ſubjecta eſt, cui in miſerrimam ſeruitutem tradita, captiua
ab eo tenetur II. Cor. 4, 4. I. Tim. 2,26. Is quidem certè multos
magnos & excellentes homines in mundo horribilibus er-

5 . .
rortbus ac hæreſibus faſcinauit, eorumque mentes prorſus

cœcauit: idem aliàs etiam miſeros mortales in varia & atro-
cia ſcelera præcipitat Epb. 4, 15. B

S. 12. Hoc hereditarium malum tantum, tamque horren-V. p. 290.
dum eſt, vt nullo alio modo, niſi propter ſolum Chriſtum (in
hominibus Baptizatis & Credentibus) coram Deo contegi, &
condonari poſſit. Et quidem humana natura, quæ hoc ma-

lo tota corrupta eſt, aliter ſanari non poteſt, niſi vt per Spiri- Jo. 3, f.

tum ſanctum regeneretur & renouetur. Idque opus Spiri- Rom. 8, 21.
.1I. Cor. 13, 12.

tus ſancti in hac vita tantummodò in nobis inchoatur: in p. 646.
altera demum vita abſoluetur & perficietur,
§S. 13. Hæc capita de Peccato Originis, quæ hoc loco ſum-
mariè tantum recitauimus, in commemoratis ſcriptis, quæ
Confeſſionem piæ noſtræ doctrinæ complectuntur, copios?
explicantur.
S.14. Hæc verò doctrina ſic aſſerenda eſt atque munienda, Cautio inter
vt in neutram partem, hoc eſt, neque ad Pelagianos, neque ad Extrema.
Manichæos errores, declinet, Itaque (quanta fieri poteſt bre-
vitate) etiam contraria de hoc articulo doctrina, quæ ab Ec-
cleſuis noſtris reprobatur & reiicitur, eſt recitanda.
S. 15. Repudiantur igitur & rejiciuntur veterum & recen- I. Solus Rea-
tiorum Pelagianorum falſæ opiniones & dogmata vana-: tus. p. 74 8.
quoòd Peccatum Originale ſit tantùm Reatus aut Culpa, quæ

Q 4 ex

X

616 I. D E PECCAT O
ex aliena transgreſſidne (absque vlla naturæ noſtræ corru-
ptione) ſit contracta.

II. Proprietas. §. 16. Quòd Prauæ Concupiſcentiæ non ſint peccatum, ſed

III. Non da-
inaäart.
P. 548.

IV. Natura
Integn.
P. 54 8.

V. Macula
leuis.
P . 548

VI. Impedi-
mentum e-
ternum.
Pp. 548.

VII. Syner-

p. 54 8.

Conditiones quædam, aut concreatæ eſſentiales naturæ pro-
prietates. .
§. 17. Quòd defeéctus ille, & malum hæreditarium non
ſit propriè & verè coram Deo tale peccatum, propter quod
homo, Chriſto non per fidem inſitus, filius iræ, & obnoxius
damnationi habeatur: cuius ratione ſub tyrannide & regno
Satanæ ei ſit pereundum. ð

Reprobantur & rejiciuntur ctiam hi

Pelagiani errores.
S. 18. Naturam hominis, etiam poſt lapſum, incorru-
ptam, & quidem præcipuè quo ad Res Spirituales totam ad-
huc bonam ac puram eſſe in ſuis naturalibus (vt locuti ſunt:)
hoc eſt, in viribus ſuis naturalibus eam adhuc integram re-
lictam
S. 19. Peccatum Originis tantum eſſe Externum quendam,
nullius propè momenti, Næuum, aut aſperſam maculam: aut
corruptionem tantùm Accidentium & qualitatum: cum qua
nihilominus Natura ſuam bonitatem & vires, etiam in Rebus
Spiritualibus, habeat & retineat.
§. 20. Originale peccatum non eſſe Defectum aut Pri-
vationem, ſed tantummodò Externum quoddam Impedimen-
tum Epiritualium bonarum viriumn, quæ in homine adhuc ſint
reliquæ. Verbi gratia: cum magnes allii ſucco inficitur,
non vis ipſius naturalis, attrahendi ferrum, tollitur, ſed tan-
tummodò impeditur: aut, cum faciei macula aſpergitur,
aut parieti color inducitur, facilè id, quicquid eſt, abſter-
gi poteſt. Ad hunc modum etiam Pelagiani illi opinan-
tur, vires hominis in rebus ſpiritualibus non amiſſas eſſe,
ſed impediri tantum: & originale illud malum à Natura ab-
ſtergi poſſe.
§. 21. Repudiantur atque rejiciuntur etiam, qui docent:
Naturam, ex lapſu humani generis, valde quidem debilita-
tam

ORIGINIS. 617
tam atque corruptam: eam tamen noy prorſus omnem bonita-
tem (quo ad res Eirituales ſeu t a Rtandas ſeu perficiendas)
amiſiſſe. Et falſum eſſe contentunt, quod Eccleſiæ noſtræ bp. 292.
canunt: Per lapſum Ade penitus bumanam haltkvatt & eſſen-“
tiam corruptam eſſe. Aiunt enim hominem ex prima ſua“
origine adhuc Aliquid Boni, guantulumcunque etiam, &
quâm exiguum atque tenue id ſit, reliquum habere: ca-
pacitatem videlicet, aptitudinem, & vires aliquas, in rebus
ſpiritualibus aliquid inchoandi, operandi, aut cooperandi.
Hæc Pelagiana & falſa ſunt. Quod verò ad externa, tempo- p. 6-15.
ralia, & ad hunc mundum pertinentia negotia, quæ rationi
ſubie cta ſunt, attinet: de his infra ſuo loco dicetur.
6SbS. 22. Hæc atque huius generis veritati contraria dogma-
ta, eam ob cauſam reprehenduntur & rejiciuntur: quia ver-
bo Domini docemur, quòd Corrupta Natura ex ſe & ſuis vi-
ribus, in Rebus Spiritualibus, nullas prorſus ac ne minimas b. 614.
quidem, imo ne tacitarum quidem cogitationum, quæ
Deo probentur, facultates habeat. Neque idmodo: Sed in-
ſuper etiam aſſerunt, quòd Natura corrupta, ex ſe & viribus
ſuis, coram Deo nil, niſi peccare poſſit Gen. 6, . 6. 5, 2l.
S. 23. Vera autem doctrina de Peccato Originis etiam ab Manichai.
altera parte contra Manichæorum errores probè munienda
eſt. Quarè ea, quæ iam recitabimus, falſa dogmata rejici-
untur. .
S§. 24. Quòd initiò quidem Humana natura bona & pura I. Malum
à Deo creata ſit: veruùm iam, poſt lapſum, extrinſecus Pecca- ſubſtantiale.
tum Originale (tanquam quiddam Subſtantiale) per Sata- p. 549.
nam in Naturam infuſum, & cum ea permixtum eſſe: quem-
admodum venenum vino admiſcetur. .
S. a 5§. Etſi enim in Adamo & Heua, Natura initiò pura, bo-
na & ſancta creata eſt: tamen, per lapſum ?rimorum Paren-
tum noſtrorum, peccatum non eo modo ipſorum naturam
infecit, (vt Manichæi furenter dixerunt) quaſi Satan ali-
quod malum ſubſtantiale creaſſet aut formaſſet, & aliud na-
turæ ipſorum admiſcuiſſet. Quin potiùs, cum ſeductione
Satanæ, per humani generis lapſum, iuſto Dei iudicio (in

Q 7 pœnam

II. Non Ho-

in 60 yeccat.
P. 549.

P. 292. 61.

Reſp. Alæge

accuſatitr.

Ob malum
inſitum.

618 I. DE PEC CAT O ⸗
pœnam hominum) iuſtitia concreata amiſſa eſſet, defe ctu

illo, ſpoliatione, & vulneratione (quorum malorum Satan
cauſa eſt) humana Natura, eo modo, quo ſupra diximus,
peruerſa & corrupta eſt: vt iam natura, vnà cum illo defe ctu
& corruptione, ad omnes homines, qui naturali modo à pa-
rentibus concipiuntur & naſcuntur, hæreditariò propage-
tur. Poſt lapſum enim iam humana natura non pura & bo-
na primum creatur, & deinde demum per Originis Pecca-
tum corrumpitur: ſed in primo conceptionis noſtræ momen-
to, ipſum ſemen, ex quo homo formatur, peccato iam conta-
minatum & corruptum eſt. Et hoc Originale peccatum non
eſt quiddam, in natura vel extra naturam hominis Per ſe ſub-
ſiſtens: ſed neque eſt hominis corrupti Propria eſſentia, cor-
pus aut anima, aut homo ipſe. Neque etiam Oniginale Pecca-
tum eo modo à corrupta Natun eſt diſcernendum, quaſi ipſa
natura coram Deo pura, bona, ſancta, & incorrupta adhuc
extaret: & tantùm inhabitans Peccatum Originis eſſet malum.
S. 26. Neque ea ſententia, quam Auguſtinus Manichæis

mo, ſed aliud tribuit, vlla ratione probari poteſt: quòd nimirum Non homo

iuſe corruptus (ratione innati Peccati Originalis) peccet. ſed
aliud quiddam & alienum in homine: & quòd Deus non
ipſam Naturam (quatenus peccato corrupta eſt) ſed tantuùm
Peccatum Originale (quod ſit in Natum) accuſet atque da-
mnet. Tota enim hominis Natura (vt ſupra in theſi ſeu aſſer-
tione ſinceræ doctrinæ de hoc articulo diximus) qualis natu-
rali modo à parentibus generatur, corpore & anima, in omni-
bus viribus, prorſus tota extremè eſt per Peccatum Originis
corrupta: quo ad bonitatem ſuam, veritatem & iuſtitilam:
uæ dotes in Paradiſo Naturæ erant concreatæ. Non tamen
in aliam ſubſtantiam, genere aut ſpecie diuerſam, priori abo-
lita, tranſinutata eſt.
S. 27. Et quidem propter hanc corruptionem tota homi-
nis corrupta natura per Legem accuſatur & condemnatur:
niſi peccatum propter Chriſtum remittatur.
S.2 8. Lex autem Naturam noſtram non eam ob cauſam
accuſat, quòd homines ſimus, à Deo creati: ſed ea de ue
quò

ORIGIXNIS. 619

quòd peccatores & mali ſimus. Neque eatenus Lex naturam

accuſat, quatenus, etiam poſt lapſum, ea in nobis eſt opus &

creatura Dei, ſed quà eſt per peccatum infecta & corrupta.
§. 29. Etſi verò Peccatum Originale totam hominis Na-

turam, vt ſpirituale quoddam venenum & horribilis lepra

(quemadmodum D. Lutherus de hoc negotio loquitur) in-
fecit & corrupit: ita quidem, vt iam in Natura corrupta ad
oculum non monſtrari poſſint diſtinctè, hæc duo: ipſa Natu-

m'ſola, & Originale Peccatum ſolum tamen non vnum & idem

eſt, Corrupta Natura, ſeu Subſtantia corrupti hominis, ipſius
corpus & anima, Homo videlicet ipſe à Deo creatus: (in
quo Originale Peccatum habitat, cuius ratione natura, ſub⸗

ſtantia, totus denique homo corruptus eſt: & I1PSVM Ori-

ginale Peccatum, quod in hominis natura aut eſſentia ha-
bitat, eamque corrumpit. Quemadmodum etiam in lepra
corporali ipſum corpus leproſum, & lepra ipſa in corpore
non ſunt vnum & idem: ſi propriè & diſtinctè ea de re dis-

ſerere velimus. Diſcrimen igitur retinendum eſt, inter Na-

turam noſtram, qualis à Deo creata eſt, hodieque conſerua-

tur, in qua Peccatum Originale habitat: & inter ipſum
Peccatum Originis, quod in Natura habitat. Hæc enim
duo diſtinctè, iuxta ſacræ Scripturæ analogiam, conſide-
randa, explicanda, & credenda ſunt.

30. Et quidem ad retinendum hoc diſcrimen præcipuis Creatio bona
fidei noſtræ Chriſtianæ articulis mouemur, vrgemur atque dum in Scri=

p. 613.

cogimur. IN PRIMO enim articulo de Creatione docet ſa- ptura.

cra Scriptura: Deum non modo ante lapſum humanam natunam
creaſe: verùm etiam eandem, poſt lapfum, eſſe Dei opus & crea-
turam Dent. 32, 19. Pſ. 9, 14, 15. Eccl, I2, 7. Na. 45, 9. ſéq, CJ, 1, II.
c. 6a, 5. Actor. I7, 25. Apoc. g, I.
§. 31. Manus tuæ (inquit Iob. c. 1o, 5.o. 11.) fecerunt me, G&
plaſmauerunt me totum in circuitu- & ſic repentèò præcipias me?
Memento, quæſo, quò ſicut lutum feceris me, & in puluerem reduces
me. Nonne ſicut lac mulßiſti me, & ſicut caſeum me coagulaſti?
Ppelle & carnibus veſtiviſti me, oſſibus & neruis compegiſti me. Fitam
& miſericordiam tribuiſti mibi, & viſitatio tua cuſtodivit Piritum
meum. §. 32.

620 I. DE PECCATO
§. 32. Sic enim Pſaltes regius canit: Conftebor tibi quòd
mirabiliter formatus ſum: mirabilia ſunt opera tua, & anima
mea cognoſit abundb. Non eſt occultatum os meum à te, quod
feciſti in occulto, cum formarer in inferioribus terræ. Imperfelctum
meum viderunt oculi tui: & in libro tuo omnes dies mei ſeripti

ſunt, qui adbuc futuri ſunt, & nullus adbuc ex eis eſſet Pſalw.

179, U.
§. 3 3. Et Eccleſiaſtes Salomonis in hanc ſententiam
ſcripſit: Reuertetur puluis in terram ſuame, vnde erat: & ſpiritus
redibit ad eum qvi dedit illum Eccleſ. 12, 7.
S. 34. Hæc Scripturæ dicta luculenter teſtantur, quòd
DeusOptimus Maximus etiam poſt Humani generis lapſum
nihilominus ſit Hominis CREATOR: qui ipfius & corpus
& animam creet. Itaque verum eſſe non poteſt, quòd Cor-
ruptus homo, ſine omni diſcrimine, ſit Ipſum Peccatum: aliàs
conſequeretur, Deum eſſe Peccati Creatorem.

Catechiſmus. S§. 35. Noſtram verò piam de hoc articulo ſententiam
etiam Minor Catechiſinus noſter, in explicatione Primi ar-
p. 350. ticuli, confirmat. Sic enim ille habet: Credo quòd Deus me crea-

verit, non minus, quàm omnes alias creaturas quodque mihi ani-
mam & corpus, oculos, aures, & omnia membra, quin etiam ra-
tionem & ſenſus omnes non modò largitus ſit, verùm etiam eadem
conſeruet. Et in Maiore Catechiſmo hæc verba extant,:
Hoc ſentio & credo: me eſſe Dei creaturam: mihi ab ipſo donata
eſſe, & bactenus conſeruari corpus meum, animam, vitam, mem-
p. 467. bm, tam minima, quàm maxima, omnes ſenſus, totamque meam
mtionem, &c. Hæc vera & certa ſunt: etiamſi negari non
poſſit, quòd creatura & opus Dei per Peccatum horribiliter
ſint corrupta. Maſſa enim illa, ex qua hodie Deus homi-
nem format & fingit, in Adamo corrupta & peruerſa eſt: &
talis, qualis in Adamo poſt lapſum fuit, hæreditario modo
in nos propagatur.

Dei gratia §. 36. Et hoc loco omnes piæ mentes ineffabilem Dei
continuag bonitatem agnoſcant: quòd videlicet hanc penitús corru-
creans. ptam, peruerſam, & peccato contaminatam maſſam Deus

non

. ORIGINISs.. 621
non ſtatim à facie ſua in æternum gehennæ incendiũ abjicit:
ſed quòd ex ea format atque fingit humanam naturam,
quam hodie circumferimus, quæ tamen peccato horribili-
ter eſt deprauata. Creat autem hanc maſſam eo conſilio, vt
erVnigenitum dile ctumFilium ſuum à peccato eam emun-

det, ſanctificet, atque ſaluam faciat.

§. 37. Quarè in Primo fidei noſtræ articulo (vt diximus)
clariſſimè elucet diſcrimen, quod eſt interPeccatum Originis,

& inter hominis Corruptam Naturam. Originale enim p. 18. 197. 613.

peccatum non eſt à Deo: neque Deus eſt creator vel au-
thor peccati. Nec Originale peccatum eſt opus aut crea-

tura Dei: ſed eſt opus Diaboli. Quod ſi prorſus nulla dif-

ferentia eſſet inter Naturam ſeu ſubſtantiam corporis atque
animæ noſtræ: quæ per peccatum Originis corrupta funt:
& inter ipſum peccatum Originale, quod Naturam cor-
rumpit: ſequeretur, aut Deum (quippe huius naturæ no-
ſtræ creatorem) etiam ipſum peccatum originis creare &
formare: id enim, hac ratione, ipſius corpus & creatura
eſſet: Aut certe conficeretur, (cùm peccatum ſit opus
Diaboli) ipfſfum Satanam huius noſtræ naturæ, corporis
atque animæ, creatorem, atque ita naturam noſtram, opus
& creaturam Diaboli eſſe: ſi nullum prorfus diſcrimen in-
ter Peccatum Originis & noſtram Naturam retinere liceret-.
Vtrunque autem abſurdum primo fidei noſtræ Chrifſtianæ
articulo repugnat.
§. 38. Quapropter, vt Opus & creatura Dei in homine, ab
opere Diaboli diſcerni queat, aſſerimus, quòd Homo corpus
& animam habet, id habere eum beneficio creationis diui-
næ: & quidem id ipſum Dei eſfe opus, quòd homo aliquid

cogitare, loqui, agere, operari poteſt. I ipſo enim viui⸗

mus, mouemur & ſumus, inquit Apoſtolus Actor. 17, 15.
uòd verò Natura hominis corrupta eſt, quòd cogitatio-
nes, verba & facta eius praua ſunt: hoc principaliter eſt opus
Satanæ: qui per peccatum opus Dei adesò miſerabiliter cor-
rupit: quæ naturæ deprauatio inde à primis noſtris paren-
tibus in nos deriuata eſt Gen. 5, 2i. Jer. 17, 9.
P §.39.

II. Redemtio.

p. 352. 546.

622 I. DxE PECCXATO
S. 39. IN SECVNDO fidei noſtræ articulo de Re-
demtione, Sacræ literæ luculenter teſtantur, quòd Filius Dei
humanam noſtram naturam (ſine peccato tamen) aſſumpſe-

rit: ita quidem, vt nobis, fratribus ſuis, per omnia ſimilis

fieret: ſolo peccato excepto: vt Apoſtolus docet Hebr.2, 14.

Vngde Veteres dixerunt, Cbriſtum nobis, fratribus ſuis, conſub-

III. Sanbti-
ſicatio.
P. 353

ſtantialem eſſe, ſecundum aſſumptam naturam. Quia naturam,
quæ (excepto peccato) eiusdem generis, ſpeciei & fubſtan-
tiæ cum noſtra eſt, aſſumpſit: Et contrariam ſententiam ma-
nifeſtè damnàrunt.

§. 40. Iam ſi nullum eſſet diſcrimen inter hominis cor-
rupti naturam ſeu ſubſtantiam, & inter peccatum originis,
horum vnum conſequeretur: aut Chriſtum naturam no-
ſtram non aſſumſiſſe: quandoquidem certum eſt, quòd pec-
catum non aſſumſerit: aut, Chriſtum aſſumſiſſe etiam Pec-
catum: cum omnino conſtet, quòd naturam noſtram aſfum-
pſerit. Horum vtrumque abſurdum eſt, & ſacræ Scripturæ re-
pugnat. Cum igitur Filius Dei naturam noſtram humanam,
non autem peccatum originale, aſſumpſerit, manifeſtum
eſt, quòd humana natura, etiam poſt lapſum, & peccatum
originis, non ſint vnum & idem: ſed quòd diligenter hæc
ſint diſcernenda.
S. 471. IN TERTIO articulo fidei noſtræ Chriſtianæ
teſtatur ſacra Scriptura, quòd Deus Optimus Maximus ho-
minem à peccato abluat, emundet, ſanctificet: &, quòd
Chriſtus populum ſuum ſaluum faciat à peccatis eorum-
Matth. , zi. Ergò peccatum originis non poteſt eſſe ipſemet
Homo. Deus enim hominem propter Chriſtum in gratiam
recipit: peccatum autem in omnem æternitatem odit
Quarè impium eſt, & auditu horrendum, aſſerere, quòd
Peccatum in nomine Sacroſanctæ Trinitatis baptizetur, ſanctißice-
tur, & ſaluetur- & ſi quæ ſunt alia huius farinæ prorſus pa-
radoxa, quæ in ſcriptis recentiorum Manichæorum le-
guntur. Ea recitare nolumus, ne pias mentes offenda-

§. 4 *

=

= = ð 2 ? ð

ORIGIXNIS. 623

43. QvARTVM etiam teſtimonium ex articulis IV. Reſurre-

§.
Chriſtianæ noſtræ fidei peti poteſt. De Reſurrectione enim ctio,.

Carnis Scriptura perſpicuè docet, quòd huius noſtræ carnis,

quam circumferimus, ſubſtantia (ſed tamen à peccato mun-

data) ſit reſurrectura: & quòd in vita æterna eam ipſam ani-

mam (ſed peccato non contaminatam) recepturi, & in o-

mnem æternitatem retenturi ſimus.
S. 44. Iam ſi nulla prorſus eſſet differentia, inter cor-
pus & animam noſtram corruptam, & inter peccatum origi-
nale, rurſus duo abſurda, quæ cum fide noſtra è diametro
pugnant, conſequerentur. Aut, videlicet, hanc carnem in
die nouiſſimo non reſurre cturam: & nosin altero illo ſecu-
lIo, non has corporis & animæ noſtræ ſubſtantias, ſed aliam
ſubſtantiam, ſiue aliam animam, habituros: cum conſtet,
nos tum ab omni peccato fore mundos. Aut, quòd etiam
peccatum in nouiſſimo die ſit reſurrecturum, & in vita illa
æterna, in electis manfurum.

Pe 353.

S§. 45. Ex his omnibus luce meridiana clarius eſt, hanc UIlativa con-

Manichæorum doctrinam, & omnes opiniones quæ ex ea tmManichæo-

dependent & conſequuntur, reiici oportere: cum vide- Flacianos.

licet aſſeritur, quòd peccatum originale ſit ipſa hominis

corrupti natura, ſubſtantia, eſſentia, eius denique corpus & Au
anima: ita quidem, vt nullum prorſfus ſit diſcrimen, inter -

corruptam noſtram naturam, ſubſtantiam & eſſentiam, & P. 331¹

inter peccatum originis. Articuli enim Symboli Apoſtoli-
ci magnas grauiſſimasque cauſas adferunt, quare differentia
inter naturam ſeu ſubſtantiam hominis (per peccatum cor-
rupti) & inter ipſum peccatum, (quo homo corruptus eſt)
conſtituenda ſit.
S. 46. Et hæc ſufficere exiſtimamus ad fimplicem de-
clarationem doctrinæ ſinceræ, & falſæ contrariæ (in theſi &

hypotheſi) de hac controuerſia: quantum ad principalem

ipſius ſtatum attinet: hoc quidem loco, vbi non copiosè &

argutè diſputatur, ſed certis quibusdam articulis tantùm

præcipua capita tractanda fuerunt.

guſtin. t. 9.
8 in Joh.

Vocum vſus.

Natun quid?

Ebe 550.

Peccatum
originale
uid?

624 I. DE PECCATO
§. 47. Quod verò ad Vocabula & Phraſis attinet, vtiliſſi-
mum eſt & certiſſimum, vt forma ſanorum verborum (qui-
bus in hoc articulo explicando Sacræ literæ & fupra comme-
morata ſcripta publica & recepta vtuntur) retineatur.
§. 48. Sed & Acquiuocationes vocabulorum, ad cauendas
Noν+ρρααντυαπιςdiligenter & diſertè ſunt explicandæ. Verbi gra-
tia, cum dicitur: Deus creat hominum naturam: per vo-
cabulum (Naturæ) intelligitur ipſa ſubſtantia, corpus &
anima hominis. Sæpe autem proprietas aut conditio alicu-
jus rei (tam in bonam quàâm in malam partem) vocatur
eius rei natura. Exempli gratia, cum dicitur: Serpentis
natura eſt icere & veneno inficere: ibi exprimitur non ſer-
pentis ſubſtantia, ſed malitia. In hac ſententia D. Lutherus
vtitur vocabulo Naturæ, cum dicit, Peccatum, & Peccare eſe
bhominis Naturam.ß
S. 49. Peccatum igitur Originale ſignificat profundiſſi-
mam illam naturæ noſtræ corruptionem: quemadmodum
ea in articulis Smalcaldicis deſcribitur. Interdum etiam
Concretum ſeu Subiectum, hoc eſt, hominem ipſum, cum cor-
pore & anima, in quo peccatum eſt, & inhæret, fſimul com-
plectimur: idque eam ob cauſam, quòd totus homo pecca-

,, 6A- . . .
Quid Pecta-to corruptus, tanquam veneno infectus, & fœdiſſima lue

tum.

Pecc. Natura,

originalis peccati contaminatus ſit. In hanc ſententiam
loquitur D. Lutherus, cum inquit: Tua natiuitas, tua natum,
toza tua ſubftantia eſt peccatum, hoc eſt, peccatrix, ſeu pecca-

to polluta & impuriſſima. .
S. 50. Et cum Lutherus utitur hiſce vocabulis: Peccatum

Perſonaæ, Sub- Naturæ, peccatum Perſonæ, peccatum Subſtantiale aut Eſſentiale:

antiale.

ſatis ipſe mentem ſuam declarat, quòd hoc velit: non tan-

Auguſtino Ma- fum hominis ſermones, cogitationes, & opera eſſe peccata:

lum naturale, ſed totam hominis naturam,
hereditar. Lu-

ther. Kirch P.

p. 290.

Subſtantia,

Accidens.

P⸗ 550

perſonam & ſubſtantiam ho-
minis per originale peccatum prorſus & omninò eſſe de-
prauata & corrupta. Rom. 3. Pſ. 1t.
§. 51. Quod verò ad Latina vocabula, Subſtantiæ & Acci-
Jenti, attinet, in publicis concionibus coram indocta ple-

be (quæ horum vocabulorum ſignificationem & vim non
tenet

--cscçWẽ⁊

-

Peccato Originis, hiſce vocabulis in genuina ſua ſententia

ORIGINIS. 625
tenet) ab iis abſtinendum cenſemus: vt ea in re piæ & ſan-
Ctæ ſimplicitatis Eccleſiæ ratio habeatur. Cum autem viri
docti, vel inter ſe, vel cum aliis (quibus hæc vocabula non
ſunt ignota) diſſerentes, iis in hoc negotio vtuntur, tum
immediatam hanc diuiſionem ponunt: quòd omne, quic-
quid eſt, aut Subſtantia ſit, aut Accidens, quod non per ſe ſubb-
ſiſtit, ſed in aliqua ſubſtantia eſt, & ab eà diſcerni poteſt. Et Augudtin. de
ſequuntur ea in re Viri eruditi exemplum Euſebii, Ambro- in robelcati-
ſii, Auguſtini, aliorumque præcipuorum Eccleſiæ docto- quod non ſe-

rum: qui cogente neceſſitate, in explicatione articuli de cund. Subſtant.
dicitur, reſtat

. . . ut ſecund. Ac-
ſunt vſi. Quin illam immediatam, Subſtantiæ & Acciden-cidens dicatur,

tis diuiſionem etiam Cyrillus & Baſilius vſurpärunt. Et Theſaur. 1 iu.
cum ſit indubitatum certiſſimumque axioma in re Theolo-c.1.
gica, quòd omnis ſubſtantia (quatenus eſt Subſtantia) aut
ſit Deus ipſe, aut Opus & creatura Dei: Auguſtinus in .
multis ſuis ſcriptis contra Manichæos (quemadmodum &
reliqui ſinceri Eccleſiæ Doctores) rem diligentiſſimè ex-
pendit: & propoſitionem hanc (Peccatum Originis eſt Sub-
ſtantia vel Natura) reiecit atque damnauit. Et poſt eum et-
iam omnes eruditi & intelligentes ſemper ſenſerunt, quic-
quid non per ſe ſubſiſtit, nec eſt pars alterius per ſe ſubſi- p. u.
ſtentis eſſentiæ, ſed in alio eſt mutabiliter, id Subſtantiam
non eſſe, ſed Accidens. Et Auguſtinus conſtanter in hanc
ſententiam loqui ſolet: Peccatum Originale non oſt'ipſa natuna,
ſed accidens vitium in natura. Et hoc ipſo modo etiam no-
ſtro ſeculo in ſcholis & Eccleſiis noſtris (iuxta regulas Dia-
lecticæ) ante motam hanc controuerſiam locuti ſunt viri
docti, neque eam ob cauſam vel à D. Luthero, vel ab vllo alio
ſincero doctore Euangelicarum Eccleſiarum vnquam ſunt
reprehenſi.
S. 53. Cum igitur hæc ſit immota veritas, quòd quicquid
eſt, id aut Subſtantia ſit, aut Accidens: quemadmodum pau-
Iò ante teſtimonio Eccleſiaſticorum ſcriptorum docuimus &

demonſtrauimus: neque ea de re quisquam rerum peritus

dubitauerit: profectò neceſſariò fatendum eſt, neque effu-
Rr gio

616 I. L E PECGATO,ꝝ
gio vlli locus eſt:) ſi quis quærat, An Peccatum ſit Salſtan-
tia? An verò Accidens? Quòd fimpliciter reſpondendum fit,
Peccatum non eſſe Subſtantiam, ſed Accidens.
Senſus vocis S. 53. Quare Eccleſiæ Dei (ad conſtituendam firmam pa-
cerius eßo in cem quo ad hanc controuerſiam) non conſulitur, ſed diſſidia
Ecclefiä. magis fouentur & confirmantur, ſi Eccleſiæ miniſtri in du-
bio relinquantur, an Peccatum Originale ſubſtantia fit, an
verò accidens: Et an illud rectè & propriè Subſtantia vel Ac-
cidens nominetur. Quapropter ſi controuerſiam hanc (ple-
nam certè offenſionis) ſolidè componere velimus, neceſſa-
rnium eſt, vt Eccleſia de hoc negotio rectè erudiatur.
Dnale deci- S. 74. Quando autem, facta illa Sabſtantiæ & Accidentü di-
dent t Pe- Rin ctione, præterea quæritur, Qualenam Accidens t Peccatum
catum. Originis ? Hæc iam alia eſt quæſtio. Eius quæſtionis de-
clarationem veram nullus Philoſophus, nullus Papiſta, nul-
Ius Sophiſta, imò nulla humana Ratio (quæ etiam acutiſſi-
mi ſit iudicii) proferre poteſt: Sed eius explicatio è ſola Sa-
Ouid Pecca- cra Scriptura eſt petenda. Ea verò teſtatur, quod pecca-
um Origin. tum ſit ineffabile malum, & tanta humanæ naturæ corru-
ptio, quæ, in natura, omnibusque eius viribus tam internis
quäm externis, nihil finceri, nihil boni reliquerit, ſed o-
mnia penitus deprauarit: Ita quidem certè, ut homo, ratio-
ne Peccati Originalis, coram Deo verè & ſpiritualiter ad bo-
num (ſeu cogitandum ſeu perficiendum) in omnibus viri-
bus ſuis, planè fit emortuus.
Accidentis S. 55. Hac explicatione, per vocabulum Accidentis, Pec-
vox non eſt catum Originis haudquaquam extenuatur: Cum videlicet
elevans, illud iuxta Verbi Dei analogiam ita declaratur, quemadmo-
dum D. Lutherus in Latino ſuo Commentario in caput tertiunm
Geneſeos, contra extenuationem Peccati Originalis, magno
zelo diſſeruit. Vocabulum autem Accidentis in hunc tan-
tum finem vſurpatur, vt diſcrimen inter Opas Dei (quod eſt
noſtra natura, etiam corrupta) & inter Diaboli opus (quod eſt
peccatum in opere Dei inhærens, eius videlicet operis in-
tima & ineffabilis corruptio) monſtretur. 4

/

ORIGINIS. 627
S. 56. Et ſanè D. Lutherus ipſe in hoc negotio vſus eſt vo- Luthero, &
cabulo Accidenti, quemadmodum etiam Qualitatis a) ne- quatenus
que eas voces reiecit. Interim tamen ſingulari diligentia & Qaalitat.
magno zelo declarauit, & inculcauit, quàm horribilis ſit qua-
litas & accidens: quippe per quod humana natura non tan- p. 23 292 ,613.
tum contaminata, verùm etiam ita corrupta eſt, vt nihil ſin- ſeqq.
ceri nihil ſani prorſus in ea ſit relictum. Sic enim verba eius Tom. 4 Lat.
in Explicatione Pſalmi nonageſimi habent: Siue igitur Peccatum len. p. 53. b.
Originis QVALITATE M, ſive MORBVM vocauerimus, profelzs Ambrol. Hexa.
extremum malum oſt, non ſolum pati aternam iram & mortem, ſed lal. . & Aug.66.
ne agnoſcere quidem quæz pateris. Et in Commentario ſuper ter- b. 47 34
tium caput Geneſeos inquit: Qui iſto veneno Peccati Originis 4
planta pedis, uque ad verticem infelti ſumus Siquidem in natura
adhuc integra ACCIDGCRE. Hæc de Controverſia Originalis
Peccati dicta ſunto.
4) In Pſ. 90. Brent. in c, 1. Ebræ. Urb. Regius I. contr. Valentin. Monaſter, Clie 41
emensAlex.

II. H Irenæzus uſus

DE LIBERO ARBITRIO,

SIVE DE VIRIBVS HVMANIS. 3,2erEir:

I. ſiaſticus. a)

S AVM. de Libero arbitrio, ſeu Viribus Humanis non modò Status Tuaæſt.
inter nos & Pontificios hactenus controuerſum fue-
WBrit: Verum etiam ea de re etiam quidam Auguſtanæx
Confeſſionis Theologi diſceptarint: Primam omnium, Qui
nam controuerſiæ buius, inter Auguſtanæ Confeſſionis Theologos, Sta-
tus fuerit, perſpicuè docebimus. H .—
§. 2. Quandoquidem homo, ratione Liberi ſui Arbitrii,

in quatuor, & quidem valde diuerſis Statibus, conſiderari pot-
eſt: iam non quæritur, quale fuerit ipſius arbitrium ANTE I.

LAPSVM;: aut quale id ſit, poſt lapſum, in REBVS EXx- 2.
TERNIS, quæ ad hanc vitam ſpectant: Neque quæritur, 3.
quale ſit illud arbitrium, aut quantæ ipſius vires, etiam in
zebus ſpiritaalibus, POSTQVAM per Spiritum Dei RE-
Kr 2 GENE-
à) Arbitrium tamen Num. 34, 14. Deut. 30,19. Joſ. 24, 15. I. Cor, 7,37, eα.

spl h JeXαντος C. A. ar. 18. P. 17. p. 550,

628 II. Dx LIBk R O
GENERATVS EST, & à Dei Spiritu iam regitur: aut,
quale Liberum Arbitrium ſit habitnrus, quando à MORTVIS
4 reſurget. Sed hic eſt verus & vnicus controuerſiæ Status:
Quid hominis NONDVM RENATI intelleltus & voluntas, IN
IPSA GCONVERSIONE & regeneratione, ex PROPRIIS
ſuis & poſt lapſum RE LI QVIS VIRIBVS Praſtare peſit:
uando videlicet verbum Dei prædicatur, & Dei gratia
illi offertur? Hic quæritur, An homo ad hanc Dei gratiam ap-
prehendendam ſeſe applicare, eam amplelti, & verbo Dei aſſentiri
pohit à Hæc Diſputatio iam aliquot, & quidem multos an-
nos, in Eccleſüs quibusdam Auguſtanæ Confeſſionis, inter
Theologos nonnullos fuit agitata.
S. 3. Vna pars ſenſit atque docuit: Quamuis homo pro-
präüs ſuis viribus, Legem Dei implere, Deo verè confidere,
ipſum timere & diligere, ſine gratia Spiritus ſanéti, non
poſſit: tamen tantuùm adhuc ipfſi virium naturalium, ante
regenerationem, reliquum eſſe, vt aliquo modo ſe ad gra-
tiam Dei apprehendendam præparare, & aſſentiri, infirmè
tamen, poſſit: Sed, niſi accedat gratia Dei, nihil illum nec
qualemcunque aſſenſum præſtare poſſe: quin potiùs eum
in lucta conſcientiæ, auxilio Spiritus fancti deſtitutum,
ſuccumbere. .
S. 4. Ex altera autem parte Enthuſiaſtæ, tum veteres,
tum recentiores, in alteram partem peccantes, docuêre-:
Quòd Deus hominem, ſine ullo medio aut inſftrumento creatu-
rarum, hoc eſt, ſine externa prædicatione, & absque audi-
tione verbi Dei, per Spiritum ſuum conuertat, & ad ſalu-
tiarem Chriſti agnitionem adducat.
Vem. S§. 5ß. Contra vtriusque partis errores & corruptelas, ſin-
Lapſus cæ- ceri Auguſtanæ Confeſſionis doctores aſſeruerunt: Homi-
cutit. nem ex lapſu primorum noſtrorum parentum ita penitûs
corruptum eſſe, vt in rebus Spiritualibus, quæ ad Conuerſio-
nem & ſalutem noſtram ſpeétant, talpà ſit, vt dicitur, cæci-
1. Cor. 2, 14a. Or: ita vt verbum Dei prædicatum neque intelligat, neque
Deum odit. intelligere poſſit, ſed illud vr ren ſtuliam ludicet. Docuerunt

etiam, Quòd homo nunquam à ſeipſo ad Deum appropin-
quet,

ARBIT RII O.Zõ 629
quet, ſed potiùs hoſtili animo aduerſus Deum fit, atque eam
inimicitiam erga Deum in corde ſuo foueat: donec virtute
Spiritus ſancti, per Verbum prædicatum, ex mera gratia, ſine
omni ſua propria cooperatione, conuertatur, fide donetur,
regeneretur atque renouetur.
§. 6. Vt autem hæc controuerſia iuxta verbi Dei analo-
giam piè declaretur, & per ipſius gratiam decidatur, doctri-
nam fidem & confeſſionem noſtram de hoc negotio recita-
bimus.
§. 7. Credimus igitur, quòd hominis non renati intelle- Theſis.
ctus, Cor & Voluntas, in rebus ſpiritualibus & diuinis, prorſus Impotens
nihil intelligere, credere, amplecti, cogitare, velle, inchoa- „atura.
re, perficere, agere, operari, aut cooperari poſſint. Et affir-
mamus hominem ad Bonum (vel cogitandum vel facien-
dum) prorſus corruptum & mortuum eſſe: ita quidem,
vt in hominis natura, poſt lapfum, & ante regeneratio-
nem, ne ſcintillula quidem Spiritu alium virium reliqua ſit,
quibus ille e ſe ad gratiam Dei amplectendam præparare
ſe, aut oblatam gratiam apprehe ndere, aut eius gratiæ (ex
ſeſe, & per ſe) capax eſſe valeat. Negamus etiam, quòd
homo ſe ad gratiam applicare aut a ccommodare, aut, viri-
bus ſuis propriis, aliquid ad conu er ſionem ſuam, vel ex to-
to, vel ex dimidia, vel minima parte, conferre, agere, ope-
rari aut cooperari (ex ſeipſo, tanqu am ex ſemetipſo) poſſit,.
Sed dicimus cum Scriptura: hom inem eſſe peccati SERVVM:
& quidem mancipium Satanæ, à quo agitetur., Inde adeò na-
turale Liberum Arbitrium, ratione corruptarum virium &
naturæ ſuæ deprauatæ, duntaxat ad ea, cum cogitanda tum
perficienda, valet & efficax eſt, qu æ Deo diſplicent & aduer-
ſantur Joh. S5, 76. Epheſ. 2, 2. II. Lim. 2, 27.
§. 8. Hanc piam declarationem & generalem (ad Statum
cauſæ, in exordio huius tractatio nis propoſitum) reſpon-
ſionem, è verbo Dei deſumta ar gumenta, quæ recitabi-
mus, confirmant. Etſi autem non ignoramus, quòd ea ſu-
percilio humanæ Rationis & Phil oſo phiæ diſpliceant: ta-
men nouimus, mundi huius perue rſiſſimi ſapientiam, coram
Rr 3 Deo

1. Cor. 1, 14.

I. Ratio.
Stupor ad
Divina.
Rom. 1, 19.
C. 2, 14.

k. Cor. 2, E4.
Jac. 2,; I5.
Phyſicas ob
Corpus, con-
tra Spiritum.
1. Cor. 15, 44.
Sapientia
noſtra.
J. Cor. I,; 21.
Epheſ. 4, 18.

Matth 13, 15.

Luc. 8, 10.
Rome 3, 12:

Epheſ. 5, 8.
AGtor. 26, 8⸗

Johan. 155.

Matth 3, 12.

630 II. D E LIEBER O
2o eſſe ſtultitiam, & quòd de capitibus religionis noſtræ tan-
tummodò exyVerbi diuini præſcripto &norma ſit iudicandum.
S. 9. PRIMoO, etſi humana ratio, ſeu naturalis intellectus
hominis obſcuram aliquam notitiæ illius ſcintillulam reli-
quam habet, quòd ſit Deus: & particulam aliquam Legis te-
net: tamen Ratio & intellectus hominis non-renati, adeò

cœca ſunt & peruerſa, vt, etiamſi ingenioſiſſimi & doctiſſimi
homines in hoc mundo Euangelion de Filio Dei & promis-

ſiones diuinas de æterna falute legant vel audiant: tamen
ea propriis viribus percipere, intelligere, credere, & vera eſſe,
cognoſcere nequeant. Quin potius, quanto diligentius in
ea re elaborant, vt ſpirituales iſtas res ſuæ rationis acumine
indagent & comprehendant: tanto minus intelligunt & cre-
dunt: & ea omnia pro Stultitia & meris nugis & fabulis ha-

bent, donec à Spiritu ſancto illuminentur & doceantur. Sic

enim ſcribit Apoſtolus: znimalis homo non percipit ea quæ ſünt
Spiritus Dei- Stultitia enim eſt illi, & non poteſt intelligeres quia ſpi-
ritualiter examinantur. Idem alibi ſic ait: Quia in Dei ſapien-
tia non cognonuit mundus per ſapientiam Deum: Placuit Deo per
ſtultitiam prædicationis ſaluos facere credentes. Et alibi de ho-

minibus impiis & nondum renatis in hanc ſententiam ſcri-

bit: Gentes ambulant in vanitate ſinſus ſui, tenebris obſiura tum
habentes intelleltum, alienati à vita Dei, per ienorantiam quæ eſt
in illis, propter cæcitatem cordis ipſorum. Et Chriſtus inquit:
Videntes non vident, & audientes non audiunt, neque intelligunt, &c.
Vobis autem datum eſt, noſſe mpſterium regni Dei. Et rurſus Apo-
ſtolus ait: Non eſt intelligens, non eſt requirens Deum. Omnes de-
clinauerunt: Simul inutiles facti ſunt: Non f qui faciat bonum,
non eſt uque ad unum. Et quidem Sacra Scriptura hominem
naturalem, in rebus diuinis & ſpiritualibus Tenebras vocat.
Et alibi ſcriptum eſt: Lux in tenebris lucet, hoc eſt, in tenebri-
coſo & excæcato mundo, qui Deum neque nouit neque cu-

rat, & tenebræ eam non comprehenderunt. Quin etiam Sa-

cræ literæ docent, hominem in peccatis non tantummo-

dò languidum & ægrotum, verum etiam prorſus mortuum

eſſe. Epheſ. 2, 5, Colofſt, 2, 13. I. Pet. 4, 6. 1. Tim. 5, 6, Apoc. 3, 2.

§. 10,

ARBITRIO. 631
S. 10. Sicut igitur homo qui corporaliter mortuus eſt, ſe- b. 6z1.
ipſum propriis viribus præparare aut accommodare non pot-
R“ eſt, vt vitam externam recipiat: Ita homo ſpiritualiter in pec-
catis mortuus, ſeipſum propriis viribus ad conſequendam
ſpiritualem & cœleſtem iuſtitiam & vitam præparare, appli-
care, aut vertere non poteſt: niſi per Filium Dei à morte
peccati liberetur & vivificetur.

§. 11. Scriptura igitur hominis naturalis intellectui, men-
ti, & volunti omnem aptitudinem, capacitatem, & faculta-
tem in rebus ſpiritualibus (ex ſeipſo, & tanquam ex ſemelipſo)
aliquid boni & recti cogitandi, intelligendi, inchoandi, vo-
lendi, proponendi, agendi, operandi, & cooperandi adi-
mit. Sic enim inquit Apoſtolus: Non quòd ſußcientes ſimus 2. Cor. 3, 5.
cogitare aliquid à nobis, quaſi ex nobis: Sed ſußzcientia noſtra ex
Deo eſt & . Omnes declinauerunt, inquit Paulus. Sermo meus Rom. 3, 12:
(ait Chriſtus) non capit in vobis. Tenebræ non comprehende- Johan. g, 37.
runt (ſeu receperunt) lucem, inquit lohannes. Animalis Johan. 1, 5.
homo (ait Apoſtolus) non percipit (vel vt Græcum vocabu-I Cor. 2, 14.
lum ſignificanter exprimit, àι αενοιτο, non capit, non com- b. 196.
prehendit) ea quæ ſant Spiritus Deiv Staltitia enim eſt illi, &
non poteſt intelligere &c. Multo minus igitur eiusmodi Ani-
malis ſeu naturalis homo Euangelio verè credere, aut aſ-
ſentiri, & pro veritate agnoſcere poterit. Senſus carnis (in-
quit Apoſtolus: id eſt, naturalis hominis ſenſus) Leimicitia Rom. 8, .
eſt erga Deum. Quia Legi Dei non ſubjicitur, ac ne poteſt id qui-
dem. Summa, verum eſt, perpetuoque manebit verum, quod
Filius Dei inquit: Sine me nihil poteſtis facere. Et Apoſtolus Johan. 15, 5.
ait: Deus eſt qui openatur in vobis & vELLE & PERFICERE, Phil 8.
pro bona volantate quæ Scripturæ dulciſſima ſententia, omni. 2
brus piis mentibus, quæ ſcintillulam aliquam & deſiderium
. gratiæ Diuinæ & vitæ æternæ in cordibus ſuis ſentiunt, exi-
“ miam conſolationem adfert. Certi enim ſunt, quod ipſe
Deus initium illud veræ pietatis, tanquam flammulam, in cor-
dibus ipſorum accenderit: quòdque velit, quia fidelis eſt, id
quod cœpit, porrò, etiam in masna infirmitate, confirmare,
6— r 4 8&

632 III. DE LIBERO
& diuino ſuo auxilio iuvare, vt in vera fide ad finem vsque
conſtantes perſeuerent.
Sanbtorum §S. 12. Huc referantur etiam omnes Sanctorum precatio-
Preces. nes, quibus petunt, vt à Deo doceantur, illuminentur, & ſan-
tificentur. His enim precibus fatentur, quòd ea quæ pe-
tunt, ſuis viribus præſtare nequeant. Et quidem Dauid in uno
duntaxat Pſalmong. decies & amplius orat pro intellectu,
vt doctrinam diuinam rectè capere & diſcere queat. Tales
præcatiunculæ multæ admodum in ſcriptis Paulinis extant
Epheſ. i, i. Coloſſ.1, 9. Phil. 1, 9.
Cauſßa ha- S. 13. Porrd eiusmodi preces & ſententiæ, de ignorantia
rum. & impotentia noſtra, non ideò literis conſignatæ ſunt, vt ad
legendum, audiendum atque meditandum verbum Dei tar-
diores atque remiſſiores reddamur: ſed vult Dominus, vt
primum Deo Optimo Maximo toto pectore gratias aga-
mus, quòd nos è& tenebris ignorantiæ, & captiuitate pecca-
ti ac mortis, per Filium ſuum, liberauerit, & per Baptiſmum
& Spiritum ſanctum regenerauerit atque illuminauerit⸗
Et, poſtquam Deus per Spiritum ſanctum ſuum initium
in Baptiſino fecit, atque veram Dei agnitionem in cordi-
bus noſtris accendit atque operatus eſt: aſſiduis precibus
orandus eſt, vt per eundem Spiritum, ſua gratia (per quo-
tidiana exercitia audiendi verbum Dei) in nobis fidem &
cœleſtia ſua dona fouere, de die in diem confirmare, & ad
finem vsque conſeruare velit. Niſi enim Dominus ipſe Do-
toris & præceptoris officio fungatur: nihil eorum quæ ipſi
. grata, nobis autem & aliis ſalutaria ſunt, diſcemus.
II. Humana S. 14. DEINDE, verbum Dei teſtatur, hominis naturalis
Pravitas. non renati imtellectum, cor, & voluntatem, in rebus diui-
nis, prorſus, non modò à Deo auerſa, verum etiam aduer-
ſus Deum ad omne malum conuerſa, & penitùs deprauata
eſſe. Et docent Sacræ literæ, hominem non tantùm infir-
mum, imbecillem, ineptum, & ad bonum (vel cogitandum
vel perficiendum) emortuum: verùm etiam per Peccatum
Originis adeò peruerſum, veneno peccati infectum, & cor-
ruptum eſſe: vt ex ingenio & natura ſua totus ſit malus-
60

AREBITRIO. 633
Deo rebellis & inimicus, & ad omnia ea, quæ Deus odit, p. 634. ſeq.
nimiùm ſit potens, vivus & efficax. Senſus & cogitatio (in- b= 55u:⸗
quit Scriptura) in malum tantàm prona ſunt, ab adoleſcentia
ſua. Pravum eſt cor hominis (ait leremias) & inſirutabile: Jene. 8 1.
quis cognoſcet illul? Hoc dietum Prophetæ Apoſtolus his u 8.
. om. 8, 8.
verbis interpretatur: Senſus carnis inimicitia éſt erga Deum.
Caro (inquit alibi Paulus) concupiſcit aduerſus Spiritum: Syi- Galat. 5 17.
ritus autem aduerſus Carnem: hec enim ſibi inuicem aduerſantur.
Et in ea quam ad Romanos ſcripfit, ſic ait: Scimus enim
quòd lex ſpiritualu eſt: ego autem carnalis ſum, venundatus ſub
peccato. Et ibidem poſt aliqua: Scio quòd in me, hoc eſt, in ar-
ne mea non habitet bonum &. Condelettor legi Dei ſecundum
interiorem hominem (qui ex Spiritu ſancto renatus eſt:) Vi-
deo autem aliam legem in membris meie, repugnantem legi mentis
meæ, & captiuantem me in lege peccati, &.

§. 1c. Si autem in beato Apoſtolo Paulo, & aliis renatis
hominibus, Naturale, vel Carnale liberum arbitrium, etiam
poſt regenerationem, Legi & voluntati diuinæ repugnat:
uanto magis ante regenerationem Legi & voluntati Dei
rebellabit & inimicum erit? Ex his igitur manifentum eſt,
(vt in articulo de Peccato Originis fuſiuùs eam rem declara-
uimus: quæ omnia hoc loco repetita eſſe volumus:) Libe-
rum Arbitrium, naturalibus ſuis viribus, non mod nihil
ad conuerſionem, iuſtitiam, & ſalutem ſuam operari, aut
cooperari, aut Spiritui ſancto ( qui homini, in Euangelio,
gratiam Dei & ſalutem offert,.) obſequi, credere, aut aſſen-
tiri poſſe: ſed potius, pro infita ſua rebelli & contumaci
natura, Deo & voluntati eius hoftiliter repugnare, niſi Spi-
ritu Dei illuminetur atque regatur.

Rom. 7,; 16.

S. 16. Eam ob cauſam Sacræ literæ hominis non renati Collatio cum
cor duro lapidi, qui ad tactum non cedat ſed reſiſtat, item Lapide, Trun-
yzudi trunco, interdum etiam feræ indomite comparant: Non o, Ferad.

tamen in eam ſententiam ſic loquuntur, quaſi homo poſt Eaech. 36, 26,
à CH. 7, 12.

lapſum non amplius ſit rationalis creatura: aut quòd abs-Lath. T 3j. IV.
que auditu & meditatione verbi diuini ad Deum conuer- f. 438.
Rr 5 tatur:

6 3z4— II. Dx LIBERO
tatur: aut quod in rebus externis & ciuilibus nihil boni aut

mali intelligere poſſit: aut liberè aliquid agere vel omittere
queat.

Capacitas §. 17. Nam (vt D. Lutherus in Commentario ſuper
Activa nulla. Pſalm. go. a) dicit:) in ciuilibus externis rebus, quæ ad viltum pa-
randum, & ad bhbanc vitam tuendam pertinent, bomo eſt indu-
ſtrius, iugenioſus, & quidem admodum negotioſus. Sed in ſpi-
ritualibus & diuinis rebus, quæ ad animæ ſalutem Peltant, ho-
Gen. 19. mo eſt inſtar ſtatuæ ſalis (in quam uxor patriarchæ Loth eſt con-
verſa?) imè eſt ſimilis trunco & lapidi, ſtatuæ vita carenti quæ
neque oculorum, oris, aut ullorum ſenſuum, cordisve uſum ha-
bet. Homo enim horrendam Dei iram aduerſiu peccatum, & ex
ea conſequentem mortem neque videt, neque agnoſcit: ſod ſtrenub
in carnali ſua ſecuritate (etiam ſciens volensque) pergit? & dum
ſibi ird ilget, animoque ſuo morem gerit, in mille pericula, tan-
dem etia n in æternam mortem & damnationem ſe præcipitat.
Neque ab eo ad interitum curſu, homo precibus, admoni-

tionibus, obſecrationibus, minis, obiurgationibus, reuocari ſe

patitur! Nulla doctrina, nullæ conciones apud eum locum hahent,

antequam per Spiritum Sanéctum illuminatur, conuertitur & rege-
neratur. Ad hanc verò Spiritus Sancti renouationem nullus lapis,

nullus truncus, ſed ſolus homo creatus eſt. Et Deus, ſeueriſimo

quidem, iuſtiſſimo tamen ſuo iudicio, lapſos malor ſpiritus prorſus

in æternum à facie ſua abiecerit“ Singulari nihilominus & mera
miſeratione voluit, ut miſorrima hominis natura quantumiis cor-
rupta, conuerſionis & gratiæ Dei, ac vitæ aternæ rurſus capax
particepique fieret. Non tamen id beneficium homini con-
tingit, ex propria ipfius, naturali, & efficaci aptitudine
6z3. 637. aut capacitate. Natura enim hominis contumax eſt, re-
bellis, & inimica Deo: ſed hoc homini contingit ex me-
ra gratia, & fit efficaci & clementi operatione Spiritus ſan-
Capacitas cti. Et hoc ipſum (quod homo per operationem Spiritus
Pafva. ſanéti ad Deum connerti poteſt) vocat D. Lutherus Ca-
Tem. p-236. Pacitatem: eamque his verbis explicat: Quando We
Libc-

a) Luther, Teſtimon. T. 3. VV. f, 437. p. 177. 194. 637. 644.

AARLBITRIO. 6 37
Liberum Arbitrium defendunt, Capacitaten, Libertatis eius prædi-
cant: Qudad ſeilicet verti poteſt ad bonum, per gratiam Dei, &
fkeri reuera liberum, ad quod creatum eſt. Horum ſiimilia etiam
Auguſtinus ad lulianum fſcripfit. Lib.2. J
S§. 18. Antequam autem homo per Spiritum Sanctum il-
luminatur, conuertitur, regeneratur, & trahitur, ex ſeſe, &
propriis naturalibus ſuis viribus, in rebus ſpiritualibus, &
ad conuerſionem aut regenerationem ſuam, nihil inchoa- p. 6.
re, operari, aut cooperari poteſt: nec plus, quàâm lapis,
truncus, aut limus.
S. 19. Etſi enim homo locomotiuam potentiam ſeu ex- p. 642.
terna membra regere, Verbum Dei audire, & aliquo modo
meditari, quin etiam de eo diſſerere poteſt: vt in Phariſæis
& hypocritis eſt videre: tamen id tacitis cogitationibus,
vt rem ſtultam, ſpernit, neque Verbo Dei credere poteſt.
Et hac in parte homo deterior eſt trunco: quia Voluntatip, érʒ. 644.
diuinæ, in Verbo reuelatæ, rebellis eſt & inimicus: niſi
Spiritus Sanctus in ipſo ſit efficax, & ſidem aliasque Deo
probatas virtutes atque obedientiam in ipſo accendat &
operetur. 3 „
S. 20. PRAETEREA, Sacræ literæ hominis conuerſio-III. Converſie
nem, fidem in Chriſtum, regenerationem, renouationem, Dei ſolius.
& omnia quæ ad illam efficaciter inchoandam & abſoluen-
dam pertinent, nequaquam Humanis viribus Naturalis Li-
beri Arbitrii, neque ex toto, neque dimidia, aut vlla vel mi- p. 629. 6531,
nima ex parte, ſed fimpliciter SoLi diuinæ operationi &
Spiritui San Ro adſcribunt. Deut. 29, 4. c. 30, 6. Pſ Si, 12 Eſ. 52, 8.
Jer. 31, 18. Joh. 6, 44,c. 15, 2. II. Cor. 3, 5. C. 5, 18. Tit. 3, 5.

8. 21. Et in eandem ſententiam de hoc negotio Apolo-

gia loqui ſolet: Rationem videlicet, & naturale Liberum
Arbitrium habere aliquo modo facultatem, ut externam ho-P. 177. 195. 6.
neſtam vitam inſtituere poſſit: at vt internè homo rena- 64†. 663z.
ſcatur, ipſiusque cor & animus immutentur, hoc ſolius Spi-
ritus Santi opus eſſe. Et ſanè is donat intellectum, & cor
hominis aperit, vt Scripturam intelligat, & verbo Domini
atten-

(a) Luc. 24,
27; 32.
Actor. 16, 14.
Actor. 5, 32.
2 Tim. 2,25.
Phil. 1, 6, 23.
Epheſ. 2,6,8.
Iohan ο, 29
Deut. 29, 4.
Marth. 13, 1I1.
Tit. 3,6.
Ezech. 11, 19.
c. 36, 26.
Jer. 24, 7.
Deut. 30, I.
Pſal 5r, II.
Epheſ. 2, 10
2. Cor. 5, 17.
Galat. 6, 15.
Iac. 1, 16.
loh 6, 56.
Matth 1I, 27.
1. Cor. 12, 3.
lIohan. 15, 5§.
2. Cor. 3, §5.
1. Cor. 2;7.

De prædeſti-
natione cap 3.

636 II. D E LYIBER o
attendat. Et hoc modo Chriſtus diſcipulis ſuis aperuit
Scripturam, vt eam intelligerent. De Lydia (4) etiam, pur-

puraria illa, ſic ſcriptum eſt: Dominus aperuit cor eius, inten-

dere hbis, quæ dicebantur à Paulo. Operatur (b) enim Dominus
in nobis vtrunque, & velle, & perßcere. Dominus largitur,
vt pœnitentiam agamus. Et operatur fidem: vt Apoſto-
lIus ait: Vobis donatum eſt, vt in eum credatis. Donum Dei
eſt, tota ſalus noſtra. Et Chriſtus inquit: Hoc opus Dei,
vt credatis in eum, quem miſit ille. Dominus donat cor intelli-
gens, oculos videntes, & aures audientes. Spiritus ſanétus eſt

ſpiritus regenerationis & renouationis. IIle aufert darum

lapideum cor: & donat nouum, molle, & carneum cor, vt
mandatis ipſius pareamus: vt multa Scripturæ dicta lu-
culenter teſtantur. Ille nos creat ad opera bona facienda:
& nos nouas creaturas facit. Et vt paucis multa dica-

mus: Omne donum bonum eſt à Deo. Nemo etiam poteſt ad

Chriſtum venire, niſi Pater traxerit eum. Nemo nouit Patrem=,
niſi cui Filius reuelare voluerit. Nemo (inquit Apoſtolus) pot-
eſt Chriſtum Dominum appellare, niſi per Siritum ſanlktum. Si-
ne me (ait Filius Dei) nihil facere poteſtis. Omnis ſußicientia
noſtra à Deo eſt. Quid (inquit Apoſtolus) babes, quod non

accepiſti 5 quid igitur gloriaris, quaſi non acceperis * Et ſanè
D. Auguſtinus hoc Scripturæ loco convictum ſe eſſe fa-

tetur, vt opinionem, quam antea ea de re falſam conce-
perat, damnaret. Senſerat enim (vt ipſe loquitur) gratiam
Dei in eo tantùm conſiſtere, quòd in præconio veritatis Dei vo-
luntas nobis reuelareturns vt autem prædicato nobis Euangelio
conſentiremus, noſtrum eſſe proprium, & ex nobis eſſe. Item er-
raui (inquit) cum dicerem, noſtrum Aſſe credere & velle, Dei au-

tem, dare credentibus & volentibus facultatem operandi.

S. 27. Hæc doctrina in Sacris literis ſolidiſſima fun-
damenta habet, & Auguſtanæ Confeſſioni, aliisque ſcriptis
publicis & approbatis, quorum ſupra mentionem fecimus,
planè conformis eſt: quemadmodum dicta, quæ recitabi-
mus, luculenter teſtantur.

§. 23. In

ðð

ARELBITRIIO. 637
S§. 23. In Articalo XX. Auguſtana Confeſio hæc verba ha- Aug. Con-
bet: Humanæ vires ſine Spiriu ſancto plenæ ſunt impiis affelti- feſſio. p. 21.
bus, & ſunt imbecilliores, quàâm vt Bona Opera poſſint efficere co-
ram Deo. Adbæc, ſunt in poteſtate Diaboli, dui impellit hom nes
ad varia peccata, ad in p as opiniones, ad manifeſta ſeelera.
Item: Quia per fädem accipitur Spiritus Sanctus, iam corda re-
nouantur, & induunt nouos affeltus, vt parere Bona Opera
poſſint.
S§. 24. Ex his manifeſtum eſt, quòd Auguſtana Con- Joh. 5 414.
feſſio hominis voluntatem in rebus Spiritualibus haud- le r,
quaquam l'beram pronunciet: ſed affirmet, hominem eſſe gbr. 2,7.
in Diaboli poteſtate: Quomodò igitur ſuis ipſe viribus ad
Euangelion, aut ad Chriſtum, fide apprehendendum, ſe
conuertere poſſet?
§. 2 5. Apologia Confeſſionis de Libero Arbierio ad hunc Apologia.
modum docet: Non adimimus humanæ veluntati libertatem. Supra Art. 18.
Habet enim libertatem in operibus & rebus diligendis, quas Ratio Confeſſionis.
. . Y . g . . . p. 17. 66. 85.
per ſe comprehendit:? poteſt aliquo modo eſfycere iuſtitiam civilem: 95. 637.
quanquam tanta eſt vis concupiſcentiæ, & Diabolus, qui eſt efſf-
cax in impiis, naturam irritat ad varia delicta, &c. Et pauloô
poſt: Humana corda ſunt ſine Spiritu ſantcto, ſine timore Dei, Matth. 7, 18.
ſine fiducia erga Deume igitur ſunt impia. Porrò: arbor mala non p. 196.
poteſt ferre bonos frultus. Et ſine Ede impoſſibile eſt placere Deo. Ebr. u, 6.
Teitur, etiamſi concedimus Lihero Arbitrio libertaten & faculta-
tem Externa Legis opera effciendi, tamen illa ſEpiritualia non tribue-
mus Libero Arbitrio, ſcilicet, verè timere Deum, verèò credere⸗
Deo. Nam animalis homo, hoc eſt, homo tantum naturalibus vi- I. Cor. 2,14.
ribus utens, non percipit ea quæ ſunt Dei. Hæc ſatis clarè te-
ſtantur, quòd Apologia humanæ voluntati nullas vires at-
tribuat, vel bonum inchoandi, vel ex ſeſe cooperandi.

§. 26. In Articulis Smalcaldicis ſequentes errores de Li- Artic. Smal-
bero Arbitrio reiiciuntur: Quòd homo Liberum habeat Arbi- caldici.
trium bonum agendi & malum omittendi. Et poſt aliqua: Tan-De Peccato O-

quam error repudiatur, cum docetur: ad Bona Opera⸗ riginis, p. 290.
t⸗=

638 II. DE LIrSERO
pag. 29. facienda gratiam Spiritus Sankti non eſſe neceſſariam .

TIbid. De Pœ- §. 27. Præterea in Articulis Smalcaldicis hæc leguntur:
nitentia. Et hæc pœnitentia in Chriſtianis usazut ad mortem durat. Lucta-
Romm'5 tur enim cum reliquiis peccati in carne, per totam vitam: quem-
Saleze w.“ admodum D. Paulus teſtatur, ſe acaeri cum lege membrorum ſuo-
rum. Hoc autem non ſit propriis viribus, ſed Spiritus Santti dono,
quod remiſtonem peccatorum ſtatim ſequitur. Hoc donum quo-
tidiè aliquid de reliquiis peccati expurgat, & in hoc incumbit, vt
hominem verè mundum & ſanttum reddat. Hæc verba pror-
ſus nihil de noſtra voluntate loquuntur: neque dicunt,
quòd ea, etiam in renatis, aliquid ex ſeſe operetur, ſed
omnia Spiritus Sancti dono adſcribunt: quòd hominem
emundet, & de die in diem meliorem & ſanctiorem fa-

ciat: & ab eo opere vires noſtræ propriæ prorſus exclu-
duntur.

Catechiſmus S. 2 8. Maior D. Lutheri Catechiſmus ſi habet: Illius
Maior. Catholicæ Chriſtianæ Eccleſiæ ege uoque par ſum & membrume
De tertio ar- omnium bonorum, quæ ipſa habet, Pariceps & conſorse per Syi-
ticulo Symbo- zitum Santtum enim ad eam eommunionemn cleſtium bonorum
li Apoſtolici. itroductus, & Eccleſie ſum inſertus: Hoc videlicet medio, quòd
P· 476. verbum Dei audiui, & adbuc audios Roc enim initium 2. „Per
quod aditus ad Eccleſiam Dei nobis patet.

Joh. 3, 44. §. 29. Antequam enim inquit Lutherus in Catechiſino)
Epheſ. 2,2. in Eccleſiam Chriſti introducti ſumus, viliſſima Diaboli mancipia
Ebr. 2, 1. eramus: Qulibppe qui de Deo & Chriſto nihil noueramus. Spiri-
2. Tim. z2. zs Sanécus autem manet cum ſancta Eccleſia Catholica ad novise-
ſimum usque diem: Et per Eccleſiam nos ſanat, eiurque opera uti-
tur in docendo & propagando Dei verbot per quod ipſe ſantctiſicatio-
nem noſtum operatur & promouet“ vt de die in diem profcia-
mus, & in ſide confirmemur, atque in ſerendis bonis fidei ſructibus,
quos ipſe eßicit, Progreſſu Jubinde maiores faciamus. In his
omnibus, quæ iam & Catechiſmo recitauimus, Liberi
noſtri Arbitrii, aut cooperationis noſtræ, ne vno qui-

dem

AREFEIT KI O, 639
dem verbulo fit mentio: ſed omnia Spiritui Sancto at-
tribuuntur: Quòd, videlicet, nos per Miniſterium
Verbi in Eccleſiam Dei introducat, in qua nos ſancti-
ficet, & efficiat, vt & in Fide & in Bonis operibus profi-
ciamus.
S. 30. Quamuis autem renati, etiam in hac vita eousque

progrediantur, ut Bonum velint, eoque delectentur, & be-

né agere atque in pietate proficere ſtudeant: tamen hoc
ipſum (vt paulò ante dictum eſt) non à noſtra voluntate,
aut à viribus noſtris proficiſcitur: ſed Spiritus Santtus (vt
Paulus ipfe de hac re loquitur) ovemtur in nobis & VELL E

G PERFICERE. Quemadmodum etiam alibi Apoſtolus Epheſ. 2,6, 0.
hoc opus ſoli Deo tribuit, cum inquit: Lſßus enim ſumus Philip. 2, 13.

ura, creati in Chriſto Jeſu, in operibus bonis, dua Præparavit
Dens, ut in illis ambilemus.

S. 31. In Minore Catechiſmo D. Lutherus, piæ ſanctæque Catechiſmus
memoriæ, libero noſtro arbitrio prorſus nihil virium tribuit, Minor.
quibus ſe homo ad iuſtitiam præparare, aut eam quærere b. 353. 356.
poſſet. Contrà verò docet, Hominem excæcatum & captiuum P. 357

tantummodò voluntati Satanæ parere, & ea, que Deo diſplicent,
facere. Quarè non eſt in hoc negotio ſommnianda vlla
Cooperatio Voluntatis noſtræ, in hominis conuerſione-.

Etenim neceſſe eſt, vt bomo diuinitus trahatur, & ex Deo re- Johan, 6,

naſeatur- Aliàs nulla in cordibus noſtris cogitatio eſt, quæ
à ſeipſo, ad Euangelion Chriſti fide amplectendum, ſeſe
conuerteret. Hoc negotium D. Lutherus in libro ſuo, de
Servo Arbitrio contra Eraſmum edito, egregiè & ſolidè ex-
plicuit, atque ſententiam ſuam piam & inuictam eſſe de-

mBaonſtrauit. Poſtea verò, in Commentario illo præclaro

quem in Genefin ſcripſit, (præcipuè in explication 26. a.i-
tis) eandem repetiuit & declarauit. Eo loco etiam alias
quasdam peculiares ab Eraſmno motas diſputationes (ver-
bi gratia, de Abſoluta Necesſitate) attigit: & quomodò
ea intelligi & accipi velit, contra omnes finiſtras ſuſcipio-
nes & corruptelas, pia explicatione benè muniuit. Ea hic
repe-⸗

Synergia
falſa.

640 II. DE LIBERO
repetita eſſe volumus: & vt diligenter legantur atque ex-
petantur, omnes hortamur.
§. 32. Quarè non rectè & ſincerè docetur, cum fingitur:
Hominem adhuc tantum habere virium, vt Euangelion fide
amplecti, eoque ſeſe conſolari cupiat: & hoc modo huma-
nam voluntatem in conuerſione aliquo modo cooperari.
Hæc enim falſa opinio, Sacroſanctæ Scripturæ, piæ Augu-
ſtanæ Confeſſioni, eiusdem Apologiæ, Smalcaldicis articu-
lis, Maiori & Minori Catechiſinis Lutheri, & aliis huius ex-
cellentiſſimi & diuinitùs illuminati Theologi ſcriptis re-
pugnat.

Enthuſiaſmus S. 33. Non ignoramus autem, & Enthuſiaſtas & Epicureos

impius.
Pp. 649.

.

pia hac, de Impotentia & Malitia Naturalis Liberi Arbitrii,
doctrina (qua Conuerſio & Regeneratio noſtra ſoli Deo,
nequaquam autem noſtris viribus tribuitur) impiè, turpi-

ter, & malignè abuti. Et multi impiis illorum ſermonibus

offenſi atque deprauati, diſſoluti & feri fiunt, atque omnia
pietatis exercitia, orationem, ſacram lectionem, pias medi-

tationes, remiſsè tractant aut prorſus negligunt, ac dicunt:

Quandoquidem propriis ſuis naturalibus viribus ad Deum
ſeſe conuertere nequeant, perre cturos ſe in illa ſua aduerſus

Deum contumacia: aut expectaturos, donec à Deo vio-
lenter, & contra ſuam ipſorum voluntatem conuertantur.

Et cum in hiſce Spiritualibus rebus nullam agendi faculta-

tem habeant, ſed totum illud converſionis negotium ſoli-
us Spiritus ſanéti operatio ſit, negant ſe porrò Verbum Dei
vel audituros vel lecturos, aut Sacramento vſuros: ſed ex-

pectare velle, donec ipfis Deus immediatè cœlitùs dona

ua infundat, vt reuera in ſeipfſis ſentire & experientia ipſa
certiores fieri poſſint, ſe à Deo conuerſos eſſe. Alii verò vt
infirmæ & perturbatæ mentes, non ſatis rectè intellecta pia
noſtra doctrina de Libero Arbitrio, fortaſſe in triſtes has co-
gitationes & periculoſam dubitationem incidere poſſent:
n ſint à Deo electi ?& An Deus donailla per Spiritum ſan-
RKum in ipfſis operari velit? præſertim cum in cordibus ſuis
non adeò firmam & flagrantem fidem, promptamque dbe⸗
ien-

.
l
“
r
“
4

ARBITRIO. 641
dientiam, ſed ſolummodò meras infirmitates, miſerias & an-
guſtias ſentiant.
§. 34. Eas ob cauſas (ne vel ad dexteram vel ad ſini- Modus Con-
ſtram quisquam nimiùm declinet) porrò è Verbo Dei do- vethonts.
cebimus: Quomodo homo ad Deum conuertatur? Quibus me- Ordinatus.
diis (videlicet per Verbum vocale, & per Sacramenta) Si- I. 2.
ritus Santctus in nobis eficax ſit, & veram peanitentiam, fdem, b. 13. 303. 65.
nouasque ſpirituales vires ac facultates ad benèò agendum, in cor-

dibus noſtris operari & largiri velit? & Quemadmodum nos erga 3.

oblata illa media gerere, & is quomodo vii debeamus?

§. 35. Non eſt voluntas Dei, ut quisquam pereat. ſed vult,
ut omnes homines ad ipſum conuertantur, & aternam ſalutem
conſequantur. Pivo ego, (inquit Dominus) nolo mortem pec- II. Pet 3, 9.
catoris: ſed ut conuertatur & vivat. Sic enim Deus dilexit mun- Ezech. 33, 1I1.
dum, ut Filium ſuum vnigenitum daret: ut omnis, qui eum credi-
derit, non pereat, ſed habeat vitam æternam Joh. 3, 16.

S. 36. Præterea Deus Optimus Maximus pro ſua ineffa- Revelatur.
bili bonitate & clementia curat, vt & ipfius diuina & immo-
ta Lex, & mirandum Conſilium ipſius, de Liberatione noſtra,
ſanctum videlicet Euangelion (quod ſolùm ſalutem rebus
noſtris deſperatis adfert) de æterno Filio ſuo, Saluatore &
Redemtore noſtro leſu Chriſto, publicè annuncientur, Rom. n 16.

Ea Euangelii prædicatione æternam Eccleſiam ſibi & gene- .15 19.

16 4 1 I. Petr. 1, 35.
re humano colligit: & in hominum mentibus veram pœ-I per. ,5.

nitentiam, agnitionem peccatorum, & fidem veram in Fi- I. Io. 1,3. c 4,6.
lium Dei, leſum Chriſtum, operatur. Et viſum eſt Deo, p 6ι½. 6.3.
er hoc medium, & non alio modo, nimirum per Verbum . e⸗ at. J.
fuum, cum id vel auditur vel legitur, & per Sacramento- Sarr ad Deam.
rum legitimum vſum, homines ad æternam ſalutem vocare, Auditu, cu-
ad ſe trahere, conuertere, regenerare, & ſanctificare. Quia a, per nos.
in Dei ſapientia ( inquit Apoſtolus) non cognouit mundus per 4 Por⸗ 1
ſapientiam Deum.: placuit Deo per ſtultitiam Prædicationis ſal- I. Cor , ri.
vos facere credentes. Mitte (inquit Angelus Cornelio Actor. c.10,16. c. 1,26.
10,6.) in Loppen, & accerſe Simonem, qui cognominatur Petrus, aber , 26.
7 S qui 32: FK.

*

Rom. lo, 17.

Mandatus.

pe 647.

EFacilis.

P· 6y· 644.

Promotus.

64² II. D E LIBERO
qui loquetur tibi verba, in quibus ſaluus eriê ta, & univerſa do-
mus tua. Fides eſt ex auditu (inquit Apoſtolus:) auditus au-
tem per Verbum Dei. Sanctifica eos in veritate tua (orat Chriſtus

pro Eccleſia) Verbum Tuum eſt veritas, &c. Oro autem Pro

iis etiam, qui per ſermonem ipſorum in me ſunt credituri. Jo-
han. 17, 17.
§S. 37. Eam ob cauſam æternus Deus Pater cœleſtis cæli-
tus de Filio ſuo dile to, & de omnibus qui ipfius nomine
pœnitentiam & remiſſionem peccatorum præcdicant „cla-
mat: HVNG AVDITE. Matth. 3, 17. 6.17, 5.
6. 3 8. Hanc Verbi Dei prædicationem audire oportet⸗
omnes, qui æternam ſalutem cupiunt. Prædicatio enim
Verbi Dei, & eiusdem auſcultatio, ſunt Spiritus Sanéti in-
ſtrumenta, cum quibus, & per quæ efficaciter agere, & ho-
mines ad Deum conuertere, atque in ipſis & velle & perfi-
cere operari decreuit Pbhil. 2, wW5. .
S. 39. Hoc Dei Verbum homo, etiam nondum ad Deum

conuerſus, nec renatus, externis auribus audire aut legere

oteſt. In eiusmodi enim externis rebus homo adhuc, etiam
poſt lapſum, aliquo modo liberum arbitrium habet: vt in
ipſius poteſtate ſit, ad cœtus publicos Eccleſiaſticos acce-
dere, Verbum Dei audire, vel non audire.
§S. 40. Per hoc medium ſeu inſtrumentum, prædicatio-

nem nimirum, & auditionem Verbi, Deus operatur: emol-

lit corda noſtra, trahitque hominem: vt ex concionibus Le-
gis & peccata ſua, & iram Dei agnoſcat, & veros terrores,
atque contritionem in corde ſuo ſentiat. Et per annun-
ciationem ac meditationem Euangelii, de gratuita & cle-
mentiſſima peccatorum remiſſione in Chriſto, ſcintillula
ſidei in corde ipſius accenditur, vt remiſſionem peccato-
rum propter Chriſtum amplectatur, & ſeſe promiſſione-
Euangelii erigat: & hoc modo Soiritus Santctu, qui hæc
omnia operatur, in corda credentium mittitur. Gal. 4, 6.

§. 41. Etſi autem vtrunque, tum concionatoris plantare &
rigare,

ARBITRI O.D 64 3
rigare, tum auditoris currere & velle, fruſtrà omninò eſſent, Rom. 9, 16.
neque conuerſio ſequeretur, niſi Spiritus ſancti virtus &
operatio accederet: qui per Verbum prædicatum & audi-
tum corda illuminat & conuertit, vt homines Verbo cre-
dere & aſſentiri poſſint: tamen neque concionator neque
auditor de hac Spiritus ſancti gratia & operatione dubi-
tent. Quin potius vterque certò ſciat, ſi verbum Dei, iux-
ta mandarum & voluntatem Dei, purè & ſincerè prædica-
tum fuerit, & homines diligenter & ſeriò auſcultauerint,
illudque meditati fuerint, certiſſimè Dominum gratia ſua
præſentem adeſſe, & largiri ea, vt paulò ante dictum eſt,
quæ homo aliàs ſuis propriis viribus neque accipere neque
dare poteſt. De præſentia enim, operatione & donis Spi-
ritus ſancti non ſemper ex ſenſu (quomodo videlicet &
quando in corde ſentiuntur) iudicari debet aut poteſt. Sed
quia hæc ſæpè multiplici infirmitate contecta ſunt, ex pro-
miſſione verbi Dei certò ſtatuere debemus, quòd ver-
bum Dei prædicatum & auditum reuera ſit minißerium &
organon Spiritus ſancti, per quod in cordibus noſtris officax eſt, &
operatur. II. Cor. 2, I14, I).
8S. 41. At ſi homo quispiam neque Verbum Dei au-Keiectus.
dire neque legere velit, ſed potius Miniſterium verbi & Ec-
cleſiam Dei contemnat, & in peccatis ſuis pereat, is neque
ex æterna Dei prædeſtinatione quicquam conſolationis
capere, neque miſericordiam apud Deum conſequi poteſt.
CHRISTVS enim, in quo electi ſumus, omnibus homini-
4 bus clementiam ſuam in Verbo & Sacramentis offert, &
P ſeriò vult, vt Verbum Illud audiatur: ac promiſit, vbicun-
que duo zut tres in nomine eius congregati fuerint, & Verbum eius
Piè tractauerint, ibi ſe in medio ipſorum adſuturum. Matth. 15,20.
1. 25, 20.
§. 42. Quare cum homo prophanus inſtrumenta ſeu me-
dia Spiritus ſancti contemnit, neque verbum Dei audire vult, Act. 13,46.
non fit illi iniuria, ſi à Spiritu ſancto illuminetur, ſed
in tenebris infidelitatis ſuæ relinquatur, & pereat. De hac
. SS 2 re

5 5t

P. ẽn 635.637

Pubtio quæ.
Iob. 6, 44.

Ephel. 2, 6.

644 II. D E LIBERO
re ſic ſcriptum extat: Quoties (inquit Chriſtus) volui congre-
gare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos ſuos ſub
alas, & NOLVISTI. Matth. 23, 35.
§. 43. Et huius recuſationis & rebellionis ratione rectè
etiam dici poteſt, hominem non eſſe lapidem aut truncam. La-
pis enim aut truncus non reluctatur ei, à quo mouetur:
ſed neque intelligit aut ſentit, quid ſecum agatur: ſicut
homo non-renatus Deo ſua voluntate reluctatur, donec
ad Dominum conuerſus fuerit. Et verum quidem eſt,
quòd homo, etiam ante conuerſionem, ſit creatura ratio-
nalis, quæ intellectum & voluntatem habeat: (intelle-
Rtum autem, non in rebus diuinis, & voluntatem, non vt
aliquid boni & ſani velit:) ſed tamen ad conuerſionem ſuam
(vt ſæpe iam eſt dictum) prorſus nihil conferre poteſt. Et
hac in parte multò eſt deterior lapide aut trunco: quia re-
pugnat verbo & voluntati Dei, donec Deus eum à morte
peccati reſuſcitet, illuminet atque renouet. Etſi autem
Dominus hominem non cogit, vt conuertatur: (qui enim
ſemper Spiritui ſancto reſiſtunt, & veritati agnitæ perſeue-
ranter repugnant: quod S. Stephanus induratis Iudæis
tribuit: hi non conuertuntur:) attamen trahit Deus ho-
minem, quem conuertere decreuit. Sic autem eum trahit,
vt ex intellectu cœcato, illuminatus fiat intellectus, & ex
rebelli voluntate fiat promta & obediens voluntas. Et hoc
ipſum Scriptura vocat, NOVVM COR CREARE. Deut. 50, 6.
Jer. 24, 7. Ez. Il, I9. C. Iö, 31. c. 36, 26. Tay. 9, 4, 17.
S. 44. Eam ob cauſam etiam non rectè dicitur: Homi-
nem in rebus Spiritualibus habere MODVM AGENDI aliquid,
quòd ſit bonum & ſalutare. Cum enim homo ante conuer-
ſionem in peccatis mortuus fit: non poteſt in ipſo aliqua
vis ad benè agendum, in rebus ſpiritualibus, ineſſe: itaque
non habet modum agendi ſeu operandi aliquid in rebus
diuinis. Quando verò de eo agitur, quomodo Deus in
homine operetur? verum quidem eſt quòd Deus alium mo-
dum agendi habeat in homine: vtpote in creatura rationa-

& alium modum in alia aliqua irrationali creatura“,

vel

W 5 . —

MM

RðHx

A RBITRIO. 645

vel in lapide aut trunco: nihilominus ea de cauſa homini,

ante conuerſionem ſuam, modus agendi aliquid boni in re-
bus diuinis, tribui non poteſt. Quando verò iam homo eſt
conuerſus & illuminatus, eiusque voluntas renouata eſt:

tunc homo vVLT BONVM, quatenus renatus & nouus ho-

mo eſt- & lege Dei delectatur, ſecundam interiorem hominem. Rom. 7, 23.
Et in poſterum tantum boni, & tamdiu bonum operatur,
quantum, & quamdiu à Spiritu Dei impellitur: ſicut D.
Paulus ait: Qui Wiritu Dei aguntur, bhi ſunt ſilii Dei. Hæc Rom. 8, 14.
autem agitatio Spiritus ſancti non eſt coactio: ſed homo
conuerſus ſponte bonum operatur: quemadmodum-
David inquit: Peoſt victoriam tuam populus tuus tibi Sonta- Pſal. 110, 3.
neus offeret. Et tamen ſimul, etiam in renatis lusta carnis
& ſpiritus reliqua manet, de qua Paulus ait: Delector lege Rom. 7,18, 24.
Dei ſecundum interiorem hominem: video autem aliam legem in
membris meis, repugnantem legi mentis meæ, & captiuantem me in
lege peccati, quæ eſt in membris meis. Et ibidem: Seruio igitur
mente legi Dei, carne verô, legi peccati. Et ad Galatas inquit:
Cero concupiſcit aduerſus Spiritume Spiritus autem aduerſus cax-
nem. Hæc enim ſibi inuicem aduerſantur, at non quaæcunque vul-
tis illa faciatis. Galat. J, 17.

S. 4. Ex his conſequitur, quàm primum Spiritus ſanctus, Cooperatio
per Verbum & Sacramenta opus ſuum, Regenerationis & hominis
Renouationis in nobis inchoauit, quòd reuera tunc per vir- cepta.
tutem Spiritus ſancti cooperari poſſimus ac debeamus: p. 55;5 651. 652.
quamuis multa adhuc infirmitas concurrat. Hoc verò
ipſum, qnòd cooperamur, non ex noſtris carnalibus & natu-
ralibus viribus eſt, ſed ex nouis illis viribus & donis, quæ Spi-
ritus ſanétus in conuerſione in nobis inchoauit. In quam
ſententiam D. Paulus expreſſis verbis grauiter hortatur,
vt curemus, ne, tanquam Dei cooperarii, fruſira Dei gratiam ac- 2². Cor. 6, 1.
ceperimui. Quod tamen ſic, & non aliter intelligendum““ε%⁰
eſt: hominem iam conuerſum tantum atque tamdiu be-
nè operari, quantum & quamdiu à Deo per Spiritum-,
ſanétum, ducitur, regitur & gubernatur. Quamprimum
. 852 3 enim

PEBaptiſmo.

Rom. 8, 23.
Cc. 7, 18, 24.
Gal. 5» 17.

Conrerſio
relapſt.

P. Ij· 300. 563.

646 II. D xE L. I B ER O
enim Dominus clementem fuam manum ab ipſo retra-
heret, homo quidem ne ad minimum momentum in obe-
dientia diuina perſeuerare poſſet. Si quis verò Pauli di-
Rum in ea ſententia accipere vellet, quaſi homo conuer-
ſus vnà cum Spiritu ſanéto eo modo cooperaretur, quem-
admodum duo equi ſimul vnà currum trahunt, equidem
hoc citra veritatis diuinæ ia turam concedi haudquaquam
poſſet.
§. 46. Quapropter ingens diſcrimen eſt inter homines
baptizatos & non baptizatos. Cum enim, iuxta Pauli do-
Qrinam, omnes qui baptizati ſunt, Cbriſtum induerint, & reueraà

Ent renati: habent illi iam liberatum arbitrium: hoc eſt, rur-

ſus liberati ſunt: vt Chriſtus teſtatur. Vnde etiam non mo-
dò Verbum Dei audiunt, verum etiam, licet non ſine mul-
ta infirmitate, eidem aſſentiri, & fide amplecti poſſunt⸗
Cuùm enim in hac vita tantùm primitias Spyiritus acceperimus, &
regeneratio in nobis nondum ſit abſoluta, ſed ſolummodò
inchoata: manet perpetua quædam lucta inter carnem &
Spiritum etiam in electis & verè renatis hominibus. Et
quidem non modô inter Chriſtianos magnum diſcrimen
deprehenditur: quorum hic infirmus, ille robuſtus eſt
Spiritu: verùm etiam hanc diuerſitatem quilibet Chriſtia-
nus in ſemetipſo animaduertere poteſt, ſe nunc quidem
excelſo animo eſſe, & ad omnia virtute Spiritus paratum
promptumque, nunc verò paruo & abiecto: & iam qui-
dem charitate ardere, firmum in fide & ſpe eſſe, poſt verò
frigere, & imbecillitatem ſuam ſentire. H
8S. 47. Cum verò homines baptizati contra conſcientiam
aliquid patràrint, & peccato in mortali ſuo corpore domi-
nium conceſſerint, atque ita Spiritum ſanctum in ſeipfſis
contriſtarint, & excuſſerint, non opus eſt quidem, vt reba-
ptizentur: neceſſe eſt autem, vt rurſus conuertantur: de
qua re ſæpe alias dictum eſt. . HM
§. 48. Hoc enim certiſſimum eſt, in vera Conuerſione

(1) Inmutationem, (2) Renopationem, & (3) Motum fieri oportere
in

2*

A REBIT RIO. 647
in hominis Intellectu, Voluntate, & Conde: vt nimirum, homi-
nis mens, 1. peccata agnoſcat, 2. iram Dei metuat, 3. à pec-

cato ſeſe auertat, 4. promiſſionem gratiæ in Chriſto agno-

ſcat & apprehendat, 5. pias cogitationes animo agitet,,
6. bonum propoſitum habeat, 7. atque diligentiam in mo-
ribus ſuis regendis adhibeat, & 8. contra carnem pugnet.
Vbi enim nihil horum fit, ibi procul dubio etiam non eſt
vera ad Deum conuerſio. Si autem quæſtio ſit de cAVSA
EFFICIENTE, hoc eſt, quisnam hæc in nobis operetur? vnde

homo hoc ipſum habeat? & quomodo id conſequi voſſt ? hæc pia

doRtrina oſtendit horum bonorum fontem, hoc videlicet
poſſint: Deus ineffabili bonitate & miſericordia nos præ-

tiari curat: & per verbi ſui prædicationem & meditationem,

fidem, aliasque pietatis virtutes in nobis accendit: ita

quidem, vt hæc omnia ſolius Spiritus ſancti dona ſint at-
que operationes. Quin etiam hæc ſincera doctrina oſten-
dit nobis media, per quæ Spiritus ſanctus hæc, quæ dixi-
mus, in nobis vult inchoare & efficere: & monet, quomo-
do hæc dona conſeruentur, confirmentur & augeantur: &
hortatur, vt gratiam illam diuinam non fruſtra axceperimus?
ſed vt dona illa exerceamus, cogitantes, quâm graue ſit
eccatum, tales Spiritus ſancti operationes impedire, aut
illis reſiſtere. 2. Cor. 6, 1. 14
S. 49. Ex hac ſolida totius doctrinæ de Libero Arbitris
explicatione, de quæſtionibus illis, quæ iam multis annis
in Eccleſiis quibusdam Auguſtanæ Confeſſionis agitatæ
ſunt, iudicari poteſt. Verbi gratia: quoòd quæſitum fuit:
An homo ante, in, vel poſt conuerſionem Spiritui ſancto revugnet?
vel purdò paſſiub ſe habeat 7 An homo convertatur vt truncus?
An Spiritus Sanlctus detur repugnantibus ?à An converſio he-
minis fiat per modum coactionis ?à Hæc atque huiusmodi
multa, iuxta recitatam piam noſtram de hoc articulo
§s 4 doctri-

2. 3 P. 65f.
4. 5. Sz⸗

modo. Cüm naturales hominis vires ad veram conuer-". Cor. 2, 14.
ſionem nihil conferre, aut quicquam adiumenti adferre ²2 Cor. 2, .1s,

venit: & Euangelion (per quod Spiritus ſanctus conuer- b 641. 646.
ſionem & renouationem in nobis operari vult) annun-

64 8 II.. DE LIBERO
doctrinam, facilè diiudicari, & contraria falſa dogmata a-
gnoſci, redargui atque reiici poſſunt.
I. Reprobata, S§. 5o. Repudiamus igitur primò Stoicorum & Mani-
Stoico Mani- chæorum furores, qui aſſeruerunt: Omnia quæ funt, neceſſa-
chaæa neceſt- riò fieri, & quidem eo, quo fiunt, & non al I0 modo:⸗ & , hon inem
Ias. p. 553. coactum omnia facere. Et, quòd homo etiam in externis nul-
lam omninè libertatem (ad externam ciuilem iuſtitiam, &
diſciplinam honeſtam præſtandam, & ad vitanda externa
peccata & flagitia) habeat: aut, quòd hominis voluntas ait
externa ſzelera, libidines, rapinas, cædes &c. violenter CO⸗
gatur.
II. Pelagica S. 51. Reiicimus etiam craſſum illum Pelagianorum
errorem: quòd Liberum Arbitriun ex propriis naturalibus viri-
bus, ſine Spiritu ſancto, ſeſe ad Deum conuertere, Euangelio cre-
dere, legem Dei etiam toto corde implere, atque hac libera
& ſpontanea ſua obedientia remiſſionem peccatorum & vi-
tam æternam promereri poſſt. W .
III. Papifi- §S. 52. Reprobamus præterea Papiſtarum & Scholaſti-
cum Initium. corum errorem, qui aliquanto ſubtiliùs falſam opinionem
Caſſani, Eau- ſuam propoſuerunt. Hi docuerunt, quòd homo naturalibus
ſti Rhegiens. ſuis viribus initium ad agendum bonum & ad conuerſionem
Bellarmin. I.6, ſuam facere poſſit: ſed quia infirmior ſit, quàm vt benè cæpm
d. L.A. c. 4, perficere queat: Spiritum Sanctum illa quæ naturalibus pro-
priis viribus inchoata erant, adiuuare & abſoluere.
IV. Sner. §. 53. Repudiamus & Synergiſtarum dogma: qui fin-
kiſmus. gunt, hominem in rebus ſpiritualibus non prorſus ad bonum
b. 553· eſſe emortuum, ſed tantum grauiter vulneratum & ſemimor-
mum eſſe. Et aſſerunt, quamuis Liberum Arbitrium infirmi-
us ſit, quàm vt initium facere, & ſeipſum propriis viribus
ad Deum conuertere, & legi Dei toto corde obedire poſſit⸗:
tamen ſi Spiritus ſanctus conuerſionem inchoet, & nos per
Euangelion vocet, gratiam ſuam, remiſſionem peccato-
rum, & vitam æternam nobis offerat, tunc Liberum Arbi-
trium propriis ſuis naturalibus viribus Deo occurrere, & aliquo
modo (aliquid ſaltem, etſi parum & languidè) ad conuer-

ſionem ſuam conferre, eam adiuuare, cooperari, ſeſe ad

Symolergia.
P· 553.

ARBITR ILOM, 9 49
gratiam præparare & applicare, eam apprehendere, ample-
ti, Euangelio credere, & quidem in continuatione & con-
ſeruatione huius operis propriis ſuis viribus, vnà cum Spiritu
ſancto COOPERARI POSSE.
S. 54. Contra hunc errorem ſupra luculenter demon-
ſtratum eſt, quòd facultas applicandi ſe ad gratiam non ex
naturalibus propriis viribus, ſed ex ſola Spiritus ſancti ope-
ratione promanet.
§. 5. Relicimus etiam Pontificum & Monachorum do-V. Papiſtica
Rrinam: quòd homo poſtquam regeneratus eſt, Legem Perfectio.
Dei in hac vita perfeltè implere poſſit: & quòôd per hanc im- p. 291. 54.
pletionem legis coram Deo iuſtificetur, & vitam æternam pro-
mereatur. H
S. 76. Ab altera parte magna ſeueritate & pio zelo re- VI. Entbu-
darguendi ſunt Enthuſiaſtæ, neque in Eccleſia ferendi: qui ſiaſt. Ilapſus.
ſomniant, Deum ſine omnibus medis, ſine auditione verbi P. 13. 54. 640,
Dei, & ſine vſu Sacramentorum hominem trahere, illumi-
nare, iuſtificare, & ſaluum facere. H
S. 57. Eorum etiam errorem reiicimus, qui fingunt: VII. Nacia-
Deum in conuerſione & regeneratione nouum cor, atque adeò niſmus.
nouum hominem ita creare, vt veteris Adami Subſtantia & eſ-
ſentia (præſertim verò anima rationalis) penitúùs aboleatur,
& noua animæ eſſentia ex nihilo creetur. Hunc errorem
expreſsè refutat B. Auguſtinus, in explicatione Pſalmi ay. quo
loco dictum Pauli: Deponite veterem hominem &. adfert & T. VIII. p. 80.
interpretatur, hiſce verbis: Ne aliquis arbitretur, deponendam r bat. in z.
eſſe aliquam ſulſtantiam, cxpoſuit quid eſſet, deponite veterem ho- SS
minem, & induite nouum &öc. cum dicit in conſequentibus: qua- v. 25.
propter deponentes mendacium, loquimini veritatem
Eecce hoc eſt deponere veterem hominem,, & induere nouum. Eph.
IV, 22. H
§. 58. Repudiamus etiam ſequentes loquendi formas, VIII. Conuer.
ſi quis iis citra declarationem vtàtur: quòd hominis volun- ſio coacta.
tas ante conuerſionem, in ipſa conuerſione, & poſt conuer- p. 554.
ſionem Spiritui ſancto repugnet: & quòd Spiritus ſanctus
detur ipſis repugnantibus.
§s 5 §. 59· Ex

650 II. D E LIBXRO

Nulla unle §S. 59. Ex ea enim, quam paulò ante recitauimus, expli-

b. 64. 646.

p 656.
Joh. 54.

Baſilius.

catione manifeſtum eſt, vbi per Spiritum Sanéctum in homi-
nis intellectu, voluntate & corde prorſus nulla fit immutatio
ad bonum, & homo promiſſioni diuinæ fidem non adhibet,
& à Deo non ad accipiendam gratiam præparatur, ſed totus
Verbo Dei repugnat, quòd ibi nulla fiat conuerſio: neque
etiam (hac quidem ratione) fieri poſſit. Conuerſio enim ho-
minis talis eſt immutatio, per operationem Spiritus Sanéti,
in hominis intellectu, voluntate, & corde, quà homo (ope-
ratione, videlicet, Spiritus ſancti) poteſt oblatam gratiam
apprehendere. Et quidem omnes illi, qui operationi & mo-
tibus Spiritus ſancti (quæ per Verbum fiunt) contumaciter
& perſeueranter repugnant, non accipiunt, ſed contriſtant
& amittunt Spiritum ſanctum. Eph. 1, 30.
S. 60. Manet quidem etiam in renatis rebellio quædam,
cuius Scriptura mentionem facit: quòd, nimirum, caro con-
cupiſeit aduerſus Spirituu quòd carnales concupiſcentiæ aduerſus
animam militant: & quòd lex illa in membris legi mentis repu-
gnat. Galat. 5, 17. I. Pet. 2, II. Rom. g, 24. =
S. 67. Homo autem non renatus, Deo prerſus rebellis
eſt, & totus eſt ſeruus peccati. Renatus verò delectatur lege
Dei, ſecundum interiorem hominem. Videt autem nihilominus in
membris ſuis legem peccati, üz legi mentis repugnat. Quare
mente quidem ſeruit legi Dei, carne verò legi peccati. Ad hunc
modum vera de hoc negotio ſententia ſolidè, perſpicuè &
dextrè declaranda & docenda eſt. Rom. 6, 16. C. 7, 23.

S. 62. Quòd verò attinet ad phraſes & dicta Chryſoſto-

Chryſoſtomg. mi & Baſilii: Trabit Deur, ſed volentem trahite Tantum velis,

p. 554·
Ob bac no-

mina turbæ
Helmſtad.
P: 555*

& Deus præoccurrit. Item, quòd attinet ad doctorum Scho-
laſticorum & Pontificiorum dictum: Hominis voluntas in con-
verſione non eſt otioſa, ut truncus: ſed agit aliquid &c. quia di-
Gta illa pro confirmando maturali libero arbitrio in conuer-
ſione hominis, contra doctrinam gratiæ Dei originaliter à pri-
mis authoribus introducta ſunt: ex propoſita declaratio-
ne manifeſtè apparet, formæ ſanorum verborum ea nan
L eſſe

AQA RB;ITRIOC. — 65 1
eſſe analoga, ſed cum illa pugnare: & idcircò, cum de
conuerſione ad Deum agitur, meritò vitanda eſſe. Con-
verſio enim corruptæ noſtræ naturæ (quæ reuerà nihil a-
liud eſt, quam eiusdem reſuſcitatio à ſpirituali morte) omni-
nò ſolius Dei opus eſt: ſicut etiam reſuſcitatio in corporali
carnis reſurrectione ſoli Deo eſt tribuenda: quemadmo- p. 633.
dum ſupra perſpicuè id explicatum, & ſolidis Scripturæ te-
ſtimonis demonſtratum eſt.
S. 63. Quomodo verò Dominus in conuerſione ex rebel-
libus & nolentibus hominibus, quos per Spiritum ſan tum
ad obſequium ſuum trahit, volentes & promptos faciat: &
quòd poſt hominis conuerſionem voluntas lam renata, in
quotidianis pœnitentiæ exercitiis, non ſit otioſa, ſed in omni-
bus operibus Spiritus ſanéti (quæ ille per nos efficit) coope- Pp. 645.
retur, ſupra ſatis perſpicuè eſt declaratum.
§. 64. Et quando D. Lutherus affirmat, hominem in conuer- Lutheri di-
ſione ſua merò paſſvè ſeſo habere, certè non ſentit, quòd conuer- tum de trun-
ſio absque prædicatione & auditione Verbi Dei fiat: neque co. p. 555.
hæc ita accipi voluit quaſi in conuerſione per Spiritum
ſanctum prorſus nulli noui motus in nobis excitentur, ne-
que vlla ſpiritualis operatio in nobis inchotur. Sed hoc
vohuit D. Lutherus: Hominem ex ſeivſo, aut naturalibus
ſuis viribus non poſſe aliquid conferre, vel adiumentum
adferre ad ſuam conuerſionem: & quòd hominis conuer-
ſio non tantùm ex parte, ſed tota prorſus ſit operatio, do-
num, & opus ſolius Spiritus ſancti: qui eam virtute & po- p. Fa,
tentia ſua, per Verbum (in intellectu, corde, & voluntate
hominis, tanquam in ſubiecto patiente) efficiat atque ope-
retur. Quod tamen non eo modo fit, quaſi cum ſtatua
lapide formatur: aut ſigillum in ceram inprimitur: quæ ce-
ra neque ſenſum, neque voluntatem habet: ſed eo modo
hominis immutationem & renouationem fieri credimus,
uem ſatis luculenter fupra explicuimus. pbpbp 555
§. 65, Quandoquidem etiam iuuentus in ſcholis, do- Concurrentes
Qrina illa de tribus cauſis eßzcientibus concurrentibus in conuer- cauſcN.
fione hominu non renati, vehementer perturbata eſt, dum .

652 III. DEx FIDEI IVSTITIA
diſputatum fuit, quomodo illæ, (Verbum, videlicet, prædi-
catum & auditum, Spiritus ſanctus, & Hominis Voluntas)
concurrant? denuò repetitum volumus ex ſupra poſita ex-
plicatione, quòd conuerſio ad Deum ſit ſolius Spiritus ſanéti
opus: qui ſolus eſt egregius ille artifex, hæc in nobis effi-
ciens: interim tamen prædicatione & auditu Verbi fui
(tanquam ordinario & legitimo medio ſeu inſtrumento
ſuo) vtitur. Hominis autem nondum renati intellectus
& voluntas tantùm ſunt ſubiectum conuertendum ſunt enim
hominis ſyiritualiter mortui, intellectus & voluntas, in quo
homine Spiritus ſanctus conuerſionem & renouationem
4. operatur. Ad hoc autem opus efficiendum, hominis con-
vertendi voluntas nihil confert: ſed patitur, ut Deus in ipſa
5. operetur, donec regeneretur. Poſtea verò in aliis ſequenti-
p. 555· 645. 651. hus bonis operibus Spiritui ſancto cooperatur, ea faciens, quæ
Deo grata ſunt: eo modo, qui iam à nobis in hoc ſcripto
abunde ſatis eſt declaratus.

III.

A. C. a. 4. p. 556.

4 rn Y. D E FIDEI IVSTITIA
b. 6t. CORAM DEO.
S. I.

I. Status NATERTIA controuerſia inter Theologos quosdam
Auguſtanæ Confeſſionis orta, eit de Iaſtiia Chriſti,
ſeu inſtitia Fidei, quæ à Deo, per fidem, miſeris
peccatoribus ex gratia imputatur. Andr. Oſiander Regiomon-
ti Profeſſor ann 1549. M. 1552. 15. Octobr.
An Eſſentia- S. 2. Alii contenderunt, Iuſtitiam Fidei (quam Apoſtolus
lis ut Dei? Iußitiam Dei appellat) eſſe iuſtitiam Dei Eſſentialem: quæ ſit
ipſe Chriſtus, vt verus naturalis & eſſentialis Dei Filius, qui
per fidem in electis habitet, eosque ad benè operandum
impellat: & hac ipſa ratione eorum ſit iuſtitia: cuius inha-
bitantis eſſentialis iuſtitiæ reſpectu, omnium hominum pec-
cata ſeſe habeant inſtar guttulæ aquæ, ad magnum mare
collatæ. §. 3.

17

CORAM DEO. 65 ʒC3
§. 3. Alii verò aſſeruerunt, Chriſtum eſſe iuſtitiam no- Humana!?
ſtram, duntaxat iuxta humanamn ſuam naturam.
S. 4. Contra vtrosque vnanimi conſenſu reliqui Augu- Vtrinque.
ſtanæ Confeſſionis Theologi docuerunt, Chriſtum eſſe no-
ſtram iuſtitiam non ſecundum diuinam tantùm naturam,
neque etiam ſecundum humanamtantùm, ſed iuxta vtran-
que naturam: quippe qui nos (vt Deus & Homo) à pecca-
tis noſtris perfectisſima ſua obedientia liberauerit, iuſtifi-
cauerit, atque ſaluos fecerit. Itaque aſſeruerunt, fidei iu-Apol. p. 70.
ſtitiam eſſe remiſſſonem peccatorum, reconciliationem 76, 66,
cum Deo, & adoptionem in filios Dei: propter ſolam
Chriſti obedientiam: quæ per ſolam fidem, ex mera gra-
tia omnibus verè credentibus ad iuſtitiam imputetur: ita
vt propter hanc imputationem ab omni iniuſtitia abſol-
vantur.
8S.5. Præter hanc controuerſiam etiam aliæ quædam diſpu- Aliæ 95.
tationes de articulo iuſtificationis (occaſione formulæ In-
terreligionis) motæ ſunt: quæ poſtea in antitheſi explica-
buntur.
§. 6. Hic autem articulus, de Iuſtificatione, præcipuus eſt Doctrinæ
(Vt Apologia loquitur) in tota doëctrina Chriſtiana, ſine Dignitas.
quo conſcientiæ perturbatæ nullam veram & firmam con- P. 62,
ſolationem habere, aut diuitias gratiæ Chriſti rectè agno-
ſcere poſſunt. Id D. Lutherus ſuo etiam teſtimonio confir-Tom. III. Alt.
mauit, cum inquit: Si vnicus hbic articulus ſincerus permanſe- ſol. 266. z-
rit, etiam Chriſtiana Eccleſia ſincera, concors, & ſine omnibus ſe-. „. 55.
Sis, permanet: Sin verò corrumpitur, impoſſibile eſt, vt vni errori
aut fanatico piritui rectè obuiam iri poſit. Et de hoc articulo
D. Paulus præcipuè loquitur, cum inquit: Paulum ſermenti
totam conſzerfionem fermentat. Atque ea ipſa de cauſa Paulus
particulas excluſiuas (videlicet, ſme lege, ine operibus, ex Gatia, P.23.76,558.
guatis) quibus humana merita excluduntur, in hoc articulo Rom. 3,:28.
tanta diligentia, tantoque zelo vrget: vt oſtendat, quòd:. Cor. 5,6.
valdè neceſſarium ſit, vt in hoc articulo non modò ſincera Epheſ. 2, 8.
doctrina perſpicuè explicetur, verum etiam antitheſis po-
Natur,

Galat. 5, 9.⸗

654 III. DE FIDEI IVSTITI A L
omnia veritati contraria dogmata à pia doctrina ſegregen-
tur, excludantur, & reiiciantur. .
II. Theſis. §. 7. Quare vt hoc controuerſia piè, iuxta verbi Dei ana-
logiam, explicetur, & per gratiam Dei componatur, fince-
ram doctrinam, fidem & confesſionem noſtram ad hunc mo-
dum recitamus. .
Jußitia mert S. 8. De Iuſtitia idei coram Deo, vnanimi conſenſu credi-
gratuita. mus, docemus, & confitemur, (iuxta compendiaria Chri-
ſtianæ noſtræ religionis capita, quæ ſupra poſuimus) quòd
homo peccator coram Deo juſtificetur, hoc eſt, abſoluatur
ab omnibus ſuis peccatis, & à judicio iuſtiſſimæ condemna-
P. 13. tionis, & adoptetur in numerum fliorum Dei, atque beres
æternæ viteæ ſeribatur, ſine vllis noſtris meritis, aut dignita-
b. 352. 57. te: & absque vllis præcedentibus, præſentibus, aut ſe-
quentibus noſtris operibus, ſed ex mera gratia: tantum-
modò propter vnicum meritum, perfectiſſimamque obe-
dientiam, paſſionem acerbiſſimam, mortem, & reſurrectio-
nem Domini noſtri leſu Chriſti, cuius obedientia nobis ad
iuſtitiam imputatur.
Organum, §. 9. Hæc bona nobis in promiſſione Euangelii per Spi-
Fides. ritum Sanéctum offeruntur. Fides autem vnicum eſt medium
p. 15. 83.557. illud, quo illa apprehendimus, accipimus, nobisque ap-
659. 661. 675. plicamus. Ea fides donum Dei eſt, per quod Chriſtum Re-
demtorem noſtrum in verbo Euangelii rectè agnoſcimus,
& ipſi confidimus: quòd videlicet tantùm propter ipſius
meritum, ex gratia, remiſſionem peccatorum habeamus,
& iuſti à Deo Patre reputemur, vitamque æternam conſe-
quipollent. ge⸗ Kaue lea Propeſtiones ſunt æquipollentes, &
. * * e „
efata. igdem planè volunt, cum Paulus dicit: Fide nos iuſtificari.
Kom. 3 38. Aut, idem nobis ad iuſtitiam imputari. Et, cum docet: Quèd
Rom. 5, 19. Ynius Mediatoris Chriſti obedientia iuſtiſicemur. Aut, quòd per
Ibidem. vnius iuſtitiam in omnes homines iußifßcatio vitæ veniat. Fides
Fdei effcacia enim non propterea iuſtificat, quod ipſa tantæ præſtantiæ
unde? ſit, tamque præclara virtus: ſed quia, in promiſſione E-
P. 27178 2 vangelii oblatum meritum Chriſti apprehendit & amplecti-
. tur:

COoORAM DEO. 6 ſ5
tur: illud enim per Fidem nobis applicari debet, ſi eo ipſo
merito iuſtificari velimus. Itaque inſtitia illa, quæ à Deo
fidei, aut credentibus, ex mera gratia imputatur, eſt obe-
dientia, paſſio & reſurrectio Chriſti: quibus ille legi noſtra
cauſa ſatisfecit, & peccata noſtra expiauit. Cum enim Chri-
ſtus non tantum Homo, verum Peus & Homo ſit, in vna Per- p. 556.
ſona indiviſa, tam non fuit Legi ſubiectus, quàm non fuit
morti (ratione ſuæz Perſonæ) obnoxius: quia DOMINVS Matth. 12,8.
Legis erat. Eam ob cauſam ipſius obedientia (non ea tan-
tum, qua Patri paruit in tota ſua paſſione & morte, verum p. 557.
etiam, qua noſtri causàâ ſponte ſeſe Legi ſubiecit, eamque
obedientia illa ſua impleuit) nobis ad iuſtitiam imputatur:
ita vt Deus propter tzotam obedientiam (quam Chriſtus
agendo & patiendo, in vita & morte ſua, noſtri cauſa
Patri ſuo cœleſti præſtitit) peccata nobis remittat, & ſa-
lute æterna nos donet. Hæc iuſtitia per Euangelion, & b. 13 303,641.
in Sacramentis, à Spiritu Sancto nobis offertur, & per fi-
dem applicatur, atque apprehenditur: vnde credentes in
Chriſtum habent reconciliationem cum Deo, remiſſionem
peccatorum, Dei fauorem, adoptionem filiorum, & hære-
ditatem vitæ æternæ.
S. 11. Vocabulum igitur IvV 1I1 1†11 CATIONIS in hoc Iaſtifcatio
negotio ſignificat , Iuſtum pronunciare, 4 peccatis & æternis quid?
peccatorum ſuppliciis abſoluere: propter luſtitiam Chri-b. 106. 14. 57 ½
ſti, quæ à Deo Fidei imputatur. Et ſanè hic vocabuli il- Philip. 3, 9·
lius vſus tam in Veteri quàm in Nouo Teſtamento admo-
dum frequens eſt. Salomon inquit: Qui inſtißcat impium, tror. 4 17.
& qui condemnat iuſtum, abominabilis eſt vterque apud Deum e. Exod. .
Iſaias væ denunciat illis, qui iuſtißcant impium, & iuſtitiam Deut. 25, 1.
iuſti auferunt ab eo. Paulus ait: quis accuſabit electos Dei?². Sam 15, 4.
Deus eſt, qui iuſtificat, (hoc eſt, qui à peccatis abſoluit) uk hes , 32,
eſt qui condemnet ?à Rom. 5, 33. e3
S. 12. Cùm autem interdum vocabulum REGENE- Regeneratio
RATIONIS pro vocabulo IVSTIFICATIONIS vſurpe- quid
tur: neceſſe eſt, vt illud dextrè & propriè explicetur, ne Re- k. 578.
nouatio,

656 III. DE FIDEI IVSTITIA

nouatio, quæ lIuſtificationem ſequitur, cum iuſtificatione

fidei confundatur, ſed rectè à ſe inuicem diſcernantur.
1. Remiſſio. S. 13. Vocabulum enim Regenentionis interdum in eo ſenſu

accipitur, vt ſimul & Remiſionem peccatorum (quæ dunta-

xat propter Chriſtum contingit) & ſubſequentem renoua-
tionem complectatur: quam Spiritus Sanétus in illis, qui
per fidem iuſtificati ſunt, operatur. Quandoquè etiam ſo-
lam remiſſionem peccatorum, & adoptionem in filios Dei ſigni-
ficat. Et in hoc poſteriore vſu ſæpè multumque id voca-
bulum in Apologia Confeſſionis ponitur. Verbi gratia,

cum dicitur: Liſtificatio eſt Regeneratio. Sed & Paulus hoc

Tit. 3, 5‧. vocabulo interdum ſic vſus eſt: vt, cum dicit: Saluos nos

2. V. ivificatio. fecit per lauacrum regenerationis & renouationis Spiritus Sanitti.

Col.2,3. Quin etiam VIVIFICATIONIS vocabulum inter-
dum in hac ſignificatione accipitur, vt remiſſionem peccato-
rum & adoptionem in filios Dei notet. Cum enim homo
per fidem (quam quidem ſolus Spiritus Sanctus opera-

Epheſ. 2,3.
I1. IOoh. 3) 14.

tur) iuſtificatur, idipſum reuera eſt quædam Regeneratio:

Col. 2, 13. quia X Flio iræ fit filius Dei, & hoc modo⸗? morte in vitam tans-
Ephel. 2, 5. Jertur. Sic loquitur D. Paulus cum inquit: Cum Gemus
Rom. 1, 17. wmortui in peccatis, conuiuificauit nos in Chriſto. Et alibi: Iuſtus
Hab. 2, 4. fde ſua vivet. Et in hac poſteriore ſignificatione Apologia
pag. 81. 92. 9 vVocabulo Regenerationis frequenter vti ſolet.
as der S. 14. Deinde etiam REGENERATIO ſæpè& pro SAN-
3. Renovatig. — . 4 . ; :. .
CTIFICATIONE & Renouatione (quæ fidei iuſtificationem
ſequitur) vſurpatur. In qua ſignificatione D. Lutherus

hac voce, tum in libro de Eccleſia & Conciliis, tum alibi etiam,

multùm vſus eſt.
Renatorum §S. 15. Quando autem docemus, quòd per operationem

Infrrmitas. Spitus Sancti regeneremur & iuſtificemur: non ita accipi-

endum eſt, quaſi ſentiamus, quòd iuſtificatis & renatis nulla
prorſus iniuſtitia (poſt regenerationem) ſubſtantiæ ipſo-
rum & conuerſationi adhæreat: ſed hoc volumus, quoòd

Chriſtus perfectiſſima obedientia ſua omnia ipſorum pec-
cata tegat: quæ quidem in ipſa natura (in hac vita) adhuce

hærent.

=e „ ——— ——

—

—

D

CoRAM DEoO. 6 57
hærent. Nihilominus tamen per fidem, propter obedien-
tiam Chriſti (quam Chriſtus inde à natiuitate ſua usque ad
ignominioſiſſimam crucis mortem pro nobis Patri ſuo præ- p. 655. 659.
ſtitit) mſti pronunciantur & reputantur: etiamſi rationi cor:-g
ruptæ naturæ ſuæ adhuc ſint maneantque peccatores, dum
mortale hoc corpus circumferunt. Phil. 2, 8.
S. 16. Sed neque hoc ſentimus, quòd liceat nobis, absque Ofcium pie-
pœnitentia & vitæ emendatione, peccatis frenos laxare, inatis.
lisque perſeuerare & fubinde pergere. Oportet enim Iuſtifi-
cationem præcedere veram & non ſimulatam Contritionem. Rom. 3, 28.
Et qui mera gratia (vt diximus) propter vnicum mediatorem FPh. 2, 8.
Chriſtum, tantum per fidem, ſine omnibus operibus & me-
ritis, coram Deo iuſti ſunt, hoc eſt, in gratiam Dei recipiun-
tur: his etiam Spiritus ſanctus datur, qui eos renouat atque
ſan ctificat, in ipſis dile ctionem, erga Deum & proximum o-
peratur. Cum autem inchoata illa renouatio in hac vita ſit
imperfecta, & peccatum adhuc in carne, etiam in renatis, Rom. 7, ig.
kabitet: iuſtitia fidei coram Deo, in gratuita & benigniſſima
imputatione iuſtitiæ Chriſti (absque vllo noſtrorum operum
merito) conſinſtit: quòd videlicet peccata obis remiſſa &
tecta ſint, neque nobis imputentur. Rom. 4, 7.
S. 17. Sed & hoc diligentiſſimè obſeruandum eſt, ſi modò Plus in Con-
articulum de luſtificatlone ſincerum retinere velimus, ne verſione
ea, quæ fidem præcedunt, & quæ eam ſequuntur, articulo huic, quàm Iußti-
tanquam ad Iuſtifcationem neceſſaria, admiſceantur, aut inſeran-ſicatione.
tur. Non enim vnum idemque eſt, de Conuerſione hominis,
& de Iuſtificatione eius, agere. Quia non omnia illa, quæ ad
veram Conuerſionem requiruntur, etiam ad Iuſtificationem
pertinent. Ad luſti ſicationem enim tantuùm hæc requirun-
tur atque neceſſaria ſunt: Gratia Dei, meritum Chriſti, &
fides: quæ hæc ipſa Dei beneficia in promiſſione Euange-
lii amplectitur: qua ratione nobis Chriſti iuſtitia imputa-
tur: vnde remiſſionem peccatorum, reconciliationem cum
Deo, adoptionem in filios Dei, & vitam æternam conſequi-
mur. .
§. 18. Quare non ſentiendum eſt, veram & ſaluantem fi- Fider in im.
Tt dem probo nulla.

₰

68 III. DE FIDEI IVSTITIA
dem in iis eſſe, qui contritione carent, & propoſitum in pec-
catis pergendi & perſeuerandi habent. Vera enim contritio
præcedit: & fides iuſtificans in iis eſt, qui verè, non fictè,
pœnitentiam agunt.
Charitas E- S. 19. Et charitas fructus eſt, qui veram fidem certiſſimè &
dei fructus. neceſſariò ſequitur. Qui enim non diligit, de eo rectè iudi-
. cari poteſt, quòd non ſit iuſtificatus, ſed quòd adhuc in morte de-
tineatur- aut, indicium eſt, talem hominem rurſus juſtitiam
I. Ioh. 3, 10, 14. fidei amiſiſe, vt lohannes teſtatur. Et quando D. Paulus
Rom 3, 26. affirmat, fide nos iuſtißicari, ſine operibus: hoc ipſo docet, neque
Eph. 2, 8. præcedentem contritionem, neque ſequentia bona opera ad
p. 66. articulum aut negotium Iaftifcationis pertinere. Bona enim
opera non præcedunt iuſtificationem, ſed eam demum ſe-
quuntur. Et oportet perſonam primum eſſe iaſtam, ante-
quàm Bona Openz facere queat.
EtRenovatio, §S. 20. Similiter & Renouatio ſeu Sanctificatio, quamuis &
heic Inper- ipſa ſit beneficium Mediatoris Chriſti, & opus Spiritus San-
ſecta. cti, non tamen ea ad articulum aut negotium lIuſtificatio-
p. 6;59. 66t. nis coram Deo, pertinet: ſed eam ſequitur. Quia, propter
carnis noſtræ corruptionem, in hac vita imperfecta eſt, &
nondum omnibus numeris abſoluta. De hac re eruditè &
Tom. 4. Lat. piè D. Luth. in præclaro illo ſuo & copioſo ſuper Epifolam ad
n. PeS. 47. à, Galatas commentario ad hunc modum docet: Concedimus de
P. 18 86. . . .
charitate & bonis operibus etiam docendum eſſe, ſod ſuo tempore &
loco, quando ſcilicet quæſtio eſt de operibus extra hunc capitalem ar-
ticulum. Hic autem ſtatus cauſæ eſt: qua re iuſtificemur, & vimm
æternam conſequamur? Hic reſpondemus cum Paulo- Sola Fide
in Chriſtum nos pronunciari iuſtos, non operibus legis aut
charitate. Non quod opera aut charitatem reiiciamus, ut aduer-
ſarii nos accuſant: ſed ex ſtatu cauſæ nolumus diuellis id quod Sa-
tan quærit. Itaque cum iam verſomur in loco communi de Iuſtißi-
catione, reiictimus & damnamus opera. Is enim locus nequaquam
patitnr aut admittit diſputationem de bonis operibus. Abſeindamus
igitur hoc propoſito ſimpliciter omnes leges, & omnia opera legis.
Hactenus Lutherus.
Eidei nſur, I. S. 2 I. Quare vt perturbatæ mentes certam, firmamque n⸗
Se dla-

CokRAM Dro.§õ 6559
ſolationem habeant: & merito Chriſti atque gratiæ diuinæ
debitus honor tribuatur: docet nos Scriptura, iuſtitiam fidei
coram Deo tantummodò conſiſtere in ſola clementi & qui-
dem gratuita reconciliatione ſeu remiſſione peccatorum: quæ
ex mera gratia, propter ſolum Chriſti Mediatoris meritum, 6z. ſe
nobis donatur: & per ſolam fidem, in promiſſione Kuange-
lii, apprehenditur.
S. 22. Ad eundem modum etiam fides illa in juſtificatio- 2.
ne coram Deo, neque contritione, neque dileétione, aliis-
ve virtutibus, ſed ſolo Chriſto confidit: & in Chriſto, ipſius
perfectiſſima obedientia (qua pro nobis legem impleuit) ni-
titur: quæ obedientia credentibus ad iuſtitiam imputtur. Rom..6l. 4, .
§. 2 3. Et quidem neque contritio, neque dilectio, neque ;
Vlla alia virtus, ſed ſola fides eſt illud vnicum medium & in -v.75. 8ʒ. 554
ſtrumentum, quo gratiam Dei, meritum Chriſti, & remiſſio- 557. 66.
nem peccatorum (quæ bona nobis in promiſſione Euangelii
offeruntur) apprehendere & accipere poſſumus.
§. 24. Rectè etiam docetur: quòd credentes, qui per fi- Liſßtitiæ la-
dem in Chriſtum iuſtificati ſunt, in hac vita primùm quidem hoata, dis-
Imputatam fidei iuſtitiam, deinde verò etiam Iuchoatam iuſtitiam ocrota, ineff.
Nouæ obedientiæ, ſeu, bonorum operum, habeant. Sed hæc duo α.
non inter ſe permiſcenda, aut ſimul in articulum de luſtifi-
catione ingerenda funt. Cum enim inchoata illa iuſtitia ſeu p. 6;8.
renouatio in nobis, propter carnem, in hac vita imperfecta ſit
& impura: eius iuſtitiæ ratione perſona coram Dei iudicio
conſiſtere non poteſt. Sola autem iuſtitia obedientiæ, paſſionis,
& mortis Chriſti, (quæ fidei imputatur) coram iudicio Dei ſta-
re poteſt: ita quidem, vt tantùm propter hanc obedientiam
perſona (etiam poſtquam renouata eſt, & multa bona opera fe-
cit, atque iam honeſtè & innocenter viuit) Deo placeat & ac-
cepta, in filium Dei adoptata, atque hæres vitæ æternæ ſcri-
pta ſit.
§S. 25. Huc referendum eſt, quod Paulus ſcribit, Abraba- Rom. 4,7.
mum coram Deo iuſtificatum eſſe, ſola fide, propter Mediatorem,
ſine merito vllo operum ſuorum: idque non tantùm, cum
primò ab UWololatria conuerſi, nulla bona opera haberet: ſed
etiam cum poſtea per Spwritum Sanctum renouatus, multis præ-Gen. 15, 6,.
ILt 2 claris

q.664,

660 III. DE FIDEI IVSTITIA

Hebr. II, .
Rom. 4, I.

Rom. 4, 5.

Pſal. 32, 1.

p. 690.

Vox, Sola.
P. 73 76. 568.
653. 66 7.
Marc. 5, 36.
Luc. 8, 50.
Rom., 3, 25.
Ce 11, 6.
Gal. I,20. c. 2,16.
c. 3, 21.
Eph 2, 5.
7e Tim. 1, 9.
Tit. 3. 5.
1. Joh. 5, 5.

Apol. 75.
Cauſa usus.

I. Ercluſio
möriti.

P. 75. 653.

claris bonis operibus ornatus erat. Et mouet Paulus (in ea
epiſtola quæ eſt ad Romanos ſeripta) quæſtionem, in quanam
re Abrabhami iuſtitla coram Deo (propter quam Deum clemen-
tem habuerit, ipſique placuerit & acceptus, ac hæres regni
Dei fuerit) poſita & conſtituta fuerit?
S. 26. Ad hanc quæſtionem D. Paulus his verbis reſpon-
det: Ei verò qui non operatur, credenti autem in eum, qui iuſtificat
impium, reputatur ſides eius ad iuſtitiam, Sicut & Dauid dicit,
Beatitudinem hominis (eſſe) cui Deus acceptam fert iuſtitiam ſine
operibu. Quare, etſi conuerſi & in Chriſtum credentes ha-
bent inchoatam in ſe renouationem, ſan ctificationem, dile-
Stionem, virtutes & bona opera: tamen hæc omnia nequa-
quam immiſcenda ſunt articulo Iuſtificationis coram Deo:
vt Redemtori Chriſto honor illibatus maneat: &, cum noſtra
noua obedientia imperfecta & impura ſit, perturbatæ con-
ſcientiæ certa & firma conſolatione ſeſe ſuſtentare valeant.
§. 27. Et hoc ipſum vult D. Paulus, quando in hoc arti-
culo particulas excluſiuas (absque operibus, ſiné lege, gralis, non 6X
operibus) tanta diligentia, tantoque zelo vrget. Hæ autem
excluſiuz omnes hiſce verbis comprehenduntur, cum doce-
mus: Sola Eide coram Dee iuſtifcamur & ſaluamur. Hoc enim
modo opera noſtra excluduntur: non quidem ea ratione,
quaſi vera fides poſſit exiſtere ſine præcedente contritio-
ne: aut, quaſi bona opera non neceſſariò fidem veram
(tanquam certiſſimi fructus) ſequantur: aut quaſi creden-
tes in Chriſtum non debeant benè operari. Sed ab articulo
IvsTIFICATIONIS Bona Opera excluduntur, ne negotio Iuſti-
ficationis peccatoris coram Deo, quaſi ad eam rem neceſſa-
ria, pertinentia, & requiſita, inſerantur & admiſceantur.
S. 2 8. Et hæc eſt vera particularum exclufiuarum in articulo
Iuſtificationis ſententia: quæ diligenter & ſedulò in hoc ar-
ticulo retinenda atque vrgenda eſt: propter rationes, quas
ſtatim ſubljiciemus. “èB
S. 2 9. Primum, vt per illas particulas Omnia Opera Propria,
merita, dignitas, glioria & fiducia omnium operum noſtro-
rum in articulo Iuſtificationis penitùs excludantur: Iita
quidem, vt opera noſtra, neque Canſæ, neque Merit vilurin
Ur⸗

CoORAM DEO. 11 661
zuſtificatione, ad quæ Deus in hoc negotio reſpiciat, aut qui-
bus nos fidere poſſimus, aut debeamus, vel ex toto, vel di-
midia aut minima ex parte, rationem habeant. ͦẽ
§. 30. Deinde, vt hoc offcium & hæc proprietas Eidei ſolius II. Organi
ſit, maneatque, quòd videlicet ſola fides, & nulla prorſus alius.
alia res, ſit illud medium & inſtrumentum, quo Dei gratia Pidei Vu.
& meritum Chriſti, in promiſſione Euangelii, apprehenda-b.75 83,57,
tur, accipiatur, nobisque applicetur: & vt ab hoc applicationis 66à5. 6;3.
oeficio atque proprietate charitas, omnesque aliæ virtutes
aut opera penitus excludantur. .
§S. 3 1. Denique has formulas teneamus, vt neque reno-III. Renopa-
vatio, neque ſanctificatio, virtutes aut bona opera, tanquam tio ſepanmta.
Forma, aut Pars, aut Cauſa Iuſtificationis, aut ſub qualicunque b. 563. 6732=
prætextu, titulo aut nomine, articulo Iuſtificationis, tan-
quam ad eam rem neceſfſaria aut pertinentia immiſceantur:
ſed vt fidei iuſtitia tantummodò in remiſſione peccatorum
(ex mera gratia, propter ſolum Chriſti meritum) conſiſtat:
quæ bona in promifſone Euangelii nobis offerantur, &
ſola fide recipiantur, apprehendantur, nobisque applicen- P. 75. 83.
tur⸗.
§. 32. Eodem modo etiam conſeruandus eſt ordo, inter fi- Ordo ad
dem & bona opera: inter Iuſtificationem, & Renouatio-open.
nem ſeu ſanctificationem: ne quod poſterius eſt, priore lo.
co ponatur. = W
§. 33. Bona enim opera non præcedunt fidem: & Sancti- p. 55 658.
Gcatio non præcedit Iuſtificationem. Sed primùm in con- 1.
verſione per Spiritum ſanctum fides ex auditu Euangelii Rom. 10, 17.
in nobis accenditur. Illa verò apprehendit gratiam Dei in ꝛ. p. 146.
Chriſto: qua perſona iuſtificatur. Cùm verò perſona iam 3.
eſt iuſtifiéata, tum etiam per Spiritum Sanctum renouatur
8S ſanctificatur: ex ea verò renouatione & ſanctificatione 4.
deinceps fructus, hoc eſt, bona opera, ſequuntur. Et hæc
non ita diuelluntur, quaſi wera fides aliquando, & aliquan- P. 558. 676.
diu ſtare poſſit cum malo propoſito: ſed ordine cauſarum
& effectuum, antecedentium & conſequentium, ita diſtri-
Com. Gen. c. 22

buuntur. Manet enim, quod Lutherus rectè dicit, 6ν. 209. b. 2rie

602 III. DE FIDEI IVSTITIA
conueniunt & ſunt connexa inſeparabiliter fides & opera“ ſed ſola
ſides eſt, quæ apprehendit beneditctionem, ſine operibus: & tamen nun-
?· 59. quam eſt ſola. De qua re ſupra ſatis eſt dictum.
Eideisignum. §. 34. Ac multæ ſanè diſputationes hac vera & ſolida di-
ſtinctione vtiliter & dextrè explicari poſſunt: quam etiam
Apologia, cum agit de dicto lacobi c. 2, 17. affert. Quando
P. ; enim de fide agitur, quomodo, videlicet, ea iuſtifcet, hæc eſt
ea de re D. Pauli doctrina: quòd ſola Fides, ſine Operibus,
P. 75. juſtificet: quatenus nobis Chriſti meritum, vt diximus, ap-
plicat & communicat.
8. 35. Quando verò quæritur, Quain re, & quonam in-
Licio homo Chriſtianus, vel in ſeipſe, vel in alis hominibus, veram
viuam ſidem, item ſimulatam & mortuam fidem, agnoſcere &
diſcernere poſit? (cùm multi torpentes & ſecuri Chriſtiani
ſibi opinionem quandam, loco fidei, imaginentur, cum ta-
men veram fidem non habeant:) de hac re Apologia ſic
reſpondet: Iacobus eam vocat mortaam ſidem, quam non omnis
generis Bona Opera, & frultus Wiritus ſoquuntur. Et in hanc
ſententiam etiam latina Apologia loquitur: Iacobus rectè
negat, nos tali fide iuſtißicari, quæ eſt ſine operibus, hac eſt, gusz mor-
tua eſt. .
P. 1e5. ſec. S. 36. lacobus autem (vt Apologia docet) agit de eo-
rum operibus, qui per Chriſtum iam ſunt iuſtificati, cum
iaſa ne Deo reconciliati, & per Chriſtum remiſſionem peccatorum
744 non ſunt conſecuti. Cum verò quæritur, vnde fides hoc habeat,
Maßhitiæ. & quid requiratur, vt iuſtificet & ſaluet? tum non rectè reſpon-
b. 6. 67:2. deretur, 4 quis diceret: Fidem non poſſe iußtificare ſine operibus:
vel Fidem, quatenus charitatem, qua formetur, coniunctam habet,
iuſtißcaree vel Fidei, vt iuſtificet, neceſſariam eſſe præſentiam bono-
zum operume vel, Bona Opera eſſe cauſam, ſine qua nen- quæ per
particulas exclußias ex articulo Iaſtifcationis non excludan-
tur. Fides enim tantum eam ob cauſam iuſtificat, & inde
vim illam habet, quoòd gratiam Dei, & meritum Chriſti in
promiſſione Euangelii (tanquam medium & inſtrumentum)
apprehendit & amplectitur.
§. 37. Et

C R9R'˖ -M DEO. 665
8.37. Et hæc quidem, pro ratione compendiariæ expli-Errore
cationis articuli de luſtificatione, ſufficere exiſtimamus. EEK
his autem, quæ iam dicta ſunt, facilè intelligi poteſt, non mo-
dò ſupra commemoratos errores, verum etiam ea falſa do-
gmata, quæ iam recitabimus, redarguenda, repudianda &
rejicienda eſſe.
§S.3 8. Quod dilectio noſtra, ſeu bona opera, ſint meri-I. Bona Opem
tum vel cauſa noſtræ coram Deo Iuſtificationis: aut ex toto, inuſtificare.
aut ſaltem ex aliqua parte. Concil. Trid. S8. 6. c. 9.
§S. 39. Quòôd homo bonis operibus ſuis ſe præparare de-II. Dignò præ-
beat, vt dignus fiat applicatione & communicatione meri-parare.
torum Chriſti. ibid. S. 6, c9. S *
S. 40. Formalem noſtram iuſtitiam coram Deo, eſſe Inhæ-III Charitate
rentem noſtram Nouitatem ſeu charitatem. Bellarm. l. 2. c. 23, t. 4. iuſtificare.
S§. 41. Qudd inſtitia noſtra coram Deo duabus partibus IV. Renorat.
conſtet: Remiſſione peccatorum, & renouatione ſeu ſancti- Mſe compertè.
ficatione. 4lU p. 75 560.
S. 42. Fidem iuſtificare tantùm initialiter, vel partialiter, vel V. Complere.
principaliter: & novitatem vel charitatem noſtram iuſtificare
etiam coram Deo, vel completinè, vel minus principaliter.
8. 43. Credentes coram Deo iuſtificari, vel coram Deo VI. Iuchoaeè
juſtos eſſe, ſimul & iwputatione & inchoationes vel, partim im- ſimul.
putatione, partim inchoatione nouæ obedientiæ. p. 560.
§S. 44. Applicationem promiſſionis gratiæ fieri & fide cor- VII. Applicari
dis, & confeſſione oris, ac reliquis virtutibus. gtiam, ore,
S. 4. Sed & hic error reiiciendus eſt, cum docetur: homi-virtutiby. ib.
nem alio modo, ſeu per aliquid aliud sALVYARI, quaàm per id, VIII. Salu-
quo coram Deo IVSTIFICATVR: qua ratione (iuxta quo- em per Ope-
rundam opinionem) per ſolam quidem Fidem coram Deo?.
juſtißcemur: ſed tamen ita vt absque operibus ſalutem æter-?’ 56 662.
nam conſequi impoſſibile ſit.
S. 46. Hic error ideò taxandus & reprobandus eſt, quia è Rom. 4, 5.
diametro pugnat cum dicto Pauli, qui afſerit: Beatitudinem rg
hominis eſſe, cui Deus iuſtitiam imputet, ſine operibus. Et hoc eſt f.aGer Sere
fundamentum bpaulinæ diſputationis, quòd eodem prorſus
modo, & iuſtitiam & ſalutem conſequamur. Imò hoc vult
Tt 4 pau-

664 III. DE FIDEH IVSTITIA
Rom 8, 23. Paulus: quòd eo ipſo, cum fide iuſtifienmur, ſimul etiam adoprionem
En * . 9, 4. in filios Dei, & hæreditætem vitæ æternæ atque ſalutem adipiſiamur.
S. Eamque ob cauſam Paulus particulas illas excluſiuas (ex
p. 561 660. gratia, ſine operibus, & ſimiles) non minus conſtanter & graui-
ter in articulo sSALVTIS, quam in articulo IVSTIFIGA-

TIONIS noſtræ vrget. èü
Iuſßtit. Eſſen- S. 47. Præterea etiam diſputatio illa de Iubabitatiene Hin-
tialis inbæſio. tialis iuſtitiæ Dei in nobis reétè declaranda eſt. Etſi enim Deus
Joh. 14, 2. Pater, Filius, & Spiritus Sanctus, Deus trinus & vnus, (qui
Epheſ. 3, 7. eſt æterna & eſſentialis iuſtitia) per fidem in electis, qui per
„ Chriſtum iuſtificati, & cum Deo reconciliati ſunt, habitat:
1. Cor. 6,19. (omnes enim verè pii ſunt templa Dei Patkis, Eilii, & Wiritus
: Cor' . Sankti: à quo etiam ad Nouam obedientiam impelluntur:)
6,16. . . . . . .. .. .
tamen hæc inhabitatio Dei non eſt iuſtitia illa fidei, de qua
Paulus agit, eamque Iiſtitiam Dei appellat: propter quam
coram Deo iuſt pronunciamur. Sed inhabitatio Dei ſequi-
tur antecedentem fidei iuſtitiam: quæ nihil aliud eſt quâm re-
miſſio peccatorum, gratuita acceptatio peccatoris, propter
ſolam Chriſti obedientiam, eiusq; meritum perfectiſſimum.
S. 48. Cum igitur in Eccleſiis noſtris apud Theologos Au-
guſtanæ Confeſſionis extra controuerſiam poſitum fit; to-
tam iuſtitiam noſtram erxtra nos, & extra omnium hominum
merita, opera, virtutes, atq; dignitatem quærendam eamque
in ſolo Domino noſtro leſu Chriſto conſiſtere: dextrè conſi-
derandum eſt, qua ratione Chriſtus, in negotio iuſtificatio-
nis, Noſtm iuſtitia dicatur. Ac ſentiendum eſt, quòd juſtitia
noſtra neque in diuina neque in humana natura, ſed in Tom
P· 557. Vſius Perſona conſiſtat: quippe qui vt Deus & Homo 1N so-
LASVA, TOTA, ET PERFECGTISSIMA OBEDIENTIA eſt
noſtra IVSTITIA. Jer. 23, 6. I. Cor. 1, 30. II. Cor. 5, 21.
Neceſſtaru- §S. 49. Etiamſi enim Chriſtus de Spiritu Sanéto quidem
vionis Natu- ſine peccato conceptus & natus eſſet, & in ſola humanitate
rarum. ſua omnem iuſtititiam impleuiſſet, nec tamen verus & æter-
nus Deus fuiſſet: talis tamen ipſius humanæ naturæ obe-
dientia & paſſio nobis ad iuſtitiam imputari non poſſet. Et

viciſſim, ſi Filius Dei non homo factus eſſet, non poſſet ſola
*. Adiuiiuina

CORAM D E,O., 64
diuina natura noſtra eſſe iuſtitii. Quare credimus, doce-
mus, & confitemur, quòd tota T0TIVS Perſonæ Chriſti
OBEDIENTIA, quam ille Patri usque ad ignominiofisfi- Phil. 2, 8.
mam crucis mortem, noſtri cauſa, præſtitit, nobis ad iuſti- P. 6s“.
tiam imputetur. Humana enim natura ſola, ſine Diuinitate.
æterno omnipotenti Deo, neque obedientia neque paſſione,.
pro Tr0 TIVS MVNDI peccatis ſatisfacere valuiſſet. Diui-
nitas verò ſola, fine Humanitate, inter Deum & nos Media-
toris partes implere non potuiſſet. Cùm autem Obedientia
illa Chriſti, non ſit vnius duntaxat haturæ, ſed totine perſong,
ideò ea eſt perfectiſſima pro humano genere ſatisfactio &
expiatio: qua æternæ & immutabili iuſtitiæ diuinæ (quæ in
lege reuelata eſt) ſatis eſt factum. Ea obedientia eſt illa
noſtra iuſtitia, quæ ſeueritatem diuini iudicii ferre poteſt, &
in Euangelio reuelata ſeu monſtrata nobis eſt: qua fides no-
ſtra coram Dei iudicio nititur: quam Deus fidei imputat.
Sic enim ſeriptum eſt: Sucnt per inobedientiam vnius hominiz Rom. 5, 19.
peccatores conſtituti ſünt multir ita per vnius obedientiam iuſti con- P·
itentur multi. Et Apoſtolus lohannes inquit: Sanguis Ieſit . Joh. 1,7.
Chriſti, Rilii Dei, emundat nos ab omni beccato. Et Paulus ait: Rom. 1, 17,
Iuſtus fide ſua vivet. Hac ratione nobis neque diuina neque Hab. 2, 4.
humana Chriſti natura (per ſe) ad iuſtitiam imputatur: ſed Apoc. ny.
ſola obedientia illius Pberſonæ, quæ ſimul Deus t, 2 homo. Epr rr u9.
5* 9, 14.
Ethoc modo fides noſtra reſpicit in berſonam Chriſti: qua- c. 10,3.
tenus illa pro nobis legi ſeſe ſubiecit, peccata noſtra expia-Gal. 3, 1.
vit, & cum ad Patrem ſuum iret, ſolidam, abſolutam, & per-
fe tiſſimam obedientiam (iam inde à natiuitate ſua nctis-
ſima, vsque ad mortem) Patri ſuo cœleſti pro nobis miſerri-
mis peccatoribus præſtitit. Qua ſua obedientia omnem no-
ſtram inobedientiam (quæ in cogitationibus, verbis, & ope-
ribus noſtris deprehenditur) texit: vt ea nobis ad damna-
tionem non imputetur, ſed ex mera gratia, propter ſolum
Chriſtum, condonetur atque remittatur.
§. 50. Reiicimus igitur atque vnanimi conſenſu damna- Errores alii.
mus, præter ſupra commemoratos errores, etiam eos, quos 7
nunc recitabimus, & omnes alios hiſce ſimiles: quippe qui
Tt 7 verbo

655 657. 659.

666 III. DE Frp. IvST. conAM DEo.
verbo Dei, Propheticæ & Apoſtolicæ doctrinæ, & piæ no-
ſtræ religioni repugnant.
I. C. Iuſtit. ut S. 5§ t. Quòd Chriſtus ſit iuſtitia noſtra coram Deo, tantum
Deuc. f. 55y. ſecundúùm diuinam naturam. Ofiander anno 1,49.
II. Vi Homo. §S. 52. Quòd Chriſtus noſtra ſit iuſtitia duntaxat ſecundùm

humanam natuam.
III. Laſtitia Bellarm. 1. 5. de C. c. I. Lombard. 3. d. 10. Stancarus anno yI.
infuſa. §. 53. Quod in Prophetarum & Apoſtolorum dictis (vbi
de iuſtitia fidei agitur) vocabula (IVSTIFICARE, & IV-
STIFICGARI) non ſignificent à peccatis abſoluere, & remis-
ſionem peccatorum conſequi, ſed propter infuſam (per Spi-
ritum ſanctum) charitatem, virtutes & opera, quæ inde pro-
manant, reipſa & reuera iuſtos effli.
WV. Inhabi- S. 54. Fidem non reſpicere tantuùm in obedientiam Chriſti,
tans ut Deus. ſed in diuinam ipſius naturam: quatenus videlicet, ea in no-
p. 59. bis habitet & operetur: & per hanc inhabitationem iuſtitiæ
. diuinæ eſſentialis, noſtra coram Deo peccata tegi. =ð
V. Fides in S. pS. Fidem eſſe talem in obedientiam Chriſti fiduciam,
Lmnpenitente. quæ exiſtere & manere poſſit in eiusmodi homine, qui non
P. i5. 300. 5). verè pœnitentiam agat, qui charitate ſit vacuus, & in pecca-

6730. tis contra conſcientiam perſeueret.

VI. Deus non §S. 56. Non Deum ipſum, ſed dona Dei duntaxat in cre-

in nobu. dentibus habitare.
b · 360, S. 57. Hos errores hisque ſimiles, omnes reiicimus: quia
verbo Dei clariſſimo repugnant. Et per Dei gratiam con-
ſtantes perſeueramus in doctrina ſincera, de iuſtificatione
ſidei coram Deo: vt ea in Auguſtana Confeſſione, eiusque
Apologia perſpicuè propoſita, explicata, & verbo Dei mu-
nita efft.
§. 5§58. Si quis autem copioſiorem huius præcipui articuli
T. Ien. Lat. I. Iuſtificationis (in quo ſalus noſtra vertitur) explicationem
36 n:6“: requirat, eum ad præciarum D. Lutheri commentarium in
an. .1. T,Iv. Ppiſtolum Pauli ad Galatas, ablegamus, quem breuitatis
pr. an. 1534. ſtudio, hoc loco repetitum & confirmatum
. volumus.

DE

— —

667

44. C 4.5. „.
DE BONIS OPERIBVS. 2276r.
g. 1. F. C. Epit. p y0ο.

21sSsIDIVM quoddam ortum eſt “2) inter quosdam l. Origo& Se-
Theologos Auguſtanæ Confeſſionis, de Bonis Ope- ts Quaſtio-
Wribus. Alii enim ⁵) has propoſitiones vſurparunt: nis.
Bona Opera ſunt neceſſaria ad ſalutem: Impoſtbile eßt ſine Bonis 2 Salloan⸗
Operibus ſaluari Nemo vnquam ſine Bonis Operibus eſt ſaluatus. ermine
Atque vt hanc ſententiam tuerentur, attulerunt in medium: 4e Jaſtif.l.4.
quòd à verè credentibus Bona Opera, vt fructus fidei, requi- c, 9.
rantur: & quòd fides ſine charitate mortua ſit: etiamſi cha-
ritas non ſit cauſa noſtræ ſalutis.
2. Alii ) verò hoc dogma impugnarunt, atque docue-
runt: quòd Bona Opera neceſaria quidem ſint: ſed non ad
ſaælutem veruùm propter alias cauſas. Et affirmàrunt paulò
antè recitatas propoſitiones in Eccleſia Dei non eſſe feren- 1.
das: propterea quòd formæ ſanorum verborum & piæ do- 2.
Gtrinæ non ſint conformes: & quòd Papiſtæ cum anteà ſem-
per, tum verò inprimis noſtro ſeculo eas propoſitiones oppo- 3.
ſuerint piæ noſtræ doctrinæ: qua aſſerimus, ſola ide nos iuſti-
ſicariĩ & ſaluari. Itaq; eas reiiciendas iudicàrunt: ne meritum
Chriſti (dùm opera noſtra admiſcentur) extenuetur: & vt 4.
promiſſio de ſalute noſtra, credentibus certa & firma maneat.
§. 3. Dum autem de ea re diſceptatur, quidam, pauci ta-
men, hanc propoſitionem (quæ & ipſa controuerſiæ occaſio- Amsdorf.
nem dedit) attulerunt: Bona Opera ad ſalutem eſſe pernicioſa.
Sed & à quibusdam diſputatum & affirnatum fuit: quòd Anqr. Muſca-
. . us Prof. Fran-
Bona Operæ non ſint neceſſaria, ſod arbitrio noſtro relilta: Pro- cofurt.
pterea quòd non metu & comminationibus pœnarum à LE-
GE extorqueantur, ſed ſpiritu ſpontaneo, & alacri mente fie-

ri debeant. Alii verò aſſeruerunt: Bona opera eſſe neceſſaria. Abdias Præ-
. §. 4. Hactorius.
5) Philip Melancht. Georg. Maior. Iuſtus Menius. Petr. Prætor. Paul. Eber.
Superint. VVitteb. D. Georg Calixt. Helmſtad. D. Cunrad Hoinci. ib.
In Maior. Luth. Kirch Poſt. P. 4. f. 230 277. 278. 281⸗
e) Nicol. Amsdorf Epiſc. Numburg. Mat. Flacius Prof. Jen Matt. Gallus
Superinr. Ratispon. Joach. Morlin Superint. Brunſvic, Joh. V Vigand.
Pr. Zen, Epii, Pomegan, Caleſtinus, Tim., Kirchn, Prof, Helmſt Heidelb,

668 IV. D E BoNIS
S. 4. Hæc poſterior controuerſia initio tantùm ex æquiuo-
catione vocabulorum (Neceſſitatis & Libertatis) occaſionem
ſumſit: quòd vocabulum Neceſytatis non tantům Immuta-
bilem & æternum Ordinem diuinum (quo ovnes homines
ad obediendum Deo debitores ſunt, & adſtriéti) ſignificet:
verùm etiam interdum Coactionem illam, qua Lex diuina ho-
mines ad Bona Opera facienda, ſeuerè vrget, deſignet. Pro-
greſſu autem temporis non iam de verbis amplius diſputa-
tum, ſed de rebus ipſis magna vehementia fuit diſceptatum.
Et à quibusdam acriter pugnatuum eſt: Nouam obedientiam
(quam ſuprà commemoratus Ordo diuinus requirit) non
ccſe neceſſariam. =
II. Doctrina. S. 5. Vt autem & hoc diſſidium, iuxta verbi Dei analo-
giam piè declaretur, & per Dei gratiam prorſus componatur,
doctrinam, fidem, & confeſſionem noſtram de hoc negotio
recitabimus.
6bS. 6. PRIMO, in hoc articulo nulla eſt inter noſtros diſſen-
fſie, de his propoſitionibus, quas iam commemorabimus.
Eph. 1,4, I. Quòd videlicet Dei ordinatio ſit atque mandatum, vt creden-
c. 2, 10. 2. tesin Bonis Operibus ambulent. Quò d ea non ſint verè Bona opem,
Col. 1, io. 3. quæ quisq; bona intentione facienda ſuſcipit: a) aut quæ ſecun-
Phil. 1, 27. 4. duùm bhumanas tmditiones fiunt: ſed ea, quæ Deus ipſe in Verbo
6.g,16,17. 5: uo præſcripſit atque præcepit. Quòd verè Bona opera non
1. Theſſ. 47. propriis naturalibus viribus, ſed tum demum fiant, cum per-
ſona per fidem cum Deo eſt reconciliata, & per Spiritum ſan-
Rum renouata, & in Chriſto Jeſu (vt Paulus loquitur) de noro
quaſi, ad Bona Opem, creata eſt. Eptheſ. 2, 10. ⸗
6. §. 7. Sed & hoc extra controuerſiam eſt, quomodo, & qua
Opera Pio- de cauſa Bona piorum Opera (licet in hac carne noſtra impura
rum è Ede. & imperfecta) Deo placeant & accepta ſint: videlicet, propter
Dominum noſtrum leſum Chriſtum, per fidem: propterea
quòd perſona fßdelium Deo accepta eſt.b) Etſi enim opera illa,
= u
4) Chemn. Exam., Concil. Trident. P. I. Seſſ. 6. p. 194. 2a1 Can. :4. pag. 176.
Luth. T. 6 A. f. Say. ad Philip Epift. b. Hiſtor. A. C ap. Chytt.
°) B. O cauſ. Eßic. Renatus, à Spir S. actus. Materia, Lex. Deut. 12,8, 81,
Forma, in Fide, prompteè, Iætanter, e charitate. I. Tim 1, 6. Fins, Dei
gloria, Eccleſtæ, proximi bonum, 1I. Cor, 10, 14. Phil, 2, 4. 5

OPERIEBVS. 669

uæ ad conſeruandam externam d ſciplinam faciunt (qualia etiam Irrenator.

ab infidelibus & non ad Deum conuerſis hominibus fiunt,
& quidem requiruntur) ſuam, coram mundo, laudem ha-
bent: & temporalibus quibusdam præmiis, in hoc mundo,
à Deo ornantur: attamen, cum ea non ex vera fide profi-
ciſcantur, reuerà coram Deo ſunt peccata, hoc eſt, peccatis
contaminata: & à Deo pro peccatis & immundicia reputan-
tur: propter naturæ humanæ corruptionem, & quia perſo-

b. 17.

na cum Deo non eſtreconciliata. Mala enim arbor non poteſt Matth. 7, 18.

bonos fractus ferre. Et in ea quæ ad Romanos c. 14, 2), ſcripta
eſt, legitur: Quicquid non ex fide eſt, peccatute eſt. Neceſſe eſt
enim vt perſona Deo placest, idque propter ſoluùm Chriſtum,
priusquam perſonæ illius opera Deo placeant. Eph. 1I, 4. ſo.
§.8. Quare eorum operum, quæ reuerà Bona ſunt, & Deo
placent, quæ etiam Dominus, tum in hoc tum in futuro ſe-
culo vult remunerari, mater & fons eſt 1PSA FIDES: vnde
& veri fructus fidei, ſicut & fructus Spiritus à D. Paulo appel-
lantur. Gal. 5, 22. H

§. 9. Fides enim (quemadmodum D. Lutherus in præfatio- Fides quid?

ne Epiſtoleæ Pauli ad Romanos ſcribit) ℳ diuinum quoddam opus in
nobis, quod nos immutat, ex Deo regenerat, veterem Adanmum mor-
tificat, & nos pland in alios Bominer ( in corde, animo, & omnibus
viribus noſtris) quaſi transformat, & Spiritum Sanéctum nobis con-
fert. Er eſt Eides illa quiddam viuum, eſkcax, potens: ita vt fieri
non poſſit, quin ſemper bona operetur. Neque Eides quærit demum,
An Bona opera ſint facienda? ſed priusquam de ea te inquira-
tur, iam multa Bona opera effecit, & ſemper in agendo eſt ocupata.
Lui verò non ad hunc modum benò operatur, is homo Vera Fide
ret. & vbi ſit Fides, vbi Beona opera, quaſi cxcus palpando quæritate
neque tamen quid Eides, aut Bona opera ſint, novit: interim tamen
multa ineptò de Fide & Bonis operibus garrit & nugatur. Fides iu-
htifcans eſt viva & ſolida fducia in gratiam ſeu clementiam Dei,
gdeà certa, vt homo millies mortem oppetere, quàm eam Fduciam
febi eripi pateretur. Et haæc äncia atque agnitio diuinæ gratiæ &
elementiæ, lætos, animoſos, alacres eficit, cum erga Deum, um encga
omnes ereaturas: quam latitiam & alacritatem Spiritus Sanctus ex-
citat per Fidem. Inde homo ſine ulia coaéctione Promptus & alacris

reddi=

P⸗ 70. 74

670 IV. DE BoNIS
redditur, vt omnibus benefaciat, omnibus inſeruiat, omnia toleret:
idque in honorem Dei Optimi Maximi, cui ſtudium ſuum probare,
animique ſui gratitudinem declarare cupit, pro ea gatia atque cle-
mentia, qua Dominus eum eſt perſequutus. Itaque impoſſbile eſt,
Bona Opera à Fide vera ſepararer quemadmodum etiam eſfci non
Ppoteſt, vt ignis non vmt & luceat. Haétenus Lutherus. Quia
verò de hac re inter noſtros non eſt contr ouerſia, nolumus
eſſe nunc prolixiores: ſed tantùm de iis rebus, quæ in con-
trouerſiam venerunt, quanta fieri poteſt, ſimplicitate & per-
ſpicuitate mentem noſtram declarabimus.
p. O. Neceſi- §S. 10. Quòd igitur ad Neæceſſtatem aut Libertatem Bono-
tas. rum operum attinet, negari non poteſt, quòd in Auguſtana
Confeſſione, eiusdemque Apologia hæc verba ſæpè vſurpen-
p. 13. 21. 314.,562. tur atque repetantur: Bona opera eſ' neceſſaria &, quòd ne-

Matth. 23, 23. ſe ſit Bona opera facere quippe quæ neceſſariò Fidem &

Luc. 17, 10. Reconciliationem cum Deo ſequi debent: & quòd neceſa-
Eph.:, . riò ea opera, quæ Deus præcepit, ſint facienda., Sed & Sacræ literæ

im. 36. vocabulis (Neceſſitatis, Neceſſariü, Debiti & .) vtuntur, quoties,
. 5 *

c-12, 144. de iis rebus agunt, quas ratione mandati, ordinationis &

Rom 8, 12. voluntatis diuinæ præſtare tenemur.
C., 13, 5. 1. Cor. 9, 16. Actor 5, 29. IOh. 15, 2. I. Ioh. 4, ꝛ21. 2, 6. I. Theſſ. 4,3. c. 3, 23.
§. 11. Quare propoſitiones hæ (Bona opera eſſe neceſſaria:
&, Neceſſe ſe „ Benè agere) In commemorata pia & genuina
ſententia, immeritò à quibusdam reprehenduntur & reii-
ciuntur. Hæ enim retinendæ atque vrgendæ ſunt ad redar-
guendam atque refutandam ſecuritatis Epicureæ opinio-
nem, qua multi Fidem mortuam, Jac. 2, 17. aut perſuaſionem
p. 55. 66. quandam vnam, quæ ſine Pœnitentia & Bonis operibus eſt,
pro ven Fide habent: atque vera ſe Fide præditos falsò ima-
ginantur: quaſi ſcilicet in vno eodemque corde ſimul ſtare
Matth 7, 23. poſſent, vera ſi’des, & malum propoſitum, in peccatis perſeue-
c. 23, 23. randi & progrediendi: quod tamen prorſus eſt impoſſibile:
en g,. aut, quaſi allquis, veram fidem, iuſtitiam & ſalutem habere
c. 13, 5. ac retinere valeat, etiamſi arbor putrida ſit maneatque, neque
1. Cor. 9, 16. Ullos bonos ſructus ferat: imò quamuis in peccatis contra con-
Ebr. 0o, 36. ſcientiam perſeueret, aut rurſus deſtinata malitia in ſcelera
priora relabatur. Hæc falſa & impia ſunt. Interim tamen,
cum

— — — —

4:

“

OrERIBV, S. 77
cum de Neſſitate Bonorum operum agitur, hoc diſcrimen ob- se oaé,
ſeruetur, quòd per vocabulum Neccſitati intelligenda ſit, Mandati Aa.

Neceſſitas OoRDINIS, Mandati, & Voluntatis Chriſti- ac De- 13, 46. Connexi

biti noſtri- non autem neceſſitas CoACTIONIS. Ebr. 7, 12 Cau-
Contræa Voluntarium, Adiaphorum, Conſequens, Contingens, Conſequentiæ. æ& Phil. 1, 24.
Conſequentiſſ. Abſolutæ. L. 2, 25.

S. 12. In aliis enim quibusdam Scripturæ locis vocabula Spontaneumi⸗

.

(Ex neceſſitate) de iis rebus accipiuntur, quæ homini præter een etena.
voluntatem eius, coactione quadam extorquentur, vt exter- 4 Philip.1.
nè, & quidem in ſpeciem, ſed tamen contra ſuam voluntatem Ppetr. 5.
aliquid faciat. Talia enim hypocritica opera Deus non pro- p. 562.
bat: ſed vult, vt populus Noui Teſtamenti ſit Populus ſpon- Pſal. no, 3.
taneus? & vt ſpontanea ſacrificia oſfent atque obedientiam Pſal. 54,: 8.
non inuitus aut coactus, ſed ex animo præſtet. Hilarem enim dre⸗⸗ 7.
datorem diligit Dominus. In hanc ſententiam rectè dicitur at- Cor. 9.
que docetur: quòd verè Bona opera ſponte, libero ſpiritu, ab 1. Pet. 5, 2.
iis, quos Filius Dei liberauit, fieri debeant: quemadmodum b. 562.
etiam diſputatio illa, de Iibertate Bonorum operum, præcipuè ad
hanc ſententiam confirmandam à quibusdam agitata eſt.
S. 13. Hoc autem loco etiam diſcrimen obſeruandum eſt,
inter Veterem & Nouum ſeu interiorem hominem: quorum hic
ſponte Bonum operatur, ille verò maximè inuitus aliquid Boni
agit. De hoc diſcrimine Paulus loquitur, cum inquit: Dele- Rom. 7, 22. 24.
ctor lege Dei (promptus ſum ad benè agendum) ſecundum inte-Oal. 5, 17.
riorem hominem. Sed in carne mea legem aliam reperio, quæ non
modò ad benè operandum dißficilis eſt, veràm etiæm etiam legi mentis
meæ repugnat. Quod igitur ad illam rebellem & difficilem car-
nem noſtram attinet, ea de re Paulus ſic ait: CASTIGO cor-I. Cor. 9,27.
pus meum, & IN SERVITVTEM REDIGO. & . Et: qui ſunt Galat. 5, 24.
Chriſti (inquit Apoſtolus) carnem ſuam CRVCIFIXERVNT Rom. 8, 13.
cum
B. O. neceſſaria ſunt ob Dei iuſſum Ez. 20. Joh. 13, 34. Rom. 8, 12. c. 13, 8.
Gloriam Eſa. 52, 2. Ez. 36, 20 Matth. 5, 17. Amorem Leß 19,2. Luc. 6,36.
1I. Johan. 3, 2. I. Petr. I, 14. Opem creat Epheſ. a, 10. Redimit Tit. 2, 14.
Purgat Rom. 5, 14. Gal 5, 25
1) Ob Renatos pro Statu Rom. 1, 8. 6,4. Phil. 1,27. I. Joh. 3,9. Fide Gal. 5, 6.
Vitâà Rom 6, 73. I. Cor. 5, 7. Col. 1, 1o Phil. 1, 27. Tit. 2, 10. I. Joh. y, 21.
Motu F/.89,33. Mal. 3, 2,3. Matth. 3, 10. I. Cor. 6, 10. Gal. 5, 27. Promiſſa

I Tim 4,8, II. Cor, 5, Io. Proximum Lucrandi I. Pet. 3, I. I. Joh. 3, 15.

B. O. Necéi-
ſitas.

p. 13. 97

Falſa.

1.

672 IV. D E BONIS
cum vitiis & concupiſeentiis. Contrà autem opinio falſa redar-
guenda & reiicienda eſt, cum docetur: Bona opera ita eſſe libens
homini Chriſtiano, vt in eius libero arbitrio poſitum ſit, ea vel facere,
vel omittere: aut, licet contra legem Dei peccetur, nihilominus
tamen, fidem, Dei gratiam atque fauorem retineri poſſe.
S. 14. DEINDE, cum docetur: Bona opera neœeſſaria Aſſé,
etiam hoc explicandum eſt, quarò, quibusque de cauſis ea ſint
neceſſaria: quæ cauſæ in Auguſtana Confeſſione eiusque
Apologia recitantur.
G. 15. Interim tamen diligenter in hoc negotio cauendum
eſt, ne Bona opera articulo lIuſtificationis & ſalutis noſtræ im-
miſceantur. Propterea meritò hæ propoſitiones reiiciuntur:
Bona opem piorum neceſſaria eſſe ad ſaluteme Impolſibile eſſe, ſine Bo-

p 662 663 673 nis operibus ſaluari- quia ſimpliciter pugnant cum doctrina de

Eph. 2; 3.
Pfſal. 32 1.
p. 56. 75. 961.

2

8.
P. 13. 766.

particulis excluſiuis in articulo Iuſtificationis & Saluationis:
quibus particulis D. Paulus opera & merita noſm, ab articulo
Iuſtificationis & Salutis noſtræ, penitùs excluſit, & omnia
ſoli gatiæ atque clementiæ diuinxæ, & Chriſßi merito adſcripſit:
quemadmodum in ſuperioribus articulis id declarauimus. Et
propoſitiones illæ (de Neceſſtate Bonorum operum ad ſalutem)
perturbatis & afflictis conſcientiis veram Euangelii conſola-
tionem eripiunt: occaſionem præbent Dabitationi de Gratia
Dei- multis modis ſunt periculoſæ præſumtionem & falſam
opinionem de propria inftitia, & fiduciam propriæ dignitatis
confirmant: à Papiſtis acceptantur, & ad ipſorum malam
cauſam fulciendam (contra ſinceram do ctrinam de ſola fide
ſaluante) adducuntur. Quin etiam propoſitiones illæ formæ
ſanorum verborum repugnant: cum ſcriptum ſit: Beatitudi-
nem eſſe hominis, cui Deus imputat iuſtitiam, ſine operibus. Et in
Confeſſione Auguſtana articulo ſexto hæc verba ex Ambroſio
adferuntur: Qui credit in Chriſtum, ſaluus eſt, ſine opere, S 0 LA
FIDE, gratis accipiens remiſtonem peccatorum. a) Sed & D. Lu-
=è therus
„₰) D. Jac. Andr. Paulina dicit Gruͤndl Bericht von der Theol Einigk. lit.
H. 3. an. 1570. Auguſtin. T. 10. . 217. 5§. 28. p. 448. Thummiſſuri B. O. ne-
ceſſ ut Conditio ſine qua non. Henr. Höpfner. Antecedens, Via. Stegmann.

Pars ordinis ad Sal. Meiſner. Gonditio Subiecti, ſine quâ non ſaluetur.
Neceſſ.

OPERIBVS. 673
therus has propoſitiones reiecit atque damnauit: primò qui- 9.

dem in falſis Apoſtolis, qui Galatas in errorem induxerant:

deinde in Papiſtis, multis admodum locis: poſtea, etiam in 10.
Anabaptiſtis: qui hanc interpretationem adferunt, quòd Fi-
des quidem non debeat niti Meritis Operum: ſed tamen ea
neceſſariò ad ſaluten requiri: Poſtremò in quibusdam aliis,
ſuis hominibus, qui hanc, vt loquuntur, gloſſam in medium In commenta-
adducebant: Si maximè, dicebant, Bona opera tanquam ad ſa- tio ſuo ſuper
lutem neceſſaria requiramus, tamen non docemus, quòd Bonis operi- Jeneln ,22.
bus ſit confidenadum. L P. 20) à de
§. 16, Quare in Eccleſiis noſtris meritò hoc ratum, certum T. VV. 10. p.Ftr.
& fixum eſſe debet: quòd phraſes ſeu propoſitiones illæ, de p. 56;z. 661..
Bonis operibus ad ſalutem neceſſariis, non ſint docendæ, de- Conft. Eleckt.
fendendæ, pingendæ; ſed potius ex Eccleſiis noſtris, vt fal- Ecct Tit. de
ſæ & non ſinceræ explodendæ atque reiiciendæ: quippe am. p. t.
quæ tempore perſecutionis (vbi clara & perſpicua confeſſio-
ne aduerſus omnis generis corruptelas & deprauationes ar-
ticuli Iuſtificationis maximè opus erat) ex Interreligionis for-
mula renouatæ, promanarint atque denuò diſputationibus
nouis occaſionem præbuerint.
S. 17. POSTEA, cum de eo etiam diſputetur: An Bona ope- Conſervatipva
ra ſalutem conſeruent? aut, Num ad zonſeruandam ſidem, iuſti- Fidei.
riam, & ſalatem ſint neceſſaria? diligenter & accuratè decla-p. 593 675. 5. 22.
randum eſt, qua ratione Iuſtitia & ſalus in nobis conſeruentur, ne
rurſus admittantur. Scriptum eſt enim Matth. 1o, 22. c. 24, B
Qui perſeuerauerit uque ad finem, ſaluus erit. Et Apoſtolus ait:
Participes Chriſti effecti ſumus: ſi tamen initium ſubſtantiæ usque ad
IJnem firmum zetinuerimus. Hebr. 3, 6, 14. Col. 1I, 2)7=
S. 1 8. Et quidem in primis falſa & Epicurea illa opinio Amiſto Eidei
grauiter redarguenda atque reiicienda eſt, quòd quidam per Peccata.
fingunt, fidem, & jiuſtitiam atque ſalutem „non poſſe vllis
peccatis aut ſceleribus (tametſi omninò voluntarit & deſtina-A. C. a. 12 p. 1
ta malitia committantur) amitti: ſed, etiamſi homo absque p. 300. 559. 563.
Vu omni 646. 666.
ut cauſſa principal. e. c. gratia Dei Meriteria, Paſſio Chriſti
Nereſ. ad R

Ioh. 3, 15. Alt. 4. 1.
dicitur

Medium Ordinis, inter cauſ. rei & rem organicé, cauſale, Ver=

bum Luc. 24,; 46. Ioh. 3, 7. Rom, 1, 16 Fides Ebr. 11, 6.

674 IV. D E BoXNIS
omni Dei timore & pudore prauis ſuis concupiſzentiis in-
dulgeat, Spiritui ſancto repugnet, & atrocia flagitia contra
conſcientiam ſuam (& quidem malo propoſito) deſignet, ni-
hilominus tamen fidem, gratiam Dei, iuſtitiam atque ſalu-
tem retineri poſſe. .
S. 19. Contra hanc peſtilentiſſimam falſam perfuaſionem
ſingulari diligentia hæ verifſimæ, immotæ, diuinæ commina-
tiones, pœnæ, & admonitiones Chriſtianis, per fidem iuſti-
ſicatis, ſæpè repetendæ atque inculcandæ ſunt. Nolie (inquit
a. Cor. 6, 9. Paulus) erraresz neque fornicarit, neque IMolis ſeruientes, neque
adulteri, neque molles, neque maſäinlornm concubitores, neque fures,
nezue auzgri, neque ebriofi, neque maledici, neque tapaäcés, reghucmn
vea,G7s Dei poſlidebunt. Et alibi: Qui taliæ agunt, vegnum Pei non conſe-
Rom. de y. Zurasitcer. Et ad Romanos: i ſecundum arnen vixeritis, morie-
Coloſt 5„s. mini. Idem ad Coloſſenſes inquit: Prsptertalia venit ira Det
Jac, 2, ’13. ſuper filios incredulitatis.
S. 10. Quando autem & qua ratione ex hoc fundamento
exhortationes ad Bona opera (absque obſcuratione doctri-
P. 99. næ de Fide, & articuli de Iluſtificatione) acui poſſit: Apologia
luculentum eius rei exemplar depingit, vbi capite XX. fuper
2. Petr. 1, 10, verba Petri (Satagite vocationem veſtmm firmam facere) hæc ver-
ba habet: Petrus loguitur de operibus ſequentibus remiſſionem pec-
zazorume & docet, quare ſint facienda, ſeilicet, vt ſit firma Vocatio,
bor eſt, ne vocatione ſua excidant, ſi iterum peccent. Facite (inquit)
Bona opera, vt perſeueretis in vocatione, ne amittatis dona vocatio-
nis, quæ prius conzigerunt, non propter ſoquentia opera ,Ned ex gra-
tia, per Chriftum, & iam RETINEN TVR FID E. At Edes non
manet in his, qui amittunt Spiritum Sanbtum, & abiiciunt pœniten-
tiam. Hactenus Apologia.
S. 21. Quare non eſt ſentiendum, quòd Fides initis tantàm
iuſtitiam & ſalutem apprehendat, poſtea verò officium ſuum
Operibus reſignet, vt ea deinceps, fidem, iuſtitiam, & falu-
tem conſeruare debeant. Vt enim nobis promiſſio de ſalute
noſtra non modò conſequenda, verùm etiam retinenda, cer-
Rom, z2. ta & firma eſſe poſſit: Paulus non tantùm auditum ad miian,
verùm etiam, quòd in Gratia perſeneræmus, & de futura gloria
gloriamur (hoc eſt, initium, medium, & finem) son nn
adierl-

ra
Ul⸗

1.
l.
dit
e
Fen,

iit-

Des

nt0
r-
i
er

el⸗

ll⸗
tio;
it)

Id⸗
10
A⸗

1

lu⸗
te

OPERIBVS. 675

adſcribit. At alibi ait: Propter incredulitatem fradli ſunte ta Rom. II, 20.

zutem FIDE STAS. Et ad Coloſſenſes c. 1, 25. inquit: Ex-
hibebit vos ſanltos & immaculatos, & irreprehenſibiles coram ipſo-
ſe tamen yermanetis IN FIDE fundati & hſabiles, &c. Et Petrus
I. Ep. 1, 5. ait: In virtute Dei cuſtodimini PER FIDEM. in ſalutem.
Et poſt aliqua: v. 9. Reportabitis Enem fdei veſtræ, ſalutem ani-
warlsn—n.
§. 22. Cum igitur ex Sacrarum literarum teſtimoniis ma-
nifeſtum ſit, quòd Fides proprium & vnicum illud medium
ſit, quo iuſtitia & ſalus non modò apprehenduntur, verùm J
etiam à Deo conſeruantur: meritò reiiciendum eſt Triden- Chemn. Exaæm.
tinæ Synodi Decretum (& ſi quid alibi in eam ſententiam .ic 10. can.
fuit propoſitum:) qaρνα videlicet Bonz noſtra opera ſalutem *b. 27 ½
conſeruent- aut, quò d apprehenſa fidei iuſtitia, aut fides ipſa,
per noſtra opera, vel ex toto, vel ſaltem ex parte conſeruen-
tur atque retineantur.
§. 23. Etſi enim, ante motam hanc controuerſiam, multi Exceptio de
ſinceri doctores eiusmodi phraſibus in explicatione Sacræ iſu.
Scripturæ uſi ſunt: non autem eo animo, quòd commemo-
ratum Papiſtarum errorem confirmare vellent: tamen cum
interea de eiusmodi phraſibus diſceptationes exortæ ſint,
longè tutiſſimum eſt (iuxta Pauli admonitionem 2. Tim.1,13.)
formam ſanorum verborum non minori diligentia, quàm ipſam
ſinceram doctrinam, firmiter retinere: qua ratione multis
non neceſſariis concertationibus anſa præciditur, & multa
in Eccleſia Dei offendicula præcauentur.
S. 24. PRAETEREA, quod ad propoſitionem illam atti- Noxia B. O.
net: Bona open ad ſalutem eſſe pernicioſa: ſententiam noſtram
perſpicuè exponemus. Si quis Bona opera articulo Iuſtifica- p. 563.
tionis immiſcere, iuſtitiam ſuam, aut fiduciam ſalutis ſuæ in Luth. r 5. J. ad
ea reponere, gratiam Dei iis promereri, & per ea ſalutem⸗ c Mar. f45,
conſequi velit: reſpondemus, non quidem nos, ſed D. Pau-
lus ipſe, idque tertiò repetit: Quòdàh tali homini opera ſuüa non Philip. , 8.
tantuùm ſint inutilia, atque ad ſalutem conſequendam impedimento-
verhm etiam quòd reuera fint pernicieſa. Culpa tamen non eſt
ipſorum operum perſer ſed eſt vanæ illi fiduciæ, quæ contra
expreſſum Dei verbum in opera collocatur, attribuenda.
Vu ꝛ Inde

676 V. D E LEGE
S. 25. Inde tamen haudquaquam conſequitur, quòd ſim-
1. pliciter, & nudè aſſerere liceat: Bona opera credentibus ad ſa-
lutem eſſe pernicioſa. Bona enim operain credentibus (cum
propter veras cauſas fiunt, & ad veros fines, ſicuti ea Deus à
Pliln. 2. renatis exigit, referuntur) indicia ſunt æternæ ſalutis. Si-
1. Theſ-. 4,3. quidem hæc eſt voluntas, & hoc expreſſum Dei mandatum,
2. Pet. hy. ut credentes bona operæ faciant: quæ Spiritus Sanctus in cre-
1. Jo-2, 2;3. 3. dentibus operatur: eaque Deus Pater propter Chriſtum ac-
4. cepta & grata habet, & præclara illis præmia, huius & futuræ
vitæ, promittit. Marc. o, i9. 1. Tim. 4, 5. Ebr. 6, 10. 6. 10, 36.
S.6. Kam ob cauſam etiam paulò ante commemorata pro-
poſitio inccleſiis noſtris reprehendi tur &reiicitur, Propterea
6. quòd ita nudè uſurpata, falſa eſt, & offendiculi plena: qua
diſeiplina & morum honeſtas labefactantur, diſſolutæ verò
8. & Epicureæ feræ vitæ ianua aperitur, & confirmatur. Ab ea
quippe re, quæ alicui ad animæ ſuæ ſalutem pernicioſa creditur,
abſtinendum & cauendum eſle omnes iudicant. Cum ve-
r6 Chriſtiani non à bonis operibus deterrendi, ſed potius
quam diligentiſſimè adhortandi fint: profectò nuda iſta pro-
poſitio in Ecclefia Chriſti tolerari non poteſt, nec defenden-
da eſt.

Origo dta- a
tus quæſt.

In mutat.
Conf. Aug. V.
. 4. Defin. F. = „N
epet. 20.
nrn a,1. D E EG E ETI
2. 4 .zol. 56 ½. EVANGELIO.
Epiſcop. D. =
P. 1, II. . S. I.
VaI Aiſirimen Legis & Euangeli magnam & clariſſimam
☛ lucem Sacris literis adferat, culus adminiculo ver-
bum Dei rectè ſecari, & Prophetica atque Apoſto-
lica ſcripta dextrè explicari atque intelligi poſſunt: accura-
ta diligentia illud eſt in Eccleſia conſeruandum atqne re-
tinendum. Cauendum eſt enim, ne hæc duo doétrina-
rum genera inter ſe commiſceantur: aut Euangelion in
LTLegem

el⸗
to⸗
c⸗

H ET EVANGELIO. 677
Legem transformetur. Ea quippe ratione meritum Chrifti
obſéuraretur: & conſcientiis perturbatis dulciſſima conſo-
latio (quam in Euangelio Chriſti, ſincerè prædicato, habent,
qua etiam ſeſe in grauiſſimis tentationibus aduerſus Legis
terrores ſuſtentant) prorſus eriperetur.
S. 2. Orta eſt autem etiam de hoc ipſo negotio quædam Nic.- Hemmiag-
inter aliquos Auguſtanæ Confeſſionis Theologos contro- Anhaltlni. ke-
verſia. VNA enim pars aſſeruit: Euangelion PROPRIE Urüin, Bucin.
non eſſe tantuům doltrinam de Gratia Dei, veràùm etiam eſſe ſimul anno 15;8. C.
Concionem Pœnitentie: quæ ſummum peccatum, videlicet, Cruziger 1572.
incredulitatem, redarguit. a) ALTERA Verô pars contra- gr col ctell.
riam ſententiam propugnauit: quòd nimirum fuangelion pro- Strigen VVitc-
Priè non ſit Concio Pœnitentiæ, arguen; Peccatum!l hoc enim Legis teberg. 1559.

proprium eſt officium, arguere omnia peccata, in primis

verd incredulitatem:) ſed Euangelion propriè eſſe prædicatio- p. 301. 564.566.
nem de gratia & clementia Dei, propter Cbriſtum: per quem con-
verſis ad Deum, incredulitas (in qua antea hæſerant, quam
etiam Lex Dei redarguerat) condonetur atque remittatur.
Joh. 16, 5.
§. 3. Cum autem de hoc diſſidio diligenter cogitamus, Euang. quid'
deprehenditur, inde adeò illud exortum eſſe, quod vocabu-
lum Euangeli non ſemper in vna eademque ſignificatione p. 565.
accipiatur: ſed duobus modis, tum in Sacris literis, tum in
veterum ac Neotericorum ſcriptis vſurpetur.
§. 4. Vno enim modo hoc vocabulum totam Cbriſßi do- Communiter.
Etrinam ſignificat, quam miniſterio ſuo in his terris propoſuit,
& in Nouo Teſtamento proponendam præcepit, & hac ra-
tione Chriſtus Legis explicationem & annuntiationem cle- p. m.
mentiæ & gratiæ Dei Patris ſui cœleſtis eſt complexus. Sic
Vſus eſt Euangeliſta Euangeli vocabulo, cum ſcripſit: Ini-
tium Euangelii Ieſis Chriſti, Fili Dei, S&c. Et Paulô poſt, ca- Marc. 1 15.
pita totius doctrinæ cœleſtis præcipua recitantur: vide-
licet, Pœnitentia, & Remiſio peccatorum. Ad eundem mo-
dum, cum Chriſtus poſt reſurrectionem ſuam præciperet, Marc. 16, 15
H Vu 3 vt Act. 20, 21.
4) Jo. VVigand Luther. T. 1. I. Lat. 77. I. Ger. p. 292. t. 5. p. 4 3. Philip. M.,
in LL anni 1525. 1538. D. de Clabibu. Bellarm. 1.4. l. . de luftif. c.2.

678 V. D E LESE
vt prædicarent Euangelion in vniuerſo terrarum orbe, totius
doctrinæ ſuæ ſummam breuiſſimis comprehendit, cum dice-
ret: Luc. 24,26. Sic oportebat Chriſtum pati, & reſurgere à mortuis
tertia die: & prædicari in nomine eius panitentiam & remiſſionem
peccatorum, in omnes gentes. In hac ſignificatione etiam Pau-
lus totam ſuam doétrinam vocat, Enangelion- ſummam au-
tem ſuæ doctrinæ diſtribuit in hæc duo præcipua capita: in
Pænitentiane erga Deum, & Fidem in Chriſtum. Act. 2o,21. Et in hac
ſignificatione generalis illa definitio Euangelii (cum latè ac-
cipitur, & extra diſcrimen Legis & Euangelii vſurpatur) ve-
ra eſt, cum dicitur: Euangelion eſt conctio d panitentia, & remis-
ſione peccatorum. Etenim loannes Baptiſta, Matth. 3, 2. C.4, I7.
Luc. 3, 7. Marc 1, 4, 1y. Chriſtus, & Apoſtoli prædicationem
ſuam à pæœnitentia ſunt exorſi: & non tantuùm promiſſionem
illam dulciſſimam de immenſa Dei gratia, atque peccatorum
p. III. remiſſione, propoſuerunt: verùm etiam Legem Dei expli-
cuerunt atque vrſerunt. Matth. y, 6,g.
Proprib. S. 5§. Deinde vocabulum Enuangelii in alia, & quidem pro-
P. 301. 56,y,. priiſtima ſua ſignificatione vſurpatur: & tum non concionem
n fo. 7. 1, de Pœnitentia, ſed tantum Pradicationem 4de Clementia Dei com-
Luth prefN 7 Pleétitur. Et in hac fignificatione ponitur, cum Chriſtus
inquit: Pænitentiam agite, ET credite Euangelio. Marc. .,I.
Pœnitentie S. 6. Sed & Pænitentie vocabulum in Sacris literis non ſem-
vox. per vnam eandemque ſignificationem habet. Quibusdam
A, Ces tr, p. enim Sacræ Scripturæ locis pro tota hominis conuerfione ad
Deum, ſumitur. Verbi gratia, cum Chriſtus inquit: Mat. 3,2.
Niſi pæœnitentiam egeritis, omnes ſimiliter peribitis. Et alibi: Luc.
G, F. 6. F, 2. & 3., F. C. 24,46. Gaudium erit ſuper vno peccatore pæ-
nitentiam agente, &. At in Marco c. 1iy. (quod teſtimonium
paulò ante attulimus) & alibi, Actor.2o, 21. Luc.24,46, I. Pet , g.
vbi diſtinct ponuntur, Pænitentia, & Fides in Chriſtum aut,
Pœnitentia, & Remiſſo peccatorum: Pœnitentiam agere nihil aliud
ſignificat, quàm, peccata verè agnoſcere, ſeriò dolere, à pec-
catis in poſterum abſtinere: ea verò peccatorum agnitio ex
LEGE éſt. Nom. 3, 20. 6. 7, 8. Ad ſalutarem verô conuerſio-
nem illa Pœnitentia, quæ tantum Contritionem habet, Hon
ſufficit: ſed neceſſe eſt, vt fides in Chriſtum accedat: cuius
MWerl⸗

ET EVANGELIO. 679
meritum, per dulciſſimam & conſolationis plenam Euange-
lii do ctrinam, omnibus reſipiſcentibus peccatoribus offer-
tur: qui per concionem Legis perterriti & proſtrati erant.
Euangelion enim remiſſionem peccatorum non ſecuris
mentibus, ſed perturbatis, & verè pœnitentibus annunciat.
Eſa. 6t, 1. Matth. II, y, 25. Luc. 4, 15. Et ne contritio & terrores
legis in deſperationem vertantur, opus eſt prædicatione-
Euangelii: vt ſit éæœnitentia ad ſalutem. 2. Cor. 7, 10.

. . .

S§. 7. Cum enim nuda illa Legis prædicatio (ſine mentio-

ne Chrißi) aut inflatos hypocritas efficiat, (per accidenss non Tather. vop⸗
autem per ſe:) qui ſibi imaginantur, quòd Legem externisp, zue d. v.
operibus ſuis implere valeant: aut homines ad deſperatioo.
nem adigat: Chriſtus Legem quaſi in manus ſuas ſumit,
eamque ſp ritualiter explicat: Mattbh. y. & ſic iram ſuam de cælo
reuelat, ſuper omnem impietatem bominume Rom. n Ib. &7, 7. &
oſtendit, quanta ſit ira diuina. Ea ratione ad Legem illi ab-
legantur, vt ex ea demum rectè peccata ſua agnoſcere di-
ſcant: quam agnitionem peccatorum Moſes nunquam ab
illis extorquere potuiſſet. Quia (vt Apoſtolus 2, Cor. 5, ).
teſtatur) w Moſes prælegiturr manet tamen nihilominus vela=
men ſuper faciem ein, non rectum; vt non agnoſcere poſſint
homines, legem eſſe Eiritualem, & exigere à nobis res longè
maximas, quas cum præſtare nequeant, Legem Peut. 27,26,
Jer. iy. Galg, to. nos horribili & extrema maledictione atque
damnatione obruere. Quando autem ad Chriſtum conuertun-
zur, tum Moſis velamen tolluurz vt idem Apoſtolus docet⸗
2. Cor. 7, 10.
§. 8.s Quæ cùm ita ſe habeant, manifeſtum eſt, Spiritus Sointurs §.
Sancti officium eſſe, non tantùm conſolari, verùm etiam SMcium,
(miniſterio Legis) arguere mundum de peccato! Joh. 16, §. & ta
(etiam in Nouo Teſtamento) facere opus alienum, quod eſt, P. 6:
arguere: vt poſtea faciat opus proprium, quod eſt, conſolari, &
gratiam Dei prædicare. Eſa. 25, 21. Hanc enim ob cauſam no-
bis Chriſtus precibus ſuis & ſanctiſſimo merito eundem no-
bis à Patre impetrauit, & miſit: vnde & Paracletus ſeu conſo=
lator dicitur. Jo. 16,7. 6. 14, 26. 6. 15,26. .

Vu 4 §.9. Hanc

680 V. DE LEGE
In explicatio S. 9. Hanc rem D. Lutherus ſequentibus verbis egre-
De Euangehii giè explicuit: Concio Legis eſt, quicquid de peccatis noſtris &
poſt Trinita- de ira Dei docet? quomodocunque aut quandocunque id fiat.
ris, p. 205. b. Euangelion verò talis eſt concio, qua nihil niſi grat am & cle-
mentiam Dei, atque remiſſionem peccatorum in Chriſto monſtrat
& exhibet. Interim tamen verum eſt & rectè ſie, quòd Apoſtoli &
Euangelii miniſtri (quod & ipſe Chriſtus ſecit) concionem Legis
confirmant, eamqne inchoant apud eos, qui peccata ſua nondum
„) Gen. 3, 17. agnoſeunt, & ſenſu iræ Dei nondum ſunt perturbati. a) Sic enim
Aure z; Ririptum eſt: ?) Spiritus Sanctus arguet mundum de pec-
Jac 5‚i. Jud.4. Cato: quia in me non credunt. mo, quam ſeuera & hor-
⁶) oh16, 8. fenda ſigniſicatio atque concio iræ diuinæ aduerſus peccata eſt ipfa
Eſa. 57, 15. Paſſio & mors Ieſa Chriſti, Filii Dei? Veruntamen quoad hac o-
mmnia iram Dei oſtendunt, & Chominem terrent, nondum ſunt pro-
P. 565. priè Euangelii aut Chriſti concio: ſed potius Moſis & Legis
offcio contm impænitentes ſunguntur. Deus enim Euangelion
& Chriſtum nobis non eam ob cauſam dedit atque donauit, nos
vt perterrefaciant atque condemnente ſed vt ü, qui perturbati &
Jo. 3, 17. c. 5. 45 Puſillanimes ſunt, conſolationem capiant atque erigantur. Et ali-
Tn. 2, IJen. bi inquit D. Lutherus: Chriſtus ait, Joh. 16, 5⁵. Syiritus San-
01. 455. btus arguet mundum de peccato. Hoc autem ſieri non poteſt, NISI
per explicationem LEGIS. Hactenus Lutherus. T. a. L. IV. d. 6.
contra Antinom.
Conſenſus. S. 10. In hanc ſententiam Smalcaldici articuli lo-

Art. Smalcald, . 4 . . . . .
p. 293. art. 3, quuntur: Nouum Teſtan entum (inquiunt) retinet atque vrget

ar. 12. p. 4. etiam miniſterium legis quæ & peccata arguit, & iram Dei re-

Joh 16, 18. velat. Sed ad illua Legis offcium adiungit mox promiſſionem gn-
Rom. 1, 18. tiæ diuinæ, per Euangelii prædicationem. Et Apologia ꝙcÜinquit:
*) Ar, 4. p. 73. Ad ſalutarem & veram pœnitentiam non ſußicit Legis prædicatio,
ſed accedere oportet Euangelion. Hoc modo duo hæc do-
ctrinarum genera coniuncta ſunt, & ambo vrgenda ſunt,:
P. 683,· certo tamen ordine, & conuenienti diſerimine obſeruato.
Et damnantur Antinomi aduerſarii Legis: qui prædicatio-
nem Eegis ex Eccleſia explodunt, & affirmant, non ex Le-
ge, ſed ex ſolo Euangelio peccata arguenda, & contritio-
nem docendam eſſe-. “

ET EVANGELIO. 681
S. 11. Vt autem omnes intelligant, quòd in hac con-
trouerſia nihil malitiosè diſſimulare, ſed pio Lectori totum
negotium, quanta fieri poteſt ſimplicitate & perſpicuitate,
ante oculos proponere cupiamus, noſtram de hoc negotio

ſententiam planiſſimè recitabimus.
§. 12. Credimus, docemus, & confitemur vnanimi con- Lex, quid?

ſenſu: quòd Lex propriè ſit doctrina diuina, in qua iuſtiſſi-Luth. in 3 Ad-
ma & immutabilis Dei voluntas reueletur: qualem ille ve- ent. o t. b.
lit eſſe hominem, in ipſius natura, cogitationibus, verbis, ? 564.
fa ctis: vt hæc omnia Deo probari & grata eſſe queant. Si-
mul autem Lex transgreſſoribus Dei iram, & temporalia
atque æterna ſupplicia denunciat. Deut. 15, V. 6. 27, 27. Gal.
5, 10. Lev. 26, 14. Jerem. IiI, 3. Mal. 2, 2. Nam vt Lutherus 2)
contra NououdXν & Legis aduerſarios ſcribit) quicquid pec-
catum arguit, id Legis habet rationem, & ad Legem pertinet: cuius
proprium oficium eſt, peccata argucre, & ad agnitionem peccato-
rum addacere. Kom. 3, 20 c. 7, 7, 5, 9, 14. Et quia incredulitas ra- P-73. 108, 149.
dix & fons eſt omnium peccatoram, 4dua arguenda & reprehenden- 677. 688.
da ſunt, Lex Dei etiam incredulitatem arguit. Joh 16, 5. Rom. I, 15.
§. 13. Neque tamen interim negamus, Legis doctri- MWuſtmin.
nam per Euangelion illuſtrari & declarari. Nihilominus
verò proprium Legis officium eſt manetque, peccata argue-
re, & de bonis operibus docere.
S. 4. Hac ratione Lex incredulitatem arguit: quando
videlicet verbo Dei fides non adhibetur. Cùm autem Euan-
gelion (quod ſolùm, & propriè docet ac præcipit in Chriſtum
credere) ſit Verbum Dei: Spiritus ſanétus per miniſterium
Legis etiam incredulitatem arguit: quòd peccatores non in Cbri-
um credant: cùm Euangelii proprium ſit, de ſaluifica fide
in Chriſtum docere. Job. 16, 5, 9.
§. 15. Euangelion autem propriè doctrina eſt, quæ do- Enrangelium,
cet (quandoquidem homo Legi Dei, non ſatisfecit: & Legi quid:
Dei tota ipſius natura, cogitationes, ſermones, facta, repu-p. 301. 664.566.
gnant: vnde & iræ Dei, morti, omnibusque temporalibus & FTuther.
a. 5. Trin.

43
Vu 5 æterno . 205. Præf.

4) Tom I. Lat. Ien. p. 556. 2. p. 557. b. t. 1. L. d. d. 3. t. y. p. 475, t. 6. V V. E iſt, N. T,
ad Güttel. T. 7. f. 292. Kirch Poſt. 5. Trin. p. 205, b. . t

P. 677. 688.

p. 565 566.

682 V. D E LEGE
æterno gehennæ incendio obnoxius eſt: Joh.3, 16, 36. Rom. 2,9.
Eph.2,3. Col.1, 13. 3, 7. 1. Theſ.1, 10. Marc. 16,16.) quid miſerrimus ille
peccator CREDERE debeat, vt remiſſionem peccatorum
apud Deum obtineat: videlicet, quòd credere ipſum opor-
teat, Filium Dei, Dominum noſtrum leſum Chriſtum ſuſce-
piſſe maledictionem diuinam ferendam, omnia noſtra pec-
cata, pleniſſima ſatisfactione expiaſſe: ita quidem, vt per
ipſum ſolum cum Deo reconciliemur, remiſſionem peccato-
rum per fidem conſequamur, à morte omnibusque aliis pec-
cati ſuppliciis liberemur, & æternæ ſalutis fiamus participes.
Gal. 3, 13. Rom. y, II. Col.1,20, 22. Eph. 2, 10. C. 1, 7. I. Jo.2, 2. Ebr. 2, I4.
Ol. 13, 14.
S. 16. Quicquid enim pauidas mentes conſolatur, quic-
quid fauorem & gratiam Dei transgreſſoribus Legis offert,
hoc propriè eſt & rectè dicitur Euangelion, hoc eſt, lætiſſimum
nuntium: quòd Dominus Deus peccata noſtra nolit puni-
re, ſed propter Chriſtum ea condonare. Quare peccatores
pœnitentes in Chriſtum credant, hoc eſt, totam ſuam fidu-
ciam in ipſum collocent: quòd videlicet propter peccata no-
ſtra traditus ſit, & propter iuſtitiam noſtram reſurrexerit:
Rom. g, 27. qui peccatum quidem non nouerat, & tamen pro
nobis peccatum (id eſt, hoſtia pro peccato) factus eſt: vt nos
efficeremur iuſtitia Dei in ipſo: 2. Cor. y, eær. hoc eſt, vt propter
ipſum iuſti coram Deo reputaremur. Idem enim Chriſtus à
Deo factus eſt iuſtitia: eius obedientia nobis coram ſeuero
Dei iudicio imputatur. 7. Cor. nʒo. Rom. 4, 2).
§. 17. Lex igitur (vt paulò ante demonſtrauimus) mini-
ſterium eſt, quod per literam occidit, & damnationem denun-
ciat. 2. Cor.3, 7, ö6. Euangelion autem eſt potentia Dei ad ſalutem
omni credentie Rom. 1, 16. c. 4, Ta. & hoc miniſterium iuſtitiam
nobis offert & Spiritum ſanctum donat. Hoc diſcrimen D.
Lutherus propemodum in omnibus ſuis ſcriptis diligenter
inculcaumt: atque accuratè monuit, longè aliam Dei agni-
tionem ex Euangelio, quàm ex lege hauriri: quia etiam gen-
tes ex Lege Naturæ aliquam Dei cognitionem habuère: nec
tamen eum rectè vel agnouerunt vel coluerunt. Rom. /,
§. 18

ET EVANGELIO. 683

2*

§. 19. Hæc autem duo doéctrinarum genera iam inde à Poctrinæ an-
condito mundo in Eccleſia Dei, conuenienti tamen diſcri-ziguitas.

mine, propoſita fuèêre.
S. 19. Patriarcharum enim poſteri (quemadmodum etiam
ipſi Patriarchæ?) non modò affiduè in memoriam reuocà-

runt, quòd homo initio à Deo iuſtus & ſanctus creatus, Luth. t. 2. Jen.
Lat. f. 2 8.239.

fraude autem ſerpentis mandatum Dei transgreſſus pecca-
tor ſit factus: eaque re non modò ſe, verum etiam totam
ſuam poſteritatem perdiderit, atque in mortem & æternam
damnationem præcipitauerit: Sed fide rurſus ſe erexerunt,

Geneſ. 3, I5.
. . R;—— . . . . Galat. 54.
& dulciſſima illa concione, de ſemine mulieris, contrituro caput:, Joh. 3 8 ibi

Serpentir, ſuſtentâàrunt atque ſolati ſunt. Et meditati ſunt di-Luth. T. 9, A-
ligenter etiam ſequentes promiſſiones, Patriarchis & Eccle-f. 91.

fHiæ Iſraëliticæ datas: de ſemine Abrahami, in quo benedicendæ erant

omnes gentes: Gen. 12, 3. 6.I5, 15. 6.22, 15. Gal 4, 4. & de filio Dauidis,
qui regnum Iraklis reſtaurare debebat: ſ. no, I. Luc. 1,32. Abt. 1, 7.
& lumen gentium futurus erat! Ia. 49, 6. 6. 42,6. 6. 9, 2. 6. 11, 20 . 6,
0,60, 12. Luc. 2, 72. All. 15, 17. qui vulneratus eſt propter iniquitatéts
noſtras, & attritus eft propter ſeelera noſtra: cu:us liuort ſanati ſu-
mus. Wa. 3, F. I. Cor. H,7. 6

S. 20. Hæc duo principalia totius Religionis noſtræ ca- Duratio.

pita, credimus atque profitemur, in Eccleſia Dei vsque ad
nouifſimam diem ſedulò, conuenienti tamen diſcrimine,
proponenda atque vrgenda effe. Concione enim LkGIS,
eiusque grauiſſimis comminatibus in miniſterio Noui Teſta-
menti, mentes impœnitentium hominum perterrefaciendæ,
atque ad veram peccatorum ſuorum agnitionem, & ad agen-
dam pœnitentiam ſunt adducendæ. Id tamen non eo modo
fieri debet, vt propter peccata deſperent: ſed ut ad Chriſtum
confugiant: Lex enim pædagogus eſt in Cbrifium, ut per Kdem
juſtificemur. Gal. 3, 24. Rom. 10, 4. l.5, 3, 4. & cùm Cbriſtus ſit finis
legis, non à Chriſto, ſed ad Chriſtum nos ducat. Quarè, poſt
agnita peccata ex Lege, mentes perturbatæ erigendæ funt,
vt ex EVANGELII de Chriſto prædicatione ſolidam con-
ſolationem capiant, atque confirmato animo ſint, ſcientes,
uòd Dominus (ſiquidem Euangelio crediderint) omnia pecca-⸗
ta per Cbriſtum ipſis condonet, Col.2,. Gal.g.. Eph. IJ. eos Proptes
Media-

P⸗ 680.

684 VI. DE TERTIO VSV
Mediatorem ſilios adoptet, Rom. 3, 20. ſeq. Eph.2, 7, 5. & ex mera gra-
tia, ſine ullo ipſorum merito, iuſtifßicet, & ſaluare velit. Rom. 6, 12. . Ij, 6.
c.5,te. Non tamen diuina illa clementia abutantur, aut eius
fiducia ſcientes, volentes peccent. Et hoc diſcrimen Legis &
Euangelii Paulus in Fyiſtola ad Corinthios poſter. 3é. luculenter
admodum declarauit: vbi Legis & Euangelii eruditam &
elegantem collationem inſtituit.
§. ꝛ21. Quare ne doctrina Legis & Euangelii denuò com-
p. 564. 676. miſceantur, & vni, quod alterius eſt, tribuatur, ſummo ſtu-
dio vera & propria differentia Legis & Euangelii retinenda
atque vrgenda eſt: eaque omnia, quæ nouæ confuſioni vtri-
usque occaſionem præbere poſſent, ſtudiosè cauenda atque
p. 566. 677. I. vitanda ſunt. Talis enim confuſio facilè meritum & beneti-
2. cia Chriſti obſcurare, & Euangelion in Legem transformare
3. poſſet: quod ſub Papatu accidiſſe videmus. Et hac ratione
piis mentibus vera conſolatio, quam ex Euangelio haurire

4. debent, eriperetur: & Pontificiis erroribus feneſtra in Eccle-

ſiam Dei irrependi & inuadendi aperiretur.

S. 22. Quapropter magno cum periculo coniunctum eſt,

neque approbari poteſt, quod aſſeritur, Euangelium propriè
ſic dictum, & cum à lege diſcernitur) eſſe Concionem pœniten-
tiæ, arguentem peccata. Aliàs verò, quando generaliter Ade
p. 73. 144. 566. tota docftrina Chriſtiana accipitur, etiam Apologia aliquoties
Luth. Joel. c. 3. docet, quòd ſit concio de Pœnitentia & Remiſſione pecca-
p. 72. 144. 4:2. . der G0 P
lion PROPRIE dici promiſtonem de remiſſione & iuſtificatione
p. 564. 566. 681. noſtra per Chriſtum- Legem verò eſſe doctrinam, quæ & pecca-
ta arguat, & damnationem denunciet.

VI.
DE TERTIO VSV LEGIS
DIVINAE.

Ep. p. 566. A. Sm 2, 291. Luth. T 1. VV. dd. 6. T 6. IV. 439. KirchP.
Dom. Quaſim. p. 42. Gerh. T. III. L. I. S XI. .
1
Status quaæſt. . §. J. . .
Tkaſ ( ra⸗ triplicem eſſe Legis diuinæ vſum. Lege

I. Politicus. X I , 1t
z. Tim.1,9. enim diſciplina externa & honeſtas, contra feros &
indo-

torum. Interim tamen Apologia etiam oſtendit, Euange-

LEGIS IVINAL. SB 685
imdomitos homines, vtcunque conſeruatur. Lege peccato- II. Paædægo-
res ad agnitionem peccati adducuntur. Denique qui pergicus.
Spiritum Dei renati, & ad Dominum conuerfſi ſunt (quibus III. Didaſia-

iam velamen Mofis ſublatum eft) lege docentur, vt in vera pietate licus.
ambulent. 2. Cor. 2, 15. Gal. 3, 24.
S. 2. Orta eſt autem de Tertio illo vſu Legis controuerſia, lebive; dici
inter paucos quosdam Theologos- Horum alii docuerunt ibertini
atque ſenſerunt, non opus eſſe, vt renati Nouam obedien-Anabaptiſtæ.
tiam, ſeu Bona opera in quibus ambulare oportet) ex Le-contr. Gerh. T.
ge diſcant: aut, ut dotrina de Bonis operibus faciendis ex; ptndt
Lege depromatur vel vrgeatur. Iuius ſuæ ſententiæ hastt fioo.
attulerunt rationes: Eſſe renatos per filium Dei libertati
reſtitutos, & iam factos templa Spiritus Sancti, & propterea joh 8, 36.
liberos. Vt enim Sol, absque alieno impulſu, ſponte curſum Rom. 6, 18.
fuum naturalem conficiat: ita etiam filios Dei ſua ſponte,Cor o.
inſtinétu & impulſu Spiritus Sancti, ea agere, qduæ Deus ab L-mth. . . .
ipfis requirat. Alii veroò docuére: Etiamſi verè credentes om. 7, 23.
Spiritu Dei reuera agantur, & hac ratione ſecundum inte- c. 8, 14.
riorem hominem, hbero & ſpontaneo ſpiritu voluntatem
Dei faciant: tamen Spiritum Sanctum in ipſis regendis, ſcri-
pta Lege pro do ctrina vti ſolere, qua informentur, & diſcant,
Deum non colendum iuxta ipiorum cogitationes aut opi-
niones, ſed iuxta ſeriptam Dei legem, & Verbum eius reue-
Ilatum. IIud enim certifſimam eſſe regulam & normam, ad
quam vita, ſecundum immutabilem voluntatem Dei, ſit in-
ſtituenda. Efa. 5, 19, 20. Euc. 16,29. Gal. 6, 16.
S. 3. Ad declarandam igitur & componendam hanc dis- Doctrina.
ſenſionem: fidem, doctrinam & confeſſionem noſtram ſin-
ceram, in qua vnanimi conſenſu acquieſcimus, recitabimus-
§. 4. Etſi credentes & ad Deum verè conuerſi atque iuſti- . Lex ſit curæ.
ſicati, liberati ſunt à x ALEDICGTIONE Legis, ita quidem vt
ea ratione iam liberi dicantur: tamen in lege diuina quoti- Gal 3zia. c.4,5
diè exercere ſe debent. Pſaltes enim Regius eum beatum præ- pfal 1,2.
dicat, qui lege Domini delettalur, & in loge eins meditatur die ac no- Pſal 119,24,47,
te. Eſt enim Lex Dei inſtar ſpeculi limpidifſimi, in quo vo- 172 74
luntas Dei, & quæ ipfi placent, oculis noſtris proponuntur:
igitur

686 VI. DE TERTIO VSV
igitur ea credentibus inculcanda, & apud eos diligenter &
aſſiduè eſt vrgenda. G
Legis Sabie- S. §. Etſi enim iuſto non eſt lex poſtta (vt Apoſtolus teſta-
btum, Renati. tur) ſed iniuſtiss hoc tamen non ita nudè accipiendum eſt,
1. Tim. 1, 9. quafi iuſtis ſine lege vivere liceat. Lex enim diuina cordi-
Rom. 22 15. bus ipſorum inſiripta ef-.. Et quidem primo homini ſtatim
poſt ipſius creationem Lex data fuit, ſecundum quam viue-
re debebat. Hæc igitur eſt verborum Pauli vera & genuina
ſententia: quòd Lex eos, qui per Chriſtum cum Deo re-
conciliati ſunt, maledictione ſua obruere nequeat: & quòd
renatis, coactione ſua, moleſta eſſe non poſſit: quandoqui-
dem illi ſecundum interiorem hominem lege Dei delectemur.
Rom. 7, 22.
§. 6. Et ſanè, ſi credentes, & electi filii Dei per inhabitan-
tem Spiritum, in hac vita perfelctè renouarentur: ita quidem,
vt in tota ipforum natura, & in omnibus viribus peccatum,
non amplius hæreret, non indigerent illi lege: neque ullo
monitore, qui eos ad benè operandum urgeret. Quia ſpon-
te & liberrimo ſpiritu, ſine omni doctrina, admonitione,
cohortatione, aut impulſu legis, ea ipſa facerent, quæ iuxta
Fms. 04s . voluntatem Dei agenda eſſent. Sicut etiam Sol, Luna, &
Fyrn 6. reliqua aſtra, naturalem ſuum curſum, ſine admonitione, co-
c,43, 2. 4,16. hortatione, impulſu & coactione, per ſe, abſolvunt: ad eum
modum, quem Dominus ſemet, in prima creatione inſtituit:
imò, ſicut ſancti Angeli, promtam ſine coactione, Deo obe-
dientiam præſtant. Pſ. 104, 4.
§S. 7. At verò credentes in hac vita non perfectè, comple-
tivè velconſummativè (ut veteres locuti ſunt) renovantnr. Et
quamvis ipſorum peccata (tum originale, tum actualia)
Chriſti obedientia abſolutiſſima contecta ſint, vt credenti-
Rom. 4, 8. bus non ad damnationem imputentur: & per Spiritum ſan-
cGtum veteris Adami mortificatio, & renouatio in ſpiritu
Rom. 8, 1. mentis eorum inchoata ſit: tamen (dum hoc mortale cor-
puſculum circumferunt) vetus Adam in ipſa natura, omni-
busque illius interioribus & exterioribus viribus inhæret
De

Gen. 2,; 17.

.

r.

LEGIS DININAE. 687
De hac re Apoſtolus ait: Scio, quda in mé, hoc eſt, in carne Rom. 7, 19.
mea, non habitet bonum. Et rurſus: Non, quod volo bonum, V. 10.
hoc facio: ſed, quod nolo malum, hoc ago. Et: Video legem in c. 7. 24.
membris meis, repugnantem legi mentis meæ, & captiuantem me
in lege peccati, quæ eſt in memiris meis. Idem Apoſtolus alibi
inquit: Caro concupiſiit aduerſus Spiritum: Spiritus autem ad-
verſus carnem. Hæc autem ſibi inuicen aduerſantur, ut non quz-
cunque vultis, illa faciatis. Gal.y, 17.

S. 8. Eam ob cauſam credentes, ele Ci, & renati filii
Dei (propter alias concupiſcentias reprimendas & ſippe-
randas) non modé aſſidua Legis admonitione, do rina,
& comminationibus indigent: verùm etiam ſæpè caſtiga-
tionibus opus habent: vt veternus illis excutiatur, & Spi-
ritui ſancto obtemperent. De hac re Dauid ait: Bonum E. n. .
. 2 „ . — . ſa. 28, 19.
eſt, Domine, quòa bumiliaſti me, vt diſcerem iuftißcationes uad. 94, 12
Et Apoſtolus 1. Cor. 9, 27. inquit: Caſßtigo copus meum, & in Ebr. 12, 5⸗
ſeruitutem redigo, ne fortè cum aliis prædicauerim, ipſe reprobus
eßciar. Et ad Hebræos c. 12, 5. ſcriptum eſt: QaôAN ſi exim
diſciplinam eſtis, cuius participes facti ſunt omnes: er Spurii, &
non fili eſtis. Et de re D. Lutherus in Explicatione Euangeigi Dominica 19.
PDominicalis (vt vocant) luculenter admodum docuit, vt illic 8e Trinhe.
eſt videre.
§. 9. Diſtinctè autem explicandum eſt, quid Euange- Euangelii
lium in Noua obedientia Credentium excitanda & promo-opem.
venda, præſtet? & quodnam (quoad Bona opera Creden-
tium) ſit Legis officium?
S. 10. Lex enim inculcat quidem, eſſe voluntatem & Pietas.
mandatum Dei, vt in noua vita ambulemus: at vires & fa-Rom. 6, .
cultatem non donat, quibus nouam obedientiam inchoare
& præſtare poſſimus. Spiritus autem ſanctus, qui non per
Legis, ſed per Euangelii prædicationem datur & a ccipitur,
cor hominis renouat. Deinde idem Spiritus operà Legis Gal. 5, 2.
vtitur, vt per eam renatos doceat, atque in Decalogo ipſis Praſeripta.
monſtret, quæ ſit voluntas Dei bona, & ipſi placens: vt
noue⸗

Rom, 12.
Epheſ. 2, 10.

I⸗Sam. 2; 6.
Deut. 32, 39.
Tob. 3 3*

J. Joh. 5, 17
2, Tim. 3, 16.

P. 677. 681.

Lex, quid!

P·; 67 9„

Diſtinétio 4
Subiektis.

Rom. 3,20,28.

Gal., 25 16.

688 VI. DE TERTIO VSV
nouerint, quibus Bonis operibus opera danda ſit, quæ Deus pre-
pamuit: vt Apoſtolus loquitur. Et exhortatur Spiritus San-
tus ad Bona opera: ac, ſi quando propter carnem remis-
ſiores ſunt & negligentiores, aut etiam rebelles, per legem
eos arguit. Et hoc modo idem Spiritus duo officia diuer-
ſa in isdem hominibus facit: mortificat, & viuificat: de-
ducit ad inferos, & reduçit. Eius enim officium non tan-
tüm eſt CoNSOLARI vVerûůᷣ n etiam ARGVERE. Sic enim
ſcriptum eſt Jebh. 16, 17, 7. Cum venerit Paralletus, arguet mun-
dAum (ſub quo & vetus Adam comprehenditur) de peccato,
& de iuſtitia & de indiciv. Peccatum autem eſt quicquid legi
diuinæ aduerſatur. Et Paulus ait: Ownie Sscriptura dAiuini-
nitus inſpirata, viilis eſt ad docendum, ad ARGVENDVM, AdGd
corripiendum, ad erudiendum in iuſtitia S&‿. Arguere autem pec-
cata eſt proprium officium Legis. Quarè quoties creden-
tes delinquunt, corripiuntur & arguuntur à Spiritu Sanécto,
per Legem: & ab eodem Spiritu rurſus eriguntur & con-
ſolationem accipiunt per Euangelii prædicationem.
S. 11. Vt autem omnis ambiguitas & erroris occaſio,
quò ad eius fieri poteſt, caueatur: & diſcrimen inter Opera
Legis & Opem Spirnus propriè & dextrè tradatur atque conſer-
vetur: fingulari diligentia obſeruandum eſt, quando de Bo-
nis operibus agitur, quæ LEGI PEI ſunt conformia (aliàs

enim bona opera nequaquam cenſerentur:) quoòd hoc lo-

co vocabulum LEGIS vVnam tantum rem fignificet: im-
mutabilem, videlicet, voluntatem Dei, ſecundum quam ho-
mines omnes vitæ ſuæ rationes inſtituere debeant.
S. r12. Eſt autem diſcrimen in Operibus, propter dif-
ferentiam HOMINVM, qui ſecundum Legem illam & vo-
luntatem Bei viuere ſtudent. Homo enim nondum renatus,

qui vtcunque ſecundùm Legem Dei viuit, & opera Legis

ideo facit, quia ad eum modum ſuntmandata: eamque obe-
dientiam formidine pœnæ, aut ſpe præmii alicuius præſtat:
is adhuc ſub Lege eſt: & opera eius propriè à D. Paulo Ze-
gis opem vocantur. Quia talia opera à Lege extonta ſunte
iſun

LEGIS DIVINAE. 689
hi fſunt Cainici ſanctuli: hoc eſt, hypocritæ.
§. 13. Cum autem homo per Spiritum Sanctumrenatus,
atque à Lege, hoc eſt, à coactione Legis, liberatus eſt, iamque
Spiritu Dei agitur: tum ſecundum immutabilem Dei volun-
tatem in lege reuelatam, viuit: & omnia, quatenus renatus p. 568.
eſt, libero & promto ſpiritu agit. Et talia opera propriè non ſunt Gai. 55 ar.
appellanda, Opem lga, ſed epera & frutta Spiritu: aut, wt Bhn 5.
D. Paulus ea vocat, dicuntur, Lex mentis, & Lex Chriſti. Hi Rom 3, 17.
enim homines nom amplius ſub lege ſunt, ſed ſub gratia vt idem c. 7, 24. c. 8,2.
Apoſtolus teſtatur. Rom. S, 2. C. 6, 14. Gal. 3, 2 . C. 4,.
§. 14. Cùm autem credentes in hac vita non plenè reno- LEulta cum
ventur, ſed vetus Adam ipſis, vsque ad extremum ſpiritum Carne.
adhæreat: manet etiam in illis lacta inter Spiritum & Carem. Rom. 7, 22.
Quare delectantur quidem lege Dei, ſecundum interiorem hominen 1I . 2 1..
interim tamen lex ila, quæ eſt in membris eorum, legi mentis fe- Gal .;.
pugnat. Vnde fit, ut nunquam quidem ſine lge, & tamen
non ſub lege, ſed in lege ſint, ſecundum legem Domini viuant &
ambulent: & tamen bona opera non Ex GOACTIONE
legis faciant. Rom. 7,23, 24 c. 5, 22.
S. 15. Quod veròô ad veterem Adamum attinet, qui in ipſis Carnis coër-
adhuc hæret: ille non modò Lege, verùm etiam pœnis vr- αοα.
gendus & coërcendus eſt: & tamen omnia inuitus & co-
actus facit: non minus quàm impii, qui comminationibus
legis vrgentur, & in officio & obedientia inuiti vtcunque
retinentur. KRom. 7, 22.
S. 16. Quin etiam Legis doctrina hoc nomine credentibus Fuga Electiti'.
neceſſaria eſt: ne proprià quadam ſanétimoniâ religioſum ?. 568.
vitæ genus de ſuo ingenio excogitent, & ſub prætextu Spiri-
à&* Dei cultus diuinos, ſine Verbo & mandato Dei, eligant
& inſtituant. De qua re ſic ſcriptum eſt: Non facietis ſinguli,
quod ſibi relctum videtur: & c. Quod præcipio tibi, hoc tantům fa-
cito Domino: neque addas quicquam, nec minnas. Deut. 12, 5. EIa.
29, B. Matth. 19,9. .
S. 17. Sed & aliam ob cauſam doctrina Legis in exercitio Superbie.
Bonorum operum neceſſaria eſt. Facilè enim homo imagi-
nari & perſuadere ſibi poteſt: vitam & opera fua omninò
XX pura

690 VI. DE TERTIO Vs?Y
pura & perfecta eſſe. Et Lex Dei credentibus Bona opera
ad eum modum præſcribit: vt ſimul, tanquam in ſpeculo
nobis commonſtret, ea omnia in hac vita adhuc imperfecta
& impura eſſe: ita quidem, vt cum Apoſtolo fatendum
nobis ſit: Etfi mihi nihil conli ius ſum, tamen in eo non ſum iu-
ſtiſicatus, 1. Cor. 4, 4.

Legis terror S. 18. Quare cum D. Paulus renatos hortatur, ut Bona

comitans. opera faciant, expreſsè Decalogum eis proponit: & opera
ken. 3. Iue erudzn , impura Ae⸗ ipſe ex Lege agnoſcit. Et Da
Pſal. 119, 32. vid Inguit :. V. am man ctor em Zliordne ou curri. Interim ta-
Pial, 143, 2. men oOrat: Non sntres in mdicinm oum ſeruo tuor quia non iu-
ſtificabitar in conſp ebtau tuo omnis viuens. uomodo autem,
& qua de cauſa Bona opera credentium (Hicet in hac vita
propter peccatum in carne hærens imperfecta & impura)
grata Deo acceptaque ſint, hoc non docet: quippe quæ
integram, perfectam & puram, omnibusque numeris ab-

ſolutiſſimam obedientiam requirit: ſi modò ea Deo pro-

P. 87. 22. bari debeat. Euangelion verò docet: Spiritualia ſacrificia
Ekr. is. noſtra Deo accepta ſſe Per. Fdem, rrapser. Chriſtum. Et hac
Kom6;,14. Tatione pii non ſunt ſub Lege, ſed Iub Gmtia Propterea quòd
Gal. 4,5.c.5'g. ipſa perſona piorum à maledictione & damnatione Legis
per fidem in Chriſtum ſit liberata. Quin etiam alias ob
cauſas non ſunt fub Lege: & quia opera ipſorum, etſi im-
perfe ta & impura,Deo, propter Chriſtum, ſunt accepta
& grata: & quia non ex coaétione Legis, ſed ex renoua-
tHone Spiritus Sancti ex animo promtè & ſponte ea faciunt,
quæ Deo placent: quatenus ſecundum interiorem homi-
nem ſunt renati. Pſ. 7, 5. I0, 3. II. Cor. 9, 7. 17
GS. 19. Interim tamen pii aſſiduè cum veteri ſuo Adamo lu-
Gantur. Vetus enim ille Adam (quaſi aſinus indomitus
& contumax) eſt pars aliqua ipſorum, quæ non modò Le-
Pp. 889. gis doctrina, exhortationibus, impulſu, & comminatio-
nibus, verùm etiam (quaſi fuſte) plagis & pœnis coêr-
cenda, in obedientiam Chriſti cogenda eſt: donec car-
nem peccato deprauatam prorſus exuamus, & homo per-
fectè in beata illa reſurrectione renouetur. Tum verò nec
doctrina

*

LEGITIS DIVINAE. 691
do Rrina, nec comminationibus & reprehenſionibus Le-
gis, denique ne Euangelii quidem prædicatione indigebit: Luther. contra
hæc enim ad hanc mortalem duntaxat & imperfectam vitam Anrenon 8. 7.
. . at. anno 1735.
ſpectant. Sed quemadmodum Dominum de facie ad fa- 400. & D. 6.
ciem intuebuntur: ita virtute inhabitantis Spiritus Dei, Pbilippus d. 4.
ſponte, ſine vlla coactione, absque omni impedimento F. 435 7. 6. c..
puri prorſus & ſancti, maximo cum gaudio voluntatem a Kich.
Patris cœleſtis facient: & in Deo, in omnem æternitatem, pPp. . 4 .
lætabuntur. 1. Jo. 3, 2. I. Cor. 13, 12. Apoc. 22,3. Pſ. 16, II.
S. 20. Quare reiicimus & damnamus, vt errorem perni-
cioſum, qui Chriſtianam diſciplinam ſoluit, & veræ pietati p. 562.
aduerſatur: cum docetur, quòd Lex (eo modo qui fuprà
explicatus eſt) non apud pios & credentes, ſed tantum apud
infideles, impios & impœnitentes vrgenda ſit.

DE COENA DOMINI.

Luth. t. 5. J. H 4555. A. C. a. 19. p 14. Apol. 136. A, Sm. 302.
Catech. 367. F. C. Epit. 569.

Qια MVIS fortaſſe quibusdam videri poſſit, decla- Cauſa Seri-
(6rationem articuli de ſacra Cœna, huic ſcripto infe- pii.
Wrendam non fuiſſe: quippe in quo eos duntaxatf
articulos, qui inter Theologos Auguſtanæ Confeſſionis in
controuerſiam venerunt, declarandos ſuſcipimus: & verò
manifeſtum ſit, Sacramentarios iam olim, (cum Confeſſio
Auguſtana Anno Domini 15730. primum conſcriberetur &
Imperatori exhiberetur) penitus ab ea alienos fuiſſe, atque p. 693 694.
talem eo tempore ſeceſſionem feciſſe, ut peculiarem ea de
re Confeſſionem offerrent.
§. 2. Quia tamen (quod ſanè dolendum eſt) T heologi
quidam, & alii præterea nonnulli, qui Confeſſionis Augu-
ſtanæ religionem iactitant, proximis hiſce annis in hoc
Xx 2 articu⸗

Simulataz

identitas lo-

quendi.

detecta,
Ie

p. 722, 723.

692

VII. DE CoENADOMINI.
arculo non clam tantùm & occultè, ſed partim etiam
apertè ad Sacramentarios defecerunt: & contra conſci-
entiæ ſuæ teſtimonium, Auguſtanam Confeſſionem-
(quaſi ea cum Sacramentariorum doctrina in hoc articulo
faceret) violenter in alienam ſententiam pertrahere,
eamque hoc modo deprauare nituntur: facere non po-

tuimus, quin etiam in hoc ſcripto veritati cœleſti pia
& fincera noſtra confeſſione teſtimonium perhiberemus,
& veram ac genuinam tam Verborum Chrifti, quàm
Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam, de hoc negotio
repeteremus. Agnoſcimus enim, noſtri officii eſſe, vt
(quantum quidem in nobis eſt) piam & finceram do-
GRrinam hanc, per gratiam Dei, etiam ad poſteritatem-,
transmittamus: & auditores noſtros aliosque pios homi-
nes fideliter admoneamus, ut à peſtilenti errore illo (qui
& Verbo Dei & Auguſtanæ Confeſſioni repugnat, ac du-
dum aliquoties damnatus eſt) quàm diligentiſſimè ſibi
caueant⸗

§. 3. Status controuerſiæ, quæ eſt inter nos &
Sacramentarios, in negotio Cœ-
næ Dominicæ.

Tſi Sacramentarii quidam in eo elaborant, vt quàm
proximè verbis ad Auguſtanam Confeſſionem acce-
dant, & puriorum Eccleſiarum formas loquend: vſurpent:
ac fatentur, quòd in Cœna Domini Corpus Chrifti verè 4
fdelibus accipiatur: attamen, quandò ſeriò vrgentur, ut
ſententiam fuam ingenuè, apertè, & perſpicuè profitean-
tur, tum uno ore omnes animum ſuum declarant, quòd
credant, verum & ſubſtantiale Chriſti Corpus, eiusque San-
guinem à benedicto pane & vino, in Cœna ſacra, tanto
lTocorum interuallo abeſſe, quanto ſummum cœlum ab in-
fima terra diſtet. Hæc enim ſunt ipſorum verba: Si
Cbrißi

m
.

*

t:
3
4

A⸗
1d
⸗
nt

I

VII. DE CoENA D OMINI. 693

Chriſti corpus & ſanguinem à ſignis tanto interuallo dicimus, quan- Beza Collog.
3o abeſt terra ab aliiſimis cælis. Quare cum de Præſentia Cor-? Wue Hpickt.
poris & Sanguinis Chriſti in Cœna loquuntur, non volunt eo*.. .oa.
ea in terris adeſſe, niſi reſpectu fidei noſtræ: hoc eſt, fi- P. 1. Re,
dem noſtram dicunt per vifibilia ſymbola, perinde ut per (Cob. Momp.

verbum prædicatum, commonefieri & excitari: ut ſeſe at:?:

5.

tollat, atque omnes cœlos tranſcendat: & hoc modo præ-
ſens, in cœlo, Corpus Chriſti, eiusque Sanguinem (imò
ipſum Chriſtum, cum omnibus beneficiis ſuis) verè & fub-

ſtantialiter, ſed tamen sSPIRITVALITER TANTVM, ſu-

mat, eoque fruatur. Sentiunt enim, vt panis & vinum
hic ſunt in terris, & non in cœlo: ita Corpus Chriſti iam
in cœlis eſſe, & non in terra: quare in Cœna Domini ni-
hil aliud ore ſumi, quàm panem & vinum. Ac initio qui-
dem cum hæc controuerſia orta fuiſſet, fingebant, Cœnam
Domini eſſe tantüm externum ſignum profeſtionis, quo Chri-
ſtiani ab aliis hominibus diſcernerentur: & in eo Sacra-
mento nihil niſi panem & vinum (abſentis videlicet, Cor-
poris Chriſti nuda ſymbola) exhiberi. At cum intellige-
rent, hoc figmentum nihil prorſus coloris habere, neque
conſiſtere poſſe, cœperunt fateri, Dominum noſtrum le-
ſum Chriſtum in ſacra ſua Cœna præſentem eſſe, per com-
municationem Idiomatum: hoc eſt, tantummodo ſocundum
diuinam ſuam narturam: ſed non ſuo corpore & ſanguine-.
Poſtea, cum verbis Chriſti grauiter vrgerentur, præſentiam
Corporis Chriſti in ſacra Cœna fateri cogerentur: nihilo-
minus id aliter non intellexerunt, & declararunt, quàm
quòd Epiritualem tantum praæſentiam crederent: hoc eſt, quòd
Chriſtus tantum virtutis, operationis, & beneficiorum ſuo-
rum, per fidem nos participes faceret. Quiz (inquiunt)
Spiritus Chriſti (qui vbique præſenz ſt) virtute corpora noſtra
in quibus Spiritus ille hic in terris habitat) um Cowpore Chriſti,
quod in cœlis eſt, coniungit. Quare ſplendidis & magnificis

verbis illis, multis magnis & præclaris viris impoſuerunt.

quando nimirum affirmarunt atque iactitarunt: ſe planè
nihil aliud ſentire, quàm, quòd Dominus leſus Chriſtus
XX 3 verè;

*

1. Resp. ad

71*

2.

694 VII. DE CoENA DoOMINI.
verèò, ſubſtantialiter, vivus in ſacra ſua Cœna præſens ſit.⸗
Hoc autem intelligunt ipſi tantum de diuina Chriſti natu-

ſentiunt, ea tantum in cœlis, & præterea nullibi eſſe-:
ideoque Chriſtum nobis cum pane & vino verum Corpus
& verum Sanguinem manducandum & bibendum dare,
ſpiritualiter, per fidem: ſed non corporaliter ore ſumen-
Verborum §. 4. Verba enim inſtitutionis Cœnæ Dominicæ, dite
Detorfio. HOC EST CGORPVS MEVM, non propriè, vt ſonant, ſecun-
p. 398 704.705. dum literam, ſed quaſi figuratum ſermonem, figuratè acci-
722, cipiunt: ita, vt EDERE corpus Chrifti nihil aliud ipſis
ſignificet, quàm cREDERE in Chriſtum. Et vocabulum
Corporis illis niſi Symbolum, hoc eſt, ſignum ſeu figuram
Corporis Chriſti denotet: quod tamen non in terris & in
ſacra Cœna præſens, ſed tantum in cœlis ſit. Verbum (EST)
ſacramentaliter, ſeu modo ſignificatiuo interpretantur:
ne quis (inquiunt) rem cum ſignis ira putet copulari, ut Chriſti quo-
que Caro nunc in terris auſit, modo quodam inuiſibili & incon pre-
henſibili. Hoc, nimirum volunt, Corpus Chriſti cum pane
ſacramentaliter ſeu ſignificatiuè vnitum eſſe: ita ut credentes
ac pii homines tam certò Corpus Chriſti (quod ſurſum in
p. 97.716. 722, Cœlis ſit) fide ſpiritualiter accipiant, quàm certò panem ore
manducant. Quòd verò Corpus Chriſti in ſacra Cœna in

ſibili modo) præſens ſit, & unà cum pane henedicto, ore,
etiam ab hypocrits, & nomine duntaxat Chriſtianis, ſuma-
tur, id ſolent quaſi horrendam blaſphemiam, damnare &
execrari.
Senſus Verus. S. 5. Contrà verò de Cœna Domini in Confeſſione
in A. c. Auguſtana, ex verbo Dei ſic docetur: Perum Corpus & san-
p. 14. 572. 576 guinem Chriſti, verè, ſub Pecie panis & vini, in ſacra Domini Cæ-
na præſentia eſſe, diſtribui & ſumie ſecas antem docentes impro-
bari. His poſtremis verbis Sacramentariorum error per-
P. 691. 695, picuè reücitur: qui eo ipſo tempore Auguſtæ Peculiater

ra: non autem de ipfſius carne & ſanguine. De his enim

his terris ſubſtantialis (licet inuiſibili & incomprehen-

VII. DE COENADOMINI. 69
Confeſſionem obtulerunt: quæ veram & ſubſtantialem

2*
I. Corporis & Sanguinis Chriſti præſentiam in Sacramento
In Cœnæ, idcirco negabat, quia Chriſtus aſcendiſſet in cœlos.
Pia etiam noſtra de hac re ſententia in Minore D. Lutheri
15 Catechiſmo perſpicuè ſequentibus verbis expreſſa eſt. aα p. 367 571.697.
e, cramentum Altaris eſt verum Corpus & verus Sanguis Domini noſtri ſeq.
. loeſu Chrifti: ſub pane & vino nobis Chriſtianis ad manducandum
& bibendum à Chriſto ipſo inſtitutum.
. §. 6. Luculentius etiamnum hæc ipſa ſententia no- In Apologid.
a. ſtra in Apologia non modò declaratur, verum etiam illu- b. 16.
s ſtri dicto Pauli 1. Cor. wv. & teſtimonio Cyrilli confirma-
m tur hiſce verbis: Pecimus articulus approbatus eſt Via. Con-
ę fut. h. in quo confitemur, nos ſentire, quòd in Cæna Domini ve- bp. 302. 36 7.
in rè & ſubſtantialiter adſint corpus & ſanguis Chriſti. & verè exhi-
beantur cum illis rebus, quæ videntur, pane & vino: büs qui Sa-
. cramentum accipiunt. Cum enim Paulus Aitat, 1. Cor. 1o, 17. Pa-
. nem, quem frangimus, Communicationem Corporis Chri- p. 1z7.
. ſti eſſe &c. ſequeretur, Panem nen Corporis, ſed Spiritus Chriſti
. Particpationem ſſe, ſi non ipſum Chriſti Corpus, ſed duntaxa! Pi.
ritus Sandtus verè præſens eſſet. Et cum comperimus, non tantkm
8 Romanam Eecleſiam affimare corporalem Chriſti præſentiam! ſed
e idem & nune ſentire, & olim etiam ſenſiſe Græcam Eccleſiam.
i Hactenus verba Apologiæ. Sed & ibidem ex Cyrillo te-
. ſtimonium adducitur, quod affirmat: Chriſtum etiam cor-
poraliter in ſacm Cæœna commumieastione ſuæ Carnis in nobis ha=
. bitare.
4 8. „. Poſtea cum illi, qui Auguſtæ peculiarem ſuam Conſenſm
H Confeſſionem de hoc articulo obtulerant, noſtrarum Eccle- Eurtebeng.
ſiarum Confeſſionem approbare velle viderentur, Witten- p. 691. 694.
e bergæ Anno Domini 1736. formula quædam Concordiæ
. (quam nunc recitabimus) inter Saxonicos, & ſuperioris
e . Germaniæ quosdam Theologos, conſcripta, & D. Martini
. Lutheri aliorumque (utriusque partis) Theologorum ma-
. mumumübus eſt ſubſcripta. Et ſic habet. .

696 VII. DE CoENA DOMINI.
S. 8. Audiuimus Bucerum explicantém ſuam & aliorum, qui
p. 702. vnà adfuerunt, ſententiam de Sacramento Corporis & Sanguinis
Cbriſti, hoc molo
S. 9. Confitentur, iuxta verbi Irenzi, Euchariſtiam conſtare
1. 4. c. 34,. duabus rebus, terrena & cœleſti. Proinde ſentiunt & docent,
1 roſber in ſen. cum pane & vino, verè & ſubſtantialiter adeſſe, exhiberi,
& ſumi Corpus & Sanguinem Chriſti.
S. 10. Et quanquam negant keri Tuansſubſtantiationem, nec
P. 302, 574. 720 ſentiunt fieri localem incluſionem in pane, aut durabilem aliquam
coniunttionem extra vſüum Sacramentis tamen concedunt, Sacra-
mentali vnione Panem eſſe Corpus Chriſti: boc eſt, porrelcto pane
ſentiunt ſimul adeſſe & verè exhiberi Corpus Chriſti. Nam extra uſum,
p 715. 72 l. cum aſernatur in pixide, aut oſtenditur in proceſſtonibus, vt ſit
apud Papiſtas, ſentiunt non adeſſe Corpus Chriſti.
S. II. Deinde hanc inftitutionem Sacramenti ſentiunt valere
in Eccleſia: nec pendèêre ex dignitate Miniſtri & ſumen-
1. Cor. 11, 27,29. tis. Quare ſicut Paulus ait, etiam indignos manducare Sa-
f. 6ρ9. cramentum: ita ſentiunt, Corpus Chriſti & Sanguinem ve-
r& porrigi etiam indignis: & indignos ſumere: vbi ſer-
vantur verba, & inſtitutio Chriſti: Sed tales ſumunt ad
iudicium, vt Paulus ait: quia abutuntur Sacramento, cum ſine
p. 99 236.246 pcnitentia & de eo vtuntur. Ideo enim inſtitutum eſt, ut teſtetur,
573. 526, illis avbPlicari gratiam & beneßcia Chriſtis illos inſeri Chriſto, &

ſanguine eius ablui, qui agunt panitentiam, & erigunt ſe fide in

Chriſtum. Hactenus Formula Concordiæ inter D. Luthe-
rum & Bucerum initæ.
Smalcaldicus. S. I2. Inſequenti anno præcipui Auguſtanæ Confeſſio-
ann. 1337. nis Theologi è tota Germania Smalcaldiam conuocati funt:
vt in medium conſulerent, quæ doctrinæ Capita, in noſtris
Eccleſiis hactenus propoſita, Concilio (quod Pontificii ce-
lebraturi dicebantur) exhibenda & defendenda eſſent. Ibi
D. Lutherus articulos illos, quos Smaalcaldicos vocant, com-
poſuit: qui communi & vnanimi conſenſu ab omnibus
illis Theologis, qui conuenerant, ſubſcriptione confirmati
p. 39, funt. In illis articulis D. Lutherus veram & Penuinenn,
upra

VII.. DE CoENA DOMINI. 697
ſupra commemorata Formulæ Wittembergæ conſcriptæz,
ſententiam breuibus quidem, ſed ſignificantibus & perſpi-
cuis verbis, quæ proximè ad verba Chriſti accederent, ex-
plicuit. Sacramentarii enim iam dictæ Formulæ verba ad
malam ſuam cauſam fulciendam planè in alienam ſenten-
tiam detorſerant: quòd videlicet Corpus Chriſti non alia
ratione in Cœna diſtribueretur, quàm ſicut idem Corpus
vnà cum omnibus beneficiis ſuis verbo Euangelii exhibe- p. 716. 722.
tur. Et Sacramentalem vnionem nihil aliud eſſe, quàm præ-
ſentiam Chriſti ſiritualem, quæ fit fide, interpretati fuerant.
Has rimas, per quas illi effugium quærebant, Smalcaldici p. 302. 367. 695.
articuli obturârunt & expleuerunt. Aſſerunt enim, panem 701. 702.
& vinum in ſacra Cœna eſſe Verum Corpus & Verum San-
guinem lIeſu Chriſti: quæ & exhibeantur & ſumantur non p. 696. 698.
modò à piis, verùm etiam ab iis, qui præter nomen nihil ha- 72. ſeq.
bent Chriſtianum. “

§. 13. Hanc piam ſententiam D. Lutherus copioſius Catecheticus.
& verbo Dei, in Maiore ſuo Catechiſino declarat: & ſic ait: p. 14. 302. 366.
Quid igitur eſt Sacramentum, quod ad alitare diſtribuitur? Re- 5 4. 569.
ſpondetur; Eſt verum Corpus & verus Sanguis Chriſti, in, &
ſub pane & vinor quæ edere & bibere Chriſti verbo iubemur. Et
poſt aliqua: Verbum Dei, inquam, illud eſt, quod hoc Sacra- P- 716.
mentum conftituit, & diſerimen facit, ut non ſit merus panis &
merum vinum, ſed ut hæc Chriſti Corpus & „Sanguis ſint & dican-
tur. Et poſt pauca: Hoc Chriſti verbo conſcientiam taam con-
fermare, & infratcto animo dicere potes: etiamſi decem Diabo-
lorum myriades, vnà cum omnibus fanatitis doltoribus irruentes,
mihi obiiciant, dicentes: Quomodo panis & vinum pos-
ſfunt eſſe Corpus & Sanguis Chriſti? tamen certè ſeio,
quòd omnes Eanatici Siritus, & doctiſimi quique bomines,
omnes ſimul, non tantum ſapientiæ habeant, quantum diuina Ma-
ieſtas vel in minimo digitulo habet. Hic verò in medio eſt Chriſti
verbeum expreſum: Accipite, edite, hoc eſt Corpus Meum:
Bibite ex hoc omnes, hoc eſt Nouum Teſtamentum in
Meo Sanguine. Huic verbo firmiter inſiſtimus: hic tutè ma-
XX 5 nebimns

VII. DE CoENA DoOoMINI.

ſtitutionem eius mutare valeant. Hoc quidem verum eſt quan-
do verbum Dei ab hoc Sacramento remoueris: aut illud absque
verbo diumo conſiderare volueris: quòd tum præter panem & vi-
num nihil habeas. At ſi verbum cum Sacramento retineatur- vt
fieri omnino conuenit: tum Ssacramentum illud Lot ipfa verba te-
Rantur) reuera eſt Corpus & Sanguis leſu Chriſti. Prt enim
Tit. 1, . Chriſtus ore ſuo de hoc Sacramento loquitur, ita res veriſimè bha-
bet: 1PSE enim mentiri & fallere neſcit.

Miniſtri Di- §. 14. His fundamentis iactis, facile eſt reſpondere
gnitas cuni ad quæſtiones multas, quæ hoc ſeculo plurimum agitan-
bono? tur: An videlicet miniſter Eccleſiæ, qui vitæ ſt diſſolutioris, poßſit
p. 125. 130. 5326. Cæœnam Domini rectò adminiſtrare & exhibere? & ſi quæ ſunt
788. alia his non diſſimilia, de quibus diſputatur. Ita enim

A. C. ar.8. P. 4. ſentimus & ſtatuimus: Si maximè homo improbiſſimus &
ſceleratus Sacramentum Cœnæ Dominicæ ſumat, aut di-
ſtribuat: tamen ſumere illum verum Sacramentum, hoc eſt.
Chriſti Corpus & Sanguinem, non minus, quâm eum, qui
dignisſimè illud ſumat aut diſtribuat. Hoc enim Sacramen-

tum non habet fundamentum, hominum ſanctitatem: ſed

ipſum Verbum Dei. Et quemadmodum nec vllus Sanctus
in terris, neque Angelus in cœlis efficere poteſt, vt panis
& vinum ſint Corpus & Sanguis Chriſti: ita nemo id Sa-
cramentum mutare poteſt, vt non ſit Chriſti Corpus & San-
guis: etiamſi quidam eo abutantur.

S. 15. Non enim propter alicuius perſonam aut in-
credulitatem, Verbum Dei (quo Cœna Domini inſtituta eſt,
& propter quod rationem Sacramenti habet) irritum & va-
num fieri poteſt. Quia Chriſtus non dixit: credideritis,
aut digni fueritis, tum in Cœna ſacra Corpus & Sanguinem
Meum præſentia habebitis: ſed potius ait: zccipite, edite,
P. 26. & bibite: bec eſt Corpus Meum: hic eſt Sanguis Meus. Et præterea
inquit: Hoc facite quidnam? hoc ipſum certè, quod ego
nunc facio, quod inſtituo, quod vobis trado, & vos ac-
cipere

—— r —e — —

——-

— — — — —⸗

in⸗

VII. DE COENA DOMINI.
cipere iubeo. Verba Chriſti hoc volunt: ſiue dignus, ſi-

ve indignus ſis, habes hic in Cœna, Chriſti Corpus & San-

.

guinem: idque virtute Verborum, quæ ad panem & vi-

num acceſſerunt. Hæc memori mente repone: quia in
his verbis (inſtitutionis Cœnæ) fundamentum noſtrum,
defenſio, & arma noſtra ſunt, aduerſus omnes errores &
fallacias, quæ aut allatæ ſunt hactenus, aut vnquam adfer-
ri in hoc negotio poterunt. Hactenus Maior D. Lutheri

Catechiſmus.

§. 18. Hæc Catechiſmi recitata verba veram præſen-
tiam Corporis & Sanguinis Chriſti in Cœna Domini, verbo
Dei egregiè confirmant: & iis ſolidè demonſtratur, præ-
ſentiam illam non tantum de manducatione credentium &
dignorum, verum etiam de infdelibus & indignis commu-
nicantibus intelligendam eſſe.

S. 15. Et quia ſingularibus & excellentifſſimis Spiritus Lutheri Cau-

699

P. 526⸗

Sancti donis illuminatus Heros D. Lutherus, in ſpiritu præ-cio.

vidit, quòd poſt mortem ipſius, quidam ipſum ſuſpectum præf. b. 2. 380.

facturi ſint, quaſi vel à doctrina iam commemorata, vel ab
ahiis etiam partibus purioris doctrinæ receſſerit: eam ob

cauſam Maiori ſue, de Cæna Bomini, Confesfioni, hanc Prote-Tom.VVitt.

ſtationem, ſub finem inſeruit. Quia (inquit) video nullum

Germ. 2. fol.,

L ) e „„ P. III.
eſſe ſectarum & errorum finem, ſed har mala indiei incrementa om 3. len. F.

Iumere, Satanamque magis ac magis furere“ ne quis igitur Sselta- pag 554. a.

riorum, me viuo, aut mortuo, aliquando nomen meum ſuo kgmentô
prætexere poſit, erroremque ſuum (non candidè in medium allatis
meis ſiriptis) ſtabilire auſit“ quod Sacramentarii, & Anabaptiſtæ
iam facere cæperunt: Fidem meam, in ſenipto, coram Deo & tote
mundo, de omnibus religionis noſtræ articulis, profitebor. Et in ea Ffi-
de (Domino me benè iuuante] ad extremum nusque Vitæ Hiritum perſe-
verare, atque ex hac vita emigrare, & coram tribunali Domini noſtri

leſu Chriſßti intrepide comparere paratus ſam. Ac ſi quis fortè poſt

meum obitum dicturus ſſet: ſi Lutherus nunc viueret, profe Ctòᷣ
de hoc vel illo articulo longè aliter ſentiret atque doceret:
non

700⁰ VII. DEZz CoENA DOMINI.
non enim ſatis diligenter eam rem hactenus expendit.
Contra hboc fogmentum id iam dico, quod tunc eſſem affrma-
turus & quod tunc ditturus eſſem, idem iam nunc profiteor?
me videlicet omnes hoſee articulos quàm diligentiſſimè expendiſſe,
& non ſemel, ſed ſæpiſſimè ad normam Sacræ Scripturæ exegiſſe,
& tanquam ad Lydium lapidem examinaſſes nec minore animi
conſtantia atque z„0ραν +ροv ſingulos articulos defenſurem, quäm
qua nunc doctrinam de Sacramento Altaris provugnaui. Non te-
mulentus ſum, aut parum conſideratò loquor: ſcio, quid affirmem

& intelligo, quanta res mea agatur in illo die Domini noſtri Ieſa
Chriſti, cum venerit, viuos & mortuos inudicaturu7s. Quare ne-

mo me, in re tam magna & ſeria, nugari exißtimet“ bac enim
res vel maximè cordi mihi eſt. Noui (Dei beneficio) Satanam
magna ex parte qui, cum poſſit Verbum Dei & Sacras literas
pyeruertere & deprauare: quid ille meis aut cuiuspiam alterius
ſeriptis non faceret? B

Fol. 239. b. 6 §. 20. Poſt hanc Proteſtationem D. Lutherus ſanctæ
1om. len. G memoriæ inter alios articulos etiam hunc ponit: Eodem
P.550) . modo (inquit) loquor & confiteor etiam de Sacramento Altaris:

quòd, nimirum ibi reuerà Corpus & Sanguis Chriſti in pane & vi-

no ore edatur & bibatur: etiamſi miniſtri, qui Cœænam Domini

diſtribuunt, aut qui eam ſumunt, non credant (Euangelios) aut
alids ſacraà Cæna abutantur. Cæna enim Domini non nititur ho-
minum fide aut incredulitate, ſed verbo Dei & ipſius Iiſtitutione.
P. 716. Niſi fortèò Verbum Dei prius immutent, & prorſus aliter, quaàm
F b. oportet, interpretentur: vt hodie Sacramenti hoſtes faciunt. Hi
Gerh. t. 4. p. dubio procul nil niſi panem & vinum in Cæœna habent praſentia:
436. 450. 446. quia neque verba neque inſftitutionem Domini obſeruant ſed

n. zu. e ea, ad ſuam falſam opinionem infiexerunt, mutärunt, & de-
519. 524.

vero. prauärunt.
Tom. 2. VVit- S. 21. Et ſanè D. Lutherus (qui haud dubiè veram &

teberg. Germ.

rol. 350 genuinam Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam, præ multis

aliis, intellexit, & eam conſtanter, vsque ad finem vitæ,
retinuit & defendit) paulò ante ſuum ex hac vita diſces-
ſum, in poſtrema illa ſua de Cœna Domini Confeſſio-

— — ◻⏑

— 22 —

VII. DE COENA DOMINI. 701
ne, Anno 1544. fidem ſuam de hoc articulo magno zelo,
ſequentibus verbis profeſſus eſt, atque repetiuit: vbi ſic
ait: Ego omnes eos eodem numero habeo, bot ſt, pro Sacramen-
tariis & Fanaticis agnoſeo, quocunque nomine appellentur, qui cre-
dere nolunt, quòd Panis Demini in ſacra Cana ſit V'ernnm, ipſius Na- 697
turale Corpus, quod impius quispiam, vel Iudas ipſe, non minus ore P 6„7.
accipiat, quàm D. Petrus, & omnes alii Sancti. Qui (inquam)
hoc credere recuſat, is me miſſum faciat neque llam amicitiam
aut familiaritatem à me erxpectet? ſic enim ſtat ſententia, quam non
ſum mutaturus. Hactenus Lutherus.
S. 52. Ex hiſce præſertim verò D. Lutheri, ut excellentis-
ſimi Doctoris Auguſtanæ Confeſſionis) declarationibus,
quas prolixè recitauimus, cuilibet homini cordato(ſi modò
is Veritatis & Pacis ſit ſtudioſus) manifeſtum, certum & in-
dubitatum eſſe poteſt, quæ fuerit, hodieque ſit genuina &
vera Confeſſionis Auguſtanæ SENTENTIA
§. 23. Quôd autem præter illas phraſes, quibus Chriſtus Ratio phrwa-
& Paulus vtuntur (cum dicunt: Panem in Cæna oſe Corpus ſium praſen-
Chriſßi, aut Communicationem Corporis Chriſtie) etiam alias tiæ.
loquendi formas vſurpamus: verbi gratia, cum dicimus, 1.Cor. 10,
ſub anét, cum pPanéb, in pane exhiberi Ccorpus Chriſti: id non
ſine grauibus cauſis facimus. Primum enim his phraſibus
ad reiiciendam Papiſticam Transſubſtantiationem utimur.
Deinde etiam Sacramentalem vnionem hac ratione docere
volumus. Ad eundem enim modum hoc Apoſtoli dictum,
VERBVM CARO FACTVM EST, repetitur & declaratur Joh. 1, 14.
aliis æquipollentibus propoſitionibus: exempli gratia: &oa 1,8
Vorhum habitauit 1 N nobis: In Chriſto inhabitat tota plenitudo P. 730. .
diuinitatis corporaliten- Deus erat CvM eo: Deus erat IN Chbri-
ſto: &c. & alia plura huius generis. Hæ phraſes ſupra
commemoratum diétum lohannis repetunt & declarant:
videlicet, quòd per incarnationem diuina eſſentia non ſit
in humanam naturam conuerſa: ſed quòd duæ naturæ per-
ſonaliter ſint vnitæe. Et quidem multi excellentiſſimi Do-
Gores ex erudita antiquitate, luſtinus, Cyprianus, Augu-
ſtinus,

Tom ⁹ Germ.
len., p. 178. b.

6,17.
1.

2.

70 2 VII. DE CoENA DONINI.
Kinus, Leo, Gelaſius, Chryſoſtomus & alii, hac ipſa ſimilitu-
dine (de perfona Chriſti) myſterium Sacramenti Cœnæ Do-
minicæ explicant. Docet enim, quemadmodum in Chriſto
duæ diftinctæ & non mutatæ naturæ in vna indiuiſa perſo-
na ſunt vnitæ: ita in Sacra Cœna, duas diuerſas fubſtantias,
panem videlicet naturalem, & verum naturale Corpus Chri-
ſti in inſtituta Sacramenti adminiſtratione hic in terris fimul
eſſe præſentia.
Vnio qualis? S. 24. Hoc tamen non ita eſt accipiendum, quòd vnio hæe
Tom 3 Germ. Corporis & Sanguinis Chriſti cum pane & vino, ſit pecſona-
1en. d. 330. ², i; VHiO: qualis eſt vtriusque naturæ in Chriſto: ſed eſt
. vnio ſacmmentalis: vt eam D. Lutherus & alii (in dicta illa
Concordiæ formula Anno 36. conſeripta) appellant. Significare
autem volebant, etiamſi formis loquendi, in pane, ſaub pane,
cum pane, quandoque uterentur: tamen ſe propofitionem
(Hoc eſt Corpus Meum) fimpliciter, & ut verba ſonant, acci-⸗
pere & amplecti, eamque nequaquam pro figurata, ſed pro
inußtata a) prædicatione agnoſcere. Sic etiam Iuſtinus de
hoc negotio loquitur, inquiens: Non ut panem vulgarev &
potum accipimus: ſed quemadmodum Chriſtus ſeruator noſter, per
verbum Dei, caro eſt falctus, carnem quoque & ſanguinem probter
noſtram ſalutem habuite ita etiam credimus, per verhum & preces
ab ipſo ſanclificatum cibum, Domini noſtri keſu Chbriſti corvpus & ſan-
guinem eſſe. Juſtin. Apol. 2. pro Chriſt. p. 76. & Commel p. 15ο. edit. Ba-
ſil. ibi inſigo. Langi Annot p. 19¾–. . .
S. 2 5. Et ſanè D. Lutherus (in Maiori, præſertim verò VI.
ima ſua Confeſſione de Cæna) eam de hac re formam loquen-
di, qua Chriſtus in prina Cæœna celebranda vſus eſt, grauiter
& magno zelo defendit. . .
Aug. Conf. §. 26. Cüm autem D. Lutherus haud dubiè præcipuus
conſenſus cum earum Eccleſiarum, quæ Auguſtanam Confeſſionem am-
Luthero. plexæ ſunt, Doctor fuerit: (cuius quippeé tota doctrina, tan-

quam compendio, ſummatim in Auguſtana Confeſſione

comprehenſa, & Imperatori Carolo V. exhibita eſt) pro-
fectò
a) Luth. de Conf. Maj. T II. VV. f. 212. b. ſeq. de Ratione Modi, unionis
terminor. Slevogt. D. 1I. pro Accidentali. poſt Jac. Martini. Partit.
Theol, Diſp. 24. 5. 30. conf, & 9, 17. Reſp. contra Bucan-

— — — —

— — -—

e

one

r
nis
it.

VII. DE CoELNAD OMINI. 703
feétò⁰ commemoratæ illius Auguſtanæ Confeſſionis pro-
pria, vera, & genuina ſententia, ex nullius hominis libellis
rectius & certlus, quàm ex D. Lutheri Didacticis & Polemi-
cis ſcriptis hauriri poteſt.

S. 27. Et quidem hæc ipſa paulò antè commemorata D. Fundament.

Lutheri ſententia, in unica, ſolidiſſima, immota, & extra o-
mne dubium poſita Petra Veritatis (Iuſt mtione nimirum Cænæ,
quæ in verbo Dei recitatur) fundata eſt: & hanc ſententiam
ſancti Euangeliſtæ, Apoſtoli, & ipſorum diſcipuli ad eum
modum acceperunt & amplexi ſunt eamque alios docue-
runt, atque adpoſteritatem propagârunt.

S. 2 8. Equisſimum autem eſt, vt diligenter & accuratè Autor S. Cæ-

expendamus, quisnam verba illa Teſtamenti (hoc eſt corpus næ.

meum) primus pronunciauerit: Dominus, videlicet, & Sal-
vator noſter leſus Chriſtus: de quo (ut de unico noſtro
præceptore) ſeuerisſimum mandatum de cœlis omnibus

hominibus datum eſt: KVNC AVDITE. Hic verò non eſt Matth. 17, 5.
vulgaris aliquis homo, aut Angelus: nec eſt tantummo-C,3,17. C. 12, 18.

dô verax, ſapiens, potens: ſed eſt ipſa æterna ſapientia at-
que potentia, & verus Omnipotens Deus. Hic rectiſſimè
nouerat, quid loqui deberet: & omnia quæ loquitur ac
promittit, potentiſſimè efficere & præſtare valet. Sic enim
inquit Chriſtus: Calum & terra tranſibunt, verba autem
mea non zmnſibunt. Et alibi: Mibi data eſt omnis poteſtas in cæœlo
& in terre LPuc. 21, 33. Matth. 25, I5.

§. 29. Conſideremus etiam, quo tempore, veracisſimus ille, Tempm.

Omnipotens, Dominus, Creator & Redemtor noſter Ieſus
Chriſtus, hoc Sacramentum inſtituerit. Inſtituit autem
hoc Sacramentum poſt ultimam illam Cœnam, quam cum
ſuis diſcipulis ſumſit: cum iamiam acerbisſimam fuam
paſſionem pro peccatis noſtris ſubeundam, accederet⸗.
Triſtisſimo nimirum illo, & poſtremo tempore, re grauis-
ſimè (ut ita loquitur) deliberata, & magno zelo auguſtis-
ſimum hoc Sacramentum Eccleſtæ ordinauit: quippe quod
usque ad finem mundi magna cum reuerentia, obedientia
& humilitate ſumendum eſſlet: quod perpetuum acerbie⸗
ſimæ

704 VII. DE COoENA DOMINI.

ſimæ Paſſionis & Mortis, & omnium beneficiorum eius Mo-

nimentum futurum erat: quod volebat eſſe Obſignatio-
nem & Confirmationem Noui Teſtamenti, Solatium o-
mnium perturbatarum conſcientiarum, firmum Vinculum
ſocietatis Chriſtianæ, & cum capite ſuo Chriſto, & inter ſe
inuicem, coniunctionem arctiſſimam. Has res grauiſſi-
mas & longè maximas cum animo agitaret, hæc verba
Inſtitutionis Cœnæ (de pane illo cui benedicebat, & quem
diſcipulis porrigebat) pronunciauit: Accipite, comedue,
p. 368.694 7:0. H O C EST CORPVS MEVM. Et de calice, ſeu vino dixit:
HIG EST SANGVIS MEVS NOVI TESTAMENTI, qui
pro vobis effunditur in remiſſionem peccatorum. Hæc cum ita
ſe habeant: profeétò æterni, veraciſſimi atque Omnipo-
tentis fili Dei DoMINI, Creatoris & Redemtoris noſtri
verba, non ut figuratè, Metaphoricè, tropicè dicta aut
rolata, in aliam ſententiam detorquenda ſunt: ut noſtræ
Conf. Forbeſ. Humanæ Rationi veriſimilia fiant. Quin potius hæc Chri-
gka. ſti verba, ut ſonant, in propria ſua ac perſpicua ſententia,
1 b. p. pro Lu- ſimplici fide & debita obedientia atque reuerentia accipe-
cher ſenſu. re tenemur. Neque committendum eſt, ut ullæ obiectio-
nes aut hominum contradiétiones, quæ ab humanæ Ra-
tionis acumine promanant, vtcunque humanæ Rationi
blandiantur, nos ab expreſe illo Chriſti Teſtamento abdu-
cant. =
Dubü Fuga. S. 30. Sanctiſſimus Patriarcha Abrahamus, cum verbum
Gen a. Dei, de offerendo filio ſuo vnigenito ex Sara nato audiſſet,
Re L en. poterat certè occaſionem diſputandi arripere, an Oraculum
ther. Calov. illud, ecundum literam accipere, an verò commoda & to-
ind. & Patri- lerabiliore aliqua interpretatione lenire deberet: quando-
bus. quidem verba illa oraculi non modéô cum omni ratione, &
cum Lege Dei & naturæ, verum etiam cum præcipuo illo
fdei articulo, de promiſſo ſemine Chriſto, qui ex Iſaacĩ
ſtirpe naſciturus erat, apertè pugnare viderentur. Verun-
tamen, Hcut antea promiſſionem de benedicto ſemine (ex
Gen. 15 4. Ilſaaci progenie naſcendo) fide acceperat atque amplexus
fuerat: etii idipſum rationi eius impoſſibile videretur: ſi
ic

—

— —— —

——— – — —w.

—E ff— — — „—

VII. DE COENA DOMINI. . 705

ſic Deo laudem veritatis tribuerat, certiſſimè ſciens atque credens, Ront. 4, 21.

quòd Deus, quæ promiſiſſet, etiam præſtare poſſet: ita
etiam hoc oraculum ſimpliciter accipit, verbum & manda-
tum DEI ſecundum literam intelligens: remque totam
diuinæ Omnipotentiæ & Sapientiæ permittens: nihil du-
bitans, eam multô plures habere modos, per quos pro-

miſſionem illam de ſemine, ab Iſaaco propagando, implere

poſſet, quàm ipſe cœca ſua ratione comprehendere valeret.
Ebr. c. II, 17, 15, 19.
§. 31. Ad eundem modum etiam nos vera humilitate & Mandati
obedientia Creatoris & Redemtoris noſtri, perſpicuo, firmo, cura.
claro & maximè ſerio Verbo & Mandato (absque omni hæ-
ſitatione & diſputatione, quomodo id ad noſtram Ratio-
nem quadret, aut poſſibile fit) ſimpliciter CREDERE de- Prov. " 20.

bemus. Hæc enim verba locutus eſt DOMINVs ille, qui Matth 11. 5.

immenſa eſt Dei patris Sapientia, & veritas ipſa: qui o- S g,
mnia quæ promittit, certiſſimè reipſa perficere & præſtare .
poteſt.
§. 32. Et ſanèsomnes circumſtantiæ Inſtitutionis Cœnz Circumſtan-
Dominicæ luculenter teſtantur: verba illa Domini & Sal- tiæ.
vatoris noſtri leſu Chriſti (quæ per ſe perſpicua, firma, clara,
& indubitata ſunt) non aliter, quàm inuſitata, propria &

communi ſignificatione accipi poſſe & debere. Gum enim 1. Loci.

Chriſtus mandatum illud (de edendo corpore ſuo &c.)
in menſa, & in Cæana dederit, dubium eſſe non poteſt, quin
de vero naturali pane, & de vero naturali vino, atque de
mandacatione, quæ ore fit, loquatur: ita ut nulla in vocabu-
lo (panis) metaphora eſſe poſſit: quaſi Chriſti Corpus ſpi-
yitalem panem aut ſpiritualem cibum animæ dicere volue-
rit. Et Chriſtus ipſe præcauere ſtuduit, ne metonymia inz. Dicti.
vocabulo (Corporis) intelligeretur: & ne exiſtimaretur de
ſiegno Corporis ſui, aut de ſymbolo, vel fgurato Corpore, aut
de virtute Corporis ſui, ſeu de Beneficis, quæ oblatione Cor-
poris ſui nobis promeruit, agere. Diſertè enim loqui-
tur de vero, ſubſtantiali ſuo Corpore, quod in mortem tra-
LVy diturus

3. Scopi.

4. Conſenſus
Erangel.
Matth. 26; 26.
Marc. 14; 22.
Luc. 21, 19.
I: Cor.⸗ 1,23.

verba Matthæi & Marci: qui dicunt: Hoc, quod ore ex ca-

706 VII. DE CoENAL DOMINI.

diturus erat: & de vero, ſubſtantiali Sanguine ſùo, quem in

ara crucis, in remiſſionem peccatorum fuſurus erat.—

§. 33. Atqui nullus poteſt eſſe tam fidelis aut idoneus at-
que doctus interpres verborum lIeſu Chriſti, quùm ille ipſe
Chriſtus Dominus, qui ſua verba illa certisſima, ſuam men-
tem atque ſententiam omnium optimè intelligit, atque ad
eam dextrè declarandam intelligentia & Sapientia inſtru-
Ctiſſimus eſt. Hic in declaratione inprimis vltimæ ſuæ vo-
luntatis, ITiſtamenti, & perpetui Faderis atque coniunctio-
nis, non figuratis, non ambiguis, ſed propriis, ſimplicis-
ſimis & diſèrtis verbis vti voluit: quemadmodum etiam
in aliis fidei articulis ponendis & confirmandis, atque in
ſignis Gratiæ & Pacti, ſeu Sacramentis inſtituendis (verbi
gratia: in conſtituendis olim Sacrificiis, poſtea verò in
Baptiſini inſtitutione) non verbis obſcuris, figuratis, aut
ambiguis vti ſolitus eſt. Et, vt omnem ambiguitatem ca-
veret, ſatis mentem ſuam declarauit, cum de Corpore ſuo
in ſacra Cœna exhibendo, dixit: quod pro vobis datur &
de Sanguine: qui pro vobis efunditur. Et cuùm Apoſtoli
hæc ipfius verba ſimpliciſſimè acciperent, non reprehen-
dit propriam illam & ſimplicisſimam ſententiam, quam
Apoſtoli amplexi erant: ſed potius mandat illis, vt Omnes
entes ad eum modum doceant: jubeantque kas obſervaré,
quæ ipſis, Apoſtolis, à Chriſto præcepta erant. Mart. 25, 21.

§. 34. Qua de cauſa etiam tres Euangeliſtæ, Matthæus,
Marcus, Lucas, & D. Paulus, qui Inſtitunonem Cœnæ Do-
minicæ ab ipſo Chriſto, poſt reſurectionem ipfius, accepe-
yat, vnanimi conſenſu, iisdem verbis & ſyllabis, hæc cla-
ra, firma, perſpicua, & vera verba Chriſti, HO C EST
CORPVS MEVMI, prorſus eodem modo de benedicto
& diſtributo pane, ſine omni tropo, figura, aut variatione,
recitant. Itaque dubium eſſe non poteſt, quin verba (Hic
calix eſt Nouum Teſtamentum in Meo Sanguine) in Euangeliſta
Luca & Paulo nullam aliam ſententiam habeant, quàm

lice

*

ll

.

—α ee

—

„2à — — —

— — — —

=

t⸗
ſe

l⸗

nes
. jl .

us,
Do⸗
ipt⸗
la⸗
51
ſo
ne,
ſe
n
Ak⸗
ice

H

VII. DE CoENA DOMINI. 707
lice bibitis: eſt Sanguis Meus, Noui Teſamenti quo, videlicet,
hoc Teſtamentum meum & Nouum fœdus, de remiſſione
Peccatorum, vobis hominibus ſancio, ferio, obſigno & con-
rmo.

S. 3 5. Sed & hæc repetitio, confirmatio, & declaratio y. Pauli de-
verborum Chriſti, quam D. Paulus ponit (vt clariſſimum camtio.

veræ ſubſtantialis præſentiæ, & diſtributionis Corporis & San-
guinis Chriſti in Cæna teſtimonium) ſingulari diligentia &

accuratè eſt expendenda. Sic enim ait: Calix Benefiélionis, 1. Cor., Ie, 16.

cui benedicimus, nonne Communicatio Sanguinis Chriſti eſt? & Pa-
nis, quem frangimus, nonne particpatio Corporis Domini eſt? His
enim Apoſtoli verbis docemur, quòd non modò calix ille,
cui Chriſtus in prima Cœna benedixit, & panis, quem-
Chriſtus fregit & diſtribuit, ſed etiam panis, quem nos fran-
gimus, & calix cui nos benedicimus, ſint Corporis & San-
guinis Chriſti communicatio: ita quidem, vt omnes, qui
hunc panem edunt, atque & calice bibunt, verè accipiant
atque participent verum Corpus, & verum Sanguinem-
Chriſti. Etenim, niſi Corpus Chriſti verè & ſubſtantiali-
ter, ſed duntaxat virtute & efficacia ſua præſens eſſet, &
ſumeretur, panis non Corporis, ſed Spiritus, virtutis &
beneficiorum Chriſti, communicatio dici potuiſſet: quem-
admodum etiam Apologia prorſus eadem ratione in hoc
ipſo negotio argumentatur & ſtatuit. Et ſanè ſi D. Paulus
duntaxat de ſpirituali communicatione corporis Chriſti,
quæ per fidem fit, ageret (vt Sacramentarii hoc Paulinum
dictum ſuo more deprauare ſolent) non dixiſſet, panie, ſed
Gpiritus, aut fdes eſt communicatio Corporis Chriſti, at Apo-
ſtolus affirmat, panem eſſe communicationem Corporis Chriſti,
quòd videlicet omnes, qui participant panem, etiam
Gorporis Chriſti participes fiant. Ex eo ergo hoc confici⸗
tur, Paulum haudquaquam de ſpirituali, ſed de Sacra-
mentali ſeu ea, quæ ore fit, participatione Corporis Chriſti

Ioqui, quæ pus & impiis, titulo duntaxat Chriſtianis, com- p. 712 71I5.

munis eſt.
. Vy 2 M S.36. Hanc

6. Ratio con-

textils.

1. Cor. 10, 21.

Er⸗ II. 27*

Ahenſig.

I. Cor, 10, 16.

708 VII. DE CoENA DOMINI.
S. 36. Hanc piam noſtram ſententiam etiam ratio & cir-
cumſtantiæ concionis illius Paulinæ confirmant. Eos enim,
qui de Ildolothytis edebant, & Ethnicis cultibus diabolicis
communicabant, nihilominus autem etiam ad menſam Do-
mini accedebant, & Corporis ac Sanguinis Chriſti participes
fiebant, Paulus à tanto facinore deterret: & admonet, ne
Fbüpfis ad iudicium & danmationem corpus & ſanguinem Chriſti
ſumerent. Cùm enim, iuxta Pauli ſententiam, omnes illi,
qui benedicti & diſtributi panis in ſacra Cœna, partici-
pes fiunt, etiam cum Corpore Chriſti communicationem
habeant, profe ct& D. Pauli verba non poſſunt accipi de ſpiri-
tuali communicatione cum Chriſto, quippe qua nemo abuti
vnquam poteſt, & à qua homines non ſunt deterrendi.
§. 37. Quare Patres & pii Maiores noſtri, D. Lutherus, &
alii ſinceri doctores Auguſtanæ Confeſſionis, hoc D. Pauli
dictum eiusmodi verbis declarant, vt cum verbis Chriſti
optimè conſentiat: vt, cum ad hunc modum id explicant:
Panis, quem fwmngimu, eſt Cordpus Chrißi diſtilutum, ſeu com-
municatum corpus Chriſti, quod inter eos diſtribuitur, qui
fractum panem accipiunt.
S. 3 §. In hac ſimplici & ſolidè fundata explicatione, lu-
culenti illius teſtimonii Paulini, magno conſenſu acquiefei-
mus. Et non iniuria miramur, quòd audaces homines repe-
riantur, qui, cùm ipſi ante hæc tempora Sacramentariis hoc
Pauli dictum oppoſuerint, nunc illud ipſum pro fundamen-
to erroris ſui (quòd videlicet Corpus Chriſti in Cœna ſpi-
ritualiter tantummodò ſumatur) ponere non erubeſcant.
Sic enim loquuntur: Panis eſt communicatio Corporis Chrißti,
hoc eſt, id, quo fit ſocietas cum corpore Chriſti, quod eſt Eccleſia: ſen,

eſt medium, per quod fideles unimur Chriſto: ſcut verbum Euan-

gelii ſide apprehenſaum, eſt medium, per quod Chriſto Ppiritualiter

vnimur „& corpori Chriſti, quod eſt Ecleſia, inſerimur. Hacte-
nus illi.

Lydigni efu. §. 39. Quòd autem non tantùm pii & credentes in Chri-

um, verùm etiam indigni, impii hypocritæ (verbi gratia:
Iudas, & huius farinæ homines, qui nullam prorſus ſpiritua-
lem

——

— —— — — — — -- — — ——

— —

Ii⸗
Utl

wli
ſti
It.

VII. DE CoHENA DOMINI. 709
lem cum Chriſto communicationem habent, & ſine vera
pœnitentia atque conuerſione ad Cœnam Domini accedunt)
etiam verum Corpus, & verum Sanguinem Chriſti, ore, in
Sacramento ſumant, & grande ſcelus, indignè edendo &
bibendo Corpus & Sanguinem Chriſti, admittant, id D.
Paulus expreſsè docet, cum affirmat, guNd ii, qui indignè de illo . Cor. I, 27.
Pane edunt, & de Calice Domini bibunt, rei fiant non tantüàm pa-
nis & vini, non tantàm ſionorum & ſymbolerum, aut figuræ Corpo-
ris & Sanguinis: ſeg quod rei ſint Corvoris & Sanguinis Ieſi
Chriſti, quem in ſacra Cœna præſentem contumelia atque
ignominia afficiunt: ſicut Iudæi, qui ipſo facto & opere (in-
dignis modis Saluatorem tractantes) in Corpus Chriſti hor-
ribiliter peccàârunt, & Chriſtum occiderunt. Sic enim an-
tiquisſimi, pii & eruditi Doctores Eccleſiæ hoc Pauli dictum
intellexerunt, & magno conſenſu in hanc ſententiam funt
interpretati.
§. 40. Duplex igitur eſt Manducatio Carnis Chriſti. Vna Dauplex eff.
Giritualis, de qua præcipuè Chriſtus in Euangeliſta Ioanne,
capite ſexto v. 5a. agit: quæ non alio modo, quâm fpiritu & fi-
de in prædicatione & meditatione Euangelii fit, non minus,
quàm cùm Cœna Domini dignè, & in fide, ſumitur. Hæcp. 326,529.753.
ſpiritualis manducatio per ſe utilis & sALVTARIS eſt,
OMNIBVSQVE Chriſtianis, & quidem oOMNIBVS tempo-
ribus, ad ſalutem NECESSARIA eſt: ſine qua ſpirituali
participatione Sacramentalis illa, aut quæ ore duntaxat fit,
manducatio in Cœna non modò accipientibus non ſaluta-
ris, ſed noxia etiam & damnationis cauſa eſſe ſolet.
S. 41. Spiritualiter igitur manducare nihil aliud eſt, quàm Siritualis
GREDERE Prædicato verbo Dei, in quo nobis Chriſtus, eſus.
verus Deus & Homo, cum omnibus beneficiis, quæ carne
ſua, pro nobis in mortem tradita, & ſanguine ſuo pro no-
bis effuſo, promeruit, offertur. Impetrauit autem ille no-
bis, gratiam & clementiam Dei, remisſionem peccatorum,
& vitam æternam. Hæc qui ex verbo Dei commemorari
audit, fide ea accipit, ſibique applicat, & hac conſolatione

totus nititur (quoòd Deum placatum, & vitam æternam,

Ly 3 propter

710 VII. DE CoOoENA DO MINI.
propter Mediatorem leſum Chriſtum habeamus:) qui, in-
quam, vera fiducia in verbo Euangelii firmiter, in omnibus
tribulationibus & tentationibus, acquieſcit: hic Piritualiter
corpus Chriſti edit, & ſanguinem eius bibit.
Sacramen- S. 42. Altera verò manducatio corporis Chriſti Sacramen-
talis. talis eſt, & ore fit: quando in ſacra Cœna verum, & ſubſtan-
tiale Corpus & Sanguis Chriſti, ore accipiuntur atque par-
ticipantur: ab ommibus, qui panem illum benedictum, &
vinum in Cœna Dominica, edunt & bibunt. Ac pii qui-
dem Corpus & Sanguinem Chriſti in certum pignus & con-
firmationem accipiunt, quòd peccata ipfis ſint remiſſa, &
quòd Chriſtus in ipfis habet atque efficax eſſe velit. Impii
1¹. Cor, 11, 17. verò idem Corpus & eundem Sanguinem Chriſti, ad iudi-
cium & damnationem ſumunt. Hoc Chriſti verba, quibus
Cœnam inſtituit, expreſsè docent. In prima enim Cœna
menſæ aſſidens diſcipulis ſuis naturalem panem, & natura-
b. zus 697,704. je vinum porrigit: & de iis pronunciat, verum eſſe Corpus, &
Sanguinem, ſuum- & jubet eos manducare & bibere. Ergo il-
lud Chriſti mandatum, conſideratis diligenter omnibus
circumſtantiis, non poteſt niſi de orali, ut vocant, non ta-
men de craſſa, carnali, Capernaitica, ſed de ſupernaturali
& incomprehenſibili manducatione corporis Chriſti intel-
ligi. Ad hanc manducationem, quæ ore fit, Chriſtus
mandato ſuo etiam alteram requirit; cum inquit: Hoc ſa-
cite in mei commemorationem- hic enim FIDEM (quæ eſt ſpi-
ritualis Corporis Chriſti participatio) poſtulat.

Antiquitas S. 43. Quare tota erudita & pia Antiquitas (ſecundum
contort, hæc verba Inſtitutionis, Chriſti & Pauli) expreſsè, & cum

tota Catholica Eccleſia magno conſenſu, docuit, quòd Cor-
pus Chriſti non tantum ſpirituahiter, fide (quod etiam extra
5 zoo, vſum Sacramenti fieri poteſt) veruùm etiam ore, non modò
à credentibus, ſed & ab indignis, infidelibus, hypocritis, no-
mine duntaxat Chriſtianis, accipiantur. Quæ Antiquitatis
teſtimonia recitare, hoc loco nimis eſſet prolixum: quare
Lectorem ad noſtrorum ſeripta, in quibus hæc copiosè tra-
Rata ſunt, remittimus.

.

In⸗
us
ter

Ms
II⸗

N

mnaentum, cuius vel ipſum Satanam pudest doctrinam verô de

Poſſit. . —=
S. 45. Accuratè autem hoc etiam declarandum eſt, quinam Indioni qui?

VII. DE CoENA DOMINI. 71 1
S. 44. Ex his manifeſtum eſt, quàm iniquè Virulentis ſar- Sonmata.
caſmis Sacramentarii Domino noſtro Ieſu Chriſto & D. Pau- Theodorus
lo, totique Eccleſiæ inſultent: qui oralem, & impiorum *a.
manducationem vocant, duos pilos caudæ equineg & eom-

Maieſtate Chriſti ExCREMENTVM Satanké, 4740 dialiolus ſibi=
ipſfi & hominibus illudat, appellare auſi Puerunt. Hæc ades hor-
renda ſunt, vt homo Chriſtianus ea ſine horrore non recitare

ſint indigni conuiuæ, in hac Sacra cœna. Hi, nimirum, qui P. 369.536.573.
ſine vera pœnitentia & contritione, & ſine vera fide, & absque
propoſito vitam emendandi, ad Cœnam Domini accedunt.
Hi ſibiipſis iudicium, hoc eſt, temporales & æternas pœnas
(indignà ſuàâ orali manducatione corporis Chriſti) accerſunt:
& Corporis & Sanguinis Chriſti rei fiunt. I. Cor. n, 27.
S§. 46. Digni verò conuiuæ in Cœna Domini ſunt, infirmi Dignii.
in fide, puſillanimes, perturbati Chriſtiani, qui dum magni-I. p. 369. 523
tudinem & multitudinem peccatorum ſuorum ſecum re- 7i
putant, cohorreſcunt: qui magnam ſuam immundiciem 2.
conſiderantes, hoc pretioſiſſimo theſauro, & beneficiis Chri-
ſti indignos ſeſe iudicant: qui fidei ſuæ infirmitatem ſen-3.
tiunt atque deplorant, & nihil magis in votis habent, quaàm
vt Domino Deo firmiore & alacriore fide, & puriore obedien-
tia ſeruire poſſent. Hi (vt diximus) ſunt verè digni illi con-
viuæx, in quorum gratiam, & quibus recreandis, inprimis hocç p. 573 70⁄.
auguſtiſſimum Sacramentum & ſacrum conuiuium eſt in-
ſtitutum. Chriſtus enim eiusmodi homines benigniſſimè
invitat, Matth. n, 25. dicens: Venite ad me omnes, qui laboratis
G& onerati eſti: & ego reficiam vos. Et alibi, c, 9, 12. ait: Non eſt
opus valentibus medicus, ſed malè habentibus. Et Apoſtolus in⸗
quit: Firtus mea (dicit Dominus) in infirmitate pemmcitur. 2. Cot.
12, 9. Et ad Romanos c. 14, 1. ſeribit: Iuſirmum in ſidét aſſumitös
& paulò poſt: Deus eum aſſamſit. Quis uts enim in ſilium Dei
crediderit, ſiue is firma ſiué infirma ſide praditus fuerit, habet vitan
æternam. Joh. 3, U, 16.

Xy 4 §.47. Di-

712 VII. DE CoHNA DoMINI.

Dignitas S. 47. Dignitas igitur neque in magna, neque in exi-
quid? gua infirmitate aut firmitate fidei, ſed in merito Chriſti con-
P. 373. ſiſtit. Huius fructum infirmus ille in fide anguſtique ani-

mi parens, qui opem Chriſti in curando filio miſerrimo,
implorabat, non minus, quàm Patriarcha Abraham, Apo-
ſtolus Paulus, & alii, qui robuſtam fidem habuère, partici-
Pat, Marc. 9, 24.
S. 48. Et hæc de Vera præſentia & Duplici manducatio-
ne Corporis & Sanguinis Chriſti, quæ aut fide ſpiritualiter,
aut ore fit (quæ poſterior dignis & indignis communis eſt)
dicta ſunno. 3 1
Conſecnatio. §. 49. CVM veròô etiam de Conſecratione, & de vſitata
Tom. 4. I. Jen. illa regula (Nihil habet rationem Sacramenti exira actionem di-
83 e. 15. vinituàs inſtitutam) diſſenſiones quædam inter aliquos Augu-
ig d, 5 ſtanæ Confefſſionis Theologos, inciderint: de his etiam
f. 82 ſeq. duobus capitibus vnanimem & pium noſtrum conſenſum
Gerh L. T.5.a. declarare viſum eſt.
c.3. Papif. S. 10. Ac de priore illa quæſtione, quæ eſt de Conſecm-
tione, ſentimus: quòd veram præſentiam Corporis & San-
P. 7: 700, 716. guinis Chriſti in Cœna non efficiat, vllius hominis vel ver-
733. bum, vel opus: ſiue pronunciatio miniſtri, ſiue dignitas
eius: ſeu manducatio, ſeu fides communicantium: horum
nullum nobis Corpus & Sanguinem Chriſti, præſentia facit.
Sed hoc totum, quòd in Cœna Chriſti Corpus praæſens habe-
mus, ſimpliciter, &, vt loquuntur, in ſolidum omnipotentis
Dei virtuti, & verbo, inſtitutioni, atque ordinationi Domi-
ni noſtri Ieſu Chriſti eſt adſcribendum.
§S. 5 1I. Veriſſima enim illa & ommipotentia verba Ieſu
Chriſti, quæ in prima inftitutione pronunciauit, non modò
in prima illa Cœna efficacia fuère: ſed eorum vis, virtus, &
efficacia hodiè durant & valent: ita quidem certè, vt eorum
virtute in omnibus locis, vbi cœna Domini iuxta Chriſti in-
ſtitutionem celebratur, & verba ipſius vſurpantur, virtute
(vt diximus) eorum verborum; quæ Chriſtus in prima cœ-
na locutus eſt, Corpus & Sanguis Chriſti verè præſentia di-
ſtribuantur & ſumantur. Chriſtus enim (vbi ipfius inſtitutid
Obier-

obt
der
ver
NI

(01.
rn
u
ſil
n
(01
17
tet
40
N
Al,
ſoſt

ſer
tit

d⸗
bel
lu⸗

uis

f.

un

log
a
Do

Sim

N⸗

VII. DE COENA DOMIXI. 7713
obſeruatur, & verba eius ſuper pane & vino recitantur, &

Ni.
n⸗ benedictus panis & vinum benedictum diſtribuuntur) per
nl⸗ verba illa recitata, VIRTVTE PRIMAE INSTITVTIO-
0, NIS, hodie etiam, verbo ſuo, quod repeti vult, efficax eſt.
. Hanc piam noſtram ſententiam Chryſoſtomus his verbis De proditione
i⸗ confirmat. Et nunc (inquit) ille praſto eſt Cbriſtus, qui illam mus Hocht).
ornauit menſam, ipſe iſtam quoque conſécrat. Non enim homo eſt, ne. karno
lo⸗ qui propoſita, panem & vinum, corpus Cbriſti facit & ſanguinem:
en ſed ille, qui erucifxxus pro nobis eſt, Chriftus. Sacerdotis ore verba
ſt) Pproferuntur, & Dei virtute conſecrantur, & gratia. Hoc eſt, ait, p 368.
corpus meum: boc verbo propoſita conſecrantur. Et ſicut illa
ata vox, Gen. 1, 25. quæ dicit, Creſcite & multiplicamini, & reple- P. 213. 214.
A. te terram, ſemel quidem ditcta eſt, ſed omni tempore ſentit eéffeltum,
u⸗ ad generationem operante natura: ita & vox illa (hoc eſt Cor-
pus meum: hic eſt Sanguis meus) ſemel quidem Ailta eſte
m ſed per omnes menſas Eccleſtæ, usqut ad hodiernum diem, & usqut
ad eis aduentum praſtat ſacrificio firmitztem. Hactenus Chry-
m. ſoſtomus.
in⸗ 8S. 2. D. Lutherus de hac ipſa re ad eundem modum Tom &6. Jen.
et ſcribit. Hec illius iuſſio & inſtiutio poſſunt hoc praſtare, & eff- fol. 99· b⸗
s ciunt, vt non nudum tantum panem, verum etiam Corpus & San=
umn tgujuinem ipſius diſtribuamus & accipiamus. Sic enim verba ipfius
ct. habent:- Hoc eſt Corpus meum: Hic eſt Sanguis meus.
e⸗ Itaque non opus noſtrum, non pronunciatio noſßra, ſed mandatam
88 & ordinatio Chrifti eficiunt, vt panis ſit Corpus, & vinum ſit San- =
. guis Chrifti idque iam inde à prima inſtitutione Cang, usqzue ad
ennem mundi fieri ſolet? noſtro autem miniſterio haæc quotidiè diſtri-
en buuntur.
ld6 S. 53. In eandem planè ſententiam D. Lutherus alibi Tom 3. Jen.
. loquitur. Sic (inquit) in hoc etiam negotio res habent. Etiam- fol. 446,
um ſi de omnibus panibus hæc verba pronunciarem: Hoc eſt Cor-

pus meum: mihil tamen ea re eßiceretur. At quando ad ipſius
mandatum & Inſtitutionem in adminiſtratione cæne Dominicæ di-
eimus- Hoc eſt Corpus meum: wm reuera eſt ipfius Corpus.
Non quidem id fit propter noſtram pronunciationem: aut, quòd haæc
MR verba

* 27

VI. DE CoExNA DOMIXI.
verba pronunciata hanc habeant eficaciam: ſed quia Chriſtus nobis
præcipit, ut hac verba pronuntiemus, & hoc agamus, quod ipſe in
prima Cœna fecit- & hoc modo ſunm mandatum & factum cum
recitaätione noſtra coniunxit.
S. 54. Et quidem verba Inſtitutionis Chriſti in
ſtratione Cœnæ Dominicæ palàm coram Eccleſia diſertè &
clarè recitentur, aut decantentur: neque vlla ratione inter-
mitctantur: idque plurimis & grauisſimis de cauſis. Primum
quidem, ut ſatisfiat & pareatur Chriſti mandato, qui in-
quit: Hoc faciter non igitur omittendum eſt, quod Chri-
ſtus ipſe in ſacra Cœna fecit. Demde, ut auditorum fides,
de fubſtantia & fructu huius Sacramenti (verbi gratia: de
præſentia corporis & ſanguinis Chriſti, & de remiſſione-
peccatorum, omnibusque beneficiis, quæ nobis Chriſti
morte, & ſanguinis profuſione parta funt, & nobis in Te-
ſtamento Chriſti donantur) per verba Teſtamenti Chriſti
excitetur, confirmetur, & quàâàm certiſſima reddatur. Præ-
terea, ut elementa panis & vini, ad hunc ſacrum uſum
(quo videlicet nobis unà cum aliis Chriſti Corpus man-
ducandum, & Sanguis eius bibendus exhibeatur) ſancti-
ficentur ſeu benedicantur. Sic D. Paulus loquitur: Calix
benedictionis, cui benedicimus, & o. hæc autem Benedictio non
alia ratione fit, quàm verborum Inſtitutionis repetitione &
recitatione.
S. 55. Hæc tamen Benedictio ſeu recitatio verborum
Inſtitutionis Chriſti ſola non efficit Sacramentum, fi non
totz actio Cœnæ, quemadmodum ea à Chriſto ordinata eſt,
obſeruetur. Verbi gratia: cum benedictus panis non di-
ſtribuitur, ſumitur, aut participatur: ſed vel includitur, vel
ſacrificatur, vel circumgeſtatur.
quod totam actionem complectitur, totum & inuiolatum
obſeruandum eſt. Ad huius autem Sacramenti admini-
ſtrationem requiritur, vt in conuentu aliquo piorum ho-
minum panis & vinum benedictione conſecrentur, diſpen-
ſentur, ſumantur, hoc eſt, edantur & bibantur, & mors
Ad hunc enim modum D. Paulus

Recitatio In-

ſus præſens

Mandatum enim Chriſti,

Domini annuncietur.

tota
ſun
ter.

pan
na!
ttic
Chn
mar
tion
act
ſür
in!

len
ean
duc
Us
N
l
no
dun
ad

Rr

ſce

bie

Cran
ſen
int
ter.

l.
es,

le

ſti
e⸗
ti

G=⸗

piè declarauit.

VII. DE CoENA DOMINI. 715
totam a ionem, in qua panis frangitur, ſeu diſtribuitur &
ſumitur, ita ob oculos proponit, ut tanquam in rem præſen-
tem ducere nos videatur. 1. Cor. 10, 16.
§. 56. Accedamus iam etiam ad Alterum caput, de quo Vsus Regula.
paulò ante mentio eſt facta. Vt vera & pia doétrina de Coœ-
na Domini ſincera conſeruaretur: & multiplices Idolola-
trici abuſus atque corruptelæ huius ſacroſancti Teſtamenti
Chriſti vitarentur, & abolerentur: vtilis hæc regula & nor-
ma ex verbis inſtitutionis Cœnæ deſumta eſt. Nihil habet m- P.
tionem Sacramenti extra uſim à Chriſto inſtitutum: ſeu, extra
actionem diuinitus inſtitutam. Hæc regula nequaquam
reicienda eſt: magno enim cum fructu in Eccleſia Chri-
ſti retineri poteſt & debet. Vocabula autem (Wus ſeu Aclio)
in hoc negotio propriè non ſignificant fidem, nec ſolam
manducationem quæ ore fit: ſed totam externam viſibi-
lem actionem cœnæ Dominicæ à Chriſto inſtitutam. Ad
eam verò requiritur: Conſecmuo, ſeu verba Inſtitutionis: 1I.
diſtributio & ſumtio, ſeu externa, quæ dicitur, oralis man- 2.
ducatio benedicti panis & vini: item Corporis & Sangui- 3.
nis Chriſti perceptio. Et, cum extra hunc vſum, panis in
Miſſa Pontificia non diſtribuitur, ſed vel offertur, vel in- P. 696. 721.
cluditur, vel circumgeſtatur, aut adorandus proponitur,
non eſt ille pro Sacramento agnoſcendus. Quemadmo-
dum etiam aqua Baptiſini, ſi ad campanas baptizandas, aut P. 308.
ad curandam lepram adhiberetur, aut adoranda propone-
retur, nullam haberet Sacramenti (Baptiſmatis) rationem.
Huiusmodi Pontificiis abuſibus hæc regula initiò rena-

ſcentis Euangelii oppoſita eſt: eamque D. Lutherus ipſe Tom. 4. I. len,

696. 712, 715.
721.

§. 57. Interim tamen diſſimulare non debemus, quòd Sa- Detorſio.
cramentarii hanc utilem & neceſſariam regulam vafrè, ſub-
dolè, & malitiosè, ad negandam veram & fubſtantialem præ-
ſentiam, & oralem manducationem Corporis Chriſti, (quæ
in terris fit, & dignis atque indignis communis eſt) falſa in- p. 707. 712.
terpretatione deprauent. Interpretantur enim eam de VIia
* FIDEI

p. 697 697.
7 2%6

Fidei vis
heic nulla.

p. 571.697.700:
712. 723.

Elenchus
contmrii.
P: 725.

716 VII. DE CoENA DOMINI.
FIDEI interno: ac ſentiunt, ſumtionem Cœnæz Dominicæ
infid elibus non eſſe Sacramentum: & fieri communicationem
Corporis Chriſti, tantummod ſpiritualiter per fidem: aut,
Pidem hoc præſtare, vt Corpus Chriſti in Cœna præſens ſit.
Inde porro colligunt, indignos, infideles, hypocritas, Cor-

.

pus Chriſti nec præſens habere, nec accipere.

S§. 5 8. Atqui Lides noſtra Sacramentum non efficit: ſed
tantum Omnipotentis Dei atque Saluatoris noſtri Ieſu Chri-
ſti certiſſumum verbum & Inſtitutio hoc præſtant. Verbum
enim Domini in Eccleſia efficax eſt manetque: neque vel
dignitate vel indignitate miniſtri, neque ſumentis incredu-
litate quicquam ei derogatur: aut virtus eius eneruatur. San-
Rum Chriſti Euangelion eſt permanetque Euangelion, eti-
amſi impii quidam auditores nullam illi fidem adhibeant:
idem etram fit in ſumtione Sacramenti: vt Chriſtus in ver-
bis ſuis (Hoc eſt Corpus Meum) verax maneat, ſiue commu-
nicantes in ipſum credant, ſiue non credant: præſentiam
enim Corporis & Sanguinis ſui non per noſtram fidem, ſed
per omnipotentiam ſuam efficit.

S. 59. Quare pernicioſus error eſt, quem Aduerſarii impu-
denter defendunt, & ſubdola deprauatione vſitatæ huius re-
gulæ, plus fdei noſræ quippe quæ, ipſorum opinione, Corpus
Chriſti præſens nobis ſiſtat, atque participet) quàm omnipotentiæ
Domini atque Saluatoris noſtri leſu Chriſti, adſcribunt.

S. 6o. IAM quod ad Sacramentariorum varia & imaginaria
fundamenta atque futiles obiectiones attinet, quas illi de eſ-
ſentialibus & naturalibus humani corporis proprietatibus, de
aſcenſu Chriſti ad cœlos, & de ipſius ex hoc mundo diſceſſu,
& ſi quæ ſunt his ſimilia, adferunt: hæ nugæ, inquam, omnes
& ſingulæ, argumentis è verbo Dei deſumtis, ſolidè, neruosè,

& copiosè, à D. Luthero in polemicis ipfius ſcriptis refutatæ

ſunt. Quare pium Lectorem (breuitatis ſtudio) ad illius ex-

T3 4 f 40. ſeꝗ cellentifſimi viri ſcripta remittimus. In his autem principem

ann, 1521.

locum habent, Libellus, quem contra cwæleſtes Propbetas (ut tum-
L voca-

oc⸗
eſt:
iten
Viri
nati

tum
4)

ſt.

d
n.
I
jel
lu.
n⸗
ti.
Nt:

el.
de
ſu,
nes
,
at
ex⸗

ven
(A⸗

VII. DE CoENA DOMINI. 717.
vocabantur) edidit: 2) & aliud opuſculum, cuius inſcriptio
eſt: Quò verbaæ (Hoc At Cowpus mennm) adhuc firma conſtent:
item, Maior ipſius, & Minor (poſt aliquot annos) edita Con- d 1. Minor
feſſto de Cæna Domini: & alia prætereaâ præſtantiſſimi huius ,, 7 in,ce .
viri de hoc negotio evulgata opuſcula. Neque enim fa-„. 165 ca. r-
natici Spiritus à morte D. Lutheri vllum nouum argumen- ſell.
tum in medium attulerunt. H
4) T. d 3. A f. 691. ann. 1527. eodem de S. Cæna. f. 812. ann. 152 8. 7. 6. 7.
de Miſſa ſolit. p 8t. ann. 33. T. 8. 7. de Sacram. Can. p 174. ann. 154 4.
Confer. Collectum Corpus Operum d. h. 7. Vrſellis anno 1563. cum
Ebori Confef-.
S. 61. Quòôd autem nullis argumentis ab hominibus
argutè excogitatis, utcunque rationi blandiantur, abduci
nos patimur à perſpicua, ſimpliciſſima, & clara verborum
Teſtamenti Chriſti ſententia, in aliam opinionem, quæ ab
expreſſis verbis Chriſti recedit: ſed ſimpliciter potins ea
intelligimus & credimus: hæc noſtra ſunt fundamenta⸗, P. 571.
quibus hactenus, poſt motam controuerſiam in hoc arti- D. Luther. T.3.
culo, conſtanter nixi ſumus: quæ etiam D. Lutherus Ien. p. 497.2.
initio exortæ huius diſſenſionis contra Sacramentarios, ſe- de Waioriln
quentibus verbis, quæ recitabimus, poſuit. Mex (inquit ille) mini Confes-
fundamenta, guibus in hoc negotio nitor, hat ſunt. Primum, eſt ſione.
hic articulus fidei: Teſus Chriſtus eſt ſubſtantialis, naturalis, ve- etr deas-
rur, perfeltus Deus & bomo, in una Perſona indiuiſus inſeparabi- Hiani Potens.
lis. Secundum, quòd Dextera Dei eſt ubique. Tertium, quò p. 572.
verbum Dei neque falſum eſt, neque Ffallax. Quartum, quod III &erax.p 518.
Deus varios modos habet, nouitque, quibus aliquo in loco eſſe poteſte IV. Modi ſcieni,
neque uno illo tantům modo contentus eſſe cogitur, Ae quo fanalici
bomines nugantur, quem Philoſophi Localem vocant.
S. 62. Et Chriſti Corpus (inquit Lutherus) triplici r. à.- Tom 3.Germ.
tione poteſt alicubi eſſe. ee /4. ab.
§. 6 3³. Primô, alicubi eſſe poteſt comprehenſibili & corpo-I. Corporalis.
rali rationer quali vſus eſt, cum in his ternis corporaliter conner-
ſareturr cum certo loco ſecundum quantitatent ſuam ireumſiri-
beretur. Hoc modo etiam hodie uti poteſt, quoties ipſßi viſum fue- Luc24, 15,36.
git. id quod poſt reſurrectionem ſuam aliquolies ſecit. O& in nonar- , d: u.“
N 779 E, 27, 23.

718 VII. DE CoENA DOMINI.
Chriſfto docet, inquiens: Quem ſuis temporibus OsTENDET
beatus, & ſolus potens, Rex regum, & Dominus dominan-
tium. 1I. Tim. 6, . Et ad Coloſſ. 3, 4. ait? Cum Chriſtus A P-
PARVERIT, Vita veſtra, &c. Hot modo Chriſtus non eſt in Deo,
aut apud Patrem, aut in cœlis: ſticut fanatieus ille ſpiritus ſo-
mniat. Deus enim non eſt corporalis locus. Et de hoc modo agi-
tur in illis S&cripturæ diltis, quæ fanaticis hominibus adferuntur:
quòd videlicet, Chriſtus mundum reliquerit, & ad Patrem
lverit. Joh. 16, 25. ““
2. Wiritualis. §. 64. Deinde Chriſtus alio incomprehenſibili & ſpirituali
Jac. Martini godo alicubi eſſe poteſt, vt loco non circumſeribatur, ſod per omnes
L. de Theml. creaturas penetret, pro liberrima ſua voluntater quemadmodum
Pip. . (vt caſſa quadam ſimilitudine & pingui Minerua rem vicunque
adumbrem) viſus meus per aurem, lumen, aut aquam penetrat,
atque in iis rebus eſte neque tamen loco circumſeribitur. Et quem-
admodum ſonus per aquam, asrem, aſſerem, aut parietem tranſit,
& in iis rebus eſt“ neque tamen loco circumſeribitur. Eodem mo-
do etiam lux & calor per ablrem, aquam, vitrum, ryſtallum,
& per ſimiles materias penetrant, & in iis reuera ſunt- nec ta-
men loco circumſiribunturr & quidem eius rei multæ comparatio-
Luc. 22, I. nes adduci poſſent. Hoc modo uſus eſt Chriſtus, cum reſurgens b ſe-
c. 24, 36. vulchro clauſo & obſignato prodiret: & quando per iannas clauſas
ad dAiſcipulos ingrederetur? & ſicut eſt in pane & vino Cæner at-
que hoc modo creditur de ſanctiſima virgine Maria, matre ſua na=
tus eſſe.
.. Cæleſtis. S§. 6. Præterea Chriſtus alicubi eſſe poteſt diuino & cœleſti
J. Martini d' modo, ſecundum quem cum Deo vna eſt perſona. Fa ratiane
L. 2. 9. 36. 38. Creaturæ longd illi præſentiores & penetratu faciliores ſunt, quàm
. 4 i, G:nun. Arr ſecundum modum. Si enim iuxta illum ſi cnndum mo-
Idiom. e 24. dum poteſt eſſe in creaturis, & apud creaturas, ut tamen ipſüm non
Partit Theol. ſentiant, tangant, circumſeribant, aut comprebendant multo pro-
Diſp 15.5 89. ſects magis ſecundum hunc tertium, admirandum, ſublimem mo-
ſeq. dum in omnibus creaturis, multoque mirabilius erit“ ut eum non
includant, circumſcribant, aut comprehendant? ſed potius at ille
DPſas preæſentes babeat, circumſeribat, & comprebendat. Hunc
ttils

ſimo die tali ratione præſentiæ ſeſe maniſiſtabite ſicut Paulus de

Hi,
De
Exl⸗/
Vun.

ju⸗,
Api
com

1.

Vey

Ch.
Mo

dun

guo
m
lon,
mol
tia
Der
s
emi
511
ide
torn

10⸗

A⸗
⸗
e
Al⸗

e6l
Ae
Am
no⸗
non

ro⸗
myh⸗
ℳ.
c

VII. DE CoExNA DOMINI. 719

enim Præſentiæ Chriſti modum, quem ex vnione perſonali cum

Deo babet, longiſſimò extra creataras, quam longè videlicet Deus
extra creaturas eſt, ponere te oportet. KRurſus autem tam profunadè

eundem modum in omnes creaturas, quàâm profundè Deus in omni-

bus creaturis eſt, pones. Eſt enim Chriſtus vna inſeèparabilis Per-

ſona cum Deo: vbi igitur Deus eſt, ibi ipſe quoque eſtr aut Fidem

noſtram falſam eſſe oportet. Quis autem explitare, aut ſaltene co-
gitationibus ſuis aſſequi poterit, quomodo hoc ſiat? Scimus qui-

dJem, rem reuera ita ſe habere: quòd videlicet (bomo Chrſtus) ſit

in Deo, extra omnes creaturas, &ſ cum ipſo Vna ſit Perſona: mo-
dum autem, quo iſta fiant, nos ignoramur. Ercedit boc myſte-
rium naturam, & rationis humanæ, imò etiam Angelorum in cœlis
captum: ſoli Deo notum eſt. Cum igitur hoc arcanum nobis in-
comprehenſum, & tamen interim veriſimum ſit, non docet nos Ipſius
Verbo contradicere, niſi firmis argumentis probare poſtmus, quòd
Chriſti Corpus nequaquam ibi eſſe valeat, ubi Deus eſt, & quòd Bic
modus Præſentiæ confätus ſit. Hoc fanaticis illis hominibus proban-
dum incumbit: ſed nunquam id præſtabunt.
S. 66. An verò Deus etiam plures modos habeat, iuxta
quos Chriſti Corpus alicubi praæſens ſit, ogo haudquaquam negaue-
rim. Hoc ſaltem indicare volui, quàm craſſ & ſtupidi homines

Ent Fanatici illi, qui Chriſto non nißi vnicum illum, primum &

comprehenſibilem præſentie modum tribuunt. Sed neque de illo
modo probare poterunt, quod cum noſßra de Cæœna Domini ſenten-
tia pugnet. Ego enim nunquam aſſerere velim, quòd potentia

Dei non eficere valeat, ut unum corpus ſimul in pluribus lo-

cis, etiam corporali & comprehenſibili modo, adeſſe poſit. Quis

enim & quibus argumentis euincet, quòd hoc Deo ſit 1MPOSSI-

BILE? Quis potentiæ ipſius ſinem- deprehendit ? Fanatici quidem

id cogitant? Hoc Deus præſtare non poteſt« quo autem argumen-

torum genere has cogitationes ſuas conſirmabunt ; Hactenus Lu-

therus.
§. 67. Ex his D. Lutheri verbis etiam manifeſtum Senſus 18 pi-
eſt, in qua ſignificatione vocabulum (Siritaualiter) in Ec-ritualiter.

cleſüs noſtris, quoad hoc negotium, vſurpetur. Quod
dili-

710 VII. DE CoENA DONMINI.

1. diligenter eſt obſeruandum. Vocabulum enim (Kiritua-

P. 580.

Tidei baſis.

Reiecta.

p. 571. ſeq.

I. Transſub-

ſtantiatio.
p. 302: 574.*

hier) Sacramentariis nihil aliud ſignificat, quàm ſpiritua-
lem illam communionem: quando mmirum, per fidem, in Spi-
ritu verè credentes Chriſto Domino incorporantur, & re-
verà ſpiritualia membra Corporis eius fiunt. Cum verò
D. Lutherus, aut nos vocabulo (Spiritualiter) in hoc nego-
tio utimur, intelligimus, ſpiritualem, ſupernaturalem, cœle-
ſtem modum, ſecundum quem Chriſtus in Sacra cana præ-
ſens eſt: & non tantum in credentibus conſolationem &
Vitam, verùm etiam in infidelibus iudicium efficit. Et qui-
dem per vocabulum illud (Spirimaliter) Capernaiticas illas
imaginationes, de craſſa & carnali præſentia excludimus
& relicimus: quæ Ecclefiis noſtris per Sacramentarios, poſt
tot publicas noſtras proteſtationes, effingitur. Et in ea
ſententia (quam paulò ante commemorauimus) intelligi
volumus vocabulum (Spyiritualiter?) cum dicimus Corpus
& Sanguinem Chriſti in Sacra cœna ſpirinaluer accipi, edi
& bibi. Tametfi enim participatio Illa ore fiat, tamen mo-
dus ſpiritualis eſt. .
S.68. Fides igitur noſtra in hoc articulo de Vera præſen-
tia Corporis & Sanguinis Chriſti in Sacra cœna;, ſuper veri
& omnipotentis Dei Domini noſtri Ieſu Chriſti vVERITA-
TE M & OMNIPOTENTIAM eſt fundata & extruéta. Hæc
fundamenta ita ſolida atque immota ſunt, vt & fidem no-
ſtram in omnibus tentationibus (quæ de hoc articulo in-
cidere poſſunt) confirmare & ſtabilire: & omnes Sacra-
mentariorum obiectiones & argutias, vtcunque ſpecioſæ
ſint, & humanæ rationi plurimum blandiantur, refutare &
euertere valeant.
S. 69. QvARE reiicimus & damnamus corde & ore,
vtpote fallacês & fraude plenos, omnes errores, qui recita-
tæ iam ſanæ doctrinæ, & in Sacris literis fundatæ, aduerſan-
tur & repugnant.
§. 70. Reücimus igitur & damnamus Pontificiam Trans-
ſubſtantiationem: cum docetur, quod Panis & »¹inum6 con-
ecrata

ſecct⸗
pen
Chr
nis
Eta
Dan
tore
exti
ſact
a⸗
tlon
Vſin

tigi
ner
le⸗
(lat.

A
ſi⸗
ſan

aon
fal

nie

do⸗

VIII. D E COENA D OMINI. 722

ſecrata ſeu benedicta fuerint, ſubſtantiam & eſſentiam ſuam p. 302. 574. 69,
penitùs amittant, & in fubſtantiam Corporis & Sanguinis 70”1.

Chriſti conuertantur: ita quidem, vt ſola externa ſpecies Pa-
nis & Vini, ſiue accidentia ſine fſubiecto, reliqua maneant.
Et quòd fingunt, Corpus Chriſti ſub ſpecie Panis (qui tamen
Panis ipſorum opinione iam non ampliùs eſt Pani, ſed na-
turalem ſuam eſſentiam amiſit) reuerà præſens eſſe, etiam
extra actionem Cœnæ Dominicæ: cum videlicet panis in p. 696. 715.
ſacrario incluſus adſeruatur, aut in ſolenni & theatrica pom-
pa adorandus oſtentatur & circumgeſtatur. Nihil enim ra-
tionem Sacramenti habere poteſt, extra mandatum Dei, & b. 696. 715.
vſum à Chriſto inſtitutum: vt ſuprà monunimuas.
S§. 71. Repudiamus & damnamus etiam omnes alios pon-II. M’ſa.
tificios abuſus huius Sacramenti: inprimis verò abominatio-?,2 320,99,3 4.
nem Sacrifcii Miſz, pro vivis & defunéctis. 7 574.
S. 72. Quòd Latcis (vt vocant) vna tantùm Sacramenti ſpe. II. Calicis
cies ſiue pars (& quidem contra expreſſum mandatum & ano.
claram inſtitutionem Chriſti) porrigitur. 4Aol. 209.
S. 73. Et ſanè hi aliique plurim Pontificii abuſus, in Ec-
cleſiis noſtris, in communi illa Confeſſione & Apologia, in P 302. 574.
Smalcaldicis articulis, & aliis noſtrorum ſcriptis, ſolidè verbo

Dei, & eruditæ atque piæ Antiquitatis teſtimoniis, refutati

& reiecti funt.
§S. 74. Cum autem in hoc ſeripto præcipuè confeſſionem

& declarationem noſtram de Vera præſentia Corporis & San-

guinis Chriſti, contra Sacramentarios (quorum aliqui ſub b. 569.
Auguſtanæ Confesſionis titulo in Eccleſias noſtras ſine
fronte ſeſe ingerunt) proponere voluerimus: eam ob cau-
fam Sacramentariorum errores præcipuè hoc loco recitare
& commemorare viſum eſt, eo fine, vt auditores noſtri eos
agnoſcere & cauere poſſint.
S. 7. Reiicimus igitur atque damnamus corde
falſas & impoſturæ plenas, omnes Sacramentariorum opi- cnanr.
niones, quæ ſuprà commemoratæ, & in verbo Dei fundatæ
doctrinæ non conſentiunt, ſed aduerſantur & repugnant.
S. 76. Cùm docetur: quod verba Inſtitutionis non ſim-I. Luproprie-
22 plici- a4. p. 374.

—

& ore, vt RliectaSacm

722 VII. DEyE CoExNA DOMIWI.
pliciter in propria ſua ſignificatione, vt ſonant, de vera ſub-
ſtantiali Corporis & Sanguinis Chriſti præſentia in Cœna Do-
mini, accipienda, ſed per tropos & figuratas ſignificationes
in alienam & nouam ſententiam ſint torquenda. Et hoc loco
omnes Sacramentariorum opiniones eiusmodi, quarum ali-
quæ inter ſe etiam pugnant (quot aut quàm variæ illæ ſint)
rejicimus.
II. Abſentia §. 77. Quòd orali ſumtio Corporis & Sanguinis Chriſti in
rei cæleſtis. ſacra Cœna à Sacramentariis negatur: eique opponitur,
p. 46 69. 97. quôd Corpus Chriſti in Cœna ſiritualiter tantüm, per fidem,
716. 723. accipiatur: ita quidem, vt ore in ſacra Cœna tanium panem &
vinum eédamus atque bibamus.
III. Nom me- S. 79. Quoôd docetur, panem & vinum in cœna Domini ni-
Ratut. hil aliud eſſe, niſi Notas quasdam profeftonis, quibus Chriſtia-
ozza 5. ni ſe inuicem agnoſcant.
IV. Gmboli- §. 79. Qudòd panis & vinum ſint tantum Eigure, ſymbola,
ca nuda. typi, ac fimilitudines longiſſimè abſentis Corporis Chriſti:
p 6. 3. ea quidem ratione, quòd, vt panis & vinum ſunt cibus ex-
ternus noſtri corporis, ita abſens Corpus Chriſti, vnà cum
ipſius merito, ſit animæ noſtræ cibus ſpiritualis.
V. Smbola S. 80. Qusd panis & vinum non fſint niſi SOmbola aut ſigna
merò mnemo-memorialiæ abſentis Corporis Chriſti, quibus ſignis, tanquam
nica. externo pignore confirmemur, vt certò ſtatuamus, quod
P.574. 693;. fides illa (quæ à Cœna ſeſe auertit, & ſupra omnes cœlos
aſcendit) ſurſum non minus verè Corporis & Sanguinis
Chriſti particeps fiat, quam reuera in Cœna Domini ore
externa ſymbola accipimus. Et, quòd hoc modo fides no-
ſtra in ſacra Cœna, tantummodò per externa ſymbola, non au-
tem per verum, præſens, & nobis exhibitum, Corpus & San-
guinem Chriſti, obſignetur & confirmetur. .
VI. Alſentix S. 81. Quòd in cœna Domini, FIDEI tantummod vir-
opemtio. tus, operatio, & meritum longè abſentis Corporis Chriſti di-
p. 375. ſtribuantur & communicentur: vt hac ratione ABSENTIS
Corporis Chriſti participes fiamus. Et quod iuxta hunc
modum, qui iam commemoratus eſt, vnio Sacmmentalis ſit
intelligenda: videlicet, de Analogia Ogni & ſgnati quatenus,
DImi⸗

n

ciat
al

Ndi

pan
Ed

die

0⸗
es
li.

14)

in

na

.⸗ VII. DE CoENA DOMTINI. 725
nimirum, Corpus & Sanguis Chriſti, cum pane & vino ali-
quid ſimilitudinis habent.
S. 82. Corpus & Sanguinem ſpiritualiter duntaxat, per fi- VII. Sirieua-
dem ſumi & participari. iuiuies ſolnm uſüs.
§. 83. Quòd Chriſtus propter aſcenſum ſuum in cœlos, b. 774, 93,,
Corpore ſuo, in certo quodam cœli loco ita ſit comprehenſus VIII. Cor. i
& circumſcriptus, vt ſuo Corpore nobiſcum in Sacra cœna neluſo cæ-
(quæ iuxta Inſtitutionem Chriſti in terris celebratur) verè & leſtiis.
fubſtantialiter præſens eſſe, neque poſſit, neque velit: ſed po- P. 9a. at.
tius tam longè à Sacra cœna abſit, quantum altiſſimum cœ-
lum à terris diſtat. Sic enim quidam Sacramentarli verba illa
in actis Apoſtolicis (ovortet Chriſßtum cælum accipere) de indu-Acor. 3, 21.
ſtria malitiosè (ad confirmandum errorem fuum) deprauà-Beza r. l
runt: & loco ſinceræ translationis hæc verba repoſuerunt:
Oportet Chriſtum cœlo CAPI: quæ verba ſignificant, Chri-
ſtum ita in cœlum receptum, vt cœlo circumſeribatur & com-
prehendatur: vt nobiſcum in terris, humana ſua natura,
nullo prorſus modo, præſens eſſe poſſit, & velit.
§. 84. Chriſtum, veram ſabſtantialem præſentiam Corporis IX. Lapoten-
& Sanguinis ſui in Sacra ſua Cœna neque promiſiſſe, neque tia Præſentiæ.
præſtare poſſe aut velle: cum ipſius natura, & proprietas
aſſumtæ ſuæ Humanitatis id non admittant.
S. 85. Quòd non ſolum Verbum, & ſola Chriſti Omnipo-X. Omiſſio li-
tentia, ſed fides Corpus Chriſti in cœna Domini præſens no-ſtit. verborum.
bis ſiſtat. Vnde quidam verba Inſtitutionis in actione Cenæ bP. 575.
Dominicæ non recitant, ſed omittunt. Etſi autem Papiſtica p. 571. 712.
zonſecmtio (quæ pronuntiationi verborum, tanquam operi
Sacerdotis, eam vim adſeribit, quaſi ea Sacramentum effi-
ciat) non iniuria reprehenditur atque rejicitur: tamen ver-.
ba Inſtitutionis in actione cœnæ Dominicæ nequaquam re-p. 571. 712. 714.
tè omitti poſſunt aut debent: id quod ex ſuperiore decla-
ratione ſatis eſt manifeſtum. M
§. 86. Quòd credentes iubentur Corpus Chriſti non cum XI. Elevatio
pane & vino Cœnæ (iuxta Chriſti inſtitutionem) quærere: 242 Abſentem.
led à pane ſacræ Cœnæ, fide ſua in cœlum, ad iocum illum
ablegantur, in quo Chriſtus ſuo Corpore ſit: vt ibi eius fiant/

participes. 72 2 §. 87. Re-

„2²4 VII. DE CoExNA DoOoNMINI.

XII. Indigni S. 87. Reiicimus etiam hunc errorem: cum docetur, quòd

eſus merè ele- infideles & impœnitentes (qui titulo duntaxat Chriſtiani ſunt,
mentarics. reuerâà autem fidem viuam, veram & ſaluificam non habent)
P. 575. 694. in Cœna Domini non Corpus & Sanguinem Chriſti, ſed tan-
P. 372 711. tum panem & vinum acciviant. Et, cum non niſi duo genera
conuiuarum in hoc cœleſti conuiuio reperiantur, digni, vi-
delicet, & indigni: reiicimus etiam illud diſcrimen inter in-
dignos, quod aliqui faciunt, qu aſſerunt, impios Epicureos
& verbi Dei contemtores (qui in externa Eccleſia commu-
nione ſunt) non Corpus & Sanguinem Chriſti ad iudicium
XIII. Dienitas in vſu Cœnæ, ſed tantummodò panem & vinum fumere.
Prepamntis §S. 88. Et, cum docetur: dignitatem non tantùm in vera fide,
propria. verùm etiam in propria hominis præparatione conſiſtere.
XIV. Defe- §. 89. Qudod etiam verè in Chriſtum credentes, qui viua
lctus talis da- & vera fide præditi ſunt, eamque retinent, ſed tamen ea præ-
mnatio. paratione propria careant, quam ipſi ſibi aſſequendam pro-
P 577. poſuerunt, hoc Sacramentum, tanquam indigni conuiuæx,
ad iudicium accipere poſſint.
XV. Adora- S. 90. Elementa illa, ſeu viſibiles ſpecies Benedicti panis &
lio elementi. vini adorari oportere, Quod autem Chriſtus ipſe, verus Deus
& Homo, (qui in Cœna ſua, in legitimo nimirum eius vſu,
verè & ſubſtantialiter præſens eſt) in ſpiritu & in veritate
(quemadmodum etiam omnibus aliis locis, præcipuè verô,
vbi Eccleſia ipſius eſt congregata) adorari debeat: id nemo,
niſi Arianus hæreticus negauerit.
XVI. Curio- S. 91. Repudiamus præterea & damnamus omnes curio-
ſa, ſcoptica. ſas, ſarcaſinis tin ctas, & blaſphemas quæſtiones, atque huius
generis ſermones, qui craſsè, carnaliter & Capernaiticè de
ſupernaturalibus & cœleſtibus Myſteriis Cœnæ Dominicæ
proferuntur.
§. 92. Reliquæ antitheſes & reiectæ opiniones, quæ cum
pia doctrina pugnant, in ſuperiore declaratione repræhenſæ
atque repudiatæ ſunt: eas (quia breuitati ſtudemus) hoc
Ioco repetere noluimus. Si quæ ſunt autem, præter hæc, alia
falſa & damnata dogmata, eorum diiudicatio ex præmiſſa
copioſa explicatione peti, & (ſi opus ſit) nominatim repe
J ar!

. .
. 2

bari
inve
rept

“
4

VIII. DE PERSONA CHRISXI. 7²
bari poſſunt. Nos enim omnia, quæ ſuprà commemoratæ &
in verbo Dei benè fundatæ doctrinæ non conſentiunt, ſed
repugnant, reiicimus atque damnamus.

VIII.
DE PERSONA CHRISTI.
Epit. p. 576. A C. ar 3. p. 12. Apol. p. 62. A. S. p. 277. 278.
Cat. Min. p. 351. Maj. p 470. F. C. Epit p. 576.
.

§. I.

V RTA eſt etiam controverfia inter Auguſtanæ Con- Occaſie
feſſionis Theologos, de perſona Chriſti: quam ta- 2

men non ipſi inter ſe mouerunt: ſed ei occaſionem Sacramen-

Sacramentarii dederunt. tariis.
2. Cum enim D. Lutherus veram Corporis & San-
guinis Chriſti in ſacra Cœna præſentiam contra Sacramen-
tarios, & verbis Inſtitutionis Cœnæz firmisſimis argumen-
tis liquidò probaſſet atque confirmaſſet: à Cinghianis illi
obiectum eſt: Si Corpus Chriſti ſimul in cœlo & in terris,
in cœna Domini, præſens ſit: neceſſarid conſequi, illud
non eſſe verum & humanum corpus: talem enim Maieſtatem
ſoli Deo tribuendam: Corpus vero Chriſti eius nequa-
quam capax eſſe.
§. 3. Hanc obiectionem D. Lutherus refutauit, eamque
nihil ponderis habere luculenter, in polemicis ſuis ſcriptis P. 716,
de Cæœna Domini, quæ Sacramentariis oppoſuit, demonſtra-
vit: quæ nos non minus quàm didaclica huius viri ſcriptab. 700 7or.
approbamus: idque publicè teſtatum eſſe volumus. Inte- 702*.
rim, poſt mortem D. Lutheri, pro diêrunt quidam Theolo- nteber-
gi (Auguſtanam Confesſionem profitentes) qui non qui-gicis.
dem apertè & manifeſtè ad Sacramentarios, in negotio
cœnæ Dominicæ tranſièrunt: ſed tamen eadem fundamen-
ta falſa, quibus Sacramentarii veram & ſubſtantialem Cor-
poris & Sanguinis Chriſti præſentiam è cœna Domini tol-
lere conati ſunt, in medium attulerunt: aſſerentes, Huma-
v„e naturæ in Perſona Chriſti, ea non eſſe tribuenda, quæ
2 3 Huma-

Theſtis.

Chriſtus Og-
au ροτιοαρ.
p. 12,

Weaturg di-
Nℳ. nbt&,

ar 2. 3. P. 794.
577

Sesæ ltivis

726 VIII. D E PERSONA
Humanas illius naturales proprietates excedant, aut cum
iis non conueniant. Atque ſuper hoc negotio, D. Lutheri
piam doctrinam, & vnà omnes illos, qui eam, vtpote Verbo
Dei conformem, amplexi ſunt, omnium propemodum vete-
rum horribilium hæreſeon inſimulaàrunt atque accusarunt.
S. 4. Vt autem hæc controuerſia piè, iuxta Verbi Dei & fi-
dei noſtræ analogiam, declaretur, & per gratiam Dei compo-
natur, vnanimi conſenſu doctrinam, ſidem & confeſſionem
noſtram de hoc articulo recitabimus.
S. 5§. Credimus, docemus, & confitemur: etſi Filius Dei
per ſe integra & diſtincta Perſona eſt: adeoque verus, ſub-
ſtantialis, perfectus Deus, cum Patre & Spiritu Sancto, ab
æterno fuit: quòd tamen (in plenitudine temporis) ille Hu-
manam naturam in Vnitatem ſuæx Perſonæ aſſumſerit. Id ta-
men non ſic accipiendum eſt, quaſi daæ iam in Chriſto Perſo-
næ, aut duo Chriſti facti ſint: ſed quòd Chriſtus Ieſus iam in
Vna berſona ſimul verus ſit æternus Deus, ab æterno, ex Pa-
tre genitus: & verus Homo, & laudatiſſima illa Virgine Maria
natus. Sic enim de Chriſto ſcriptum eſt: Ex quibus eſt Chri-
ſtus ſocundlum carnem, qui eſt ſuper oninia, Deus benediltus in ſe-
cula. Rom. 9, F.
S. 6. Credimus, docemus, & confitemur: iam in Vna illa
indiuiſa Perſona Chriſti, duas eſſe diſtinctas naturas: diuinam,
videlicet, quæ ab æterno eſt: & humanam, quæ in tempore
aſſumta eſt in vnitatem perſonæ filii Dei. Ethæ duæx natu-
ræ in perſona Chriſti nunquam vel ſeparantur, vel confun-
duntur, vel altera in alteram mutatur: ſed vtraque in ſua
natura & ſubſtantia ſeu eſſentia (in perſona Chriſti)in omnem
æ&ternitatem permanet.
§.7. Credimus, docemus, & confitemur: quòd, vt natura

proprietatet. vtraque in ſua natura & eſſentia inconfuſa manet, neque vn-
p. 578. quam aboletur, ita etiam vtraque ſuas naturales, eſſentiales
proprietates retineat, neque in omnem æternitatem eas de-
ponat: & quòd vnius naturæ proprietates eſſentiales nun-
. quam alterius naturæ proprietates eſſentiales fiant.
Divinæ non §. 8. Credimus autem, docemus, & confitemur: quod
Funt humanæ, omni⸗

vatu,

ralis
ſint
hum
Guar

.

. Pun

te,
ke,
tare⸗
lar
Chr
gue
145
ſtiti
on
o
ſua
Chr
ſto!
dor
eſt
per
Mal
o
N

0

de⸗
nol
Me
e

eti

⸗

les
ge⸗

ſua non fit integra perſona:

nominatur,

CHRISTI. 72²7
omnipotentem eſſe, æternum, immenſum, vbique ſimul eſſe,

naturaliter, hoc eſt, ſecundum proprietatem naturæ, & natu-

ralis illius eſſentiæ, per ſe vbique præſentem eſſe, omnia noſſe,
ſint reuera ſe'ntiales naturæ diuinæ proprletates: quæ etiam

humanæ naturæ -ſentiales proprletates in æternum nun-
quam fiant.

S. 9. At verò: eſſe corpoream creaturam, carnem & ſan- Nec humanæ

.

uinem, finitum, & circumſcriptum eſſe, pati, mori, aſcende- Divinæ.

re, deſcendere, de loco in locum moueri, eſurire, ſitire, alge-

re, æſtu affligi, & ſi quæ ſunt fimilia: eſſe proprietates huma-
„e haturæ ſtatuimus, quæ nunquam proprientes diuinæ na-
turæ fiant.

S. 10. Credimus, docemus, & confitemur etiam, quòd Vnius Per-
iam poſt factam Incarnationem, non quælibet natura in ſonæ.

Chriſto, per ſe ita ſubſiſtat, vt vtraque ſit perſona ſeparata, aut,
quòd quælibet perſonam ſingularem conſtituat. Sed ita na-
as vnitas eſſe ſentimus, vt vnicam tantum perſonam con-
ſtituant: in qua ſimul perſonaliter ambæ, diuina & humana
natura aſſumta, vnitæ ſint & ſubſiſtant: ita quidem, vt iam,
poſt incarnationem, ad integram Chriſti perſonam, non

mod diuina, ſed etiam aſfumta humana natura pertineat:

& quòd perſona Filii Dei INGARNATI, ſine humanitate
quemadmodum etiam homo
Chriſtus ſine diuinitate non eſſet integra perſona. In Chri-
ſto igitur non ſunt duæ diſtin æ, ſed vnica tantàm Perſona,
non obſtante, quòd duæ diſtinétæ naturæ, vtraque in ſua
eſſentia, & proprietatibus naturalibus, inconfuſæ in ipſo re-

periantur.

S. 11. Credimus, docemus, & confitemur, aſſumtam hu- Humana

manam naturam in
proprietates habere & retinere: ſed præterea etiam per v-

monem perſonalem, qua cum diuinitate mirando modo
copulata eſt, & poſtea per glorificationem exaltatam eſſe ad

dexteram Maieſtatis, virtutis, & potentiæ, ſuper omne quod
non tantuùm in hoc, ſed etiam in futuro ſeculo.

Chriſto, non tantum eſſentiales ſuas exalita.

P. 579. 729.

Matth. 25“, 15. Abl. 2, 36. Eph. , 21. Phil. 2,9. Ebr. 1,3. 6.5zl. 6. 12,2.6.2, hg.

22 4 §. 12. Quod

Apoc., 22.

Maieſtas in
Vero data.
P. 5379

RKepvera.
p. 577 8.

Sopantiſtæ

ribcli.

Communio.

718 VII. DE PERSOXN A
§. 12. Quod verò ad hanc Maieſtatem attinet, ad quam
Chriſtus, ſecundum humanitatem exaltatus eſt: non eam
tum demum accepit, cum à mortuis reſurrexit, & ad cœlos
aſcendit: ſed tunc, cum in vtero matris conciperetur, & homo
fieret: g) quando videlicet, diuina & humana natura per-
ſonaliter ſunt vnitæ.
«) Vid. Deciſ. Sax. inter Gieſſ. & Tubing. Theol. c. 3. & ſecuta
ſcripta.
§. 13. De hac autem heypoſtatica vnione non ita ſentien-
dum eſt (vt quidam ſiniſtrè eam accipiunt:) quòd duæ illæ
naturæ, diuina & humana, eo modo vnitæ ſint, quaſi, cum
duo aſſeres conglutinantur: vt REALITER, ſeu reipſa &
verè nullam prorſus communicationem inter ſe habeant:
Hic enim Neſtorii & Samoſateni error eſt & hæreſis: qui
hæretici (vt Suidas, & Theodorffs Presbyter Rhetenenſis
teſtantur) ſenſerunt atque docuerunt: ν Dσαασ °⅜⅛˙aοαααα
vσb‿νουιαμ τ— h àνιανιττς ταααο ιâv[v—vNKavtazatν: hoc eſt,
duas naturas ſöparatim ſeu ſoorſim ſoe habentes & omni modo in-
communicabiles eſe. Hoc falſo dogmate naturæ ſeparantur:

& duo Chriſti finguntur: quorum vnus ſit Chriſtus: alter ve-

10 Deus, Verbum, quod in Chriſto habhitet.
S§. 14. Sic enim Theodorus Presbyter, de quo paulò ante
diximus, ſcribit: Paulus quidam, iisdem, quibus Manes, tempori-
bus, Samoſatenus quidem ortu, ſed Antiochiæ Syriæ antiſtes Don i-
num impid dixit, nudum fuiſfe hominem, in quo Deus Verbum, ſicut
in ſingulis Prophetis, habitauerite ac proinde duas naturas ſepa-
ratas, & citra omnem prorſus inter ſe cmmunionem, in Chriſto eſſer
quaſi alius ſit Chriſtus, alius Deus, verbum in ipſo habitani. Hacte-
nus Theodorus.
S. 15. Contra hanc damnatam hæreſin Catholica Chriſti
Eccleſia ſemper, omnibusque temporibus ſimpliciſſimè cre-
didit & ſenſit, humanam & diuinam naturam in perſona
Chriſti, eo modo vnitas eſſe, vt veram inter ſe communica-
tionem habeant. Neque tamen ideo naturæ in vnam eſſen-
tiam, ſed, vt D. Lutherus loquitur, in vnam gerſonam commi-
ſcentur. Et propter hanc hypoſtaticam vnionem & com-
munil-

man
adm
Cha
men
firm
ferr
repe
6
camm
cor⸗
cor
per
teal
hoc
tur⸗
elti
mel!
cert
(in!
ne
N
n
VnI

libe

W
nn

Dei
pall
Ver⸗
er
Co⸗
Cin
Ki
dar.

IO
der⸗

ð CHRISTI. 729
municationem veteres orthodoxi Kccleſiæ Do ctores, ſæpe
admodum, non modò ante, verum etiam poſt celebratum
Chalcedonenſe Concilium vocabulo (Mixnonis) in pia ta-
men ſententia, & vero diſcrimine, vſi ſunt. Eius rei con-
firmandæ gratia multa Patrum teſtimonia in medium ad-
ferri poſſent: quæ paſſim in hominum noſtrorum ſcriptis

reperire licet.

§. 16. Et quidem erudita antiquitas vnionem hypoſtati- Aſfmilat.

cam, & naturarum communicationem, ſimilitudine animæ &
corporis: item ferri candentis, explicuit. Anima enim &
corpus (quemadmodum etiam ignis & ferrum) non tantum
per phraſin aut modum loquendi, aut verbaliter, ſed verè &
realiter communicationem inter ſe habent: neque tamen
hoc modo confuſio aut naturarum exæquatio introduci-
tur: qualis fieri ſolet, cun ex melle & aqua mulſum confi-
citur: talis enim potus non amplius aut aqua eſt mera, aut
mel merum, ſed mixtus quidam ex vtroque potus. Longe
certè aliter ſe res, in illa diuinæ & humanæ naturæ vnione
(in Perſona Chriſti) habent: longè enim ſublimior eſt, & pla-
nè inexplicabilis communicatio & vnio diuinæ & humanæ

naturx, in Perſona Chriſti: propter quam vnionem & com-

municationem, Deus bomo eſi, & homo Deus. Nec tamen hac
vnione & communicatione naturæ confunduntur: ſed quæ-
libet natura eſſentiam & proprietates ſuas retinet.
S 17. Propter hanc hypoſtaticam vnionem (quæ ſine vera
illa communicatione nec cogitari nec ſubſiſtere poteſt) nen
nudè & ſola humana natura, cuius proprium eſt, pati &
mori, pro totius mundi peccatis eſt paſſa: Sed ipſe Filius
Dei verè (ſecundum tamen naturam humanam aſſumtam)
paſſus, &, vt Symbolum noſtrum Apoſtolicum teſtatur,
verè mortuus eſt: etſi diuina natura neque pati neque mori
poteſt. Hanc rem D. Lutherus m Maiore ſuaz de cæna Domini
Cenfeſſione, copiosè & ſolidè declarauit: vbi blaſphemam
Cinglii Allœoſin, qui docuit vnam naturam pro alia ſumi
&iintelligi, tanquam Diaboli laruam reiecit, & ad inferni

barathrum damnauit.
22 5 §. 18. Et

p. 716.

P. 734

Communio-
vnio utrius⸗
Jue realis.

Maria geo⸗
7
T0206.

p. 72 8. 5. 120
P. 579:

Miracula
communlä.

Joh. 2,; II.
Luc. 2; 46.
Joh. 18, 6.
Luc. 23, 4 ¾*

1. Cor. 15, 54.
Col. 1, 13.
2. Tim. 1,10.

Ebr. 2; 14.

730 VIII. DE PERSON A
S. 18. Et ſanè veteres Eccleſiæ Doctores duo hæc voca-
bula nowcovta & Svoοσν ονuannιοονοιαW & vnionem, in explica-
tione huius myſterii coniunxerunt: & alterum per alterum
declararunt.

Irenæus lib 4 cap z. Athan. in epiſtola ad Epibétetum. Hilarius de Tri- .

nitate lib. 9. Baſilius & Niſſienus in Theodoreto. Damaſcenus
lib. 3. cap. 19.
§S. 19. Propter hanc hypoſtaticam vnionem & commu-
nionem, diuinæ & humanæ naturæz in Chriſto, credimus, do-
cémus, & confitemur, iuxta fidei noſtræ Chriſttanæ analo-

giam, omnia ea, quæ de Chriſti Maieſtate ſecundum huma-

nam eius naturam, quæ ad dextram virtutis Dei ſedet, & iis,
quæ ex ea conſequuntur, dici ſolent, locum non habitura, ne-

que ſtare poſſe: niſi hypoſtatica illa vnio & communicatio

naturarum in Chriſto REALITER & veréè exiſterent.

S. 20. Huius hypoſtaticæ vnionis ratione & naturarum
communione Maria, laudatiſſima illa Virgo, non Hominem
duntaxat, ſed talem hominem, qui verè Filius Dei altiſimi eſt,
genuit: vt Archangelus Gabriel teſtatur. Is Filius Dei etiam
in vtero matris diuinam ſuam maieſtatem demonſtrauit,
quòd de virgine, inuiolata ipſius virginitate, natus eſt. Vn-
de & verè εοτναοοDei Genitrix eſt, & tamen Vigo manſit.
S. 21. IIlius hypoſtaticæ vnionis & communicationis vir-
tute, omnia miracula ſua edidit, & diuinam ſuam Maileſta-
tem, pro liberrima voluntate, quando & quomodo ipfi vi-
ſum fuit (non tantùm poſt reſurrectionem fſuam, & aſcenſum
ad cœlos, verùm etiam in ſtatu Exinanitionis) manifeſtauit:
Verbi gratia: in nuptiis, quæ in Cana Galilææ celebratæ
ſunt: item, cum duodecim annos natus, inter viros eru-
ditos eruditiſſimè diſputaret: præterea, in horto, quando
vnico propemodum verbulo hoſtes ſuos in terram proſter-
neret: quin imò in ipſa morte maieſtatem illam ſuam de- B
monſtrauit. Non enim vt alius quispiam vulgaris homo
mortuus eſt: ſed in morte, & quidem per ſuam mortem,
mortem, peccatum, diabolum, infernum, & æternam damna-
tionem deuicit. Hæc certè admiranda opera, humana na-
tura

tlta
Natu

nica
S

.
natu
tuis,
t n
IUnten
in on
hurn
tls v
cept
loqu
ir ha

gvor

Mi⸗

als

te
l⸗
do
er⸗
ge⸗
no
,
n⸗

C H RIS T I. 73 1
tura ſola, nequaquam præſtare potuiſſet, niſi cum diuina
natura perſonaliter vnita fuiſſet, & realem cum ea commu-
nicationem habuiſſet.
§S. 122. Ex hac vnione & naturarum communione humana Maieſtas ex
natura habet illam exaltationem, poſt reſurrectionem à mor-anione.
tuis, ſuper omnes creaturas in cœlo & in terra: quæ reue-
ra nihil aliud eſt, quàm quoòd formam ſerui prorſus depoſuit.
Interim tamen humanam naturam non depoſuit, ſed eam
in omnem æternitatem retinet: adeptus autem ſecundum
humanam naturam plenam poſſeſſionem & diuinæ Maieſta-
tis vſurpationem. Eam verò Maieſtatem ſtatim in ſua con-
ceptione, etiam in vtero matris habuit: ſed, vt Apoſtolus philip. 2,7.
loquitur, ſeipſum exinaninit, amqué, Vt D. Lutherus docet,
in ſtatit ſita humiliätionis ſecretô habuit, neque eam ſemper, ſed
quoties ipſi viſum fuit, vſurpauit.
§. 23. lam verô, poſtquam non communi ratione, vt Vbique præ-
alius quispiam Sanctus, in cœlos aſcendit, ſed, vt Apoſtolusſens.
teſtatur, ſaper omnes cælos aſcendit, & reuerà omnia implet, Eph. 4, 10.

& ubique, non tantum vt Deus, verum etiam vt homo, pre- C. 120,
Pſ. 8,93. 72:8

ſens dominatur & regnat, 4 mari ad mare: quemadmodum Zach- 9, 10.

olim Prophetæ de ipſo funt vaticinati: & Apoſtoli teſtan-
tur, quòd Chriſtus ipſis cooperatus ſit, & ſermonem ipſorum ſe-Marc. 16, 20,
quentibus ſionis confirmauerit. Hæc autem non Phyſico mo-
do, ſed, vt Lutherus loqui ſolet, per modum dexteræ Dei facta
ſunt: ea verò non eit certus aliquis & circumſcriptus in
cœlo locus: (vt Sacramentarii, ſine teſtimonio Sacræ ſcri⸗
pturæ fingunt:) ſed nihil aliud eſt, niſi Omnipotens Dei
virtus, quæ cœlum & terram implet: in cuius poſſesſio-
nem Chriſtus, iuxta humanitatem ſuam, REALITER, fi-
ne confuſione tamen & exæquatione naturarum, venit-⸗
Ex hac communicata ſibi diuina virtute Homo Chriſtus,
iuxta verba teſtamenti ſui, Corpore & Sanguine ſuo in Sa- p. 694.
cra Cœna, ad quam nos Verbo ſuo ablegat, præſens eſſe
poteſt, & reuera eſt. Quod quidem nulli ali homini poſſi-
bile eſt: quia nemo hominum cum diuina natura hoc mo-
do vnitus, & in diuinam illam Omnipotentem Maieſlaten.

Inconfuſa.

Miranda.

„

732 VIII. D x PERSON A
& virtutem (ratione hbypoſtaticæ duarum in Chriſto natura-
rum Vnionis) collocatus eſt: ſicut vnus & ſolus ille leſus,
Virginis Mariæ Filius. In ipſo enim diuina & humana na-
tura hypoſtaticè ſunt vnitæ: ita vt in Chriſto tota diuinitatis
plenitudo corporaliter inhabitet: Coloſſ. 2, 9. & in illa perſonali
vnione tam arcta & ineffabilis eſt naturarum communio:
in quam etiam (vt Apoſtolus Petrus ait) dſiderant Angeli pro-
Gpicere. 1. Pet. i, 1z. De qua re paulò pòôſt ſuo loco, ordine &
copiosè dicetur.
S. 24. Et ex hoc fundamento, cuius iam facta eſt
mentio, & quod Vnio Perſonalis etiam docet, quomodo
videlicet diuina & humana natura ſint vnitæ: vt non mo-
do nomina communia, ſed REALITER etiam & reipſa
inter ſe, ſine omni tamen confuſione eſſentiarum, commu-
nicent, promanat doctrina illa de Communicatione Idioma-
tum duarum in Chriſto naturarum: quæ infrà dilucidè expli-
cabitur.
§. 25. Cùm autem indubitatum & extra controuer-
ſiam poſitum ſit, quòd proprium non egrediatur ſua ſubie-
Ca: hoc eſt, quòd quælibet natura ſuas proprietates eſſen-
tiales retineat: & illæ non ab vna natura ſeparentur, atque
in alteram, tanquam aqua de vno vaſe in aliud, transfun-
dantur: nulla prorſus fieri aut conſtare poſſet proprieta-
tum communicatio: niſi perſonalis naturarum in Chriſto
eſſet vnio & communicatio. Hoc autem (poſt articulum
Trinitatis) ſummum eſt Myſterium, quo nullum maius in
hac rernm vniuerſitate reperitur. Vnde Paulus ait: Mani-

ſz& m, gnum eſt pietatis my'ſterium, quòôd Deus manifeſtatus éſt in
₰◻— V — 7

carne, &c. 1. Tim. y, y. Cum enim Apoſtolus Petrus 2. Pet.
1, 4. clarisſimis verbis teſtetur, quòd nos etiam, in quibus
Chriſtus (tantummodò ex gratia) habitat, propter tantum
myſterium, diuinæ naturæ participes fiamus: quantam exiſti-

mabimus eam eſſe communicationem diuinæ naturæ, de

qua Apoſtolus loquitur: quòd videlicet in Chriſto tota diui-

nitatis plenitudo inhabitat corporalier, ita quidem, vt Deus & Ho-

mo Vna ſint Perſona. Col. 2, 9.
§. 26. Plu-

opt

G⸗
mo
i,
Ut!
ula
8
ha
vni,
ten
wen

uinte

Wr
ba

ten

CHRISTI. 733

municatione Idiomatum conuenienti diſcrimine & diſtinctè Aißar.

tractetur & explicetur. Propoſitiones enim & prædicatio-
nes, quibus vtimur, cum de Perſona Chriſti, & de naturis &
proprietatibus eius loquimur, non omnes vnius ſunt ge-
neris aut modi. Et ſi quando non ſatis dextrè & diſtinét?
hoc negotium tractatur, tum doctrina hæc inuoluitur, &

Lector ſimplex facilè perturbatur. Quare ea, quam ſubii-

ciemus, explicatio alta mente reponatur: ea autem, vt res
ipſa Lectori planior, & intellectu facilior ſit, tribus præci-
puis capitibus comprehendi poteſt.

S. 27. PRIMO cum in Chriſto duæ ſint diſtinétæ naturæ, 1. Perſonales.

quæ eſſentis & proprietatibus ſuis neque mutantur, neque
confunduntur: vtriusque verò naturæ vna tantum ſit Perſo-
na- ea quæ vnius tantúm naturæ propria ſunt, alteri naturæ
non ſeorſim, quaſi ſeparatæ, ſed zoti Perſenz (quæ ſimul Deus
& Homo eſt) attribuuntur.

S. 2 8. Sed in hoc prædicationum genere non ſequitur, pro Naturis.

quòd ea, quæ toti perſonæ tribuuntur, ſimul vtriusque na-
turæ ſint propria: ſed diſtinctè declarandum eſt, ſecundum
quam naturam aliquid toti perſonæ adſcribatur. Ad hunc
modum loquitur Paulus, cum de Chriſto dicit: Chriſtum ge-
nitum eſſe ex ſemine Daridis SECVNDVM CARNEM. Rom. 1, 2.
Et Petrus de Chriſto inquit, aôd ſit mortißicatus CARNE: &
quòd Paſſus ſit IN CARNE. 1I. Pct. 3, l. 1. bet. 4, I.

§. 29. Cum autem & occulti & aperti Sacramentarii, ſub Sacmmenta-

hac regula (quando dicitur, quod toti perſone tribuatur, quod ria ſraus.

vni naturæ proprium eft) pernicioſum ſuum errorem occul-
tent: dum totam quidem perſonam nominant, interim ta-
men vnam, eamque (vt ſic dicamus) nudam tantùm natudanm
intelligunt, alteram autem penitus excludunt: quaſi ſola
humana natura pro nobis paſſa ſit, placuit D. Lutheri ver-
ba hocloco recenſere, è Maiori ipſius de Cæna Domini Confetone,
in quibus de Cinglii Allœoſi agit: vt Eccleſia Dei quàm
optimè aduerſus errorem illum præmuniatur. Verba au-

tem D. Lutheri ſic habent.
§. 3 0. Hoc

P. 729.

§S. 26. Plurimum autem refert, vt hæc do ctrina de Com- Prædicatio

Alæzoſis Cin-
glii.
Tom. 2. VVit- ta.

Tem. . Cerm. oPortuit pati Chriſtum, & ita intrare in gloriam ſuam? ibi

len. p. 495 b. nagatur Cinglius, quod vocabulum (Chriſtus) boc loco pro

Luc. 24, 25
P.⸗ 7²9.

1. 496, b.

734 VIII. DXE PERSO NN A’=—e
§. 30. Hoc Cinglius vocat Allœoſin, cum aliquid de Diul-
nitate Chriſti dicitur, quòa tamen Humanitatis proprium eſt- &
Verbi gratia, vbi in Scriptura dicitun- Nonne hæc

humana natura ſumatur. Caue tibi, caue, inquam, tibi ab
Allœofi: eſt enim larua quædam Diabolis quæ tandem talem
Chriſtam fingit, ſecundum cuins rationes ego certè nolim eſſe
Chriſtianus. Hoc enim illa vult; quòd Chriſtus nihil am-
plius ſit, aut efficiat ſua paſſione & vita, quàm alius
quispiam ſanctus. Si enim perſuaderi mihi patiar, ut cre-
dam, ſolam humanam naturam pro me paſſam eſſe, profects
Cbhriſtus mihi non magni pretii Saluator erits quippe qui ipſe
tandem ſaluatore egeat, Iu ſumma, verbis explicari non pot-
eſt, quid Diabolus per hanc Allœoſin moliatur. Et paucis
interpoſitis. Si forte venefica illa, domina RATIO (cuius
neptis eſt ipſa Allœoſis) reclamare voluerit, dicens- Diuini-
tas neque pati neque mori poteſt: Tu repondebis Verum
id quidem eſt?“ nihilominus tamen, quia diuinitas & humanitas
in Chriſto unam perſonam conſtituunt: Scriptura, propter hy-
oſtaticam illam vnionem, etiam diuinitati on nii illa tribuit .
guæ humanitati atcidunt: & viciſſim humanitati, quæ diuini-
tatis ſunt. Et ſanè reuerà ita res ſeſe habent. Hoc enim ſfateri
te neceſſe eſt hæc perſona (monſtrato Chrißo) patitur, mori-
tur- bac autem perſona eſt verus Deus. Rectèé igitur dicitur
Filius Dei patitur. Etſi enim vna ipſius pars (vt ſic loquar)
Diuinitas, videlicet, non patiature tamen ea perſona, quæ Deus
eſt, patitur in alterz ſua parte, nimirum, in Humanitate. Renuerà

énim Filius Dei pro nobis eſt crucißixus, hoc eſt, Perſona, qux

Deus eſt. Ipyſa enim, ipfa (inquam) Perſona crucifßxa eſt, ſe-

cundum Humanitatem. Et rurſus poſt aliqua: Si conſta-

bit Allœoſis, vi eam Cinglius proponit, in Chriſto duas Perſonas

eſſe neceſſe erit, Divinam, videlicet, & Humanam: quando-

quidem Cinglius ditta Scripturæ de Paſſfone, tantüm ad Hama-

nitatem infieltit, eaque prorſus à Dininitate remouet. Vli enim

Ser⸗
am
rihe

tur
dam
ſma.
eſle
Nath

etia
due⸗,
ondl
Hor
Pro

tum
Me
poni⸗
niori

ſn

lane
h⸗
tui
iy ſi
10
tan⸗
Vn
Ius

it
a
Vey
Ch,
S,

hor,

C HRISTI. 735

opera ſiparantur, ibi etiam perſonam ipſam diuidi neceſz e.
cam omnia opera, omneique paſſtiones, non naturis, ſod perſonæ

tribuantur. Perſona enim ipſa eſt, quæ omnia illa agit & pati-
tur: hoc quidem ſocundum hanc naturam illud verò, ſecun-
dum alteram naturam quæ ſand omnia viris eruditis ſunt notis-
ſima. Quare ſentimus, Dominum noſtrum leſum Chriſtum

eſſe Deum & hominem in vna perſona: non confundendo
naturas, nec diuidendo perſonam.

§. 31. In eandem ſententiam loquitur D. Lutherus Luther. mens.

etiam in eo libello, quem de Conciliis & Eccleſia ſcripſit⸗ .7. D len.
. . „. „ 2 - . . . . 7 Pàg. 2² 4* 5.
Sciendum id nobis Chriſtianis eſt, niſi Deus in altera lance ſit, & yVitt. ſol. 30.

.

pondere vincat, nos lance noſtra deorſum (ad interitum) ferri. Acor. 20, 28.
Hoc ſic accipi volos niſi hæc vera ſint: DEVS mortuus eſt:. Job. u 8.
pro nobis: &, ſi ſolus homo pro nobis mortuus eſt: Bom. 5,9.

tum profeltò prorſus altum fuerit de nobis. At veròè, ſi D E 15

poniturs tum ille deorſum fertur: nos verò inftar vacuæ & le-
vioris lancis ſurſum tendimus. Sed & ille deinde rurſus vel ſur-
ſum tendere, vel è lance exilire poteſt. Non autem poterat in
lancem deſcendere & conſidere, niſi noſtri ſimilis, hoc eſt, Homo
Feret: vt verè & rectè de ipſius paſſone dici poſſit: Deus mor-
tuus eſt, Dei Paſſio, Dei Sanguis, Dei Mors. Non enim
in ſua natura Deus mori potuit. Poſtquam autem Deus & Ho-
mo vnitus eſt in Ena Perſona: rectè & verè dicitur: Deus mor-
tuus eſt: quando videlicet, ille Homo moritur, qui cum Deo
Vnum quiddam, ſeu Vna Perſona ℳ. Hactenus Luthe-

us.

§. 32. Ex his liquet, non carere errore, ſi quis dixe- ppedicas.
rit ſcripſeritve, quod commemoratæ propoſitiones (Deus veales.
paſſus eſt: Deus mortuus eſt) ſint tantummodò prædicationes
Verbaler, hoc eſt, nuda verba, ſine re. Simpliciſſima enim
Chriſtiana Fides noſtra docet, quòd Eilius Dei, qui Homo falctus
eſt, pro nobis paſſus ac mortuns ſit, nosque Sanguine Suo rede-
eril.

§·33. Dk-

. . Col. 1, 210.
MORS, &, qud DEVS ipſe mortuns eſt, in altera lance Ap. 1,6. c. 5,8.

736 VIII. DEx PERSONA

Opemtio com. S. 3 3. D EIN D E, quod ad rationes officii Chriſti attinet,

munis. Perſona non agit & operatur tantuùm, in, ſeu, cum Vna, vel,
per Vnam naturam tantuùm: ſed potius in, cum, & ſecun-
dum atque per VYtranque naturam: ſeu, vt Concilium Chal-
cedonenſe loquitur: Vna natura agit ſeu operatur cum com-
municatione alterius, quod vniuscuiusque proprium eſt.
Itaque Chriſtus eſt noſter Mediator, Redemtor, Rex, Sum-
mus Pontifex, Caput & Paſtor &c. non ſecundum Vnamtan-
tùm naturam, ſiue diuinam, ſiue humanam: ſed ſecun-
dum Vtranque naturam: de qua re aliàs etiam copioſius

. dicitur. r
Divina nil S. 34. PRAETEREA etiam hoc quæritur: An duæz illæ
accepit. naturæ in Hypoſtatica Vnione in Chriſto, nihil amplius, niſi

ſuas Naturales, Eſſentiales Proprietates habeant: quòd
P. 577. 726,729 enim easdem habeant atque retineant, ſuprà docuimus.
73 7 uantum ergò ad Diuinam in Chriſto naturam attinet:
Iac. 1. cum in ipſo nulla ſit (vt lacobus teſtatur) tranfmnutatio:
Diuinæ Chriſti naturæ per Incarnationem nihil (quo ad Eſ-
ſentiam & Proprietates eius) vel acceſſit, vel deceſſit, & per
eam in ſe, vel per ſe, neque diminuta neque austa eſt.
At Humana. S. §. lam quod ad Humanam naturam Chriſti attinet,
non defuerunt quidem, qui contenderent, eam in Perſonali
cum Diuinitate Vnione mhil amplius habere, quàm dunta-

Xat ſuas naturales eſſentiales proprietates: quarum ratio-

ne fratribus ſuis per omnia fimilis eſt. Vnde affirmarunt,
humanæ in Chriſto naturæ nihil eorum tribui oportere,
quod ipfius naturales proprietates excedat, aut exuperet:
etiamſi ſcripturæ teſtimonia humanæ Chriſti naturæ talia
dona tribuere videantur. Hanc verò ipforum opinionem
falſam eſſe, verbo Dei adeò perſpicuè demonſtrari poteſt,
vt etiam ipſorum conſortes eum ipfum errorem reprehen-

dere cœperint. Sacræ enim literæ, & Orthodoxi Patres,

Scripturæ verbis edocti teſtantur, quòd Humana natura in
Chriſto, eam ob cauſam, & inde adeò, quoòd cum Diuina
natura perſonaliter vnita eſt (ĩlam depoſito Humiliationis Stati
e. 7. glorificata & ad dexteram Maieſtatis & virtutis diuinæ
exalta-

eralta

herme
Cellen
les;
Glori.
ſolim
18 e
uæ i
Petur.
tatibr
Vrtu
mus,
Aum
per
4l6
de
dote⸗
dona
ſnd
p⸗
l⸗
m,
elle

bo
no
ſec⸗
8 4

tates
N
cul

CHRISII.„. 737
et, exaltata) præter & ſupra naturales, eſſentiales, atque in ipſa p. 80.
el, permanentes Humanas proprietates, etiam Singulares, Ex-
an. cellentisſimas, Maximas, Præter naturam., Imperveſtigabi-
hal les, Inegfabiles, atque Cœleſtes Prærogativas, Majeſtatis,
on. Gloriæ, Virtutis ac Potontiæ ſuper omne quod nominatur, non
eſt. ſolhm in boc ſeculo, ſed etiam in futuro acceperit Epheſ.1,21. Qula-
m. rè Hazmana in Chriſto natura (ſuo modo & pro ea ratione
ran⸗ quæ illi convenit) in exequendo offcio Chriſti efficaciter coope-
un⸗ retur. Idque non tantum accipiendum eſt de illis Proprie-
ſius tatibus naturalibus äatque entialibus ‚aut quous que earum⸗
virtus & efücacia progreditur: ſed cum Scriptura ſenti-
ille mus, eam cum divina natura cooperari, præcipuè ſecun-
nidid dum Majeftaten, Glorian, Virtutem atque Petentiam, quam
nod Ver Vnionenr Hypoftaticam, Glorificatienem, & Exaltationen-
nus. accepit. Et hoc ipſum hodie ne Adverſarii quidem noſtri
met: negare audent: niſi quod diſputant & contendunt: iälan,
lo: de quibus jam diximus, tantum eſſe ereatas & FlINITAS
E. Aores ſeu qualitates: quibus Humanam in Chriſto naturam
gqonatam & ornatam eſſe ſentiunt: quales ſunt etiam in⸗
Ginctis hominibus. Et argutis cogitationibus ac frivolis
argumentationibus atque fictis probationibus metiri, & ad
calculum revocare conantur, guornm doenorum Humana na-
mra in Chriko, ſine abolitione ſua, capax, aut non capazx
eſſe queat?
F. 36. Rectisſimà autem & omnium tutisſima vià in Chrißi de-
hujus Controverſiæ dijudicatione incedemus, ſi perſuaſum claratio cer-
nobis erit, neminem melius & certius noſſe, quid Chriſtus a.
ſecundum aſſumtam Humanam naturam (ratione Vnionis
Hypoſtaticæ, & Glorificationis ſeu Exaltationis) acceperit,
4, quorum donorum (præter & ſupra naturales ſuas proprie-
rik, tates) ſine ejusdem abolitione, capax eſſe posſit: quàm
hken. ipſum Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum: qui dubio pro-
es, Ccul ſeipſum omnium optimè novit.
ain S. 37. IS vero hoc ipſum (quantum quidem noſtra, & Clara.
m quidem Salutis cauſair hac vita intereſt) in Verbo ſuo reve-
N. Iavit. Quarè cum in Sacra Scripturà de ea re certisſima & per-
ninX A aa ſpicua

inet,
nali
td=⸗
00.
Unt,
(ete;
eket:
tilir
jneln

„5 VIII. DE PERSONA
ſpicua teſtimomia extent, ſimphiciter illis fidem adhibeamus:
& nequaquam contrà diſputemus, quaſi Humana natura in
Chriſto eorum donorum capax eſſe nequeat.
Dona ereate. §. 38. Vera quidem ſunt quæ de Creatu donis, Hu-
manæ naturæ datis & communicatis dicuntur: quòd Huma-
nitas Chriſti ea per ſe, & in ſeipfa habeat. Sed hæc non ſatis
explicant Majeſtatem illam, quam Scriptura & orthodoxi

Patres, in Sacris literis egregiè verſati, Humanæ in Chriſte

naturæ adſcribunt Pfſ. 5, 5.
Tan. 5, 23. 26. §. 39. Vivificare enim, omne judicium, owinemque pote-
& c. 6. Matth. ſtatem in cœlo & terra, adeoque omnia in manibus ſuis habere, omnia
25,15. Dan. ,Is ſub pedibus ipfius ſubjecta eſſe, à peccatis mundare & . non ſunt
lo.33. & 35. 3, dona Creata, ſed divinæ, infinitæ proprietates: quæ tamen
J: c7. Mut , zuxta teſtimonia Scripturæ) Chriſßto Homini datæ & commu-
27. Epheſ. 1, 21. P
Heb.2,5. 1. Cor. Micatæ ſunt.
15, 26. Io. c. 559. §. 40. Quòd autem hæc communicatio non tantùm,
Apoc. c. 12, 14. quaſi per phraſin aut monam loquendi diéta, de Perſona Chri-
19 21. ſti, juxta ipſius divinitatem, ſed potiùs deaßumia Humana
natura ſit intelligenda, id tribus firmisſimis, atque adeò invi-
Etis argumentis, quæ jam recitabimus, demonſtrari poteſt.
I. Data bho- S. 4¹. Primo, extat Regula communisſima, maximo
mini data. totius Eccleſiæ orthodoxæ conſenſu, approbata, videlicet:
Quæ Scriptura Chriſtumi in tempore accepiſe aßzrmat, ea non Necun-
p. 300. ſeq. ITam divinitatem accepiſſe (quippe ſecundum quam omnia
ab æterno posſidet:) ſed quò d Perſona Chrifti ratione & reſpe-
btu Humanak nätürk ea acceperit.
II. Vir viß- §. 42. Deinde, Scriptura luculenter teſtatur, quèòd
candi.
propterea quia Filius Hominis eſt: quatenus videlicet Carnem
& Sanguinem habet Io.y, 2). & 6,73, 4 5.
III. Tributa S. 43. Poſtremo, Scriptura in hoc negotio non tantùm
ut tali. in genere Tilii Hominis mentionem facit, ſed quaſi digitum
in Humanam naturam intendit, cum inquit: I. Jo ,5§. SANGVIS
Jeſa Chriſti, Filii Dei emundat nos ab ommni Peccalo. Id au-
tem non tantum de Merito Sanguinis Chriſti in eruce accipi-
endum eſt: ſed lohannes eo loco de ea re agit: quòd in
negotio

Virtus vivißcandi & Poteſtas exercendi judicii Chriſo datæ ſinte

regoii
rverunm

peccat
ex hoe
pronun
Ut de
Clarisl

pasſin

lundn
tæ Hi

idexs
anten
nite,
Irayt,/
ita vr
propr
randa
elt.
N
nem
fund
Videl
Gleri,
10
dur
Pro
lie,
divi⸗
Verô
S
rart
60
vide
nun

I
kin

Hu.

pot-.
ſunt
men

tum,
Dri.
A
Gne
lcet:
SMR-
mia
Pe-

ud

tunn
VS
14

.

CHRISTI. 739
negotio Iafifcationz non tantum Divina natura in Chriſto,
verum etiam ipſius Sanguis per modum AIicactiæ 0s ab omni
peccato emundet. Itaque Care Chrihi eſt Vivificus cibus. Et
ex hoc Evangeliſtæ & Apoſtoli dieto Concilium Epheſinum
ronunciavit, Carnem Chriſti abere vim vivißcandi Io. 6, 54. Decret. c. 11.
Et de hoc Articulo multa in noſtrorum hominum ſcriptis Caranz. Summ.
clarisſima veteris & orthodoxæ Eccleſiæ teſtimonia collecta?: 22:
pasſim extant. V
§. 44. Quod igitur Chriſtus Virtutem vivificandi /ſe peclaranda
cundum Hamanitatem ſuam acceperit, & quòd illa vis aſſum- hens
tæ Humanæ naturæ in Chriſto data atque communicata ſit :, p. ga. ſeg.
id ex analogia Verbi Dei credere tenemur. Sed, ut paulò
ante monuimus, cùm duæ naturæ in Chriſto ee modo ſint u-
nitæ, ut nulla ſit facta confuſio, aut naturæ unius in alteram
transmutatio: & quælibet ſuas naturales proprietates retineat:
ita ut unius naturæ proprietates nunquam alterius naturæ
proprietates fiant: hæc doctrina dextre admodum decla-
randa, & adverſus Hæreſium coerruptelas benè munienda-

eſt.

noſtro fingimus: ſed ampleétimur & repetimus declaratio-ſenſus
nem, quam vetus & orthodoxa Eccleſia & Sacræ Scripturæ
fundamentis deſumtam, ad nos incorruptam transmiſit:
videlicet, quòd divina illa PVirtus, Vita, Poteſtas, Majeſtas, &
Gloria aſſümtæ HVMAN E naturæz in Chriſto data ſit. Id ve-
rG non eo modo accipiendum eſt, ſicut Pater, Filio, ſecun-
— dum divinam naturam, eſſentiam ſuam, & omnes divinas,
roprietates communicavit: unde & anius cum Patre eſſen-
tiæ, & ipſi æqualis eſt. Chriſtus enim tantum ſecundum
divinam naturam Patri æqualis eſt: ſecundum Hamanam,
vero naturam ſub Deo eſt. Ex his manifeſtum eſt nullam
nos confuſionem, exæquationem, aut abolitionem natu-
rarum in Chriſto ſtatuere. Etenim Virtus Vivificandi non
eo modo eſt in carne Chriſti, quo eſt in divina ejus natura:
videlicet, ut eſſentialis proprietas: hoc nunquam diximus,

nunquam ſenſimus.

Aaa 2 §. 46. Com-

§. 45. In hoc autem negotio nihil novi de Ingenio Eecleſie aon-

Diſtinblæ na- . 46. Communicatie autem illa naturarum & pro-
T

„40 VIII. DE PERSONA

R7

turæ attribu- prietatum, non facta eſt per Eſenzialem aut naturalem Efufio-

kA. 9,

nem proprietatum divinæ naturæ, in naturam Humanam:
quaſi Humanitas Chriſti eas per ſe ſubſiſtentes & à divinitate ſe-
paratas haberet: aut, quaſi per illam communicationem Hu-

mana natura in Chriſto naturales ſuas proprietates prorſus

depoſuerit, & velin divinam naturam converſa, aut divinæ
naturæ communicatis illis ſnis proprietatibus in ſeipſa &
per ſe, exæquata ſit: aut quòd atriusque naturæ eædem, aut
certè æquales naturales proprietates & operationes ſint.
Hi enim & fimiles erroris in vetuſtisſimis & appisbatis
Conciliis e fundamentis Sacræ Scripturæ, meritò ſunt rejecti
„S& damnati. Nullo enim modo vel facienda, vel ad-
„ mittenda eſt, aut Converſio, aut Confuſio, aut Exæqua-
„ tio, ſive Naturarum in Chriſto, ſive Eſſentialium Pro-
,prietatum.

Non confuſßi §. 47. Et quidem his vocabulis (Realis communicatio,

Phyſicè.

Realiter communicare) nunquam ullam Phryſicam Communica-
tionem, vel Eſſentialem Transfuſionem (qua naturæ in ſuis
eſſentiis, aut eſſentialibus proprietatibus confunderentur)
docere voluimus: ut quidam vocabula, & phraſes illas, aſtu-
tè & mahitiosè falſa interpretatione, contra conſcientiam
ſuam, pervertere non dubitarunt: tantum, ut piam doctri-
nam ſuſpicionibus iniquisſimis gravarent. Sed vocabula &
phraſes illas Verbali communicationi oppoſuimus: cum
quidam fingerent, communicationem Idiomatum nihil a-

liud, niſi pbraſin & modum quendam loquendi, hoc eſt,

mera tantum vöerba, & titulos inanes eſſe. Et hanc Verba-
lem communicationem adeò urſerunt, ut de nulla alia au-
dire quicquam vellent. Nos veròô adverſus illum errorem,
& ad rectè declarandam Majeſtatem Chriſti, vocabula (de
Reali Communicatione) uſurpavimus, ut ſignificaremus,

communicationem illam verè & effcaciter (ſine omni tamen

naturarum & proprietatum eſſentialium confuſione) factam

Communic. S.48. Sentimus itaque & docemus cum veteri orthodoxaEc-

⁰Nαα

cleſia,

dut
ſint.
jecſi
dro⸗

Al,
lica.
ſuis
tor)
A.

laA⸗

U

cleſia, quemadmodum illa hanc doctrinam ex Scriptura ſacra
declaravit: quòd Humana in Chriſto natura Majeſtatem il⸗
lam acceperit, ſecundun⸗ rationem Hypoſtatieæz Vnionis. Id ſic

accipi volumus: cum tota Dirinitatis plenitudo in Chriſto habi Col. 21.

tet, non tantûm ea ratione, qua in ſanctis hominibus &
angelis, ſed corporaliter, hoc eſt, IN PRO PRIO SVO
COSRPORE: ſentimus, quòôd ea, omni ſua Majeſtate, Vir-
tute, Gloria, Operatione, in aſſamtà Humana natura, Hber-
rimè (quando & quomodo Chriſto viſum fuerit) luccat⸗,
& in ea, cum ea, & per eam divinam ſuam Virtutem, Maje-
ſtatem & Efficaciam exerceat & operetur. Idque eà, quo-
dammodo, ratione qua anima in corpore, & ignis in ferro
candente agit. Hac enim ſimilitudine (ut fuprà monui-
mus) totaà erudita & pia Antiquitas do trinam hanc decla-
ravit. Hæc autem Humanæ naturæ Majeſtas in Statu Hu-
mihationis majori ex parte occultata & quaſi disſimulata.-

fuit. At nunc, poſt depoſitam Servi formam, Majeſtas Chri Phil.2,

ſti plene & efficacisſimè atque manifeſté, coram omnibus
ſanctis in cœlo & in terris, ſeſe exerit. Et nos altera illa
beatisſim vità hanc ipfius gloriam à facie ad faciem videbimus:
ut Io.17,25. teſtatur. Hac ratione eſt permanetque in Chri-
ſto unica tantùm divina omnipotentia, Virtus, Majeſtas &
Gloria; quæ eſt ſolius Divinæ naturæ propria. Ea vero lu-
cet, & vim ſuam plenè, liberrimè tamen, exerit: in & cum
aſſumta Humanitate, & perillam aſſumtam, exaltatam in Chri-
ſto, Humanmitatem. Quęmadmodum etiam in ferro canden-

6; 1I1.

dente, non duplex eſt vis lucendi & urendi: quaſi ignis pecu-

liarem, & ferrum etiam peculiarem & ſeparatam vim lucendi
& urendi haberet. Quin potius illa vis lucendi & urendi eſt
proprietas ignis. Sedtamen quia ignis cum ferro unitus eſt,
ldeo vim & virtutem lucendi & urendi, in & cum ferro, &
per ferrum illud candens, exerit: ita quidem, ur ferrum igni-
tum ex hac unione vim habeat, & lucendi, & urendi: & tamen
hoc fit ſine transmutatione eſſentiæ aut naturalium proprie-
tatum tam ferri quùàm ignis.

*

p. 575. 729. 813⸗
619.

Scripturæ

conſenſus.

1

VIII. DE PERSONA
§8.. 49. Quare teſtimonia illa Sacræ Scripturæ, quæ
de ea Majeſtate loquuntur, ad quam Humana in Chriſto
natura exakata eſt, non in eam ſententiam accipimus, quèd
Divina illa Majeſtas (quæ Divinæ naturæ Filii Dei propria-
eſt) in Perſona Filii Hominis tantùm ſecundun dininam naturam,
Chriſto ſit adſcribenda: aut, quòd Majeſtas illa tantum ea
ratione ſit in Humana Chriſti natura: ut Humana Chriſti
natura nudum tantum titulum & nomen ſolum divinæ illius Ma-
jeſtatis, per phraſin & modum loquendi, reverà autem⸗
nullam prorſus cum ea communicationem habeat. Cum
enim Deus ſit Spiritualis indiviſa eſſentia: quæ ubique &
in omnibus creaturis eſt, & ubi eſtiibi (præſertim in creden-
tibus & ſanctis) ſuam ſecum Majeſtatem habet: tum (ſecun-
dum ſuperiorem falſam hypotheſin) dici poſſet, in omnibus
creaturis, præcipuò verò in electis & ſanltts, qui ſunt templa Dei,
totam plenitudinem Aivinitatis corporaliter inbabitare, in eis omnes
theſauros ſapientiæ & ſeientiæ abſeonditos, illis omnem poteſtatem
in cœlo & in terra datam eſe: cum fateri oporteat, creden-
tibus Spiritum ſanétum datum eſſe, qui & ipſe omnem po-
teſtatem in cœlo & in terra habet. Ea verèò ratione inter
Chriſtum, juxta humanam ipſius naturam, & inter alios
ſanétos homines nullum diſcrimen relinqueretur: & Chri-
ſtus Majeſtate illa ſua, quam præ omnibus ahis creaturis,
ut homo, ſeu, ſecundum humanitatem accepit, exueretur.
Nulla autem creatura (ſive homo, five Angelus) dicere
poteſt aut debet: Mibi data eſt omnis poteſtas in cælo & in ter-
zar cum tamen Deus univerſa divinitatis ſuæ plenitudine
(quam ubique ſecum habet) in eleétis quidem ſit, verun-
tamen non corporaliter in illis habitet: ſicut in Chriſto corpo-
raliter inhabitat. At ratione illius bypoftaticæ ynionis Chriſtus

742

dicit, etiam de Humana ſua natura Mat-inzz. -Sets. Mihi data

eſt omnis poteſtas cœlo & in terra. Et alibi Iog, 26.15,3. 616, 6 6. 17,2.
Sciebat ſus, quod omnia dediſſet ei pater in manus. Et Apoſtolus
Col.2, 9 ait: In ipſo inhabitat tota divinitatis plenitudo corpora-
liter. Et Pſaltes Pfalm. S, . canit : Eloria & honore coro-
naſti eum, & conſtituiſti eum ſuper omnia opera manu -
um tu-

m n
mnie
relihin
,10.

ſerit
fuſio
12 al
guich
gud⸗
ren
natun
oleu
velk
auti
deii
uie
man
ſus
KO
D

De
tion
fam

E
—

um
e
jen⸗
u⸗
hei,
nnnes
Aten
jen.
po
er⸗
os
hri-
Uris,
etur⸗
ere
ter.
Gine
un-
o-
ſtus
uts
r,.
olus
ert.
Al
⸗
⸗

CHRISTI. 743
n tnarum: omnia ſubjeciſti ſub pidibus gus. Dum autem o.
mnia ſuljecit ei, nibil (excepto eo, qui omnia ei ſubjecit⸗)
reliquit, quod non ipſi ſubjecerit: ut Apoſtolus teſtatur 2. Cor.

1), 26.

fuſionem in Humanam naturam Chriſti: qua Divinæ natu-
ræ aliquid decedat: aut, ut de ſuo alii ita largiatur ali-
quid, quod hac ratione ſibi ipſa non in ſe retineat: aut,
quòd Humana natura; in ſubſtantia atque eſſentia ſua pa-
yem Majeſtatem acceperit. quæ à natura & eſſentia Divinæ
naturæ ſit ſeparata & diviſa: quaſi cum vinum, aqua, aut
oleum, de uno vaſe in aliud transfunditur. Neque enim
vel Humana in Chriſto natura, vel ulla alia creatura in cœlo
aut in terra, es modo omnipotentiæ divinæ capax eſt: ut.vi-
delicet, per ſe, Omnipotentem eſſentiam, aut Omnipoten-
tiæ propriétates in ſe, & per ſe habeat. Et hac ratione Hu-
mana natura in Chriſto abnegaretur, & in divinitatem pror-
fus transmutaretur. Quod ſanè & (hriſtianæ noſtræ Fidei,
& omnium Prophetarum & Apoſtolorum doctrinæ repu-
gharet.

tione aſſumtæ Humanitatis, eo modo dederit: (unde &
Melſſte, hoc eſt, Vnlti nomen accepit) ut ille non ad menſu-

ram (quemadmodum alii ſancti) illius Spiruus dona acceperit. Lo. 3, .

p Chriſto enim Domino noſtro (cùm ſecundum Divimitatem
unius ſit cam Spiritu ſanéto eſſentiæ) requieſeit ratione Hu-
manæ naturæ) Spiritus ſapientiæ & intelleltus, Spiritus conſilii
& fortitudinis, Spiritus ſeientiæ & pietatis Ia It, 2. Id ve-
16 non eò certè modo ft, quòd ille, quatenus Homo, aliqua
tantum norit & præſtare posſit: quemadmodum & alii San-
Ei virtute Spiritus ſancti (qui ipſis creata tantum dona ah-
qua communicat) quædam norunt & præſtare poſſunt. Cùm

enim Chriſtus, divimitatis ratione, Secunda ſit Perſona in ? 3.

ſacroſancta Trinitate, & ab ipſo nominus, quàâm à Patre,
Aa aà 4 Spiri-

z0. Credimus autem, docemus & confitemur, non Reſervatis
fieri talem Majeſtatis Dei & omnium proprietatum ejus Ef- qualis 2

F. 5t. Credimus autem, docemus & confitemur, quòd Omniſcien-
Deus pater Spiritum ſuum, dilecto Filio ſuo Chriſto, ra- tia data.

744 VIII. DE PERSONA

.

Filio Dei perſonaliter unita eſt, tota plenitudo Spiritus (ut Patres
een loquuntur) per Hypeſtaticam illam Vmonem communicata eſt.
Col. g. Ea verò liberrime in Humana Chriſti natura, & per.
eam, vim ſnuam exerit: non eo autem modo, ut Chriſtus
ſecundum Hamanam ſuam naturam alqua tantàm norit⸗,
aliqua verò ignoret: & quedam praſtare poſit „ quædam
verò præſtare nequeat: ſed jam etiam ſecundum aſfzamtam
Humanam naäturam omnia novit, & revera Omnipotens eſt.
Pater enim ſuper hunc Filium absque menſira Spiriium ſapi-
entiæ & fortitudinit ita effudit, ut quatenus Homo eſt, per hy-
poſtaticam illam unionem, omnem ſcientiam & omnem
. poteſtatem reipſa & verè acceperit. Ea ratione omnes the-
Co.2, 3ig. ſauri ſeientiæ in Chriſto ſunt abſeonditi: hoc modo ommis ipfi
Mal. 25, 15. potehas in cælo & in terra, data eſt: & ipſe ad dexteram Maje-
MRatis & virtutis Dei collocatus eft. Manifeſtum eſt autem e
Hiſftoriis, quòôd temporibus Imperatoris Valentis inter Aria-
Agnoete. nos peculiaris quædam ſecta reperta fuerit eorum, qui Agno-
2*) Phtartola- oo appellabantur: 4) propterea quòd fingerent, Lilium qui-
r. Anim . dem (utpote Verbum Patris) Omnia ſiire: At aſſumtam iphius
L.1s. 4 o. Alii Humanam naturam multarum rerum ignaram eſſe. Hanc
Divinitati C. hæreſin etiam Gregorius Magnus refutavit S. Ep.24.
lſidor. Hiſp. Etym.l. S. c. 5.

Io. 2,34.
P. 819,˖820.⸗

Præſentia ut G. 52. Propter Vnionem autem Hypoſtaticam, & ex
Hominis. ea conſequentem Communicationem, (quam divina & hu-
P. 532. mana natura in Perſona Chriſti, revera & reipſa inter ſe⸗

habent) Chriſto ſecundum carnem id tribuitur, quod ipſius
Caro (in natura & eſſentia ſua per ſe conſiderata, & extra⸗
p. 84. ſeq. Vnionemillam) neque eſſe, neque habere poteſt. Verbi
. h. gratia: Carni Chriſti rectè adſeribitur, quoòd ſit verè vivifcus
cilus: & quòd Sanguis qus verè ſit vivißieus potu. Sic enim du-
centi Patres Ephefini Concilii pronunciarunt: Carnem Chri-
b· 7339 ſi eſſe vivißcam ſeu vivificatricem. Quare ſolus hice
Homo leſus Chriſtus nullus autem alius vel in cœlo vel in
terris

Spiritus ſanctus procedat (nam & Patris & Filii proprius Spi-
ritus eſt, manetque in omnem æternitatem: nec à Filio un-
quam ſeparatur) certè Chriſto, ſocundum Carnem, quæ cum⸗

Ai i
go

i M.

gud
loqu⸗
füsn⸗
ganc⸗
Vi
hanc
hom
ſeimd
ſtus
Ut,
vero
ut,
uter

ts

Me
eum
Veru
quan
Nr de
ſerme
eba⸗
det,
vel

—r
miat
vri

mol

ie

terris) rectè & verè dicere poteſt: Vbiſunt duo vel tres congre-
gati in nomine meo, ibi ſum in medio eorum Mat. 15,20. Et ali bi:
Ego vobiſium ſum omnibus diebus, ns ut ad conſummationem ſecu-
li Mat. 25,20. =Wð

5. . Heæc Scripturæ teſtimonia non ita accipimus, Majeſtatica.

quòd tantum de Præſentia Divinitatis Chriſti in ipfius Eecleſia=
loquantur: quaſi ea præſentia ad Chriſti Humanitatem pror-
fus non pertineat. Fa enim ratione Petrus, Paulus, & omnes
Sancti in cœlo nobiſcum in terris præſentes eſfſent: cùm di-
vinitas, quæ ubique eſt, in ipfis habitet. At Scriptura ſacra-
hanc Mjeſtatem Omnipræſentie, ſöli Chriſto, nulli autem ali
homini tribuit. Credimus vero ſuperioribus Scripturæ te-
KRtimoniis, Majeſtatem Hominis Chriſti declarari, quam Chri-
ſtus, qui ſedet ad dexteram Majeſtatis & Virtutis Dei, accepit⸗:
at, videlicet etiam ſecandum illam afamam naturam præſens
eſſe poſit, & quidem præſens ſit, ubicunque velit: præſertim⸗
verò ſentimus, eum Eccleſie ſuæ in terris, ut Med 'atorem, Ca-
yput, Regem & Summum Sacerdotem, præſentem eſſe. Non=
autem dimidiatus tantum Chriſtus, aut una duntaxat ipfius
pars Eccleſiæ præſtò eſt: fed tota Chriſti Perſona. Ad eam
autem pertinent ambæ naturæ, divina & humana: quarè
eum præſentem habemus non tantuùm ſecundum divinam,
verum etiam ſecundum humanam ipfius naturam: juxta
quam ipſe PFrater noter eſt, & nos varo ſumns de Carnt eius, G
os de Oſſybus eius Epheſ. 5, 3o0. Et ſanè in hujus etiam rei con-
Grmationem Saeram ſuam Cœnam inſtituit: ut teſtaretur, ſe
etiam ſecundum eam naturam, qua carnem & fangeuinem ha-
bet, nobiſcum eſſe, in nobis habitare, & efficaciter operari
velle.

memoriæ, innixus, do cCtrinam de Majestate Chriſti juzxta Huma-
nitatem, fideliter & perſpicuè Ecclefſiæ propoſnit. Is in Ma-=
jori ſua de Cæna Domini Confeſine, de berſona Chriſti ad hunc
modum ſeripfit Tom. Vitt. 2. Ger fiSs b. S. alt ſech-

P. 590⸗

Ebr. 2,7.

G. 54. Huie firmisſimo fundamento D Lutherus, ſanétæ Emkh. mens.

6. 55. Cam autém Chriszas talis homo ſit, qui præten na“ Tem. 7. Ger. len.
turæ ordinen, cum Deo una eft perſona: Rexira hunt bominem, p. Asöe &

1 ANaa 5 ullis

p. 693. 718.

JNimul ut
Homo.
p. 717.

746 VlrlII. DE PERSONA
nullus Deus reperiatur, neceſſariò conficitur, quòd etiam juxta ter-
tium ſupernaturalem illum modum ſit, & eſſe posſit ubique, ubi
Deus eſt: ita ut omnia plena ſint Chrifi, etiam juxta huma-

nitatem: non quidem ſecundum primam illam corpora-

lem & comprehenſibilem rationem, ſed juxta naturalem⸗
divinum illum modum.
§. 56. Inhoc enim negotio fateri te oportet & dice-
re: Chriſtus, ſecuvdum divinitatem, ubi ubi eſt, ibi eſt Naturalis
Divina Perſona: & revera ibi naturaliter & perſonaliter eſt:
quod perſpicuè ipſius incarnatio, in utero materno, teſta-
tur. Si enim Filius Dei erat, certè eum perſonaliter eſſe in u-
tero Matris, & ibidim incarnari oportebat. Quòd ſi gaturali-
ter & perſonaliter eſt, ubi ubi eſt, profectò ibidem etiam ne-
ceſſariò Homo erit. Non enim in Chriſto ſunt duæ ſeparatæ
Perſonæ, ſed unica tantum eſt perſona. Vbicunque ea eſt,
ibi eſt unica tantùm & indiviſa perſona. Et ubicunque re-
ct dixeris: hic eſt Deus: ibi fateri oportet, & dicere: ergo et-
iam Chriſtus HO MO adeſt. Et, ſi locum aliquem monſtra-
res, in quo ſolus Deus, non autem homo aſſumtus eſſet⸗,
jam ſtatim perſona divideretur. Poſſem enim tum rectè di-
cerè: bic ſ Deus ille, qui non eſt Homo, & qui nunguam Homo
fabctus eſt. Abſit autem, ut ego talem Deum agnoſcam aut
colam. Ex his enim conſequeretur, quòd locus & ſpatium
poſſent duas naturas ſeparare, & perſonam Chriſti dividere:
quam tamen neque mors neque omnes Diaboli dividere aut

ſeparare potuêre. Et quanti tandem, obſecro, pretii eſſet,

talis Chriſtus, qui unico tantùm loco ſimul divina & huma-
na perſona eſſet: in omnibus verò locis duntaxat & quidem
ſeparatus Deus, aut divina perſona eſſet, ſine aſſumta ſua,
humanitate. Nequaquam verò id tibi, quisquis es, conceſ-
ſero: quin potius, quocunque locorum Deum collocaveris,
eo etiam humanitatem Chriſti una collocare te oportebit::
non enim duæ in Chriſto naturæ ſeparari aut dividi poſſunt.
Vna in Chriſto facta eſt perſona: & filius Dei aſſumtam hu-
manitatem à ſe non ſogregat.

gua
Chr

d

ſcrip
altera
terna
manit
Mari
nos!
45 eo
nanm
Etei
(rea
ptere
Deu

ita

Gin
Vige
ctern
Cum
hore,
N
yem
Mum,
lium

ther,
fec
Ula⸗
mul
t!
D
do
von

,CHRISTI. 747
§F.5y. In alio libello, de Vltimis, videlicet, verbu Davi
dis D. Lutherus paulò ante mortem ſuam in hanc ſententiam
ſcripſit Tom j. Ger. VVit fz2 Tom. 5. G. Ien p. i7.b. Secundum-
alteram temporalem humanam nativitatem etiam data eſt illi æ- p- 238.739,744.
terna Dei poteſtas: ſed in tempore, & non ab æterno. Hu-
manitas enim Chriſti non fuit ab æterno, ut divinitas: ſed Jeſus
Mariæ fßlius, juxta ſupputationem veram, hoc anno natus eſt an-
nos mille, quingentos, quadraginta tres. Iuterim tamen-
ab eo momento, in quo divinitas cum bumanitate unita eſt in u-
nam perſonam Eilius ille Virginis vocatur, & revera Omnipotens
Eternus Deus, qui æternam habet poteſtatem: qui omnia
creavit & conſervat: (per coemmunicationem IMiomatum:) Pro-
pterea, quòd cum divinitate una fit perſona, & verus ſit⸗
eus. De ea re loquitur, cum Mat. 1,27.inquit: omniamihi tra-
dita ſunt à Patre. Et alibi: Mibi data & omnis poteſtas in cælo
& in terra Mat.c. 25 15. Quis eſt ille, qui dicit, MIHI: Mihi,
videlicet, Jeſu Nazareno, Mariæ filio, nato Homini. Ab
aæterno quidem haheham eam à Patre, priusquam homo ſierem .
Cſum autem humanam naturam aſſumerem, accepi eam in tempo-
pore, ſecundum humanitatem: occultavi autem (ſeu disſi-
mulavi) eam, donec à morte r’ſurgerem, & ad cœlos aſeende-
rem- tum ea debebat manifeſtari & declarari. Apoſtolus enim
paulus Rom. 1, 4. dicit, eum declaratum ſeu demonſtratum fi⸗
lium Dei cum potentia Io./7, 2.5,25,. id vocat, Claritatem.
§. 58. Plura in hanc ſententiam teſtimonia in D. Lu-
theri ſcriptis reperire licet, præſertim in eo libro, cui titulum
fecit: Qusd hæc verba (Hoc Eſt Corpus Meum) adhue ſirma ma-
neant: Præterea in Majori ipſius Confesſione de Cæna Domini
multa in hoc genere leguntur. Ilia tanti viri pia ſcripta, 6. 7.2. F. àf.
(ut bene fundatas declarationes articuli de Majeßate Chridkti, 100. ſe .
ſedentis ad dexteram Dei, & ipſius T'ſftamenti) brevitatis ſtu:
dio (eo modo, quo ſuprà diximus) hoc loco repetita eſſe-
volumus. JU
8S. 59. Quare pernicioſum errorem eſſe judicamus, Negatio exi-
quando Chriſtoiuxia Hamanitatem Majeſtas illa derogatur ⸗. tioſa=.
Chriſtianis enim ea ratione ſummailla conſolatio eripitur, qua
e pro-

*

4) Ebr. 12, 25.
Nah. 1, 6.
b“) Mat. 15,20.
c.25, 20. & Ebr.
2, y. 195. 0. 4;
I. Hab. 4, 15.
d) Io. 14, 15.

Réjella-n.

I. Confuſio.

Pp. 787.

II. Deiſicatio.

P. 581.

III. Exæqua-

tio.
p. 581. ſeg.

IV. Extenſio.

p. 582.

V. Soli pasſio

hominis.

P. 582. 729. 723.

74 8 VIII. DE PERSONA
e promisſionibus de Præſentia & Inhabitatione Capitis, Re-
gis, & Summi ſui Pontificis, haurire poterant. Is enim pro-

miſit, ſe non modò nuda ſua Divinitate ipſis præſtò futurum:

(quæ nobis miſeris peccatoribus id eſſet, quod ignis conſu-

mens aridisſimis ſtipulis eſt:) 2) ſed s nobis ſuam præſen.

tiam promiſit, “) qui cum diſcipulis locutus eſt, qu omnis
generis tribulationes in aſfumta ſua Humana natura guſta-

vit: qui ea de cauſa, nobis (ut & Hominibus & Fratribus ſuis)

con lotere poteſt: &) hic ſe in omnibus anguſtiis noſtris nobiſeum
futurum promiſit: 4) ſecundum eam etiam naturam, juxta
quam ille Frater noſter eſt, & nos caro de Carne ejus ſumus.
§. 60. Rejicimus igitur atque unanimi conſenſu, ore
& corde damnamus omnes errores, qui à commemorata pia
doctrina diſſentiunt: quippe qui cum Propheticis & Apoſto-
licis ſcriptis, cum receptis & approbatis ſymbolis, & cum
Ppia noſtra Auguſtana Confesſione pugnant. Errores autem
ilos breviter & ſummatim recitabimus.
§. 6. Quòôd Humana natura propter Perſonalem V-
nionem, cum Divinitate ſit confuſa, aut in eam transmutata.
§. 62. Quòd Humana in Chriſto natura eo modo, quo
Divinitas, ut infinita aliqua eſſentia, & ex virtute aut proprie-
tate Eſſentiali ſuæ naturæ ubique præſens ſit. H
S. 63. uòd Humana natura in Chriſto divinæ natu-
ræ ſubſtantià ſeu eſſentià ſuâà, aut in ſuis eſfentialibus pro-
prietatibus, exæquata ſit.
§. 64. Humanitatem Chriſti in omnia loca cœli & ter-
ræ localiter extenſam eſſe: quod tamen ne quidem divinitati
tribui debet. Hoc autem Chriſtus per omnipotentiam &
ſapientiam ſuam, absque transmutatione aut abolitione na-
turæ ſuæ humanæ efficere facilè poteſt: ut Corpore ſuo (quod
ad dexteram Majeſtatis & virtutis Dei collocavit) præſèns ſit,
ubicunque voluerit: ibique inprimis, ubiſe adfuturum, ut in
Sacra ſua Cœna, in F'erbo ſu promiſit.
§. 5y. Humanam naturam in Chriſto ſolam pro nobis
paſſam nosque redemiſſe: cum qua Filius Dei in Pasſione
nullam prorſus communicationem habuerit.
“ Chri-

—AEE

e.
d10-
n:
nl⸗

nnis
ſa.

0te
Apia
ſto⸗
cum
ntem

1V⸗
tata.
uo

prie⸗

latll⸗
pfo⸗

ter⸗
ütati
m &
Ha⸗
lnoc

1s ſit,

utin

nohis
ſone

hii⸗

i)

ſun

INX. DE DESCENSV CIHIRISTI AD INFER. 749
g. 66. Chriſtum ſecundum divinitatem ſuam dunta-

Sacramentorum uſu, præſentem eſſe: & hanc Chriſti præſen-
tiam ad humanam ipſius naturam prorſus nihil pertinere-

§. 67. Quòd aſſumta Humana natura in Chriſto cum VII. Com-
divina Virtute ‚Sapientia, Potentia, Majeſtate & Gloria, re munio nomi-
ipſa & verè, nullam habeat communicationem: ſed quòd nalis.

tantum titulo & nomine nudo cum divinitate communicet.
g. 69. Hos errores, & alios omnes, à pia & ſincera do-
Gtrina, paulò ante commemorata, diſſentientes, rejicimus at-
que damnamus: ut qui Verbo Dei, Propheticis & Apoſtolicis
ſcriptis, & Chriſtianæ noſtræ fidei & confesſioni repugnent.
Et hortamur omnes pias mentes (quandoquidem Chriſtus in
Sacra Scriptura t. Tim 'iy Myſterium vocatur. ad quod omnes
heæretici capitibus ſuis impingunt) ne curiosè ſua Ratione
humana tantum myſterium ſcrutentur ſed potius cum Apo-
ſtolis Chriſti ſimpliciter cre dant, oculos rationis fuæ claudant,
& intellelbum ſunm in Chriſti obedientiam captiuent. 2. Cor. 105. In-
de autem dulcisſimam & firmisſimam conſolationem petant,
atque ſibi perpetuò gratulentur, quòd caro noſtra in tantam
ſublimitatem, ad dexteram, videlicet, Majeſtatis, & omnipo-
tentis virtutis Dei ſit collocata. Sic in omnibus adverſis in-
venient, quo ſeſe ſolidè ſolentur, & ab omnibus pernicioſis
erroribus præſerventur.

1X.

Augult. ?.2. p. 7 5. 283. F. 3 P. 49
lis negaberit &c.

DE DBESCENSV CHRILSII AD

I NFEROsS-

Stioribus, noſtris Theologis, verumn etiam olim

Wab Orthodoxis veteribus Eccleſiæ doctoribus
Be&νnon prorſus eodem modo explicatum & de-
Clara-

VI. Abſentia.
gat nobiſeum in terris, cum Verbo Dei prædicato, & legitimo Pp. 582.

5. Ti0.d. .t.2. Ep. 99. 83.1.6.5. 19. 44is nißi infide- p. 12.352. 47²6

SONSTAT, hunc Fidei noſtræ Articulum de Doctrina⸗
MPeſcenſu Chriſti ad Inferos non mods à recen- Communis.

P. 352.

Modus.

p. 572.

7 0 X. DE CEREMONIIS
claratum eſſe. Nos igitur tutisſimum judicamus, ſi etiam
in hoc negotio ſimphicitatem fidei noſtræ retineamus: ad
quam nos D. Lutherus pia ſua concione, in arce Torgenſi
Anno Domini 1ss. de Chriſti ad Inferos Deſcêènſu habita

Tom 6. & Ien.p.So.-b.-zé b. remiſit. Confitemur autem in Sym-

bolo noſtro: quoòd credamus in Ieſum Chriſtum Domi-
num no trum, Filium Dei, qui mortuus, ſepultus eſt, &
ad inferos deſcendit: in qua Confesſione videmus Se-
pulturam & Deſcenſum Chriſti ad inferos, tanquam diverſos
Articulos diſtingui. Simpliciten igitur credimus, quòd to-
ta Perſona, Deus & Homo, poſt Sdepulturam ad Inferos
deſcenderit, Satanam devicerit, poteſtatem inferorum e-
verterit, & Diabolo totum jus, quod ille adverſus creden-
tes habebat, eripuerit. Quomodo verò Chriſtus id effece-
rit, non eſt, ut argutis & ſublimibus imaginationibus ſcru-
temur. HBic enim Articulus non magis ratione humana &
ſenſibus comprehendi poteſt, quàm illud, quomodo Chri-
ſtus ad dexteram Omnipotentis Virtutis & Majeſiatis Dei ſit collo-
catus: de qua re pauié ante dictum eſt. Inhis ergo my-
ſteriis Fides duntaxat eſt adhibenda, & Verbum Dei fimo as-

ſenſu retinendum eſt: ſic ſolidam & veram conſolationem

(quòd videlicet neque Satan neque ipſi inferi nos, omnes-
que alios in Chriſtum credentes, in poteſtatem ſuam redi-
gere valeant) ex hoc Articulo hauriemus.

xX.
D E C E RE MONIIS

ECC L ESI ASTICIS,
quæ Adiaphora vo-

Ccahtar.
A. C. p. I. 505. Luth.t.. I. p.343. ol. Ang. t. 2.P. II5. 119.

ORTVM

222ẽ

ruit
4dia
Nod

tem
illet
tion
ſertl

Pa

kur,
tl ſi

Num,
lor

Ver

a
ily
per
mul,

ſ

ECCLESIASTICIS. 75v1
RTVM eſt etiam inter quosdamAuguſtanæ Con- Status quæſt.
fesſionis Theologos disſidium, de Ceremoniis Ec- Tempore In-
ceßaſticis, quæ Verbo Dei neque mandatæ, neque terimiſtico.
Aprohibitæ ſunt: ſed bono conſilio, propter ra- a Pepiſe
SòðõäG . . . nciliabilé
à Eia & ordinem, aut ad conſervandam piam d's- Hali, poſt Lu-
ciplinam, in Eccleſia uſurpantur. ther. 4.7.
G. 2. Vna pats ſenſit, quod perſecutionis tempore (quan- Mutandi jus
do confesſio fidei edenda eſt) etiamſi Adverſarii Evangelii in Afirmm.
doctrina nobiſcum non conſentiant, tamen ſana & ſala
conſcientia liceat, quasdam dudum abrogalas ceremonias
(quæ perſe Adiaphoræ, & à Deo neque præceptz neque-
prohibitz ſunt,) peſtulantibus id & urgentibus adverſa-
riis, reſtituere, & hoc modo cum iis, in rebus illis per ſe
adiaphoris conformem quandam rationem inſtituere⸗
poſſe.
§. 3. Altera verò pars contendit, quòd perſecutionis Negat.
tempore (quando confesſio fidei requiritur) Adverſariis,
illzia conſcientia, & ſine jactura Veritatis cœleſtis, reſtitu-
tione rerum Adiaphorarum gratificari non posſimus: præ-
ſertim, quando Adverſarii hoc agunt, ut aut vi manifeſta, aut
occultis machinationibus ſinceram doctriuam opprimant,
paulatim falſa dogmata in Eccleſias noſtras reducant.
G. 4. Vt autem hæc etiam controverſia piè declare-
tur, & tandem per Dei gratiam componatur, candido Lecto-
ri ſimplicem & Verbo Dei conformem ſententiam noſtram
aperiemus. . .
F. 5. Si quando talia ſub titulo & prætextu Externa- Illicita Dei
,um rerum Adiaphorarum proponuntur, quæ (licet alius co- Yege.
lor illis inducatur) revera Verbo Dei adrerſantur: ea ne- 1.

quaquam pro rebus Adiaphoris habenda, ſed, tanquam-

Verbo Dei prohibita, vitanda ſunt. Et ſanè inter res A- 2.
diaphoras non numerandæ ſunt tales ceremoniæ, quæ Sÿ-
ciem quandam præ ſe ferunt, aut quibus (ad effugiendam 3.
perſecutionem) ſimulatur, quaſi noſtra Religio à Pontißicia non
mulihm diſtaret: aut certè, quaſi ab ea non admodam animus 4.
noſter abborreret: aut, cum ejusmodi ceremoniæ in eum 5·

finem

752 X. DE CEREMO NIISs
ſinem reſtaurantur, & earum reſtauratio ita accipitur, qua-
ſi hoc ipſo diſſentientes duæ ills religiones jam in unam redalt eſ-
ſent, atque in unum corpus coaluiſſent: aut, cum periculum

eſt, ne videamur ad Papatum rurſus accesſiſſe, & ſincera⸗

Evangelii doctrina recesſiſſe, vel paulatim receſſuri.
Paulino. §. 6. In hoc enim rerum Statu maximum pondus ha-
bere debet illud Apoſtoli dictum: Nolite jugum dacere cum⸗
infidelibus. Quæ enim participatio juſtitiæ eam iniquitate? aut,
quæ ſocietas luci ad tenebras &ü. Propter quod exite de medio
orum & ſoparamini, dicit Dominus II Cor. 6, I1.
§. 7. Sed & hæc non ſunt Vera Adiaphora, quæ neque
ad obſervandum bonum ordinem, neque ad piam diſcipli-
nam conſervandam, neque ad ?vrazlas in Eccleſia conſtitu-
endam quicquam conferunt: ſed præter inutiles nugas &
puerilia ſpectacula nihil habent.
Vera non- §. 8. De rebus autemillis, quæ reverâ ſunt Adiapho-
Culius. ræ (quarum ſuprà mentionem fecimus) hæc eſt fides, do-
Grina, & confesſio noſtra: quòd ejusmodi ceremoniæ per
p. 131. 1283. ſe non ſint cultus Dei, neque etiam pars cultus divini: ſed
717. inter illas & veros Dei cultus diligenter diſcernendum eſſe⸗
judicamus. Scriptum eſt enim de Humanis Traditioni-
bus: Fruſtra colunt me, docentes doctrinas, mandata hominum Mat.
15,9. Eſa. 29, G. Col.2, 16.
Propide mu- §. o. Credimus autem, docemus, & confitemur, quod
tanda. Eccleſia Dei, quibusvis temporibus & locis pro re nata liber-
rimam poteſtatem habeat, (in rebus verè Adiaphoris) ali-
quid mutandi, abrogandi, conſtituendi: ſi tamen id absque
levitate & ſcandalo, decenter & bono ordine fiat: &, ſi ac-
p. 180. curatè expendatur, quid fingulis temporibus ad conſervan-
dum bonum ordinem, & ad piam retinendam diſciplinam,
atque ad zora?lav, Evangelica profesſione dignam, & a d Ec-
cleſiæ ædificationem, quàm plurimum faciat. Quousque,
etiam infirmis in Fide, inrebus illis externis bona cum con-
ſcientia cedere posſimus, Apoſtolus Paulus perſpicuè non-⸗
mod verbis, verum etiam ſuo ipſius exemplo docuit: de-
qua re ſuo loco copioſius dicetur. Rom. I5, I. Allor. 16, I. 27, 21.
I. Cor. 9,71, 19. Credi-

Imania.

KErte

§.
ermpo
do wie
te ſtue
10 min

tegene
CTII
non
mus,
elle?
adven
ts l
Odler
dols
libert,
ſery⸗
rudu
oſra
Aigere
kyang
Nd
lam
in
Vare
tur.
liend
Warr
ger⸗
hom
borm,
tur

U
In

anc

ha.
.
Alt,
cir

ge
ipli.
n.
5 &

pho⸗
do⸗
per
ſed
lle⸗
Ori⸗
Mat.

odh
lber⸗
AIl⸗

ge
ſiac⸗
Val⸗
nam,
Ec⸗
n

IA:

ECCLESIASTICIS.

Fg. 10. Credimus, docemus, & confitemur, quòd eo Tenenda.

tempore, quo Veritatis cœleſtis Confesſio requiritur (quan-
do videlicet verbi Dei hoſtes doctrinam Evangelii opprime-
re ſtudent) tota Eccleſia, & ſinguli Chriſtiani, præcipuè ve-
1 miniſtri verbi Dei (tanquam i, quos Dominus Eccleſiæ ſuæ
regendæ præfecit) teneantur, piam doctrinam & quicquid
omninò ad ſinceram religionem pertinet, palàm & lbere
non modô verbis, verum etiam factis profiteri. Et ſenti-
mus, tali tempore etiam in rebus verò & per ſe adiaphoris, non
eſſe adverſaris cedendum: neque permittendum, ut ad-
adverſarii nobis talia adiaphora (ad detrimentum veri cul-
tus divini, & ad plantandam & ſtabiliendam Idololatriam)
obſervanda imponant & obtrudant: ſive id manifeſta vi, ſive
dolis efficere conentur. Scriptum eſt enim Galat. 5, i. M-=
libertate igitur, qua Chriſtus nos liberavit, ſtate, & ne rurſus jutgs
ſervitutis implicemini. Et in eadem Epiſtola: Propter ſubin-
troduktos falſos fratres, qui ſubintroierant, explorare libertaten:
noſtram, quam hahbemus in Chriſto Ieſis, ut nos in ſervitutem e-
digerent : ir neque ad horam ceſſimus ſubjeltione: ut veritas
Erangelii permaneat apud vos. Gal.z, 4. Manifeſtum eſt autem.,
Paulum ibi agere de circumciſione: quæ illis temporibus
jam res adiaphora facta erat: & quam Paulus aliaàs
(in libertate tamen Chriſtiana) Gal. 2, 3. 1. Cor Zalb. obſer-
vare aliquoties ſolebat: ut Acta Apoſtolica 16, 1. teſtan-
tur. Cum autem bſeudoapoſtoli circumciſionem ad ſtabi-
liendum falſum ſuum dogma (quòd opera Legis ad juſti⸗
am & ſalutem conſequendam neceſſaria eſſent) ur⸗-
gerent, eaque ad confirmandum ſuum errorem in animis
hominum, abuterentur: ingenuè affirmat Paulus, quòdne ad
boram quidem ipſis ceſſerit: ne veritas Evangelii periclitare-
tur, ſed ſarta tectaque permaneret.
§. II. Et quidem Paulus verum Chriſtianæ libertatis
uſum, tum verbo, tum ſuo ipſius exemplo præclarè docuit.⸗
Inßrmis enim in Fide cedit: obſervatione diſcriminis ciborum,
& temporum ſeu dierum. Pſeudoapoſtolis autem, qui hæc,
tanquam neceſſaria, conſcientiis imponere volebant⸗,
B bb etiam

Exemplo pe-
riculi.

Car ?

Libertas tit-

enda.

Sandl

Fugd=r.

754. X. DE CEREMO NIIS
etiam in rebus per ſe adiaphoris, cedere recufat. Et alicu-
bi inquit: Nemo ver judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei
Jeſti & . Coloſſ. 2, 16. Et (um Petrus & Barnabas ea in re lu-
dæis plus, quàm oportebat, cesſiſſent, in faciem eis reſtitit-
es qaòd non reltè ambularent ad veritatem Erangelii Galat. ꝛ2, n,
12.6, , 10.

F§. 12. In eo enim rerum ſtatu non jam de Externis adi-
aphoris agitur, quæ natura ſua per ſe libera funt, permanent-
que: unde neque mandanda ſunt, neque prohibenda, ut vel
obſerventur, vel intermittantur. Sed agitur præcipuus re-
ligionis noſtræ Chriſtianæ articulus: ut nimirum VERITAS
EVANGELII cenſtet, ſicut Apoſtolus Gal.2, 12. teſtatur. Ve-
ritas enim Evangelii obſcuratur & labefactatur, cum adia-
phora cum mandato & coaltione conſcientis obſervanda impo-
nuntur. Quia ad confirmationem ſuperſtitionum, falſæ
doctrinæ, & Idololatriæ, & ad opprimendam finceram do-
ctrinam & libertatem Chriſtianam, vel palàm ab adverſariis
requiruntur, vel certè ita ab ipfis recipiuntur & in hunc pra-
vum finem reſtituta creduntur.

F. 13. Præterea in hoc negotio agitur etiam articulus
de Libertate Chriſtiana: quem diligentistime conſervandum
Spiritus ſanctus per os Apoſtoli Pauli Eccleſiæ Chriſti ſeve-
risſimè præcepit. Quamprimum enim articulus ille labefa-
ctatur, & humanæ traditiones per modum coactionis Ec-
cleſiæ Dei, tanquam obſervatu neceſſariæ, obtruduntur,
quaſi ſine peccato negligi non poſſent: tum jam Idolola-
triæ magna feneſtra eſt patefacta: ut deinceps humanæ tra-
ditiones cumulentur, & pro cultu divino habeantur: neque
modò Dei præceptis exæquentur, verum etiam illis longè
proponantur.
14. Qun etiam ejusmodi intempeftiva cesſione⸗
in externis illis rebus adiaphoris (ubi nondum de doctrina-

ipſa pius conſenſus eſt factus) Idololatræ in ſua Idolomania

confirmantur. Contrà verò piæ mentes, & verè in Chri-
ſtum credentes, perturbantur, offenduntur, & ipſarum
ſides,

na,
ni
ii
N
ges,

ECCLESIASTICIS8s.. 755
fides, quaſi ariete quodam, graviter concutitur & quodam-
modo labefactatur: huic malo ne occaſionem præbeamus,
ſummo ſtudio (ſi modò æterna ſalus nobis cordi eſt) cavere⸗
debemus. Sic enim Chriſtus Matth. 5s6,7. dicit: Væ mundo 4
ſzandalic. Et ibidem: Qui ſceandalizaverit unum de puſellis iſtis,
qui in me credlunt, erpediret ei, ut ſuſpenderetur mola aſinaria in-
cello ejus, & demergeretur in profundum marts. In primis ve- Pſ. 44, §
rô hoc Chriſti dictum alta mente eſt reponendum: Qui me
confeſus fuerit (inquit) coram hominibus, eum etiam ego conſitebor
corambPatre meo cœleſti Mat. 1032. Mar,Sls ILo.6, 10. Rom. o, 10.2. Tim.
Zll. P.2,7. .
S. 1y. Et ſane, quòd hæc ſemper fuerit clarisſimorum Conſenſus
Auguſtanæ Confesſionis Theologorum ſententia de rebus Da.
adiaphoris (quam & nos ipſorum veſtigiis inſiſtentes, pro-
ſtemur, & in ea conſtanter, per Dei gratiam, permanere cu-
pimus: Jid liquidisſimè teſtimonia, quæ recitabimus, demon-
ſtrabunt: ea in Smalcaldicis articulis Anno 7 & 40. con-
ſgnata: & à præcipuis Theologis ſubſcriptione confirma-
ta funt.

§6 Teſtimonia & Smalcaldicis Articulis An-hns0).
no Domini 1537. conſcriptis
depromtsa.

Rticuli Smalcaldici de hoc negotio ſic loquuntur. Ne- De Eccleſis:
geaquam hoc Epiſcopis (Pontifcii) concedimus, quoòd ipſi ſinn P. 15. 24
Eccleſia? quia non funi Eccleſia. Neque ea audiemus, quæ illi
nobis ſub Eccleſiæ nomine vel mandaverint, vel prohibuerint. Nam
Dei beneficio) puer ſeptenniz jam novit, quæ ſit vera Eccleſia:
ſancti, videlicet, credentes, & oviculæ quæ paſtoris ſui vocem
audiunt Io.to, .
§. 17. Et paulè ante in Articulis Smalcaldicis hæc le- De ordinatio-
guntur. Si gpiſtopi relctè offcio Epiſcopali fungi, & Eccleſiæ re- ne &vocationę
gendæ atque Evangeli propagandi curam ſeris ſuſcipere vel BP· 1d. 305. 3094
ont, boc illis, zatione charitatis, & propter bonum patis
Bbb⸗ non

756 X. DE CEREMONIIS
(non tamen ex quadam necesſitate) concedi poſt, ut nos &
Eecleſiæ noſtræ Miniſtros ordinarent, atque in functione Eccleſia-
ſtica confirmarent: remotis tamen omnibus larvatis, ineptis & im-
Piis nugis, atque magicis pompit. Cùm autem negue veri ſint,
aut eſſe velint Epiſcopi, ſed potius huius mundi Principes ac
Domini: qui neque concionantur neque docent: neque bapti-
zant, neque Cænam Domini adminiſtrant, neque ullum opus Ee-
cleſtaſticum fatere, aut munus tale obire velint? quin potius eos,

p. 103. 10 5.153. 4qui ad miniſterium Evangelii vogati ſunt, in exilium ejiciunt, per-

165. 152. 325.

b. 299.

P. 313. H. fin.

p. 320.

Mat. 7, .

ſequuntur, atque anathemate feriunt: profectò Eccleſia Dei in-⸗
ipſorum gratiam conniuere non poteſt, at interea idoneis miniſtris
deſtituatur.

F. 18. In articulo, de Primatu Papæ, Articuli Smal-
caldici in hanc fententiam loquuntur. Quare, ut non pos:
fumus ipfum Diabolum Dominun & Deum adoraret ita non⸗
poſſumus ipfius Apoſtolum, Pontißicem Romanum, ſeu Antichri-
ſzum, in ſuo imperio, pro capite aut Domino agnoſeere. Men-
tiri enim, innocentem ſanguinem fundere, corpora & ani-
mas in æternum exitium pracipitare, bac ſunt Ponliſieii regni pro-
Pria.

F. 19. Et in ſcripto, de Poteſtate & Iuridictione Papæ,
quod Smalcaldicis articulis annexum, & à Theologis, qui
tum Smakaldu erant, ſubſcriptum eſt, hæc leguntur-:
Nemo Eccleſiam Dei gravet propriis aliquibus traditionibus. In⸗
boc enim negotio fixum & Pirmam eſſe debetr quòd nullius hominis
poteſßtas vel authoritas verbo Deiſit praſferendæ.

F§. ꝛ0. Et poſt alqua: Quæ cumita ſoſe habeaut, omnes
Chriſtiani quàm diligentisſimè fibi aveant,ne impiæ illius (Pontificiæ)
dobkrinæzblasphemiarum, tyrannidis erudelisſimæ participes ſeſe La-
ciant. Pontiſicem autem membra & ſquamas ejus, ut regnum ipſisſimni
Antichriſti, averſentur atque exereentun. Chrifns enim id pracepit,
dicens« Cavete à Pſeudepr ophetis. Er Paulus præcipit, Ut fal-
ſos doctores vitemus, & veluti abominationem quandam-
execre-

Exee

e.

as

zuli
jyhe.
omnt
ſan
Im⸗

Veh
in,
coe
D

u⸗

Uun
ſer⸗
Pri
ter⸗
On
in

A

1

ECCLESIASTICIS.
execremur. Nolite (inquie) jugum ducere B infidelibus.
Quæx enim participatio juſtitiæ cum iniquitate? aut, quæ ſocie-
cas luci ad tenebras &c. 2. Cor. 6, cf.
H. 21. Grave id quidem videri poteſt, ſeſe à tot regnis G& po-
pulis ſejungere & ſeparare, & peculiarem quandam dobtrinam
proſfiteri. Sed clarum eſt Dei mandatum, quod præcipit nobis, ut
ommnes caveamus à conſenſu, cum iis, qui vel falſa docent, vel fal-⸗
ſam dJobtrinam immani crudelitate tueri conantiur. Haétenus
Smalcaldici articuli.
§. 22. Sed & D. Lutherus in alio quodam ſcripto Tom3.
Ien. Ger p. 296 f 23. (in quo ad quæſtionem de Ceremoniis in-
in genere, de Adiaphoris verò etiam in ſpecie quid ſentiendum ſit,
docuit) Eccleſiam Dei de hoc negotio piè erudivit. Et extant
quædam ab ipſo anno Domini 1530. exarata Tom. 5. Ien. Germ.
quæ magno cum fru tu legi poſſunt.
§. 23. Exhis omnibus perſpicuè intelligi poteſt, quid
univerſam aliquam Eccleſiam, quid ſingulos Chriſtianos, præ-
ſertim temporibus illis, quando Confesſio fidei edenda eſt, in-
primis Eccleſiæ miniſtros in rebus adiaphoris facere vel omit-
tere deceat: ne Deus ad juſtam indignationem provocetur,
charitas violetur, hoſtes verbi Dei animoſiores reddantur, &
infirmi in fide offendantur.

§. 24. Rejicimus igitur, & damnamus
hos errores.

QVANDO humanz traditiones per ſe pro Dei cultu, I. Humana
aut pro illius aliqua parte habentur. = ut Cultus.
S. 25. Quando humanæ traditiones per modum coa Rionis, I I. Coacta.
tanquam neceſſariæ, Eccleſiæ Dei obſervandæ obtruduntur. p.576.
§S. 26. Repudiamus & damnamus etiam eorum opinio-III. Grati-
nem, qui ſentiunt, quòd perſecutionis tempore hoſtibus?van ficatio hoſti.
gelii (cum jactura certe veritatis divinæ) in adiaphoris re-
ſtituendis gratificari, & cum ipſis, ea in pParte, conſentire
liceat.

Bbb3 §.27. Ilud

IV. Cetſio,

Fabtum ob
wietum.
P.587.⸗

Libertatis
Privatio.

Dirverſitas
Bibera.

P.33.131. 596,

P. 537.

Scripti Finis.

Calvin. Gene-
venſes, Belgæ
D. Sam. Hube-
Fus 1592. D. Io.
Keck. 616.1620
Branc. Puccius

2593,

75 XI. DE ETERNA DEI
6. 27. IIIud etiam crimine non vacare judicamus, quan-
do perſecutionis tempore, velin adiaphoris, vel in doctrina,
vel in aliis rebus ad religionem pertinentibus, propter Evan-
gelii hoftes, ipſo facto aliquid committitur, quod piæ Con-
tesſioni repugnet. =

J. 28. Rejicimus & damnamus etiam eorum intem-

Periem, qui adiaphora ea opinione abrogant, quaſi Eccleſiæ
Dei non eſſet hberum, (quovis loco aut tempore) pro re nata,
& Eccleſiæ utilitate unum velplura adiaphora recipere, & pro
ratione libertatis Chriſtianæ ufurpare.
§. 29. Iuxta hanc de Adiaphoris doctrinam, nulla Ec-
cleſia propter Ceremoniarum disſimilitudinem (quarum aliæ
Pro ratione libertatis Chriſtianæ pauciores, aliæ plures ob-
ſorvant) alteram condemnabit: ſi modò in doctrina, & in o-
mnibus illius partibus, atque in legitimo Sacramentorum u-
ſu concordes fuerint. Vetus enim & memorabile dictum eſt:
Diſſonantia jejunii non diſſolvit confonantiam fdel.

D E Æ TI E R N A DEI
P R £ D ESTINATIO N E
& Electione.

Luth. ?... L. 457. p. 7i5. A. C. gr. i9. p. 197. F. C. ar. II. p. 75g.

Wy E æterna Electione filiorum Dei inter Auguſta⸗
ynz Confesſionis Theologos nulla hactenus a-
Perta & cum ſcandalo conjuncta lateque ſparſa
((controverſia exorta eſt. Quia vero apud exte-
SSnâ ros de eo articulo vehementer diſceptatum eſt-
& inter noſtros etiam homines aliquid gliſcere cæpit? &
Theologi non ſemper ſimiles de hoc negotio ſermones
uſurpant: ſtudebimus per gratiam Dei in eo elaborare, ut,
quantum quidem in nobis erit, omnes diſſenſiones & ſchif-
mata apud poſteritatem noſtram præcaveantur. kaqa-
Mius

liz
n,
r0
Ee⸗
ob⸗

U⸗
elt

2*

⸗

.

s

PREDEST. ET ELECT. 759
Mlius articuli declarationem huic ſcripto inſerere placuit: ut
omnibus manifeſtum fiat, quæ fuerit de hoc articulo noſtra
fides, doctrina, & confesſio.
g. 2. Neque enim ſentiendumeſt doctrinam de hoc Mu.
articulo (ſi tamen juxta præſcriptum & analogiam verbi Dei
& fidei proponatur) vel in utilem, vel non neceſſariam eſſe:
multò autem minus exiſtimandum eſt, quòd ofenſtionis plena
ſit, & detrimentum aliquod piis mentibus adferat. Scriptu-
ra enim Sacra hujus articuli non ſemel tantum, & obiter
mentionem facit: ſed multis locis eundem ſatis copiosè tra-
Gat & explicat. Neque verò propter abuſum aut ſiniſtras
aliquorum opiniones, pars aliqua doctrinæ cœleſtis negli-
genda eſt aut relicienda: quin potiùs eam ipſam ob cauſam,
ut abuſus & pravæ opiniones tollantur, vera de hoc negotio
ſententia ex Sacrarum literarum fundamentis proferenda at-
que proponenda eſt. Summa autem doctrinæ cœleſtis de hoc
articulo, his capitibus quæ recenſebimus, comprehenditur. .
F. 3. Initiò diſerimen inter æternam Præſcientiam, & Biſt. Præſci-
inter Electionem æternam filiorum Dei accuratè obſervan- ent. Vniver-
dum eſt. Præſzienta enim vel præviſio Dei, qua ille omnia, ſal. ab Ele-
antequam fiant, Pprævidet, ad omnes creaturas, tam malas ctione.
quàâm bonas extenditur Hac quippe, vel præviſione vel præ- Pſ/:33, 16. if.
ſcientia Dominus ante novit videtque, quicquid eſt, vel ali- Scf. 15, /. r.
quando futurum eſt, quicquid jam fit, vel quod aliquando 5 ”.
continget: ſiveid bonum ſit, ſive malum: quia Deum ne-
que præterita neque futura latent: ſed omnia ipſi ſunt præ-
ſentia. Sic enim Matth. 10,29. ſcriptum eſt: Nonne duo paßſeres
aſſe veneunt: &v vnus ex illis non cadet ſuper terram, ſine Patre ve-
ſtro. Et pſaltes Pſad 139, 17. canit: Imperfettum meum viderunt o-
culi tui, & in libro tuo omnes ſeripti erant dies, qui futuri erant,
antequam eſſent. Et Ha. 35, 25. ait: Habitationem tuam, G& e-
greſſum tuum, & introitum tuum cognovi, & inſaniam tuam
contra me. .
§. 4. Zterna verò Ele ctio ſeu Prædeſtinatio Dei ad ſalutem, Elelctio Par-
non ſimul ad bonos & ad malos pertinet, ſed tantäm a) ad ticalar.
Bbb 4 filios
a) Dan. 12,1. Mat. 20,16. 6.2 , 24. Io 15,19. 6, 25. Acf. I3, 7 8ec. 7,6. Rom.6, 30. I. Cor. I;
26. I. Io. 2, 14. Iac. 2,5. A. 3, 5. c.13, 5,. 17, 8. 6: 20.

Præſcientiæ
ablus.
1.

2

3*

Non Cau-
ſa Mali.
P. 658.
Sap. I, I6. 2,2 %.
Eſa. 3,g.

Elebtio ope-
7 of& a

Præſicmte

760b XI. DE Æ TERNA DEI
Flios Dei, qui ad aternam vitam conſequendam eletcti & erdinati ſuns,
priusqguam mundi undamenta jacerentur ut Apoſtolus teſtatur,
inquiens: Prædeftinavit nos in adoptionem Fliorum, per Jeſum
Cbriſtum in ipſum Epheſ.1,5. Tit.1, j. I. Pet. 1, 20.
§. 5. Præſcientia Dei prævidet & novit etiam mala, an-
tequam fiant: ſed non ea ratione, quaſi Deo talia proben-
tur. Sed ea quæ perverſa Diaboli & hominum voluntas mo-
litur & efficere conatur, atque etiam effestura eſt, hæc Deus
omnia longè antè prævidet & novit. Et ipſius præſcientia-
etiam in malis rebus & operibus ordinem ſuum ita ſervat: ut
à Domino rebus malis (quas Deus nec vult nec approbat) cer-
tæ metæ ponantur atque circumſcribantur, quas egredi ne-
queant, & jiisdem præſcribitur, quàmdiu durare debeant?;
& quando ea mala impediri rurſùs & puniri debeant. Et⸗
hæc omnia Dominus ita gubernat, ut ad Nominis ſui divini
gloriam, & ad electorum ſuorum ſalutem cedant: impii ve-
r6 confundantur & pudefiant Rom, 5, 25.
§. 6. Principium autem & cauſa mali non eſt ipſa Dei
præſcientia: (Deus enim non procurat, efficit aut operatur⸗
malum: ſed neque illud juvat aut promovet:) at Diaboli &
hominum prava & perverſa voluntas cauſa eſt mali. Sic enim
ſcriptum eſt: Perditio TVA exte, eſt Ierael: tantummod in me
SALVS tibi. Et David inquit: Non Deus volens iniquitatem
eu es. Oſo. y, 9. Ier. 2, 17 Eſ.P, 6. Ex. 22,.4.
6. 7. Eterna verò Electio Dei non tantùm prævidet &
Præſcit electorum ſalutem, ſed (ex clementisſima Dei volunta-
te & beneplacito in Chriſto leſu) cauſa eſt, quæ noſtram ſalu-
tem, & quæ ad eam pertinent, procurat, efficit, juvat, promo-
vet. Et quidem in ea divina prædeſtinatione æterna noſtra ſa-
lus ita fundata eſt, ut etiam inferorum portæ adverſas -am præpyale-
ze nequeant Pſ'ab, 9.57, 2. Mat-16, 7§.. Scriptum eſt enim: Opes meas
nemo rapiet äe manu mea Io.o, 25. Et alibi: Crediderunt, quotquot
αriaνον a„εdoOo ⁊ n ordinati Abl. 1y,dd”.
F. 8. Et hæc ſanè æterna electio ſeu ordinatio Dei, ad vi-
tam æternam non nudè, in arcano illo cœleſti & inperſcrutabili

Dei conſilio conſideranda eſt: quaſi ea nihil præterea com-

plectatur,

„

4

ha

A
ℳ

V⸗

bin

PREDEST. ET ELECT-. 761
ple Ratur, aut ad eam requiratur, aut in ea meditanda ex-
endendum ſit, niſi hoc: quòd Deus Ppræviderit, quinam &
ued homines ſalutem ſint conſecuturi: & qui, atque quàm
multi in æternum ſint perituri: aut, quaſi Dominus militarem
quendam delectum inſtituerit: atque dixerit aut Katuerit:
hic ſalvandus eſt, ille ver damnandus: hic ad finem us-
que in fide conſtans perſeverabit, ille verò non perſevera-

turus eſt.

§. 9. Ex Opin
ſas, & pernicioſas cogitationes hauriunt: quæ aut ſecurita-
tem & impœnitentiam, aut anguſtias & deſperationem in
mentibus hominum gignunt atque confirmant. Sic enim
quidam periculosè ſecum cogitant: quin etiam interdum in
hanc ſententiam loquuntur. Deus ( inquiunt) ele ctos ſuos ad
vitam æternam prædeſtinavit, antequatmn Wet
zur. Epheſ. ty. Lit. 17. 1. Pet. h20. Ele ctio autem Dei errare non
poteſt: neque eam quisquam impedire aut mutare valet. Mai.
14,27. Ergo ſi ad vitam æ
decedet, etiamſi absque omni pœn
lera atque flagitia deſignavero, Verbum & Sacramenta con-
temſero: neque unquam de pœnitentia, fide, precibus aut,
pietate cogitavero. Neceflario enim ſalvaber: quia electio
Dei non erit vana: ſed quodiille de me decrevit atque præ-
deſtinavit, impleri neceſſe eſt. Sin verò prædeſtinatus non
fuero, nihil prorſus mihi profuerit, etiamſi verbum Dei medi-
tatus fuero, pœnitentiam egero, in Chriſtum credidero, quia
elechonem neque impedire neque mutare potero.
F. 10. Neque verò tantum homines Iimpii, verum et-
iam pii quandoque in has cogitationes veniunt & incidunt:
ut ſi maximè per Dei gratiam pœnitentiam agant, in Chri-
ſtum credant, & piè vivendi audabile inſtitutum habeant⸗,
nihilominus ita ſecum fem reputent. Quid? ü non ab æ-
terno ad ſalutem electus ſeu prædeſtinatus es, omdhis tuus co-
natus, totusque labor tuus irritus erit. Hæc atque hujusmodi
tum præcipuè homini pio in mentem veniunt, cum ſuas infir-
ritates conſiderat: & in eorum exempla animi oculos de-
L Bb b 5 fixos

P
4

„R
7
1

jone enim hac multi abſurdas, periculo- Damnos?.

ndi fundamenta jaceren- P. 5 89.

æternam ſum electus, mihil ſaluti meæ Rom. 9, 21.
itentia omnis generis ſce- at,z.

Tentatio ob

batnt.

P. 589:

762 M. DE ETERNA DEf .
fxos habet, qui non in fide adfinemusque perſeverarunts,
ſed à vera pietate in impietatem rurſus prolapſi, & apoſtatæ
facti ſunt. Contra hanc verò falſam opinionem & pericu-
loſas cogitationes, huic ſolidisſimo fundamento, quod expe-
Ctationem noſtram fallere non poteſt, ſed longè firmisſimum
eit, inniti oportet.
cCur repelata? SF. II. Certum eſt, omnem Scripturam divinitus inſpira-⸗

tam, non ad alendam ſecuritaté aut impœnitentiam, ſed adar-

guendum, ad erudiendum in jusſtitia, & ad vitæz amendationem propoſi-
tam. eſſe 2. Tim 3, 16 1. Cor. lo, I. 6. g9 1o. 1. Pet.1, 12. Certum eſt etiam,
quòd omnia, quæ in Scriptura ſacra nobis proponuntur, non
ideo revelata ſint, ut ad deſperationẽ adigamur: ſedut per pa-
tientiam, & conſolatienem bcripturæ ſpem habeamus Rom. 15,4. Qua-
re hæc nequaquam erit vera & ſana ſententia, aut legitimus u-
ſus doctrinæ de prædeſtinatione, quibus vel impeœnitentia“,

vel deſperatio in hominũ mentibus excitatur aut confirmatur.
Allegat Sri- S. 12. Neque verò nobis Scriptura hanc doctrinam a-
biura. liter, quàm hoc modo proponit, ut nos ad verbum Dei reve-
latum, fide amplectendum ableget: ad pœnitentiam agen-
dam hortetur: ad piè vivendum invitet: fidem noſtram con-
firmet? & de ſalute noſtra quàm certisſimos reddat. Epheſet, 5,s.
2. Cor. 1 27.2. Tim 9, 16. Io. 5,19. Io. 2. Theſſ2, 1.

Revelato in- §. 1. Quarè cum de æterna electione ſeu prædeſtina-
tende 9. tione & ordinatione filiorum Dei ad vitam æternam, cogitare

aut loqui volemus, adſuefaciamus nos, ne nudam, occultam,
nulli homini exploratam & cognitam Dei præſcientiam, ratio-
Ex. 32, 3 , Pſ/, ne noſtra perſcrutari conemur. Sed ad eum modum divinam
o,zo. Luc. io, s. electionem meditemur, quemadmodum Dei conſilium, pro-
Phil. 7, 3. Ebr. poſitum & ordinatio in Chriſto leſu (qui eſt verus ille liber vi-
S TFec 't) per Verbum nobis revelatur. Totam igitur doctrinam.
gr.e het. de propoſito, conſilio, voluntate & ordinatione Dei omnia,
videlicet, quæ ad noſtram redemtionem, vocationem, juſtifica-
tionem, & ſalutem pertinent) ſimul mente complectamur. Sic
enim D. Paulus hunc articulum in ſcriptis ſuis Ron: g, 25. Eph.1.
tractavit & explicuit: idem fecit Chriſtus in parabola illa, Jen
nuptiis regiis. Mat. 22.
Theſu. S. (4. Nos totam hanc doctrinam, quàâm fieri poteſt, ndie⸗
visſæna

viſſ

huj

inſt
Dee
gue
mi
97.

dar

his
dar

Uae
U⸗
W,
n“
e:
en:
0*

.

ina⸗
tate
um,
ttio⸗
ara
pro⸗

ypi.

1

2. .

„

PREDEST. ETI ELECI. 75
vicſima ahquot capita redigemus: quæ omnia ad ſalutarem-

. .

hujus articuh meditationem in conſpectu habere prodeſt.
F. 15. I. Deus in ſuo conſilio propoſuit, decrevit, atque Eratia uni-
inſtituit, ut humanum genus verè redimeretur, atque cum- verſal.
Deoper hriſtum reconciliaretur: qui nobis innocentia at-
que perfectisſima obedientia, pasſione ac morte acerbisſima
juſtitiam, quæ coram ipfo ralet, & vitam æternam promeruit Jer-
2521.1. Cor. I190.
F. 16. II. Ejusdem æternum decretum eſt, quod Chri- Oblase.
ſti meritum ejusque beneficia per Verbum & Sacramenta no-
bis offerri,exhiberi & diſtribui debeant.
F. 17. III. Decrevit etiam, ſe Spiritu ſancto ſuo per Ver- Operoſa.
bum annunciatum, auditione perceptum, & memoriæ com-
mendatum, velle in nobis efficacem eſſe: vel corda ad veram
peenitentiam agendam inflectere, eaque vera fide illuminare.
E. 18. IV. Mius zæternum propoſitum eſt, quod omnes, Ixſtißcanz.
qui pœnitentiam verè agunt, & Chriſtum fide amplectuntur,
juſtificare, in gratiam recipere, filios & hæredes vitæ æternæ
adoptare velit Io 2, l6. ., 15:t. 677⁷!:. Lo.5si,26.
F. 19. V. Fjusdem æterna & immota voluntas eſt, quòd Renopan⸗.
ſide juſtificatos in vera charitate ſanctificare velit: ut Apoſto-
lus teſtatur Epbeſ. 1.
§. 20. VI. Idem in æterno ſuo conſiho propoſuit, ſe Confßrmans.
juſtificatos, etiam in multiplici & varia ipſorum infirmitate, ad-
verſus Diabolum mundum, & carnem, defenfurum, & in viis
ſuis divinis dedu turum atque gubernaturum: &, ſi lapſi fue-
rint, manum ſuppoſiturum ut in cruce atque tentatiomibus ſo-
lidam conſolationem percipiant, atq; ad vitam conſerventur.
Iob. 5, 20. P/, 9,R37,24. HMa 40, 29.1. Cor. o, . 2 Cor.,7. 6.7, 6. 12, 9.
F. 21. VII. Mlius æternum decretum eſt, quòêd Conſervans,
opus illud bonum, à ſe, in illis incœptum promovere, atque
confirmare, & ad finem usque conſervare velit: ſi mods Ver- Phil.n b. e. 2,z5.
bo ipſius, tanquam ſcipioni conſtanter innitantur, pfius opem
ardentibus precibus implorent, in gratia Dei perſeverent, &
dona aceepta fideliter & benè collocent, Mat. 7,7. 1e,22. 6. 240 B⸗
c.25, 14. Io. 76,22. Ebr. 3,6, Iac. 115.,

764 XI. DE ETERNA DEI
Beant. 6. 22. VIII. Ille idem in æterno conſilio ſuo decrevit,
quòd eos, quos elegit, vocavit, juſtificavit, in altera, æterna illa
vita, ſalvos facere & æterna gloria ornare velit Rom. 5dQa.

Singulos E- §. 2;3. Et quidem Deus illo ſuo conſilio. propoſito &
leltos. ordinatione, non tantuùm in genere ſalutem ſuorum procura-

vit: verùm etiam omnes & ſingulas perſonas electorum (qui
per Chriſtum ſalvandi ſunt) clementer præſcivit, ad ſalutem
conſequendam elegit: & decrevit, quòd eo modo (quem-
Qam recitavimus) ipſos, per ſuam gratiam, dona, atque effica-
ciam, ſalutis æternæ participes facere, eos juvare, eorum ſalu-
tem promovere, ipſos confirmare, denique ad æternam vitam
conſervare velit II. Petr,9.
Complexus §. 24. Hæc omnia in articulo prædeſtinationis & æter-
partium. næ eleétionis divinæ ad æternam ſalutem, comprehendun-
Contra Syno- tur: ſi modò ſecundum Sacrarum literarum doctrinam pro-
dus Dordtace- ponatur. Vniverſa illa, de quibus diximus, fub hoc articulò
ne un e complecti debemus: nec quicquam horum excludendum-
Conf. Remon- aut omittendum eſt, quando de propoſito Dei, prædeſtinatio-
Krant. Acta“, ne, electione & ordinatione ad vitam æternam agitur. Et-
Collatio Hagi- cum ſecundum Scripturam de hoc negotio cogitatur, per gra-
enſis Epiſcop. tiam Dei hic articulus & perſpieuè & dextrè intelligi, & ſalu-
Curcell: d. h.r. Priter tractari poteſt.
Notitia Ele- F. 25⁵. Sed & hoc, ad pleniorem hujus negotii decla-
i edes? rationem & ſalutarem uſum doctrinæ de divina Prædeſtina-
4) Ex.; 232. Pf. GHone Electorum ad ſalutem, cognitu eſt neceſſarium. Cum
6oo, Luc. io, 2*. videlicet ſoli electi ſalventur, quorum nomina ſeripta ſunt in li-
Phil. 3, 4 Bir: zpo vitæ: a) Guomodoò & unde agnoſei poſſit, quinam ſint elelti? &
2, 2. Aocs, ihns hæc Todtrina ſolatio eſe poſſt & debeat?5
c. 20, . C. 22, 19. li! udD Ba aoosyrina ſolatto Oſ, V . .
p. 761. §. 26. De hac autem quæſtione non judicandum eſt
ex Rationis noſtræ ſententia: ſed neque ex Lege: neque ex ali-
qua externa ſpecie. Et cavendum eſt, ne abſconditam & occul-
tiſſimam abyiſum divinæ Prædeſtinationis perveſtigare cone-
mur. Quin potius in revelatam Dei voluntatem intueri nos
oportet. Etenim certos nos reddidit de myſterio ſuz voluntatis
Epheſ.z, 9. idque ex arcano illo conſilii ſui per Cbriſtum, in lucem
Proanci curavit“ vt publicè pradicaretur.z. Tim. 2, 19.

§.27, Ad

Ma.
ſing
mink
per
ihu
14,4
Chri,
Obſ⸗
Lel
rex
lan,
ſerte

l

lite
jetin
verd
el,
CN
Der
lona
Ien
Pro
DI
NE
112
Ron,
min
zite
Nor
Eale,
un,
gui

&
Ni⸗

Jui

temn

ica⸗
Ala⸗
tam

inli⸗

eſt
lali⸗
cul⸗
one⸗
1nos
tani
Men

ss,s

PRXEDEST. ET ELECT. 765
§. 17. Ad hunc modum autem nobis illud Dei optimi
Maximi arcanum conſilium revelatur. Qos prædeſtinavit
(inquit Paulus) bos & VOCAVIT. Rom. 5, 29, 30. 6 9,24. Do-
minus autem non ſolet homines immediatè vocare: ſed
er Verbum eos, quos vult, vocat, unde & præcepit, at
ipfius nomine pæœnitentia & remiſio peccatorum prædicentur. Luc.
24,47. Idem teſtatur Paulus alibi, 2. Cor. y, 20u. dicens: Pro
Cbriſto legatione fungimur, tanquanm Deo exhortante PER NOS.
Obſecramus pro Chriſto, preconciliamini Deo. Et parabola Evan-
gelica, Mat. 20,7. de regiis nuptiis docet: convivas illos, quos
rex ad fihi ſui nuptias convenire volebat, per emiſſos ipſius
miniſtros invitatos & vocatos eſſe. Et ſanèe Dominus in vi-
neam ſuam vocat, alios quidem hora prima, alios verd tertia;
ſexta, nona, vel etiam undecima hora: ut alia Chriſti parabo-
la teſtatur. Mat 20, . ſeq.
. 28. Si igitur æternam Electionem ad ſalutem uti-
Riter conſiderare voluerimus, firmisſimè & conſtanter illud
retinendum eſt: quòd non tantùm prædicatio pœnitentiæ,
verum etiam promisſio Evangelii revera ſit Vniverſalis, hoc
eſt, quòd ad omnes homines ea pertineat. Eam enim ob
cauſam Chriſtus juſſit prædicari in nomine ſuo yænitentiam & re-
miſionem peccatorum, IN OMNES GENTES. Luc. 24, 47.
Deus enim MVNDVM dilexit, eique flian ſuum unigenitum
donavit. Io. 3, 6. Chriſtus peccata MVNOI fuſtulit. Io. 1, 29, 38.
Idem caruem ſuam tradidit pro MVNDI VIIA. Io. 6,51. Ipſe
propitiatio eſt, non pro noſtris tantum, ſed & pro TOTIVS MVN-
Dl peccatis. I1Toan.?,2. Chriſtus dicit: Venite AD ME OM-
NES qui laboratis & onerati eflis: & ego refeiam vos. Mattkh.
, 25. Deus omnia in incredulitatt conelußt (inquit Paulus
Rom. IIg.) VI OMNIVM MISEREATVR. Won vult Do-
minus aliquos perire (ait Petrus, II. Petqg.) ſed OMNESadpya-
„itentians reverti. Idem Dominus OMNIVM (dicit Paulus
Rom. 10,12.) dives in O MNES, qui inpocant illum. Iuſtitia Dei per
Ekdem ITeſu Chriſti venit) in OMNES, & ſuper OMNES. qui cre-
dunt in eum. Rom. 3, 22. Et hæc eſt voluntas patris, ut OMNES

qui in Chriſtum credunt, vitam aternam babeant. Io.6,40. Et vult
Chriſtus,

Seriptura S&.

Vocatio Se-
ria.

Verbo Eßi-

caci.

Io. 6,69. Rom. F,
16. c. V,2. 1. Cor.
1,16. Eph. 1I, 1I4.
Iac. 1, 27.

Electi Notæ.
. Auditus.

1J.
2.

3. 4.
5. 6.

Profeltus.

Sorutinium.

766 XI. DE ETERNA DEI
Chriſtus, ut in genere omnibus, quibus de peenitentia agenda
Prædicatur, etiam promisſio Evangelii proponatur Luc. 24,47.
Marc.16, 17.
§. 29. Et hanc vocationem Dei, quæ per verbum Evan-
gelii nobis offertur, non exiſtimemus eſſe ſimulatam & fuca-
tam: ſed certò ſtatuamus, Deum nobis per eam vocationem
voluntatem ſuam revelare: quod videlicet in iis, quos ad
eum modum vocat, per VYerbum efficax eſſe velit ut illumi-
nentur, convertantur, & ſahrentur.
§. 30. Verbum enim illud, quo ad agnitionem Chriſti
vocamur, iniferium spiritus eſt II. Cor-3, 5: quod Spiritum ſan-
tum adfert: ſeu, per quod Spiritus ſanctus hominibus con-
fertur. & eſt virtus Dei ad ſalutem omni credenti. Cum igitur,
Spiritus ſanétus per Verbum efficax eſſe, nos corroborare, &
Vires ſubminiſtrare velit: profectò vult Dominus, ut verbum
Evangelii recipiamus, ei credamus, atque pareamus.
§. 34. Qua de cauſa Electi his notis, in Sacris literis,
ab aliis diſcernendi, deſcribuntur. Over meæ (inquit Chriſtus
Io. 6. .) vocem meam AVDIVNT: &ο ego illis do vitam æternam.
Et, qui ſecundum propoſitum ordinati ſunt ad capiendam bhæredi-
tatem Epheſ.T audiunt Evangelion: credunt in Chriſtum. in-
nacant Deum, eique gratias agunt: ſanktißcantur in charitate,
perſeverant in patientia & conſolatione ſuùb cruce Rom. 5, 25.
Et quamvis hæc bona omnia in ipſis adhuc tenuia atque in-
firma ſint e tamen &uriunt & ſitiunt juſtitiam Mat. 5,6. Et Soiri-
tus PDei teſtimonium eleltis perhibet, quòad ſint Felii Dei Rox g, 16. &
cum, quid petendum ſit, neſeiunt, ipſe Wiritus pro eis intercedit Se⸗
mitibus inenarrabilibus Gal. g, V.. Io. 5, 4.
H. 32. Præterea Scriptura teſtatur, Deum, qui nos voca-
vit, adeo fidelem eſſe,ut cum bonum opus in nobis incæperit,illud con-
tinuare atque ad finem usque producere & Perſicere velit 1. Cor.1, 9.
Phillis t. Iz ſi tamen non ipſi nos ab eo avertamut, ſod initiü ſubhſtan-
tiz usg, ad finem, firmum retineamus 2Petguc. Heb. 3,6. Atꝗq;ad eam
conſtantiã retinendam ſuam nobis opem & grati am promiſit.
F. 3 ;3. Hanc revelatam Dei voluntatem inquiramus, me-
ditemur atque ut eidem pareamus, ſedulò elab oremus: quan-
doquidem Spiritus ſanèétus per Verbum (quo nos vocat)

gratiam,

rat

c

nen
rog⸗
er
ſale
the
ben,.
Es
0n
gu/
cita
n
]

X

ſ.

Ni.

gratiam, vires, & facultatem largiri vult: arcanæ autem &
occultæ prædeſtinationis divinæ abyſſum perſcrutari ne co-
nemur. In hanc ſententiam Chriſtus cuidam curiosè inter-
roganti, an pauci ſalvarentur, reſpondit: Contendite, ut intretis Mat. 7, 12.
pyer anguſtam portam. Et D. Lutherus ea de re præclaram & P. 582⸗
ſaluberrimam admonitionem nobis reliquit. (inquit Lu
therus) eodem ordine, quem Paulai in Epiſt. ad Romanos conſiri- In præfatione
benda obſervavit, procede. Prima tua cura ſit, de Chriſto, ejuszque, ſuper Epiſtola
Evangelios at & tua peccata, & ipſius gratiam atque clementiam, ad Romanos.
agnoſias. Deinde, luctare cum peccato in te adbuc habitante: ders ad c. 9. 10. u.
quibus rebus Paulus à primo capite, usque ad octavum agit. Poſtea Philip. Müller.
ubi (in oktapvo capite) ſub cruce, tentationibus, & aftictionibus exer- N . Dk.
citatus ſueris nonum, decimum, & undecimum caput redtò tes, Dd. de Gratia
erticulum prædeſtinationis docebunt“ ut demum intelligas, quanta Vniverſali,
in prædeſtinatione divina conſolatio repoſita ſit Mat. 2o,16. 6 22, 4
§. 34. Quòd autem multi vocati ſunt, pauci verèò electi, Paucitas le-
ejus rei cauſa non eſt vocatio divina: quaſi ea ſimulata eſſet, toru, undei
non ſeria. Neque enim Dei hæc eſt ſententia: ego qui- „Grauer. Ab-
dem vos, quibus Verbum meum propono, externè, per „ m alri
id Verbum omnes voco ad regni mei cœleſtis participatio- „ r
nem, at in corde meo non de omnib. ſeriò ad ſahntem vo- „
candis, ſed de paucis tantùm, cogito. Voluntas enim „
mea hæc eſt, ut major eorum, quos per Verbum voco, „
pars ne que illuminetur, neque convertatur, ſed condemne- „
tur atque in æterna morte maneat: etſi per Verbum meum, ,„
quo vocantur, aliter meam illis mentem declaro. Abſit „
longisſimè: ne quid tale de Deo noſtro cogitemus aut ſuſpi-
cemur. Hoc enim eſſet Deo coneradiétorias voluntates affinge-
re: quaſi is, qui æterna veritas eſt, ſecum ipſe diſſentiret: aut a-
hHud loqueretur aliud verò corde premerer. Hanc quippe-
levitatem, hanc improbitatem (cum aliud verbis proponitur,
aliud in corde fovetur) Deus ipſe etiam in hommibus punit:
ut David Pſal.gua. aliquoties teſtatur. Et hac ratione funda-
mentumfidei noſtræ maximè neceſſarium & conſolationis ve-

rDæ plenisſimprorſus everteretur: ex quo nobis quotidie ad-

monitiones hæc afferuntur & inculcantur, quod ex ſolo Dei
ver50

768 XI. DE ETERNADEI
verbo (per quod nobiſcum agit, nosque vocat) diſcere atque
ſtatuere debeamus: quæ ſit ipſius erga nos voluntas: quòd o-
mnia illa, quæ nobis in verbo Domini promittuntur, firma fide
amplecti, neque de iis ulla ratione dubitare debeamus.

Sacramenta. §. 35. Et quidem eam ipſam ob cauſam (ne de revelata

Dei erga nos voluntate dubitemus) promisſionem Evange-
li Dominus non tantuùm generaliter proponi curat: ſed et-
jlam Sacramenta promisſioni anneétere voluit. His enim,
tanquam fſigillis ad promisſionem appenſis, unicuique cre-
denti promisſionis Evangelicæ certitudinem confirmat.
Abſolutio, §. 36. Ea deCauſa retinemus etiam Privatam Abſolu-
Privata. tionem: (ut Auguſtana Confesſio articulo vndecimo loquitur:)
p. 15.29. 364. docentes, Dei mandatum eſſe, ut abſolutioni ſidem habeamus,
ac certò ftatuamus, tam verè (quando verbis abſolutionis fidem
habeamus) Deoreconciliatos nos eſſe, ac ſi vocem cælitus delapſam
ea de re audiviſſemus: quam ſententiam etiam Apologia con-
firmat. Hæc verò conſolatio eximia prorſus nobis eripere-
tur: ſi non ex vocatione, quæ fit per Verbum & Sacramen-
ta, de Voluntate Dei erga nos ſtatuendum eſſet. Quin et-
jam illud fundamentum religionis noſtræ everteretur: quod
credimus, Spiritum ſanttum cam verbo prædicato, audito & di-
ligenter meditato, præſentem atque eficacem eſſe velle Eſa. ELV, Io.
Rom. L,I16. Abt. II, 27.
Impii rejecti. §. 37. Quare nequaquam ſentiendum eſt, ut paulèò

ante monuimus, eos etiam in Elettorum numero haben-

dos, qui Verbum Dei contemnunt, execrantur, atque per-
Matib. 22, 6. ſequuntur: qui audito Verbo corda ſua contra illud ob-
Ador. 3, 4. firmant⸗ qui Spiritui ſancto reſiſtunt: qui pœnitentiam non
Hes.· 4. S. agunt neque in Chriſtum credunt: qui externa quadam ſpe-
Tur. , . cie pietatem præ ſe ferunt: aut externa Chriſtum alias juſtitiæ
Marc. 16, 16. & ſalutis rationes quærunt. Vt enim Deus Optimus Maxi-
Mat. 7,niz. mus in æterno ſuo conſilio ordinavit, ut Spiritus ſanctus Ele-
Rom. 9, 19. Cos per Verbum vocet, illuminet, atque convertat, atque o-
,9 mnes illos qui Chriſtum vera fide amplectuntur, juſtificet, at-
ſilio decrevit, quod eos, qui per Verbũ vocati, illud repudiant,
& Spi-

que in eos æternam ſalutem conferat- ita in eodem ſuo con ·

PREDEST. ET ELECT. 769

&α½ Spiritui ſan cto (qui in ipſis per Verbum efficaciter operari

paratus eſſet) reſiſtunt, & obſtinati in ea contumacia perſe-
verant, indurare, reprobare, & æternæ damnationi devo-
vere velit. Et ſecundum has rationes intelligendum eſt,
quod Scriptura dicit: Maltos vocaætos, paucos verò electos eſe
Mat. q, I4.20, 16. 6. 22, 14.

§. 38. Pauci enim Verbumbei ſeriò recipiunt eique ſin- Verbi con-
cerè obtemperant: major pars contemnit Verbum: neque in temtus.

regiis illis nuptiis vult comparere. Mattb.22,6. Quòd autem
verbum Dei contemnitur, non eſt in cauſa Dei vel præſcien-

tia vel prædeſtinatio, ſed perverſa hominis voluntas. Hæc

enim medium illud & inſtrumentum Spiritus ſancti, quod
Deus homini per vocationem offert, rejicit, aut depravat:

&& Spiritui ſancto, qui per verbum e fficaciter operari cupit,

repugnat. De hac contumacia Chriſtus loquitur, cum di. M. „yr.
cit: Qusties rolui congr egare ſilios tuos, quemadmodum gallina c. 13. 46.

congregat pallos ſuos ſub alas: & NOLVISTI. Matth. 2335.

F. 39. Multi quidem Verbum Dei initis magno gaudio Defectio.

recipiunt: ſed poſtea rurſus deficiunt Lauc. Sv,i2, . Flus au-
tem rei cauſa non hæc eſt fingenda, quaſi Deus illis, n quibus
bonum opus jam incepit, gratiam ſuam ad perſeverandum
dare nolit: hæc enim falſa opinio cum D. Pauli verbis, quæ
de hac re ad Philippenſ.s 1, 6. c. 2, . ſcripſit, pugnat. Sed
vera cauſa defectionis ipſorum hæc: quòd ſeſe a ſandto Dei
præcepto avertunt 2. Pet.2,21. quòd Spyiritum ſanctum contriſtant
Epheſ'43ο. eundemque exaſperant Heb. 10o,2035. quòd coinquina-
tionibus hujus mundi (ſua culpa & voluntate) rurſus implicantur
2. Pet. 2,20. & Satanæ boſpitium cordis ſui adornant. Horum bomi-
num poſteriora deteriora fiunt prioribus Luc. 1,26.
g. 40. Hucusque Sacra Scriptura in revelando divinæ
prædeſtinationis myſterio progreditur. Quèd ſi intra has
metas nos continuerimus, & Verbo Dei revelato innixi fue-
rimus, profectò doctrina illa amplisſima conſolationis veræ
materiam nobis ſuppeditabit. KRom. IV, 15, 19,20,21.
F. 4. Egregiè enim Prædeſtinationis doctrina articulum
Iuſtificationis confirmat: quòd videlicet gratuitò, propter,
ſolum Chriſtum juſtificemur atque ſalvemur. Ante ſecula
Ccc enim

Terminus
Scrutinii.

Vſus in

Iuſtific.

770 XI. DE ETERNA DEI
Esb. i. enim hujus mundi, priusquam in rerum natura eſſemus, imò
antequam mundi fundamenta jaceren-dur: cum quidem nihil

boni agere adhuc poteramus: ſecungdum propoſitum Dei, in

Chriſßto, ad æternanr ſalutem conſequendam, elelti ſumus Rom 9,11.
2. Tim. ,g. ut Scriptura luculenter teſtatur. Nullus igitur,
bumanis meritis in hoc negotio, locus relinquitur.
ILde Lebero S, 42. Hac etiam fincera de Prædeſtinatione doctrina
Arlinio. omnes falſæ opiniones, & errores de Viribus naturalis noſtri
Arbitiii, evertuntur: quia manifeſtum eſt, quod Deus in
ſuo conſilio ante mundi ſecula decreverit atque ordinârit⸗,
quòd omnia, quæ ad converſionem noſtram pertinent, ipſe-
virtute Spiritus ſui ſancti (per Verbũ) efficere & operari velit.

In Tentatio- §K. 43. Quin etiam hic Theologicus locus præclaram
g. nobis conſolationem monſtrat. Quantum enim eſt hoc be-

neficium Dei quòd is de uniuscujusque Chriſtiani converſio-
ne, juſtitiam & ſalute, adeò ſolicitus fuit, atque tam fideliter
procuravit, ut anie jackta fandamenta mundi deli beraverit, atque
in illo arcano ſuo propoſito jam tum ordinaverit, quomodo
me ad ſalutem vocare, adducere, & in ſua gratia atque cle-
mentia conſervare velit. Quid? quòd meam ſalutem adeò
firmis præſidiis munire voluit: ut eam in æternum ſuum pro-
poſitum (quod falli aut everti nunquam poteſt) tanquam in
arcem munitisſimam collocaret, atque adeo in omnipotenti
H. 1,9, manu Domini noftri leſu Chriſti (ande nemo rapere nos poteſt)
conſervandam poneret. Si enim nobis tutela & defenſione-
ſtræ ſalutis committeretur, Deus bone, quâm levi momento
eam, propter infirmitatem, pravitatem & corruptionem carnis
noſtræ, amitteremus? quâm facilè ea nobis per inſidias & vim
diaboli atque mundi machinis è noſtris manibus extorquere-
tur atque eriperetur? Ideo Paulus certitudinem beatitudinis
noſtræ ſuper fundamentum propoſiti divini extruit, cum ex
eo, quod ſecundum propoſitum Dei vocati ſumus, colligit⸗,
neminem nos poſ ſeparare à dilectione Dei, quæ eſt in CHRISTO
IESV Domino noſtro Rom. 5, 31 327.
F. 44. In afflictionibus verò & gravibus tentationibus dul-
Giſſimam ex hoc articulo conſolationem petere licet. Doce-
mur

mur6
Leul⸗
piler
ii,6
lanten
Oimni

gue!
nemte
laſu
trir
ſtian
ſii.
ſude
ſtum
u0d
No

ente
Porta
dleli
W

Ues
Crun
big
ie
coyſ
ue
lußa⸗
echi
ute
tar⸗
moe

End
ler

—
.

ges

ex
itn DM
10
e⸗

PRFEDEST. ET ELECT. 77i

mur enim, Deum Optimum Maximum in conſilio ſuo, ante b. 527.

ſecula mundi decreviſle: quòd in omnibus calamitatibus,
miſeriis, & anguſtis nobis adeſſe, tolerantiam ſub cruce lar-
giri, conſolari nos ſpem Chriſtianam exſuſcitare, alere, & nu-
tantem erigere, talemque tandem eventum dare velit: ut-⸗
omnia illa perpeſſa mala ad ſalutem noſtram cedant, eam:
que promoveant. Vnde & D. Paulus egregiam conſolatio- Rovz. S,us.
nem ex hoc articulo depromit, cum Rom. 5z5,20. docet: Deum Cor. tont.
in ſuo propoſito ante tempora mundi ordinàſſe, quasnam
tribulationes, & quod crucis genus Dominus ſingulis Chri-
ſtianis imponere velit, ut omnes conformes fiant imagini Fili
ſui. Et oſtendit, quòd unicuique pio ſaa crax in bonam cedat Act. MWIIV, 22.
ſeu coeperetur: propterea quod pii omnes ſecundum propo-
ſitum Dei ſint vocati. Ac tandem univerſa compleétitur:
quod neque eribulatio, neque anguſtias neque Cita neque mors &c.
poſſit nos ſeparare à dilectione Dii, quæ eſt in Chriſto Ieſu.
8§. 45. Præterea hic articulus de Prædeſtinatione lucu BRecleſiæ
lenter teſtatur, quòd Ecelesha Dei adverſus omnes Inferorum, Statu.
poriaæs & impetus ſit manſura. Et docet, quæ ſit vera Dei Ec Mat. 16,1.
cleſia: ne magna illa falſæ Eccleſiæ authoritate & auguſta-
illius ſpecie offendamur. I. Petr.? c. *2. Apot. 2,3.
G F. 46. Et ex hoc articulo multæ gravisſimæ admonitio- Cura Verbi,
nes & exhortationes depromuntur, quæ Verbi & Sacramen- Sacrorum.
torum contemtum, & veternum nobis excutere poſſunt. Ver-
bi gratia: De Phariſæis, contemnentibus prædicationem Pœ-
nitentiæ, & Baptiſmnum, ſeriptum eſt: Illi contemnebant Dei
conſilium, adverſus ſemetipſos. Etin parabola de Cena magna: Luc. 7. 30.
uòd nemo virorum illorum qui vocati ſunt (& venire recuſarunt) Mat. 20, 16.
uſtabit cœænam meam. Et alibi: Mahi vocati ſunt, pauti verò c. 22, 14.

electi. Et rurſus: i aures habet audiendi, audiat. Etez vi-" 1, 24.

Matth. 7.

dete quomodo audiatis Itaque doctrina de hoc articulo ſalu- Mar. 1,4

taris eſt, plena conſolationis, & ad uſum noſtrum multis Luc. 5, 4.
modis transferri poteet. 4
47. Accuratè autem diſcrimen obſervandum & reti- Diſt Expreſi
nendum eſt, inter id, quod de hoc negotio expreſſè in Sacris ab occulto.
literis revelatum eſt: &inter ea, quæ non ſunt revelata. Præ-
Ccc z2 ter illa

Allor. 17, 7.
Rom, 11,25. ſeq.

Curioſitas
vetita.

Rom. 11, 2 7.
Pſ. 92, 6. 119, 10 5.
Eſ. 40.12. Tap. 2,
22. C. 17, I. Sap.
15, 19.
Reſervatum
tempori.

772 XI. DE ETERNA DEI
ter illa enim, quæ nobis de hac re, in Chriſto, manifeſtè pro-⸗
poſita ſunt, multa adhuc Dominus reticuit & occultavit: ea-
que ſoli ſuæ ſapientiæ & ſcientiæ reſervavit. Talia inveſti-
gare, cogitationibus noſtris indulgere. aliquid de iis ſtatuere,
aut ſcrutari nobis non licet. Hæc admonitio in hoc myſte-
rio apprimè neceſſaria eſt. Ea enim eſt corruptæ naturæ no-
ſtræ curioſitas, ut magis iis, quæ abſtruſa & arcana ſunt, in-
dagandis, quam iis, quæ de hoc negotio Deus nobis reve-
lavit, cognoſcendis delectemur: præſertim cum quædam in
hoc myſterio tam intricata & perplexa occurrant, quæ nos
in mentibus noſtris acumine ingenii noſtri, conciliare non
poſſumus ſed neque id nobis à Deo demandatum eſte qua-
re ejusmodi rebus perveſtigandis ſuperſedere oportet.

F§. 48. Dubium quidem non eſt, quin Deus exactis-

ſimè & certistimè ante tempora mundi præviderit, & hodie
etiam norit, quinam ex eorum numero, qui vocati ſunt, in Chri-
ſtum credituri, aut non credituri ſint: qui ex converſis, in fide
perſeveraturi ſint, qui non: &, qui in peccata gravia prolapſi,
erigendi rurſus ſint, & qui in ſceleribus perituri. Et haud
dubiè etiam numerus eorum, qui ſalvabuntur, & damnando-
rum, Deo probè notus eſt. Quia verò Dominus talia arcana
ſoli ſuæ ſapientiæ reſervavit neque ea de re quicquam in Ver-
bo ſuo revelavit: multo verò minus hæc myſteria cogitatio-
nibus noſtris indagare nos juſſit: quin potius, ne id conare-
mur, prohibuite non decet nos cogitationibus noſtris indul-
gere, ſtatuere aliquid aut illa occukisſima inveſtigare velle:
ſed in Verbo ipſius revelato (ad quod ille nos ablegavit) ac-
quieſcere nos oportet Il. Pet. 1, i9.
§. 49. Novit etiam Dominus procul dubio tempus &
horam eamque apud ſe conſtituit, quando, videlicet, unum-
quenque vocare, convertere, & lapſum rurſus erigere velit⸗
Quia verò id nobis non eſt revelatum: intelligimus hoc no-

bis injungi ſeriò, ut ſemper prædicando & tractando Dei ver-

bo inſtemus, tempus verò, & horam converſionis Deo per-
mittamus Mat. 20,7.10.2,4. Acl. 1,7.

§.50.

repre

Verb
Iig
Aule

ſet,
his
gear
gae
eret
ſaln
A
in
pee
i⸗
obſ
do
niS
.
V
VN
dis
Vo
Ro

PREDEST. ET ELECT. „y;

S§F. zo. Ad eundem modum cum videmus, quòd Deus Gratia cur
Verbum ſuum alicui regno aut ditioni donat, idem verè a negata?

li genti non largitur- item, quòd id ipſum ab uno populo
aufert, alii vero diutius concedit: quod hic induratur & in
reprobum ſenſum datur, ille verò, qui in eadem culpa hæ-
ret, ad Deum convertitur: cavendum eſt diligenter, ne in-
his rebus expendendis cogitationibus noſtris nimium indul-
geamus. Paulus autem certas metas nobis poſuit, quous-
que progredi liceat. Iubet enim Rom.II,22. nos in illis, qui
pereunt, conſiderare juſtum Dei IVDICIVM : in illis verò, qui
ſalvantur, immenſam Dei MISERICORDIAM. Verbi gratia:
Si Dominus Verbum ſuum aufert, hominem indurat, atque
in ſenſum reprobum tradit: hæc ſunt juſtisſima & digna-⸗
peccatis ſupplicia: quòd, videlicet, cœleſti doctrina totam
aliquam provinciam aut gentem (propter Verbi divini con-
temtum) privat, eamque ita punit, ut hoc ingens malum-
etiam in ipſorum poſteritatem redundet: ut eſt videre in
obſtinatis & perditisſimis hominibus, ludæis. Et hoc mo-
do Dominus quarundam provinciarum & perſonarum pœ-
nis demonſtrat, quibus nos malis digni eſſemus, qui Deo
pro revelato verbo ingrati ſumus, & indignè Evangelio vi-
vimus, Spiritum ſanctum ſæpe graviter contriſtamus. Et
vult Dominus, ut illorum exemplis moniti, in timore Dei
vivamus: &, ut ipſius bonitatem (quæ præter meritum no-
bis contingit) in nobis, quos verbo ſuo dignatur, neque
nos indurat, agnoſcamus, & grata mente celebremus.
Rom 1I, 17.

Idcirco, iræ divinæ & æternæ damnationis rea ſit: Deus no-
bis prorſus nihil debet: neque ullo jure tenentur, ut nobis
Verbum ſuum & Spiritum ſanctum largiatur, atque gratia &
favore nos proſequatur. Qujd? quòd ſæpe etiam ea dona
quæ ipſe nobis largitur, repudiamus, nosque æterna vita indi-
gnos reddimus. Aét. 3,45.. Iuſtum igitur ſuum judicium, quod
hominum impietas meretur, conſpiciendum in quibusdam⸗
regais, populis, perſonis, proponit: ut nos cum illis col-
„ CcCC 3 lati,

§. F. Cum enim natura noſtra peccato corrupta, & Ius negandi.

74 XI. DE ETERNA DEI
lati, & quam ſimillimi illis deprehenſi, tanto accuratius Be-
immenſam miſericordiam (quæ nulli merito noſtro debetur,)
in paſis miſericordiæ agnoſcere & laudibus ex animo vehere, at-
que coram aliis commendare diſcamns. Kom.9, 23.

§. 5ꝛ. IIIi enim nulla afficiuntur injuria, qui pœnas ſuæ
impietatis luunt, & ſcelerum ſuorum ſtipendia accipiunt. At
in his, quos Deus luce Verbi ſui donat, eamque apud ipſos
conſervat, qua miſeri mortales illuminantur Convertuntur,
ſalvantur, Dominus immenſam ſuam gratiam & miſericor-

diam, ſine ipſorum meritis commendat, &illuſtrioremreddit.

F. 5. Quare cum eò usque in hujus articuli medita-
tione progredimur, tum in tuta & regia via ambulamus. Scri-

Conf. Tarnov. ptum eſt enim de hoc myſterio: Perditio TVA ef Lrazl: TAN-

b. e Raſch. TPVMMODO in me AVXILIVM TVVM. CO/3. Quzcunque
Erane⸗ Treer. autem cogitationes aut quicunque ſermones extra hos car-
X Gecn. ceres evagari volent, eos ſtatim cohibeamus :& cum D. Pau-
L. T. 2. 179. 10 labellum digito compeſcamus: memores dicti Apoſtolici:
Luth. T. HI. A. O Bomo, tu quis és, qui reſpondes Deo?“ Rom. 9,20.
Jf. 105. g. I51.
Arcani cul- §. 54. Et ſanè, quòd in hoc articulo non omnia per-
tus. ſcrutari & perveſtigare posſimus aut debeamus, docet D.
Paulus ſuo ipſius exemplo. Cum enim de hoc articulo mul-
tis &Verbo Dei revelato diſputaſſet: tandem cum eò ven-
tum eſſet, ut diceretur, quænam Deus arcanæ ſuæ ſapientiæ
de hoc myſterio reſervàſſet: ſilentio ea involvit, diſputatio-
nem abrumpit, eamque his verbis concludit. O aliudo
divitiarum ſapientiæ & ſeientiæ Dei quàm incomprebhenſibilia ſunt
Judicia ejus : Quis enim cognovit ſenſum Domini &. Eum au-
tem ſenſum ſen animum Domini incognitum dicit Paulus,
quem Deus in verbo ſuo non revelavit. Rom. I1,77.

Gratia in C. F. 55. Fterna enim Dei prædeſtinatio, in Chriſto, & ne-
Ppheſ.nz. quaquam extra mediatorem Chriſtum, conſideranda eſt.
In Cbriſßo enim elegit nos Deus, antequam mundi funda-
menta

uvn,

40
vel⸗
eſti
liu
TE.
gui
ſana
uia
ſace
SA
lib/
vel
tum
ſal⸗
er
ſu
ten
vol,

Gi⸗

ſan

ne
I

⸗

ſancto verò Chriſtus Lo. 6z7.16094. inquit: IUlle me clarifcabit,

PRFEDEST. ET ELECT. 77 ½
menta jacerentur. Et ſcriptum eſt: quòd Dominus dilexerit Eopbi, 6.
nos IN DILECTO. Hæc autem electio de cœlo nobis re-
velatur, per verbi Dei prædicationem. Sic enim Pater cœ-
leſtis de unigenito ſuo Filio Matth i, 5. loquitur: Hic eſt Fi-
lius meus diletctus, in quo mihbi complacitum eſt: HVNC AVDI-
TE. Chriſtus autem Matth. 1t, 28.6.22,6. dicit: Venite ad me omnes,
qui laboratis & onerati etu: & ego reficiam vos. De Spiritu

quia de meo accipiet, & annunciabit vobis &c. Itaque tota
facratisſima Trinitas, PATER, FlLIVS, ET SPIRITVS
SANCTVS, ablegat omnes homines ad Chriſtum, tanquam ad Phil. Müller.
librum vitæ: ut in eo æternam Patris prædeſtinationem in . Nmen is
veſtigent & cognoſcant. Hoc enim jam ab æterno decre- ſrdr.
tum eſt à Patre, quòd eos, quos ſalvare vult, per Chriſtum elo ,
ſalvos facere velit. Id Chriſtus etiam confirmat Io. , 6: di- Da.
cens: Nemo venit ad Patrem niſi per me. Et alibi Io. 10o⸗g. Ego
ſum oſtium : ſi quis per me introierit, ſalvabitur. Chriſtus au-
tem, anigenitus quippe Dei Filius, qui eſt in ſinu Patris, nobis
voluntatem Patris cœlestis Io. tas. atque hac ratione etiam ele-
Gionem noſtram ad vitam æternam annunciavit: idque his
verbis: Fœnitentiam agite, & credite Evangelio: appropinqua-
vit enim regnum cœlornmt Et alio loco Marc. i is. ait: Hæc est
VOLVNTAS EIVS, QCI MlISIT ME, ut qui Filium vi-
det, & credit in eum, babeat vitam æternam. Et alibi Lo. 3,16.
Sic Deus dilexit mundum, at Filium ſaum unigenitum daret, ut
omnis qui in eum crediderit, non pereat, ſed babeat vitam æ
ternam.

S. 56. Hanc dulcisſimam concionem vult Deus Pater Captanda.
ut omnes homines audiant: vult, ut ad Chriſtum veniant.
Qyj verò venerint, eos Chriſtus non à ſe repellit. Sic
enim ſcriptum eſt: Quod venerit ad me, non ejiciam forar.
Io. 6,37.

S. 57. Vt autem ad Chriſtum venire posſimus, Spiritus Facultas 4
ſanctus per auditionem Verbi Dei veram in nobis fidem ope- Spiritus.
Ccc 4 ratur.

776 XI. DE ETERNA DEI

„ ratur. Sic enim Apoſtolus Rom. io, ö. ait: Fides eſt e auditu ven-

bi Dei- quando, videlicet, illud ſincere & purè annunciatur.
Eura inanis. §. 58. Qui igitur æternæ ſalutis vero deſiderio tenen-
p. 5yg. tur, non macerent atque excrucient ſeſe cogitationibus &
imaginationibus, de arcano Dei conſilio: an ad vitam æternam
Pſal. o, 39, 43. ſint prædeſtinati, & ordinati: quibus curis Satanas pias men-
Ex.3 2,32. Eut. es quandoque affligere atque excruciare ſolet. Chriſtum
20. Phil. g,2. potius audiant: & in eum, ut in Librum Vitæ intueantur:
Pp.y,. C. 21,26.,
in quo perſeripta eſt omnium filiorum Dei electio ad vitam
æternam. Hic verò omnibus hominibus, absque ullo diſcri-
mine teſtis locupletisſimus eſt: banc eſe Dei voluntatem, ut
omnes homines ad Chrißtum veniant, qui peccatis gravati & one-
rati ſunt “ ut ab ipſo recreentur & ſalutem æternas conſequantur.
Mat. I,25. lo. 6,36.
Pietate oputs. §. 59. Huic doctrinæ & admonitioni fidelisſimæ Fili
Dei pareamus, vitam emendemus, & verè pœnitentiam aga-
mus: ſed & promisſioni Evangelicæ fidem adhibeamus, to-
tamque noſtram in ipſum fiduciam collocemus. Quia verò
hæc noſtris viribus & ex nobis ipſis præſtare non poſſumus,
Spiritus ſanctus ipſe per Verbum & Sacramenta, in nobis pœ-
nitentiam & fidem vul operari. Vt autem in bono iſto pro-
poſito usque ad beatum finem progredi, perſeverare, atque
in vera pietate conſtantes manere valeamns: invocandus
eſt Deus ardentibus votis, ut gratiam nobis ſuam benignè
largiatur, quam ille nobis in ſacro Baptiſmate pollicitus eſt:
nec dubitemus, quin eam ſit, juxta promisſionem ſuam⸗,
nobis donaturus. Hoc enim Chriſtus nobis ipſe ſanets
Promiſit. it, dicens: Quis autem ex pobis patrem petit panem:
nune’zuid apidem bit lli? aut Piſeem, nunquid pro piſcie Eerpen-
zem dabit ili & zut R. petierit ovum e nunqguid porriget
illi ſeorpionem? ſi ergd vos, cum ſitis mali, noſti is bona dona dare ſi-
Uiis veſtris, quanto magis Pater dekter cl ſtus dabit Syiritun, w bonum
ecmtibuif 1 *Luc nt.
§. 60. Et quia Wiritus ſanbtusi in Eleblis, qui jam in Chri-
1. Cor.3, 16. ſtum cre dunt, babitar, et sn templo ſao & in ipiis non eſt otio-
. Cor.6i6. ſus, ſed impellit filios Dei;, ad obedientiam mandatis Dei
Præſtan-

ſeſe

nor
der

n

en
den⸗
18
en⸗
W
tam
ſcri.
N
Ine-

Ii.

PREDEST. ET ELECT. 777
præſtandam: ipſos etiam credentes non otioſos eſſe, multo
verò minus Spiritui ſancto reſiſtere decet. Exerceant igitur
ſeſe in omnibus virtutibus- homine Chriſtiano dignis: in⸗
omni, videlicet, pietate, modeſtia, temperantia, patientia, &
& charitate fraterna: wagnamque ailigentiam adhibeant, ut vo-
cationem & elebtionem ſuam firnmam faciant ut tanto minus de
ea dubitent, quanto efficacius Spiritus ſancti virtutem & ro-
bur in ſe ſentiunt. Spiritus Dei enim teſtimonium perhibet electis,
quòd ſint filii Dei. Rom. S. 6. Quod ſi etiam aliquando in⸗
tam graves tentationes inciderint, ut prorſus nullam amplius
inhabitantis Spiritus Dei virtutem in ſe animadvertere pos-
ſint, ut cum Davide queribunda voce dicant: Ego dixi in ex-
ceſſu mentis meæ, projettus ſam à facie oculorum tuorum tamen
rurſum ſe erigant, & illud „cum Davide, adjiciant: utcun-

que ahiud in ſe ſentiant:) Ieo exandißti vocem orationis mex,

dum clamarem ad'te. Pft, 24.

8. 61. Cum etiam electio nôſtra ad vitam æternam
non virtutibus aut juſtitia noſtra, ſed ſolo Chriſti merito, &
benigna ceœleſtis Patris voluntate nitatur: qui ſeipſum negare
non poteſt: (cum in voluntate & eſſentia ſua ſit immuta-
bilis:) eam ob cauſam, quando filii ipſius obedientiam
non præſtant, ſed in peccata la buntur, per Verbum eos ad

1. Perr. I, I0.
I. Joe 79 7 .

renia lapsiis

Rom. 11, 29.
2. Tim. 2, Iz.

pœnitentiam revocat: & Spiritus ſanctus per Verbum vult

in iis efficax eſſe, ut in viam redeant, & vitam emendent.
Quando igitur vera pœnit: ia & fide rurſus ad ipſum ſeſe
convertuut: Pater cœleſtis animum ſuum baternum con-
ſtanter omnibus ſuis oſtendere vult, qui ad Verbum ejus
tremunt, & ſeriè reſipiſcunt. Sic enim ſcriptum eſt: ſi dimi-
Ferit vir Axorem ſuam, & recedens abh eo, viro alteri nupſerit, nunquid
,evorteretur ad eam ultra?“ nunquid non ipſa terra ſic contaminare-
trà Tu autem fornicata es cum amatoribus multis TAMEN

REVERIERE AD ME, dicit Dominus I'bön er.zziia.

§. 62. Quòd verè in Gacris literis aſſeritur: neminem ad Chri-

Trablio

Kum venire poſſe, niſßi Pater eum trabat id pié & rectè di- Patris.

CccC 5 Citur.

lIer. 31, 3:

Ishann. 6,44.

778 XI. DE ETERNA DEI
citur. Pater autem neminem trahere vult, abique mediis, ſed

utitur tanquam ordinariis mediis & inſtrumentis, Verbo ſuo on
& Sacramentis. Et neque bPatris neque Filii voluntas eſtt, .
ut quisquam prædicationem verbi negligat aut contemnat, mi
& interim expectet, donec à batre, absque Verbo & Sacur
mento trahatur. Pater enim trahit quidem hominem, vir-
tute Spiritus ſui ſancti: trahit tamen eum juxta ordinem A 3Di
ſe decretum & inſtitutum, videlicet, per auditionem Verbi len
divini, tanquam reti aut ſagena „ qua eleéti è faucibus die,
Satanæ eripiuntur. Ad conciones itaque ſacras miſeri pec-
catores conveniant, Verbum Dei accurata diligentia audi- A⸗
ant: neque dubitent, quin Pater eess ad Filium ſuum Chri- . a
ſtum ſit pertracturus Spiritus enim ſanctus virtute ſua,
miniſterio adeſſe, & per illud ad hominum ſalutem vult: u!
Luther. T. A. Operari. Et hic eſt zractas ille Patris, de quo Sacræ literæ ien
F. 623.651. ſeq. 10 quuntur.
Rom. X, &.
Incredulo- §. 6;3. Quod autem non omnes, qui Verbum Dei au- 1
rum caſus, diunt, credunt: ideoque ad graviora ſupplicia in æternum⸗
damnantur: non exiſtimandum eſt Deumillis ſalutem invi- nn
dere. Ipfſi potius ſuæ perditionis cauſa ſunt, & culpam ſu- 7
Hoſ. 13, ſtinent: propterea, quèd Verbum non ea intentione, aut Nn
. d. 60 propoſito audierint, ut illud ſeriò & cum deſiderio diſce- ,
ree nze. ,146. rent: ſed ut auditum Verbum ſpernerent. blasphemarent, e
1. Cr. 4, J. Convitiis proſcinderent: & quòd Spiritui ſancto, qui per- “M
2. Petr. 2, 22. Verbum in ipſis operari volebant, reſiſterent. Tales olim zhe
Ebr. 1o, zg. erant Chriſti temporibus Phariſæi, eorumque aſſeclæ.
aſa iræ gra- §. 64. Et accuratè Apoſtolus diſtinguit inter opu⸗ Dei: 4
tiæ unde? gui ſolus fucit vaſa honoris: & inter opus Diaboli & bominis:
qui, ex inſtinctu & impulſu Diaboli (nequaquam autem im- e
Rom. 9, 22. pellente Deo) ſe ipſum vas contumeliz ſecit. Sic enim ſcriptum be
2. Sam. I,S. eſt: Deus ſuſtinuit in multa patientia, vaſa iræ, aptata iv interitumeut Su⸗
*: Petr. 3, g9. oſtenderet divitias gloriæ ſuæ in vaſa miſericordiæz, quæ præparavit in
emp. 1⸗, 1e. gloriam. His verbis Paulus diſertè dicit: Deun vaſa iræ multa H ei
Patientia ſuitinuige: non autem dicit: Deum FE CISS . va-
d IIrE 31.

0ſuo
gelt,
nnit,
acra⸗
Vir-
emn 4
Verbi
ibus
pec.
audi.
Chui.
ſa⸗
ult.⸗
teræ

lau⸗
ſu⸗

PREDEST. ET ELECT. 79
ſa iræ, Si enim hæc ipſius fuiſſet voluntas, ut vaſa iræ fierent,
non multa certè opus erat divina patientia. Quèd autem Io. Major des
aptata ſunt ad interitum, in cauſa ſunt Diabolus & homines: Vaſis Iræ.
nullo autem modo Deus Optimus Maximus.

§. 65. Omnis enim præparatio ſeu aptatio ad interitun Præparat.ad
à Diabolo eſt, & ab homine, per peccatum: nequaquam au- Interitum.
tem à Deo. Deus enim non vult, ut homo ullus daumnetur: quo- 2. Fetr. 3, 9.
modo igitur hominem ad damnationem præpararet ſeu apta- "am. 11, 14.
ret? Vtenim Deus non eſt cauſa peccati: ita etiam non eſt c, .
panz, hoc eſt, damnationis: ſed unica cauſa damnationis 7.
eſt peccatum. Stipendium enim peccati mors est. Rom.6, 23. Et,
ut Deus non vult peccatum, nec peccato delectatur: ita⸗
etiam non pult mortem peccatoris, neque ipſius damnatione-
delestatur. Ezech. 33, IIl. Non enim vult Deus quenquam perire,
ſed potius ut omnes pænitentiam agant. 2. Pet.3, 9. Sic enim ſcri-
ptum eſt in Ezechiele 18, 32.33. Vivo ego, dicit Dominus, nolo Philip. Mäüller.
mortem peccatoris: ſed ut convertatur & vivat. Et Paulus di- Diſp. d. h.r.
ſertis verbis teſtatur, quòd ex vaſie ignominiæ, paſa in hono-
rem (per virtutem & operationem Dei) fieri poſint. Sic e-
nim 2. Tim. 2, 20, 21. ſcribit : Si quis emundaverit ſe ab iſtis, erit
vas in honorem, ſanétißcatum & ntile Domino, ad omne opus bo-
num paratum. Qui autem ſe emundare debet, eum neceſſe
eſt prius fuiſſe var ignominiæ. De vaſis autem miſericordiæz
Apoſtolus clarè dicit, quòd Dominus ipſe præparaverit ea ad
gloriam id quod nequaquam affirmat de damnatis: qui ipſi
(non autem Deus) ſeſe vaſa damnationis fecerunt. Rom. 9, 22.
II. Pet, 2. Ebr. 6, OD0. .

§. 66. Sed & hoc magna cura conſiderandum, & di- poccarz pee-
ligenter apud animum memoriamque deponendum eft: wιιι punita.
quando Dominus peecata peccatis punit: hoc eſt, cum eos, Ppil. 2, 12. ih.
qui aliquando converſi fuerant, propter ſubſequentem ſe- Luther. I. V. A.
euritatem carnalem, contumaciam in ſceleribus, & propter Fszz.
voluntaria flagitia punit excæcatione, & induratione: id
non ita accipiendum eſſe, quaſi Deus nunquam ſerio vol⸗
1et,

7820. Xl. DE EFTERNA DEI
iſſet, ut tales ad agnitionem veritatis pervenirent, & ſalu-

tem conſequerentur. Vt enim hæc voluntas Dei revelata⸗=

eſt: quòd Deus omnes refipiſcentes & in hriſtum creden-

tes, in gratiam recipere velit: ita & hæc eſt Dei revelata vo-
luntas, quoòd eos qui ſpontèò ſeſe A ſancto Dei mandato avertunt,

in coinquinationes mundi ſe' denug implicant, 2, Pet 2, 20. & Satanæ

cor adornant, Luc. II, 26. ſpiritumque gratiæ contumelia aßfkciunt,
Ehbr. 18, 29 ſeverisſimè punire velit: & quod tales, ſi in impie-
tate perſeveraverint, indurandi, excœcandi, & in æternum
. damnandi ſint.
Induratio g. 67. Itaque Pharao (de quo Exod, 9,16. Rom. 9, 5. ſcriptum
Pharaonis. eſt: In hoc ipſum éxtitavi te, ut oſtendam in to virtutem meam: &
ut annuncietur nomen meum in univerſa terra) non ideo periit,,
quòdDeus illi ſalutem invideret: aut quaſibeus ipſius damna-
tione & interitu dele ctaretur. Deus enim non vult quenquam peri-
re (ut ſepe jam dictum eſt:) neque morte Peccatoris delectatur:
ſed vultzut convertatur & vivat. EzIö 72 6 & II. Act. 17o.1. Tim. 2, .
2. Pet.-z, g. .
§.68. Quòôd autem Dominus cor Pharaonis indurat, ut
Ex. 5, 1. c. 7. Pharao ſubinde peccando pergat, & quo gravius admonetur,
13,22. 6. 5 151. 60 magis ipſe induretur . id pœna eſt antecedentium ipſius
c. 9, 7,.. c. -o, Deccatorum, & immanisſimæ & multiplicis tyrannidis, quam
17, 27. in fiios Iſrael (contra conſcientiæ ſuæ ſtimulos) exercuerat. Et
cum Dominusipſi Verbum ac voluntatem ſuam annunciari
curaret: Pharao verò nihilominus ex propoſito & deſtinata,
malitia ſimpliciter, adverſus omnes exhortationes & admoni-
tones contumaciter infurgeret: Dominus manum ab eo ſuam
retraxit, eum deſeruit: atque ita cor ipſius induratum eſt: un-
de Dominus poſtea juſtum judicium ſuum adverſus eum-⸗
executus eſt Omninò enim Pharao æterno gehennæ incendio
dignus erat. Et ſanè D. Paulus exemplum Pharaonts non alio fi-
ne adfert, quàm ut eo ipſo Dei juſtitiam declararet, quam ille
in impœnitentibus hominibus, & Verbi divini contemtoribus
puniendis, demonſtrat. Nequaquam autem Pauli mens eſt,
quòd Dominus Pharaoni aut ulh alii homini ſalutem invideat:
aut quòd in arcano ſuo conſilio quenquam ad damnatio-
nem

— r— ——

PREDEST. ET ELECT. „81
nem prædeſtinaverit, ut ille nullo modo ſalutem conſequi
posſit. J
. 69. Hac pia doctrina & declaratione articuli de æ- Dectrinæ
terna & ſalvifica Electorum filiorum Dei prædeſtinatione, Scopus.
Deo gloria ſua omnis ſolidè tribuitur: quod videlicet mera
& gratuita miſericordia in Chriſto (absque omnibus noſtris
meritis aut operibus) ſalvos nos faciat, ſecundum volun-
tatis ſuæ propoſitum. dic enim ſcriptum eſt:. Qui pradeſtina-
pit nos in adeptionem filiorum, per Ieſum Chriſtum, in igſum: in
laudem gloriæ gratiæ ſuæs in qua acceptos nos fecit, in dilecto
Eyph. I,6. B
§. 70. Falſum igitur eſt, & cum Verbo Dei pugnat, Cooperatio
cum docetur, quòd non ſola Dei miſericordia, & unicum pominis an?
ſanctisſimum Chriſti meritum verum etiam ALQWID IN
NOBIS, cauſa ſit Electionis divinæ: propter quod nos Deus p. 5yr.
ad vitam æternam prædeſtinaverit. Non enim tantuùm, an-
tequam aliquid boni faceremus, verùm etiam, priusquam-
naſceremur, imò antejacta fundæmenta mundi elegit nos Deus in
Chrißo. De hac gratuita electione Paulus ad hunc modum
ſcribit: Cam enim non dum nati faiſſent (Jacob & Eſau) aut ali-
quid boni egiſſent, aut mali Kom g. ut ſecundum electionem propo-
frum Dei maneret: non ex operibus, ſed ex vocante dictum eſt ei
Gen. 25, 22. Major ſerviet minori: ſicut ſiriptum eſt Mal. 1, 4.
lIacob dilexi: Eſau autem odio habui.
71. Sed & hæc pia doctrina nulli vel ad animi angu Præcluſio
ſtias, vel ad vitam diſſolutam & impiam ullam occaſionem malitiæ.
præbet: quando videlicet homines docentur, quòd de ele-
Gione ſua in Chriſto, qui Liber Vitæ eſt, & ſanctèò ejus Evan- Phil. 43.
gelio, inquirere debeant. Evangelion enim nullum reſipi-
ſtentem peccatorem à ſalute excludit: ſed ad pœnitentiam,
ad agnitionem peccatorum ſuorum, & ad fidem in Chri-
fſlum concipiendam omnes peccato gravatos & ſenſu iræ Mat1,25.
Dei perturbatos peccatores vocat & invitat: & Spiritum lo. 6,37.
ſanctum ad emundationem & ſanétificationem noſtram pro- Luc. m,.
mittit. Etenim hic articulus rectè & dextrè explicatus, veram
& omnium firmisſimam conſolationem perturbatis meyti⸗

7³2 XI. DE ETERNA DEI
bus præbet; quia inde certi fiunt, quèd ſalus æterna non in
manu ipſorum ſit poſita: (quippe quam aliàs multèò facilius,
quàm Adam & Eva in paradchſo, imo ſingulis horis & momen-
tis amitterent: ſed norunt, eam in clementi divina prædeſti-

natione fundatam eſſe: quam nobis revelavit in Chriſto, ex ę

cujus manit nemo nos rapiet Io. 16, 29 2. Tim. Z, 1g.

PErronea do- §. 722. Quare ſi quis doctrinam de æterna Dei præde-
Arinas. ſtinatione eo modo proponat, ut vel perturbatæ mentes ex
Vt Calvin. & ea conſolationem nullam haufire posſint, ſed potiùs ad de-
Neſure. MVh. ſperationẽ illis anſa præbeatur: vel impœnitentes in ſua ſecu-
ir. pontife. ritate, improbitate & malitia confirmentur: tum nihil certius
Conc. Trid. §. eſt, quàm quòd articulus de electione non ad normam
VL.cie. contra & juxta voluntatem Dei, ſed ſecundum humanæ rationis cœ-
Chemn. P. p. cum judicium, & ex impulſu atque inſtinétu Diaboli malè
m. 299. & perversè doceatur. Quicquid enim ſerigtum eſt (ut Apo-
ſtolus teſtatur) in dictrinam noſtram ſeriptum eſt, ut per pati-
entiam & conſolationem Scripturæ ſpem babeamus. Quod ſi no-
bis per cripturam conſolatio illa vel enervatur, vel eripitur:
certo certius eſt, Scripturam contra ſententiam & mentem,

Spiritus ſancti explicari & intelligi Rom. ), 4.

F. 73. In hac ſimplici, perſpicua & ſalutari declaratio-
ne, quæ in voluntate Dei revelata ſolidisſimum habet funda-
mentum, acquieſcimus. Et omnes argutas, curioſas, & ad
ædificationem inutiles quæſtiones atque diſputationes fugi-
mus atque averſamur. Etſi quæ huic ſimplici, ſinceræ at-
que ſalutari explicationi repugnant, ea rejicimus atque

damnamus.
Clauſula o. §. 74. ET HEC de Controverſis Articulis (de
peris. quibus inter Theologos Auguſtanæ Confesſionis multos

jam annos diſputatum eſt: cum quidam erraſſent, atque
gravisſimis disſidiis cauſam dediſſent) dixiſſe ſufficiat. Ac
peramus, omnes, tam adverſarios, quâm amicos noſtros
deprehenſuros, noſtrum propoſitum haudquaquam füuis-
ſe, propter temporariam pacem, tranquillitatem, aut-⸗
concordiam aliquid (cum jactura aut detrimento æternæ
atque

hoc
cor
mo
nol
vel
mer
ex⸗
pro
ſe
tat
ys
tur:
(on
Warr

PRXEDEST. ET ELECT. 783
atque immutabilis veritatis cœleſtis) cuiquam largiri: etenim

hoc non in noſtra eſt poteſtate. Neque verò talis pax & con-

cordia, quæ veritati adverſarentur, & ejusdem oppresſionem
molirentur diu durare poſſent. Sed & ne in animum quidem
noſtrum unquam induximus, purioris doctrinæ corruptelas,
vel jam manifeſtos damnatosque errores fuco quodam com-

mendare, disſimulare aut occultare. Hanc verò concordiam

ex animo dilgimus, & toto pectore amplectimur, eamque
pro virili (quantum quidem in nobis erit) promovere ſummo
ſtudio cupimus, qua Deo hon er ſuusillibatus ſervetur, veri-
tati Evangelicæ nihil decedat: nulli etiam falſo dogmati lo:
cus concedatur: peccatores ad ſeriam pœnitentiam inviten-
tur: perturbatæ mentes fide erigantur: in obedientia nova⸗
confirmentur: atque adeo perunicum Chriſti meritum, juſti⸗
tiam veram & ſalutem æternam conſequantur.

ARTICVLVS XII.
Cc I S E T sSECIA RII S, Q V I
Auguſtanam Confesſionem nun-
quam ſunt amplexi.

Piccard. 1565. docuit, licitum ſimalare, isſimulare fidem, cum omnib. communitar

re, unum tantàùm eſſepiritum Immortalem, Angelos & Animas mortales, cum haud

. Tr: . 22
ferè mortuum. Calvin. contra Libertinos, Autor Quintinus-

fesſionem non amplectuntur aut profitentur.

Iaquorum in hac declaratione nominatim nul-
G Slam mentionem fecimus. Hi ſunt, Anabapti-
ſte, Svvenckfeldiani novi Ariani, & Antitrim-
tari. Horum errores unanimi conſenſu ab omnibus Eccle-
fis Auguſtanam Confesſionem profitentibus, damnati ſunt.

Noluimus autem de illis erroribus in hoc ſcripto, niſi inci=
denter, agere, propterea quòd hoc tempore ſcopum illum
præficum habuerimus, ut petisfimum adverſariorum Pon-

tificio⸗

Art. XII. De
Hæreſibꝗ Aliis

VRREPSERVNE etiam hinc inde ahi quidam Stopus pra
THeretici & Sectarii, qui Auguſtanam Con- diltorzm.

Occupatio
de legg. a-
gendi.

784 DE ALIIS HAERETICIS.
tificiorum calumnias refutaremus. Ili enim ſine fronte in
toto Chriſtiano orbe Eccleſias noſtras earumque ſinceros
doctores hactenus traduxerunt, atque jatàrunt: Nen reye-
riri duos ſaltem Evangilitos con ionatoeres, qui de omnibus &
ſingulis artitulis Auguſtanæ Confiſſionis, conſentiant: ſed tantas
inter eos omnes eſſe diſſenſiones ut ne quidem amplius norint, quæ
ſie veræ Auguſtana Confeiſio , & ipfius gennina & germana ſen:
tentia. Non igitur nudis & paucis verbis, aut nominum
noſtrorum ſubſcriptionibus tantummodò de noſtro conſen-
ſu teſtari voluimus: ſed de omnibus articulis, de quibus ab
Auguſtanæ Confesſionis Theologis diſceptatum fuit, per-
ſpicuam, diſertam, ſinceram declarationem conſcribere volui-
mus. Idque eo conſiko fecimus, ut omnes intelligant, nos
illas controverſias & falſas opiniones, neque malitiosè disſi-
ſimulare neque occultare voluiſſe. Et deprehendent boni
& intelligentes viri, non hoc nos egiſſe, ut fucatam & ſimula-
tam concordiam faceremus: nec ut malis iſtis medicinam⸗
aliquam ſuperficiariam, ſed ut remedia ſolida & vera adhibe-
remus. Itaque ſententiam noſtram liquidisſimè propſuimus,
ut adverſarios etiam noſtros fateri oporteat, quòd in tota-
hac controverſiarum tractatione & explicatione, veram, ſim-
plicem, ſinceram, genuinam atque propriisſimam Auguſtanæ
Confeſſionis ſententiam retinere voluerimus. Et ſanè in ea
pia ſententia per gratiam Dei, conſtanter ad ultimum usque
Spiritum perſeverare cupimus. Et quantum quidem profi-
ciſci à cura noſtra, rationibusque miniſterii noſtri poteſt, non
connivebimus, aut ſilentio noſtro committemus, ut aliquid,
quòd cum genuina & pia Auguſtanæ Confesſionis ſententia
pugnet, in Eccleſias aut Scholas noſtras invehatur: in quibus
nos Deus & Pater Domini noſtri leſu Chriſti, doctores & pa-
ſtores eſſe voluit. .

§. 2. Ne quis autem tacitis nos cogitationibus accuſet⸗,
quaſi errores damnatos, earum hæreſium & ſectarum (qua-
rum ſuprà paucis mentionem fecimus) ulla ex parte appro-
bemus: facere non potuimus, quin publicè coram tota ke⸗
cleſia

mihr

Erpar
re,
untico
ae
dprob?
esmme
kunt
Chric-
Ki
Uet
konti
Mamt
alnd
gelii
afci⸗
Prrci

RK
4
nec⸗

30
teno⸗
lamn
püͤl
quad
(colla

tor

e in
eros

le⸗
76
nta,
946
ſen.
T
len.
Sab

per.
Dlui.
n08
isſi.
voni
wla⸗
amn.
nie⸗
MIUs,
ota⸗
n⸗
kanz
e
e
i.
non
entia
jbus
APa-

ur

o⸗
Ec-

mnibus (qualescunq; & quotcunq; tandem illi ſint) nulla

eyx parte ſubſcribere, aut eos approbare: ſed potius peni-
tus rejicere atq; damnare: propterea quòd eos impios & fa-
naticos eſſe, & cum Prophetica & Apoſtolica dod-
que cum pia noſtra Auguſtana Confeſſione, in verbo Dei

trina, at-
probè fundata, pugnare judicemus. Atque il ſanè erro-
res maximè in jis locis, & tum temporis potiſſimum irrepſe-
runt (ut eſt ingenium fanaticorum ſpirituum) ubi ſincero
Chriſti Evangelio locus non erat: & unde omnes ſince-
ri doctores & Confeſſores bvangelii fuêre repulſi aut eje-
Sti. Ubi enim craſſſſimæ & plusquam Cimmeriæz, ut dici
ſolet, Papatus tenebræ regnabant, ibi miſeri homines, qui

Pontificiam manifeſtiſſimam Idololatriam & falſam doctri-

nam tantum non manibus palpant, ex mera ſimplicitate
amplexi ſunt, quicquid à Papatu diſcrepabat, & ſub Evan-
gelii nomine ipfis obtrudebatur. Quorum malorum Pon-

DE ALIIS HKRRETICIS. 785
cLleſia in hoc ſcripto proteſtaremur, nos illis erroribus O-I. Anabaptifici.

tificia tyrannis, quæ ſinceram doctrinam perſequitur, vel

præcipuè cauſa eſt.

EFERRORE S ANAB A-
bTISTIARU M.
Ricimus & damnamus falſa Anabaptiſtarum dogma-
Sta, quæ jam recitabimus: ea enim neq; in Eccleſia Dei,

neq; in Politia, neq; in Oeconomia tolerari poſſunt.
Quòd juſtitia noſtra coram Deo, non tantùm in ſola

obedientia & unico merito Chriſti, verum etiam in noſtra
renovatione & propriajjuſtitia (in qua coram Deo ambu-

lamus) conſiſtat. Et eam probitatem ſeu juſtitiam anaba-
ptiſtæ ut plurimum in peculiaribus obſervationibus & ſua
quadam ſanctimonia, quaſi in quodam novo Monachatu
collocant. S 6

Luth. t. F. J. 291.
491. 146. 157.
344. 349. 444.
Hornbek Sum.
Controv. I. 5.
§. p. 13. 14.16. 17.
18. 593.

l. Pro Joſit.
P. 15.

Quod infantes non baptizati coram Deo non ſint pec- II. Non bapti.
catores, ſed juſti, & prorſus innocentes, & quòd in fua illa zeti Infantis

. .„ .

Sanbtitas.
P-⸗ 14.

786 E R R O R E S
innocentia ſine Baptismo (quippe quo non indigeant)
ſalventur. Et hac ratione negant atq; rejiciunt Anaba-

(P. 14. 54 ) ptiſtæ totam de Originali peccato doctrinam, & quicquid ad

eam pertinet.

III. Baptizandi §.6. Infantes non eſſe baptizandos, donec uſum rationis

ſol admitti. habeant, & fidem ſuam ipſi confiteri poſſint.

(p. 4.136 z01. 516.
79.) g. 7. Infantes Chriſtianorum ob eam cauſam (etiam ſine
IV Infans Fi. baptismo, & ante ſuſceptum Baptisma) ſanétos, & fllios
delium ſanbtus. Dei eſſe: quòd parentibus Chriſtianis prognati ſint. Unde
(P: 16.) & Baptismum non magnifaciunt, neq; admodum urgent.

Id quod pugnat cum expreſſis verbis promiſſionis: quæ

ad eos tantùm pertinet, qui fœdus Dei obſervant, neq; il-

lud contemnunt. Gen. 17.

V. Eccleſia Im- G. g. Non eſſe eam veram & Chriſtianam Eccleſiam, in
peccabila- qua peccatores reperiantur.

(d p. 140 . . . ⸗ . -
VI. Tem pla olim S. 9. Non eſſe conciones ſacras audiendas in iis templis,

Mihfalia fugien- in quibus aliquando Miſſæ Pontificiæ ſunt celebratæ.
da. G. 1o. Non habendum quicquam commercii cum Eccle-
VII. Fuga mi ſiæ miniſtris, qui & ſanctum Chriſti Evangelion, juxta
niſteri noſtri. piam auguſtanæ Confeſſionis ſententiam docent, & Ana-
(d. p. 144.) Papcicarum errores refutant: neque illis operam locan-
dam: quin potius, ut Verbi Dei corruptores fugiendos
atque vitandos eſſe.
VIII. Magifra- 6G. II. Magiſtratus officium non eſſe (in Novo Teſtamen-
am ilicuum c0) genus vitæ, homine & pio & Chriſtiano dignum.
N. sgien Jum §. 12. Hominem pium ſalva conſcientia offſicio magiſtra-
Fac inoro . par tus fungi non poſſe ſi ita res neceſſitasque ferat ut faci-
en dum Noroſi puniendi ſint. Deinde ne fubditis quidem Magi-
Non inpocan. ſtratus ſui Pen implorare licere. .
Aum. G. 3. Chriſtianos ſana conſcientia in foro civilijuramen-
X. Non Jaran- tum præſtare, aut magiſtratui ſuo fidem ſub religione ju-
un. risjurandi aſtringere non poſſe.
Kl. at. 9. 9. 14. Quòd Magiſtratus ſontes & morte dignos ſupplicio
S. Capitis amicere, ſine vulnere & labe confcientiæ nequéat.

Homi-

Pfum

eſtine

6a6

narian

Fr
lvort
Cum!.

ſtent

1rs,:

ta ve

chiſin

1

ſecn
exal
Vn
Ms
loc
Use
tate

AnbA.

nid 1
tionis

ImRne
Unde
Urgent.
: ue
deg,l.

amm, in

enpl,
4
Lecle⸗
&Ana-
locan⸗
endos

amen

Gr⸗
1facr
Magr

anne.

ne,H

eat⸗

e

ANALAPTISTARU'M. 797. Swencſeldici.
F. 15. Hominem Chriſtianum ſalva ſua conſcientia pro- XII. Ni! yro-
prium tenere ac poſſidere non poſſe ſed cogi quicquid id . 1, 1 alere.
uth. t. c.]. f. 4 8,

eſt in communem fiſcum conferre.
. 52553.‧359*

9.16. Hominem pium ſana conſcientia non poſſe caupo- XIII. Nec mer-
nariam aut mercaturam exercere, aut arma conficere. cari, militari.
§. 7. Quòd conjugibus propter religionis diverſitatem, XIV. Conjug.
divortium facere, & matrimonium cum alia perſona, qua- beterod. divorti.
cum in religione conveniat, contrahere licitum ſit. (P. 595.)
§F. 18. Chriſtum carnem & ſanguinem ſuum, non & Maria XV. Cujus cor-
virgine aſſumſiſſe: ſed de cœlo attuliſſe. pur de Cælo.
.19. Chriſtum non eſſe verum & eſſentialem Deum: ſed XVI. Nec pe-
duntaxat alios homines multitudine & excellentia dono- "uν Deam.

rum & gloriæ ſuperare. xVI * 5.) .
20. Hos atque ſimiles falſos articulos Anabaptiſtæ pro- ſiße rn, 1*.
ſitentur. Et quidem in multas ſectas ſunt diviſi: & alii plu- 5 ”

res, alii pauciores religionis errores amplectuntur. To- xyVIII Imper

ta verò ipſorum ſecta nil niſi novus quidam eſt Mona- abiles

chiſmus. (c. 1.
XIX. Lapfis ne-
E R R. O R E S 8 W E N C- gare veniam.
FELDIANORUM.

Caſpar Svvencfeld nobilis † 1561. ætat. 7r. libr. de Filiat. Confeſſio
Magna Epiſtol. &c.
F§. 2r. à Ejicimus atqꝗ; damnamus etiam Swencfeldiano- Pp. 595.
Nrum errores, quos nunc recitabimus.
S. 22. Quôd omnes ill non habeant cœleſtis regis Chriſti I. Chriſtum bo-
jam regnantis veram agnitionem, qui ſentiunt, Chriſtum minem Deo æ
ſecundum carnem eſſe creaturam. Quòd caro Chriſti per qualem, non cre-

exaltationem omnes divinas proprietates ita acceperit, ut aturam.
jam Chriſtus humanitatis ſuæratione, potentia, virtute,
Majeſtate, gloria, Patri & æterno Verbo, prorſus gradu, p. 582.
loco, & eſſentia ſit æqualis eandemque eſſe omnino utri-
usque naturæ in Chriſto ISSENTIAM, easdem proprie-

tates, unam eandemque voluntatem, unam gloriam-,
Ddd: Quòd

788 ERRORES NOVOR. ARIANOUlwn)2ſUM.

(p. 30). 554. 644.) ſtrumentum, quo Deus Spiritus ſanctus homines d
Ita Quakeri ann.

OCeat,
& per quòd ipſis donet veram Chriſti agnitionem, pœni-
tentiam & fidem, & quo in ipſis novam obedientiam ope-
retur. F
. 24. Aquam Baptismi non eſſe medium aut inſtrumen-
tum, quo Dominus adoptionem filiorum Dei obſignet, &
„(, 4.) homines regeneret. .
IV. Pan. vin. in & 25. Panem & vinum in ſacra Cœna non eſſe media ſeu
Gaæna fraſßtra. inſtrumenta, cum quibus Chriſtus corpus & ſanguinem
Ita Qrakeri p. ſuum diftribuat.
V. S im- J§. 26. Quòd homo Chriſtianus, verè per Spiritum Dei re-
vlebilii. Natus, legem Dei in hac vita perfectè implere poſſit.
Ira Quakeri. H. 27. Non eſſe eam veram & Chriſtianam Eccleſiam, in
VI. Eecleſia ſine qua non externa excommunicatio vigeat, aut in qua non
Banno ſalſa. externus ordinarius excommunicationis modus, ſeu, ut
lodquuntur, proceſſus obſervetur.
VII. Paſtor non

renat. uil valere. docere, aut ſacramenta ritè adminiſtrare

(b. 14. 12). 130. 69.) vere renovatus, juſtus & Plus.
Oſiander Cent.16. ðð .

I. 2. c. 21 p. 205.

cen Geneas E RR O k E S NOVO. RuM

Hiſpani Genuz
combuſti 1555. ARIANOR UM.

Sorg R Eicimus & damnamus etiam novorum Arianorum
an

III. Baptism.
non regignere.

qui non iĩpſe ſit

Medici. impium & blasphemum dogma: quod affirmant,
Maccthiæz Chriſtum non eſſe verum, eſſentialem,

. lem, naturalem Deum,
Gribaldi dss ejusdem æternæ atque divinæz eſſentiæ c

um Deo batre: ſed
ICrii. fingunt, eundem tantummodò divina Majeſtate, cum Pa-
10. kali tre, ornatum: ita ut revera ſit inferior Deo Patte.
Mediolan.] Sððð

ERRO-
Pol. decollati Bernæ 1519. Franciſei Davidis.
Valent. Smalcii Duringi. Chriſtoph. OfHecodi, To. Sons-
Petri Stratorii. Leo Abbat. Theophil. Nicolaid.
Proſper. alii. Conf. opera Socin. VVolzog. Schlichting. Crell.

Valentin. Gentilis Campani Conſentini Nea
Fauſtii Socini Itali. Senenſis.

meri Pirnenſ. Mich. Gittichi Poloni.
Andr. Radec, Gratian,

§.28. Eum Eccleſiæ miniſtrum non poſſe alios ſalubriter

Qud deniq; caro Chriſti AD ESSE NTIAM ſacro ſanctz v
TRINITATIS pertineat. ñ
II. Minifterium, G§. 23. Quòd miniſterium Eccleſiaſticum, hoc eſt, Ver-
vanum. bum Dei prædicatum & auditum, non ſit mecdlium ſeu in-

a

is

U
G
tum .
conde
CAN
Ppini
unam
ſonis
tasel
ſtatis
tione
8601

„

ppr.

4pol

repu
ertor

omumn
nunt,
eum,

: ſecd

4l.

i⸗
⸗

N .Uð

—=

tum quoad Verba, tum quoad ſe ntentiam, repudiant atque

.

78”89⁰
“ Franc. Pucei Fili.
BP-R RO R E S NOVORVM ñ. Iual. Oſiand.
N cent. 16, p. 1592.

Reſicimus & damnamus etiam hos Antitrinita- Cent. Crauer,

Scherzer. Colleg.
riorum blaſphemos errores. Antisoc. Oſtero-
Uôd Antitrinitarii aliqui vetera, & in Eccleſia Chriſti I.) di, Socini,
approbata Symbola, Nicænum & Athanaſianum, Crellii, Schlich-
ting, VVolzogen,
condemnant. Quòd idem hæretici aſſerunt, non eſſe uni- Dlrron dartee.
cam tantüm æternam divinam eſſentiam, Patris, Filii, &
Spiritus Saneti ſed ut tres ſunt diſtinctæ Trinitatis perſonæ
(Vvidelicet, Deus Pater: Filius, & Spi ritus Sanctus) ita etiam
unamquanque perſonam habere diſtinétam, & ab aliis per-
ſonis ſeparatam eſſentiam. Et alii fingunt, tres illas ſepara-
tas eſſentias (ut allas tres dqiſtinétos, & in eſſentiis ſuis ſe-

paratos homine ) einsdem efle potentiæ, ſapientiæ, maje-
2. . 1 —2. —R——— W 1 a 1-ſ„ — .
ſtatis, & gloriæ: all ver ſentiunt, tres illas perionas, ra- Adam. conditum

tione eſſentiæ & proprietatum, non effe æquales. martalem.
Solum batrem eſſe verum Deum-. II. Chriſt veniſ-
. 31. Hos OMNES ARTICULOS fimul, & ſi quid cum ſe, non ut pa-
ilis cohæret, aut ex iis conſequitur, rejicimus atque- eiatur, nil me-
damnamus, ut falſos, impios, hæreticos, verbo Dei, tribus raſſe. Bapti-
approbatis Symbolis, Auguſtanæ Confeſſioni, ejusdemque ſmum non præ-
Apologiæ, Smalcaldicis articulis, & Catechiſmis Lutheri ceptum-.
repugnantes. Et hortamur omnes pias mentes, ut hos Pradicaturo non
2 3 1 opus vocatione
errores damnent & execrentur: ſi modò ipſis animæ ſa- of ione.
. Mart. Steinbach

lus eſt cordi. 4 Alſat ſeßliam, Ju-
G. 32. IN CONSPECTU IGITUR DFEI OMNIPOTENTIS , & qicem mundi, In-
coram tota Eccleſia Chriſti quæ nunc eſt, & quæ ali- carnatum Sp. S.
quando in poſteritate erit, clara voce & diſertè teſtamur: Reſurteét. à eridi-

quòd declaratio illa noſtra, de omnibus commemora- co Makenheim
pago ad Rhenum

tis controverſis articulis, & nulla prorſus alia, revera 15 6z. sleidan Con.
. D dd 3 ſit tin. l. 1. P. 2. Dav.
Georg. Batavus ſe Meſſiam Fil. Dei natum e Sp. S. & Chriſti ſibi dato, majorem hoc & Joanne,
in ſe credentes ſalvari, ei do ctrinam fuâ imperfectiorem Baſiil. 1556. com buft. 1559. coatr. Ar-
neld. Hi’k Har. D. 2.16. 21.44. VVilhelm. Peſtel Feœminas ſalvari per jdannam Venetam. Paefſ.
1558. Ez. Meth. Longoſaliſſ. During, ann. r4 ſe Michael. verbum D. ſorigtum prædicatum
nihili Legem totam implere, Aquæ Baptiſ. eſſe rem Magicam, & S. Cœnam. Se geſtare carnem
ſe Immortalem eſſe, Vitam æternam, Reſurrect nihil. Jo. Nay lor Anglus, ſe FIl. D. Meſſan⸗
1657. Sam. Huber. Election, univerſal. 1593.

ſit noſtra doctrina, fides, & confeſſio. In ea per gratiam
Dei, intrepido animo coram tribunali Jeſu Chriſti compa-
rebimus: de ea juſto judici rationem reddituri. Contra
hanc declarationem etiam nihil vel occultè vel apertè lo-
quemur aut ſcribemus: ſed in ea, Domino nos bene juvan-
te, usque ad vitæ finem conſtantes perſeverabimus. In ejus
rei fidem matura cum deliberatione, in timore Dei, & no-

minis ipſius invocatione, propriis manibus huic declara-
tioni ſubſcripſimus eamque confirmavimus.
F IN 1S§F.

BAPIS T. ERRORES.
Scriptur. S. obſcurà, Iinperfectà. Suppleri Tradition has ad Remiffl. Pee-
cat. facere p. 308. 321.
Eection, Laicis negari.
Cenſui Converſio Liber. Arbitrium poſſe aliquæ.
Poſt lapſum Adæ vires Integras 290., 293.
Habere L. A. & Bonam Volunt. 290.
Poſſe virib. natural. omnia præcepta Dei ſervare 291.
Diligere Deum ſuper omnia, proxim. ut ſe ipſum. 291.
Ad bonum opus non requiti Sp. S. & ejus gratiam. 291. 637.
De hac dubitandum. 31.
Concupiſcentiam non eſſe beccatum. 294
Pecc. Origin. abuſive dici beccatum. 293.
Juſtification, contingere è merito proprio. 13. . .
B. O. meritor. & uſtiſicatoria, 1 ⁄ neceſſaria ad ſslutem 563. mereri nos
Remiſſ. Pecc. Dilectioae 129. .
Sacramenta Septem. Prodeſſe ex opere o eranto absque fide. 15.
Pœhitentiam Sacramentum, requirere Satisfaction. 296. meritoriam, z94e
Tres Partes. 294.
Pan. & Vinum in S. Cœna transſubſtantiarzi. 302.
Laicis unam ſpeciem ſuſſicere. 2. 302. 514.720. 721⸗
In Miſſa ſacri fcari C. 2,. Nil opus bono propoſito. 290.
Otdin. Eceleſ. Conjugium, Conérmar Baptiſati, Unctica. Egtr. Sacramenta
Papam Caput, Sponiam Eccleſiæ, habere Jus in cœlum Purgator. Infer⸗-
num 186., utriusque gladii. Jura omnia in ſerinio pectorisjoj. mundi
dominum 21.
Oælibat, clero neceſſariam 24. 306. 322
Monaſticam, meritoriam Juſtificationis, Remi ſionis 34. 32²
Votum par Baptiſmo 24.
Sanctos Iavocandos 256. Jejunia Merigoria.

Purgatorium martuor. eſte. 28t. Animas Juvari Miſſis, Bieemoſ. Jejun.
Precib. Balneis, Vigi liis, Septimis, Triceſimis, Anniverlaziis, Vulgari

Septimane, 281 Infernum locum Subterraneum.

¹

que
ſtate.

AD

of
C0

pr.
50

tatiam
Ompa.
Contra
rtè lo⸗
uvan.

nejus

eclata⸗

iſ ee.

jeti nor

,494

enta
lnfet⸗
aundi

un⸗
„ 7
ulgant

CATALOGUS
TESTIMONIORUM
CuüuM SCRIPTURX,
tum purtoris antiquitatis.
Oſtendentium, quid utra-

que non modo de perſona deque divina Maje-
ſtate humanæ naturæ Domini noſtri ESU CHRISTI
evectæ ad dexteram omnipotentiæ DElI,
tradiderit,

ſod etiam quibus loquendi formulis

A D. Mart. Chemnitio & D. Jac. Andreæ Brunfvvigæ colligitur & additur
pPoſt Subſcriptiones, eò quòd diceretur à multis Nopßæ Phiaſes litro Con-
cordiæ contineri in Artic. de Perſond C. Conſenſu Elecor. Sax. & Bran-
denburg ut convincerentur illi logo dedali e Patribus. Permiſſum a. eſt
primò omnibus Catalogum hunc vel ante vel poſt Subſcriptiones pro-
ponere, nee quisquam ad ſubſcribendum ei coactus, D. Polycarpus Ly-

ſer. cont n Daniel. Hofman. ann. Uo7. Hutter. Gonc. Concord. c. 19. coni s
Hoſpin.

,
lguen
d ant
bye
/
alili
1 I
tanſa
Au,
C,
egle
vecue
ſacye
mjßi.
un,

8

ð

AD CHRISTIANUM

UM LIBRUIM CONCGORDIE, yræ-
ee Slertim articulum de Perſona Chriſti,
R NN hac calumnia deformare non perean-
eur nonnulli, quod a phraſibus & mo-
W loquendi, veteri ac puriori Eccleſiæ
BBR arqne Patribus orthodoxis rereptis 6
approbatis recedende, nopas, peregri-
nas, proprio arbitrio excogitatas, inuſitatas & inauditas

loquendi formulas in Eccleſiam invehbat ; teſtimonia ve-

rò antiquiſſimæ Eccleſiæ & Patrum, ad gug in boc ipſo li-
bro provocatur, eidem inſeri, nimis longé futurum ſit,
quæ peſtea Illuſtriſſimis aliquot Electoribus & Principibus
exbibita ſant ,. ſingulari diligentia excerpta & conſigna-
ma IUdes, recte & ſolidè infermandi Chriſtiani Lectoris
cauſa, mediocris eorunm cumulus eertis capitibus diſtin-

bius, ad ecalcen, libr; zdjeltus e , ande i cegnvſiere fa-

.

cilè erit, in modo nominate libro, neque quod ad res,
neque quod ad phbraſes attinet, id es, neque in doctrina,
neque in ſermonis genere quicquam innobatumn, ſed cùm

ſacræ ſeripturæ, tam peteris atque parioris Bccleſie de boe

myſterio tam doctrinam, gqudm loguend,: Vormam reten-

am at que uſurpatam eſſe 2.

Ic primò, quod liber Concordiæ in articulo de Unitte
Perſonæ & Diſcerimine duarum natumrum in Chrifto, ea-
ͤpumque centialibus propriemtibu, veteris ac purioris
D. d d Eccle-

4

Caranza bepe?21.

Luth. T. VI I. 7.

Ger. f. 257.

abis A. EC, 4 5 .
Caranz. p. 250.

794 APPEND IX
Eccleſiæ, batrum ejusdem & Conciliorum doctrinam & ſer-
monem imitetur, aſſerendo nimirum »non duas perſonas
Chriſti, ſed unum Chriſtum, & hanc perſonam in duabus
diſtinctis naturis ſubſiſtentem, divina ſcilicet & humana,

non divulſis neque confuſis, aut una in alteram converſa,

ſed ita ut utraque natura ſubſtantiales proprietates ſuas re-
tineat, neque in omnem æternitatem easdem deponat, &
unius naturæ proprietates eſſentiales, quæ toti perſonæ re.
te & verè asſcribuntur, nunquam fiant alterius naturæ
idiomata, id oſtendunt ſequentia veterum puriorum Con-
ciliorum teſtimonia,
§. 2. In Epheſino Concilio Tom. Concil. 1. pag. bob. Can. 4. Si
quis voces Scripturæ de Chriſto in duabus perſonis vel ſub-
ſiſtentiis dividit, & aliquas quidem velue Homini, qui præter
PEI VERBVM ſpecialiter intelligatur, aptaverit, aliquas ve-
rò αιOwſuam dignas DEO, ſoli DEIPatris Verbo deputaverit.
anathema fit.
§. 3. Canone y. Si quis audeat dicere: hominem Chri-
ſtum eheophoron, ac' non potiuùs Deum eſſe „tanquam Filium

per natumm, veraciter dixerit, ſecundum quod Verbum ca⸗

rofactum eſt, & commanicarit ſimiliter, ut nos, carni & ſan-
guini, anathema ſit: B
§. 4. Canone 6. Si quis non confitetur: eundem CHRI-
STUM DEUM ſiwul & Hominem, propterea qudàâ Verbum ca-
rofactum eſt, ſecundum Scripturas, anathema ſit.

§. S§. Canone i2. Si quis non confitetur, Dei Verbum paſſum
carne & crucißixum carne, & mortem carne guſtaſſe, factumque

primogenitum ex mortui, ſecundum quod Viz & Pivificator

eſt, ut DEUS, anathema fit.
H. 6. Et decretum Chalcedonenſis Concilii citante Evagrio

Luth. Le. J. Ger. ih. 2. cap. 4. ſic habet:

F 2xt. de Eid. Hift.

Ac V.e p. g7.

Enouο zνταννν οα Aου αοααα νς z 2 dows
ααàο+ε1ιο , ,9 ν*ν0νινι Iαιπι X&‿o, α αι°⁵ α
gruu αdαv doιοd, 7οααπ &, 9sn, 2) -
Aciov 1αdaοαο &ν αονοναννν.à αο α“0ιαααπ drpbowoν aαα
70

7 M.

yl 2
WW
i
ol 0

deEer Mu

Ha N

Aaus

wheus
7500
roW
10n ue
„
hahen

1
GI

Kran
Atat
Mine
ſtanti.
lenne
ſem ar
AN
pter
Penitt
dem
Nitum

1in
Tarüd
ate v
(Ulktre⸗

pDE CHRISTIHOMINIS MATESTATZI. 795
70 dντον νν „— nν&.ς oαα , 0&αο1τα α½
a zaναν rl 9sαν, h οποατιαν τανωυe§ꝝ rl Üνν⅓⅜
maz, ar ανο οπι αιι Xα*ρνς ‿αà0en.âοιI, . we Aιαοαο
6e & u ρ Jesνν αdα l Reoe. απυ.Nb 0
“ ονο το dντοσι ααhς αα 2&ε r iaαεααανρονυ

ex Maghas n cρ εινι 9rzoτνι, uaα r α Adροναατ

5"a α doro“ Ino‿ Xesνν ασo νιονιωνισbαι, & % ã bροvu
„ „ „ 27 „ 7 * 1 27 .
dοαννυτιο àανον,. àäοαα ας, a νιÿν αναRS 0νσ ο⁵
απ πς τ£— Oτ αPogαρ νρννaeαοας &α α Sαοπααν½

oναοαναα & oοα v 10,α α Hναρν ροιιος αα eis *

„ ₰„

7οπι αα αα απνονιν ουαπαιιναοο, Sr eig °
zoνπν αροαoHα⁵ονο dαοαοαιοαà‿ρονν, α„Sr αα r0 duro
/ αιορ εαX οπο, αα νςνεNοο Iασπ Xes, cadaeg
Aανσνοαùο τπο„νſrτl, à& A uνααο Xρo αιαιο
õü

Sequentes igitur ſanctos Patret!

Confitemur unum & eundem Filium,; Dominum no- Tom. j. Concilio-
ſtrum IäSU1 CHRISTVUM, eundem perfeltum in Divi-unbes- 4*

nitate, & perfectum in Humanitate; verè Deum, & verè ho-
minem, eundem ex anima rationali & corpore, conſub-
ſtantialem Patri ſecundum divinitatem, & conſubſtantia-
lem nobis ſecundum humanitatem, per omnia nobis ſimi-
lem absꝗ; peccato, ante ſecula quidem genitum ſecundum
divinitatem, In extremis autem diebus ipſum eundem pro-
pter nos & propter noſtram ſalutem ex Maria virgine Dei
genitrice ſecundum humanitatem genitum, unum & eun-
dem JESUM CHRISTUM Filium & Dominum unige-
nitum, in duabus naturis inconfusè „incon vertibiliter, indi vi-
52%, inſegregabiliter cognitum, nequaquam differentla natu⸗-
rarum ſublata propter unionem, ſed ſervata potius proprie-
tate utriusque natutæ & utraque in unam perſonam con-
currente, non velut in duas perſonas diſpertitum aut divi-
ſum, ſed unum & eundem Filium unigenitum Deum Mer.
bum

Abſtraltum pro

concréto.

Bin. d. lI. n. 4.

Bin. d.l. n. F.

796 XAIP P ENID I X

bum & Dominum JIESUM CHRISTUM, quemadmo-

dum olim Prophetæ & de ſeipſo Chriſtus ipſe nos docuit,

& Patrum nobis tradidit Symbolum.

§. 7. Iimn etiam decima Epiſtola Leonis Syrodie 4 4 Flavi anum

6.7. f. 92. loquitur: Salva proprietate utriusque naturæ, &

in unam coëunte perſonam, ſuſcepta eſt à Majeſtate humi-

litas, à virtute infirmitas, ab æternitate mortalitas, & ad re-
folvendum conditionis noſtræ debitum, natura inviola-

bilis naturæ eſt unita paſſibili, ut'unus & idem mediator

noſter & mori poſſet ex uno, & mori non poſſet ex altero.
§. 8. Item cap. 4. F. 9,. Qui verus eſt Deus, idem verus eſt
homo, dum invicem ſunt & humilitas hominis & altitudo
Deitatis. Sicut enim Deus non mutatur miſeratione, ita ho-

mòô non conſumitur dignitate, agit enim utraꝗ; forma cum
alterius communione, quod proprium eſt, verbo ſcilicet o-

perante quod verbi eſt, & carne exequente, quod carnis eſt.
Unum horum coruſcat miraculis, alterum ſuccumbitinju-
ris. Deus eſt per id, quod in principio erat Verbum, & De-

us erat Verbum, per quod omnia facta ſunt. Homo per id,

quod Verbum caro factum eſt, quodque factus eſt ex mu-
Here. Item propter hanc unitatem perſonæ in utraque na-

tura intelligendam, & Filius hominis legitur deſcendiſſe de

cœlo, cum Filius Dei ex Maria virgine carnem aſſumſerit.

§. 9. Er rurſus csf 9;. Filius Dei crucifixus dicitur & ſepul-

tus, cum hæc non in ipſa divinitate, qua conſubſtantialis eſt

Patri, ſed in naturæ humanæ ſit infirmitate perpeſſus, &c.

S. 1o. Hucusque verba utriusque Concilii Epheſini &

Chalcedonenſis, quibus cum reliqui fanéli Patres omnes

conſentiunt. è
§.. II. Et hoc ipſum hactenus eruditi in ſcholis noſtris
verbis Abſtméti & Concreti indicare & declarare vo
ad quæ hic liber etiam paucis verbis reſpexit, quæ verba,
quemadmodum hæc omnia optimè norunt eruditi, in ero
& genuino ſenſu, neceſſariò in ſcholis retineantur oportet.

*in lib. Conco- §S. 12. Concrem enim ejusmodi vocabula funt, quæ nee-

diæ.

guam Chriſti perſonam deſignant, ut Deu, Homo.

Abſtm-

gy vere
erprirn
Conerea
ram dic
Ajrimita
ſ. 14
unius
alterius
Obrem
Huwan,
dioma
vehlet:
his logt
tollatun
tor A
y
Cporte.
eusde⸗
tates ſi
N
Lopro
mum N
nionen
alter
dedar
Ppartel
excog
DIII
Wäre,
Deve
Tum
(ere
kgunr

eros et

laltucko

itaho.

da cu

ſlceto.
mnjs et.
irinju.
Kbe-
petid,
EXIII.
e.

alis eſt
,8.
VEs

nerunh⸗
V erbe⸗
iuven

Me.
NRm.H
S,

——-

⸗

DE CHRISTI HOMINISMXATJESTATE. 797
da verò ſunt nomina, quibus naturæ in perſonzg CHRISTI
exprimuntur ,Ut divinitas bumanitas. .
§. 13. Secundum quam diſtinctionem recétè dicitur in
Concreto, DEuS eſt homo, bemo eſt DEus. Contrà, perpe-
ram dicitur in Abſtracdto, divinitas eft bum anitas, bumanitas eſt
§. 14. Eadem eſt ratio Eſſentialium idiomatum, ita ut
unius naturæ idiomata de altera natura in alſtracto, quaſi
alterius naturæ idiomata ſint, prædicari nequeant. Quam-
obrem falſæ & erroneæ locutiones fuerint, ſi quis dixerit:
Humana natura tſt omnipot entia, éeſt ab æterno; ſicut neque ipſa
Idiomata de ſe mutuò prædicari poſſunt, ut ſi quis dicere
vellet: morzlitas eſt immortalita, & contrà; propterea quod
his loquendi formulis diſcrimen Næturarum & Proprietatum
tollatur, eædem confundantur, una in alteram converta-
tur atq; ita earum fiat exæquatio. =
§. 15. Cum zutem non tantùm ſcire & firmiter credere
oporteat, a ſſumtam Humanam naturam Chriſti, in Perſona
ejusdem & ſubſtantiam & naturales atq; ſubſtantiales proprie-
tates ſuas in omnem æternitatem retinere; ſed etiam pluri-
mum momenti habeat, ac ſumma conſolatio Chriſtianis in
eo propoſita ſit, ut ſecundum revelationem Sacræ Scriptu-
turæ agnoſcamus, & indubitata fide amplectamur ſum-
mam Majeſtatem, ad quam natura illa Humana in & per U-
nionem Hypoſtaticam verè & re ipſa evecta, & cujus perſo-
naliter particeps facta eſt, quæ in libro Concordiæ copiosè
declaratur: Ideò ut ſimiliter quisq; videat, etiam hac in
parte libri nominati non nova, peregrina, ab hominibus
excogitata & inaudita dogmata & phraſes in Eccleſiam
DEIInvehi, ſequens Catalogus teſtimoniorum cum Sscri-
pturæ, tum Veterum purioris Eccleſiæ doctorum, præci-
pueè verò eorum, qui quatuor Oecumenicorum Concilio-
rum anteſignani & directores fuerunt, quomodo illi hac

de re locuti ſint, dilucidè oſtendet.

§F.16. Suntq; teſtimonia illa, quò faciliùs ea invenire & re-
tius intelligere le ctor poſſet, in certa capita diſtributa, quæ
ſequuntur. rimum

795

AFTFTE N D 1
I.

Primum Sacras literas, perinde atg Patres,
loquentes de Majeſtate, qam Humana natura Chriſti per
Unionem Perſonalem accepit, ati verbis“ Communicatio-
nis, Communionis, Participationis, Donationis,
Traditionis, Subjectionis, Exaltatio-
nis, Dari, &c.

Dan. 7, j. Ecce in nubibus cœli quaſi filia bomini ve-
niebat, &c. & DEDIT ei poteſtatem, honorem & regnum:
poteſtas ejus poteſtas æter1na.–
Johan. 13, 3. Sciens quia omnia DEDIT ei Pater in
manus.
Matth. II, 26. Omnia mihi r8RADITA ſunt à Patre meo.
Matth. 28, 18. Data eſt mihi omnis ?oTESTASin cœ-
lo & in terra.

Philip. 2, 9. DONAVIT ei nomen ſuper oMNE no-

men, &c.
Epheſ. , 22. Omnia su sECIT fub pedibus ejus.
Pſal. 8, 7. I. Cor. 15, 27. Hebr. 2, 8. Phil. 2, 9. Propter
quod DExus EXALTAVIT ipſum.

Eafliu⸗ 2owò*&. 8.X. . .

ANA v& ει⁵ anο ειτοααπ α ( Xρ⅜) 10 Abαναοαα

z& 'g 7 9uyrs ασαεατ&ααπωαιαιε. α re Aε α eâ* ονα²⁰

oA²αιοα τιανναασνοοααανανν αρ α r Sror ετρτιαρι X„

arrezaαανααιαεν£.

Sed illa quidem 4ſeipſe communicans (ρ bomi-
si, hæc verò à mortali ipſe recipiens. Item, mortali quidem
potentiæ divinæ fubminiſtrans, à mortali veròô ipfe non
contra in partem aut communitatem adductus. .
Tgrov aντ+ (roοναυιαντοσ sNα rn α α ννυuυ Conc
AS, &α ri e& sτωτ α Kan οααι Hτu²τι ααοαονιοαιαι

a Eα.

Hunc

dͤ
Punen

habet,

munuita

407ú

Atbe

(aroſa

bum in

Wand e

Verbie
Ty

Sa de
lek⸗
7 M
en
CAX
datur
glori⸗
ſtem,
nition

0

Cut

quol
let fu

T
n
CEÜ
Matur.

hocv

ere
1

Ar,

ſizer

catio⸗

,.

nun..

ter in

us.

. opler

N.
4Rα

bont⸗
ciden
ſe nn

40.
Hun

in e.

Hunc ipfum inte
habet, atq; ad digni

TI KO MHINITS MAYESTATE. 799
rim ad illius vitæ æternæ, quam penes ſe
tatis in divinitate ac beatitudine com-
munitatem aſfumens. SJ
Athanaſius in Epiſtola ad Epidetum: Non enim Verbum,
caro fa ſtum eſt, ut Deitati aliqua acceſte fieret, neq; ut Ver-

DE CHEHRIS

bum in meliorem ſtatum reduceretur. Magis verò ipſi Hua-

manæ noturz atce ſſia magna faäëta eſt ex communione & unione
Verbi ad humanam naturam. usναR„ οοα.

Epiphanius hareſi. 69 pag. 344 AnAerτ ααςιαιMα.
Glas S. õ lvτιων1τwςια α νι7νοςεο
c αςHaαν, 3ραν παπυαπεαα T Osor S, T riατς α
Sαονντααα ασαR õ jv u &Xαε 5 gab aτ aρς=
ie, sταπα Xαραυα ει Gννινsοαι 7τ * sXο

ex noſtro genere erat, transforma-

batur in gloriam (in transfiguratione) inſuper acquirens
gloriam Beitati, honorem, perfectionem & gloriam ccœle-

ſtem, quam Caro ab initio non habebat, ſedi di eam in cou-

nitione ſcilicet D E1 Verbi accepit.

Caro, quæ ex Maria &

Cyrillus lib. 5. Dialog-
Chriſti? Et reſpondet: ſecundum unionem um vivente Verbo;
quòd & ſuæ natura bona proprio corpori COoOMMUNIA ſo⸗

let facere.

Theosdoretus Epheſ. 1. * Quòd verò aſſumta ex nobis natu-

ra ejusdem honoris cum eo, qui aſſumſit, S1 PARTI-
CEPS, ut nulla videatur adorationis differentia, ſed per
naturam, quæ cernitur, adoretur, quæ non cernitur, divinitas,
hoc verò omne miraculum ſuperat.
Damaſi enu lib. 7. 7 66* ρbhoò*α. ris. cap. 7. Ka
aen uév (5 Sea Oαι 7αα*ααα dovnudzαν & αροαα

. . 9 . —
gradid¾Qoα, ν+sιρα αατα &αταατ ατι☚ rαι ααααν τα;

bor aiαατοννπ Divina gatura proprias ſuas excel-
lentas

Quomodo ergô vivificat caro

P. 114.

p. 736. 738.

800 A h P k, N bD 1 x.
lentias ſeu glorificationes carni c OMNMUNITGAT ſeu im-
Pertit, ipſa verò in ſe paſſionum carnis manet expers.

UMdem cup. h. dc) α‿ρα α ⅛ ⁄ſo, rτ α Aννοqäoνα
(zπ%οαι αατσρa ραναα 18ια ιſ rαασ εαα⁰ Sς αα.
, Svρνραιααασ* 2 79 So Av T91 Svεσενι,, ααα T5 duαα 2
aνρονιιπ ⁵ Nα Yag Xo, 9 S= aUτIι αα1τ— Joo
nas avrs &ναNαεν‿ςνοανι &. ανοαατα αννvα1τε
Deoryr. enτ ρ*ονν 2ροασ 7ταινvοοαν τπα Piuc ααν
5oäs
&* vαιαε ι£α ε‧ Xenkarigag. .
Caro operanti Deitati Verbi Co MuINICGAT, cum
quòd divinæ operationes Per corpus tanquam per orga-
num perficiantur, tum quòd unus & idem ſit qui divina &
humana operetur. Noſſe enim oportet, quòd, ſicuti ſancta
ejus mens etiam naturales ſuas operationes operatur, &c.
Et ſimul communicat etiam Peitati Verbi op eranti & guber-
nanti ipſa etiam intelligens, cognoſcens & diſponens to-
tum univerſum, non ut nuda bomimz mens, ſed ut DEo ſe-
cundum hypoſtaſin counita, & D E meni conſtituta.

Chbriſtum Majieſtatem illam in empore, neg
ſecundum divinitatem ſeu dipinam naturam, ſeg ſecun-
dum aſſumtam naturam, bel ſecundum carnem, ut Homi-
nem vel ut Filium hominis, bumanitus, ratione corporu
ſeu Haumanitati propter carnem, quia Homo aut
Pilius hominis , accepiſſe.

Hebr. 1,3. Facta purgatione peccatorum PERSEIPSUM,
ſedet ad dexteram Majeſtatis in excelſis.
Hebr. 2, 9. Videmus Jxsu M Propter PASSIONEM
mortis, gloria & honore coronatum „& conſtitutum ſuper

. omnia

ornin 0

5.

dextrisv

Daridp⸗

nis.

poteſtat
MINIS
4 .
04 &,
aibeur.
pturad
MANI!
non In
NITA
Cicitor.

0,k

N
erdn
tatem
UISSE
Dictg
Ned
NE S
te, ite
ge 2
E in
Nuac
(A)
leren

ſeuim.
eo.
eeen
47 )6.
dua?
4 4
Ooo.
.1
rosα.

(um
rorga-
VIna &
ſanctz
Ir, Ko.

guber.

nst.
20 ſe.

g
omi.
poru

“

N

per
nniaæ

DE CHRISTI HO MINIS MAIESTATE. 801
omnia opera manuum Dei, & omnia ei ſubjecta ſub pedibus

ejus Pſ.5, 5. Dan., . Att.2 3. Mat.Itiz. 25“,1S. Phil.2, 9.

§. 3. Lacæ 22,69. Ex hoc erit Filius hominis ſedens à
dextris virtutis DEl Epbh.t, 2t.
§. 4. Lucæ nzagz. Et dabit EI Dominus DEVS ſedem

David patris, & regnabit in æternum, & regni ejus non erit

finis.
§. 5. Toh. 4, 22. Dedit Filio habere vitam in ſe ipſo, &
poteſtatem dedit ei etiam judicium facere, quia FlLIVS HO-
MlINIS EST.
S§S. 6. Athanaſius citante Theodoreto Dialo. 2.
να. 8, Asà& ραν „απωο σσιαασναρα && r
aiοαντπüd υυen aunασAsν, & r“ Seνανα. Quæcunque Scri-
ptura dicit Chriſtum in tempore accepiſſe, PROPTER HV-
MANITATEM, dicit, non propter divinitatem.
§. 7. Athanaſius Oratione contra Arianos 2. & 4. Scriptura
non intelligit ſubſtantiam Verbi exaltatam, ſed ad HVMA-
NITATEM ejus hoc ſpectat, & propter CARNE M exaltari
dicitur. Cum enim ipſius ſit corpus, meritò ipſe VT HO-
MO, RATIONE CORPORIS HVMANITVS exaltari &
accipere memoratur, eò quèd corpus illa recipiat, quæ
Verbum ſemper posſidebat, ſecundum ſuam ex Patre dei-

tatem & perfectionem. Dicit igitur ſe poteſtatem ACCE-

PISSE VT HO MINEM, quam ſemper habet ut DEUS.
Dicitque (glorifica me) qui alios glorificat, ut oſtendat car-
nem ſe bhabere iſtarum rerum indigam. Acproinde CAR-
NE SUE HUMANITATIS hanc glorificationem accipien-

te, ita loquitur, quaſi ipſe eam accepiſſet. Hud enim ubi-pag. 250.

que animadvertendum, Nihil eorum, quæ dicit ſe accepis-
ſe, in tempore ſcilicet, ita ſe accepiſſe, quaſi non habuiſſet:
habebat enim illa, utpote ſemper ut DEVS & Verbum.
Nunc autem dicit , HVMANITVS ſe accepiſſe, ut⸗
CARNE EIVS IN IPSO ACCIPIENTE, in
poſterum ea ex carne illius in nos firmiter posſidenda tra-
derentur.

Eee L.8. TMdtem

APFPENDIX
J. 8. Wem de ſuſeopta humanitate contra Apollinarium pgaoο.
Cum Petrus dicit, IESUM factum Dominum & CHRISTVM
à Deo, non de divinitate ejus loquitur, ſed de HVMANlI-
TATE. Verbum ejus ſemper erat Dominus, neque poſt cru-
cem primùm factus eſt Dominus, ſed HVMANITATEM
ejus dhvinitas FECII DOMINVM ET CHRISTVM
Ac 296. =
§. 9. Iiem pag &t. Quxæcunque Scriptura dicit Filium
ACCEPISSE, RATIONE CORPORIS accepra intelligit,,
corpusque illud eſſe primitias Eccleſi?Z. Primum igitur⸗
DOMINVS SVVM CORPVS excitavit & exaltavit. Poſt-
hac autem wembra ſiti corpori. Quibus verbis Athanaſius
explicavit, quod paulò poſt ad unwverſam Eccleſiam etiam
ſuo modo accommodavit.
S. 10. BPBaſilius Magnus contra Ennomium lib. 4. Quod

g802

Dominus celebratur & accepit nomen ſuper omne nomen

PPil.2, 9. Item: Data eſt mihi omnis bPoteſtas in cœlo &
me ea gloria, quam ante mundum habui apuchte r,,. &c.
rlas &ναααααννπσν ααι ν α 1τ sααν ν vοσανα αι.

Hoc eſt: Ila intelligere oportet de INCARNATIONE, &

non de Deitate.
F u. Ambroſius lib.5. de Ede cap.6. Tom. 2. pag. 109 Didici-
ſti, quò omnia ſibiipfi ſubjicere posſit ſecundum operationem
utique Deitatis: Diſce nunc quòed SECVNDVM CAùk-
NEM oamnia ſubiedta accipiat, ſicut ſeriptum eſt Epheſi. Se-
cundum carnem igitur omnia ipfi ſubjecta traduntur.
HMem lib.y.eap.2 pag 99. Non enim DEVS ſuæ ſedis Apo-
ſtolis dat conſortium, CHRISTO ver SECVNDVM HV-
MANITATEM datur conſortium divinæ ſedis.
Er cap gag.os. In CHRISTO communis SECVN-
DVM CARNEM natura prærogativam ſedis cœleſtis meruit.
F. 12. Cbryſoſtomus Ebr. t. Sermone - pag 17.
7à3 ιαι αρααα ανιOα αο.οτιααισιν Aααιαααια

J5Xàο ss.
FK.z. Fe⸗

ℳ.

e

e,
aide
Aye

dg,

thron⸗
C(rW
fult,
paue
Uen

D
Guan
gur
ſch

teg
MA
Cdtn
ven

err

5½%

IANI.
ſt an.
TEM.
PTVN

Fium
Nlur.
Poſ .
naſins
etiam

10men
rifc;
„ X„E
,
N,K

e

gerul

DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. so/;
§K 13. Secundum CARNEM dicens: Et adorent ipſuns
awmes Angeli Dei Tom.4 Homilia 3 Pag. és).
S§. I4. Theophylactus Iohann.3 34. p 235. . Hναα
34a & râ Ydel e& aατοα νααααπιον Pater omnia
dedit in manum Filii IVXTA HVMANITAIEM.
§. I5. Oecumenius ex Chrylſoſt. Ebr 3. σ2S eοσα0
„W à 2 7 „ N 1 4 9 — e
/, HεαNο1τ ρααv. ,„ e& Onov α r0
iαο r αιο S. & 38& Asτι r0ν sapνα σα ναααια
ϑ 9ο aς τααι E10 „ ιNR α„απεν ανωα 57%
*ε s Pſ. 45. Et paulo poſt:
Ac nhen O rolr aS, αα Cα dsEia S. ααα
α, Aαοιννυ ταπσꝓ=z— & Pſ.t00,1.
Quatenus DEUS eſt filias, æternum habet thronum,
chronus tuus, inquit, Deas, in ſeculam ſeculi. Non enim poſt
crucem & pasſionem hoc honore ut DEVS dignus habitus
fuit, ſed accepit ut HOMO, quod habebat ut DEVS. Er
paulò poſt: Vt HO MO igitur audit: Sede à dextris meis.

VUt enim DEUS æternum habet imperium.

§8S. 16. Crillus lib. 9. Theſauri capg. Tom.2. pag. -lö. I 2
poteſtatem dominandi VI HOMO aſcendit.
Iem lib m.cap. 7. Gloriam ſuam, quam ſemper habuit
ut DEUS, ut HO MO petiit, nec quia gloriæ propriæ un-
quam expers fuit, hæc ab eo dicuntur, ſed quia in gloriam,
quæ ſibi ſemper adeſt ut D?O, PROPRIVM TEMPLVM
ſfubducere volebat.
Idem lib.a ad Reginas. Accepiſſe gloriam, poteſtatem &
regnum ſuper omnia, referendum eſt ad conditiones HV-
MANITATIS Dan.7, 13. L
8S. 17. Theodoretus in Pſal z. Tom. 1. pag. 242. Chriſtus.
cùm natura Dominus ſit ut DEUS, etiam VI HOMO uni-
verſum imperium accipit.
In Pfal. I10, 1. Tom.! pag.242. Sede à dexteris meis, HVMANI-
TVsS hoc dictum eſt, ut enim DEUsS ſempiternum habet im-
perium, ſic ut homo accepit, quod ut Deus habebat, ut HOMO
„ J Eeer igitur

84 APPENDIX
igitur audit: Sede à dextris meis, nam ut DEVS ſempiternum
habet imperium.
Idem Ebr. i. Tom.2 pag. 54. Chriſtus ſemper accepit ab An.

gelis cultum & adorationem, erat enim ſemper DEVS, jam,

aqutem adorant ipſum etiam at HOMINE M.

§. 8. Leo Epiſt. 22. Fol gg.trabtans locum Epheſ.nar.inquite

Dicant advwerſarii veritatis, quandto omnipotens Pater, vel
ſecundum quam NATVRAM, FILIUM ſuum ſuper⸗
OMNIA evexerit, vel cui ſubſtantiæ cuncta ſubjecerit?
„ Deitati enim ut creatori ſemper ſubjecta fuerunt. Huic ſi
„ aldita poteſtas, ſi exaltata ſublimitas, minor erat Provehente,
„ nec habebat divitias ejus naturæ, cujus indiguit largitate,
„ ſed talia ſentientem in ſocietatem ſnam Arrius rapit.
Idem Epiſt. 5z. Fol. az. Licet Deitatis & humanitatis in
Chriſto una prorſus eademque perſona, eraltationem tamen
& nomen ſuper omne nomen ad eam intelligimus pertinere for-
mam, quæ ditanda erat tantæ glorificationis augumento.
Non enim per incarnationem aliquid deceſterat Verbo, quod
ei Patris munere redderetur. FORMA autem SERVI hu-
mana eſt humilitas, quæ in gloriam divinæ poteſtatis ERE-

CTA eſt, ut nec fine homine divina, nec ſine Deo ageren-

tur humana.
§. 19. Vigilius lib. y contra Eutychen: Divina natura non
indiget honoribus ſublimari, dignitatis Profectibus augeri,
boteſtatem cœli & terræ obedientiæ merito accipere. SE-
CVNDVM CARNIS NATVRAM igitur illa ADEPTVS.
EST, qui ſecundum naturam VERBI horum nihil eguit
aliquando, nunquid enim poteſtatem & dominium crea-
turæ ſuæ conditor non habebat, ut novisſimis temporibus
muneris gratia his potiretur? V
6. 20. Wicephorus lib.t. cap,z6. Fol göô Chriſtus à diſcipu-
lis in Galileæ monte conſpicitur, & ibi à Patre ſummam po-
teſtatem cœli & terræ ſibi IVXTA HUMANITATEM, ſci-
licet traditam eſſe confirmat.

III. Cum

.
n

Per
41l

Mri
bibi⸗

Gat

con

W

N/
R

10

D PDE CIHIRISTI HOMINIS MAIESTATK. 805

Cum ſacram ripturam, tum ſanctos vete-
ris & purioris Eccleſiæ Patres de boc myſterio etiam loqui

.

n

guit per vocabula abſtracta, hoc eſt, per ejusmodi nomina,
vel quæ expreßs naturam humanam in Chriſto deſignant, G&
ad illam in unione perſonali perſpiciunt, quòd pidelicet
cerit! ne perſs berſpiciunt, gue

natura humana talem Majeſtatem realiter & repera⸗

lie ſi
bente, cερ⁵τs ague usatut.
. F. t. Lo. 6. 1. CARO MEA eſt cibus, & SANGVIS
n. MEUS verè eſt potus, Qui manducat meam carnem, &—
men bibit meum ſanguinem, habet vitam æternalm.
ſor⸗ 1 Io. 1,7. SANGUIS IESU CHRISTI Filii DEl, emun-
nto. – dat nos ab omni peccato.
nd Ebbr.g ig. SANGUIS CHRISTI, qui per Spiritum
u. ſanctum ſeipſum obtulit immaculatum DEO, emundat
Mr. conſcientiam noſtram ab operibus mortiss
en. Mat. 20, 10. Accipite, manducate, hoc eſt CORPUS
m.ePum. Bibite ex hoc omnes, hic eſt SANGUIS MEUS
non novi teſtamenti. M
lri, S. Euſtachius, citante Theodoreto dialogo 2. p. 40.
. EeUερι& v/υ d goνRτνο⅜âνvu⅛ααρ”Qëραν duo'νανασραααιαιαα ρρ
Vy8 A/αν α αυριονο M απdIειX1â τπα gora ν .ναατιο 216
dit aA &α HOs & dο òtνρα Col. 2, 9.
ter. Huic igitur prædixit fore ut ſederet (Chriſtus homo)
zs in throno ſancto, ſignificans ſeſſurum eum in eodem thro-
no cum diviniſt. Spiritu, propter DEU M inhabitantem in
u— kiüipfſo inſeparabiliter. .
90⸗ R Idem apud Gelaſium: HOMO CHRISTUS, qui pro- 1.
ſ. fecit ſapientia, ætate & gratia, rerum univerſarum impe-

rium accepit.
Idem ibidem. Chriſtus ipſo corpore ad proprios venit A-
poſtolos Mat. 25,15. dicens: Data eſt mibi omnis poteſtas in cœlo &G
S Eee 3 in ter-

806 APPENDIX
in terra, quam poteſtatem accepit EXTRINSECVS TEM-
PLVM & non DEUS, qui templum illud præcipua pulchri-
tudine æcdlificavit.
§. 3. Athanaſius de Ariana & Catholica confeiſione DEUS
non eſt mutatus in humanam carnem vel ſubſtantiam, ſed

in ſeipſo, quam aſſumſit, glorificabat naturam, ut humana in-

firma & mortalis caro atque natura divinam profecerit in
GLORIAM, ita ut omnem poteſtatem in cœlo & in terra ha-
beat, quam, antequam à Verbo aſſumeretur, non habe bat
DMat. 25., IS.
Idem de ſuſcepta humanitate contra Apollinarium pag. e.
Paulus Philipz. de TEMPLO loquitur, quod ſt CORPVS
Junm⸗ Non enim qui altisſimus eſt, ſed CARO exaltatur,
& CARNI SVE dedit nomen, quod eſt ſuper omne nomen, ut
ſéilicet in nomine IESV ſtetctatur omne genu, & omnis lingua con-
Eiteatur, quòd IESVS CHRISTVS ſet Dominus in gloria Patris
Phil. z,y. Et addit regulam generalem: Quando Scriptura
loquitur de glorificatione Chriſti, de CARNE loquitur-,
quæ percepit gloriam. Et quæcunque Scriptura dicit ac-
cgepiſſe Filum, RATIONE HVMANITATIS illius, non di-
vinitatis loquitur, ut cum dicit Apoſtolus, quòd in Chrißo

habitet omnis plenitudo Deitatis corporaliten, Plenitudinem ik-

lam IN CARNE Chriſti habitare intelligendum eſt Col, g.

Idem citante Theodoreto dialogo 2. Tom. 3. p. 286.

— 2 . Cc. 2 — —
K& S Cas Js S „εS: &Hτιτο XοιMοννiιππι AsXι απα. Item: v

αια roivun 55α⁷ AS*, zο Jebicοαν 23 Pſ. 100, 2.
Corpus eſt, cui dicit Dominus: Sede à& dertris meis.
Athanaſius de Incarnatione, ſicut citatur apud Cyrillum⸗-

in defenſione Anathematiſini F. Et in libro de recta fide ad Regi-

nas „ Si quis dicat inadorabilem Domini noſtri carnem=
ut hominis, & non adorandam ut DO OMINI ETDEI
CARNEM, hunc anathematiſat ſancta & Catholica Ec-
cleſia.
Lemn, Quæcunque Scriptura dicit, Filium accepiſſen,
RATIONE CORPORIS accepta intelligit, corpusque ha
Eule

eriat
divind
terur
tem
le, g

dife

m.

chri-.

NS

na ir-

rit in
ta ba

bebat

.e.
RPVS
atun,
1, ut
4 ℳ.
utri
btari
⸗,
A-
nd⸗
Nriſ⸗
lE
ſr
1170

El
.

2

id
ſe

DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE.,. 807
eſſe primitias Eccleſixæ. Primum igitur Dominus ſuum cor-
pus excitavit & exaltavit, poſthac autem & membra ſui cor-
oris.
1 §F. 4. Hilarius lib. 9. pag. lo3. Concre. pro Alſtralto. Vt ita ho⸗
molES VS maneret in gloria DEl Patris, ſi in Verbi gloriam CA-
RO ESSET VNITA, & gloriam Verbi caro aſſumta teneret.
5F. y. Euſibius Ewiſſenus, in Homilia feria ſexta yoſt Paſcha:
Feria 6. Paſchatos in Homiliis ; Patrum,pag.297.. Qui ſecundum

divinitatem ſemper ſimul cum Patre & Spiritu ſancto, omniũ

rerum poteſtatem habuit, nunc etiam ſecundum humanita-
tem omnium Rerum POTESTATEM accepit, ut HOMO I1-
le, qui nuper paſſus eſt, cœlo & terræ dominetur, quin hic &
ibi facit, quicquid vult.
§. 6. Gregorius Nyſinus citante Theodoreto dialogo z.
T5 sià Sy 78 9es& hρα. ic 8“ Oνοd z rοαττιν 6°
μ¼ ; 71ε 2 dr „ en 2 õ 1 Ro
— vE 7 ‚— ,„. .
eoα ₰εισνοα SO; 2R uuανε Seo Wοnα.
Jara, bis ν 76S aραπιοα Aga & A e vaæbναα
M¹. αναο α* νσ☚S αXουανο αρααρ, S*
rl &ασααυTn bαταοι ανρ 216 r& oiα αααν
gisνσ aα , 4 RXàα 1Iuι 1 τ τνι ι ο LnX
è sνρννsl¶a μ Acl. 2,32.
Et paulò poſt: n d*ραr sν wοραa nταν *
muy i“ vτπνιαν l, 5ν αναα, ει & rà& rrαανâα Pbο„
90 5 Xale &ε α οιsτυα 2* , abm ro sraαααννι
e dom, aàαααοeα 7S 1oν m‿αςυà ο1α α
&Sαα² Hoc eſt:
Dextera igitur Dei exaltatus (Altor. 2, 55.) Quis igitur
exaltatus eſt? humilisne an altisſimus? quid autem eſt hu-
mile, niſi bamanum? Quid verôò aliud præter divinitatem
appellatione altiſimi ſignificatur * At Deus exaltatione-
non indiget, cum ſit altisſimus. Humanam igitur naturam
exaltatam eſſe dicit Apoſtolus, exaltatam verò quia Do-
minus & Chriſtus factus eſt (bomo.) Non igitur æternam
eſſentiam Domini verbo, (Vecie,) exprimit Apoſtolus, ſed
Eee 4 humilis

808 AbPPENDIX =

humilis naturæ evectionem, ad ſummam celſitudinem, vi-

delicet ad dexteram Dei. Er paulò poſt: Quia dextera Dei,

fabricatrix omnium rerum, quæ eit ille Dominus, per,

quem omnia faéta ſunt, & ſine quo mihil eorum quæ fa-
cta ſunt, ſubſiſtit, hæc ipſa unitum ſibi hominem ad pro⸗
priam extulit celſitudinem per unionem.
§. 7. Baſilius Magnus contra Punominm libro 2. pag. 661.
Kugio“ αN *6 α τοαιε 7τd—r—- να Iσ⅝ναaααςαα
ασα1 7 ins Oots, Aoνοννν ααρ 7 2ατιαινιον aαιωα
. , — . 2 „ .
ραενο ατ ροναιιτεαρεανε⁵— Act. 2, 322. C. , 3.
Et paulò poſt: αι½ τα ανπioονι ου õ
& αραι1⅓α ανοαα αα1εντια 2 6*bkα sασοοααα As ve W/ ααα
ατι0 τατπαιαα doms & c. 14
Petrus Acter. zge. inquit: Deminum & Chrißum ſecit Deus
bunc leſun, quem por crucifxiſßis, demonſtrativa voce hu-
manæ & omnibus viſibili ipfius naturæ palàm propemo-
dum incumbens ſeu inniten+s Ei paulo rate
Quamobrem inquiens, quòd Deus Dominum & Chriſtum
ipſum fecerit, principatum & dominium ſuper omnia à Patre
ipſi commicum dicit. =
§. 8. Epiphanius contra Ariomanitas pag. 327.
TSlov mv In&o, *sανιαςυυde«ςαdααα ρααα„n , bανααοα.
2 α oιονο„Hτ οαπι ατaρασαο νι½, Qα uusvabn
l WXgτοεορνοια⁰
Mæsas &7% Pe, * & sri ααυαινον.
Haoc eſt: Hunc igitur leſum, quem crucifixiſtis, ut ne
relinqueretur ſancta in carne diſpenſatio, à pasſionis ex-
perte & increato Verbo, ſed couniretur ſupernè increate
Verbo, Quapropter & Dominum & Chriſtum Deus fecit, id
quod ex Maria conceptum & Deitati unitum eſt.
5S i. M NaLA4
Quia Petrus Act. 2. addit: Hunc IESVM, quem cruciſiziſtis &c ſi⸗
gnificat Domini INCARNATIONEM :ͤ & manifeſtum eſt, 2VO0OοD
DE CARNE dicit, quapropter Dominum & Chriſtum Deus fecit id;
quod ex Maria conceptum & Deitati unitum eſt.

/

.-9. Aulras

– —

DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 809
g. 9. Ambroſius libro z. cap. 12. de Spiritu ſanéto Tom. z.
pag 1s7. Angeli adorant non ſolum divinitatem Chriſti, ſed
S&& SCABELLVM PEDVM ejus Pſ. 96, S. 95, Ebr.1,ö6. Et,
e poſtea, illam terram Propheta dicit adorandam, quam Do-

IUmo., minus Jeſus in carnis aſſumtione ſuſcepit. Itaque per ſca-
ellum terra intelligitur, per TEBRAM autem CARO
G. Chriſti, quam hodie quoque in myſteriis adoramus, &
u. quam Apoſtoli in Domino IESV, ut ſuprà diximus, ado-
α rarunt.
F. S.. 10. Augtſtinus de verbis Domini Sermone yS. Tom. 10,
e, EPg.217. si Chriſtus non eſt natura DEUS, ſed creatura, nec
LCcoiendus eſt, nec ut DEUS adorandus: Sedillii ad hæc re-
Pplicabunt & dicent: Quid igitur eſt, quòd CARNEM ejus,
Qquam creaturam eſſe non negas, ſimul cum DIVINITAT
1He acdoras, & ei non minus quàm Deitati deſervis?
Du ð Idem in Pſ.gS, 5. Tom. 5. pag. Ilez. Adorate ſeabellum pedum ejus.

ein. Secabellum eſt terra, & Chriſtus ſuſcepit terram de terra, quia
caro de terra eſt, & de carne Mariæ carnem accepit. Et

fbun quia in ipſa carne hic ambulavit, & ipſam carnem nobis
e manducandam, nobis ad ſalutem dedit, Nemo autem
GARNEM illam manducat, niſi prius ADORAVERIT, In-
. ventum ergò eſt, quomodo adoretur tale ſcabellum pedum
Ga Domini, ut non ſolum peccemus adorando, ſed peccemus
ur non adorando. M

§. 1I. Chryloſtomus ad Heb. 2. p. 5. Kæl 28 +ſ+%

rolr⸗ .
utα &ρ Sa ννααναιν ρςρ νιαινςNααονnαο αααιααρια
tne. Auιανααα οεανιπιιςπ α a *αι.υàο 25αα⅞ äον α
2 — — . „ 3 „ — „
ex. 70, oc Die o Xe5ροροαα. 7 8°τσ°‧⁵α εααυ A.
eat QRov, Esα.ααρ. Ebr. 1,6.
‚id Magnum, admirabile & ſtupore plenum eſt, CAR-

NEM noſtram ſurſum ſedere & adorari ab Angelis & Arch-
angelis. Hoc ſæpe mente verſans, ecſtaſin patior &c. Mat.zt.

. 5. X — — X / .
c ſ. Mem 1. Cor. o pag.174. Tgo zo &ααι αα α Pazu,n§.
;* 9 d X KE N. „ 2 x.
09 αενο ςαυαπαοαια uαι νο & C. ρ σεπςνο dvw⁸νπιοπιν σ.

1;

4 / — 17
Ab&σρναεπιOς α ρνααRαποπταασννουονιν⁸
2 Eee 5 I. Cor-

*
* —

Sie APPENDIX
1. Cor. 10o. HOC CORP VS Chriſti in præſepi jacens,

Magi venerati ſunt &c. & àlongè venientes cum timore &

tremore multo adoraverunt Mat., F.
Idem apud Peosnem Epikft. g5. Cognoſcamus quæ natura
ſit, cui Pater dixit: Mto miéd Particenps ſeédis, Illa natura eſt, cui
dictum eſt: Terra es & in terram ibis Pſ.ro, 2.
S. i= Theophylaltus ex Chryſoſtomo in caput Matthzs pag. zt.
Ere i as aαυ.D ˙9 D&αας rναοαατιαHαα ονααιν 77
Os Aνοαα οαυααουν, & ,aααα ατν οα , .ν ANſXα
ρααaνανααuν ., Hοοα ngr, en sob αα wäon α
& gρ. α ε aνροντινα αου ᷑ερω mν vuy & X&ι-
5u αν πανινν Mat. 2cs, 1I5.
Quia HVMANA NATVRA prius condemnata, nunc
verò juncta DEO Verbo perſonaliter, ſedet in cœlo, & ab
Angelis adoratur, meritò dicit: Data eſt mihi omnis poteſtas
in cæœlo & in terra. Etenim humana natura prius ſerviebat,
nunc in Chriſto omnibus imperat.
Idem in 3. cap. Iohann. α ααα 0d/νααιι r5 e
728 S, zaàrα r ραισν
Pater omnia dedit in manum Filii IUXTA HUMANI-
TATEM Jo3/&⁄6.
Cyrillus de incarnatione cap.. Tom g. pag. 241. Verbum
in id, quod non erat, ſe immiſit, ut & HOMINS NATU-
RA id, quod non erat, fieret, divinæ Majeſtatis dignitatibus
per adunationem foulgens, quæ ſublevata magis eſt ultra na-
turam, quàm dejecit infra naturam invertibilem DEUM.
Epheſinum Concilium Canone 1i. Cyrill Tom 4.pag. zo. Si quis
non confitetur CARNEM Domini eſſe vivificam, propterea
quòd propria facta eſt Verbi, quod omnia vivificat, Anathe-
ma ſit.
Et Cyrillus in explicatione illius Anathematiſmi dicit Ibidem
ag 140. Neſtorium noluiſſe vivificationem tribuere CAR-
NI Chriſti, ſed ſententias lohann. 6. expoſuiſſe de ſola Divi-
nitate. . .

§. 14*

ns,

Ua
(un

h.

us
la
*

Inc

4

DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 311
§S. 14. Theoretus dialogo 2. α é s*ndν nnαα
O/ 2aαιdüς („ oνιαα rτε â ταιαι νοιοινι wραονονιαιιι
7a] ig nal7αν+ν Arsρ ααπιιαιναινναπιν ααοο ν nW ODo-
εασ Pf-16, 2. Alt.2, 32. 6 S7. Hoc eſt:
Mud corpus & ſesſione ad dexteram DEl dignum ha-
bitum eſt & ab omni creatura adoratur, quia corpus appel=-
latur naturæ Dominĩ.
G.z5. Leo Epiſtola ni. Fol g7 Aſſumti non aſſumentis provectio
eſt, quòd DEVS illum exaltarit, OG donavit illi nomen, quod
eſe ſaper omne nomen, ut in nomine ESV omme gyna Kebkatur,
& ommnis lingua confteatur, quòd Dominus ſit I1ESVS CHRI-
STVsS in gloria DEl Patris Phil 2,9.
§. 16. Damaſcenus lib. 3. cap. 19. P. 251. „ öeαα ⁹ (Xpi=⸗
53) 84 σ Aaαtοτορ ανοα τστνπε α&. 5 3 aαbοσπνα
αα SeXνοσσνd αα αιριhτν d.dkↄor= Oαπιàαο ννααι„z-
AXnE& τα ααινς αα OoνναυNρN A&* aαντοαdàMρνααι E.,
7 „ 5 —„ X = 4
5 Ses Xνρο, τιn0ριαας αα τnν ανναανοQρ⅞u11Vö[v , α Tανσο
una οοσ.
Divina Chriſſi voluntas erat æterna & omnipotens &c.

HVMANA verò ejus voluntas à tempore cepit, & naturales

ac innoxias affectiones ſuſtinuit: Et naturaliter quidem non
erat ommipotens, ut autem verè EI SEKCVNDVYN NA-
TVRAM DEI VERBI VOLVNTAS EST FACTA, ET
OMNIPDOTENS EST: Hoc eſt, ſicut commenteator ex-
plicat: Divina voluntas ſuapte natura habet potentiam o-
mnia efficiendi, quæ velit: HVMANA VERO CIHIRI-
STI VOLVNTAB8 NON SVA NATVRA HABET'/,„
OMNIEFFICACEM VIRTVTEM, SED VT DEO
VERBO VNITA. HßM
Idem cap. 19. ) α r eναι 1ς Aε* dοννοαα
(omoœvé) 1 * α½ 7⅝. Gααιτ Trεα ete S⸗
77AHεια¾7 ρραο cα 21. 1 Svα Aναανινν Nπν 9ι 78
ι πια aοονvcοονς Eisα ερα α WοιUEα
7aαε Duαας aααα Suρρα &ραρρρρι &C. notvxve * S,ρααα

pag. 260.

Sr† AbPPENDIXxX. —
17 g àoον½⁸ deαnn inτ⅜οοααπ α uρναοι0 * rAν „αα
l 9α
a' sαν Üνρααο α ss ve Xpnnατουας
Caro operanti Deitati VERBI COMMVNI-
CAT, ideò quòd divinæ operationes per organum cor-
poris perficiebantur: Ita SANCTA EIVS MENS etiam
naturales ſuas operationes operatur. Communicat,
autem & Deitati verbi operanti ac gubernanti, IPSA ET-
IAM INTELLIGENS, COGNOSCENS ET DISPO-
NENS TOTUM VNIVERSVM, non ut nuda hominismens
ſed ut DEO ſecundum hypoſtaſin counita & DEI mens
conſtituta.
. Idem libro eodem cap. 21. 6 α⁰arbhewn rn ocgiς 3-

äs 53 2 2ραο oνεα

214 rlα οτοσ0 dαον1ττ⁰ Aν νσοοσασαα reα νατα. .
mα, αααιεοnαςdm αειοπι α Actαεαταν Sεα+αhαααα αα r .α
7 ν αR ντ¹α ναιον. Et in fine capitis:
ει νv dorο OααιαιαT sι vwo αα * ασαααο
19 oα Xοααερο, 1 * dαα ν 9εvv äsl
αναα. &ν dnsα 28 d&α ανσ Oνσοαινſ νρ αα αςα απ
ruεα 01 ν&ν⅛ορGo. Col. 3,3.
Humana natura in Chriſto eſentialiter non posſidet ſeu
obtinet futurorum cognitionem, ſed ut DOMINI ANI-
MA, propter unionem ad ipſum Deum Verbum, locuple-
tata eſt cum reliquis divinis prædictionibus etiam futuro-
rum cognitione. Et in fine capitis Nos ergo dicimus:
VNVM CHRISTVM eundemque SIMVIL, DEVM ET
HOMINEM omnmia ſcire, in ipſo enim omnes tiheſauri ſapi-
entiæ & ſcientiæ abſeonditi ſunt.
Nigcephorus lib. 1. cap. ;6. Chriſtus à diſcipulis in Galileæ
monte conſpicitur, & ibi à patre ſummam poteſtatem cœ-
li & terræ IVXTA HVMANAM NATVRAM fcilicet, tra-

ditam eſſe confirmat Mat.I1,27Z. 25s 1. To 3gt.5, G,.6.y,7.

. I. Seriptu-

DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATEK. 8,
IIII.
Srripturan & ſanctos Patres Manßtaten,

zam gn anm , viſtus in tempore actepit, non tantane de
donct; creatis & qualitatibas Fnitis intellexiſſe, ſed de ea

F. 1. Iobann. ,;z. Et nunc glorifica me tu Pater apud
temetipſum ea gloria, quam habui apud te, priusquam mun-

ſcot.
tim eloria & Majeſtate divinitatis, quæ Dei propria eſt, ad
gquam aſſamta illius natura bumana in perſona PFilii Dei
. exaltata eſt, itaut eſcaciamn & operationom dipinæ
nen naturæ, quæ Dei propria eſt, acceperit-
5. dus fieret.
⅓ AXY 2. Hlilariurs de Trinitate lb. .. pag. 25. Verbum caro
. factum orabat, ut id, QCOD DE TEMPORE ERAT, glo-=-
riam ejus claritatis, quæ ſine tempore eſt, acciperet-

§. 3. Gregoriur Nyſſenus, citante Theodoreto dialogo 2.
de dicto illo Pezni Abtar. Z, 72. Dextera D' E'I exaltatus Gea ⸗
abm (7 deEia ss&) *£ ahe E r * durla Apaor ei 0
1toν οναααααιν ν 21 r σα. [pſa dextera-
e VNITVM SIBI HOMINEM in propriam ſuam evexit cel-
fitudinem ſeu ſublimitatem per unionem Tom.2 pag 330.

id
.

1 Hem de Anima: DEVS VERBVM à communione illa;,
N. qux ſibi eſt ad CORPVS ET ANIMAM, nunquam altera-
ſ tur, neque particeps eſt imperfectionis illarum, ſed TRA-
n DENS EIS SVZ DIVINITFATIS VIRTVYTEM, manet idem
us· quod erat & ante unionem.
E1 §. 4. Baſtlius ets 7 i 73 Teis ναναν p. 231 pzin i 2. Fyy.
e y rpéa & ααραα „ Seorne; 10 9ρ α *Ksin — Edit. Venet.
lex Gannag, αα GdnνnW. 8 8 õ 09 6 r σι⅓ Hom. S3e
ngorzasvosn 227 Xe***ρ/α ααα õäü an dusteg, D. 5†*

E⸗

tti 5rει 3 6Xri& 7 sl&αε +τασ c 6A“0ον 7A6ορ 5a & 7

* 16 ov.
Luomodo Deitas ℳ in carne? ſicut ignis in ferro, non
tranſitive,

tranſitivè, ſed communicative. Non enim excurrit ignis ad
ferrum, ſed manens in ſuo loco communicat ſeu impertit fer-
ro ignito propriam ſuam facultatem (vim ſeu potentiam) nec
communicatione illa minor fit, ſed ſeipſo totum ferrum re-
plet, quod (illa ſcilicet unione) particeps eſtignis.

§. 5. Ep phanius in Ancorato p. 54. oupduva.
;—R—⸗ — 5 α , » „
σ νςαι ανιιοα 14 gαπ Eig εαν Jova ααα v οσε Es ιαι
7 £ „ 7 2
esbane &νιανπſι αννανοα, & °ϑXgα, 8ε ε

ε6 &.

¶ ¶Idem DEUS, idemhomo) CORPUS TERRENUM
unà cum Deitate potens efficiens, IN UNAM POTEN-
TIAM VNIVIT, in unitatem reduxit, unus exiſtens Do-
minus, unus Chriſtus, non duo &.

§. 6. Cyrillus in Lohannem lib. g. cap. 2). Non imperitè
omnino vivificam carnem eſſe negatis. Nam ſi ſola intelli-
gatur, nihil prorſus vivificare poteſt, quippe quæ vivificante
indigeat. Cum verò incarnationis myſterium laudabile ſcru-
tati fueritis, & vitam habitantem in carne cognoveritis, quam-
vis NIHII- PENIIVS CABO PER SEIPSAM POSSIT',
VIVIFICAM TAMEN factam eſſe credetis. Nam quo-
niam cum vivificante Verbo conjuncta eſt, tota effecta eſt vi-
vifica. Non enim ad corruptibilem ſuam naturam junctum
DEI VERBVM detraxit, ſed ipſa ad melioris virtutem ele-
vata eſt. Quamvis ergò natura Carnis, ut Caro eſt, vivifica-
re nequeat, facit tamen hoc, quia IOFAM VERBI OPE-
RATIONEM SVSCEPIT. Non enim Pau i aut Petri aut-⸗
cæterorum, ſed ipſius vitæ corpus, in quo Deitatis plenitudo
corporaliter habitat, facere hoc poteſt. Quas ob res caro
cæterorum omnium nihil prodeſt: CHRISTautem CARO,
quia in ipſa unigenitus DEl Filius habitat, ſola vivificare-
poteſt Col.2ꝛ 0.

G.7. Auguftinus contra Felic»ianum Arianum cap.. Inju-
ria ſui

fiaſt
SIA
hom
ſumt
hulit

cwin
hone

Nar
6
ij3

on
ſior

GF

en/
ℳ

.
61

lar
/
6ℳ

N
Os

erit⸗
elll⸗
inte

un.
11,
fuo⸗

IE

ct⸗
DPb⸗
ut-
100
40
0,

e

l.
ſui

DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 8;
ria ſui corporis affectam non fateor Deitatem, ficut MAIE-
STATE DEITATIS glorificatam novimus carnem.
§. 8. Theodoretus cap. de Antiebriſto Tom.2. pag. 3t. Ver-=
bum Homo factum non particularem gratiam contulit af-
ſumtæ naturæ, ſed zotam Pplenitudinem deitatis complacuit in ipſa
bahitare Cal.-2rg.
Egem in Pſalmum 21. Tom.t pag lo. Si natura aſſumta cum
divinitate aſſumente eſt copulata, & jam ejusdem gloriæ &
honoris particeps & conſors facta eſt.
Idem Ebr.r3. Ipſa humanitas poſt reſurrectionem chivi-
nam gloriam eſt conſecuta.
§. 9. Damalcenus lib 3. cap. 7 p. 594. c5 aban ude
( 96/a ασι¾ nοαcin e*α Appnsadzαα rαaaααοαι αεαεαοροι
Asνναστα at èõ α ον αααινα αι
Divina natura proprias ſuas excellentias ſeu glorifica-
Gones carni commumcat ſeu impertit, ipſa veré in ſe pas-
fionum carnis manet expers.
V.
CHRISTVM, unam eandemque Majeſta-
tepz di pinam, aliter ut Deum, viwirnm ſſentialiter &
oat eſſentialem proprietatem, aliter ut hominem, pideli-
cet non eſfentisliter, neque in & ſecundum ſeſe, ſed
propter & pro modo unionis per-
ſonaliszbabere.

6. 1. Ioh. 14,6. Ego ſum Vita C. I1,:1 5.
Ioh. 5,216. Decdit ei vitam habere in ſeipſo, C.EA

FILIVS HOMINIS EST.

F. 2. Cyrillus lib.2. Theſauri cap.' Tom z. pag. 167. Con-
Gtio & proprietas alia creaturæ, alia creatori ineſt, ſed NATV-
KA NOSTRA à Fiho DEl aſſumta menſuram ſuam excesſit=
& in conditionem aſſumentis eam per gratiamvtranslata eſt.
Idem in ohannem lib-a oapil11 Töm.I. pii4. Chriſtus cauſanm
ſubjecit, quare vitam & poteſtatem judicii ſibi à Patre data⸗=
Aerit,

„»„» -

8r6 APPENDIX
dixerit, dicens (QvVIA FlLIUS HOMINIS EST) utintel-
ligamus omnia ſibi data eſſe ut HO MINI. Unigenitus
verô filius non vitæ particeps, ſed vita naturaliter eſt.
IMem lib. y. cap. 37. Tom 1 pag. 1St. Vivificat CORPUS
CHRISTI, quia ipfius vitæ corpus eſt, virtutem Verbi in-
carnati retinens, & plenum poteſtate illius, quo umiverſa⸗
ſunt & vivunt.
Imdem lib,a. cap- pag.zolt. Quoniam Salvotoris CARO
conjuncta eſt verbo DEI, quod naturaliter vita eſt, effecta-,
eſt viviſica.
Et cap.s. bag zet. CORPVS MEUM vita replevi, mor-
telem carnem aſſumſi, ſed quia naturaliter vita exiſtens habite
in ipſa, TOTAM AD VTTAM MEAM REFORMAVI.

Cap.24 Pagzio. NATVRA CARNIS ipſa per ſe vivifi-

care non poteſt, nec ſola eſſe in Chriſto intelligitur, ſed habet
Filium DEI ſibi conjunctum, qui fübſtantialiter vita eſt.
Quando igitur vivificam Chriſtus carnem ſuam appellat, non
ita illi ut ſibi ſive proprio ſpiritui vim vivificandi attribuit.
Nam per feipſum Spiritus vivificat, ad cujus virtutem Caro
er conjunttionem conſcendit. WMOοMOοO autem id fiat,
nec mente intelligere, nec lingua dicere poſſumus, ſed ſilen-
tio ac firma fide id ſuſcipimus.
Iem lib. io. cap. pag zot. Caro vitæ facta unigeniti ca-
ro AD VIRTUTEM VITXE REDUCTA eſt.
Lib Il. cap. 21 pag. 77z. Ipſa CARO CHRISTI non à ſe=
ſancta fuit, ſed conjunctione Verbi ad Verbi virtutem quo-
dammodo reformata, ſalutis atque ſanctificationis cauſa eſt
participantibus: Non ergò carni, ut caro eſt, operationis di-
vinæ virtutem, ſed naturæ Verli attribuimus
Lib. b6. Dial. Glorificatur à Patre, non quia DEUS, SED
QONIAM ERAT HOMO, quaſi propriæ naturæ
fructum non habens, potentiam operandi efficaciter, di-
vinè accepit quodammodo illam, per unionem & ineffa-
bilem concurſum, qui intelligitur DEl eſſe Verbi cum hu-
manitate.

Idem

ę ta el

tem
elian
1I
hoe

Ua

dNe

emir
dice
Dei
perk
tem

XYIe
tem

& h
Merr

tet

ltel.
tus

1s
jin-

tſi⸗

4RO
(la.

mor⸗
bito
1.
viki⸗
abet
eg.
non
buit.
aro
ſiat 5
llen⸗

i a⸗
ſe⸗
1e
8 (l⸗
6tD
lutæ
di⸗

eſte⸗

ij
3

gem

7

.— Ds CHRISTI MAIESTATE 817
Ilem de relta ſide ad Theodeſium: Immiſit aſſumto corpori

(uam vitam, ipſa per unionem diſpenſatione.

Tem. Vivificat Verbum propter ineffabilem nativita-
tem ex vivente Patre, Attamen eſt videre, ubi tribuatur
etiam PROFRIyÆ CARNI PIVIN 5„« EFFICACIA 61O-

EI B. ltem, Otioſam confitebimur terrenam carnem ad

hoc, ut poſſit viviſicare, quatenus ad propriam ejus natu-
ram.
Epiphanius contra Ariomatas p. 337. ,Ydo aunn

èrarbpanαρ S& ga* iias rl Son, 8 98 2σασsαναοαασιννn.
. „» 7 „ „ „,
rρ Yανρ Sναασ * &ααυννρο 2Asεα αα „ς α “

AM“ ναωνιας* α ναππσας7 9sba. αα 8ροανααπαςα
2 3 & aτσ nα 15Aντσι νααα⁰αρ2 α αυ 9ρα ιο
d eig alav 9s απινàEρ.
Humanitas enim illius non ſeorſim per ſe ſubſiſtit, non

enim ſeparata Deitate & ſeorſim exiſtente natura humana

dicebat, velut alius, & alius, ſed counita humanitate cum
Deitate, una exiſtente ſanctificatione, & jam in ipſa quæ
perfectiſſima ſunt, ſciente, nimirum in Deo & in unam Deita-
tem coaptata. .

Auguſtinus de verbis Domini Sermone 5ᷣ. Ego verò DoM 1-

.

pag. 278.

Pag. 279.

Tom. 1o, p.

NICAM CARNEM, imò perfectam in Chriſto humanita- ²17.

tem, ideò adoro, quod à Divinitate ſuſcepta & Deitati uni-

ta eſt, & non alium & alium, ſed unum eundemque DEru
& hominem Filium Dei eſſe confiteor. Denique ſi homi-
nem ſeparaveris à Deo, illi nunquam credo nec ſervio.
lem: ffumanitetem NON NUuPDAM Vel ſolam, ſed di-
Vinitati unitam, ſclicet unum DErfllium, Dgukverum
& Hominem verum, ſi quis adorare contemſerit, æterna-
liter morietur.
Auguſtinus de civitate lib. io. cap. 2¼. Non ergò caro Chri-
ſti PER SEIPSAM mundat credentes, ſed per Verbum, à
quo ſuſcepta eſt.

Epheſinum Concilium Canone 11. Si quis non confi-

tetur carnem Domini eſſe vivificam propterea, QuOND¶wnp. 739.744.
QuO 9 744

Fff propria

P. 741.

818 APPENDIX

PROPRIA FACTA EST VERBI, quod omnia vivificat, a-
nathema ſit.

g&αανυe r0 aριν α nαα 1 eiα⁰d i7â7 ενιειορεπρ
. „ * . „ „
ê.“äü Xa‿ρ ⁰.
Omnia dedit in manum Filii juNr A HU MANITATEM:
ſi autem & ſecundum divinitatem intelligatur, Dedit Pa-
ter omnia Filio Ratione Naturæ, non gratiæ.

Theophylactus Joh. 5. 3y. aνα ααοανσυ 75/ Ze! g

Idem Matth. 2.
õ
u Sndαναο as

IS. ei & ανσα⁵ & 9eS 6,&£ Asνο⅞νuαιον α

Ro, o α1ν νυdm à dagols woτ¼ν=-
gνο “οοντπαοα 5 σ n * ρhοονις rtνανασ εα—
c/ c, „ c
õä õ a τα
7 ° N „„ / 1 – 27 „ 2=
*** * t06*& es& dοσσναυυνπνυν dεαονον 9αοοο⅓ατωvDop rls gbu—
av nara tetονν.
Si de divinitate Deo verbo intelligas (Data eſt mihi ommis
Boteßas) ſenſus erit, & Nolentes & volentes nunc me De-

um agnoſcunt, qui prius mihi ſerviebant involuntariæ o-

bedientiæ modo. Sin autem de nuMANA natura dicitur,

ſic intellige: &o prius condemnata natura exiſtens autem
DEusS, ſecundum unionem ad Rlium Dei, absque naturarum
confuſione accepi poteſtatem omnem.

Damaſcenus lib. 3. cap. 17. £ 28 uar oαααααναονoX⅜να
—„ ANc. 7 2 — . 1 7 1 „ „ —
4R 2 ρ mveαμαενοο αν α ανονNv 9cειαν+α. AMνo ι A
=JèBGUM „» „ 2 „ e . 7
17 oiραkαν α[tννονα õ 1e nαα.αRNιωe—
9, . 3 — 7 „„ , 2 2 2
οπ , & Oon Aερν*τ1I ανα.ul” ne nr &sερ-
a*, 4' zoα* αοιοας 7οα xeαααι οαι don,
. 3àT „ *e * 7 4
7o1 28 8 Sinmj r vσ davrles, , Cwonτια 21& rlaà zc *As-
5 e .
nαα ανοτιbοοσ

Non ſecundum propriam operationem, ſed propter uni-
tum fibi Verbum divina operabatur (CANO DoMI-
N1) Verbo per eam, Propriam ſuam operationem mani-
feſtan-

— . . 222 NeN ,„ .
aO&α S8ροτιαα, u &α νοντ1⅓ α Sovv

ſeſt⸗

ter

unl
Ekaſ
(aln

T
ar
ue

N

le

DE CHRISTI MAITESTATE HOMINIS. 919

feſtante. Nam & ferrum ignitum urit, non naturali ratio-
ne poſſidens uſtricem operationem, ſed obtinens eam ex
unione ignis & ferri. lpſa igitur cARO DOMINI mortalis

erat propter ſeipſam, ETr vVIVITICGA propter hypoſtati-

cam ad verbum unionem.

Idem cap. 18. 6 Sea aαα(XeisS) 92ρς dναορν αα
durge*”S ., &c. 59 αοτα aumn 95hnα τασ νει ν5ρ²
. . „ X
Eavo, α dν Ouod α aαρ *ειnν αανα ασαισιε α Du-
— — . D . 7. — , 2 0. X
nααα ε πταιτοταας , α)) & 9eS& οα% ααα α
xαια W αναιιτιοτιιοι.

Divina Chriſti voluntas erat æterna & omnipotens,

H UuMANA vero ejus voluntas aà tempore cepit, & natura-

les ac innoxias affeétiones ſuſtinuit. Ex NATIRALITER
quidem non erat omnipotens, ut autem verèò & ſecun dum na-
turam Dei verbi voluntas eſt falta, & omnipotens eſt. Hoc eſt,
ſicut commentator explicat: Dirina voluntas ſuapte naturaæ
habet potentiam omnia efficiendi, quæ velit: Humana
vero Chriſti voluntas non ſua natura habet omniefficacem
virtutem, ſed ut Deo verbo unita.

Idem libro eodem cap. 21. 7 uε degeanin Sνυ
Somnοαdαι ναιτουο πι αςMM0οιι 7d νοαοαι 5 g aveis vXNH
21* rl e dun r A6νο owνοεαα 7 α π ρνnταu νuι 1τ—r-
onτ, ααν πτιιμαετιαeτι Rosτιν οοαιαιναα rοα ππςι
õ Et in fine capitis:
uει ααατιο ᷣο aααν udρααον απαονι αι ν οτιοαρ οα
a Xéi&α⁵, wv Adn̈ ε* eον α Arhειαωντντσ πνυ eiàs7α. ν
un Ydeο iα αdaναιρ Hααιυαιο απ¾ dοαςαωπ α rν⁰ιασσο
õ S

HuMANANATURA in Chriſto eſſentialiter non
posſidet ſeu obtinet futurorum cognitionem, ſed ut Do-
mini Anima, propter unionem & ipſum DruMVerbum,
locupletata eſt cum reliquis divinis grædictionibus etiam

Fff 2 futu-

p. 744. 820.
Col. I, I 8. c. 22

3*

p. 744.

820 APPENDIX.

futurorum cognitione. Et in ſine capitis: Nos ergo dici-

mus unum Chriſtum, eundemq; ſimul D EuM& bominem
OMNIA SCIREB: Ly ipſo enim omnes theſauri ſapientiæz & ſcien-
tiæ abſeonditi ſunt. =

ldem lib. 2. cap. 22. ας να rτπ ααoννoσ α “²-
Aovzz ODνπα ( r& zvgi OνA' Sα αα wεaν⁰
ν ν%οι ο α εαAναο. τπιτιιον rα „αο ν ‿αρι
αιW 219 r dαα Eνονιουιν Sαιι. Et Paulo poſt:
& aveορρς α Iτ— Xe8αε, nαπꝗ εν ααοροkα o

Nσ 2 Doge au 9sAiοασ Do.νυHh, &α eNn α vnd=-

:
Domini Anima etſi ſecundum ſe erat naturæ futura

ignorantis, attamen ſecundum hypoſtaſin unita Deo Ver-

bo, omnium cognitionem habebat, non ex gratia (ſeu partici-
pativè) ſed propter hypoſtaticam unionem. Et Paulo poſte
Et quia in Domino noſtro jeſu Chriſto naturæ differunt,
etiam naturales ſcientiæ & voluntates Divinitatis & Hu-
manitatis, &c.

VI.

Deitatem nune Majeſtatem, potentiam &&

eæßicaciam ſuam (quæ Deitatis propria eſt & manet) efßfcaciter

exercere, in cum & per humanitatem perſonaliter ſibi unitam, quæ
Majeſtatem illam inde conſecuta eſt, quod tota plenitudo
Deitatis in aſſumta carne & ſangvine Cbriſti ha-
bitet perſonaliter.

KRom. 3, 25. Propoſuit Chriſtum propitiatorium per fidem
In SANGUINE ejus.
Rom. y, 9. Juſtificamur in ſangvine ejus.
Coloſ. nao. In ipſo pacificantur omnia per ſangvinem

crucis e jus.

Athana-

PIS
ſuam
humat
Proten,
76
die

(

1
non!
Pro4
in ea 6
lere⸗
ſupr
mal
ſorir

rte

E

V

tris

„ „

lol⸗
nem
let⸗

464.
-

I

oſt:
=

a*

tura

er⸗

tici⸗
ß
int,
Hu.

ter

nem

Dx CHRISTI HONINIS MATESTATEZ. 821

Athanaſius oratione y. contra Arianos . Quomodo COR-

PuS DoMINInon eſſet adorabile? cum Verbum manum
ſuam corporalem extendens ſanârit febricitantem, vocem
humanam edens ſuſcitaverit Lazarum, manibus ſutis in cruce
protenſit, Principem aeris proſtraverit.
Idem dialogo y. de Trinitate: 6 e 6 Aε%ρ οαας ααα
T *M 7 αρααπανααν⁰αρασα⁰ α aubeannνατ , dντι
9 & dorz, o) uer Ari, οοςτd.ο αονννι αν νααμνι
&ρρααι. S
Et pauls poſt: w verse ,: DognuT Na* νâN“α *Go
&. onta sa*ν, à, 1* CdoEn Aoααςμι ννς ααμ νασ☛α
DEuS A6α unitus homini edit miracula & operatur
non ſeorſim aut ſeparatim à natura humana aſſumta, ſed
pro ſua bonitate placuit ipſi, Per aſſumtam Hamanitatem,
in ea & cum ea, propriam divinam ſuam potentiam operando exer-
cere. Et paulò poß: Et humanitatem illam ſuam ultra &
ſupra propriam ipſius naturam, pro ſuo beneplacito per-
fectam reddidit, non tamen prohibet, quò minus ſit ani-
mal rationale ſeu vera humana natura.
Cyrillus de recta ſide ad Theodoſium Anima unionem
ſortita ad Verbum deſcendit in infernum, Divina autenm
virtute & effcacia utens dixit compeditis: Egredimini.
Idem lib. 1I. ad Reginas: Chriſtus ut Daus vivificat per
propriam carnem.

Et hane communicationem Majeſtatis divi-
naæ ſiné permixtiene, aboltione vel abnegatione humanæ
naturæ, etiam in gloria, fieri.

Matth. 16, 27. Filius hominis venturus eſt in gloria Pa-
tris ſui.

Et Act u. Sic veniet, quemadmodum vidiſtis euntem
in cœlum.

F ff 3

Atha-

p. 471.

Concre. pro
A bſiracte.

APFPENDIX
Athanaſius dial. y. de Trinitate: ucd adoο rde Don r
1 7 — „ — „ —
. la ντνh⅛ααπσαιGüÜο ααι ταεοαοονιεdι, αασι αο Roαααμα
GS αα½ιι½.
Humanitatem illam ſuam ſüpra & altra propriam ipfius
naturam, pro ſuo beneplacito perfectam reddidit, non ta-
men prohibet, quo minus ſit animal rationale ſeu vera
humana natura.
Theophylactus ex Chryſeſtomo in caput Matth. 25, I5. 7*⁵α+
zcdd αα ςα α Oας, αατα *ε ⁹oορ h& 9=S dασ⅛
Xuτνυorâ â Sναα sοοσ, A Sor rÜ ι;s αnιτιαπ αωτια.
Ego priùs damnata natura nune Deus exifens ſecundum
unionem ad filium Dei, absque naturarum confuſione
accepi poteſtatem omnium.
Cyrillus lib. 4. can 24. Totum corpus ſuum vivifica
Spiritus virtute plenum eſſe oſtendit, non guod naturam
carnis amiſerit, & in ſpiritum mutata ſit, ſed quia cum Spiri-
tu conjuncta totam vivificandi vim haufit.
Idem de incarnatione cap. S. In carbone tanquam in ima-
gine licet conſpicere, adunatum quidem humanitati DE-
uM Verbum, trangormaſße aſſumtam naturam in ſuam gloriam
& operationem, ſicut ignis ligno affixus, ita adunatus eſt in-
æſtimabiliter humanitati D Eus, conferens ei etiam na-
turæ ſuæ operationem.

Theodoretus Dialogo 2.
ααa àℳaρʒ εα uναααναοε ν a αιατι£ „ rs Sela on
ddοραννααοαι 2 rαρια Nt;äzααον αοοννοναοο ανααιεHοſ. Gα=
ee ε μιασ εꝝ, 7 α n *οστα νον α*uu.e Do.
Corpus Dominicum ſurrexit à mortuis incorrupeitile,
impasſibile, immortale, divina gloriſicatum gloria, & à cœleſtibus
odoratur poteſtatibus, Corpus tamen eſt, & habet, quam pri-
us habuit, circumſcriptionem.
Idem Dialogo y. probat hanc Apollinarii ſententiam:
Si miztio ignis cum ferro, quæ ferrum oſtenditign

α enmnronn zol! vae S

ut etia
ri; Ne
porss,
deeys
mi rl
e u⸗
pter h
excid
funt.
la
Oins
ujMn1
1A
N
ho, 1
Do
11: à
un
er
Ppoſt
kern
Divin

H

0

DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 82 3
ut etiam ea faciat, quæ ſunt ignis, non mutat naturam fer-
ri, Neque igitur Da cum corpore unio eſt mutatio cor-
poris, licet corpori divinas operationes præbeat.
Damaſcenus lib. 3. 7ap. 77. & νοι ας rα cα
ssααα Rτ ασι r1αο τι * Aoo αοανυ rsααι 5ο0σι
era vs rles ναναινιαιι ααα τια αυο σοο αεισαα
Sοοοα.
Caro Domini locupletata eſt divinis operationib. pro-

,6ς⅓
y. pter hypoſtaticam ejus ad verbum unionem, non paſſa
erxcidentiam eorum, quæ ſecundum naturamipſi propria
lum ſunt. .
Idem lib. 2. c. 22. ορ α α ρvoνοοσ 7απ αε οονπ
one ¹ „ „ 75 ²7 „— —=
OQOoracg la ( rS avgis *νν àX αοαα αν οιοαι
aaan r de. Aö*α ααντανυυ örlα Prαπεναν ρορε⅜, A W 2 *
ca e sà w ναουd .νυσ Et Paulò poſte
ven ιε& εαει αααο In Xeα+ 7τ * α οραα
hitti. o, οαDboρεσο⅝ à eXιοασ Ooαε⅞ν &α eXρι nναραπι.
Domini anima, etſi ſecundum ſe erat naturæ ignorantis futu-
n. ra: attamen ſecundum Eypoſtaſin unita DEO VERBO, OMNI-
Dr. uM COGNITIONEM HABuIIT, non ex gratia ſeu parti-
un ccipativè, ſed propter hypoſtaticam unionem. Et paulò
in. poſt: In Domino noſtro jeſu Chriſto, & quia naturæ dif-
n. ferunt, differunt etiam naturales ſcientiæ & voluntates
Divinitatis & Humanitatis.
5 Ix.
HN!llumanam naturam divinæ Majeſtatis, qus
—DU Dei propria eſt, participem & capacem eſſ: propter &
, pro modo anionis bypoſtaticæ.
pti- Coloſy. 2, 9. In ipſo inhabitat omnis plenitudo Deitatis
corporaliter. In ĩpſo abſconditi ſunt omnes theſauri ſa-
ian. pientiæ & cognitionis.

Juſtinus in expoſitione fidei pag. 152. Mα S Sταα° οασπα
& r6 wααο As„νρHe ς r, oic Aoinvig 8 21 76 * Sn
4 &ν wis

P. 731.

824 AFPENDIX
& &τ àα RXοαςοα̈œορ1ο νε“„αα, αMW M&ι 7 * ενιαιοαα α
1o àαπινντα 1ο Hι—ο ορια ταα ααα½. Hoc eſt:
Nec ita ipſum in Patre, ut in reliquis eſſe dicimus, non

eo quidem, quod ſubſtantia in aliis exiſtens contrahatur,

ſed propter éorum, qui illam capiunt, modulum per im-
becillitatem ſuam divinam præſentiam non admitten-
tium.

Item: & ααρς ανια αα bν*uνuC durag 9sααS.

Hoc eſt: Nam corpus pollutum radios divinitatis non ca-

pit.
Et paulo poſt: &π οα αν * ααααοοαaοαιπü ιÜιρνα.
* htiong at sιaν,. dτα αα⁰ ν, ναρνα αααα 5 a=-
coνααινανς αααο Anααaρταα 76 ααι * duααιτοντιις ρπYBA-
uS& rlα ααdι¼Üÿ u αε Pazρ à&rovsnte oineter vraορ, 6ααοαν
x αανοιιτι Poesr Deonτα 6A“² r αα αα, «α
Ssrn s“ αααατ αας, iοαaα.oͤα ) ααι sνα
Etoαàιν. Hoc eſt:
Eodem modo mihi conſidera juſtitiæ ſolem, univerſis
quidem ex æquo ſubſtantia, ut qui Deus ſit, præſentem eſ-
ſe, nos verò omnes utpote infirmos & peccatorum ſordi-
bus lippientes, oculis noſtris, propter langvorem, lucis

præſentiam ſuſtinere non poſſe, proprium verò illius tem-

plum, oculum puriſſimum & ſplendoris univerſæ lucis ca-
pacem eſſe, utpote à Spiritu ſancto formatum & à peccato
omni ex parte ſegregatum.
Origenes de principiis lib. 2. cap. 6. Anima Chriſti to-
ta, totum ερ recipit, atq; in ejus lucem ſplendoremque
cedit. S
Et lb. g. Anima Chriſti cum Verbo DErconjuncta,
filii DEIplenè capax fuit.
Auguſtinus gist. .. Drus licet omnibus creaturis
totus ſit præſens, ac præcipuè in credentibus habitet, non
tamen ex toto illum capiunt. Sed pro ſuæ capacitatis di-
verſitate, alii amplius, alii minus ipſum habent & capiunt.
De ca-

De ca⸗
habit

Eiſi

nitalt,

li,

Admol
G in
anit
in n

Yuia!

9

ller i
Patyes
Nilic
Vinits
ſonali
erſon
nenhe
un

DE CHRISTI HOMINIS MAITESTATE. 82 5

De capite vero noſtro Chriſto, Apoſtolus ait: In ipſo in-
habitat tota plenitudo Deitatis corporaliter Col. 2, 9.

IX.

Etſi in confeſſo eſt neque negar! poteſt, Divi-
nitatem andà ecum ſua Majeſtate divina nequaquam car-
unis circumſcriptione tamquam vaſe aliquo contineri, quem-
admodum Athanaſius, Origenes, Niſſenus & alii rectè ſeripſerunt,
& in libro Concordiæ tanquam erroneum rejicitur dogma, de hu-
manitate Chriſti in omnibus locis expanſa, ſive de bumana natura
in Chriſto per unionev perſonalem in infinitam eſſentiam converſa:
Quia tamen divina & bumana natura perſonaliter & ind ſſolubi-
liter in Chriſßo unitæ ſunt: ideò cum ſacra Scriptura, tum ſanéti
patres teſtantur, ubicunque Cbriſtus ſt, ibi non dimidiatum, aut di-

midiam illius perſönam, aut partem tantùm perſonæ illius, ut di-

vinitatem ſolam, ſeorſim & nudè, ſine & extra aſſumtam & per-
ſonaliter ſibi unitam humanitalem, vel ab ea ſeparatam & extra
perſonalem cum bumanitate unionem, ſed totam illius perſonam,
nempe ut Deum & bominem, pro modo perſonalis cum humanitate
unionis, quæ imperſerutabile myſterium eſt, ubique præſentem,
ea ratione & modo, qui ſoli Deo notus eſt.

Oecumenius Epheſ. , 1o. ic τ)ραοασ*α da,unαεα. *.αρα
*7 9eαπ αM α dαιπιτ Xει. 1α ouρααaρα α
aà dare sαα oαααα απααοοαωυden , a“n
Epheſ. 4, 1o. Aſcendit ſuper omnes cœlos, ut adimpleret
omnia: Quod Oecumenius ita interpretatur: Etenim
nuda quoque divinitate olim omnia implebat. Et in-
carnatus, ut omnia (uszz gαρνρορρι um carne impleret, deſcen-
dit & aſcendit.
Et Theophylactus ibidem: Utomnia impleat domina-
tione operationeq; idq; in carne, quandoquidem divinita-

Pe 5§ 80. 731⸗

te jam antea cuncta compleret. Hæc autem adverſus Pau-

lum Samoſatenum & Neſtorium ſunt.
Fff S Leo

926

AFTPENDIX

Leo Epiſtola o. Catholica Eccleſia hac fide vivit ac pro- The
ſicit, ut in Chriſto Jjeſu, nec ſine vera credatur humanita- Se⸗
te divinitas. voad
Idem ſermone 3. de paqßfione Hoc Catholica ſides tradit,
hoc exigit, ut in Redemtore noſtro duas noverimus con. lerhj⸗
veniſſe naturas, & manentibus proprietatibus ſuis, tan: *N
. tam factam unitatem utriusq; ſubſtantiæ, ut ab illo tempo- „
re, quo in beatæ virginis utero, Verbum caro factum eſt, (iturs
ec Deum illum ſine hoc, quod eſt homo, nec hominem ihsen
ſine hoc liceat cogitare, quod eſt Okus. Korpor
lIdem: Exprimit quidem ſub diſtinctis operationibus ſs in
veritatem ſuam utraq; natura,ſed neutra ſe ab alterius con. elt, ſi
nexione dis jungit, nihil ab invicem vacat, ſed ſuſcepit to·
tum hominem Dæus, c ita ſe illi atq; illum fibi conſeruit,: nn
ut utraque alteri naturæ ineſſet & neutra in alteram à ſua
proprietate tranfiret. d,
Dddaa
X. exn
7 . . α
Cuam autem hujus articuli doctrina es, ut, 1s
ubhi tota perſona Mediatoris r5 gebοπσ qquaæri debeat & appre- ⸗
bendi poſſit, ſciatur, præcipuò diretza ſit, ideò liber Concordiæ, per- al
inde atque omnei alii & Patres, nor non ad ligna aut lapides,; 4
aut aliud quid, ſed es, quò nos Cbriſus in & cum Verbo Multi
Iſuo, remittit & deducit. Knn
oer
Cyrillus lib. 12. in Joannem cap. yz. In quatuor partes om
veſtimenta Chriſti diviſa ſunt, & tunica ſola indiviſa man- cum
ſit, quod myſticæ cujusdam rei ſignum eſſe dixerim. Nam enm-
uatuor orbis partei ad ſalutem reductæ, indumentum erbi „ (ic
id eſt, carnem ejus impartibiliter inter ſe partitæz ſunt. cod
In ſingulis enim partibiliter tranſiens unigenitus & ani-· tiin
mam & corpus eorum per carnem ſuam ſanctificans, im- um
partibiliter atque integrè in omnibus eſt, cum unus ubic; enn

lit nullo modo diviſus.

t,
ppre⸗
Per-
45

Nttes
nan⸗
Va
unt.

Im⸗
big

Ani.

DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 827
Theophylactus in caput ig. Jobannis: 16 wisu ααοο σισααα
Xeiε& AA*ν̈Kw 5s τ* τααααιν α ντει αρα sαοιεινουα+
ααd4Ssνοννο ᷑ινιρονατςαα 28 &ν roéi α ,α , &—-
ovla« dnαρααοα ρμαμαα αααυααιατπνασνdαοισαvαhs α à0α oueng
o hαας duαααaàqιοαο &ν Mꝛsαεν Derd,αν arnmeS, sα;
1απαεω⅓ιαου νουαςνι IHIν⅞“ς ο
Igitur fanétum Chriſti corpus Iadivißbile AAt, & divi-
ditur & communicatur in quatuor partes orbis, diſtribu-
tus enim fingulis & uniuscujusq; animam fanctificans cum
corpore, per carnem ſuam, unigenitus & integer & indivi-
ſus in omnibus eſt, exiſens ubique, nunquam enim diviſus
eſt, ſicut & Paulus clamat.
Chryſoſtomus Homil. . ad Ebr. p. 101. 270 Wπ X
ZS cοσ Ds6s)), αο XNXeα☚ undααιαι. α αι παανανανιXer-
55%* ταα πρν E6 σ“Miene, , αα. α☛ες S*
οMW+ατνοο DDesααα ** ααα l gτοα
„ ula gwoiæ. 2*αιαρια iuα⅜ &ααι °ε, * 9woias rle -
Aιεοννα τοταvN⁰7α. 6sια οοοοναρ αα να 75α
goνσuů vνo*U—LJ‧ꝝi„lcd¾h, cι οτ. 7*aο &τι Adoαιειναπι us*) & rors Wo-
S=& TS1το. Wαεςα eo*— eες aο A*ααυαä. Cν⅞ ARl 9oi-
õäõ õä
ιαωnοαι ραααιαεαοο νσοαας
Hoc Nunquid quia in multis locis offertur, ideò
multi Chriſti funt? Nequaquam, ſed unus ubique eſt Chri-
ſtus & hic plenus exiſtens & illic plenus, unum corpus-
ugmadmodum enim qui in multis locis offertur, unum
corpus eſt & non multa corpora: ita etiam & unum ſacrifi-
cium. Pontifex autem nofſterille eft, qui hoſtiam mundan-
term nos obtulit, ipſam offerimus & nunc, quæ tunc oblata
quidem, conſumi non poteſt. Hoc in memoriam ejus fit,
quod tunc fatum eſt. Hoc enim facite, inquit, in mei recor-
ationem. Non igitur aliud ſacrificium quemadmodum
ſummus ſacerdos, ſed idem ſemper facimus. Magis au-
tem recordationemſacrificii operamur.

p. 337. 36⅛.

7237

)(
EPILOGüUs.
Ec teſtimonia priſcorum Eccleſiæ doctorum „ le-
H Wtor Chriſtianæ religionis amans, non eo conſilio huc
appoſita ſunt, quod fides noſtra autoritate hominum velut
fundamento nitatur, (cum veram & ſalviſicam fidem nulli-
us neq; veteris, neq; recentioris Eccleſiæ Doctoris teſtimo-
nio, ſed ſolius & unius Dei verbo in ſcriptis Prophetarum &
Apoſtolorum teſtium veritatis cœleſtis max azoιπα com-
prehenſo, velut fundamento immoto inniti oporteat) ſed

quod fanatici ſpiritus aſtu Diabolico hoc agant, ut homi-
4

nes à ſcripto verbo, quod Dei beneficio etiam ab idiotis
utiliter nunc legi poteſt, abductos, ad ſanctorum Patrum, &
antiquorum Eccleſiæ Doctorum ſcripta, velut in amplisſi-
mum pelagus deducant, ut qui iſta non legerit, ſitne ea piæ
vetuſtatis &ẽ monumentorum ejusdem ſententia, in quam
novi illi Doctores verba eorum allegant, certo ſcire neque-
at: atq; hoc pacto in gravi & periculoſa dubitatione relin-
quatur. Quare necesſitas nobis impoſita fuit hoc catalogo
planum faciendi, & oculis quaſi omnium ſpectandum exhi-
bendi, quòd hæc nova falſa doctrina, non minus ſacræ Scri-
pturæ fundamento quam purioris Antiquitatis teſtimonio

deſtituatur, imò utriq; ex diametro repugnet Antiquitatis

ſcilicet dictis in alienam ſententiam, pugnantem cum ejus-
dem mente & intentione detortis, perinde atq; plana &
dilucida verba teſtamenti Chriſti & perſpicua teſtimonia

Scripturæ ab lisdem data opera, nefaria quadam petulan-

tia depravantur. Qua porrò de cauſa liber Concordiæ
unumquenq; ad ſacram Scripturam & ad ſimplicitatem Ca-
techeticam deducit, quod, qui illam ſimplici fidei aſſenſione
amplectatur, animæ & conſcientiæ ſuæ quàm optimè con-
ſulat, ut quæ ſuper firma & immota petra extructa
ſit, ut dicitur Matth. 7. . Galat. 1.
& Bſal. I19.

W

Mn

Micolaus

Pro
P0

D olhe

Miniſtr
cicece
Bernhard
dimon di
Dartbol,

Orias

Egis
.ſ Thoma ,

aohnu

2achar
beaulas
13
Ddarthoß⸗

Valenti,

intp

D
GS
1
14
4, aren,

Danye,

e⸗
huc
elut
Dlli.
Imo.
Im &
om⸗

NOMINA MINISTRO-

R II M ECCLESIX EI SCHO-

LARUM, QuI IN ELECTORATU SAXO-
NANICO, LIBRO CONCORDIZS SuUB-
WUð SC RIPSERUINT.

PROFESSORES THBOLOGIZ

in Lipſienſi Academia.

Picolaus Selneccerus D. Sup. VLVolßgangns Harderus D. Zacharias Schilter D.

2

Profeſſores Theologiæ in Wittebergica Academia.
Polycarpus Leiſer D. Sup. Joannes Bigenhagius Joannes Schutz M.
Mlartinus Henricus M.
Conci onatores in aula Electorali Saxon.
Polycarpus Leiſer D. Sup, Joannes Bugenhagius D. Joannes Eyſthenius .
D Balthaſar Cademan. LE-.

Miniſtri Eccleſiæ in! JZachimns Ruhelius Joannes Daſiler M.

. Baſlius Waltorts Wicolaus Schultes
diceſi Wittenb. Hieronymus Reſohha IAdrian Hubner
Bernhard Apitius M. Wolfgangus Steinkopff Anareas Schato

Petrus Ringenhban

Simon Siderus M. Jeannes Gremplerus.
Hieronymus Schat

Bartholomeus Tilemannus. Joannes Knor

Joannes Copi

Cyriacus il, olfus M. Hieronymus Schermeiſter] Ambroſius During M.
CGeorgius Callapinus Chriſtophorus Pratorius Georgius Frank M.
Thomas Wiageman M. annes Mynehmeyer M. Valentinus Tunkel
Chriſzophor. Brenner M. Georgius Natthier annes Puſinus
Jacobus Teucher M. Matthias Stubinus Sebaſtian Reinhart
vekai Kraner, M. Clemens Aquarius. Michael Schmidt
Paulus Jacobi. . Benedictus Hauſman
BnsTen Marceus Ad inſp ectionem Samuel Lehm
Valentinus Kanne. Torgenſem. Leonhard Heiderich
SD I Caſpar Heidenreich M. S. Valentinus Rebling
Ad inſpectioné Kem- Andreas Dors M. Gregorius Mäler
bergenſem pertinen. Hieron. Nymman M. Chriſtophorus W'eida
tes miniſtri. Joannes WE'alderic. M. Valentinus Kubn
Matthæus Bloching M. S. Georg. Franckenberg. M. brhardus Pinitz
Anaäreas Wiſick Thomas Carlitius M. Philippus Breil M.
Andreas Wancelius M. Nicolaus Wanne Vitus Kelner
Vitus Kichter M. Benjiamin Schade

Serdrtas

830

Clera Elelzor.,

Andreas Schulz
Bartholomaäus Schaliz
Ioannes Haulchildt.

terfeldenſem.

Wenceft. Sturmius M. §.
Joannes lenicke M.
IToannes Pentzolt
Conradus Berger M.
Petrus Nicolaus M.
Ioannes Faber
Zacharias Pantſchman
Caſpar Bieſetau
Ambroſius Matthias
IJoannes Roth
TJoannes Silex
Ambroſius Sturmius
Caſparus Paitli
Martinus Pauli
Joannes Neander
Laurentius Iungnickel
Matthæus Schickradt
Alewius Heune
Blaſius Punika.

Ad inſpectionem
Beltzig.

Jonnnes Galen M. S.
Iacobus Wegener
Sebaſtianius Bog
Egidius Karsdorff
Mauritius Polz
Nicolaus Sturmer
Gregorius Vincentius
Zacobus Elen
Iacobus Rulopfephi
Andreas Bonigart
Mauritius Poltz.
Gerſon Plato
Anaäareas Golin
Daniel Trebiz

lacobus Schroter

CATALOGu=

Barthelomæus Buileken
Simon Lemken
Daniel Troltz
Vitus Vuolter
Anädreas FFidlerus
Lacharias Dreybrot
Paulas Urſinus
Iacobus Lentz
Conradus Nadelius.

Ad inſpectionem
Zanenſem.

Paulus Schunab M. S.
Oſwald Vogelius M.
Laurentius Mueth.
loan Eckard
Henricus Brennerus
Chriſtianus Groß
Gregorsus Thico
Balthaſar Ment e
Petrus Willichius
lonannes Blum
Georgius Eckhardt
Ssimon Ognus.

Ad inſpectionem
Heinichen.

Petrus Plochius M.S.
loannes Fuchſins
Petrus Zimmerwman
Ioannes Albertus

Ad Seidenſem.

Caſparus Erithrus M. S.
Valentinus Scbulerus

Caſparus Rot

Balthaſar Anſer M.,
Martints Heiktius
loannes Maltheſius

Malthæus Lebmann.

Ac Hertꝛber-

genſem.

Nannes Pratorius M. S.
Martinus Conradus M.
Petrus Birnerus M.
Georgius Botticher M.
Petrus Gorpitis
Aoareas Faber
Adadmus Ambherge
Melchior Lenman
Chriſipphorus Lieſigk
Anädreas Kueben
Andreas Schikeradi
Andreas Gorp
Iloannes Heinemax
Benedibctus Hannemaß
Balthaſar Theodorus
Ioannes Vuirt,

Ad inſpectionem
Schliben.

loachim Engelhard M. §.

Michael Kolſohutter
Lauxrentius Schletz
Iacobus Steinbrecher
Martinus lIodocus
Valentinus Iudex
Vrbanus Kraut.

Ad inſpexionem
Jeſſen.

Petrus Eichleris M. S.
Blis Grabiuns
olſzgangis Kempf
Augieſtinis Kuno M.
Ioannes Sartorius
Georgius Fanchk
Georgius Vunſchaldus M.
Ioannes Sandus
Iacobus Richter

Joann Faber.
Martins

Adin

Duhm N
Auinu ⸗

Mmunct 5
Dacbaxrics
Peulas Cai
Cilianu!

Ad inſ⸗
Da

Laurent. l.

Mronzma

Philppas E

Gom

Gregonius

oanney 6

beorpini
loannes Hi
Micolaut
Andzegz, I
Adamne ,
lanne lua

Ela Herz,

be
Nbin hen,

Maninng 5

Cniſepto⸗

aniel Cn,

eirus Le

loannes S

uunner N,
lanme⸗ lnu
1.

omat Rh

Ad Ui

C

lorlen

eIl

,A M. 5
Elias Herman,

tier
etz
cher

onem

.

,A.

du .

Herti

Hlieronymus Henningus
Philippus Krug.

SGBregorius Hanck Saup.
loannes Geroldt
Goeorgius Erithraus M.
Loannes Bux.
Nicolaus Hartzwig2k

Maritinus stſius M. M.

Add Liphienſem dice-

bpetrus Heß M.
Simon Geaick M..

Martinus Sanrmendd
Zacharias Cäæſar
aulis Cracobius
Chilianus Ponameranlts.

Ad inſpectionem
Baruth.
auvent. Eebman M. S.
Andreas Ranadt

Ad inſpectionem

Gommorn.

Andreas Kuüpelman M.
Adamus Mulich
Andreas Kappert
Joannes Iudex

Ad inſpectionem Li-
benvverd.
Tobias Beuther Sup.

Chriftophorus Zobelius
Daniel Cnuphius
Petrüs Lamannus
Sigiſmundus Then
lJoannes Starck
Ioannes Haſert
loannes Inchenhæfer
Thomas Rhakius.

ceſin.

Caſparus Albertus M.
lonnnes Salmuth M.
zorgius Juſtus M.
loannes Bartholonzkzus
Georgius schindler M.
Georgius Volhart
Caſparus Pfeiſfer
Anadreas Oethe M.
Petrus Eetz
Hieronym. VLVinchler M.
1Loigangus Ottenklinger
lIonanes VVitticty
Iloannes Kemmerer
Donatus Pangralius
Vrbanus Ringler
Gabriel Ilexius
Philiphus Hilteb rand!
Georgius Goldner
loannes Hudt
Paulus Heiderich
Michael Ianus
Ioannes Eybiſol
Vincentius Frey
Laurentius Langins
loannes Rhiedel
Cbriſtophorus Braun
Ioannes Krell
Michael Rotherus.

Ad inſpectionem Ei-
lenburgenſem.
Caſparus Starckius M. S.

Ioannes Schel M.
Caſparus Volgenadt M.

VVolſpgangus Fehmelius

Martinus Kichter
Gregorius Rutilius
Seßerinus Kihn
Ioann Muldorf
Barsholomaus Tzschorn
loannos Lempeck
loannes Tiegelius
Ionznnes Paſerin

SuLBSCRITPTORUM.

Toaehimus Haberland
Zacharias Honigte
IJonas Mollner
TJoannes Hubaldus
Hieronymus Kirchberger
Andreas Herler
Oſwalltus Mirus
Martin. Hartmannus M.
V LVolfgangus VB Vagnerus
Simon Gerlach
Ionas Eckardtus
loachimus Sella
Laurentius Bornſtein
Abraham Martinus
Ioannes Seiler.

Adinſpeſtionem De-

licenſem.

loannes Sseliger M. Sup.
Petrus Planiz
Matthias Bart h
Toannes Blumenau M.
Iacobus Bedelius M.

Chriſtophorus Heinckelius

Reinboldus Kreitſich M.
VVolſßtgangus Liparchus
Iounnes Murſtaterus M.
Chriſtophorus Reichelt M.
Albertus Huüldericus M.
Andreas Swah
IJoannes Flamminius
Gallus Kirchoſf
Chriſtophorus Doring
Valentinus VVagner
Gregorius Arnoldi
Caſpar Seiſfart
Andreas Fiſeher
Stephanus Kreuchauf
VVolſſgangus Franchfertez
Sebaldus Maumaang
Lucas Hamer
Georgius Heiliggabe
Donatus Kotzscha

Georgins

Fax.

942

S

Georg. Heiliggabe junior
Baſilius Pinig.
Andreas Eckardt
Joannes Buitgen
Joannes E'alturner
Joannes Guncelias
Georgius Krauſé.
Jona, Theodorus
Henricus Nepfel.

Ad inſpectionem
Grimmenſem.

Martin Reinhard. M. S.
Adamas Zimerman M.
Martinus Schemelins M.
Franciſcus Rade
Caſar Thile
Samuel Brengel
Burkhbard Gertner AM.
Timothens Collopinus
Simon Gederizius
Antonius Pfeiſgfer
Matthazus Préisker
Tiburtius Kruger
Michael Cbriſtianus
Wolſgangus Bohemlus
JNannes Aſter
Jaan Herſpes
Gallus Leth
Pannes Riedel.
Petrus Beuther
Caſpar Mosdorſßf
Joannes Buttner
Wolſzsangus Menrer
abid Arras
Thomas Schreiber
Georgius Lochla
Hieroönpmus Triebach
Ruaulus Lindener
CGallus Ecke
David Kruger
Joannes Roſenbach

Aattthzkits Peterman.

CATALGGUS=.
Ad inſpectionem
Bornenſem.

Martin Kirſthen M. S.
Dabid Heinte M.
Wolßganons Sydelits
Michael Vogel
Wannes Burckardi
Peerus Nitzſoh
Michael Bariholomaäklis
Joannes Tilz
Liborins Zorn
Clemens VLVyindiſeh

Ceorgius Koch

Elias Buchner
Andreas Richter
Petris Gratle.
Laurentius Ditmar
Anadreäas Guntbher
Bartho. Peſebmannus M.
Valentinus Calcearius
Bartholomktes
Martinus Ciconia
Tobius Milnerus
Joannes Hor
Georgius Rima
Petrus Schaubits
Jannes Lanckiſoh,
Jacob Drechſel
Thomas Schonlandt.
Joannes hanius
Georgius Molitor
Franciſcus Steiniger
Daniel Seitz
eonhar. Kackenbergitss
Thomas Bab’it
Balthaſaxr scheibe
Matthäus Naunmai
Eégidius Engelmann
Joannes ochrei.

Spurb

Ad inſpectionem

Rochlicenſem.

oizis
rgtlis

Pauliss Seifrid. M. Sup.
Bartholomcus Guntherus
Paulus Leopoldas
Paulus Reichius
Matthias Eberhardes
Chrifophorus Hein
Joanmnes öchherle

Nogn — 'ore , rr A.
ansis Lurultetcd.

Ad Waldenburg.

Zacobis Buts- 4
Erhardtes Spierberg
Melchiſedech Pœler
annes Kudelias
Philippus schraæter
Valentinus Mirus
Adamus Baumgertnerus
Petris Reinbeckelius.

Ad Penick.

Valent. Schubertus M.
Eraſmus Shonius
Nannes Sartorius
Tbhomas Hofman M.
Paulus Bngelmann
Mattleals Drauuitz
Gregorius Bobenns
U.glentinas Folbard
Marlinus Eberbardus
Jacobus Schanfeldt

Paulus Heläd

Wannes Huttenknecht.
Gangolphus Petzelt.
Valentinus Serer

Martinus Hoſfmann
Georgius

luurzluyd
hrimids 4
XXVI. A
Pegav
Matthias
ieronymi
labianut
Fabianus.
Paulus Vi
Frideritu
Andreas
loannes d.
loannir 4
Marcu Vi
loanner

XXVII.
weiſſen
loannet 5
debaßiax
Matthia!
lonat Mr,
loannes S.
Aerange,
Grezoni
loapnes
Opdala,
loanner 5
loannet
baltkaſa,
Plaſut 6
Caſper
Petrus
Laurent
lacobus
loel ain
Angreag,
laannnet
Ertzoriu
Maltben
aſte
6, ari,
eyban,
udreg;

Nlheres:

Wes

MIAee

M.

1
ertnerq/
Nd.

M. .
nn
A

7

rdas

Goeorgius Reider
leremias Abenarius.

XXVI. Ad inſpect.
Pegavienſem.
Matthias Detſchelius §.
Hieronymus Muulman
Fasianus Stein
Fabianus Meiner
Paulus Vueber
Frideritus Vuenceslaus

Andreas Hermannus

loannes schubuandus
Ioannes Majus

Mjarcus Vuildenhein

Ioannes Erbardus.

XxXVIII. Ad inſpect.

weiſſenfelſenſem.
Ioannes Bock
Sebaſtianus, Sellendorſf
Matthias Hofman

lIonas Muſculus

loannes Sekendorff
Alexander Muſolks

Gregorius Euſerus

Ioannes Diezserus
Oſuualdus Bachftein
Ioannes Burckhardt
Ioannes Vuellendorſf
Balthaſar Meuſel
Blaſius Gruniger
Caſpar Berckmeiſter
petrus Dresnul
Laurentius Martinus
Iacobus Frobenius M.
Ioel Vuinter
Andreas ermler
loannnes Sybertus
Gregorius Reſemer
Matthaæus Brachbogel
Vuolſtg angus Guntzsh
Caſparus Andreas
Stepbanus Riceius M.
Andreas Schonigs

5 U EB S CRIFPTOERM.

Iacobus Haberlandus
leremias Brauer M.
Alexius Blum M.
Paulus Garmannus
Theodoricus Faber
Fridericus Backofen M.
loannes Oertel M.
Michael Rotſcher
loannes schuuemlerus
Chriftophorus Olſchius
Benedictus Pflugk
Bonaßentura Refelde
Erhardus Gerckel
Martinus Barth
Iacobus bockelius M.
loachimus Kræmmel
loannes Puchelberger
lacob Kretzshmar
lacobus Zimmerman M.

XXVIII. Ad inſpect.
Freiburgenſem.

Caſpar Bobemus M. S,
Ioannes Vuigandus
Zacharias Schigher M.
Michael Tileſius
Petrus Oeni dorus M.
Albertus Opetz
Sregorius Teubener
Paulus Apianas
Nicolaus Beier
Philippus Faber
Balthaſar Mann
Petrus Vuolcknerus
Benedictus Traberus
Conradus Liebhardt
loannes Peſchelius M.
loannes Heyſe
Bartholomæus Rauch
Sebafſtianus Reyman
loannes Oelſebleger
Cyriacus Heilbigkt
loannes Sobubertus
loannes Lindenerus

Daniel btein
64

Daßid Vopælius
Marztinus Koch
Balthaſar stein

loannes Linſtius M.

Mauritius Gleisburgius
Martinus Grenitz
Melehior Piſcator
Petrus Richardus
Volkemarus Moitzsh
Dabßid Steinbachius
Laurentius Theobalus
Leonhardus Scheerlæ
Michael Sambafer

loannes Mylius

Martinus Mabolicus
Nicolaus Molitor
Ioannes uolneu
lacobus Eſtlerus
Nicolaus Bodelius.

xXIX. Ad inſpect.
Eckersbergenſem.

Martinus Vuiliſch. M. &
Georgius Liſack
Simon Froſch
Chriftophorus Hane man
Bartholomeus Fabri
Petrus Keſtelius
loannes Pant zger
Martinus Doringus M.
Nicolaus Laſe
Stephanus bang

loannet Portenreuter

Mauritius schuuartz
Chriſtophorus Scbil
lonas Seitz
loannes Creuſelius
Georgius Bornſohein
Cyriac. Sehraubentantz
Nicolaus Nemper
loannes Reinolt

Adamus bicbelbzonner
loanngs

8
loannes Ortleben õ
loannes Breinig Chru E⸗ eitor.
Petrus Leneuuetter 96, .

EClerue Eledto
SX*αα.

Traunas Stutzbach
s Svannes Kraus
Nicolaus Sunderhauſen
Adamus Reinhbardi
Georgius Hæflieh
Stephanus Zung
Andréas Lutzner
Iogannes Ritter
Daßid Vueber M.
Sebaftinnus Bleidungius
Jacobus Martius
Caſpar Zuberſtrey
Abrabam Chandiuss

Xxx. Ad inſpeck.
Weiſſenſeenſem.
Zacha PFræſchelius M. .
Stephan. Fleiſebhtwaan M.
Joannes Degen
Ivannes Vuinklerus
Michael Cbytraæaus
Georgiui Erdbeber
Joannes Berringer
Martinus Vnalter
Laurentius Keichardus
Heinricus Schupius
Valent inus Hobanus
Caſparus Arnoldus
Ioannes Langius M.
Vitus Betzoit M.
Caſparns 7. biel
Ioannes Gebhardt
Chriſtianus Leubericht
Cbhriſtophorus Thamrodt
Ioannes Clajus M.
ſoannes Andreas M.
Gangolphus Erhardus
loannes Vuigandus
Petrus Schober M.
Daniel lanus
Gregorius Breuningk
Gabriel Schneſingk
Georgius Beck
Himricks Vuidelbergius

Liborius Stolbergius M.
Iacobus Zcger
Hieronym. Golhardus M.
Michael Klebiſch
loannes Hegendorfins
Michael Krauuel
Vuolſigangus Regius
Andreas Oſius
Philippus Ezelius
Nicolaus Cruſius
Stephan Hirſcehbergins

Caſzar Burcardus M.

Melchior Haſa
Ioannes Spindeler
Clemens Vueißbeit
Thomas Leimengrub
Balthaſ. Schonbergerus
Valentinas Genizoldas
Sabomon Mintzenbergk.

Saltzenſem.

Vnlentinus Vinsheimius
in oppido Denſtadt. P,

Georgius Starck Di.

Martin Senkentaler
Matthäus Schick.
Matthias Cæſaær M.
Maitthaæus Schutz M.
Chriftianns Vuußteman
Marcus Hobman
Michael Sebulteis
loannes Graman M.

Andreas Vualderot M.

Abrahbamus Born M.
loannes Olſchleger M.
Chriftoph. Truckenbrot
loannes Salomon M,

loannes Denſt edt.
Cyriacus Vuigandus

Nicolaus Reichenbach
loannes Helingius M.

Sebaßianus Meier,

XxxXI. Ad inſpeét.

Marc. Bretſchneid. M. 5§.

A T à L %O 6 u s

Joannes Salomon
Ghriſftophorus Rude!
Grorgius Mehrman
Stephanus Vualter M.
Gothardus sybotus
Gotfredus Sybotus
Henricus Crolach
Alexius schmidt
Cyriacus Spiegel
Valentinus Freitag
Michael Stæſſelius
Chriftophorus Mederus
Henricus Boltzenthatl
Valentinus Lobenftein
Bartholdus Starck
Vuolgangus Sommer
Georgius Funckler M.
Joannes Miſenus M.
Caſparus Bemſtertz
Valentinus Marggraff
Iuſtus Setzekorn
Ioannes Gabriel
Andreas Steigeruualas
loannes Schbræter
Nieslaus Briehius M-
Iacobus Vualter
Caſparus Seifardus
Bartholom. Bronquel M.
Nicolaus Vogel.

XXXII. Ad inſpeèt.
Sangerhauſen.
Philippus Seidlerus S.
loannes Seimius
Andreas Miſenus M.
lIoannes Sagittarius

Martinus Faſchbius

Hippulytus Krul
Vrbanus Hulbich
Vuolſgangusscheutzlich
Valentinus Bottener
Martinns Bornerus
lounnes Durrius

Vuolfgangus Heroldus
Musibans

Auullkeu
Arilan le
loennet Ror⸗
Meprictus Vu
Matthic n
Bebfienus
Theogdoricus
47 Oriatus He
Gregorius Li
loanne⸗ ip
Melchiur Ha
Paulus Lind.
logunes Thn

XXII. 46
Cygn
Abrabam,
Adamut ber
loannt el⸗
Dabid Leide
Bartholom.
Cbr forbon
depuel i⸗
Martiuut H
larobus Bol
loapnes 4
Scſuut 4
baſtiig ho
hunnet pet,
laureptiut
bentin n
larobus gl
Damniel Eu
loannt; 5
Malebior
Hicenius
kurur Ma
Filericut
Chiſapben
em uhe
onyet 4
aniel 8

1
4de!
nen
lter M.
tui
4t
ch
4
1
/
ius
lederus
eythal
eufein
rl
mer

ler N.

M.
ert?
rglref

n
4
salch
4
4M.
1
rdas
mull, 4

.
ſpect⸗

len.
rus ⸗
4
rils
ius
eutelis

ttent/

oldat

Dabid Seideman

loannes Petræjus M.

Heorgius Sturmius M.

S U B SCRIPTO R
iuiatthäus Bintdorſf
Abraham Caſius M.
loannes Rorarius

Henricus Vuegner M.
Matthias Cup
Sebaſtianus Bobemus
Theodoricus Vuerbelius
Cyriacus Hœſigam
Gregorins Luppius M.
Ioannes Heſſus
Melchior Hartmannus
Paulus Lindener
Ioannes Thurmius,

XXXIII. Ad inſpect.
Cygnæam.
Abraham Sstreber M., §.
Adamus Beeruualdus
Ioannes Oelman M.

Bartholom. Vualter M.
Chriftophor. Boemus M.
Chriſtophorus Thyco M.
Sanuel Viſeher M.
Martiuus Hentzelius
Iacobus Bogenfſtein
Ioannes Agerman V
Eraſmus Aengerlein
Baſilius, Bohemus M.

Laurentius Pelerus

Petrus sechbuller
Michael Kretzſehmerus
Hieronym. Vuolfius M.
Vuolfgangus Ebring
Ulricus Harrer
Vuolfgangus Sehripetzger
loannes Bockſtro
Urbanus Scheſfer
Zacharias Muſculus
loannes Faber

loannes Vuolſf
Erbardus Zigengeiſt
Paulus Tranſons
Ioannes Fridericus
loannes Ionas
Laurentius Vuerman
loannes Ciuis

Cbhriſtianus Petreias

Vincentius Fridericus
loannes Hoffman
loannes Gutſehmidt
Fahianus Meckelius
Sebaſtianus Haunsler
Georgius Ferberus
Andreas Kretzschmar
loannes Vuagner.

XXXIV. Ad inſpect.
VWeidenſem.
lacobus Gayrus Sup.

Iacobus Schloſſerus
Daniel Fugman
lIoannes Struthius
Melchior Cantzlerus
Fridericus Koſenbach
Petrus Melpitius
PFridericus Behr
Chriftophorus Bobemus
Georgius Vuolfart
lonnnes Agricola
Paniel Sbnabelius
Leoubard Vnidenzanpus

loſephus Schultetus
Dauid Fridericus
Vuolfgang. Moſtelius
Nicolaus Blumenauer
Iſrael Hainman
Philippus Vuolrab
Chilianus Molitor
Iacobus Kubn
Caſpar Kesk
Ioannes Meiſnerus
Ioannes Zeiſe
Georgius Oetler
Paulus Augermannus

6ς*

Balthaſar Schiſferdecker

U M.
Henricus Keinbat
loannes Burgoldt
loannes Engel
Michael Cato
Nicolaus Zehenpfunas
Nicolaus Kæler
Simon Moringk,
XXXV. Ad inſpect,
Neoſtadienſem
ad Orlam.
Stephanus Roth M. Sug.
Nicolaus Biætner
Conradus Zigenſzeck
Chxiſt. Blumenreder M.
Georgius berbardus
Paulus Sohallerus
loannes Geinitz
loannes Seiga M.
loannes F.aber
loannes Otto M.
loannes Lang
Laurentius Nicolaus
Melcbior Piſcator,
loannes Sobecbnen
loannes Fleſſa
Daßid Oderus
Zacharias Hartman
loannes Then
loannes Schultes
Chilianus Oſuualdus

loannes Peilſchmidt

Bartholom. Gryneus M.
loannes Vuendlerus
loannes Thim
Chilianus Vuindiſchius
loaunes Vuentzelius
Iacobus Clauderus
loannes Spilerus
loannes Teichman
Chriftophor. Limmer M.
Henricus Vuickelſehbene⸗
rus M.
Iuſtus Teuchman

Nicolaus scbillingius M.
loannes

833
LQClerus Eledor.

KoX.

SAaX.

C. Verig Eleklor, Bannes Rupp

loannes Agricola
Matth,. Lautenſchleger
Caſzparus Peilfchmidt
Sebaldus Colerus.

XxxXxXVI. Ad inſpeét.
Olsnicenſem.

Sebaſtian Sperber M. S.
Nicolaus Fickhenuuirdt
Caſparus Oltza
Georgius Burger
Petrus Keſßller—
IJoannes Michael M.
Petrüs Hobmuter
Nicolaus Steinmulner
Georgius Klæber
Joannes Martinus
Abraham Vuutinus
Adamus Vuolfarth
Simon Hendel
Joavnes Pencelius M.
Joannes Brentelius
Georgiui Brentel
Erhardus Vuener
Chriſtophorus Hein
Paulus Oder

Ioannes Hultzbergerus

Leonhardus Riedehbardt
Petrus Andreas
Ioannes lenner
Chriſtophorus Breutel
Ioannes Neidthardt
IJoannes Curio.

XXXVII. Ad in-

loannes Sobubart
Nicolaus sprintz
Henric. Neumeifſter M.
loannes Hainpuhl M.
Simon Mulitz
Matdernus Vuarſeber
Dasid Ringius M.
Chriftophor. Crucigerus
loannes Faäber M.
Martinus Gaſſar M.
Georgius Engenius
Chriſtophorus Roſt
Georgius éulenerus
Iuſtus Crucigerus
Caſparus Epiſcopus
BErhardus Brentel
Erhbardus Kerl
Vuolßgang. Mualing
loannes Elbel
Nicolaus Hubnerus
Ioannes Scotus
Ioannes Iunckelius
Tobias Bergkholtz
Franciſeus Leupoldt
Adamus Keumelius
Blicardus Peſtelius

Iodocus Naglerus
Fridericus Steinbaeh

Iloannes Gulden
Andreas Seidel
Salomon Gæœldel

Adamus Puchunan

Dabid Mylius M.
Andreas Staudener
Simon Lorentz.
XXXVIII. Ad in-
ſpect. Misnen-

ſpect. Plavenſem.
Bartholomaus Keibelt S.
Martinus Pfuntelius M.
Daniel Schallerus
loſeph Seltenreich
Paulus Halieh
Laurentius Rudinger

ſem.
Paulus Crellius D.
Nicol Iagenteuſfel M. §.
lacobus Lechnerus D.
Barthole Clamerinus M.
Urban. Hantſebmannus

Caſar Cummerns

CATALOGUS

Hieronmus Tanneberg
Iobann. Gregorii
Henricus Meſopolitanus
Chriſtophorus Molitor
Vdalricus Birckel
loannes Petsch
Abraba, Cummerus M.
Fabhianus Starck
Donatus Hoffman
Michael Volradt
Daniel Gregorius
Bartholomeus Graßius
Georgius Herolat
Ioannes Buttner
lIoannes Kœlbinger
bhaulus Kirchbach
lacobus Schuckelt

Salomon Rode

Iacobus Richter M.
Auguftinus Zuuelterus
Matthaus Heuptman
Zacharias Zimmerman
ChriſtophorusGuntherus
Georgius Bringus
Chriftbphorns Freitag
Petrus Droſchelius
Romanus Naubarth
Chriſtophorus Igenus
Samuel Metzner
Ambroſius Dabma
Michael Mulkerus
Michael Starck
Benedibtus Muller
Blaſius Limpach

Georgius Arnoldus

Brhardus Pratorins
Andreas Vueiß

Caſpar Hoſfman

loannes Forfterus
Petrus Horæz
Fabianus Peſcbelius

betrus Dutichius.

xxxXIX. Ad inſpect.
Oſchacenſem.

Panlnt

PAlat M-
Clrif. Ma
Cißar li
Mart xeb⸗
Martinus
Martlnut
Chrißoptor
Dauig Ce
phili. Kh
Georyiu 6
Miichael h
oannet
iolfzanz
Petrir Luj
loannes bi
Adamuth
Matlbaeu!
loanye, Pe
Pauluf Vi
Laurentiut
loanne, H
loennet la⸗
loangtt l,
Andreas
lannes El
loannet
Paulus Fy
etyuj H,
Neybana,
Valenting
dydress N
baunnes
mon deig
baulus de
Adam F
hanne,
auid
uſten,
anlreſut
4iraben
Martine
laurenti,
lenne⸗ 5

npeg
litangt
Olitor

l

Paulus Matthefius M. 5§.
Chrift. Macharepæus M.
Caſpar Forfterus
Mart. Schluſebnahber M.
Martinus Lanquitus

ms M. Martinus Aichsfeldt
Chriſtophorus Starck
1 Dauid Cleeblod M.
1 Philip. Schlichauber M.
. Georgius Grutzener M.
rabius Michael Eeccardus
. Ioannes Pflefter
Vbolfgang. Schlitterlau
r. Petrus Vuignerus M.
b Ioannes Piſtor
At Adamus Hertzog
Matthäus Rhuel M.
. laoannes Pflepherius
Merus Paulus Vuircker M.
man Laurentius Penſoltus M.
perman loannes Haſcbius M.
ntherus Ioannes lacobus M.
. loannes Claus
Andreas Ranftorſf
4 lLaoannes Eberus
rtb 4 loannes Vuilagruber

ene Paulus Franciſci
„ baetrus Herman
N„Stephanus Broſf
Valentiuus Lencker M.
Amndreas Schneider M.
lLoannes Klugel
Simon Seidendorfius
Paulus Schubuart
Adam Vogel
Daniel Henningius
Joannes BPeurlein
Dauid Kynast
Vuolfgangus Febnielius
Ambroſius Rulich
Abrabam Thommigk
Martinus Buchholtz
Philippus Scbreber
Laurentius Fauſtus
Lannes Fauſtus

Michael Cuenelius
Paulus Kirbbach
Iaac Fabricius
Michael Piſeator
Blaßus Hofman
Dabid Trencker
Matthaus Domiſch
Georgius Vogelius
Martinus Kiem
Blaſius Vuidmoner
Stephanus Hofman
loannes Socbubuirtius
loannes Meruuitz.

XL. Ad inſpection.
Hainenſem.

lIoan Corniexlius M. S.
loannes Mukerus
Burgbardus Crabatel
loannes Schenck M.
loannes Sartorius M.
Fimon Auenarius
Sebaldus Mulhbauſerus
Georgius Vuandalus
Hermannus Butftadt
Henricus Vuolrabius
Gregorius Vueiſer
Georgius Bucher
Ioannes Bau m
Benno Kretzschmer
Paulus Alber
Blaſius schomler
Ioannes Ruellius
Martinus Heſſus
Blaſius Fetſchau
Tobiæs Clapius
Bartholomæus Tœppelitz
loannes Mylius
Iacobus Armknecht M.
Gregorius Zaulingius

loannes Quelmaltz
I Bartholomaæus Hein
Simon Caæmiſnie
Baltbaſar Beich

gς à3

s UBSCRIPTO U M.

„

Thomas Hecker
Stephanus Seblegel
Balthaſar Lindener
Georgius Treitzshbkan
An dreas Stinauer
Clemens Coſauigius
Nicolaus Libius
Lucas Haubolt
Caſpar Schiling
Simon Kſchnik
Gregorius Schiffman
Daniel Ricbter
Dabid Gensreſfer
Nicolaus Carpio
Paulus Franck
Vuslfgang. à Rechſehitz
Marcus Heinricus
Donatus Stoll
Donatus Rechenberger
Martinus Cotta
Gabriel Klingerman
Andreas Schuricht“
loannes Kuby
Seberinus Landius
Laurentius Hanfedt
Oſaualdus Crellius M.
Georgius Nuſæ
Blaſius Tuchmachberus
Donatus Galla
Thomas Sehober
Chriftophorus Starck
Lucas Denckerus
Petrus Meiſner
Simon Nauart
Antonius Pretorius
Petrus Gutenbergk M.
loachimus Heintz
Gregorius lunger M.
loannes Daum
Chriſtophorus Henning
Otto Colerus
Laurentius Glogo.

XLI. Ad inſpeét. Bi-
ſchofswerdicam.
Hiero⸗

Clerus Elelcles.
Sa.

*ς A T A L o & u g

ds Merenm. Opieius Sup.

WrnP ector. Sregoriu: Haſe

Sa

TNoannss Cramern;
Eraſßmies Culmannus
Pitus Guntzelius
Caſbaruz Contadus M.
doannes Opitiuns
Martinus Opitius
Petrus Crencius
Jacobus Finmekler
Donatus Multer
Gregorius Liske
Melchior Gaubiſob
TPhilippus Stumpff
Bartholomkæus Vualde
Toannes Buſchmannus
Toanknes Kichter
oannes Cramerus
Martinus Stublerus
Samuel Behrnauerus.

XLI. Ad infpest.
Pirnenſem.

Andreas Gath M. Sup.
WMWichael Borsbergius
WMalentinus Gerhard
Ohrißopherns Kittet
Michaet Schneider
Georg! us Roktingilzs
Ncobus Rudolff
Geor gius Iudex
7. op) Cuſius
Andreas Rariſch
Valentinus Vitelius M-
IJoannes Coccejus
Baſilius Colerus
Baſilins Otho
Caſparus Vuagener
Valentinus Schuman
Andreas Schuman
Georgius Vnincklerns
Michael Lœbner
Cyriacus Fritzsche
Thpophilus Glaſer M-

Bartholom. Khotingius
Joſeph Haænel
Ioannes Heintzschel
Bartholom. schuttingk
Cbriftophbrus Peisker
Paulus Kichter
ſacobus Vueidlich
loannes Hoß man
Hieronymus Keſtnerus
Gregorius Heroldt
loanner Freinel
Eraſmus Reichel
Melesſor Sartor
lacobus Proſchins
loannes Schubarth
Georgins Heuptuogel

WNWicolaus Andrec

Clemens Puide man
Henricus Seriba
Burckardus Abman
Matihæus Regius
Ambroſius Monachus
Franciſeus Mymerus M.
Georgius Goldammer
Pantratinus Himelreich
Pangratins Sehneider
Toannes Neander
Albestus Vueiſſenberger.

XLIII. Ad inſpect.
Dresdenſem.

Daniel Greſerus Sup.

Petrus Glaſer M.

Antheninus Rudolphus
Lucas Froſt

Hieronymus Greſerus

Chriſtophorus Lucius

Leonhardus Chuſch

Gottfridus chuſch
Pelrus Keckius
Franciſens Gnosman
loannes Grofſman
Palentinus Peſebpzman
Andreas Seydler

4

Donatus Menek
Georgius Klett
Paulus Agricola
Balthaſar Vuildenes
Andreas Venätor

loannes Narhbamerus M.

Valentinus Herman
loannes Strobach
Georgins Graupitz M.
Ioachim. Craniueldus M.
Paulus Preſebnerus
Caſparus uger
Fridericus Zæyrlerus Me.
loannes Selnerus
Matibhaus lIuſßtus
Blaſius Dornerus
Henricus Franck

1 Baſilius Franck

lacobus Rhe»u
Valentinus Faber M.
loannes PForberger
Anthonius Glaſer M.
loannes Nageler
Barthel. Kuntzelmar
Martinus Conradus
Chriſtophoras G Glaſer
Melchior Boſæ
Matthias Hauſotter
Sebaſzianus Frælich
Matthaus Heber
Georgius Brockman
Vuolfgangus Autterus
Martinas Seitz
Martinus Rudiger
Michael Piſeator M.
Donatus Langé
Oſuualgd., Gotzuualdt M.
loannes Hoſtius
Hieronymus ovbuman
Petrus Faber
Chriftophorus Riemer
Fabianus Krugerus M.

loannes Vorderbeil

Chbrift ophorus Gribach

Gregorius itz

Gregorizs

brioru
Michael.
Laurenti
Martus (
Vabentin,

AIIV. à
Fr eib⸗

damyell⸗
Ceorhiut
Dauid H
Andreas
Balthaſ⸗
Heronjn
latobus S
Gregoriu
Abraban
Andyeas
Thomas 6
Miolau
loonne;
Ceorin.
Michat.
DPelrus N
Michael
Abrd
Anaria
loanne,
Alexana
eorin
Aexana
Laurent
Mnnn
Iatohz
Marti,
Thoma
Chrite
. 4l lu:
Caßar.
Adrean
Marln
(hilia
Ni⸗ 6. ole
Araß,

S UBSCRILPTORU M.
Gregorius Meirhofer

Michael Eiunen
Laur entius Bantzth
Marcus Crai
Valentinus Drißchler.

XLIV. Ad inſpeét.
Freibergenſem.
Samnel lauchius Siß.
Georgius Greuſius
Dauid Krautuogel
Andreas Balduinus
Balthaſar Pondo M.
Hieronymus Ferſerus
Iacobus Stetteler M.
Gregorius Vuecelius M.
Abrabam Metzner
Andreas Dippen
Thomas Cæœmentarius
Nicolaus Augufſtinus
Joannes Læffler
Georgius Gylnerus
Michael lentzsch
Petrus Reich
Michael Lufft
Ambroſius Creidel
Andreas Seberinus
Ioannes Klug
Alexand., Vrſinus junior
Georgius Greus
Alexander Vrſus ſenior
Laurentius Guntherus
Martinus Piftorius
Iacobus Fiſiher
Martinus Droſchelius
Thomas budobicus
Chrifophorus Frobelius
Paulus Henricus
Caſpar Bernauer
Andreas Goſmar
Martinus Hevricus

lemens Piſeator

Andreas Glaucha

loannes Eger
Petrus Loß us
Paulus Fackleras
Georgius Haukius
Matthias rolſe iue
Valentinus Piſe helius
Valentinus Beuttherus
Tgolſangt lunger
Melchior Lempelius
loſephus Zeunerus
Nicolaus Vualterus
Sebaldus Vrſinus
Georgius Vuilat
Laurentius Vrſinu5
Iacobus Gerber
Paulus Purſohius
Donatus Halo
Chriſtophorus Candius
Laurentius Graupnerus
lonas Vopelius
Paulus Goerneyr
Ambroſius Fritz
Chrißtophorus Richter
Vuenceslaus Tilianug
Gregorius Bættinger
Matthias Debn
Vuolſgangus schuman
Matthbaus Herbst
Michael Papa
Ambroſius Meilerus
Iacobus Bebamus
loannes Got zius M.
Georgius Heinich
Bartholomæus Hubler.

Annebergenſem.

Michael Muſculus M.
Tobias Kalberſzerger 15

Chilianus Fabricius
Nicolaus Henricus
Abrahbam Fabritius

Gregorius Hirgurgk

Adam Hermon
Adam Kotmär
646 †

Donatus Miehael
Cbriſtophorus Forſteru
Melghior Forſterus
Matthias Derrer
blias Littychius
Andreas Ungarus
Abelus Drechsler
Sebaftianus Gunther
Vuolfgangusschaller M.
loannes Forfterus
Petrug Campanus
loannes Grabnerus
loannes Pauli
Vuolfgzangus Vllam

Abrabam Homiliusg M⸗

Elias Enderlein
Nicolaus Felgenhein
lonas Spanſelius
Adamus chraxz
Simon Auicula
Elias Vogelius
Andreas Chemnitius
Petrus Groß
ſoan Zeimerus
lodocus Rhau
Gregor. Strigenieius M.
Sebalqdus Figulus

XLv. Ad inſpecio.

Vuolſgang. Eberhard A.
loanes Pufendorfferus
Valentinus Zolman
Melchior Beier
Chrifophorus Gornerus
loannes Lindener
Bartholom Crucigerus
Helias Liebman
Caſparus Behm
Egidius Schuman
Simon Creluuig
Caſparus Heinichn

Vuolfgangus Heldt Sup. loannes Crolop.

XLVI. Ad inſpeét.

Chemnicenſem.
Georgius Ruta M. Sup.

Michael

23
Clerus Ele

aE.

2.4.

Elerne Blecio
SX

846

Michael Schultz
loannes Mullerus
Matthæus Georgius
Andreas Gothardus M.
Ioanes Albertus
Petrus Gſchepius
loannes Steinbof
Valentinus Droſchelius
Georgius Steinhardt
Andreas Trincke
Matthias Sidelius
Thomas Vuildſener
loannes Sturmius
Sndreas Sidelius
Valentinus Vueigel M.
Benedictus Biderman M.
Ioannes Schade
Paulus Vuag enen
Valentinus oßius
Matthbaæus Vogelius
Ioannes Droſchelius
Martinus Linck
Ioannes Linueger
Plias Priſel
Chriſtophborus Erneſtus
Andreas Boiemus
Valentinus Buthnerus
Martinus Molitor
Gregorius Ruppelt
Simon Kern
Joannes Muller
Nicolaus Faber
Anthonius Hofemannus
facobus Credentius
JSimon Vuagner
Ioannes Frentzel
Toannes Hayn
Matthæus Hoppius
Ioannes Liborius
Daniel Pandorſfer
Achbatius Hager
Balthaſar Beyer
loannes Steinbof. junior
Jacobus Troltius

Philigpus Petzsth

C A T A L O G VUV
Paulas Lincius
Gregorius Molitor M.
loannes Herman
loannes Mylias
Clemens Leſßigk
Daßid Lindener
loannes Cellarius
Chriſtophorus Cruſius
Martin. Oberndorfer M.
Valentinus Richter
An dreas Naubuit gerus
Iſaac Korbitz
loannes Rottha.

XLVII. Ad inſpect.
Coldicenſem.
Carolus Schop. M §.
Martinas Quelmaltz
Caſpar Vuixt
Valentinus schulteſius
Martinus Kretzer
Matthus Strigenitius
Laurent. Draunitzſch
Andreas Bonnigk
Burckhbarus Guth
Georgius Schbindeler
Vunolfgangus Heſjus
Laurentics Gernerus
Donatus Langus
Chriſßophor. Maztheſſus
V. uotſgangus Mattheſius

*

XLVIII. Ad inſpect.
Leiſnicenſem.
Dabßid Moller Sup.
Georgius Meiſe
loannes Zimmerman
loannes Teicher
Caſpar Bennigk
Hieronymus Collis
Georgius Arnoldus
lacobus Eſebkorn
Erhardus Lindner.

Mersburgenſem.

Adamus Rotberus D. §.
Nicolaus Haubtlebius
Balthaſar Klein M.
Valentinus Appel
Caſpar Mylius
lIacobus Otto
Balthaſar Sommer
Sixtus Amandus M.
Moiſes Cario
Ambroßus Crobeler
Michael Polus
Cbriftophor. Erneſtus
loannes Heuslerus
Ioannes Biber
Lazarus Urſinus
Vuolſgang. Scharſobmid
Thomas Zunickelius
Martinus Sebammel
loannes Vborlin
Petrus Cnor

Martinus Reinhbardus
Sraſmus Sporbordt
Iodocus Rigelius
Balthafar Krapffdf.
Pattlus Sartorius
Lucas Fridericus
Adamus Fermannus
Georgius Seb libenerus
lonnnes Kegeler
Georgius Langius
Ioannes Nordermannus
Matthias Hertelius M.
Tobias KReinſal
loannes Fidler
Caſzar] Burkhbardus
Salomon Hoffman
Cyriacus Halicus M.
Lucas Kother.
Andreas Stikepoltz
Vitus Schutz
Andreas Tiſeher.
Martinus Pfeiffer.

loannes

XxLIX. Ad inſpekcl.

—(eebe,

lodyntt N
baldat

omas 4

Dauid ler

hoannet!

Thomas
Lucas Cie
loannes 5
Danid lej
Nicolaus
Mattheue
Vrolſa⸗
belrziu,
eorhite
Michast
Amhroſu
Adamus
Heimicts
Andreas!
loannes 5
loannes d
Nico aus
loannet!.
Petrus Ne⸗
Cier
Valentinn

L. M
ſem, 5

be⸗
hanner
lness Ma
Daulus ⸗
Michael
Vdalrign
hannes
Mart inu
hayyeg
Eerjint
batbim
Valentin
loanne

boma,

ſed.
ſem.

loannes Radingeras
Ssbaldus Cæſar
Thomas aälbrich

41 De5. Dauid lerlachius
liu Ioannes Reuman
S. Thomas Vuenceslaus
. Lucas Clement
Toannes Suarinus
Dauid Ieſſer
er Nicolaus Clau ſerus
A. Matthæus Guntherus
Vrolßgangus Summerus
eler Georgius am Ende
Georgius Koch
hut Michael Sommer
Ambroſius ötockman
Adamus Crucerus
Heinricus VLVila
lmid Andreas Piſeator
elius loannes schreyper
nmel loannes Muſi opius M.
Nicolaus Rosbach M.
loannes Heineman M.
jrd Petrus Rettingk
t Caſpar Vragner M.

V'alentinus Pulkau.

L. Ad Inſp. Zzizen-
ſem, & Naunbur-

4 genſem.
ner Ioannes Haberman. D, §.
Lucas Martinus M.
Paulus Burgoldt
nn Michael Duringus
iu N Vadalricus Lindemeyer
lLoannes Blanckenburgk
R Martinus Fiſcher
44 loannes VLVagner
„ Beorgius I. u*
N. Loachimus Vtechus
valentinus Hachenburgk
e Ioannes Stumpfius M.

Sstephanus Engelman
Thomas Glaucbius
Matthaus Tilomannus

S U B S C RIPTORU M.

Adam Seu tetns
Michael Achtzennicht
loannes Egerus
Clemens schindelerus
Petrus VL ecelius
Caſparus PFargula
Eſaias Kel orn
uſt us Bult ner
loannes Træger
Vitus Degenlandus
loannes Crutiger M.
Petrus Ruelingus
Laurentius Behbem
loſua Mebr M.
Petrus brentelius
Andreas Muler
Sstephanus Theodoricus
lonas Prag
Matthaus Schmidt
betrus Sstubeneck
Georgius Agricola
Elias Kichter Mm.
lounnes Ottelius
Georgius rſinus
Eſaias Fabricius
Chriſtophorus Meuſel
loannes Siderus M.
Erſmus Apelius M.
Valentinus Pr.etorius M.
loannes otrot erus
Ioannes Steltznerus M.
Balthaſar l udobicus
Ioannes Fortſch
loannes Baumgerterus
Henritus Kettwigk
Andreas Hennick
loannes Stockel
Balthaſar Bleuelius
Georgius Sscholwer
Matthaäus Denbard.

Ad Inſpectio. Vur-
cenſem.

Valentinus Kmus Sup.
6gsS 5

441 S
Bartholom. Raunhbanimn D. Clerni Eledtor.

An dreas Marguarti A.
Valentinus Braun Rf. Brandenb.

Matthæus Tragen
Georgius Gregorii M.
Martinus Groskopff
Nicotaus Ritter
Clemens Seiffarat
Adrianus ußſi mund
Matthaæus Hærnigk
Matthias Sch luſſel ius
Michael bacmeiſter
Petrus Decker
Michael Sobmidt
Petrus Lemibachbus
Henricus Loſſius
Wolfgangus Pergius.

LI. LuPDIMO-

DERATORES ET
collegæ horum, in
ſcholis vrbicis E-
le ctoratus Sa-

XOHL.
Leonbardus Eoczlerus M.,
Erneſtus Hetten gechius
Martinus Hofſmannuz
Laurentius Horn M.
Auguſt inus Voigt M.
St ephanus VVralterus
Andreas Sschillingius M.
Donatus Cremrichus
Georgius Buſchius
Indreas VVanchel M.
Lampertus Pfeiffer
Gregorius Lyftenius
Vincentius Sturmins
Thomas Hain
Bartholomæzus Fritzſeh

Cbriſt ophorus Fubrer

Caſparus Geiſer
Iacobus R&ingus M.
loannes Haſelof
Iacobus Gores
Andrsas

Cle⸗

1

HSõß
rus Setior. Sadeen

4

alter
Petrus Thyme
Valentinus VVyegener
Thomas Kappert M.
Cbriß opborus Trautſsb
Andresss Breunig

Andreas Cremrich 4

Georgius Storus
Georgi us Vuendt M.
ne. vas Dleke,
Toannes Ge rlachius M.
Saäm net er Crager
Balt thaſar Pratorius
Andrezs Koslitz
Caßparns Destzſeömrsn
Georgius Realich
Miebae! Martinus M.
Georgius Cube,
Micbael Kendrk,
Donatus Lehe
loannes Wter

D
t.

Forgeias
Sivwon Kiitmannas M.
olfſgangus Keſſelius
loannes Glatz
Iacobus Grundtm
E. tinns Hedio,
Tan nn. Dabid abric
Thomass Kuntz
AnAreas Kn. us
Miebae⸗ Jubnerus
dedreas Oftro
ndreas Beckman
Müchael Boemus M.

mannus 6

12„

itts

8

Ioanaes Vnanckelius M.

Chrißfopber. Gmuius .
Zachans Faber
Caſzat Haniſius M.
Georgius Lænigk
Vitus Richter MA4
Ioannes Berger
Valentinus Konner
Martinus Reinbardt
Cagar be zZmer-

A † A rY 6 u s
Martinus Eichley
loannes Maier
loachimus Meiſnerus
Petrus Gaſſerus
Andreas Alman
Iuſtug Schz
Chriftopherus Faſoldag
Andregs Cælicius
loannes FPauftug M.
Thomas Meitzneru;
Philippus Hagius
loachimus Francus M.
Mart in. Meit har dus M.
Georgius Diet richus
Sigiſmundus Badebornus
Marthia- WLinclerusg M.
Paulus Cre tgerus
loannes Andreæ
loan⸗ 26.5 Dorſch
Matihazus Dreſſir u5
Petrus Thomaus
Daniel Meniuz
Volfygngus Figulus
ddamus Siberus
lonannes Schbreiner M.
Maertinus Hayneccius M.
olſgang. Me! nem M.
0 oannes Reinmasz
Toapnts Wint Zer M.
briſftophzor Baldi „ M.
Iacobus Lindenen Ms
loannes Stginmetz M.,
Henricus Durfeld
Matthias E bhardus
lacobas Gentzſeh
Valentzinus Heſſes
Chrißophor. a annge
Chrifof hor. Botgerus
Tbamma, Se bultz
Clemen; Tomplerus
Iacobus Stumpff
dtephbanus Tannebergins
Wi- olatis Rab
Chriſtothorus Biben
Michael Ebertus

1Simon Fabes
Matthaus Vogt
Baſiliu: Colerus
Andreas Laurentius
Thomas Schuman
loannes Metzel
loannes Hybel
loſephus Reuter
VVenceslaus Huamigk
Caſpaxr Gromannus
Paglus Keich
Donatus Nack
Cbriftgphorus Berger
Baltbaſar Henningie
loannes Lauren tins
Fridericus Zorlerus M.
Mattbias Schumann M,
Andreas Petenmnan
Thomas Pitſobius
ÿVenceslaus Fermatz
logebimus Kitz

4 Cbrißtop b. Hilaiſobius M

Martinus Pitſebius
loſophus lenichen
Hieronymus Sobein M.
Donatus Spies
Petrn, Roehlicbins
Falentlnus Appelles
Michael Forzgelas
Baſiliazs C rylingas
loſephus Solase,
Augeeſt. 1Pgernebergius
Petrus Hempelus
Tolſzangus Roth
Nicolagzs Popelius
Samuel Lauchius
Ant bonius Vogelg. ATangk
Andreas Philippus
Chriſftophorus Gilbertas
Albertus Eytichius M.
Paulus Ieniſiug M.
Georgius Seh⸗ amannus
loannes & auepner
Georgius Nußſelius
bencaié, Uus Drechſelius
Mat⸗

aitbeuth

hanne! Eat
Danid Nel,

Nerthn 1

, R 6/
Cihanu 6/
Dauid yee
Micolaus N
Micheellil
Abisban he
Hieronyma
Valenliß. o
Ambamus
Mcolaut Ka
loannet ol
Miebasl Z
Martinſh
Paulus biſ.
Hidericaf
lhids goher
ſepbus bo
eorgint Kr
aſtanz,
nareaz do⸗
Chrifoyb. 7
rherdatg
mhrohi
loannet
loanne; Mo
hanyes i
Detrus Kan
Paulus Gre
lannts H
bannes h
beorgin⸗,6
Volentinz
4 Poftanzi
Aentinut
Apkhonii
Valen inns
altbaſe
banne, 6

Earhie

ergen
inge
riat
us M.

nann M,

aR
rman

.
4

ſobigt ,
Hin
1

in⸗
eler
ℳ
1

ergius

.
Slangt
4
ilterttt

ius M.
M.
Nannt

8 VvD Sσh εςτ⅓ατπςυ d/

Mait baus Schmidt

lIoanne, Machar
Dauid Steltnerus

Martinus Vueinmannt;
Ahbmham Buna
Egidius Hertzeg

Caſparui Gadamerns

Dauid Vngarus
Nicolaus Rhau
Michael Libmannus
Abegbam Beuther M.
Hieronymu; Veis
Valentin, st helent erger
Abrabamus Galliculus
Nicolaus Kæler
IJoannes Colarzk
Miecbael Zechendorſer
Martinus Schoenlandt
Paulas Biſeator M.

Fyidericus Maltz

Chriſtopherns Kinder M.
Ioſephus Poler
Georgius Krals
VVo! ſzangus Helbigte
ndreas Sc bißfel
Chbrifoph. Vneigihardus
Erbardus Sigel
ambhrofig Gruntmannns
Toannes Hapne

lIoannes Moyges ger

VLolfg. Stolbergius M.
Ioannes Hilner M.

Petrus Hauſman
Paulus Grebner

Joannes Henricus
Ioannes Dumper
Georgius Gréßus
Valentinus Hen delius
Probfgangus Knodt
Valentinus Coruinus
Anthonius Bartholomdk.
Valentinus ScbhurerasM.
Balthaſarus Hendelius
Ioannes Guutberus
Georgius ocbunanberger

Aae dreas

Caſparts Reihe⸗
Toan: 2 64 de

kte*r.
Ganthe ré
Matthaus Neanmääer M.
Danid Reft
Baſilins Bvheimis
Chyifianus Hreidenreich
Baltha'ar Ka nig
Zuse Zinis Bial nes
bannez Ranict
i, zes Koch
alt baſar Muſculus
Wiolah, KReiſzer
Martinus E aße
Connmdus Reinbardus
Chriftiernus Beſſer
Nicolaus Gui man
Andræas Tadaäus
Paulus Obermeier
lonnnes Alt wein M.
VVolfgangus Reiter M.
Cornelius Freundt

Petrus Bobemus

Georgins st&
loannes Sarzander
Ioannes Hars
Alexander Spanſel
Iacob bbmaltzs
Paulus Seidelins
Joannes Giemannus
loannes Gunter
Iuftus Scbebhemmer M.
Geerkie⸗ Geierberg
Vrolſgangus Auter M.
alenzins Haſe
Martinus Tzſchau
Gallus Tbilo
Caſparus Griß M.
Chriſtophorus Grwuits
loannes Schilingius
Petrus Guntzelius
Nicolaus Meiſe

Caſpar Lange
Pazlis Annæberges
Dauid Dwmbitzſeh
Amibroſtus VLVeiner
Adamis Faſelins
Bernhard. Hereldt N
loſephus Philippis
Paut 15 Schilting
Toannes Zwenchau
Dauid Rbbodius M.
Hieronymus Heidonreich
loannes Stoizs M.
Chiiannus Babi’t
Ioanzzes Khodius

lIoannes Heil M.

Abaham Schad
Valentinus Ottbo
Laurentius Cmas
Micbael ELVagner
Toannes Oet wein M.
FPalentin. Ssteinmetz A,
Martinus Iædick M=
Caſpar Rudelius M.
Martinus Silberman
Georgius Blaccius M.e
loannes Loſſus
loannnes Panſcke
Anadnmeas Surſenius
Eberhardus Hertel

Mndreas Keſſel M.

Andreas Hert mannaäs Me
Paulus Lubeck
Ioannes Kalla
Gregorius schade
loannes Sehbrupius
Hieronymus Schilder
Michael Pœler
Tbomas Schuler
Nirolaus Sebnauder
Ioannes Lindener M.

Philippus Fulderus M.

Joannes Adelſpach
Georgias Hemlein

Malthaus VVerner M.

ITeogzn

843

Ciera Elhyer.
SSr,

4 4
Oerus Sleltor, Loannes Tetzſeher

Srandenbt

Anareas Georgius
Zacharias Vratorius
loannes Khem
loannes Vogelius
Benedictus Cocus
Joannes Brunck
VLo ſgangus ElAißte
Henricus Langenuoit
Caſparus Vuppel
Andreas Kifflerus
Caſpar Saxo M.
Georgius Otto
Balthaſar Hartmannus
Ioannes Nebelingius
lo tocus Meuſcke
loannes Ixæenſebmidt
Dauid Heer M.
Dauid Kumpler

NOMIN A MINISTRORVM
E CCLESI £ ET S CH OL AR V M

Ele ctoratu Br

CCAT A IL OCGCGVUS

PFridericus Hagius
Anthonius Stang
Nicolaus Kirchoff

lIoannes Muller

Ambroßus Kynast
loanne: Sochonberger M.
Georgius Pfeiſfer

Nicolaus ab Hagen

Bernhardus Treſt
7

Loannes Leporinus
Martinus Michael
loannes Aſzngk
lacobus Bætticber
Iacobus Sachſe
Geéorgius Schneweis
Benedicdus Heilwagen
Sebaſtianus Kæſtner
Ambhroſius Peſoldus
Chriſtophorus sturcius

Sebaft, Swartzenhach
Antonius Vueck
Chriſtophorus Mallens
Pranciſcus Ru 'oßft
Paulus Hœpper
Georgius Schindeler
Sa omon Alterman
Pal us Eindenerus
lere mias Naglerks
loannes Geißlerdus
Nicolans Heinmannus
Simon Hilner
Chriftoph. Næ ſſelius .
Caſpar Neander
Paulus Iudex
loannes Amaſeder
Andreas Fiſoher

CGeorgius Gerlach

Valentinus Faber

I N

andenburgico, qui libro Concor-
diæ ſubſcripſerunt.

I. PROEESSORES THEBOLOGIX IN
Academia Francfordiana in Viadrum.

Andreas Muſculus Superintendens generalis totius Mar hbiæ Bren
Chriftopborus Albinus D. Chriſtophorus Cornerus D. Vrbanus Pierius D.

Eccleſiarum Mi-
niſtri,
II. Inſpectionis
Francofurt. ad
Oderam.

Caſpar VVirtwein
Iacobus Lebman M.
Chriſtopbor. Tecklerus
Ioannes Gunterus M.
Georgius Hiricher M.
Pmntiſcus Butftadius

AAndreas Prent gle
Simon Paſchba
Georgius Krugerus
Martinus Prætorius A.
IJoannes lobnn
Matthbaæus Schreibener
Thomas Kunat
lIoannes VVernerus
Chriſtianus Syrachius
Hieronymus Schultetus
Augußtinus Thimen
Martinus Culmbach
Bernbard. Fabritius M.

Iloannes Fabritius

Martin. Grundemannus

Iacobus Palmius
Iuuenalis Bas
Michael lemſehius
Matthaäus Franck
tlbertus Sorman
Gregorius Cbriſpinus
Abzwham Prentzlou
LPaurent. Godeſchalcus
Nicolaus Guber
Chriſtophorus Khbunet
Valentin bon der Ghero
. Grego-

Zeburg. Subſ. .

R s

Gregoriß⸗ 1

enricus Kin

Matkbenms K.
Martinus lj
Buſo Martit
Michadl V.
Partbolomé
Albertus len,
Matibaus bi

III. In
Coth

lounnet Tecl
Thomas am
Andreas Vn
Matilia Lu
loannes Tecl
Paulus len,
Georpius Iir
dimon berye
Valentinu
Chriſtopborn
beorgits be

etrus Male

Peulas Syl
acobius Nels
Albint Klor
Urbamu bie
Baltbaſar
Dinatu li,
haupner Me,
Vencesſaus
hoaynet Hut,
Venteglaus
Lutas Bunne
beorpins V
Albxius der
Uenen C,
lannet Cr,
bilu laue
bennziu bla
benhu
lanas laf
Daniel bi

(Pobg

IN

r⸗dul⸗
D.

ie
emannmu
.

SUBSCRIPYTORVM. JÿYƷZMB
Martinus heicebenbaecb Clerus Eledior.

regorius Frinck

Henricus Ringk
Matthæus Kuneichius
Martinus Freundt
Buſſo Martius
Michael VVeichbrodt
Bartholomæus Runol
Albertus Lemannus
Matthäus Erneftus

III. In Dynaſtia

Cotbuſſ.
Ioannes Teckler Desup.
Thomas am Ende
Andreas Praoſßt
Matibias Tuiſco M.
Ioannes Teckler
Paulus lenyſeben
Georgius Titius
Simon Berger
Valentinus Riſck

Chriſtophorus Sutorius

Georgius Perdicius
Petrus Mullerus
Paulus Zieglerus
Iacobus Helbamdus
Albinus Klockwitz
Urbanus Liepack
Balthaſar Peliſchk
Donatus Vuoreſchle
Joannes Marlingk
VLVenceslaus Cubans
Ioannes Buck
VVenceslaus Hoſchkius
Lucas Butner
Georgius VVelan
Alexius Petreius
Clemens Clementis
Ioannes Crugerus
Gallus Glauca
Georgius Blaſſi
Georgius Ziglerus

lIonas Kolbainius
aniel Franciſci

Iarobus Fabiani

lIoannes Menius.

IIII. In Dynaſtia
Beſco & Storko.

Valentinus Henner M. S.

loannes Kichter
Paulus Francus
Michael Modkerus

I Martinus Kot zius

C aſparus Leander
Gregorius Schæffterus
Mäatthaus Pratorius
égidius Keim
Zacharias Cramerus
Petrus Moller
Paulus Lebman
Andreas Muſa
Bonabentum Haäartman
Thomas Henricus
Matthaus Sycanius
Urbanus Kruger
Bartholomens Syeanius
Albinus Miſſæ
HieronymusVVeber
Valentinus Muller
Paulus VV'eberus
Gregorius Ssuardt
VVenceslaus Muskoô
Andreas Kruger
Caſparus Zanick
Valentinus Camentz
Ppetrus Landtknecht
Michael Gertza.

V. In Dynaſtia
Croſſen.
Ulricus Meiſner M. Sup.
Simon Meſſerſmit
loannes Pratorius M.
loannes Puchnerus M.
Syls eſter Calckbærneyr
Elias Bartel
loannes Rogwitz
Bene dictus Simula

loannes Oculus

Petrus Lbeuruk

Hlieronymus Scheibnes

Stanislaus VVernithe
Joannes Maternus
Petrus Prætorius
loannes Neumhhnn
Georgias Læchelius
Thomas Puldor

Lannes Ast

Matthæus Pantouins
Bathaſay Butner

Urbanus Klan

loannes scbilling

Simon Begker

Albinus Iacobi
Stanislaus KReiche
Grepgorius Schertz
Martinus Lubanus
Urbanus Butner
Melchior Vendt
Gregorius Cochelius
Caſparus Pergens
VI. In Sternbergi-
ca Provincia.
Sebaft. VVeckerus M. F.
Georgius Letznomus
Martinus Martini
Ioannes Læmannus
Iacobus Crinitius
Petrus VVyagnerns

VII. Sub Ordine
Iochannitico in
sonneburg.
Joannes stegeman
Chriftophorus Baldaufßf
Adamus Lebman
Paulus Pratorius
loannes Kargius
Michael Kawen
Caſparus Bantzigk

VIII.

Nicolaus stocker.

Prandenb,

54* CXTYTALOGCUS
Elenist lebton, VIII. Sub-Dn. Com- Georgius Bulmannus Gregorius Cruſſus

.Branagent., mendatore in La-

gow, In Stern-
berg. Diſtriétu.
Anareas Manus Sizp.
loanknes Hamius
loannes lentius
Gregorius Toreutg
Vrbanus Blon
Nos Reichardi
Battho bpm. Ringewald
Chriſftophorus Grachus
Ionas Matthias
Calixtus schultetu;
betrus Gabriel

VIIII. In Sternber-
gicà Provincià.
Prbanus Hoffman Suß.
Paulus lIent us
Lucas Mechouius
Caſparus Caper
Thbomas letzman
Ioannes Gerike
Martinus Tzetzeno
Thomas Geſelerus
Balthaſar Sepffert
Cyriacus Geiſiner
loannes Geisley
Matthias Sstephanus
Andreas Prætoricas
Simon Lißus
Joannes Pittelius
Nitolaus Kolheinius
Martinus Bungeriss
Donatus Benedictus
atthaus Grunbergius
X. In Circulo Zeil-
lenſe Crosnici
Ducatũs.
Matth. Mattheſius Ag. S.
Jacobus Guntherss
BeribelomæpsSeilerus M.

r.

Nigodemus Rodingerus
Georgigs Hirge
loannes Hermannus
Balthaſar Neander
Abraham Puolffius
Matthaäus Læchelius
Valentinus Neander
Georgius Klautz
XI. In Ciroulo
Münchbergico.
Blaſius Bethin. up.
Iacobus Thile
Valentinus Hencelius
Simon Puſchelius
Vrbanus Nietſeh
Thomas Sameland
Martinus Voygt
Henricus Frieſé
bPetrus Pratoriu;
Simon lonas
Paulus Buchauins
Antonius Hoffmeifter
Franciſcus elius
Paulus Cagerus

loannes Muümenius
1Laursntius schuuele

Thomas Kruger
XII. In Dynaſtia
Sommerfeld.
Bartholom., Phraſtus Sup.
Andreas Heuptſftein
Iacobus Cloſius
Dabid Gun delwein
Bertholomæus lentſch
XIII. In Veteri Mar-
chia Stendal,
Andreas Celichius Sup.

Conzadus Erichsleben
loannes ; ualter
Caſparus stolshagius M.
Anthonius Moller
lacobus Belingius

Thomas Sagittarius Af.
Henricus Brunconius
Iacobus Kimelius
Pran iſt. Sehwer theger

loannes Schneider

Theodorus Kotidicke
Daniel Scballerx
loannes Sinapius
dtepbangs Cruſnick
Stephanus Bulou

XIIII. Gardeleb.
loannes Scharlach M. S.
Iacobus Bergeman M.

tTilemgnnus Gußter
Stephanus Rieſeberg
Henricus Gruphenius M.

Carolus Bymannus M.,

Balthaſar Bachman

loannes Schineman
XvV. In Sehauſen.
An dreas Friderich
Andreas schraderus M.
Tilemannus Bergius
Pranciſeng Lancouius M.

Balthaſar Robein
1

Andreas Lepin

CSeorgius Collybius

xvI, In Tanger-
münda.
loachimus Aſſenborg
Nicolaus Labelius
Georgius Schmidt
loachim. Pichelmannus

loannes Buling

Matthias Steinbergk
xVII. Oſterburg.
Chriſtoß- Entzols M. .

betrus Drincius =ð
Connmd. Erichslebius M.
4 Nicolaus Bolſtorfß-

XVIII. Verbenæ.
Ambroſius Borib
Paßtze

Par e

latobus
Pitrt Ca
II.
iu Ko
Abel Hect
louchimn
Martinu

Tyx. In

loanaet Si
loannes R
W. In
Maitlae
babriel S.
MIi. In
Crexeſt
en
Aſoniut
Luca Her

Bevedidn
XXIII.

tetia
Hipricbl
loanyes
launnt,,
hannes .
banrgigt

Nallbaſe,.
haunmt N

Cbriſodb

Nirolaus

Aariinz.

ludo/ bbe
lathima⸗
Daßig or
Vinner
loant D

lanne

u1N.
opius
4

1

ſuil
leleb.
ch M. F.
aAn A.
er
lerg

enigt MA.

nut N,
maß

Erut M,
in
vuiin 4.

apet⸗
1.
larg
18
GI
Mdgn

4
mge
bung⸗
M.

e

lebiut 1

Gariel Rbau
TIoachim Heuns
Oito Cnagiss

Xx. In Biſmark.
Joannes Sinapius
Ioannes Rade bellus
XXI. In Arneburg.
Mätthaäus PFridericus
Gabriel Sebultz
xXxii. In Monaſter.
Creveſt & Neu-
endorf-
Auſo dnius Liegena M.
Lers Heidenhein

Benedictus Schultze M.
XXIII. II Landreu-

teria Stendal.
Balthaſär Grapes

Henrich Kach

Joannes Iuke
Laurentius Ruſt
Ioannes Medeman
Georgius Macer
Balthaſar Ssinapius

loannes Kabitſch
Cbriſtophorus Rateſellus

Nicolaus Buman

lLoacbimus Nypage

Martinus Fabei
Ludolphus Buſſo
Ioachimus Hildebrand
Dabid Hocblingius

Vitus Gerickens

Ioannes Sickel
loannes Mollerus

Hippolitus lebernetos
Antonius Klofterman
Michael Nege
loannes Kosb
loachimus Vualgenan
Thomas Lurſtige
Henricus trumulus

xXxXIV. In Landreu-
terla Sehauſen.

Petrus VLVirppius
Thomas Plato
Iacobus Hagenan
Gelmus Pontanus
Iacobus Lemmée
Salomon Friſeh
Georgius Faucke
loachimus Tilborz
loachimus Haſſenou
Nicolaus Tiepelmannus
Iacobus Henriei
lIoannes Frederich
Nicölaus Bæck
loachimus Blume
Lacas VLVacker
Gabriel Forterus
Nicolaus Dewitzée
Michael Ballerſtede
Henningius Bierftedt
Aſcanius Buringk
Nicolaus Mollenbeck
Ludolphus Borchman
Ioannes schutz

XXV. In Landreu-

teria Arneburg.

Andrfas heyſenins

S U BS CRIPT O R
Pagee P soliman Thomas Caßm ððMM
Iacobus Lindtſtedt Chriftof horus Koke
Petrzus Calebou loannes Vuikie
XIX. Cal lbæ. Arnoldus Hihigen felde
lia, offman Abel Bngel
Abel öe us Iacobus Helffrieb
doachimus Cruger Iabobus Fuſſe .“
Martinusschiymitz Gerbardus Muler

XXVII.

U 11.
Caſparus Rlußermant
PFranbiſcus Kratz
loannes Knnflorſf
Nicolaus Sschultz
Toannes Hoyer
Petvyus Cobſſoban
Martinus Sebultz
loz chimus Nie man
Caſpat Claue

Matthaus Kollibe

Anthönits Schwartz
Pétrus Breden agen
Ioachimus Schilt
loachimus Clit zing
Otto lugler
XXVI. In Landreu-
teria Tanger-
munda.
Wicolaus VLVeide.
Albertus Schroder
Benedictus Rademachè?
loannes Bernir
Iacobus Hochlingius
Henricus Henninges

loannes Lauber

Bartholdus Siegfridus
Fabianus schultz
Balthaſar Kickerman
Theodorieus Ditmer
Chrifteſß leger
Ioöannes Frobenius
Matthaæus Einbeck
Stephanus Hilt ebninde
loachimus Hirsfelder

loannes Felgen

Inebbus Frederich
Thomas Rannenbergk
Petrus Reiche
Nicolaus Neilink
Ivannes Sabel

Inſpectio
Solwedel.
lIoannes Cuno M. Sup.
loaunes Ratisgualz: .

47
Llerus Bledtsr.

byotde 46

34
Cleru glebtar,
Erandenb.

CATALOCGO
Caſparus Arendeſius

Iob Gigas M.
Dasid baurentii M.
Anthonius Dorleri Me
Toachimus Boni
Ermſmus Langius
Stephanus Pprætorius M.
Hermannus Gæœdenius
Nicolaus Rislebius M.
Benedicktus Gœdenius
Petrus Heins
Gerardus Aſſenborg
XXVIII. Arentſehe.
Ioachimus Fr—0encus
Herman Grutzemacher
Ioachimus Redelingk
XxXIX. Erxleben.
Andreas Schoppius M.
Martinus Horn
loannes St einius
loannes Columbinus
Loannes Krickobius

XXxX. Flectingen.

Georgitss Geuenslese
Heinricus E⸗ geslingius

XXXI. Kloſteria

Diſtorf.

Gregorius Coquus

Iacobus Angelius
laoannes Reékelingius

XXXII. Kloſteria

Dambeck.
Caſparus Ssehultz
Josnnes Beneike
Joannes Gerneri

Georpgils Urſinus
Albertus Neus

XXXIV. Apenborg.

Eraſmus Linter
Georgins Sohreck

xXNV. Kneſebek.

Nico- aas S läle
Georgius Paſchafius

Henricus Berndes
Simon Buch
loachimus Seehauſen
Iacobus Kureuerus
Tilemannus Gallus
Eraſmus Narendorff
Conmdus Schult ze
XXXVI. Alvensleb.
Eraſmus schuttenius
Paulus Medebeke
Hermannus Strubius
NWicolaus schulz
Michael Paflericus
Melchior Montanus
Valentinas Kœuenus
Iacobus Oelsleger
loannes Engudus
Eraſmus Bierſtedt
Nicolaus Malſtauius

XXXVII. schulenb.

Toachimus Reinicke

Benedictus snobelius
Lucas Praætgris
Henningus Dankwort
Sigiſpertus Praætorius
Ludobicus Horft
Petrus Olenn
Georgius Iacobus
Andreas Buſmannus
loannes Hanſes

Mauritius Barelmannus
betrus Benecus

Petrus Vualtherus

loannes Chriftiani
XXXIII. Bezendorf.

§. Spiritum.
Iuſtus Gribius
Sèmon Thurebius
Loachimus Apollonius
Henricus Kode walat
Petras Conrmädt
Michael lIacobi

Hermannus Martini

XXXVIII. Kloſter. ad .

5 Henricus VVuſf

lIoannes Reineke
loachimus Kroger
Ioachimus Po lybus
Simon Albinus
Mauritius Schlieff

XXXIX. Perleberg.
Bartholomazus Frælich
Joannes Meuues M.
Barthbolomakus Reins
Simoe briſmannus
Samuel Roſzus
Matthias Briſmannus
loachimus Koleme
Arnoldus Stendelius
Andreas Becker
Petrus Kregenoit
Georgius Grabou
lacobus Brutzenitz
Michael Lademan
loachimus anckelmat
Georgius buls
Iatobus Marggrene
loannes Voldeman
Bartolom eus Fruncke
Ioannnes Schultz
Georgius Sabellus
Adam Steinbergk
Georgius Radt
loachimus Becker
loachimus Gæde
loachimus Gmauert
lacobus Amegadt
Ioannes Fritz
Volfgangus! rLindiner

XIL. Prizwalk.
GCaſßar Hackerus
Buſſo Putleſt M.
loannes Stegemannus
Daßid Heiniſeh M.
loachimus Giſæus

. Andreas RKeuthlingeus M.

loachimus Knackerugke

adam Iulpinuns

loan-

loanye dl

caman t
bnſmut N
Henritu!

loachims
loathintus 6
loacbimç
Cbriſianus
Caſar rt
Thomas he
Auguſiniu
loannet Vi
Melchior
Hennines
Melelier!

Danid Rein

lacobiu i
lacobus bi
Nicolaus 4
loachims
UI.
Martinas
Mavxitius
larbimus,
dudreas
Berthoiom.
Pyuntiſeu
Leuinus
Heyrictg,
lachimis
dythonis
latobus Vo
loannei ln

lacobiu R

Funciſen
etn h,

dexyustits

nſmnus d.
UI.. St

Don
lo⸗ chig

lrus ſi
Nephey

ite

elma!

gert

Aner.

lk.

nn
N.
“
1N
eerig

loannes Selnetter

timsn Maſeke M.

Ermſmus Vnoldenbergius
Henricus Vsulſf
Joachimus Brunc
Ioachimus Crugerits
Ioachimus Krygeman
Cbhriftianus Schultz
Caſpar Orthling
Thomas Detzmannas
Augußtinus Hacker
Ioannes Vuyſaus
Melchior Hachklinzius
Henninzus Reinike
Melchier Forcke
Daaid Reineke
Iacobus Luduuich
Iacobus Ludecus
Nicolaus Abel
lIoachi mus Mollerus
XLI. Kilriz.
Martinus Dobertzin M.
Mauritius Daneidkl. M.
Ioa himus Burgkhagius
Andreas Brendike
Bartholomæus Lopke
Francilcus Schmidſtorff
Leuinus Chriftiani
Henricus Vuolterftorpff
Ioachimus Gericke
Anthonius Lindicke
Iacobus Vos
lIoannes Vuindelbandt
Jacobus Rhubue
Franciſcous bLabel
Petrus Orthling
Seruatius Smedt
kraſmus ocbinneman
XLII. Stift Havel-
berg.
Dionyſius Bueaou
Ioachimus Moler
Petrus Colerus

Stephan Fuchs

SUESCRIPYTORV M.⸗.

Balthaſar KRuppinus
Ermnciſtus leſſe
loaebimus Manetius
Martinus Gneuikouius
1 loachimus Schulte
Nicolaus Droyſeke
Nicolaus Heruuickh
Lucas Lerope

XLIII. Witſtock.

HNHenric. Hauelkent hal M.

loachimus Lieſten M.
Dauid Dobert zin
Stephanus Boltingh
loachimus Pars
PFranciſcus Horn
Matthbaus Reubuen
loachimus Kaperman
loannes Hekebendt
Simon Boldemaæn
Simon Haferlandt
Nicolaus Striggel
Daniel Schmidt
Samſon stent zel
Zacharias Striggel
XLIV. Lenzen.
Andreas K& elerus
Georgius Tungerlar
Pau us Vehdorpff
Matthaus Henningus
loannes Vuanckelmut
loannes Cragius
Vuolfgangus Littenberg
Franciſius Knackerug
Adamus Faber
Christian. Boldeman
Laurentius Dictz
Bartholomæus Daniel
Antonius Bringomannus
Nicolaus Abel
Cbriſt ophorus Bergk
XLV. Pudtliz.
Michael Kircboff
loachimus Conon
Matthias Belitz

loannes Erne tas
lIoannes Bicbmannus
Daniel Rumpias
Ioannes Idelerus
Thomas Mokerus
Georgius Bolderus

XLVI. Welſenak,
Thomas Bremerus
Iacobus Viltius
Petrus Victorius
Petrus Snoppius
loannes Tetenborsz
Lucas Lindtbergk

loannes Peltzerus

loannes Voß
Martinus Lawpa,
xLVII. Thum-Stift

Clln an derspree.
Georgius Cæœleſtinus D.
Mattbaus Leuttholdt
Nicolaus Arendt
PFridericus Hardtuuich
loachim Rautenberg
Ambr. Scbwartzenboltz
Petrus Vuitebergius M.
Vrbanus Rhbudouius
Guilbelmus Zeller

XLVIII. Thum.

Probſt-Lehen.
Conrad Greſſius.

XLIX. Stifts-Lehen.
loachim Becke
lacobus Gericius
Simon Vualtherus
I. In Sede Berlin.
Jacobus Colerus D.
Nicolaus Kryne
Martinus strabl
Gregorius Coſmannus
Valentinus Heltus N.
loannes Rode
Beniamin Bonerzs RI

Hieronzm, Prunneras M.
1 5 6 AIkgrte

Llerut Fleczors
Brandenbe

/

Orn, Ehec 84 5 Mart. Krumkrageris M.

Branaevé.

Paulus From
Vuolfganz. Thalman M.
Paulus Richter
loannes Vuegener
AMatthäus Brandt
Ioannes Groß
facobus Geritius
Paulus heatiger
Stephanus Klebitius
Abmham Gneunico
Martinus Leemannus
Ioachbimus Berndt
Hieronymus Leck
Andreas Hartman
Fridericus Kraſf:
Martinus Heupt
Bartholom., Keichenbach
Iacobus Beuker
Dauid Balthaſar
Petrus Simon
Martinus Schmidt
Michael Golnau
Michael Muſer
Daniel Starckeman
Ioannes Pauli
Sebaſtianus Matthias
Ioachim Blelſendorpff
Petrus Arnoldus
Georgius Fiſeber
Georgius VVulchkou
Ioannes Grabou
Martinus Meinarde
Ioachimus Bolden
Iacobus Schiele
Petrus Schielerius
Stephanus Reinsbergk
Laurentius Geritius

In Sede Cöllen ad
Spream.
Toannes Hertzebergius
Sebaflianus Schultze

Sebaſftianus Bruneman
Petrus Haſſtitius M.

C AT A L OGUS

—

Iacobus Somerfeldius M.,
Sebaflianus Graunick
Ioannes Freierus
Laurentius Hertzbergius
Paulus Luebick
loachimus Zelmannu;
Joannes Kban
Georgius Schultes
Andreas Kruger
Toannes Keule
Lucas steinkoph
Dauid KRirchius
Vrbanus Anhedas
Petrus Brestau
lſaac Klug
loannes Hoffichneider
Nicolaus Zange
Martinzs Iacobi
Benediczus Gallus
Andreas Lyſias
loannes Fefter
Daniel Liyſias
Seuerints Pubitz
Paulus Ingolftadius
Chriftophorus BEmmelius
Nicolaus Pratorius
loannes Cremerus
Thomas Vtermarek
Chriftopborus Buncelius
Eraſmuas Arentſebe
lacobus Gutenius

LI. In Sede Wrizen

ad Oderam.
Chriftophorus Buncelius
Georgius Vuelichius
Mattbias Zulftorß
Bartho'omzg Schaltetus
Petrus Kinitius
Georgius Hubener

Caſpar Vuiltiekbius

loannes Mittelſtedins
Richae! Galkiculas
Michael Guttar
loasnmnes Zechimts

8

Mareus Pratorius.
LII. In Sede

Bernau.
Bartholom. Cæritius M.
Andreas Bruntzto
Marcus Pratorius
Caſpar Kettelius
Georgius Henceius
Nicolaus Mauerus
Ioannes Maſeus
loannes Tornouius
loachimus Preuß
Georgius By uno
Ambroſius Amelangk
lonas Vueberus
ndreas Lindigk
Gottfridus Fabricius
Adamus Albertus
loachim Schofebape
Fæ lix Palma
Niczolaus Enckelman
Ch iſtianut Kabppen
bnaſmus Niendorſf
Martinns Okttomerus
AMichael Heldt
Caſparus Bergmannus.

LIII. Spandau.
loannes Aquila M.

Albertuas Calerus M.

Laurentius Berlin M.
Balthaſar Leutiger M.
Bartholomæus Robachins
Chriſtoph. Bredeeken
Adamus Kienbaum
Nicolaus Heidephrin
Geergius Kmuſe
Anthonius Ludecus
Matthaäus Keiniken
Chriftophorus Pral orius
loachimus Hanitius
Vrbanns Treubrodt
Laurentius Zander
loann. Holtzendorſ
Iatobus Cneman
Danéieè

miel Vya-
Mobul den
Matthaus
unciſans 6
hanne, Me⸗
Martinut 5
lyannet be,
Daniel Lacl
Perus blon
Audrtas i
lacobut dh
Clemegt e
Martinys!
lacbbus bar
Paulu, Ins
Micbael G
Petrutuer
betyus bys,
benedidut

IV. In
ſtac bve
Barthol. A

Martinub
loannts bie
Michael H
dugrecs h
Morting,,
Detrus bret
Enſznurl.
Martipgur
Thoma
loanne; Du
Benihen

IV.In
èð

Cuargiu, ,

(lrige be
Dur T,
Daidldb⸗
Martin.
Eregoriu,

barnes h

s.
ede
.
ritits M.
to
ius
iut
erus

omere

4

mANS=
.

ndan
4M.
us M.
erlin M.
iter .
obachißn
letken
bauns
ephyin
9
us
Aen
IrAtoriti
gitiu!
4broct
Audir
udl,

Denie

Daniel Vuartenberg
Tacobus Senſtius
Matthens Calnius
PFranciſcus Gleitzman
Joannes Meringk
Martinus schnelle
IJoannes Bertram
Daniel Tack
Petrus Blonſdorpins
Andreas Huafener
Iacobus Schræ der
Clement Genike
Martinus Friſike
Iacobus Barentin
Paulus Vnartenberg
Michael Sprengler
Petrus Vuerder
Petrus Prætorius
Benedictus Vuagnerus.

ILvV. In Sede Neu-
ſtad Evers walde.

Barthol. Redslobius M.
Martinusbiſcatorius M.
Ioannes Fidicou
Michael Haneſius
Andreas Bergemannus
Martinus Faber
Petrus Pretzyr
Erſmus Beierus
Martinus Piperus
Thomas Faber
Ioannes Dunckelius
Bartho'omzus Brulker.
LVI. In Sedestraus-
bDderg.
Georgius Crugeris
Chriſto, horus Vuolſius
Petrus Thiden

Dauid Scbmidt
Martin. Habenicht

Gregorius PFyolich
loannes Engel
Sebaſtianus Kedlich

8 U BS CRIP T 0% R

Georgius Faber
Henricus Langeé
homas Schræderus
Ioannes Vuolftus
PFrnciſeus Henckel
Fabianus Thiden
loannes Stæbritzius
Vuenceslaus stephanus
LVII. In Sede Mit-
tenwalde.
Simon Roſa
Simon Hoffman
Laurentius Floſeulus
Iacobus Grunau
Bartholomaus Brum
Martinus Bretreichius
Benedictus Duſch
Thomas Cernitius
Paulus Kuſchins
Gabriel Hermannus
LVIII. In Sede
Zoſſen.
Tilomannus Thil
Georgius Huges
Petrus Roſenthal
Baſilius Iunior
Michaezl Klugk
Bartholomaus Vnalter

Dauid Scheſſer

loannes Caligula
LIX. Trebin Lel-

ben walde.
Dauid Vniderliebins
Buſtaecbius Ribbeck
loannes Vualterus
Petrus Zeuſnerus
loachim Heluuigins M.

LX. In Sede Prenz-

low.
. Fmntiſcus Heſzus M.
Benedictus Sobmidt
Matthags Lemchben M.

HAngelus Bernſein

Tbhomas Aiberti M.

Hha 2.

„

Cleru Elelter,
Brandenb.

UM.
Henricut MWulkerug.
Georgius Finckius

loannes leſter
Martinus Maringt
Martinus Funckius
Gabriel Carolus M.
loannes Greißenbergius
Gabriel Vuelle
loacbimus Michasl
Laurentius Caro,
Thomas Trebyn
Petrus Schmide
Paulus Hachker
Caſpar Vaget
Lorentz Meues
Fimon Dericken
Palentin. Opitzg
loacbimus Moſcke
lonannes Vnukchmou
loacbimus Kuens
Bartbolomaus Spiſer
Petrus Denicke
Iacobus Ludouicas
Matthbias Pinnichius
George Rab?
Chrifianus Hubuolt
loannes Thobias
Chriftianus Vuegenes
Tiburtius Geißorſf
Dienyſius Kabelman
Caſparus Pippsuius
Petrus Clemens

Georgius Gering

Nicalaus Bremerus
Adamus Lobitius
Isannes Pappe
loachimus Habenſufß
loannes Pecbul
Gregorias Kappen
Valentinus Nitſche
Vrbaznus Fiſeben
Peter Sohmede
Briſmus Kuhne
loannes uneck
Iara⸗

randenk;

Fierus Elecfor, Iacobes Rungerus

Ioannes Loſſou
Matthias Neſter
Ioachimus Vuilde
Jochimus Tornou
Anthonius Thor
Petrus Sschuller
Martin. Rlempenou
LXI. In Sede Tem-
lin.
Franciſeus oimon, ſenior.
Vidaricus Zanenus
Joannes Runtorſus
Franciſcus Simen, iunior.
Matthbias lahbn
Daniel Berg
Paulus Michaelis
Ioannes Dirberg
Georgius Vuerckmei ter
Dauid Linto
Paulus Berlin-
Ioacbimus Liuenberch
Iacobus lanus
Mattbias Reicblein
LXII. In Sede An-
germünd.
Paulus Poppius
Georgius Phlug
Joannes Conouius
Georgius Michael
Ionas Bachſtein
Ioannes Langius
Isannes Diegerus
Andreas Henningius
Paulus Hartman
Martinus Lbouerus
Georgius Eſchenbach
Joannes Lueſchius
Ioachimus Eling
Joannes Hentz
Gregorius Tburingius
Petrus Leomontanus
Gregorius Kibbeck
Bartholom. Hertæzeberg

lacobus Battcher
loannes Voyt
Dauid Simon
Nicolaus Auriga
loannes Fuchſius
Deonatus Sulekius
AIndreas Henpt
Anthonius Prelorius

LXxXIII. In Comitatu.
loannes Thymus
Gregorius Burck
Benedictus Vuagner
Daniel Forſchebotter
loachimus Pratorius
Falent inus Zey 6 M.

LXIV. In Sede Ze-
denik.
Petrus Laſtman
Petrus VV'eber
Am broſius Gœ!e
loachimus Dierbergius
Joachimus Meierus
Martinus badingius
loannes Ditbmarus
loachimus Vuernerus
Vrbanus Salpius
Abel Vuildius
Nicolaus Molerus
Bartholom eus Frileus
Joachimus Schultes
Abrahamus Vueſferus
LXV. In Sede Nau-
en Rupin.
Jonas Boticherus M.
loannes Greſenbagen
Iacobus Kelch
loachimus Angelus
lacobus Ludouicus
Gregorius Reuchlin
Ioachimus Vuelle
Iacobus Gyſzus
Zacharias Merkatz
loannes Daniel

C ATALO G US

Andreas Malchon
loachimus Fabricius
Petrus Brederke
Valentinus Pale
loachim Keinike
Georgius Sarnau
Georgius Krugerus
Gregorius Stalberg
Ioachimus Reuchlin
Bartholomæus Salomon
Simon leſſen
Abraham Aquarius
loannes Nicamer
Michael Schultz
loachimus Ko haſe
Burkh. Thierenbergius
Petrus Schutte

LXVI. In Sede Wu-

ſterhauſen.
Martinus Vuoltherus
Balthaſar Prætorias
loannes Giſenbagen
loachimus Kopge
loannes Litzou
Andreas Falchentbal
lobannes Alberti
loannes Geppen
Martinus Dannenfeld
loachimus Hindenberg
lIonas Deſſalu
Bartholomæus Kramer
loannes Leiſte
loachim Vuagenita
loachimus Kregonou
loannes Gladegouius
Andreas uogins
loachi mus Kroger
LXVII. In Sede-
Granſoy.
Ioannes Muſculus M.
Balthazar Reuter
Thomas Vuagenitius
loathimus Krugerius
Lachiwm. Samens
Mars

MNicola⸗

Mri
IXII

Iacose⸗
loactbi/
Hinrir
Paulus
Andres
Mieola
loanne⸗
Cregen
Petrus
Eiaſm 4
Micolan
Chriki⸗
Abel
Chrifen

LXIX.

achar
Thomar
Andre
lacobu
dimen
loacbin

A.¹
Cuniton
btepbann
Anodd

Petrus

loae, bim
lydmag,
rigerie
4Aulres
lona N
loanne

4
4
hin
glomon

ius
.
2
bergius
e Wu⸗
n.
tberus
torids
Agen
4
Etbal
ti

1
enber

Martinus Hering
LxXIIX. In Sede
Lindow.
Iacobus Heſeke
Ioachimus Boloſe
Henricus Heſeke
Paulus Schmidt
Andreas Krugerus
Nicolaus Truſtet
Joannes Lukou
Gregorius Botticher
Petrus otegemannus
Emſmus Scheplitius
Nicolaus Schmide
Chriftianus Grunenberg
Abel Vuittich
Cbhriſtophorus Seberus

LXIX. In Sede Bel-
lin.
Nicolaus Bent zin
Zacharias Bentzin
Thomas Vifert
Andreas Nicolai
Iacobus Bicholtz
Simon Sitbhman
Ioacbhimus Panckouius

Lxx. Alt Branden-
burg.

Chriſtophorus Lybius M.

me.

nite
on
,rt
/.
ece⸗

Stephanus Muller
Arnold N.
petrus Vuelzken M.
Caſparus N.
Richael Haneland
Dauid Schræder
Ioachbimus Vuitte
Erdmannus Helleuuig
Fridericus Hertzog
Andreas Lobitz
Jonas Rhodius
Joannes Vitus
Andreas Sanſftleben
oachimus Hanelandt

Martinus Bucheltz M.

S8 UBSCRIPTeĩ O u M.

Nicolaus Ilendericus
Heinricus Demkerus
Matthbaæus Nicolai

LxXxI. Neu Bran-
denburg.

Georgius Bomiche M.

Martinus Montag M.
loannes Friderich M.
Blias Trappikxs
Fitus Neuber
Cbriſtophorus Koppen
Petrus Meiſner
Blaſius Henning
loannes Martini
Philippas Neundorſf
Adamus Hertzog
Matthaus Fleiſcher
Georgius Hieronymas
Beuedictus Lothus
Thomas Koggé
Sehaſtianus Turgeman
Petrus Heſſe
Matthaus Heſſe
lſaac turmias
Matthaus Hieronymus
loachimus Puerneke
Henningus Folckfelde
Andreas Cbadenus
Dauid Lobitz
Martinus Kiebenius
Bartholomeus steſfen
Dauid Bernutz
Romanus Nieman
Andreas Sschulter
Gregorius Gregorii
Andreas Vieritz

LXxXII. In Sede Zie-
geſer.

Laurentius Dæringk
loannes Ebenhoch
Caſparus Pinaſius

Gze
Nicoelaus Schuueitzey Lleras Kedtor.

Seuerinus Schults
Henrieus Sebultz

LXXIII. In Sede

Nowen.
Andreas Marſilius
loannes U. aegner
Thomas Marſilius
Andreas Thile
Petrus Beutenhouues
Andreas Kæler
Andreas Thile
Anthonins Refelad
Georgius Holtzendorſf
loachimus Dæringius
Clemens Lindeman M.
LXXIV. In sede,

Treue Brizen.
Mattbæus Koltzeburgius
Daniel FVagener
Andreas Luſſo
Eobaldus Lobbes
Georgius Schmidt
Petrus Burg kman
Ambroſius Kruger
loannes Pernitius
Benedictus Ebelus
LXxXxV. In Sede

Peliz.
Martinus Piſterius
Henricus Boldicke
Dabid German
loannes Sohbultz

LXXVI. In Sarmund.
Gallus Kerſtian

LXXVII. In Sede Ra-

thenau.
loachimus Eberhard. M.
Greporius Noribergk
loacbimus Vuollinus
Caſparus Ritter

loannes Meelborn

bhbh 3

Caſparus Haunslant
Bent⸗

Erandentk.

Erandenb;

3Y
Elerie Elebter. Benedictus Knobelloch

Matthias Zietenius
Iacobus Plauu
indreas Vuolthberus

LXXVII. Im Lande
Frieſak.

loannes Buntebardius
Andrkeas Schuman
Ioachimus VLV'etzelius
Ionnnes Gladegon
Paulus Buerenheubßuergs
Marcus Badingk
Ioannes Buneſcebenius
Marcus Vualtherus

LXXVIII. Im Lande
Rinou.
Andreas Mittag
Soannes Ballerſebedt
Eberbardus Ruſenius
Martinus KRoſens ergł
Dauid Meyer
Ioachimus Neuman

LXXXIX. Cuſtrin.

Otto Zander M.
Ioannes Cæſar M.
Ioazchbimus Francius
Ambroſius Rit zius M.
Simon Angelus M.
Caſpur Kammer
Ioachimus Pet zigk
Paulus Freymuth
Baulus Neuman
Melchior Francus M.
Michael Neander
Paulus Vuideman
Michael Hubener
Ioannes Tietz

Lxxx. Soldin.
Michael Hallius
Michael Bernbardus
Benedilctas seemavnus
loannes Neodorſtas

C AT A IL O GUS

Iſnac Muſculits
Martinus Francus
lonnnes Nigemann
Gregorius Ricbter
Modeftus Iſcander
Simon VPunderlich
Balthaſar Stephani
Simon Partzfelliue
Daniel Cleuiiss
Ioachimis Erdmannus
lIoannes L.eopoldus
Iacobus Kiſtemacher

LXXXI. Künigs-

berg.
Michael Fuebſius
loaunnes Eridericus
Chriſtophorus Græbenitz
Paulus Fridericus
loannes Redtmer
Eraſmus Lerer
Martinus Krauſe
FPranciſcus Schmer
Caſpar Vuinckelman
Bartholom. Schwabiſch
lob Cramer
Vuo ſpang. Vualterſtorſf
Hezricus Gommer
Michael Malendorff
loannes Roſit euſcher
Valentinus Ianus
loannes Rungius
Martinus Neubur
Bonifacius Helm
Georgius Gentzke
Matthaus Pratorius
Lucas St heobanus
Paulus Ribbiken
loannes olemannus
IToannes Druuerus
Martinus Rederitius
loannes Schnalhitz
lIoannes Blarus
Chriftianus Liebenthal

Bartbokmans Beman

Dauid Peſſe ius
Petrus Muelichius
Ioachimus Gorno
Michael Vueberus
Ioannes Cramerus
LXXXII. Lands-
berg.
Iacobus Capito M.
Patelus Gablerus
Valentinus Vuinterus

loann. Vuinckelmannns

Samue! Kotbhe
Georgius Ingolfladius
lacobus Pinno
Matth. Strutzenbergins
Nicolaus Schbultetus
Simon Haſelbuſch
Petrus PFrierus
lIoannes Tei cber
Martinus Rugemannus
Abrabam Capito
loannes Berckboltz
Andreas Teckler .
Loannes Flechſingius
Burckhardus Leo
Dionyſius Birekholtz
Thomas Sthorgkman
Sranislaus N.
Nicolaus Fabricius
Dauid Ch'lmannus M.
Petrus Troie
Otto Boccherus
Rraſmus Meiouius
Daniel Mellentin

LXXXIII. Arns-

walde.
Balthaſar Gloxinus M.
Petrus Haberſtroh
loachimus Conradus

Dauid Præſinus M.
Martinus Cramerus
Thomas Heupt
Baythol. Bennekendorpfs
Seueriens Tburer
Seukge

„

Georilf
Emſnus
Anireas
Kbaßian
Nicotauf!
Eußachin
Abnbam
Henrian
Petrus
Michael
Pulus
Mauritin,
Benedidn
lookbim⸗,
Niebael
Matthen
Greycriut
loanne:
Loachima
Hennitut
Baubaſe
loochim
loanne
loaebimu

NO)
38115
epi

Reuerena
Abba
digeſric
loannes
Cbriſßo,
Ranmi⸗
lenner
loann pe
leapze,
loackimn
lucas N
Nicola⸗
lichae
horgin

*½
nds.

4.
4
teru!
nanny!

Adius

nlarzii
et

5

nannat
1
lte
int
6
olte
wan

i
GKtM.

Abrihams; Schrzter

;

.

ſet⸗

Georgius Stubbe
Braſeus Behbne
Andreas Bliske
Sebaſtianus Krueger
Nicotaus Lindenberg
Euſtacthius Stubbe

Henrieus Hecker
Petrus Dregerus
Michael Grueningk
Paulus Hecker
Mauritius Teleman
Benedictus Sauberus
Joalhimus Smedt
Micbael Bene
Matthæus Thomæ
Gregorius Norenberck
loannes Plauiamus

Ioachimus Khan M.
Ccbriſtophorus Andres

Henricus Hanz mius
Balthaſar Maedtunyſs

Ioachimus Goltze
Ioannes Rebentieſch
loacbimus Pinnouius

NOMINA SERVIENTIVM ECCLE-

SIISET SCHOLISIN PRIMATUET ARCHI-
epiſcopatu Magdeburgenſi, qui libro Concordiæ

Reuerendus Paterbetrus
Abbas fergenſis
Sigefridus Saccus D.
Iloannes Schultetus
Chriſtoph Veickmanng
Joannes Pomarius Sen.
Ioannes Berndes
Ioann. Pomarius Iun. M.
Ioannes Durerg. 1.
Ioachbimus Bonus
Lucas Maius M.
Nicolaus Nicander M.
Michael Peringius M.
Georgius V ualterus M.

LXXXIV. Falkeburg.
Chriftian. Pipeburgio M
Baribolomæus Meyer
Georgius Helſfeger
loannes Gaſter
Pallns Lusbeck
loannes Rodolphus
Matthias Bæge
Georgias Milichiux
Paulus Mantei
Thomas Stufer
Paulas Diebau
Nicolaus Vizermannus
Georgius Folker

LXXXV. Schivel-
berg.
Iacobus Tanckius M.
loachimus Sauuancislaus
Laurentius Redell
Mi hael Romęgebacke
Martinas PFritze
Georgius botterhagen
lonnnes Tanchk
Fauflinus Kerneſpeck

ſubſcripſerunt,
Chriftian., Kittelman M.
Matth'eus Fiſcher M.
Adamus Krato
Dionyſius Dmgendorff M.
Chrifian Gragonius M.
loachimus Simonis
Iacobus Kitherus
Noe Froideman M.

Bernhardus Campei

Daniel scbuſius
Oſwalaus Munnig
Chriftophborus Noricus
Auguſtes Menius M.

Benedi cαàα cbum an M.

SUBSCRIPNTOR

U M.
Iacobus Redel
loannes Gutzenus
Gerbardus Nodopius
Lucas Reimer
Conradus Diſcherlingius
Philippus Iafter M.
LXXXVI. Dramburg
loannes Hake
Patthiaæs Digins
Indreas Buerſadius
loannts Vnegener
Letrus Pinnon
loacbimus Coltius
Martinus Retins
Henricus Linckerwmaas
Daniel Cingler
Martivus Hake
LXXXVII. Calliſien.
Ioachimus Mellentin
Petrus Blyſæus
Auguſtinus Schutte
Thomas Lupke
Bartholomæus Albinus
Gregorius Ilandike
Michael lunge.

854
Lleras Magdr⸗
brg.

loannes Dux
Theodoricus Grindonu
Balthaſar Honol
FPranſcicus Scharſchmia!
Arteman Bonerus
loannes Bungerus
Andreas Vuorner
Dauid Koth M.
loannes Siglizins D.
Auguſtinus Dane M
Viricus Volmer
Joannes Zencker
lIoannes Ladalaus M.

Chriſtophoras Ceſar M.,
An:

.—

Eleru Mogde-
barg.

Andreas Bœlius
Henricus Tilamonius M.
Chilianus Fridericus
Aaron Burckhbardi M.
Sebaftianus Nætenius M.
Henricus Vincelberg
Michael Mercarius M.
Joannes Ofterland
Caſs ar Faber
Dabid Ciclerus M.
Chbriflophorus Tegder
Henricus Blum
Melchior Femelius
Cbriſtophorus Hein
Caſparus Zelman
Valentinus Langius
Conradus Sigfridus

CATALOGUS

Bartbolom. Meitzendorf

Ioannes Schultetus
Ioannes Vluecker M.
Zacharias Ribander M.
Chriſtoph. Zimmerman
Valentinus leringius
Caſparus otolten
Iobannes Prætorius
Arnoldus Artus M.
Joannes Pillicbius M.
Balthazar Fabricius
Valentinus Neuendorf
Matthaæus Maior
Ioannes Grunius
Laæurentius Menius
Ioannes Eckftein
Ioannes Lemme
Ioannes Suffleiſch M.
Matthias Steinbanss M.
Cyriacus Muller
Setrus Scbroterus
Ioannes Pfiugmacher
Simon Schbroterus
Caſparus Vuolckmarus
Ioannes Noricus
Valentinus Engel
Ioachimus Koppe
Caſtulus tumppus

S

Simon Stubenrauch
loannes Cantagiſſer
Petrus Vrſinus
Georgius Schleuſſer
Matthaus Quinger
Stephanus à Mistet
Leonhbardus Heiſtus
Chriſtoph. Bretſchneider
Hartmanus Bornerus
Chriſtophorus Reinichius
Noa Tugeman
Andreas Groſenning
Joannes Gorlitz
Daniel Kattern
Valentinus Sommer
Contadus Erichlebius M.
Lucas Graſchopius
Chriſtoph. Stauenouicus
Andreas Kuſelius
Dauid Hornung
Paulus Hoffmann
Iacobus Kitterus
Petrus Homborgius
Ludolphus Beuenrodt
Paulus Bertnamus
Theodorus Grindou
Ioannes Klee
Valentinus Graſau M.
Fridericus Diony
Petrus Pratorins
Ioannes Cygnorus
Adamus Riepkegelius
Georgius Decimator
Iobannes Bach
Carolus Gocheleus
lIoannes Stephanus
Michael VVeinreich
loannes Sagistarius
V'alentinus Paſſer
Ioannes Starscins
Ieachimas Decimator
Elias Gladigonius
Heinricus Kleisn
Sebaſftianus VVengerok

Franeiſens Fiſe ber

Ambroſius Papa
Chriftophorus Textoy
Bernbaraus Grelle
Elias Longolius
Laurentius Iacobeus
PFridericus Febmelius
Henricus Homelius
Gregorius Nicolai
loannes Erſinus
Valentinus Haſus
Gotſebaltus Fabricius
Henningus Vuellerberg
Georgius Grutzeman

PFridericus Regius
Erneſtuc lunior
loannes Moller
loannes Buſſenius
lIoannes Crælius
Paulus Bertholdi
Petrus Molerns
VTolfgangus Kroppins
Iacobus Bulderberg
Philipfies Mollerus
Bartbolomaus Sterle

Iloannes Creccelius
Henricus Colertss
lonas Do Arsus
Ioacbimus Frome
Thomas Sartorius
lIacobus Neitbart
Adamus Muſcerus
Nicolaus Gerloß
Matibaus Pyperius
Hermanus Bodenbergius
Vincentius Bngel
FPalentinus Moller
PFridericus. Mohſebape
lIoannes BEBlias
Nicolaus Hartungius
loannes Irenaus
loannes Roſinus

Gforgius Ziblerus A.
Ger»

Erberbardus Hoerſtel

Chriftoph. Sobnepſmuller
lIoannes Leopoldus Curie

yhar

“

Goygiu
Geltlin
lounnts
lannes
louunti
Themat
Martin.
Hemitu
Theodort
Gebrhiu⸗
Vuenern
loannet
Micola
Paulus
loannez;
loannet
Adolari⸗
Henning
loannes

icolaui

Bartbol
Abrahe
loannet
luannet
loathim
damuel
Daulu
loannes
Potrur.
loanne;
Paulus

R Blaſſas)

Ludohb
Anlrea
Coxra⸗
loenne
damuel
Ancreae
Maltthe
damuel
Neantbon
Guntbe
Ambe

lacobe

Gpis
*
Nerle
ſenullr
las (uris.
iut

6
i
4
116.

erin
nherliu
er

ngiut

,t

S U B S C RNIPYTORV M.

Gabrgius Radichbius
Georgius 7. beodorus M.
Ioannes] Kachelius
Joannes Rappnios
Joannes Heidbauſen
Thomas Langebein
Martinus Gotze
Henricus Vnuerder
Theodorus Kuls
Georgius Vuitzen
Fuenerus Khyn
Ioannes Keſſelbacke
Nicolaus Kluge
Paulus Landſt einius
Ioannes Vos
Ioannes Roſſus
Adolarius Heroldt
Henningus Cappelman
Ioannes Heidenius
Nicolaus Bandhauer
Bartholdus habst
Abrabam Thungel
Ioannes Konig
Ioannes Bismargius
Ioachimus Vdalricus
Sawuel Vualter
Paulus Ceratinus
lIoannes Peinichen
Petrus Blamtus
Ioannes Duſch
baulus Geritius
Blaſius Vuinckler

Ludolphus Dolenboreh

Andreas Panreſch
Conradus Kirchbouitis
loannes Haueman
Samuel Sinaus
Andreas Singer
Matthäus Hodlingius
Samuel Vuincklerus M.
Baribolomæus Neander
Gunt berus Forſter
Ambr oſtus Hancke
Erhardus Roſa
Isacobus Hodlingius

Noa Tulichius
Gabriel Haubman
Simon Vuernerus
Georgius Gœbelius
Caſparus Vuintheras

Stephanus Sebneider

Iacobus Starck

Ioannes Lindeman

Henricus LCoc us
loannes Model erss
Matthias Piner
lIoannes Stiger
Fridericus Luftman
Theodoricus Meier
Theodoricus Lubertus
loannes Choreander
Ioannes Liſfeldius
Andreas Fuchs
Matthias Peuxmeifter
Chriſtophorus Mohr
loannes Brandes
Andreas Boſelius M.
Henricus Milius
Adamus Keichardus
loannes PFridelandius
Nicolaus Salius M.
Chrifſtianus Hertuigius
Andreas Roſa
Ioannes Kauch
Erbardus schubart
Pbilippus Figulus
Ioachimus Kirchnerus
Elias Bergman
Chriſtianus Geiſius
Gregorius Daniel
Andreas Pyrnas
Gerbardus senenas M.

vyiuilbelmus Vuibelm

loannes Muller
Caſparus Cornerus
Andreas Groskopff
Ioannes Kircbneraus
loannes Reier
Iacobus Roder
loannes Muller

Hbb

loannes Frahesss
bgidius Frideritus
lIoannes Hildebrands
Marytinus Geisley
loannes Hofman
loannes Haldungius
Daniel Brentius
Hermannuns Vuacbterns
Gregorius Nitius
Batthaſar Honer M.
Balthaſar Pleſius
Simon Frobergius
Franciſcus Kalat
Melchior Geifins
Iuſtus Liebolt
Georgius Burchardus
loannes Gambſtedt
Valentinus Hanzsh M.
Chriſtophorus Hartman
Andreas Vuexius
loannes Lutherus
Martus Langius
Martinus Hoſſman M.
Ambroſius Dionyfii
Vrbanus Freudemannus
Ilacobus Meles

Vrbanus Krager

Martinus Neuman
Elias Pratorius
Martinus Dibbe
Andreas Bergholtz
Andreas Grobicius

Dauid Kemnitz

Baltbaſar Montze
Daniel Hector
Thomas Dobre
Felix Haberland
Simon Bucboltzerus
Martinus Mullerus
loannes Epiſcopius
Michael Hoffichneider
Nicolaus Fiſober
Andreas Raudus
Conradus Pletzlæa
Benedictus Gallus

Vrbanas

Clerus Megae

bung.

Vy CATALOES
V6:rbanus Cruſſus Georgius Vnithun Aindreas Topfer
Clern Mag G e ,. Vuenceslaus Kuene Duolfgangus Heuſinger

150

Simon Morgenſtern

Salomon Sohræder

Chriſtianus Vrilitze

Lub'acs LPetrus Borch Daniel Hochenftein loannes Belling
uedlink, Benedictus Heineman Iſaac Plaſe Saßaras Brauno
Ha d csiltanzs Bernes baulus Nagel Plias Pomarius
Bartholom. Prudentius Valentinus Groskopf Thanas Hycholtz loann
Nieronymus Henningius] Nicolaus Schuueitger ftoannes Pratorins .
Melchior Axifaber 7. bomas Heruuig Caſparizs Rirter II. Mi
Valentinis Heruig Pauus Sclechter loannes Bernheiner hecti
Henricus Major Martinus Suele Chrigianus Berndes
Laurentius Prætorius 1Martinus Burckhardi Henrieus Eilitz . betle
Nicolaus Conradi Paulus Berebtzau oannes] Tradterius (larad
betrus Segelitz Gabriel Brunckaun lacobus Dalickins Pppiliyn⸗
Angreas Vnuſterbuſen loannei Brunckau Andreas Dantkel noſin
Martthæus Sbulte Andrea Lamsdorßf loanneg Kuppelutzalte- Mareinn
Ioachimus Cung loannes Beiertz ras . Lamben/
Gregorias Becke Valentinus Lindener Senedictus Eheleinius Capan
Scephanus Kappenftorß Loachimus Albinus Loannes Cordeſins Leonbar.
Michael Bitkau 1 Fridericus Hertzeog loannes Caluuitz Ceorzius
Stephanus Hors’t loannes Buſch Gallus Danerete Chyife,
Mauritius Dalichae Gregorius Blanftorf Ambroſius Kale. loannet
Ioannes Sinopius Daniel Arndes . lacobus
Georhin⸗
SUBSCRIPTIONEIS DOCENTIU M lecn
IN ECCLESIIS EPISGOPI LuBkE- 6n
cenſis, in civitate Vehrden. „“
. Ueorgi,
zus Arnoldus Dunkerzs loannes Sirademan 7
Reni⸗ er H M., Theodoricug Cornerus Bernbardus Textorius D
. 2 Burſius loann. Grubenhagen M.! Iowat Georgiè
Henricu loannes Ludeke. Cinſfon
loannes Make Pennei Ten-z ”l luannet
Henricas Haſelbuſch Olricus Grele . loannet
Joannes Arſenius Andreas Alphei loanne
. Leonha,
DOCENITES IN QVED- 2W
äl L IlNGBuURG. Chriſop,
. . Petru
Matth. Abs dorſius M. S. Ioannes Bett mannu: Martinus ne len
Barehol. Bertramus M. Andreas Leopolaus enreree 5 Dl
Marcus schultetus M, loannes Hoieruus . es ont en haann
Georgius Schole M. Matth. Haætenſcblebins VD riner S
Iaannes Fugeſzan M. Thom. Lange Canonicus . a kee;, . beorpi⸗
Vælentinus Rotterus Kining. Hoſécaer. Can] acobat Ahe . DO- vyhen

Galte⸗

niut

SUNSCRIDTCRUM
I. DOCENTES I N P A L ATINATU

SüuPERIORI AD NEOBuRGUM.

Theologi Conſiſtoriales.

Ioannes Kleinau M. Laurentius Dreihsler Adamus Burckhbaimer M.
Tobias Bruno M.

11. Miniſtri ad in-
ſpectio. in Land-

gericht Neuburg.

Conradus Frantz M.
Pbilippus Saltz man
Vuolfgangus Chriftmon
Martinus Faber
Lambertus Klingel
Caſzarus Volius
Leonhardus Spepperger
Georgius Kleinsdretlein
Chriſtophorus Mure
Ioannes Vueißkircher
Iacobus Rathſman
Georgius Candidus M.
Fridericus Dylbaum M.
Laurentius Hengol! M.
Georgius Keger Mm.
loannes Voget M.
Georgius Sschrolt
Leonbardus Faber
Euſtachius Regnerus

Chriftoph. Vuilheymerss

loannes Kralshammer
Ioannes Reicharat

fJoannes Litz

Leonhardus Vnidman
Engelhardt Sobuberth
Chriſtophorui;natterus
Petrus Knauétr
Leonbardus Gratzmair
Melchior Vnagner
Ioannes Carolus

Andreas Vauſchler
11I. Inſpetio.
Hœchſtet.
Philipp. Haiibrunner D.
Abrabamus Maner M.
Vitus Kirthaur M.
Dabid Beſſerer
Nicolaus Reuſnerus
loannes Bloſius M.
Iacobus Cellarius M.
Georgius Kirehmayr
Sebaſtianus Corbinus M.
loannes Faber M.
loannes Ortelius
Indreas Lepadius M.
loannes Kleinelius
Georgius Lætns
Martinus Grap bius
Magnus Lehner M.
Gabriel Schumayr
loannes Kreidenutis
loannes Heſ M.
loachimus L bner
Gaſparus Molitor
Leonbardus Heubelt
Sixtas Cæſayr M.
Chilianzs Piſcator M.
Adamus Vuidman M.
Anthonius Vol
Nicolaus Conrath
lIoannes Hoſpinianus
Salomon Vuiller

Georgius Cæaſar

Ioachimus Lindemayer] Ioannes Regius
Georgius Vuagner

Stephanus Haſelbock

Hulderic. Chriftop borus
Vuolſzangus Cbriftian.

Magnus Feyrlin
lIannes échinger
Antonius Lebniger
Alexander Nicolans
loannes Faber
Michael Seh

Dauid burger

Martinus Holler
Georgius Pottingerus
Hieronymus Boius
Georgins Cæbar
Matthæus Hueber
Matthias Beurer
Joannes Rorarias
Dabid Sartor

loannes Aitkher *

1v. Inſpectio

Graisbach.
Iacob. Rabus M. Sup.
Leonhardus Sibuuab
Isannes brummenmeyes
Alecins Burcard:
Matthæ. Gailnhauer M.
loannes Mantzer M.
Grepgorius Lœuunerer
Ioannes Frey

bPaulus Braun

Mithael Finfterlein

lIoannes Mayr
Theodorus Strickerus

loannes Tonus
Sebaſßtianus Aigeman
Viricus Ziglerus
Caſpar Eber
Caſpar Lorentz
Georgius Kraffi

Leonbardus

M
Gterm Baldt.

Neobarg.

Meoburk.

Gern Pelat, Michael Hyblæaus

Martinus Serranus

Balibaſar Maſchler
Ioannes Braun
Georgius Lismannus
Chriftophorus Coler
Chriſtophorus Cipler
Cbriſtopbor. Frichtnerus
Cbriftophorus Niſebhelius
Iacobus Hitzler
Matthaæus Geiger
Joannes Rueſf
Georgius Hering
Balthaſar Steul
Ioannes Vualdersdorſfer
Ioſeph Veit
Anthonius Vol
Andreas Scbleicher
Fdalricus Gedeler
Michael Kauffman
Georgius Ferber
Ioannes PFerber

v. Inſpe cio Len-
genfeld.

Joannes Tettelbach
Ioannes Trummer M.
Nicolaus Cæſar
Martinus Hilarius
Georgius Poletus
Ioannes Sstecher
Thomas Fuchſius M.
Caſparus Vuil belmus
Ioannes Schnabelius
Conradus Meyerus
lIoannes Thaller
Vuolfgangus Kitlingerus
Nicolaus Hecht
Thomas Etdner
Leonhardus Franeiſci
Guntberus Lemiher
Cheiſtophorus V'egelius
Chriftophorus Kobrerus
Hippol. Hubmagerus M.

Remigius Oberus
Melchior Erich
Petrus Haberbans
loannes Glaſerbardus
Matthias Nicolai
loannes Zetelius
Ioannes Knodelius
loannes Pſiuger
loannes Haina
Eſromus Vuoltz
Matthæus Vuengerus
Vuolfgangusstærtzerus
Petrus Sutsrius
Oſuualdus biner
Andreas Suagighauſerus
lIonas Hendelicus
loannes Lennigerus
Adamus Sueuus
Thomas Dalichius
Elias Sella
Sebaſtianus Vueigelius
Baltbaſar Kolb M.
LeonbardusbPlaidner M.
Dionyſius Vuidemannus
loan. Schauartzeſteiner
loannes Zehbe .
loſua Læſter
loannes Fuchs
loannes Holius
MartinussSchellenberger
Chriftoph Schaunberger
Georgius Muldorffer
loannes Kraus

Sebaſtianus Heyſs

Ceorgius Vuidman
Caſparus Hislinger
loknnes Brachylogus
Caßarus Lanus
Ioannes Rappolt
Thomas Kœller
Leonhardus Bayer
Nicolaus Sandinger
Ludouicus Autzinger
loannes Hammer

Iacobus Ectenberger

CAT ALOGUS

loannes Breuß
Michael Gelnerus
loannes Gertner
loannes Zimmerman

Leonb. Landtrachtinger

Gabriel Hobenhauſer.

VI. Inſpest. Sultz-
pach.
Georgius Staudener Sup.
loannes Ingler
Valentinus Ieſſerus
Ioaænnes Heupelius
Bernhardus stan. M.
Georgius Kolner
Chrifophor. Vinſter M.
loannes Maul
Tobias Vuipacherus
Paris Ihan
loannes Agricola
IToannes Vuidemannus
Caſparus Reh
Michael Vuiſner
Conradus Kun
Georgius Rack
Dauid Hertel

VII. Inſpectio Hil-
poltſtein.

Conradus Zaupenberges
Ambroſius Schultes
Ioannes Vueber

Martinus Dornbergerus

Nicolaus KReinboldus
loannes Læ ffetholtz
Abrabam Munderlen
Georgius Bock
Georgius Vuinter
Georgius Geriner
Stepbanus Froſch
Petrus Thonnuolfus.

I. DOCEN-

I. D0

5

Varinil.

IaAcobus Ru
Micbael o
loornet Ki
Paulus Lot

uel hlta
Conngis 5

Daviel La
Pbilzen,
Penus Ma
beorginl.
loannet N

Maxtinl

Valentinun
loanner 6
Cbrikopb.
loannet Se
annet 8
Nicolau,
Ayareas

loannet l.

Nieblaus
Caperu
annis!
1. Keni

ſis l
4ndrea 6
loanmnel k
loannes
de epban
beor. ias
iek
Andre .

I. Hel

Gnnet)

nan
iinger

ſer.

nbere

tes

pherere
s

Arlen D

er.

S U B SCRIPTORUM.
1. DOCENTES I N ECCLESIIS E

SAXORNICI

SCHOLIS.

Marximil. Mœrlin D. S.
Iacobus Rucker
Michael Schreckengast
Ioannes Kindius M.
Paulus Loblein
Noah Otto
Conrwdus Serga
Daniel Langerus M.
Philippus Mulfelat
Petrus Maius
Georgius Lieb
Ioannes Schemelius
Martinus Rab
Valentinus Sup:
Ioannes Grantuuer
Cbriftoph symercheuſer
Ioannes Schalteſius
IToannes Schulteſtus
Nicolaus Zech
Andreas Kißsling
loannes Lang

Balt haſar Schreuner

Nicolaus K ein
Caſparus Sauer
Joannes Deinert
II. Kœnigſpergen-
ſis Inſpeèt.
Andreas Gnaſer M. Sup.
Ioannes Kratzelt
loannes lordam
Stephan Prel
Georgius Puo'ffram
Michael Queller
Andreas Rotſtein
III. Heltpurgenſis
Inſpeèt.
Nicol. Cu mébaccerus &.
Clemens Gulmbacker
Eucharius Vualchius
Ioannes Notnagel

DUCAT US
Coburgum.
Georgius Hazingius
Nicolaus Reyman
loannes btreit
Petrus Molerus
Richael Kæder
loannes Vitus
Hieronymus Agricola
Fridericus Griff
loannes Schubart
Michael Hoſfman
Bernhard Eſebenbach
Ivannes Faber
Erhardus Cellarius
Nicolaus Seimefelderus
Bened. Grauduuorſt M.
Zacharias Eyering
Caſparus Sotz
Nicolaus Purcelius
Erhardus Gablerus
Mattbaus Scheppach M.
loannes Hoppach

Iv. Inſp. Eisfeldenſ.

Georgius Sseitzg M. Sup.
Petras Bartenſt ein
VLVilhelmus Faber
Stephanus M&œrlin M.
olfgangus Vizmus
Erhardus Montanus
VTolfzangus Heubnerus
Maximilianus Faber
Adazus Sellanus
VVolſgangus Biertumpfel
Sebaftianus Munch M.
loannes Tranck
Mauritius Seitz
laannes ueis
Michael Faber
Petrus Monachus M,
Chilianus Amlieg
loannes Trenifuß

ee nnnnn

AD

loannes Hæpffnerus
Hieronymus Conmdus
Michael Lutz
Caſparus Ritter
Balthaſar Bechman
v. Ad Coburgen-

ſem Inſpeèt.
Ioannes Schmid
loannes Botzinger
Leonhardus Hiob
Pancratius Heinle
Nicolaus Halbigius
loannes Sstamberger
Pancratius Albertus
Paulus Rinderman M.
loannes Sellanus
Iacobus Faber

loannes Sellanus

loannes à Mynuuitz
Joannes öchultes
Michael Sellen
loannes Ingolitter
loannes Holthenſerus
Georgius Vuibet
Georgius Greiffert
Martinus Fienckler M.
Georgius Vueitbeuſer
Nicolaus Carolus
loannes Bremſebnitz M.
Iacobus Erſam
loannes Koſefeldt
Iacobus Heinckelman
bucharius Lutius
Georgius Vuaſchmutb

loannes bang

Nicolaus Koch
Ioannes Theina
lIoannes Montag
vI. Ad Gothanam.

loannes Frey M, sup.
doaſs

Cobn;g.

8

ge WMaac Hoch
Joannes Vuolbran
Dauid Marterfteck
Valentinus Oſaualdus
Chilianus Genzel
Georgius Prgtor.
Ilacobus Saltzman
Prbanus Huno
Guntberns Vuincklerus
Jonnnes Linſebardt
Iacobus Fauſtus
oannes Vuiſius
Joannes Probenius
Heinrieus Kiſſeling M.
Andreas Helkke

Matthias Gunderman M.

Ioannes Vuerner
Joannes Steinbeuck
Fmuciſcus Ruingerkind
Michael Preus
Petrus Krebs
Nicolaus Hellefeldi
Henricus Blos
Guntherus Ræer
Valentinus Vuipertus
Andreas Hainer
Dansel Vluenius
Iaannes Schipperus
loannes Cuno M.
Chriftophorus Vuonna
Iußtus Grat zler
Chriftephorus Leopoldus
Martinus Heſſus
Oſunaldus Herdanus
Ioannes LBehn
Nicolaus Engelharat
Ioannes Femolius
Ioannes Tinnobel
Michael Calmberus
Adam PFranck
Anthonius Ichſelius
Iozxnnes Murioh
foannes Zimszerling
loannes Herre

PFridericus Sohmidt
Henricus Lichterberg
Valentinus Quel
loannes Moſengeil
Auguſtinus Boppe
Hieronimus Roſenboff
loannes Lemmerbirt
Conradus Reuter

D'etrus Creuſingius M.,

loannes Daniel
loannes Frincus M.
Chriftophorus Macer.
VII. Ad Iſenacenſ,.
Georgius Kbenus Sup.
Sebaſtianus Khymaus
Georgius Fnanck
Eraſ mus Gobelius
Vuendelinus Dreiſe
Simon Isbrant
loannes Vuolckenandt

Franciſcus Schilder

loannes Streck
Siætus Rodt mundt

Conradus Hailgans

Michael Rennerus
Georgius Zigenhain
Valentinus Vogel M.
loannes Vualtich
Vuolfgangus Dreiſa
loannes Vranius
Georgius Carolus ſenior
Miechbael Vranius M.
Georgius Carolus iunior
Valentinus Nack
Petrius Sixtus
loannes Iuncker
ITuſtus Balduin
Chriſtianus Fulda
Georgius Sileh moller
Vuoifgangus Freytag M.
Iacobus Gæringt

loannes Rhan

Hearicus Trathenius
Adamus Oſuualdk

Petrus Horn

CATALOCVS
EClerags Sarinnss Meſrſihmid M.

Zacharias Kolman
Volckmaris Kranlz
Dauid Martin
Nicolaus Molitor
Georgius Marbach
loannes Scbreiber
Polckmarus Hubnerus
Conradus Herden
oachimus Heiderisus
lannes schunaß
Pridericus Sebaænbar M.
Sebaldas Zann
Plias Ritbter
loannes Cotta
Dauig Man
Nicolaus Treutuunig
loannes Iſebrandus
Iacobus Rubeſam
Cornelius Iſebrandus
Felix Hertz
luſtus Cotta.
VIII. S CHOLIS
ſervientes.
PFridericus Rhbanis M.
loacbimus Vuägrmlitius
Sebaſtianus Thymus
Sebaldus Molitor
Prideri us Sebultetus
Martinus Schadius
Henri us Schubertus
Euſt ag bius Bockbeuſer
Nicolaus Cellarius
loannes Eſebenbach

.

BEucharius Faber

Caſsar Conradus
loannes Decken
Iacobus Kirckner
lacobus Heyder
Cbriſtophorus Faben
loannes Notnagel
Rupertus Pontanus

loannes Sellanus

Petrus Gleicbhman
Ioannes Sekbelborn
Bal-

Bolkbeſa⸗
lerenias
Iuſus btl
Baltheſe
Sbilien X
Nieolaut

lLoarnes 6

Theodoric
Andrtas
Nicolaut!

Ceorhiutl

loanner de

Jdeartholon

Ounirint/

Chriſoopbea

Apdreash
loannet d
Michael .
Abnbam
Theepbi..

bebrgiut

I. D
K

V
Ctorhint
Sago Ma
Martinu⸗
Bartbolm

beorhiut

Ceorgint
Thobia 8
Melekier
Bſzias !
Ceoypin
Thoma,
loenyer
iafhius
Tomnas,
Mangiit
Marling
debeßia
lannet

(abhar⸗

65
er

1

S UBS CRIPTORU M.

Balthaſar Beſſerer M.
Ieremias Rudnauius M.
Iuſtus Otho
Balthaſar Hofler
Ehilian, Ketzſchenbach
Nicolaus Faber M.
Joannes Gerlingerus
Theodoricus Eckhardi
Andreas Heinmannus
Wicolaus Liphardus

Georgius Hofmannus

Ioannes Salueldt
Bartholomæus Kramer
Oairinus Thalman M.

Andreas Boetius
Ioannes schram
Michael Korndorff
Abrabam Rennerus
Theopbil. VVabnſemius
Georgius Schleicher

Chrifophorus Purgoldus

Nicolaus öchuuenek
Caſparus Faber
Georgius Cæſarins
Sebastianus Leinnueber
lobannes Mayerus M.

cbrifophor Vuinerus M.

loannes Lindeman
Melchiar Bacuſius
Matthaus Garing
Iacobus Gebbardus
Michael Gaubuch

Guendelinus Francus
losannes Faber

Ioannes FPuingerkindus
loannes Nageliunus
Balthaſar Munch
Henricus Guntherus
Michael Schmidt

Ioannes Hopffeſlock

Henricus Scholl
loanzes Vuenckhbeim

Seuerus Rœdiges
Nitolaus Thylo

lIuſtnzs Khymaus

Fridericus Thylo
Ioannes Faber
Andreas Cramerus
Nicolaus Zan
Nicolaus Gerlachus
loannes Cuno
loannes Scheller
Valentinus Grumphard

loannes Treſch'er
loannes Thaleman

lJoannes Vuil
loannes Thabert
Andreas Libermeiſter

loannes Herr

Ioeannes Pregar
Ioannes Cotta
Caßarus Axt

Ioannes Gruneburng.

I. DOCENTES IN ECCLESIIS ET

SCHOLIS

Vinariæz.
Georgius Luder D. Sup.
Hugo Marlinus
Martinus Langius
Bartbolz. Grenhardus
Georgius Sa mehämmer
Georgius Monethius
Thobias Bruſſelius
Melthior Kruger
Eſaias Preiſerus M.
Georgius Buche
Thomas Thyrſus M.=
Ioannes Langepeteyr
Georgius Grunler
Thomas Vuerbeck M.
Mauritius Gleichman
Martinns Kotlender
Sebaſtianus Roſenbayn
Ioannes PFrenſius

Caſparus Haſe

DvVCATVS
ad Vinariam.
Conmdus Pontanus
Georgius Seidier
loannes Selzenreiß
loannes Brener
Nicolaus Hugo
Laurentius Thungerus
Simon Geuder
Andreas Liborius
Chriſtophorus Mookorn
Nicolaus Heroldt
Caſparus Kæler
Cyriacus Schneegaſßt
Sebaſtianus Linde
Balthaſar Schuman
Anthonius Volckber
lonas Vuackerus
Theodorus EFuander
loannes Vuachtelius
Seuerus Vuerner

Cbriſtopborus Lisder

SAXONICGI,

Ioannes Rhodius
Thobias Gualtherus
loannes Sperſchneiderus
loannes T bym
Vuolfgangus Meßlinger
Ambroſius Si delius
loannes Zimmermaæn
Nicolalus Beſſer
Henningus Roſenhbageis
loannes Leon
Georgius Piſcator
Nicolaus Vueisbun
lIodocus Hornick
Balthaſar Iacob
Henricus Maius Me
Ioannes Galring
Chriſtopborus Vuolfius
Adamus Pbauius
bPetrus Vueber

Danid Meiſe
Aar. 1.

Clerug &iX, Mart. Otbmansdorſz Ni.

Pinak.

Stephanus BEgersdorff
IJoannes Hubnerus
loannes Siebenſobn
Martinus Hylman
Bart holomus Vuinckler
Nieolaus Rtreicher
Theodoricas theimius
Melchior Sehræter
Sebaftianus Neumayer
Walentinus Hoſfman
Caſsarus Schleuuogt
Chriſtophorus Biualer
Gallus Bangenbein
Laurentius;ßrandt muller
Georgius Cuno
Ioannes Sytzman
Samuel Bu lichinger
Ioannes Sc bult heis
Caſparus sehumell. M.
Chriftianu: Dufft
rolfgangt; Femel
Dauid Rafa uſt M.
Martinus Chriſtianus
Dauid Fontanus
Georgius Meinhart
Volekmarus Engelman

stephanus Bergbeld

Fnenciſcus Huſanus M.
Oendelinus Rœſer
Ioannes Kalmes
Andreas Sehirmel
Calparus Carpio
Michael Vuſt
Joannes Dit mar
Philippus Niloſtadius M.,
Dauid Rœſte M.
Martinus Rutilius M.
Samuel Lubitius M.
Sebaflianus Monachus
Joannes Bock
Caſpar Stmub M.
Volfgangus Lynda
Caſpar Teiſéber
Simon Thile,

C ATAL O & US

II. Orlamund.
Andreas Hugeliks Fup.
loannes Trinchuſius
loannes Gola
Valentinus Cruſſus
Victorin. Otmansdorfius
Caſparus Kirchnerus M.
Henricus Gela
Malthias Meiſſe
Otto Hartman
Nicolaus Trautmannus
loannes Stemler
Ioannes Sobærlitz
Ioannes Heſeling
Paulus Vuaitheicherus
loannes Stolſius
Caſparus Pempel
Frantiſcus Nattermuller
Iacobus Mænch
loannes Hofer
loannes Zeiſoldus
Martinus Ruhbre

Caſparus Muller

Iacobus Theodoricus

III. Ienæ.

Ioannes Gottuuald M.
Matthbaæus schlag
Valentinus Niger
lIoannes Fortſch
lIoannes Beyer
Marcus Franck
Stephanus Griphius
Laurentius Hæckner
Blaſius Herunig
Iacobus Kichter
Bartholomæus Sebeſftle
Connmdus Pirling
loannes Kirmers
Vusifgangus Buehner
Samuel Albrecht
Valentinushronner
olkgangus Schuman
loannes Kemmweerer

Georgius Thurſchala

Balthaſar Gætz
Hieronymus ytter
Dauid Erbhardt
Dauid oitus D. Sc
Balthaſar Sartorius D.
loannes Baro
loannes Kabenalt

lJonas Hummel
loannes Seideman

Paulus Scbillius
Vuilbhelm Muller
loannes schefer .
Vnolfgangus Vuolfarth
Joannes Hunnius M.
Zacharias Mucheſius M-
loannes Vnolfarr
loanne Freisleben
Ioannes Muler
loannes Hunelius
loannes Muller
loannes Byrlach
Petrus Schneterus
Balthaſar Vuippel
Georgius Seidler
loannes Zetnitz
Bartholomaus Fraſius
Laurentius Cous M.
lohannes bteinbeis
loannes Blanckmuller
Andreas Boach
Andreas PFulderus
Conmäus Gribener
loannes Heruuigk
loannes bpalatinas
Laurentius Varer
Nicolaus Meurer
Martinus Rutilius
ſoannes Nebling
Cyriacus schmaltz
Caſpar Groskopff

1lonas Schneider

Nicolaus Faber
Nicolaus Bauman M.

Nicolaus

loannes Rabenalt iuniore

Mattbaus Schuantheſius

—

CAfulnt
W.
DDeush
Dauid?
Nicole⸗
Paulut
Andrem
loachin
Iatobe
loannes
loennes
Mayrtin
Matth.
loonne
Nicolan
Geenzi
loanyt
Vahent
ſe
loanne.
Caſpan
Paue.
latoße.
Conma
Marti
loann.
Marti
Meola
V.
lſaia
lacobn
luann.
Aulr⸗
Joan
(hi
han,
dam⸗
Peirn

). 9
ius D.

1
iunier.

4

ntbeſt

1

lſartb

5M.

beſis A.

pel
.
Inſut
M.
nuler

Wicolaus Tetſchius

Nicolaus Groß

Anthonius Heuglein
lIonnnes Puoch
Stephanus Schurle
Caſtulus Stumpfius.
Wv. Salfeldt.
PDauid Bramerus M. Sup.
Dauid Aquila M.
Nicolaus Sauerus
Paulus Faber M.
Andreas Reyman
Ioachimus Trifuß
Iacobus Gunther
Ioannes 4quila
Ioannes Black
Martinus Bom lerge
Fuolſpz⸗angus Cornarius
Matihzus Hefß
lIoannes Lungeuntz
Nicolaus Blumbler
Georgius Faber
loannes Agricola
Valentinus Loſſius M.
Oſeas Aquila
Ioannes Michael
Caſpar Kraus
Paulus Schræter
Iacobus Sehblit zbardus
Conradus Keuling
Martinus Caſpar
Ioannes Muller
Martinus Meinhboldt
Niecolaus Arnurus
Nicolaus Vuillandus.
v. Aldenburg.
Iſazias Oſualdus Sug.
Iacobus Stein M.
loannes Meltzerus M.
Andreas Bmuer M.
Ioannes Piſtor M.

Chriſtophorus Singelius

Joannes Nan delſtadt
Samue!l Gela
Petrus Beyer

Cckhrifiöphorus Fuchs

UBSCRIPTORWUM. .

Iacobus Briſterus

Nicolaus Knab“
Clemens Gauer
Vuolfgangus Knabius
aAdrianus Schillingias
Georgius Hattelius
Simon Cuncelias
Dauid Cunceliuns
Paulus Cellarius
Andreas Reinboldas
Simon Berge
Vuolfgang. lacobi iunioz.
Sebaſtianus Namianus
Daniel Mylichius
Chriflophorus Euilde
Petrus Sartorius
Andreas Haſius
loannes Sander
loannes buchnerus
Georgius Hirſch
Ioannes Crufius
Ioſephus Leubnitz
Elias Schmaltz
Elias ellarius
Simon Hamonius
Chryiſophorus Tutner
Vuolfgangus lacobi
l. uc as Brotkorp
Iaac Kiman
Oſuualdus Puagner
loannes Gunderman
Micbael Mulnerus
Paulus Hain
Caſparus berreuter
Ant hbonlus Otto
Andreas Vueinlerus
Ambroſius Hoffman
Thomas Bergner.

vi. Runnenburg.
lohan Altendorfius M. §.
Matthgus Mokerus
Laurentius Knoa
Michael Barth

Chriſtophorus Stintz

Ionnnes Stintz

Vnolſſgangus Heibe
Ioannes Modeſtus
loannes M.
Laurentius Purcelius
Nicolaus Pulcins

perras Kælbel

Mauritius Fnilbelmus
Michael Peucerus
lIoannes Erßnus.
VII. SCHOLIS
ſeruientes.

Hieronymus Kirebner

Bartholomaus Geler
Philippius Lampertus
Moyſes Scheringer
Cbriftophorus Kolben
Nicolaus Glas
loannes Sigfrid
Andress Salius
Adelarius Huſen
Georgius Giſſeler
Georgius Binder
Caſpar Mohbr
Henrieus Landgraſßf
Andreas Keinast
loannes Stætzinger
Albertus Scheſferus
olckmarus Bergman
Bartholomaus Hubnerus
Vuolfgangus Circkel

Nieicolaus Roth

Ioannes Hartmar
Nicolaus Frrinck
Caſparus Berger
Gallus Kirehner
Natan Taubart
Alexander Sschrot
loannes Agricola,
Volckmarus Betzmaz
loannes Oberreich
loannes Diener
Martinus Medler

Paulns Geſneras

lii

Valentinus Rudolphus
Jo4g.

Plerus Brang,

Qnald

862,
bannés 049
Clehnr Brand. Wienmet Taboth

Onold.

Thesdoricus Heineman

*

loanne: Hoffman

Emſmus Girmaru;
Ioannes Vuernerus
Bart holomæus Khbhaner
Balthaſar Gunter
Nicolaus Daubenroch
Aunpuftinus Sindeler
Laurentins Mukrrus
Ioannes Brotſmirr

e Ehbrifianmgs

Petlrus Bacltma
Toannes Gebhardus

loannes BEberitſeh

Chriftophor. Eſchentach

loann s Babins

Stephanlas Hophelius
C1 kon erge , inn
Georgiut Mel. 1 gerus
Launrentins Rbaniſtus
Toannes Herdemus

CGeorgins Schlegel

caſpar Bergman

CAT A LOG US

Anthonlus Leubey

Caſpar Maller

Henricus Schmeiſer
Ioannes Hatericas Mæ
Michael Sonne M.
bPaulus Koleru s
Henricus Himelius
bangratius Vueningerus
Andreas Forſterns

Dauid Faber

Bartho'om, Berreuter.

1. DOCENTES I N MARCHIONATV
Brandeburgico ad Onelsbach.

Adam Frantiſeus M. 5§.
ſoannes Vnſfuzins
Conmd Limmer
Sebaſtianus Artomedes
Iacobus egelin
Barthol. Vuolſe bendorf
Ioannes kimmaus
Ioannes Hertelius
ſoachimus Hoffman
Thomas Go ner
Ioannes Behbrmuth
loannes Faber
loannes Gulden

II. In Decanatu
Leutershauſen.

Georgius Burmannus
Georgius Cæſius 4.
Ioannes Kisling
Apollinarius Bollicarius
Elias Korberus
Tbeodorus Vilunart
Ioannes Koth
Chriſtophorus Schoberus
Ioannes Hoberlein
Thomas Hira

Caſparus Piſtor
Vuolfgangas Braun
Joannes P'lanck

Geor. Hermerſdorpherus
Georgius Hetzier
Georgius Gerber
Sebaſtianns Nudius
lJoannes Robitius
Matthæus Keyel
Caſparu; Engeman
lacobus Ayehler
kberhardus Loſcher
Michaet Schubert

Balthaſar Horpacher

loannes Ettenhæfer
loannes Kisling
Mich iel Reb
Georgius Kelter
Arnoldus lFerber.

III. Kittingæ.

Matthias Tinctorius D.
Thomas Vuagner
loannes Mayſe

loannes Feurelius
Melchior Helm
Vuilkelmus Lock

LErhardus Deberlein

Georgius UOſterlein
Pangratius Multer
loannes Hart man
Connmdus Steigronnualt
Oſunaldus Nunpra

Boniſacius Kientzbeim
VIdaricus Peycerus
Leonhardus Lfut zinger

lacobus Sumpfelder

loannes Rugerus
Chrifophornt Mulker
loannes Goch, ſemius M.
loannes Firberadn M.
Georgius BEngelhardus
loannes Faber

baulus Melberus
loannes Eberus

Carolus Neumeyrus.
Iv. Schuuobach.
Chriſtoph. Homagius M.
loannes Feurlein
Stanislaus borphyrius
Puchari Vuickerſreuter
Chilianus Oblopæns
Conmdas Limmen
Ioannes Kern
Anshelm. VPußtenrieat
lonnes Vuebes
Georgius Renner
Eucharius Minderlein
Michael Meiſner
Simon ; uæbelius
loannes Ponpins M.
Conmäus Stilzmu!
Joaig-

hannet

betruh
Vita Ey
lacobus
digiſcni⸗
papynt
loanme!
loanyet
Nicohen
Ltepban
Viu ſſia
damuel
bottſri⸗

S eorgin

Cenuda
v.

loanne,

Mioha⸗
loann
Georhi⸗
difrign,
Lauyen
Marcx
loanue
Heinyje
Hlelias
Leonh⸗
lounn
luchcg,
Marti
loann.
ricder,
lbr⸗
Phu;
A
“
loann.

loann.

Ve
Pnnei
Tun
Himg,
dam,
4öm;,
ayn

G

igtr

6

uen,

IV

tebeim
ri

ainger

der

ſuler
nius M.
,6M.
rus

Wil.

iu M.

hriut
ſeultj

/

„N
Neak.

flein

loannes Lanzius
Petrus Redlein
ritut Eniſmus
lIacobus Mullerus

Georgius Lyttichius

4ℳ

Sigiſmundus Bethel
Pangntius Goyer M.
Joannes Ammon
Joannes Faber

Ndicolaus Piſiorius

Stephanus Ruder
Vuolſigangus Ried
Samuel Oberlein
Got tfridus Zimmer

Conwdus Grebner.
v. Crailsheim.
loannes Baptiſta M.
Michael Rorbachias
Ioannes Dhurrerus
Georgius Kenner
Sifridus uolmarshauſer
Laurentius Bieterich
Marcus Hallerus
Ioannes Ziglerus
Heinricus Horn
Helias Hyllenmair
Leonha dus Harolt
Toannes Rut henus
Iodocus Nagengaſßs
Martinus Piſtorius
Ioannes Fuoloßf
Fridericus Vaidman
Chriſtophorus Rupsius
Pisus Schober —
Auguſtinus Scop„ius
Ioannes Schanherr
Ioannes ͤböun lerer
Ioanns Escius.
vi. Feuchtuuangẽ.
Franciſcu: RKaphael
Thomas Vuirſing
Simon Prieser
Samuel Vogter
Abrabam braun

SUBSCRIrPTOXNUM.

D

260

lohann butnerre vyuolgangus nudennac Clerus Brand)
loannes Lazarus loannes Loripes Onold.
loannes Epiſcopus Batbaſar Gallenmair
Paulus Præge Laurentius Heyman
Georgius Venator I Chilianus Greis
Caſparus Vienuegius Nicolaus chaffer
Georgius lung rVüiiilbelwus Haan
Leonhardus Febler Plrich Læſfelag.
Thobias Schetler äIII. Gunzenhauf:
loannes salizerW ogocus Braus

Georg. Herbeltzbeimer Gregorius Kebin
Egidius Baurenſeindt Sebaſtianus Kirchmair

ane deh

loannes Faher Dauid Hurtelius
1 Sebaſtians Obolus loannes Lenck M.
Michael Hornberger Georgas Hoſfmar
loannes Seubolät Martinus Doſehius
Georgius Fiſeher loannes Neubergerus
Theodor. Runtzlerus M. Aichael Kun
loannet Hartmanntss Chrifophorus Lolsset
Georgius Bermuth Georgius Geldnerus
Petrus Hubſeh Michael Bocklerus
1. FVuaſſertru- S§ Sebaftianus Brentltle
hendingen. loanvei Dorndelius E.
Micbael Stiber loannei Molitor
Iaannes Gerhbardas Georgius Furieger
Zacharias Ziglerus loannes Koinerus
Balthaſar Sibenhar loanne: Seblundt
Balthaſar Gallenmair! Michael Gunftberz
laannes Loditz lonnnes Gal
Georgius Fleiſchman lIlacobus Plricus
Lo/ b Reit loannes Vuuniglich
Chriſtof horus Hytzler Gerſon Re 6
Simon Backler Leonhardus Peuſeblein
loannes Sebonfelltt sirtus Keler
Martinus Kub Georg. Rab
Sebaftiaus Stieber uolfz angus tciue
Andréas Seltzle AMlartinus Biber
Leonbardus AMur, Pridericus Rideren
Georgius Zirl 5 eleier Wasitster
Luezs Bucher auid Froſohbtein
Chriftophorus Caſar Chrifephorus Kifner
Leonbar. Lit zyamerns Georgias Vnuolf
Michaect Haidnerns Beorgius Sartor.
Ioannes Maý]y IX. Langentzen,
Georgius Medeg Stephanns Danader

lii 2£ F'nolße

Ckrnut Brana Pialenr lafner
Daolad⸗

uſebins Keb
Toan nes Mackel
Benedictus Zebee“
Iaannes Vuinekler
Ieannes Ianus
Ioannes Baptis’ta
Michael Grym
Iaannes Fabricius
Erbardus Schop
Caſparus Cramerus
Conmdus Mayer
Anlreas Trebelius
Ambroſius Malbergerus
Caſzarus Keser
loannes Manutz
Martinus Hubner
Albertus Brenner
Iacobus Mayer
Daeuid ůuideman
Iacobus Delderle
Adamus Langius
Chriſtophor. Vuit tichius
Antheonius Vuenig
Benedictus Deubelius
Wicolaus Gluman
Nicolaus Vueiß
Arynoldus Bolecker
Georgius beck.

Xx. Neuſtadt ad
Allſch.

Pridericus Hagius
Georg. Dentzer
Michael Lochner
Laurentius Cremerus
Sebaſtianus Huberus
Michael RKEæner
JSimon Bættinger
Hieronymus Kisling
Georgius Cot zius
Bernhardus Notnagel

Fridericus Trappius
loanues Gilgherger
Vitus de Monte
Ioannes Cnodius
Conradus Vueber
lonannes Bruler
Balthaſar Lederer
Dauig Scbophf
Sebaftianus Lochbner
loannes Binu
Michael Kern
Ioa anes Albinus
Atichael Kemlin
Petrus Mechkel
Nicolaus Meiſnerus
Sixtus Halbmayer
Salomon Thuſmer

Balthaſar Iander

Leonhardus Rumelius
Phi ippus Specht.

Georgius Greneruß
Nicolaus Theodericus
Andreas Ko lerus

Georgius Bechelbaus *

Georgius Ebnerus
Hermannus Gotz
Georgius Kobit zſes
Leonhardas Beuerlein
loannes Reimilingius.
XII. Ad Vffenheim.
Georgius Blumblein M.
Paulus LQueickersreuter
Ba thaſar Beruuindt
Michael Scheſiner
Petrus bBang
Fridericus Molitor
loannes Loy
Georgius Beſſerer
Georgius schleuueißus
Dauid Gantz

Nithar. Vuurtzburger
Andreas Figulus
Chriftophorus Plancus
Matthsus Hecklinus

Nicolaus Klopſferus
Lacharias Vrgius
Vuolſſpangus Trep
Nicolaus Prenſinger

XI. Bayersdorff.

C. A T AI O GVUS 2

Nicolaus Gramman M.
loannes Venatorius
Egidius Mylius

Petris Schram M.

Thomas Kbner

Vitus Roſa M.
Caßa.

Coßart

loannes Graßer
Georgius Burger honni
Vitus ab Hauſen— Simm
Petrus Malbus Aadreus
Iacobus Vuinoſius loannet
Puolſfpangus Manlius lonon
Puendelinus Vueid lobanne.
E raſmas Fanner Maurtti
Matthias Schneider Hentici
Conradus Alberti Reicbar
Petrus öualther loannet
ſ Petrus Herb’ſt hidius
loannes Ammon Miehael
Nicolazus Kœler alom
loannes Bechk lintici
Ionas Solleder (Cinudh
loasnne⸗ Hoſfman. Alann
XIII. Vuiltzburg S Agufi
Vueinmersheim.
Stephanus Schntizlein ce
lohannes Salt zen v
tloannes F'aber gult
Wwnichael Cmeo n
GSGeorgius Kolman Aun
Sebaſtianus Truppius .
Hüuldaricus streng RWü
Michael Durr “
lohann Nurnberger n
Petrus Schanerus “WV
Sebaſtianus Schuler e
Daniel Lurtzius D” diam
Dauid Knoblouchius (ihe
lohannes Konig. — R
IN SUPERIORI hen
Marchionatu ad Da
Culmbachi- Nio
um. . dudr
loan. St reitsergerus D. §. ine

lacob
lam
.
Au⸗
loa⸗

lan,

6
nlis
i4

—
ung &

elmmn.

izlein

plis

er
1
ler
4
10 N1
nad
hl.

44 D. §.

lrx

IJoannes Stumpff M.
Sigiſmund. Vuernerus M.
Andreas Schallerus M.
Ioannes Cellarius
Salomon Froſch
lobannes Hoſfmavnus
Mauritius Eck
Henricus Aulela
Reichardus Frœlith M.
Ioannes Fleiſebmannus
zidius Conradus A1.
Michael Sebrerſfer
Salomon Chinftus
Heinricus Brem M.
Conradus Moſardus
Laurentius lan
Auguſtinus Oito
Pangratius Feimel
Caſpar Geriſch
Henricus Lahbter
Vuolfgang Laubender
Erh'ardus Ruger

loannes Hurter

Adamus Breu
Ioannes Graſſauer
loannes Chrifto, horus
Ioanns odomannus
loannes Obſopzus
Hieronymus Mug nh&æſer
Adam Angerman

Caſpar Sobletz

loannes Schnepff
Iarobus Roſenſchon
lIoannes Limmer
Dauid St eiger
Nicolaus Pezelius
Andreas baubrus
Otto Heubolius
Iacobus Schopfius
loannes Hartungius.
I. Ad Curiam.
Aurelius Streithergero M
Ioannes Heler
loannes Saberus

—

Arnoldus Hein R.
loannes Pezeit

Vuolff. Dobernecker M.

Andrezæs Troft

loannes Homueter

Joannes strobel
Conradus Gaifterus
Sebaftianus Hiaob
loannes Pernerus
Paulus Brentet
lJoannes Gallus
Bartholomæus Hero'dt

Leonhardas Streng
Vitus Kumeiman
Nicolaus Hohenberger
lIacobus Saher
Leonbardus KRie dthardt
Ioannes Gunt her
CCLbrifoph Brentel

loannes Fug man
Caſpar Bebeim
etrus Andreas
Nicolaus Fleſſæus
Laurentins Laintz
loannes Fridericus
Lacobus Beccius

Dauid Banterus
Georgius Poſſel
Thomas Hoſjfman
Tbhomas Heroldt

Joannes Kolb
Chriftoph Cadeſreuter M.
Thomas Blebelius
loannes Gœring M.
Gcorgius Lehſerus
Matthæus Clodius
Benedictus Pireter
Alexius Eidenbach
loannes Eyſer
Caſparus Maul
joannes Haslerus

Thomas Græſchel.
III. Bayrreuth.

u, Blocbus uß.

loannes Baurſchmia!

S U BSCRIPTORV M.
Caßparus Guntherus

Conmdus Baurſibmidt

Melc hior Peucerus

loannes Ramengius
loannes Hubner
loannes Apel

Vunolſgangus Froſch

loannes Dodtſchniderns

Ioachimus Fenitelins
Bartholomaæus Zættlein
Leonbardus Khoftaller
Chriſtophoeus Misbeck
Iosnnes Feder
Sigiſmundus Rumpffer
Erhardus Geigerus
Caſparus Rab
Chrißtophorus Haffner
Andreas Reidel
luſtus Blochius M.
lIacobus Blochius M.
loanne: Schmauſius

loannes Schraſtelius

baurentius Faſelins
loannes Hurter
Georgius Scbleupner
Conradus Tmutner M.
Mattbaus Hoffmannus

lIoannes Huttenus
Germanus Ginforſferus
Ioannes Fruinsfeldt.
Iv. Vunſidel.
Fridericus Streets M. ⁵.
Samuel Vuinter
Georgius oͤtrobilus

Ioannes Gulden
Balthaſar Gaislter
loannes Mentzel
Nicolaus Cirnerus
Micbael Edelman
Georgius Bsbeor
Vuolßſgangus Tyrelt
Martinus Burgerman
Vno ſpangus Kaſ
Chriftophorus Zobolat
Nicolaus Laintz M.
Lii 3

868
Clerus Branz.

uilibaldus Caſparus “

IoAn⸗

Wolſ.

é838669
Tlernr Brans.

Georgius Stanacher

Vualftgangus Elbel

Andren Fuchs
Daniel Stibarus

Chriſtophorus Ka'sler M.
Nicolaus Doberus
loannes Liephardt
Michael Egloff

loannes Frælich

CLCCATALO GUS
Ioannes Tordan

Henricus Leopardus
loannes Haug
Michael Carnigus
Hieronymus Kußfer.

I. DOCENTES IN ECCLESIIS D V-

CATUS BRUNSVVICENSIS, VVOLFFENBYTEL.

Gerhardus Goci Abbas moônafzerii Regalis hotharen. Caſparus Abbas in

Marienthal.

lLonnnes Lorbeer Abbas monaſterii Riddasgeshaſani.

0ndreas Abbas monaſterii Amelnigbornon. Henricus Vnzyrſchins
Abbas monaſterii Kingeli menſis.

1I. In Academia
Iulia.

Timoth. Kirchnerus D.

Eraſmus Ebner
Tilemanus Heshußus D.
Daniel Hoſfman M.
Baſi ius Satlerus M.
loannes Debelius.
III. Generales Su-
perintendentes.
Nicolaus Eroſcort NMℳ.
Joannes Sobaberus M.
Eſaias Kruger
Michael Ruop AM.
IV. Specizles Su-
perintendentes.
Lazarus Arnoldi at.
Martinu; Krome
Nicodemu: Burgius
Achikes Ackenhauſiits
Ludolphus Vuagenfurer
Herbordu: Vuelbecke
Georgius Sengeris
Georgius Leſebergius M.
IToachimus Auuins
Henricus Schulkterius
Iacobus Louius
Ioannes Henningins
Conradus lLanus
Caſßarus Cäſar

lJoann Vuacherhen M.

Heinricn. Dalemaus

Ludoltphus Steer

Henricus Frigius
Theodoricus Kulenſmed

Georgius Tappius

Henricus Rudolphi.
V. Dliaconi.
enricus Textor
Goorgius Voſe
Joannes Brueke
Conmdus Peine

Henricus Groshouius.

VI. PASTORES.
scheningen.
loannes Riuulus
Chriftophorus Helmolt

KHenricut Barbar
Bernhardas Kulenſmedt

Andreas Tham
Andreas Brockefeld
kienricus Nolte
Georgius V'athonner
Ioannes Langius
Henricus Venedt
Nicolaus Sicbling
Toannes Vuillebrevdu:

1 loannes Sigefridus.

VII. Kœnigslut-
tern.
Connmdus Btanae:
Bernhargdus Poaszeman
Martintis Kine
SxAreas Pift orins

loannes Stos
hriftophorus Moher
loanns Gercke

Gregorius Marbachius

Leuinus Brotkmannus
lacobus Buſſius
Lampertus Ebrentnmudt
Iacobus Bernbruch
Joannes Core
Buſßo Vuellemannus
Andreas strebeius
loannes Nigrinus
Petrus Columbinus
loavnes Prætorius
Andreas Lauk«
Leonhardus Sig fridus.

VIII. Soladalem.

Iuſtus Henckelius
Erneſius Thapinus

Hermannus Luneman

Albertus Koke
loachimus Aleueth
loannes bon der Bruggen
Heydolphus Kirchoff
lIoannes Zythander
Henricus Ludnius
Iacobus Kæler

Nicolaus Caæſar

Michael Beyxius

—
loannes Paſeker

Petrus Vuindruuins
Lambertus Remberti.

1x. Schep-

V. Ich
Ciitert
loannet
Nicolas
Henying
Arnolas
Zachari
Ceorhin⸗
udiyer
Ancrtat
Adamu

X. 5
Autbor
loanne,
Andreat
loachin,
Chrißo
Martin
eorgin
Vuichbe
Ludoh
Nieola⸗

X. Ch
Bernha
loange
lLeuinn
loanye
etyut
Connd
loange
H. ennin,
Heyma

loann
Nirot⸗
Antko,
lany⸗
Henni⸗
Denea
Danie
enri
leyyie

„.

5V.
1L.
in

1.

ber

N.

nns

mudt
B .

4

idut.

em.

AN

t
G/A

ler

A.

hep⸗

IXx. Scheppenſtedt.
Guibertus Pylftpecht
Iloannes Vuebarus
Nicolaus Richman
Henningus Cuſter
Arnoldas Buchardus
Zacharias Bathorn
Georgius Beckers
ERudigerus Bulten
Andreas Horlingus
Adamus Haſſenbergius.

Xx. Sauuingen.
Author Roſe
loannes Bennignus
Andreas enherus
lIoachimus Betkenius
Chriſtophorus Ozingk
Martinus Vuilbelmi
Georgius Beuuinckel

Vyaichboldus Vueigel

Ludolphus Calen
Nicolaus Molitor.

XI. Chriſtébrugge.
Bernhardus Olfenius
Ioannes Olſenius
Leuinus KRedecherus
Ioannes Pauonius
Petrus Coetius
Conndus Dovieſwman
Ioannes Fabri
Henningus Holftenius
Hermannus Beſckman.

XII. Barum.
JLoannes Fabritius
Nicolaus Coruinus
Nicolaus Roſarius
Anthonius Achilles
Ioannes Hageman
Henningus Kynen
Ludolphus Boden
Benedictus Schiebe
Daniel Gerhardus

Hienricus Meverarendt

Henricus Heſebergius.

S U B SCGRIDTGRV M.

Conmdus Laſperdus.

XIII. Burchdorff.

Bertruuius Pauli
lobannes Schrmderus
Valentinus Kolunag
Henricus Holtbuſen

Mauritius Holthauſen

Thomas Fro
loannes Vultzke
lIoannes Mebeſius M.
Ambroſius Reiniken
loannes Fabritius
Seuerinus Schellen
Bernhardus Iſebrechus.
XIV. Baddickéſtedt.
loan. Gryphaænhagen M.
loannes Chriftophori
Conmdus Becker
Ditrichus Moller
Henningus Borchtorp
Melchior Renicken
Rudolphus Rhuni
Henricus Solimanngs
Henricus Badendict
Ioh unnes Luchtius
loannes Strnken
lonas Meilandt
Iuſtus Harleuicus
Henricus Dengelius
loannes Bernerus.

xv. Nidernfreden.
Adamus Pfaſßfendonſf

Henningus Sebertz

Iuſtus Gigantaäns
Henricus Block
Heniitus Baumeifterus
Chrißophorus Arnoldi
Joannes Vuindanus
Johannes Vnittekop

Bartbholdus Vueigel

Arnoldus Maller
Henningus Eiſeren
Andreas Topler

Deibmaras Myenus

Hermannus Felliehins.
lii 4

Eéngelbertus Bigenius
Matthæus Vueddigen
loannes Blump
1Tilemannus Caſeus
PFranciſeus Coquus
Valentinus Slegelius
Hildebrnandus Fabritiuns
Caſparus Hoſziger
loannes Pole
Henricus Hennichius
Chriſtophorus Geraiunus
Iuſtus Hartungius
Rudolphus Vaget
Baribolom. Hopmannus.

XVII. Diederich

Holtenſen.
Martinus Muller
Adolphiis Ledebur
Henricus Andes
Ioannes Selborſt
Conradus Meigerboß
Tilemannus Meſſorius
Paulus Orander
Conmd Vuedemeigerus
Henricus Matthias
Andreas Rudeman.

XIIX. Groſſenfreye
Theodoricus Thymmeng
Henricus Bartholdi
Melcbior Lencken
Matthæus Vuentmeyer
loannes Dentke
loannes Hauerlandt
Anthonius Berue
1 Chriftophorun: Dornmeyen
Buſmannus Lentſchi
Conradus Ferichauſen
XIX. Holtzminden.
loannes Sagittarius
Henricus Knediſen
Melchior Strickelingk
Henricus Kirehoſius
Tilemangzus Erothſehoff
Authe-

870
xvI. Hornburg. Clrv Bruns.

nef.

Clerus Bruns.

Grubenb.

82 Hlibonias Georgii

Volekmarus Vurmerns.
xx. Alshuſen.
Ioannes Hoſfemeifter
Hardanus Hake
Bernbardus Funckeus
Zacharias Picbt
hBaltbaſar Conmdi
Henningus Vuarrerus.
XXI. Seeſen.
Gottfridus Tenneman
Ioannnes Bodenus
Vuolfgangus sturdiades
Ioannes Bikl
Jonas Ka en
Ioannes Buſſen
Georgius Petri
Nicolaus Boden
Iacobus Monmth

Sebaftian Heidenreich

Heinricus Sohrwderus.

XXII. Lieben Halle.
Henningus Vuetzen
Petrus Ottonius

BRVNS.

Joannes Schellbammers.
Iacobus Reidtel
Indreas Noltbhius
Ioannes St uderam
Andreas Doneier
Melcbiorstubenderphius
Valentinus Hoffman
Henricus Hæuelius
loannes Vtblooppidi
Henricus Vrſinus
Ambroſius Caroli

L DOCENTES IN ECCLESIIS, SVB ILLVSTRISS.,

.

Philippus Grote
Hermannus Friderici
Henricuss Lenbof.
Conradus Roſemannus
Thomas Ebelnick
Bernhardus V aueamannus
Baſilius Alemannus
lodocus Brachman
Chriktoghor. Marquordt
loannes Vuilkinus
Theoαrriαι Maſtebrock.

XXIII. Grena.
lodocus gget
Iacobus Sanderus
loannes Stuuen
Henricus Ketteler
Hermannus Derkenius
Henricus Hermanni
Jodocus Maælman
loannes Biken
Mattbaus Aquenſis
Lampertus Cimiftinus

XXIV. Ludirectores

CA T A L O GUS

Henricus Oenorvylus M. “

Laurentius Meyer M.
Henricus Schuuigerus

loannes Gædeke

Andreas Gruphenius M.
Marthias Georgii
Henningas Rænäerus
Bernhardus Mucrenius
Henning. Rint elmannus
Henricus Molitor
Henricus Temmius
Ioannes Kochenius
laannes Bruno
loannes Mollerus M.
Hennigus Suuerds
Matthæus Schadeniaus
Chriſtophorus Linda
Emſmus Mori
lohannes Sporelius
Georgius lacobi
Hermannus Montanus
Joannes Beier .
lodocus Rudolphi
Nicolaus Næ uius

cum Collegis. loannes Butemeiſterus.

I. DOCENTES IN ECCLESIIS DVCATVS

Philippus Schaper
Henricus Heineman
loannes Maior
Elias Noricus
Sebaſtianus kKbune

loannes Landman

Andreas Khæne
Michael Heruuigk
lIoannes Houet
Laurentius Bruno
Laurentius Bringman

GRVBENHAGEN.

loannes Lyrn

Henricus Kuſtenus

Theodorus Adam
lonnnes Rodemeier

Petrus Hoſj mann
lIodocus Rolanth
Zacharias Zahn

Georgius Prætorius
Hermannus Male
Matthaus Vuerneri.

PRINCG. WILHELMO DUCE BRUNS. ET LUNEBURG. &C.

Georgius Bonſack M. S.
Hector Friderici
Bilardus Segebadius

Magnus Oedingius
lIoannes Storkius
Henningus Maier .*

Anareas Conradi

Baartholo m. ! olckmar M.

ſloannes Montanus .
Ottbe

Henning
Herman
Beltbaſ⸗
Zatbari⸗
loanne!
Balttaß⸗
Caſeru
Henricz
loannet
loannet
lLudolohi
Henricu
Herma

loanner

Ludolpbe
Vuilkin
Tilena,
Valentij/
Gerbard
loannes
Anthon
Chrifo⸗
loanne!
loanye;
llennin
loannes
Daniel
Baltbe,
bartho
lhnni
loannel
larobu
Daniel
loanne
HMenxii
nuſß
Cyrtt

Henxic,

trris

Puyts

Alann
robu
. hame

M.
er

.
ri.

ss,
AC.

M..

Otthe

S U B SC R I P T O RU M.
Marquardus Veltiman

oubo Muſenin⸗

Ueenningus à Cleue M.

Hermannus Kregel

altbaſarchomander M.

Zacbarias Bruggeman
Joannes Borgius
Balthaſar Damman M.
Caſparus Fricke
Henricus Præuen
Ioannes Therlenborch
Ioannes Moller
Ludolphus Boltheinus
Henricus Strateman
Herman Quenenborch
Ioannes Teckelnborcb

Ludolphus Kœler
Vyilkinus Giſeman

Tilemannus Luders
Valentinus Vueftheim
Gerhard Parman
loannes breiger
Anthonius Helbrecker
Chriftophorus Enghbuſen
Joannes bolten
Ioannes Roffſack
Henningus Kelpius
Ioannes Her mamir
Daniel Bromberger
Balthaſar Angelus
Bartho dus Poppe
Henningus Schulte
lIoannes Konius
Iacobus Kelpius
Daniel Funccius
Joanns Capp
Henricus Buſſus M.
Vuolfgangus Engelbrecht
Cordt Kockenmukter
Henricus Nieman
retris Laman
Chriftianus Koch
Petrus Bock M.
Ioannes Heiſeke
Iacobus Schele
loannes Hoppé

Delphinus Cælen
Henritus Kettelbacke
Conradus Robeke
Martinus Lunde
Caſzpar Marckuuort
leanne s Groten
Ioannes Hering
Ioannes Hannouer
Helmoldus Melaau
Henningus Hueſer
Gerbardus Bruens
Henritus Dantz man

Vrbanus Bottiger

Zacharias LBodeman

Erneſtus Heltpergius

lJoannes Humuck
Henricus Barteram
Bartholdus Scheimper
Nicolaus Bonencamp
Ottho bingen
Conradus Pepper
loannes Vuilbelm
Henricus Zuuacht man
Henricus CLgamman
lohann Kerſten
lohann Viethane
Petrus Danckuuort
loannes Scholckemeier
loannes Eſſenius
Hermannus Bueſehius
Ioannes Perſyel
Theodorus Hort
Balthaſar Stockman
Bernbart Teigelmoller
loachimus utterlo
loannes Maier
betrus Nusbickelius
Ioannes Holt mannus
loannes Neidbardus
loannes Petzius
Ludouicus Fiſeber
Henrieus Multer
Conmdus Hert zogerus
Vinctentius Klumper

Lii

JToanunes Springk

Matthaæus Bottiger

Eberbartus Getelt

Dagobertus Gerber

Theodorus Gætze
Anthonius Bolmerus
Georgius Leineman

Georgius Harden

Andreas Brandes
lIoannes Ringe
Ioachimus Maior
Stephanus Ebening
lodocus Oden

Vidor Bening

Erneftus Kæken
Bernbardus Bokelman

Vueſſelius Bifterſeldt

Blaſius Balmruter
Henricus Schmit
loannes Hoppe

Vuilbelmus Raonnerus

loannes Schartke
loannes Curio
loannes Schultz
ndreas Godicke
IJoannes Bodecker
Stephanus Ludeke

Petrus Otto

Maurit us V'u lterſdorp.
Bernhardus Gregorii
Nictolaus Habrenius
Paulus Carſteus
Chrißophorus Buſſenius
Henricus Albertus
Chriſtophorus Vuernerus
loannes Rœle
Siæxtus Mollerus
loannes Gerike
Henricus Cocus
Ludolphus Schræterus
Chriſt ophorus Cragius
lacobus Doſman
loannes German
Michael Graboro
Sstephanus Becker

Stephae

Clerus Cellenr.

Clerus, Meclen-.
burg.

Sstephanus Thuriegus
Dionyſius Vuinter
loachimus Oueſeke
An hanius Baleman
Henricus Moller
Ioachimus Niebur
Laurentius Sagit tarii
Nicolaus Iſerman
Ioannes Lutter
loannes Frick
Joachimus Blancke
Melchior Hildebrandt
Paulus Cuſter
Henricus Beerman
Coſmas Vuiſſelius
Nicolaus Bonenkamp
Georgius Sschillingius
Ioanchimus Holftein
loannes Heltbergius
A dolphus Cramer
Noavues Dit mer
Georgius Vaickman
Buſtagbius Acbem
Andreas Gers
Rupertus Baruen

CAT ALOCGVS

Paulus Eckenbarch
loannes Buckenthal
loannes Scæne
Iſzael Bent zel
loannes Vuißfeldt
Ioannes Hencke
Ludolphus Rœſf,ack
Thbeodori. Vuitz enꝗqorp.
Albertus Ditbmar
7ilomannus Cmgius
Eraſmus Bleri
nthonins San derus M.
Benedictus Vnitzendorp
Martinus Schridag
Georgius saor
Balthaſar Kelpiuns
loachimus Vöaitzen dorp
Chriſtophoinus Rathke
loannes Boden
Michael Brauns
Nathanae! Vnenmaring
Henricus Schulte
Simon Horn
Bartholomæus Erneccius
loannes Schildibaur

Ludouicus Lemmins M.
Henricus Ka ker
Paulus Friſtus 4
Bernbarad Bomharde M.
Enmſmus; Eler M.
lacobus Softmannus
Nicolaus sunneman
Heinricus Gartner
loacbimus uileken
lacobus Richter
loannes Marſebalt

Chriſftoph Burgermeifter

Bariholomkus Hecht
SPberbardus Eubek
Hermannus Viktor
loannes Clancus
Petrus Knæp
loanannes Arnemius
Berubardus Stoffregen
Hreinricus Gerlingius
Ludonicus Molitor
Thesdoricus Oborch
Petrus Sorgins
Petrus Puillichius
Caſparus iſtorp.

SUB DVUVCE O T T ON E BKUX S.

Martinus Virſenſis
Andreas Gremmer

& Luneburg. &c,
loannes Amſterdamus
Daniel Aldazuins

Conmdus bon Puinthem Hennio on Deipenbroch

Hartuuicus Bode

Chriftophorus PFroen

loannes Biſmavnus
Georgius Schram.

.*

IJ. DOCENTES IN ECCLESIIS ET

SCHOLIS PUGATUS MEGAPOLITANI.

Dauid Chytreus D.
Georgius ochermerus

II. Roſtochii.
Lucas Backmeiſterus D.
Lucas Ranndouun M.
Valentin. Schachtius M.
loanchimus Banſouius
Thomas loannes
Jacobus Metzmacher

Conmdus Buccerus O.
Matthaæus Boiemus D.
Heinricus Theophilus M.
loannes Rolenbagen M.,
Nicolaus Chbriſens
Herman Seblorftus M.
COſunaldus Schlehe
Chriftian. Kolzouius M.

loannes Godtſehouiu: M. .

Profeſſores Theologiæ,

Simon Pauli D.
Franciſcus Stulerus M.
loannes Neouinus M.

III. Ghoin.

Voachimus Hemſtede M.

Ioachimus Raius
LPelrus Pratorins
loannes Son Vuerden
loannes Cbriftiani
loachi-

loacbina
obias!

Andreat
loannet

Chrifoph
losnnet

IV. .
loochima
Latobus!
Georhin⸗
bann-

lyanuttl

Daud V
Erezorin
Lannet
Chriſien
Chriſien
Delrus)
Maycut
Bernbar
Burcbar
Henvitn
Hieror,
Fnucſſi
loanpei

Adamus

anmet
Herma
lacobus
loannet
Paulu:
lbachimn
Dunda
Geoygi
loach,
VI.
Deha,
erba,
ernba
Bergh.

loang

Dani⸗

eol⸗

uk,

/M.

4. de.

144
An
4
en

16

meiſt

eht
4

7

4
egen

ins

reh

1*1

jusM.
M.
L.

ſede M,

r

S U BSCRIPTOR
lIoachimus Roggeman

Tbhobias Vuillebrandus
Andreas Duringius
Ioannes Stolte
Chriſtophor. Niemeierirs
Ioannes Summiechbius.
Iv. Ribbenitz.
Ioachimus Bungerus M.
Iatobus Iſeromannus
Georgius Maior
Jobann Betke
Ioannes Uerlingius
Dauid Vnalterns
Gregorius Honuuer

Toannes Andred

Chriſtianus Pœleman
Chriftianus Sander
Petrus Nientorpius
Marcus Mæringius

Bernhardus Nicolai

Burcbardus Hencke
Henricus Brummer
Hieronymus Schyrlentz
Franciſcus Sneuerlinck
loannes Probſt
Adamus Metzmacher
foannes Hauekendat,
V. Oobberæn.
Herman. Criſpinus M.
lacobus Bæhmer
Ioannes Hagemanus
Paulus Heppener
Ioacbimus Reineke
Brandanus Meſeke
Georgius loannis
loachimus Albrecht.
VI. Schuuan.
Zacharias Scheffter
Gerbardus Schmidt
Bernhardus izingius
Bernhardus Schroderus
lIoannes Dreier
Daniel Heneker
Nicolaus Vuendtlandt
Ioannes Gartloun

VII. Giſtrouu.
Henricus Piperites M.
Petrus Titeman
Chriftophorus Magerius
Henricus Schinckius M.
Chriftophorus Moller
Fmnciſeus Omichins M.
Dauid Quadus
Nicolaus Grifanus
loannes Coſterus
loannes Bieſenthal
Chriſtophorus Kothtener
Andreas Ebel
loannss Deneke
Dauid Louue
Henricus Goslar
Mauritius Vueſtphalus
Vuichmannus Ditrieb
loachimus Fuillichins
Martinus Braſchius
Va entinns Krugernus
Iacobus Vubenius
Fran ciſeus Scbutte
Paulus Stegemannas
PFrigericus Meier
Caſparus Sstabelius
Conmdus Kitter
Georgius Loune M.
Henningus Vureden
Georgius Paſchedag
Clemens Colmerus
Georgius Scbuuiger
Petrus Brummerus
Joachimus Flammius
loannes Rictius.

vIII. Sterneberg.
foannes FPabricius
Simon Gutzmer
Caſparus Bolderus
Gabriel Nicolai
laac Leoniſius
Caſparun: Vaget
Silueſter Bareke
loacbimus Daſenius

Caſßarns Meſter

U M.
Iobann Haberkorn
loachbimus Urtman.
IX. Dobbertin.
loachimus Crugerus
Leonkar dus Vrſinus
loannes Leoniſius
Henricus Kokitz

VIricus Leomannus

loannes Scboman.
x. Goldtberg.
Iacobus Theodorus
Bart boldus Gobabus
Petrus Son der Vuort

loannes Forcbeim

loannes Dobertzyn
loannes Theodoricus
Nicolaus Vuigert.
XxI. Malchin.
loannes Studeman
Martinus Mollerus
loa ebimus Kock
Ioannes Andrezg M.
XII. Stouenhagen⸗
Euerbardus Telius
Conradus Pbilippi
tephanus Holſt e
Melcbior Brundt
Caſparus Theoaorici
Gesbardus Schroder
lonchimus Crulktus
Greporius Kopchen
layannes Pratorius
Henningus Pbilippi
Elias Læſer
Cbriflianus Scriba
Martinus Lankman
loachimus Voigt
Heinricus Holſteinius
loachimus cbonau
loachbünus Klebaſeb.
XIII. Iuenack.
Thomas Seuerus
Fridericus Vinicæaus

Thomas Cerſtens .
L Dyoni-

Clerns Merlen-
burg.

Clerzs Meclex-
urg.

Dionyſius Sangel
Ioachimus Helmich
XIV. Neuuen-
kanlen.
Adamus Kaſche
Ioachimas bon Ieſen
Paulus Wuaſi

Hermannus Niemeier

Petrus Beckmannus

Ia obus Scbulte
Ioachimus Grapius.
Xv. Dargun.
Ioannes Cofmas
loſephus Gyſzies
Hermannus Kireboßf
amuel Vaike
Georgius Borenus
Iannes Albrecbt
Chriftophor, Suderouius
Danisl Calander.

XVI. Vuahrn.
Ioannes Pau'i M.

Iacobus Voßs.

XVII. Pentzlin.
Andreas Vilitius M.
Ioachimus Schuuamp
Iatobus Gottſèbalceus.
XIIX. Stouen-
hagen.
Ioacbimus Hete
Nicolaus Hugo
Bartholomau, Cœlius
Henningus Bremer
Chriſtophorus Vandalus
Henningus Pancouius
Andreas Manzelſtorff
Martinus Brnandhering
Paulws Bochk
Simon Henritus
loachimus Gallus
Georgius Heſe
Ioannes Brun

—

CATALOGUS

Thomas Sthulte

loachimus Heten.

XIX. Robell.
Bartholomæus perling
Iacobus Berch
Ioannis Moller

nTbamas Fabricius

Cbrifophorus nernerus
loachimus Lutterout.
xx. Vureden-
hagen.
Ioannes Hancke
loachbimus Bluthal
Iſmael Trebenitz
Iacobus Saſſe

Walentinus Sedeler

Blaſius Boddeker
Georgius Gategas?
Georgius Bockholdt.
xXXI. Molchouu.
Martinus Bambam
Bernhardus Bambam
loachimus Danichius
Laurentius Francke
Clemens Kunnath
Simon T rechouuns
loannes Albrecht
Dauid Borne man
Iſrael Rodius
loachimus ngel.

Nicolaus Lindbergius 6&
Ioachimus Klokan
Bernhard. Hedericus M.
Ludouicus Grottenſon
loachimus Giſens
loannes Porebius
Matthias Eckherſt.
Dauid Sstamp
Laurentius Schutz
Vnolfgangus di⸗ fridus
Nicolaus Paſchen

Andyeas Vöukthofiues
Pnmnciſeus Vpußtbofius

XXIII.

XxXII. Schuuerin.

Anthonius Tteinort
Chriftianus Stockfiſeb
Nicolaus Scberph'ius
Nicolæus Gronouius
loa himus Kauen
loachimus Ketſten
Alexius PÜnuilde
Gregorius Tacke.
Paſtores
Dicœæceſeos Butzo-

uienſis.

oachimus Keicke M.

Matthäus Ratigius
Ioa bimus Granouiss M.
Ioachimus Punt
Henricus Reuchius
Georgius schuuiger
Leonhardus Freund
loannes Kluth
Nicolaus Arndt
Stepharu: Kichardi
Caſparas Bſeke
Daniel Made
Martinus Vöuolrabe
loannes Coln.
XXIV. Paſtores Præ-
fecturæ Criui-
zZenſis.
Michael Bmmbhurgius
Hornri. à Bauenten M.
Paulus Mokers

Gerhardus Pil

loachimus Bonnekendo'f
Andreas Lize
Henricus Vuip
Petrus Regendantz.
XXV. Paſtores Præ-
fecturæ Vuitten-
burgenſis.
Georgius tabritins
oannes Lubecus
Petrus Fabricius

Lamtl ertus Vueitfeldt
Iaco-

lacobu.e
Mattkia
Marlinis
Valintintx
Nor ſe
loennet N.

Iacobs
Micbael 0

Tileman
Friderita

XWVe
fecture
dun

Conmce

Aieris)
annes!
Petrus Len,
Georlins
leremia

Neonxrichs

XXVII.
Ghon-
6
loacbimu
lermann

Valent.
udregz
Lyayec,
laathima
banlus b,
latohlu R
loannes
Daui
erharal
XIII.
Ne⸗

Cor
Anciean
barthol⸗
banne
Thema⸗

di

“

nte.

sPIH

4

1

at
.

i

lLoannes Pualingius

. S UEBSCRIPTORV M.
Nicolaus Caſeburgus WBers Mecleh-
Caſpar Fuchſius
loachim. Clingenbergius.

Iacobus Paulas
Matthbias Tile
Aartinus Dornerus
Valentinus Thimmerus
Noe Saſſe
Ioannes Maius
Iacobus Horichius
Michael Oederus
Tileman Megapolitanus
Fridericus Banigzerus.
XXVI. Paſtores Præ-

feécturæ Poytzen-

burgeniis.
Conradus Huſunalät
Aghuerus Meg ayolitanus
Jvannes Petri
Petrus Lemmeke
Georgius Libertinus
Iere mias Mas
Henricus Keimer.
XXVII. In Inſpe-
Stione Stargar-

diæ.
Ioachimus Troiæ
Hermannus Kamptzius
Valent.- à uo terſdorphius
Andreas Pauentzelius M.
Andreas Cruſtas“
loachimus Sohbutetus
Paulus Prætorius
vasX Holtendorſß
Iacobus Roſſouius
Ioannes Bratorius
Dauid Bruntas
Gerbardus Vuitlingius.

Commenda-

1 turz.
Andreas Leperus
Bartholomæus Dumerus

Thomas Coſterus.

locschimus Fabricius
Baribolomaus Cochius.

IVitus schirmeis erus
betrus Zale

loannes Biiefelat

Paulus Timbermannus

XXIIN. In Præfectu-
ra Nemerouianæz

Georgius à Vuida

4

XXIX. In Præfectu-
ra Monaſterii
Vuantzick.
loachimus Meierus
loacbimus Gerdenerus
loannes Gerceus
loſua Petna
Ioachimus Klab Aſehiug.

stargardiana.
Frnciſcus Cælius M.

loachimus Voglerus
Andreas Jenft iuns
Bartholomaæus Damius
Bernhardus Sparunuer.

XxXI. In Præfectu-

ra Feldtbergiana.
Tiburtius Prætorius

leremias Groffbeccerus

XXXII. In Synodo
Fridelandenſi.

loachim. Clingenbers ius òõü
. IXNXXNVI. In Synodo

trium Præfectu-“

Gregorius lenizouius

Mar-us Schumannus
loannes Picus
loachimus Holdtorp
Fnmntiſcus Fabricius
loaz himus Sobroderus
Blaſius Pantzerus
Georgius Laſouins.
XXXIII. Inſularium
Eccleſiarum.

loachimus Barſius
Daniel Schunichtenberg

lacobus Teſchendorſf

XXXIV. In Synodo

Vuoldegenſi.

loachimus Dillies

Blaſius Boddecker

XXX. In Synodo Petrus Deibatzius

Daniel Pauli

Iſaac Grauuert

Gregerius Cæſelius

rey banus Silberbergins

Adamus Mummius

I Ioannes pegelberch

Caſparus Pippouius

Albertus FPariſius.

xxxv. In Synodo
Strelitzenſi.

Gregorius Calſſubius S

Martinus Suaſius

Martinus Ramſetzerus

Michael Marstini
Iacobus Fabritius
B.artholomaæus Nudonius
Valentinus Theodorus
loannes Tidebælius.

rarum.

xXxxXVII. In Præfe-

ctura Furſten-
bergenſi.

Henricus imannus M.
lIacçobus Gmutzouiuns.

XxXxXVIII. Inſulari-
um Eccleſia-

Eregorius Textor

loachimus Dretzius

lIoacimus Plutzcouius.

XXXIX.

8 6 7

vuy.

rg Ctura

EATALOGVUEgF

In Præfe-

Vueſen-

bergenfi.

PBraſmnus Tidebul
lIoachimun; Techen
Joannes Kieſterus
Thoma KReubuent
Joachunus schutte

X L. In Præfectu-

ra Commendatu-
rX Myrovia-=

Ioannes Andreæ
Ioannes Bernhardi
Bernhardus Dreier
loachimus Bobhmens
Ioachmus PFelgendrebeg
Martinus Parmannls
loannes Hartmanngss.

In Inſpectione-

Henricus Sliman
Tudolphus Bodenins
Nicolaus Scheper
Daniel Lente
Michael Geſenius
Caſpar Sommerfeldt
lobannes Poſſelius
Abmhamus Leoniſius
Samugl Nicolai.

In Præfectura
Plauenſi.

Chriſtopharus Dæneke M.

Adamus Schutte
Matrbens Francke
loazkhinnus Gothan

loachimus Anrimontanus
Anthonius Vuolthüe
Matthæus Calander
Gregorius Malon.

In Præfectura
Luptzenſi.

Valentinus Groeen
Chriſtianus Petri
Henricus Kræger
lohannes Pon der Heyde
lacobus Imperterritais
Dauid Menemeyer
lacobus Prætorius
Blaſius Prætorius.

In Præ fectura-
Mernitzenſi,

Andreas Mollerus
Matthaus Vuachbatinus
baulus Lit zen,

XLI. Grabouii.

loachimus Gammint
Ioachimus Gade
Dauid Scroderus
Pridericus Hachius
loannes Vuildelæper
Petrus Burenius
Georgius Koſteniel
Georgius Eggerdes
lacaobus Kruger
Dionyſius Prætorius.

XLII, Domitz.

Conſtantinus Vuachker.

XLIII. II bræfe u-
ra Neuſtadenſi.
loacbimus Gæde

Heinricgs Freſekern,

Vitus Buhber
Caſparus stober
Dauia Bade,
Henrieus Muchius.

enſi.
loachimus Schroterus
Caſparns Lemmus
Paulus Zanckmannutoe

Petrus Vuillebmnt.

XLVI. Vuiſmar.

enritts Ruge M.
Andreas Coruinus M.

burg.
Petrus Monopolus

Georgius Renicken
Petrus Montagius
Ioachimus Glupeius
Michael Mollerus
Georgius tammerug

Georgius Freidenberg
Chriſftophorns Lembeke
Laurentius Vuoſtbonius
lacobus Caibuius
Prſmus Peters
Mauritius Saupelias
Nico'aus Vuilebornius

Hene- 4

Magnus Prentzlonius

xXLIV. In Præfe tu⸗
ra Eldenoui-

XLV. In Gorloſen.

Hinr. Middenderpius M.
XLVII. Meckeln-

loachimus Brieſmannus

XLVIII. Buckouu.

Heprien

hachin
riſe
lannel

Thoma

lLoanyes

Nicole⸗
XIIX.
Herma⸗

loannes
loanme⸗

1.Ge

lodnntt

P

nngle

len.

nak,

G N..

Ps 7

ou.

berg
nbele
boniu
45

ℳ

II.

Henricu: Bredentarre

Chriftophoru: Brefterus
Ioannes Puybbertinck
Thomas Lauue
lIoannes Giſenbagius
Nicolaus Boddecker.

XLIX. Neuen Klo-
ſter.
Hermannus Tilanter
Joannes Volckuunich
Ioannes Berckteyminus.

L. Gerbiſmuhlen.

lod4nnes Pulthenius

Cbriſtophorus Gædeke
Joannes Coltzouius
Ioachim Brunorii
Rocbus Houe
Fridericus Beiburgus
Iacobus Sernkouius
Georgin: Scharpignus

fIacobus Alberti

Jacobus Botius
Andreas Bullendorphus
Dauid Brentzlouius

IToabhbimus Lucz.

loannes Giſmar
Ioannes Rederus
Iacobus Gigas.

LI. Gadebuſch.

Simon Fridericus

S U BS CRIPYTORV àf.

Elias Kregenonius

LII. Rehme.

loannes &naſmi
Hieronymus Fæter us
Andreas Oycelius

Martinus Cmconuius

Benedillus Pauli.
III. Temptzin.
Georgius Vogelſperger

Bartholdus Fridericus.
loeannes Hauerkorn.

I. DOGCENTES IN ECCLESIIS ET.

SCHOLIS

DWUCATUS
bergici, &c.

VVIRTE N-

profeſſores Theologiæ Scholæ Tubingenſis.

facobus Heerbrandt D. Theodoricus Snefius D. Iacobus Andreæ H.

Ioannes Brentius D. Ioannes Eu ſembecit D. Iatobus Dachtlerus Me
A. Bartenbath M.
III. Conſiſtorium Eceleſiaſticum Stutgafdix.

Balthaſar Bidenbach.
loannes St echer M.

1V.k Prala & Abba-
tes in Ducatu
Vuirtenber⸗
genſi.

1. Bebenhauſſen.

Elerbardes Bidenbach
D. Abb'u.

Lucas Oſtander v.

Danid Piforius M.
2. Maulbrun.

loannes Algeber 1.
loannes Huttenlöch Af.

3. Denckendoeff.

Barebolomaæuns Caſens

Ezechiel Ockher M.

angugene Abbaäas

Vuilhelmus Holder Ma

4. Hirſau.
loannes Parſimonius
Abbas
Georgius Möärlin M.
lacobus Binder M.

Chriſtoph. Binderus Ab-

bas & genemlis sup.
Mickhael

Aerut eclere, .
Lanrentius Granjwigin; Vur,
Henricus Gunterus.

Clerushürtem-
berg SS

CAT ALOGUS

Aichuael Kellin
Iaſephus Zäarrhber M.
6. Lorch.
Abel Vinarius Abbas §.
Caſpar Ens

Zacharias Decker M.

loannes schodel M.
7. Kœnigsbrun.
Iacobus Schroppius Abb.
Ludouicus Pidericus M.
Georgius Strutbiu: M.
8. Herren Alb.
Philippus Degen Abbas
Conradus Vuatis
Georgius Sebuitzer M.
9. Blabeurn.
Ale xander Bleſſing Ab.

1o. Alberſprach.

Balthaſ. Elenbeintz Ab,

Iacabus Hainlein M.
And-eas Heſt M.
II. S. Georgen.
Henricus KRentz abbas
Conmwdus beringer M.
12. Muhrhart,
Zachatias Getius Abbas
Ioannes BEiſenman M.,.
13. Anhauſen.
Andreas Eib Abbas
Iacobus Sebræler M.
14. Herbrech-
tingen.
Aharon Mang
Phi ippus Neuckboin M.

Wv. Superattenden-
tes & miniſtri in
Ducatu Vuir-
tenberg.

4. Maulbrunn. Ge-

neralis.

—

Martinus Cleſs M.
VlIricus Holp M.
Fe ixæ Caſpar M.
lohann Vuertin
Melchior Hægelin M.
Alexander Bauboff at,
Vnilhelm. Elenheintz M.
lohann E&ſthoſfer
lohann Vueckman M.

2. Tubingenſ. Ge-

neralis.

Thoma Durnnauuer

Caſpar Sautter M.
Daniel Ziegler M.
Dauid Micha⸗l
Balthaſar Vnagner M.
leremias Græter M.

3. Lurchenſ. Ge-
neralis.
loannes Humel M.
Meleb or Munkferns M.
Anshelmus Pflueger M.
Nicolaus Vuizlandt M.
Andreas Grammer M.
Dauid Bab M.

4. Adelberg. Ge-

neralis.
Matthaus Vogelius M.

loannes Rackerus

loannes Vranius M.
Erbardus Freyhardt M.
Caſparus Cantz
loannes Hutzelin M.

v. Paſtor. & Mini-
niſtri Eccl. Maul-
brunn. Generalis
Inſpectio. Studt-
gardenſ.
Thomas Spinadler M.
loannes Aſſum M.
Vuilbelm Magling M.
Leonhard Engelbardt M.

Conndus Fabri M.
Barthol. Raumayer M.
Vuendelinus Kraffi M.
Chriftophorus Geusler
Vdalricus Loſerus .
Martinus Sylber
Carolus Cauay
Caſparus Molitar

VI. Præfect. Studt-

garten.
Buſebius Frey
Georgius Straus
Georgius Schmacklo.
Simon Necken
Rlias Benignus M.
lacobus Flayder
Michael Heinricus M.
loannes Greis M.
loannes Alberus M.
Leonhardus Alberus

Puotſgangus Reinols
Henricus Hermannus

Frey M.
loan. ODueickersreuter M.,
Eudouitus Pfaffer M.
loannes = ulberns
loannes Sarktor M.
Martinus Textor
rn Notter M.

Vitus Pudouicus M.

Chriftoghorus Raapz M.

Martinus Greiniger M.
Georgius Pucas.

VII. Inſpeét. Leu-
enbergen.
Michael Oftertinus M.
Vitalis Kreituueis
Andreas Gnan
Stephanus Muller M.
Andreas Bettinger M.
Chriſtophorus Kautz M.
Samuel Iſenmanus
Bernhar dus Sardkor M.
Georgius Fiſſins

Iere⸗

emi

endeli
hapnes

loanne;
Henricut
lrannes
Vitus Ku
Marcus
lanne

VII.
Valent,
Mamin
lienbar
Mattha
loanyes
Georhiu
loanne⸗
lonar
loanne
loann,

lunne,

2 —,

K. l.
W

loezy⸗
laanne
Miebe
Leonbh
loann
Bern

Mir⸗

Hier
lann
Petry
lueob
Bimn
Dhil
Con
losn
beo⸗

udt.

.
M. “

ut M.
. .
N.
erus
cinol
annus

euter M,
ley, M.
4
M.,
,.
7 M.
1M.
4at 1.
iger M.
Leu⸗
II.
t M.

loannes Gebbardus

Hienricus Vuidman
Irannes AMoh M.

Miarcus Fieſß

AM.
er M.
autz 1.
S
,VI

ſeree

Vuendelinus Scherb M.

Ioannes Sch ol

Vitus Kurthmeyer M.

VII. Inſpeëtio
Gröning.
Valentinus læber M.
Martinus biftenius
Lienbara. Vueidenbach
Matthæus Ludzuicus
Ioannes Vluunderer
Georgius Locbner
Ioannes Muailer M.
Ionas Greu ich
Ioannes Heinkin M.
loannes Brentius
loannes Vetser M.
Ix. Inſpectio Wai⸗
bingen & Der-
dingen.
lIoannes Kubpel M.
Joannes Albertus
Michael Gammel M.

Leonhardus Plebſt M.
Ioannes Stainlis M.

.*

Bernbardas Meurer
Michael Haſß
Hieronymus Hocker
loannes Vnendelinus M
Petrus Fuerlin
Iacob Kusſferſcbmidt M.-
Bernhardus Beer M.
Philippus Cerum M.
Conmdus Eyslinger M.
Ioannes Rie
Geo⸗gius Marquardt M,
Sebaftianus Geer.

B sS U B SCRIPYTORUM.
lIeremias Piſorius M.

X. Inſpectio. Bie-
tigheim, Sach-
ſenhaim ,„ Bot-
war & Beyl-
ſtein.
Martinns Hag M.
PIricrs Mayerlinus
Leonba d sebuler
Martinus Gicler M.
Zympertus Ho derbuſch
loannes Mlcbior
Micbagt Kgoer M.
Caſßzarus Schad M.,
Stepbanus Kubelius M.
Gegrgius Kundbach
lIoannes Vueininger M.
Vincentius Coccyus M.
loannes Stephbanus
Chriſtophoerus Sutor
Andreas Picus M.
Michbael Mayer
Daniel Mayer M.
Eſaias leger M-
aniel Vuetzelius

loannes Schlayer.

xXjI. Inſpect. Knut-
lingen.
Simon Scblaserus
Vuolſfgangus Fetz M.
Samuel Vberman
Georgius Kern
loannes schuuartz M.
lIacobus Eckbardus M.
Adam Lutz
Caſar Deubler
Sehbaſtianus Braun
loannes Buccius M.
Gotfrid Thum M.
loachimus Menne M.
Petrus Kerner M.
Dauid Rodſehbmidt
Oſuualdus Ouicula M.
Georgius Capler M.

loannes Stρ5n
Leuin Vueckſelberger
Valent nus Buidman M.
Georgius sohnack
Georgiis ugtzel M.
Iugotus Beivriein
lac bat Erhardt M.
XII. Inſpectio Bôb-
lingen.
Albertus Enger
aac Munderlin M,
Georgigs Reitschius
Pe'oben Capler
Martivus ucrner
Georgius Zeiter
Samuel Piftorius M.
loannes Hereberger.
loan albert Hofman M,
Vui helmus Schilaät
Martinus Frechtius M.
Caſparus Ortließ
Iacobgs Brot
Sebald, Buchſenflein M-
Simon Gauckler M.
Michael Kœler
Euſebius Taurus M.
XIII. Inſpectio Cal-

ve & Merklingen,
Hieronymus Megiſſer M.
Noah Breitter M.
Ioannes Lancea M.

Vlrieus Kengelins M.,
loannes Gesler
Chilianus Li ienfein
Martinus Eblin
loannes Salicet us
Samuel Bæſebh
lIoannes Liebler M.
Micthael Vuagner M.
loannes Hartman
AMihasl Ebert M.
Velagius Niethammerus.,

Kkk xv.

*

988 92
Mattbias Freg Clerm Il Brtem⸗
Matthias Krymer Serg

Ckrus Birtem

. XIV. Inſpeét. Wild-

bader, Herrenal-
ber, & Neuen-
burger.
Ioannes Kreuslein M.
Sebafſtianus Lanius M.
Abſolon Stecher.
Ioannes Thomas M.
Nicolaus Kurner.
Ioannes Schnitzer M
Timotheus Mageiriss.
Caſparus Scharpff.
Mithael Einhorn.
Thomas Vuernerus.
Ioannes Friſch.
Anaſtaſius Ortlieb.

Xv. Inſpectio Tu-
bingenſ.
Primus Truberase
Thom as Læber M.
Anthonius Varnbuleruss
Euſebius Stetter M.
Fannes Eſerus M.
Ioannes Colnerus.
Ioannes Faußtus.
Martinus Vuagner M.
Iacobus Lorbardus.
Ioannes Steeb M.
Chriftoph Heerbrind M.
Dionypſius Scheblin
Seb aſtianus Mocké! M.
Joann. Vdal. Pregenzer.
Maärethaus Campanus.
Iacobus Andres M.
Ioann. Thomas Schb wArzZ.
Caſparus Lutz M.
Martinus Muker⸗ M.
Ioannes Neobulus M.
Dauid Andreæ M.
Sigiſmundu: Lupulus.
Sannes Andreæ M.
Matthias Kaut M.
Forianus Birergys.

*

XIIX.

c ATALOCUS
XvVI. Inſpect. Her-
renberger. & Dor-

nenſteter.
Toannes Hetler Me
Georgius schnitzer M.
Bernhardus Brentius.
Iſaac Hauſer M.
loannes Greiff at.
Georgius Vuirt.
Martinus Schultheiß.
Melchior Sautter.
Martinus Munſum M.
Rupertas Fiſcher M.
Fuilbelmus Gmelin M.
Matthaus Schleißhfer.
Martus Rodt.
Georgius Vuidman.
gleæxander Smaltzried.
Georgius Piſtor. .
Othmarus Muelitbhius.
Vdalszicus Alt.
Michael Cbon.
xXvVII. Inſpect. Wilt-
berg & Nagol-
ter.
laſephus Hailbranner M.
Chriſtonphor. Baæuarus M.
Daniel Kriekler M.
lohban Kubn.
Laurentius Eoltz.
Ludouicus Kraier M.
Michael Kuelandt.
Philippus Greter M.
Martinu: Dietterlin M.
Hieronym. Sehmutberer.
Lazarus Molitor M.
Vuülbelmus in Arena.
loannes Chriſtopborus
Gayling M-
Micbael cbuueitzer.
Sebaft. Vuirckerſreiter.

Inſpectio

Hornberg. Dorn-

cturar.
Sebaſtianus Bioß M.
Dauid Engerbelſper.
loannes Ket nacher.
Adrianus Bibelmaier.
Ioanne s Bernhardt M.
Georgius Rhuoſf.
loannes Tettelbeuſer.
Martinus Gebhardus M.
Georgius Coberus M.
Samuel Seger.
loannes Iæger.
Albertus Crafft M.
Georgius Albich.
Vlricus stræling.
Ioannes Meyer.
Leonhardus Piſtor.
XIX. Inſpeét. Sul-

. .

Roſenvelder.

Georg. Ruckenbrodt M.
lIacobus Mœrlin M.
Leonhardus Gaſtelius.
Conmdus Schock.
Caſparus Flrici Ms
loannes Cræſus.
Martinus Kerner M.
Ioannes Sazt or.
Iacobus Eyſenkopff.
Iacobus Kober.
Vaolfgangus Olbert M.
Geosgius Reutter.
Joaznnes Vetter.
Iacobus Mitſebelin M.
Plricus Burg M.
loanves Molitor.
Märcut Humel M.
Ioannes Celler M.
loannes Herman.
Iacobus Schuueicker M.

Lanrentius Sigel.
K 6⁰

hauer. Alpersbach.
& S. Georg. Præfe-

zer. Titlinger &

lurokan

hannet M

x.luſ⸗
ger
Thomasdb/
Hieronjm.

aglas l
Uaunnes d

AIrdreas

uolſhen
Galut Ve-
latobus
gebaßia⸗
Georziu.
Ceorhiut
Michael!
Henricu
loannt⸗
lacobut

laeebus4

Antrias
eorzin

1.
6e
ochhes

bioni⸗
artin,
Panlus

Miolau

aftut
damuel
loanne
loanne
Vitus
hanne.
lhanne⸗
Nbiat,
N

Henxri⸗
liar!

il⸗

M.
er.
,,
naier.
t M.

euſer.
rdus M.
M.

8 V B
lacobus Stsdon:

oannes Mor M.

xx. Inſpect. Balin-

ger & Ebinger.
Thomas Sschusler M.
Hieronymus Hœppelius.
Paulus Vuager.

loannes Strælenus M.

Andreas Geiger.
Vnoltfgangus Kiſts! M.
Gakus Venator.
Iacobus Sinbey Af.
Sebaftianus Leipzig-
Georgius Scbuueicker.
Georgius Babarus M.
Michael Kieſer M
Henricus Cemelius.
Ioannes Vuernitius,
Iacobas Keurleben M.

Iacobus Armbruſter M.,

Andręeas Cellarigs,
Georgius Stolez.

XXI. Lorchenſ,.
Generalis.

Inſpect. Canſtat. &

Winider.
Georgius one⸗ M.

Martinus Hag

Paulus Vogel M.
Nicolaus Gretzing M.
Marcus Zeberlein.
Samuel stephanus.
Ioannes Bollinger.
Ioannes Vuidman M.
Vitus Kederich.
loannes Regius.
lIoannes Renhardt.
Tobias Fabri M.

xxI. Inſpectio
Winiden.
Henricus bPfferben D.

Elias Piftorius M.

Eginius Maier M.

loannes Zeys.

3B $ 6E RIP 0 R
Conmdus Pfeit ANAM.
loanues Kmutuuaſſer M.
Hieronym. Pindavus M.

XxXIII. Inſpeéio
Waiblinger.
ſoaunes parſimonius M.
Mic hael Deimler M.
Michbael Mueslin M.
Iacobæs Mayer.
Baltbaſarus Piflor.
Ioannes Palndanup.
Ioannes Taſel M.
Michael Peck.
Dqauid Ko'ſe h M.
Pbilippus katſch M.

XXIV. Inſpectio
Sschorndorf.

Fridericus Rehe M.
petrus Sturmius.
Chriflopherus Khid M.
Egidius Oſunaldas M.
loannes Braitmayer M.
Maätthaus Chbytraus M.
loannes Reuchle.
Marcus Reninger M.
Ludouicus bon Vinckbel,
Conmdus Maickler M.

U M.
XXV. Inſpectie?
Marpach.

Martinus Cantzler M.
Simon Studion M.
Vuolſgangus Leſch M.
Thomas Byrck M.
Conmdus Beringer.
Vitus Neærdinger M.,
loannes Vetterus M.
Mart. Cantzlerus, Sen.
Fridericus Schnelt M.
Alexander uunderlich.

—

Vitus Pflug.

lacobus Noster M.
Petrus Sprenger M.
A!1 lexander Metz M.
Georgius Vueinſchreier.
Bernbardus Schonkaß.
Albertus Multer.
Georgius Frech:
Paulus Koch M.
xxvI. Inſpectio

Backnang.
lacobus Vnacker M.
Michatl Maæſtlein M.
loachimus Decius M.
Ioſepas Bauman M.
loannes Fmanck.
XxXVII. Murhart.
Laurentius Kœrber M.

loannæs Ebrnbardt.
Martinus leger. XXVIII. Inſp. Bra⸗
Iacobus Lauffer. ckenheimer.
Conmdus Grim M, lIacobus Faber M.
Caſparus Albeck, Michael Satler.
latobus Seiffer. Thbomas Gerſteter.
lIoannes Klein M. loannes Heruuigk.
Hieremias Summerbart. Iacobus Pfefinger-
Conmdus Vuolfius. Sebaftianus Khirmair-
Georgius Deckinger M. Vuolfgangus Denkbius.
Michael Sauer M. Michael Otte M.
Georgius Berger loannes Vueltz-
Conmdus Pleninger M. baulus Neeninger.
loannes Marquardt. Vuolfgang. Canfteter M.
Martinus Linck. Samuel Eberle.
eX 2 Iacobuzs

E⸗
lerus Würtems

berg.

2 84
Err Füriem- Iatobas Ca⸗ guer

berg.

Ioannes ber in M.

WNicodemus Fnmnek

Iſwel Neſtelius
xXxxIX. Guglingen.

Iacobus Eriartus M,
Joanntes Hohenf’t adt
loannes Bræunbaumitss
Stephanus Schultetus
Joannes Staigius M.
Zacharias Raub
Chrift oph. Heintzman M.,
Conmdus Arnold
Melchior Robacher M.

XxxX. Lauffen.
HMiael Vuielandt M.
Cornelius Berre M.
Victor Coccius
Paulus Irenicus
Chrifophorus Neglerus.
XxXXI. Inſpectio
Weinſperg.

Fridericus finger
Leonbardus Seitz M.
Malthaæus Kiſmannus
Samuel Mackh .
Martinus Steinbofer
Martinus Rumlardt
Zacharias Ruoff M.
Ioannes Neftelius
Chilianus Khau.
XXXII. Neuen-
ſtadt.
Isannes Fiſcber
Michael Vuechman M.
Fabianu: Reichardus
Ioannes Eckftein
Iacobus Baderus M.
Pitus Bayer M.

XXXIII. Meck-

mühl.
Conmdus lueizk M.

CG ATALOCGUS

Leonhardus alt ærßeruns
Martinus Fiſiber
Nicolaus Zolt
loannes Benicker.
Adelberger. Ge-
nerxral.
Inſpectio Gop-
pingen.
Chrifiot harus Binder M.,
Ioachimus Keller M.
Caſpar Schaußfel M.
loanne: Volmarius M=
Vrbanuas Cellarius M.

Chriftophorus Likbler M.

Chrikophorus Eſer M.
loannes Decker
Eaias Eugenius M.
Iacobus Franck
Hieronymus Suntbaim
Daniet Lanius
Cbriſtot horus Beg
Joannes Prothagius
Alexander Gla ſer
Meltbior Zuech M.
Conmdus FPuindeyfi
Florianus Capeller
Paulus Scburnig
loanuts Hart mannus
Vrbanus Keſser
Martinus Vueinzurn
Benedikus Cæſparius
Georgius feiffer M.

XXXIV. Inſpectio
Nurttingen &
Neuffen.

locobus Liebler M.
loannt5 E⸗
latobus Vueckerle M.

Iacobae Dinckelackey Me

Laurentius Sobentz
lacobus Sehorfius M.
Barbolomzus Vogelius

Hamis⸗ Hauß M.

—

Lazarus Bertſch.
Matthias Schick M.
latobus Hagmayer M.
Ioannes Dorner
Simon Kretz M.
Georgius Chon M.
loannes Vualtzlin M.
lIoannes Heck: ing
Michael Cellarius
Georgius Binder

¹Mattheus Vueinland.
Manaſſes Pryætor M.

loannes Thuinz M.
Martinus 1 ocher M.

XXXV. Inſpectio
Nirttingen.

loannes dchophius M.

Georgius uagner M.
keeost⸗ Kaußman M.
Iatobus Fabricius Me
Georgius Lilienfein
Iacobus Vuieland M.
Abzahbamus Greberus

Geergiudè Bauarus

Brneſtus Kieſer

Blafius Edelman.
Eraſmus Zeitter M.

Arelchior Ruſf

Stephanus Kiener.
XXXVI. Neuf-
fen.⸗.

tLeonbardus Byr ſess M.

Zacharias Greins M.

Caſbarus Hermannus

Georgius Schnitzerus
Melchior Ruff M.
Dauid Cantz

4 Jlexander Haußf

Philippus I auginger

Andreas Heſſas M.

Wicolaxt Blapckenbhorn

Georg. Miettenbeuſer M.

XMXXVI
giſtni
Haide⸗
Konig⸗
heuſ.
brech
(
lacobut4
lacobut
Heinrien
hoanyners
V. alftt
loannes
Martin⸗
oriko⸗
atthia
Andreas
olfza,
lacobut
Ceoryiu.
Melchio
luachuic,
Chriboy
loannet

XNN
Vr.

lannet

polſ⸗
.

„

Deneda
beorhi⸗
llenom
Cinn
Latan
Iaurh
Eorn
Aadim
lriße⸗

6
.
and.
y M.
RK
er M⸗

echo
et.⸗
M,
M.-

14 Ms
ſein
1. .V
ABens
lenbori

Leuf⸗
ſei
irvM.
Gnus
irus

1.
10

5
ingt⸗

Seg D

sS U BS CRIP T O R U M.

xxxVIII. Ludima-
giſtri in Dynaſtià
Haidenhaim &

Konigsbronn. Vn-

heuſ. & Hehr-

brechtinger Vi-
corum.

Iacobus Steudlin M.

Iacobus Vſamerus
Heinricus Reinuualt
Ioannes Sturmius
Vunlffg. Schunenck M.
Ioannes Riek
Martinus Staalpenger
Chkriſtophorus à Klein

Matthias Lebeyſon

Andreas Kugelman
Vuo'fgangus Nuerſpeck
Iacobus Kyrſman
Georgius Stilling M.
Melchior Befthlin M.
Ludouicus Soebumayr
Chrifoph. Rabauſch M.

Ioannes Mærlen
xxXIX. Inſpectio.
Vrach. ſubter
Staiga.

lIoannes Hoitin M.

Fuolſfpang. Bonacker M.
I.

DOCENTES

lIoannes lacobaus M.

Michael Hæberlein M.
Michael Vuucherer
Abrab., Schuuegerlin M.
Georgiu: Rebſiock M.
Georg. Schonuualter M.
Paulus Schickbardt M.
Laurentius Raſch
Martinus Ens M.
Philippus Bariholomaus
Ioſua Muller M.

XL. Inſpect. Vrach
Ssecundæ bartis ſu-
per Staiga.

Sigiimundus Schaiber
Stephanus Goer M.
lonas Vualtz M.
Petrus Rimelin
Sebaſtian. Bebem
Ezechiel Groß
Vo ſga. Schindelin M.
Andreas Schuueitzer

Elias Haſenmullerus

Balthaſarns Hoßfjman

loannes Thumler
Palentinus Bauarus

Grezoriuns Hartman

Georgius Foßſenhardt

Caßparus Heinrichman
Georgius Maller
Gregorius Knopflin

Abrabam Sattler M.

Ioannes Petzius M.
Michael Magtirus
Ioanns Raucker
Michael Hanberus
Georgius Katzberger
Laurentius Neffizer
Simen Schseicker M.
Marthias Maior

XLI. Inſpect. Partis
Tertiæ Vrach. &

Blabeuræ.
Abtaham Burger M.
lobann Muler
ſobann Keintz

Franciſeus Erhardi

Dauid Aubelin M.
Albertus Aubelin Supß.
XxLI. Blaubeyern.

Georgius Vber M.
Nicolaus Lanius

Vlricus Buecklin
loannes Stamlerus

Iacobus Vnkauſf
Laurentius Fridericus
loannes Stoltz
Samuel Sutor M.
Abrabamus Molitor
lIoannes Frey
Iſmael Schætlin M.

I N ECCLESIIS

P RUTENIC IS.

lobann. Fuigan dus Epiſcopus l'omeſamenſis D.

hbenediltus Morgen tern

Georgius lungbenlein
Hierony mus Morlin M.
Conm dus Sc bliſelburg M.
Lazarus Hoenfe M.
Laurentius Curſur M.
Georgius Monius M.
Adamus Hubner
Chbriſto horus bangens

Martinus birlenſis

loannes Gauſmunaus

Conmdus Liſtrius
Valentinus Schultes
Simon Scaltus
Heinri us Schonebute

Toannis Vuedman

Mattbias Copus
Paulus Liditius
Kee 3

Nicolaus Martinus
Adamus Roſterus
loannes scharffenort
Paulus Streit
Georgius Grammius
loannes Morgenstern
Chbriſtophorus Schultz
loan. Schenkebergius M.
Salomon Hubner

884
Cleras Brasff.
cus.

Sigiſmun.

88 5
Clerus Bru!
e*

. Sigiſinundns Vucier
Caſzarus Hennebergerus
Michbael Vueiſſer
Chriſtobhborgas Steins aus
Ioannes Hofeman
ch- iWRophorus Bet zol 1t 7
Caſparus Scheibeche,;
Paulus Vus en⸗
Georgius hrimioius
Alexiut Polhe
Hieronymus Mennichen
Anthonius Raumanius
Salomon Mertzdorff
Stephanus Zalmarus
loannes Vnichemsdorſf
Hermanus Ein rer
Joannes Sechonuna d
Matthias Dreyritter
Georgius Schultz
Martinus Behbem
lonnnes Hoſtman
Nicolaus Richart
Iacobus Pueinerus
Valentinus Neander
Valentinus Schultz
IJoannes Peiskerus
JToachimas Kalb
Bartholomaus Kurſener.

III. Diſtrictus Ca-
ſtenberg.
Lazarus Hoſenſee M.
Ioannes Leukenrotb
Ioannes Myslonki
Thomas Stepbani
Lucas Hockendoßf
loſua Francus
Henricus Schonbate
Ioannes Ræder
Maäatthbæus Debißus
Georgiu; Raſebiu 5 gro ſe
& præceptore
otanislao Sperling
Iacobus Eiben

Dauid Kolbe

de

C

A T A L O
Eſaiaz Lachmannus

Tacohbus Baich

Ab mhamis Koderus
Mat! bous Se Aa i *1
Pridericus Gé a, 1
Ambroß us& Dr am, härs
bdanofin

Chriftophorus sperber
Leonhardus Vnendt
Michael! Pauli
Andreas Alderius

Aatthizs Sorcel

loannes Soſtal.
Martinus Bielenſis
Albertus Kock
Martints Bielen
Leonhardi langhameri
Ambroſius Hieronymi
Iacobius Mioj/ koit 3
PFrigerizus Miſcoſſsunius
Iacobus Ir Bicdkon gs
Lau entiu⸗ Vuasrloweius.

V. Diſtrictus
Schiſten.

Albertus Kembouius pro

ſe & Diacono ſuo.
fatthia lIeſchins Kocski
Sigiſmunadus Gliriski
Stanislaus Geolek
Petezus Scepter
Matthias Vuaniedius
Matthias Nouogrodius
D 5 aſe⸗ hazuiut
Valentinus Brodorius
Gregorius Ppa heon mite3.

VI. Diſtriétus

Lez en.
Alertus Danouius
Aichael Vuiszounalii
lIacobus Aretiut.

C US

VII. Diſtrictus An-
gerburg.

Vincentius Barfus
Adam Dolinianus
Iactobus Sezu kié
Dominicus Seel
àlichael Danouius
Paulus Rolniskii
Sanisla. Schonoliucnius
Iatobus Delegonius.

VIII. Diſtri ct. Nor-
denburg.

Eregorius Pauli

BElias Seiſfari.
IX. Diſtrictus Ger-

Ldauen.
Andreas Saltzlein
Martinus Tren.

.Diſtrictus Or-

telsburg.
Chriftoph. Lichtenſßt ein
Marlinus Stoltzer pro ſe
G& Liacono
Daniele Kerſten
Caſparus Hemiartus
Bartbolom. Lupinianus
loannes Komerobluski
Tiburtint Giezeuuskis
‚atthias Nouegrodius
loannes St e s mieczeii
Hieronymus Maletins
Matthias Burecus
Georgius Freitat
Iounnes Choinonins

Paulus Choainouins

loannes Tiroſius
Gresorius Holm
loannes Sechbaltz.

XI. Diſtrictus jo-⸗
hannisburg.

+1 . .
2
4 A=

Daults
ichael
Abert
loannet
Sunitla⸗
XII.

Lauren
Caßan
Alkerti
chſie⸗
Hieron)
5r.o,
Maro
loenne

Paulu
Adam.
Martin
Dami,
XII
Ceorgi
Ceorgi
loann
deba
Irba,
lyann,.
lobag,
Miche
Mati
betn
laco
Ams
Vuen

II

Chr
deb⸗
Ma
al

NLnius
1.

Nor⸗

1

00

1,.
glen:
ro

rtus

Paulus Trigalski
Michael Mar tini
Albertus Oblieunski
loannes Onnigius
Stanislaus Zabyzelini.
XII. Diſtrictus
Olezken.
Laurentins Proska
Caſparus Nieikouuski
Albertus Ritelius
Chbryſoſtomus Ritelius
Hieronymus Poproſelski
pro ſe & paftore
Marco Laurentio
loannes Danitius pro ſe
& filio ſuo Samuele,
Diacono lnidemine.
Paulus Baronouius
Adam Piaſt
MartinusKutzaſftkowſtki
Damianus Grodinins.
XIII. Diſtrictus
Holland.
Georgius Schepter M.
Georgius Helm
Ioannes Benichius
Sebaftianus à Sande
Vrbanus Elert
Ioannes Seidelsgüt
Iohannes Hein
Michael Harexus
Matthæzus Moller
Petrus Mrſſenus
Iacobus Blumenau
Ambroſius Zinck
Vuenceslaus Tirolt.
XIV. Diſtrictus
Balga.
Chriſtophorns Langens
Dauid Eberbardus
Sebaſtianus Poleis
Matthäus Fromholtz
Valentinus Schultheis

S U BS Cw·ßRIPTORU

Petrus Biruolfius
Martinus Schultheis
Petrus Reinar dus
Caſpar us Roſeno
Marcus Schuillius
Zacharias Holffeiniut.
xXv. Diſtrictus Mo-
Tuingehn.
Lucas Bilangus M.
Georgins Lindenau
Martinus Gibnerus
Michael Deiſelius
Fridericus Gutkmut.
XVI. Diſtrictus
Liebſtat.
Thomas Afenſouius
Adrianus Gwandzuts
Chriſto, horus Bernt
Bartbolomzus Paaldo.
XVII. Diſtrictus
Preuſchmark.
Georgius Po keras
Gregorius Dorfer
Philippus Micblerus
lasobas Vuilenberg
Elias Lirch
Gregorius Harduigus
lobannes Mencben.
XVIII. Diſtrictus
Libmüſt.
Thomas Harl mannus
ͦraſmus Hovigfeid
Iacobus Ficinus
AMartinas Vnuare
Laurentius ! uagner.
XIX. Diſtrictus
Oſterrode.
Liborius Korner
lIoannes Vuoyeslauius

Martinus Nikius
Geergius Bothnerus
Michael Kochenbauch.

K

henſtein.
Chriſtof horus Zoger

lIoannes Gutt

Matthias stoſno.
XXI. Diſtrict. Nei-
denburg.
Barthbolomaus Ticbeipius
Vrhanus Bur hardi.
XXII. Diſtrict. Gil⸗
genburg.
Chryſoftom. Schußfnerus
Heinricus Fabritius.
XXIII. Diſtriétus
Soldau.
Joannes Arnoldus
Balthaſar Zarnonius.
XXIV. Diſtr. Deut⸗
ſcheilar.
Caſparus Geſner
Georgius Ficus
CGeorgius Neuchen
Martinus Radoniski,
Xxxv. Diſtrictus
Schomberg.
Georgius Stubnerus
Nicolaus Zigler
Chriſtophorns Klein
Vuenceslaus Kichter
Melchior. Schutz
loannes Teuslerus.

XXVI. Diſtrict. Rie-
ſenburg.
Paulus Vualkmollerus

Mi hael Vuarnouites
Thoöomas Hokendorftaus

Paulus Kadomius
Matthias Hein
Michael Vuiſner

Vrbanges Gierske,

kk 4

Xx. Diſtrictus Ho⸗ Clerus Braißf.

(.

887

Clerus Brusſi. XxvII. In Diſtrictu

cus. Badenſis.

Marienwerder.
Chriſtianus Guttingius
Zacharias Dreslerus
Matthbias Schultz
Caſparus Alacer.
XXIIX. Diſtrict. Ta-
Plaw .
Erbardus Niſus
Laurentiuns Krauſe
Bartbolomkus Eſun orm
Lampertus Vaengius
Martinus Bezelius
Vuendelinus Niſus
Nicolaus Rodius
Daniel Gobler
Tonannes Marchftenius
Andreas Donatus
Criſpinus Raduualdt
Ioannes Dominicus
Martinus Behme
Lucas Col⸗feldianus.
xXxXIX. Diſtrictus
Labiau.
IJoannes Breckius
Ioannes Bileander
Conmdus Li tius
Daniel Gallus
XxxxXx. Diſtrictus
Waldau.
Hieronym. Galiculus M.
Panulus Gerke .
XXXI. Diſtrict.
Neuhaus.
PFrid-ricus Cruſtus
Apt honius BEinbd.

I.

CATALOCGU
XXXII. Diſtrictus
Inſterburg.

loannes sperber
loannes Hopffnerus
Michael Langebein
Nictolaus Plothno
Nicolaus Holftein
Laurentius Kromdorftus
Caſparus Machlet
loachimus Packius
Laurentius Bucholtz
Andreas Vuirnzinsky
Vatentinus Puſchus
loannes Dreuiger.
XKxXXIII. T-Ilſit.
Lacharias Blothno
Matthias Repſe
Caſparus Friſcheniter.
XXXIV. Diſtrictus
KRangnit.
Simon uathnarss
loachimus Colonius
Stanislaus Muſa
Martinus Hindmannus
Dauid Sibeneich
Patraclus ueluerinus,;pro

ſe & Lotho Kmuſto.
XXXV. Diſtrict. Ge-
orgenburg.
loannes Bielaucik.
XXXVI. Diſtriét.
Solau.
Daniel perber.
XXXVII. Diſtrict.

DOCENTES

S

Gabriel Sperber.
XXXVIII.
Mimmel &
Grobin.

Adamus Hubner
Martinus Aldus
Caſparus Gerlachius
Enoch Kemlingius
Iacobus Ret zonius
Nicolaus Siacktil
Caſparus RaKunius
Thsmas l'alchnau
Michael Auenoſus.

XXXIX. Laptau.

Georgius Collinus
Caſpar sturmius M.
lohann. Ganzauuindius,
Georgius Galus M.
Petrus! onas

loannts Bau mgartnerus
Conmdus Schwammenſel
Cbriſtoßh' rus Penick
loannes Zebeter
Iloannes Gebhardus
Ssebaftianus Trappius
Laurentius Falckenhain
Hieronymus Hermenau
Martinus Sommerfeldt
Michael Schoenenualdt
Arnoldus Nec cerus
Vrbanus Mayer
Thomas Neni hen
Iacobus Catultus
loacbimus Vuedeke

Taplarken.

Paslas Luus

IN ECCLESITIS

MARCHIONATUS BADENSIS.

Inſpectio Pforts-
heim.

1

loannes Canarchius

Ioachimus Greffseil

Laurentius KRudenei

Rupertus Durr D. Sup. 1 Nicelaus Mollinger M.

Petrus Gemerus M.
Matthias Knain
loannes Mater
Petrus Rotenburgr
Aba.

Diſtrict.

AbmbA
(Cbilien⸗
Cbritep
loannts
Leonhay
loannet
Carolas
loannes
beorhin
Vuilheh
Thoma
loannet
Haltha
Frideri
loanut,
Nicolau
Mattb.
Limper
lobann
loannet
Andre
loanne
loann:
lacobu
loanne⸗
lona N
loanne⸗
ubifl
Galus
Girtus

I. In
loben.
leremi.
Matt
Matt
Nats.
Angr.
benegi
Mart⸗
after
4 ar
Maxrt
bher
leons,

M.
eindiu,
N.

ners
menſel
iel

lus
Npils
lenbain
tnat
ſiltt
alaͦ

S U BSCRIPTO— R U M.

Abrmbam PFuildmoſer
Chilianus Vuernerus
Chrikophorus Albertus
Joannes Fleiſchman M.
Leonhardus Kistler
Ioannes Reitter
Carolus Biberſtein
Ioannes Daler
Georgius Iindelin
Vuiihelmus Theodorus
Thomas Hornler
Ioannes Vueis
Balthaſar Schnabl
Fridericus Bucer
loannes Vuachſringk
Nicolaus Bder
Matthaus Heubrecht
Zimpertus Hollſerb
Iohann Melchior
Ioannes Forhenzer M.
Andreas Figilaus M.
Ioannes Boltz
loannes Speydelius
Iacobus Reſch M.
Joannes Hunenberger
Ionas Rumpo't
loannes Kritzenthaler
Vuolſpangus Eget
Gallus Grikler
Sixtus Meyer.

n. Inſp. Durlach.
loban. Fabritius M. Sup.
Ieremias Piſtor M.
Matthias Conmdus
Matthias Doll
Narsanael Cleberus M.
An dreas Hammer
Benedicdtus Enger M.
Matthaus Bogenritter
Caſparus Pfancht
Caſparus Rudolßz

Paulus Contzelman

Martinus Kremer
rbhardus Heyner

Leonhardus Keiffelein

Georgius Chemmalius
loſephus Burnack
lacobus Streun
Sebaſtianus Bauarus
Vitus Scheffer
loannes Itzftein M.
PFruntz Harguuider
Baltbaſar Burelhardt
Ieannes Piſtor ius
Chriftophorus Algeyer
Samuel Metz
Philippus Rœſcher
Eucharius Koth
Ioannes Steselein
loannes Marquardus.

denweila“.
Michael Petri Suß.
Petrus Graterus
Matthaäus Hartmannus
Nicolaus Neslerus AM.
Georgius Intzinus
loannes Roſnerus
Mattbaus Riggerus
Baltbhaſar Haberſtock
Vincentius Rubellus
Paulus Miſtraletus
Marcellus Irmel
Chriftianus Vualtherus
Balthaſar Drechſel
loannes Penerus
Matthias Albertus Leu
rot ychæus.
Elias Schonenbergerus.

1v. Inſpeétio
Hochberg.
Ioannes Nycæus uß.
Iacobus Batzendorßßus
Aatthaus Reiſnerus
Chriftophorus Epiicopius
loannes Aichingerus
becer Schrodt

loannes Georgius

loannes cheßfer
. Kkelk 1

III. Inſpectio Ba-

loannes Bitterdpbius Clerus Badenfis

Pang ratius Stigelunirt
Lazarus Prætorius
Lazar. Tieffengrabnerus
Caſpar Ingram
Andreas Heuſinger
loannes Beuer
Apollinaris Sces mirer
lorg Baumer
Georgius Heyn
Vuolfgangus Heyderus
Chriſt ophorus Mechlinus
Leonhardt Mellinger
loannes Vuiſmullerus
Marthias Rett mundus
leremias Stahelius
Caſpar Bentz
Georgius Murbonius
Albertus Conans
Nicolaus Clauiculus
Laurentius Halter
Pau lus Cherlerus M.
Iuſtus Rupeius M.
Franciſcus Gutt

loannes Vuernerus

Matthæus Scbrater
Chilo Lythander
Frido inus Agathius
loannes Muſer
Vitus Kiccius
Fioianus Hartmuth
loannes Bilfinger
loannes Fabritius
Leonhardus Geſtelius
Dauid Hermetinger
Huo'fgangus Villicus
loannes Hinri. Molitor
Vuolßzs angus Heliberger
Iſaac Fœckler
Georgius Bitterknaut
Michael Lecler
Hermannus Antrechtus
Petrus Hauſerus
Sebaſtianus Agricola
Petrus Buſfing M.
loan⸗

889
Clerus Mumpel-
ard. Henne-

berg.

Toannes Meledonius
oann s Lihberianus
Sebaſtianus Faber

I. DOCENTES

Inſpectio Mum-
pelgard.

Ioannes Conridus Sup.
Richardus Dinoth
Samuel Cucuellus
Augerius Bartalus
Gedeon Cutuellus

cATALOGUS

loannes Beytte
Hans Conradt
Hepricus Camoriuns

Dionyſtius Bertiandus
Joannes Taeſelio
leannes Quidonius
VIricus Senenſis
Nicolaus Arquerins M.

II. Plamontii.
Antbonius Tiercellus

Leodegarins Grymaldus: Claudius Vinitor

Vernerius eſalius
Firminus Dominicus
Ludoniens Ginauilanns
OAmundus Clingiois
Ioannes Maintzel
Joannes Marianus
Joannes Brulei
Anthonits Sarzrrints
Ioannes Arq; rerins
Franciſcus Peletreius M.
oannes Gmnnlus

I. DOCENTES IN ECCLESIIS INCLITY

Petrus Raidus
Samuel Toſanus
Ioannes Biltadus M.
Petrus Paben.

III. Divitis Wei-
hers Rapelſtein,
& MarieKirch.

loann, biſe „arius M. Suß.
Nicçol. Cancerinus Subp.

loannet Hauſerus
Iacob Heyman
loannes Piſeber.

IN EECCLESIIS PT
Scholis Comitatus Mumpelgard.

Andrsas Althamerus
Conmdus Lautenbach
loannes Lebrer
loaunes Strele

Colmannus Fnyger

dereas Berckſchneiden
Lucas Poltzins
Iacotus Bucherus
Iacob. Spitzweccius M.
Hieronymus Krofelins
oannes Vaild M.
Puolffpangus Eydenbach
loannes Tonſorius
loannes bgnε.

Vicinorum.
loannes Cellarius

toannes Vuslphius

Dæauid Tulichins.

Comitatus Henneber genſis.

Abel Scherdiger, Thanzas Schaller.

Conſiſtorii.

Decani.

Ioſua Lonerus M. ferza: Streck.

II. Lacobus Foman M., Alexander Vizniger M. lonnes Moller Cyriacus Merckert.
Daniel Fridericuse loannes Muſaus. Seuerus Zeth. Daniel Hauck,

III. Decanus Hen-
ſingx.
Henricus Zimmer
Sberbhardas Genslin
FHenricus Beſchkerus
Nicolaus Marsſchallus
Matthaus Riſé
loaunes batomus
Valentinus Fichtal
Joannes Manch
Palentinut Drieſes

Ortholphus Faber
Mertinus Cæſar
Mattbaæus Poppe
Thomas Schmidt
Chriſtophorus Faulſich
Vuolfſgangus Moller M.
loanes Hartungus
loannes Gutle
Nicolaus Humricht
Philippus Schnetsrus

Nicolass Fuanck

.

Bernhbardusß Bach
Calßa 1.K5 Stumpff
Ioannes Lenbart
Valentinus Schilling M.
Caſparus Henno
loannes Harl mannus.

Decanatus

Themar.
loannes F.saber
Georgius scletten

IV.

Geor⸗

Glurius
alenti⸗
Daniel
Martix,
Iatsbis
osrnet
luunnes
loannes
Baltha’
v. De
Heiuyi.
loanne.
lgamue,
Mauriti
Daniel
Conmaa
Andre
Henrie,
loanne.
latohut
Lebaßt
Ioanyne,

V. DB.

Genrzi
khili
Mobeea
Caroli
Lauren
Valent

Natbe

IL. I

Ver⸗
liliu
lgepe
Theb
Cr,
beon⸗

4 btor

ℳ

1eh

1
eider
s M.
i

vybath

ertlert.

S U B S G RIP? T O K

Georgius Plancus
Valentinus Stengel
Daniel Cordes
Martinus Smogerus

Iacobus Golnerus

JIoannes Mylius

Iyvannes Iacobi
Ioannes Spor

Balthaſar Gdntz.

Vv. Decanat. Smal-

calden.

Heinrieb Muanch

Ioannes Sschellenberger
lqannes Rirebner
Mauricius Carolus
Daniel steurlin
Conradus Caſar
Andreas Krumbach
Henricus Hopff
Ioannes Finck
Iacobus Glacker
Sebaſtianns Hoffel
Ioannes Biſchoff.
VI. Decanat. Kun-
dorf.

Georgius Cæſar M.
Philigpus Faber

Kanbroſtus St egman M.
Careolus Huüberus
Laurentius schleicher
PFalentin Schauppachius
Nathanael Carolus

loannes steurlin
loannes strech
Paulus Baner
Balshaſar Salius
loannes Andreas

1Ca
Caſzarus! u hs

Henrieus Sebzwidt
Georgius Schad.
VII. Decanatus
Northeim.
Georgius Rubener
loannes Langut
Nicolaus Scbiker
alentinus Vueiß
Bucharius Kell
Conrdus éberbadt
loannes Seugling

1loannes Rhaner

Matthias Fuchs
Kilian Oftertag
Anthonius Libkneebt.
11 X. Decanatus
Watingen.
Caſßar Mothauns
Michael Rœmer
Georgius Vueitbnes
Bartholomaus Kelt
Nicolaus Laſth
Vuilbelmus Rhona
Amdh'roſius schot
Stéphanus Theodoricus
loannes Guntherus

Tthohias Caſar

990

Clerus Henneb,
Oetingene

Melchior Zauisle

loznnes Heuchlingg
Nicolaus Beiligeng eit
Balthaſar Kirchbnerus
Philippus Raſchhz
Heinrich Golner.

Ix. Decanat. Ober-

masfeld.
Andreas Fulda M.
loannes Bentzinger M.

loannes Sthibel

Georgius Linck
loannes Grumbach

Ioannes Flemmer

Nicolaus Eberhardt

Balthaſar Zehner
Georgins Gryphius
Cbriſtophorus Schmids.

7

Philippus Fuchs

loannes Heiner
loannes Holtzer
oannes pies

l' hilippus Silchmullerus
X. Decanatus Han-
tingen.
Vitus bangdorſf
PFrankiſcus Cnaccerns
Anäreas Mergletus
Caſpar Engelheupt M.

Nirolaui Heidekt:

IN COMITATU QOTIN GENSIL.

I. Inſpectio Otin-

genſis.
Rberhb. Herrenſchmid S.
Iulius Simon
loſephus Piſtorius
Theodorus Gallus
Chrifophorus Agricola⸗
Chriftophorus Conradus
Georgius Humelius
Georgius t iſſenberger

Georgius Gottus
lob ueftheiner M.
Waa- Muker
loachimnus Oſtertag
Michael Käarchius
lonnnes Keuſner
Leonhbardus Eſeber
Adamus Vugelin
Iacobus Vuickh

ł Philippus Butnerus

1I. Inſpectio Hor-
burgenſis.
Vitus Steinbhemmer Sup.
loann khiebenbeuſer M.
Ioalines Baptista
bartholemæus kunlein
Hieronymg Zimmerman
Hildegartus Schlserus
Vuolſgangus Klein
Nicolaus Horlein
Chri-

89
Clerus Caſtel.

Maniſeld.

Cbriſt ephorus Chiſt

Guilielmus Seiler-
III. Inſpectio Al-
lerhaimenſis.

Ioannes Michel alias Fa-
ber Sap.
Seidius Vrn
Chriftophorus Stnß
Georglus Brennerus
Thomas Deckner
Balthaſ. Menningerg M.

IN C„

Dauid Meiſe Sap.
Georgins Marius
Iacobus Vuegelein
Caſparu; Gallus
Bernbhardus Zu chius
Melehior Schmidt
Vitu: ab Hauſſen
Iacobus Scheurman
Ioannes Bigeiman
Pangratius Spitznagel
Michael Gunderman
Theophilus beurelius
Ioannes Biſenberger
Ioannes Lyrmerus
Michael Hornung
Albertus Rengerus

C ATAL O G US
[Caßar Peigel M.

Balthbaſarus Modelius
Henritus Virn
Georgius Becherer
loannes Dullinger
Vitus Thum
loannes Vuolftg. Cæſar.

IW. Inſpe ctio Deg-
gingenſis.
Chriſtophorus Cyrus

Emeranus Braun

Carolus Hornung M.
Oſuu a ldus Keidel
loannes Mied er
loannes Rens
Georgius Horn
Martinus Marck M.
Ludouicus Guckenberger
M.
Ioannes Neſer M.
Georgius Kapelich
Leonhardus Sobmidt
loannes Haylman
loannes Zalui
Henricus Volcker
itus Cornderus
loannes Deuſerus

loannes Scbreitmuller
Ioannes Sudermannus
Ioannes Lepſinger
Gerſon Lonerus
Henricus Hortulanus
Melchior Dittelmannus
Leonbardus Hablmayer
Elias Echinger
Caſparus Præpoſitus
lIoannes Ssimlerus
loannes sutor
Leon ardus Radig.

MITATU CASTEL. &C.

loannes Pictor
loannes Eisberger
Vuolſſgangus Vhl
Georgius Zirmerus
Laurentius Bonfigius
Melchior Norrer
loannes Vuelker
Andreas Schunuartz M.
Georgius Burckbaraus
M.
loannes Schemel M.
Simon Hornung
Iloannes Suefßus
Vuendelinus Koß

IN COoOMITATVU MANSFELD.

1. Inſpe ctio Is-
lebii.
Hieron Mencelius M., §,
Andreas Fabrieius M.
Iacobus Miluius M.
Conradus Porta M.
Indreas Salius
loannes Martinus M.
Prideritus Rhadius M.
Georogius Deſſeus
Chrißoob Stauffenbul M.
Georg ius Vueſeb
Martin Mockenrode M.

Balthaſar Beckman M.
lIacobus Morgenſtern M.
uolſßgangus Hexamius
loannes Braun
Martinus Marckrodt M.
Andreas Colditius
loachimus Zeis
Caſpar Lindner
Conmdus Neander M.
Andreas Brindenhburgk
loannes Vuo ſfanuer.

II. In Vallis Mans-

feld.

Andreas Draſdo .
Matthias Kindler M.
Daniel Haunſchildt
Me'ct ior Herlitzius M.
Andreas Hugo
Eraſmus Sschulinus
Henricus Scbmalwaſſer
Albertus Spielbergk
Iacobus Seifart.

III. Hecſtedia.

Andreas Hoppenrodt
Leonhbardus Martmeter

bBartbolomaus ötein
Andreas

Georgius Halbermeißter.

Andria
Caharu
Abmban
Ceorliis
lacobuu

Aedrea

dumuel
Heinrict
Grorhiu
lobanne
danne.
beuni⸗
loachin
loenni!

.Di

loarhe⸗
Anthon
Carolu
lounne
Enumu
Abeytt
(brißo
Conna
Ceuy,

Aer
mut

iu
1:2 M.
ardus

M.

niifer⸗

. .
At

zint MN.

aſir

Gla.
od
IIndh.
ei
lrt

s UB S C=R I P T O R U M.

Audress rſnus vIII. Diſtrict. Ra-Aeras Hanan.

Caſparus alnkitchen
Abrabam Birbaum
Georgius FRidlerus
Iacobus Guntzel.
1v. Diſtrictus Is-
lebicus.
Ardreas Seropbius
Samuel Birnbuſius
Heinricus Leimhbach
Georgius KRegebwndus
Iobannes Brandis M.
Ioannes Ielekius
Georgius Engelhartus
Iogebimus Reichardt
lIoannis Crufus.
V. Diſtrictus Mans-
feld.
Ioannes Behem M.
Anthonius Kruger M.
Carolus Godefebalcus
Ioannes Hoſferus
Enaſmus Heugelius M.
Albertus Schirmer M.
Chrißor borus Vuelunius
Conmdus Vuygold

Caſßzarus Vuo'ſus
loannes! eutert.

VI. Diſtrictus Fri-

deburg. & Oppi-

dulum Gerbſtet.
lobannes Hugo
lIoannes Klopferus
Samuel Hoe

Petrus Grutz macher
Chriſtianus Cœlius
Barthölomaus Vogelius
Zachæus Spell
Paulus Hago
Petrus Heine

pidulum Artern.
Cyriacus Cmmerus
Georgius Biberus M.
David Ditzſebh
etrus Poppius

Thomas Gonnæ

Isannes Oitoô

pertrus Theyge

Georgius Lebitz

I. I N
Plricus Cubicularius
Ludouic. Bmcebibodius M.

C O MITAT U
Melchier Zuckſobunertkh

Ioannes Haærimannus.

Vuendelinus arnoldus

Chriſtophorus Hergerius Matihias Lachnerus

Samuel Kadſpinner

Tobigs Meyer
Valentinus Ssibel
PFranciſeus Meyer
Gualtherus Motzheim
Augukftinu, Metz
Sebaftianus Reinſtein
Michael Gꝛans
Ioannes Eicbtenftern
loannes Exculenfis
Leonbardus Serminger

Sebaldus Scheſterus
Tosias Rommerus
Caſparus Kenerus
Martinus Kaußſer
Petrus Birban
ITbesdoricus Jedituus
Ioannes Mart M.
loannes Dreſſerus
Andreas Hoſſerus
Georgius thalleſſus
Michael Ebinger

Ctbriftoph. Bretſchneider

Cbrißophorusschonauue.
VII. Diſtri ct. & Op⸗-

melburg.
Andreas Pamdij us
Matthaus *futzenerai
Paulus Heſjmannus
loannes Breſe-
lopannes Sellius
Bertoldus Crato
Sebaftia nus Hoſfeman
IX. Dynaſtia Schra-

Lauz. Vueidenbofer M.
loannes Galring
Ioannes Carolus
Bartholomæus Bobemus
Thomas Stutz.
X. Diſtrict. See-
burg.
Panenmtius Kunſtærfer
Valentinus Lincke
Michael Aurifaber
lacobus Francus
Paslus Regius

Bari bolomaæus Born

Albertus Ludimontanus

[Georgius Klein 2

Georgius Reis.

A N AVV.
Leonhbardessermingerus
Seorgius Laichinge?
Toannes Rutenus
Valentinus Thal
Joannes Rodt
loannes Burck
Iacobus Kiaus
Vitus Liebius M.
loannes Rudolphus
lohannes Funckauß
Michael Bognerus
Sebaſtianus Mercklinus
lodocus Auceps
lIoannes Cunmdus

a½

*

83

E'lerus Hagaue
Heeuloe arby

Gleit hen.

EC AT A L G & O&

Thomas Culſamerus M.
Laurentius Stocker.
Maternus Bebmer.
Ceorgiu; Huberius.,
Vlricus Fruing.
Georgius Reicharas:
Henricits Conndi.
Tbheobaldus Reiſf.
lacotus Itzftein M.
Daniel Speirer.
Philippus Sueßs.
Matthias Zimren.
Axdreas Chrifttäanus.

Pauid Mederus. .

Mattbeus Lilienfein.

Caæſar Zinnius M.
Anthonius Apinus.
Carolus Chriſt. Beierus.
Georgius Beiſchlag.
Chilianus Agricola.

Philippus Suense

Gallus Hart man.
AMichael Rudolff.
Sebaſtianus Kreße
Georgius Batzergs:
Albertus scheuerman.
Oſuualdus Vueiller.
Iacobus Dornerus.
Petrus Kuen-
Balthaſar Muſſiggang
Vuilbelmus Pauli.
CbriftophorusKremer M.

Vuoifgang Schotkirehen.

Michael Maier.

Ioſephus Schnur.
Ioannes gentbaler.
Georgius Fuagner.

Ioannes Dobera. .*R
Henricus Dreslerus M.
Petrus Hecht.

Nenricus Meit zſch.
Euſt achius Metzel.
Ieannes Hopfgarten.

Isannes Cuhra dus Bihele.
Martinus Kretſchmar.
Caſparus Zuuetkouitsh.
Laurent ius Schreier.
Primus Truberns M.
Adlphus kottmannus.
leremias Bonſaſcus.
Conradus Ketzer.
Daniel Lieb.
Chrifof hor. Agerias M.
H. Hanavv Lich-

tenberg. Dynaſtia

Balthaſar Änegman.
Martinus Kuck.
Georg. Vuolmersheuſer.
loannes Beuerlein,.
loannes Mola,.

loannes Buchpar-

Petrus Pfeſfer.

Zacharias Sartoriug:
Michael Oythogurgits.
lacob Hari man. S
Sigiſmund. Sohenckeliug.
IDauid Feierabet.

Benedictus Schonkap.
Vitus Mægner.
Balthbaſar Geiger.
loannes Gotiuse
Jacbbus Hagel.
Georgius Hariman.
Gregor. schnarrenberger.
Chriſtophorus Langius.
Barthslomæuns Katman.

1 PFran. Iacobus Moſer. M.

Thomas Otto M.
lohan lacob Herolt M.

IN COoNITATUBA

Conmdus lafriem.
Georgius Haſe.
Martinus Gzze-

IN COMITATU GLEI
Liborius Ulrich.

loannes Laurentius.
Tkoodoricus V igil,

Babenhauſen.
IN CoMITATUV HoOHEN

loannes Laubnerus M.
Fmnciſcus Ithmannus.
loannes Sommer.
Bartbolom. Hartman,
Vdalricus Kerrn.
Gliaæs Breuß.
Georgius Kolbius.
Connmduß Kappes.
Seb'aftianus Hamman.
Nicolaus Reuß.
Otto Vuild.

LOE.
lohannes Murrhbaubt.
Dauid Vogelman.
loannesKentzelmannu;.
Fridericus Rudingerus.

Micbael Stauberus,
TVuilbelmas Renner.
Albertus Kraus.

. 8 „
Sdamus Villitus.
Laurentius Keler M.

loanhes Theodoricus.

Iacobus Crato.
Gregoriss Frigber M.
Hieronymus Staudacher.
Eberbart Koner.
loan. Georgius Vuurtzt.
AJdam Lochman.“

Mirbael Sting!
1Georgius Zedelt.

Daniel Michael.
Vuo ſſyangus Ensle.
loannes Sartorius.
Daniel Knappe.
Georg. Agricolæ.
loannes Faber:
R B I.
loannes Raucb.
Ambroeſius Lindeke.

CHEN.
Stephanus OſebalzZ.
Valentinus Krocka.
Paurentius Deyfer. ,
2 bilg-⸗

oopnet
Caßam
Caßart
PFyidericn
baannes
iebaelt
hannes
Danid H
Marhin

loannes

chael

lobannel
Theosor,
Cbriſopt
Latharia
Cbriſer
loannl
lobanyer
tepbann
Heinrkes
h
Herman.
lobannte
Hem kcus
Vlricus X
Henrien
ber har,

Gerdara,

1 rdiſr

Fidenit
loanne⸗
Milaebn
lenriti
liborius
Aiand
huule⸗
iebard
arjho
bionti⸗
il. Dir
annet

rifi

2nut

AE

man.

1:
ubl:

annſi.
rus.
4

e⸗
N
6=D⸗

V. .
Lacher.

Nrted=

e:

Joannes Meutlch.

Tkheodoricus Cyriati.

1. Diſtri tus Nien-

Liborius Hoiſe.

TPhileman Dovnheim.
Joannes Langepeter.
Caſsaru; Haſe.
Caſßzaras Pauſeliut.
PFridericns Gäütz.
Ibannes Venatörins.
Michael ueichmarshan.
Jbannes Obſes.
Daaid Hain.
Maithaäus Häuerts.

nMichae!l Stutzbach,
obannes Debelius M.

Csriſtophorus Salomon.
Zacharias Syerber.
Chriftoth. Mengwein. M.
Ioannes 6& Dorrin M.
Iohbannes Treſſelius.
Stephanus Herrenworft.
Heinricus Stengelius.
IĩN COMITATU
HermankHamelman . §.
Iohann bon Halte D.
Hemicus Tilingius M.
VIricus Mimardus M.
Henricus &ubrémes.
Gerhard. Sagitzeréus M.
Gerbardus Hanneken.

IN

burg.
PFr idericus Ruſßi us,
lIoannes Mulerus.
Chriſtianus VPuernerus.
Hilde ebrandus Huſcheruss
Henricus Meigetus.

Slexander Achriüs.
Iuſtus loannes Bratfifch.
Richardus Eilebarus.
Bartboldus Vaſmarus.
Georgius Paulinus.
ii. Diſtrict. Hoye.
Ioannes Holſte.

UScNRITYT ONNUN

* Georgius Kreiß.
philippns Vuagnerus.

Georgius Fladungns M.
Eeriftophorus Peppins.
alzgtinus Lentz.
Caſparus Pedklio.
Matthaus Poppius.
Mareus bom Thory.
Henritas Sommer,
Philippus Stißel,
oG nge Bmun.
Aabha Sehmidt.
Marcus bom Hoſfe.
loannes Glaßs.
Simon Lentz.
Nicolaus Leo.
Michael Saxo.
Henricus Bertach.
loannes Crenzeras.
loannes Thilo.
Andreas Kreuch M.

Eilhardus Cruſius.
Theodorus Sprangius.
Ioann. Tenenamiddanus.
Nicolaus Tilingius.
Theoderas Hodderſus.
Henricus Stunneberg.
PFranciſcus Lyranus.
CoMITATU HoOYvE,;
Engelbertus Bwmndes.

Hermannut Denckey.
lIodecus de Donoma.
Daniel Picorius.

loannes Fabritius.
Dauid Velingius.
loannts Fietnas.

huuſen.
loanhes Bunnackmselen.
Henricus Selhoff.
IV. Diſtrict. Syke.
Albertus Richardus.
Franſcicus Montanus.
Vuilhelmus Vuicke.

Cbriftianus öluter.

Volquinus Vnibinger,

trI. Diſtrict. Brock-

lobannes E. elrur.
lerem! as Seuberleich M.
loannes Apelius.
Henyriciis Serenus.
Toankies Maäbius.
loznnes Sembachius.
Adamus VPuenigelius Ma
loannes Corbßinus
Chrifopkorus Heldurus.
Ioannes Dôrrins.
Caſparids Ciſßds.
lIoannes Hugk.
Simon Schothuſas.
Sebaßtianus Bentzlerus-
lsannes T. hbezgerkauſf.
Henricus Gabelius.
loannes Hergeſius.
Andreas Marckordt.
Joannes Gertneyus.

OLDENBURG ET DELMENHORST.

Anthonius Meier.
Henricus Meiſol.
Hermannus Acumen’ 766
Vlricus Lyadonius M.

1 Eilbardus Rouer.

loannes Iapelus⸗

&c.
Matthias Moßes. B
Georgius Holſcherus.
Otto Vorgelo.
v. Diſtrict. Sol⸗
dennoue“
Henricus Roskampff.

Dauid Strombergins.
Anthonius Kock.
Henricus Hoppias.
Henninges Brandekinus.
Berabardus Finger.
lIoannes Rullemannus.
VI. Diſtrict. Steier⸗
perg.
Conzadus Vuinckhelmans
FIE

. derus Ol-‿αα.
Mayt.

. ETes gee Heze. VII. Diſtri ct. Depe-

Moelberg. LVims
barg. SFe Aoαα
barꝑge

nouwe.
Anthon. uardinghoiſf.
VIII. Diſtridt.
Vchte.

Henricus Backhuſius
Conmdas Cupichke
Marcus Backhuſtus.
Ix. Diſtrict. Ba-

renberg.
Valerus Denckerus M.

MINISTRI

Burchardas Sender.

Cc ATALOEGUS
X. Diſtrict. Ehren. XII.

4

burg.

Henricus Hauelboz chius

lodocus Tenn man
Henricus Haweil
lIoanges Haborch.

XI. Diſtrict. Freu-

denberg.

Theodoricus de Vidz
Hermainnus Sohbluterus
Chriſtoff Bomgarden.

SCHOLARUM
Miniſtri.
Burch ardus Spanhacke
Martinus Krogeman
Fridericus Rutſius
Mattkbdns Franck
Georgius Prætorius
Andreas! iſelerus
loan nes Louers su,en

Chrisoph He Amannus

PFriderisdus Aäde born
Henricus Muklerus
Henricus Horius.

SUB DOMINO A VELBERGEK

& Loënfels, &c.

Chriftophorus PHuber.

NOMINASUB DOMINO A LIMBURG.
superintendent. Concionat. Aulici, & Conſiſtorial,

Ionnnes Moſellanus Sup.

Franciſcus Kagius
Leonh. Iſenmannus M.

Chriſtopboras rermton

Ioan. Kinderus Pedianu:

Isannes Silerus M.
Leonbardus Lucius
Georgius Buſobler
Ludouicus Schlupferus

FSixtus X ylander
Dauid Pſolymarus
loannes schbuuab

loanxes o, ſelhanus M.

nfiobus Kratzer
Valentinus à Caden
Lucas Schrimpf
Pancratius Mullerus
Hiironymus Hofflich.

PEriderieus Maſellanus .
Ludouicus Phiippus
Textor.

Petrus Vuirſing
loannes Faber
Nicolaus Hofflichius
Caſparus ſacob.

NOMINA THEOL. ET LVDIMAGISTROK.
L in Dynaſtia Schonburg.

1. Diſtrict. Wal.
denburg.

Nicolaus Seide! AM. Sap.
Marcus Knus
Paulus Grauius
Caß ar Altuucin M.
Bartbolomæus Man
Uriel Gmbner
Leenhardus Lycus
Zatbarias Sthultou

pbilippu: Sebræœter
Paulus KReiſman

tenſtein.
Vuolfzang. Bartbolo.
mæus
alentinus Beyer M.

loannes Eb'ardus

Clemens Hæcknerus

PFridericus Cebarius

11. Diſtrict. Lich-

Petrus Beutelſchiſſer
Andreas Lœper
loannes Herman.

tenſtein.
Chriftophkorus Temper
Ionnes Kolkbart
bérhardus Spurbergk

Melchiſedech Pæler
loannes Rudelt

Iacobus

Ixcoherh

Ttoma
Micbael,

Martingt

Su

PAulus Er

apert

RERI
EIAI

ſtis,

1.

urk, e
Ceonius
hiony'

loachim,

Cenurdus
Uepyitus
boannes!
atthe
Y Connce

hannes

kemicn
batbin,
hrudor,
oathin
icba
betrus
eod,
lnne⸗

HIII. Diſtrict. Har- I

banneg
klerien

loatbi,

8 Nieola

yany
luohe,

igt⸗

su
e

36

6 U BSCYEIPYTORU M. 5
Cierus Flacſteis

i

Martinys Schonlandt.

ringswalde.

rLecodas Buns. Georgius Bruckhner. Andrea Pleiſnen.
2 o! 6 . 6 . . .
teobnadts. E 6 er', . 1 416 1 „ * . 5
V * nad. LonAdat,

bhilippus læœpner.
Munſar. Goslar,

SUB DOMINO PHILIPPO WOLFGANGO A FLES&

.

Ruperius Chriſtophorus.

Philippus Anthonius.

ckenſtein, Barone in Dachſtuhl, &c.

Panulus Erneftus. ChriftophorusHuberinus, loannes PFmnchk.

Damwiel Hancknerus.

RERUMPUBLICARUM PRECIPUARUM,

ET AMANTIUM PURITATEM DOCTRIN K COE L. E=
ſtis, & ſalutarem concordiam Theologi, Eccleſiarum
& Scholarum Miniſtri.

1. Lubeck.

Andy. Pouchenins M. §.

Georgius Barthius M.
Dionyſ:schunemanng M.
loachitmus Holtnman.
Generdus chræter.
Henricus Daſſouius.
loannes Philippi
Matthæus Lubeck.
Contaduas Poltiks.
Joannes Strocrantiuzs.
Henricus Krumtunger.

Toachimus Schelius M.

108.

iſr

eme/

i,
.

Har. N

Iiermannus Stanepius.

Theodoricus Vaſßtmer.
Ioaohimus Dobin M.
Michae!l Kbau M.
Petius Sthuicknecht.
Theodoricus Munt.
Ioannes Heſſus M.
Ioannes Dreier.
Henricus Menne.
Ioachimus Hanſius M.
Nicolaus Vorflius M.
Ioannes Meineke M.
TIacobus Hoege-
Micolaus tnicius M

loazchimus Paſchaſius.
Nicolaus Balhornius.
Caſpar Meinhart.
Georgius Gladonius.
Paulus Ssteinmetz.

Lampertus Riſuuick.

ſoschimus Culeman.
Andreas Hanueman.
Cbriftianus Schræder.
Nicolaus Siuerdes.
Alkhertus Bnockman,
Andre ss Far kkenbereh.
loannes Meier M.
Henrizus auli.
Henricus Holt hoff.
Franciſeus Goslar.
Henrieus Bruerman,

II. Hagenauu.
Georgius Volmar Me

Michael Bock M.
loannes VEuagnerus M.

III. Bremiæ.

lodecu Glantus M.
1L.

Landauu.

Adamus Dogander M.

loannes Camerarius.

Natthbaus Baderus M.
loanzes Vuillius. 6
Andreas Vüuillius,
Iacobus Agricola.
Bartholomæg dyhtanduse

Munſter.
Paulus Lechdeig-
Georgius Carolus.
Theeodoricus Eckhart.

Goſslar.

Theoder. Holthuſius Susp
Petrus Kilhorn.
loannes Mollerus.
Volhertus LPiftorius.
Georgius Meine.
Mariinus Uderus,
Caſzar Hernuig.
Henricus Lentzius M.,
Andreas Theodoricus.
Tobias Adelphus M.

loannes Picht,
Simos

7*
Elern Mulbus, Simon Strubßius.

Ra! / .
Aupuſt an.
Vimens“

Georgius Papz.
Valentinus Fullekrus.
lohannes Lochenius.

Muelhauſen.

Sebaftianas Starek M. §.
Barthol. Kuſehman M.
Paulus Borizus M.
Ludosic, Helmboldus M.
ſoannes Heige.
Falentinus Ofwaldus.
Chriftophorus Meler.
Fitus Kleinſchmidt.
Nicolaus Owaldt.
Blaßius Heige,
loannes Rapander M.
Vuolſfgangus Spindeler.
Henricus Schwab.
Eobanus Heidenreich.
Henricus Centzelius.
Iohannes Stephanus M.
Iukttus Brunus.
Joannes Cuno M.
lIoannes Pueſnerus.
Donatus Groß M.
Benjamin Starch M.
Martinus Sann.
Michael Rotbardt.
Chriſtophorus Se aler
Sebaſtianus A Reiſß.
Georgius Molitor.
Thomas Ortlop.
Lorentz Kolbe.
Philippus Schaman.
Liborius à Rein,
Nicolaus Sturmisass,
Ioannes Bocke.
Valten Eckbart.
Ludobßicus Helmboldus.
Hièeronymus Rappe.
Daniel Schneehart.
Matt baæus Ferekel,
Ioannes Gruns.

Regenſpurg.

Bartholom. Roſinus M. §.
Vuolfgang. Vualdnerus.
Theodoricus Roſinus.
Samuel Gakus M.
loannes Oberndorſffey,
Fridericus Seboldt.
Tbomas Premaur.
Paulus Ssbnesterus M.
Abzaham KRorer M.
Aichael Linſenbart M.
Iloannes Roet.
Ioannes Vuolfius.
loannes Koſinus.
Chriftophb. Munderlinus,
Baltbaſar Nuſſerus.
Paulus Scha biner,

Augſpurg.

Georgius Erardus M.
lacobas Kuliehius M.
Chriftapb. Neubergerg M.
Georgius Meckhardias M.
Zacharias Ribulus.
leremias Herman.
lerem Schwerglinus M.
Martinus Kieger M.
loannes Georgius M.
Gregorius Sunderenter.
Nicolaus Falco M.
Georgius Mylius M.
Chriſt ophorus Bogner.
Ieannes Berlocher M.
loannes Baptiſta Heben-
Kreit M.
loannes Baptifta Meck-
hardus.

Ulm.

Ludobicus Rabus D. Sup.
Balthaſar Kerner.

SSazmnet Nankensſer M.

CATALOGUS

Petrus Nysodemander.
lodocus Reiſſenfſtein.
Leonhardus Huter.
Caſparus Heldt.
Martinus Balticus.
Nicolaus Sit zlinus,
Abzmkhamus Seitz.
Leonhardus Venzt oriuss
Egidius Biſchboff.
Erhardus Dreß'erus.
Daniel Fualliſer M.
Iſaacus Amerbachius.
Georgius Major M.
loannes Saltzhbueber.
losnnes Rudolphus.
Georgius Faalther M.
Georgius VPuorlin.
Huldricus Heccius.
lacobus Hoferus.
loannes Pent zkouer.
loannes Gunt hberus.
loannes Niſaus.
Stephanus Apel.
Ioannes Engelhartus.
Caßarus Hagius.
Leonhart Eiſſenhut.

bartholom., Benthinus.

Oſuicaldus Rumpus.
Tobias Iſen mengerus M.
Matthau; Lins.
Chriſtophorus Scberdius.
Georgius Vueiger meir.
Georgius Vueihel.
Ioannes lIanus.
loannes Heſcbenbahn.
Ioasmnes Marius.
Dauid st eidiin.
Alexander Claus.
Albert Halberberger M.
Balt haſar l'oigtius M-
Aichas! schusler.
zorgius Mey.
loannes Darr.

vendelin. Vvahert bums.

Caſßparnt Lsins.
Cbri⸗

Conudus
loanves!

Leonbara
Bi⸗

Conmd.
Caßarus
Stephan
Marting

ſvaſai

4

Adame
loanms

Cahartt

V

Michae

lias N

Miebae,

:
torbiu

Vyengel
lobann

de⸗

ius H

koriust

„ℳ.
M.
cbig.
1.
eben⸗
6.
.
4. „
ler⸗
:

rt.
4.
t.
tbin ⸗
npus
6ru A.

eberditt:
,rmeir.
,hehn,
.

.
er A.

ies M.
.

.
4

6
Cre

Georgius Sproh.
Thomas Beier.

Conmadus Huneldt M.
Ioannes lIacobus Merck.

lJoannes Glaſer M.
Caſparus Tynnelban.

Caſparus Hagius.
Theodorus Glaſer.

Simon Eilbertus.

Leonbardus Gerlinus.
Biberach.

Conrad. Vnolff. Platz D.
Caſparus Seit zius.
Stephanus Lieblerus.
Martinus Ungerus.
Oſ/waldus Eccius.

Alen⸗

Adamus Salomen.

Eſslingen.

Chriſto, hor. Herman D.
Michae! Kretlerus M.
Flias Michael M.
Michael Hermannus.
Georgius Sa hultzius M.
Vnendelinus Lar ger.
Philippus Pubius.
lIobannes Schurik.

Reutlingen.

Vitus Hermannus.
Tobias Kindſuater M.
Caſparus Lobmuller.
Sebaſtianus Maurer.

Ulrieus Bentzius.
Michae! Schaal.
Iatohbus Roſehius.
Moyſes Sing.
Salomon Meſßnang.
Puitbelmus Schad.

Nordlingen.

Melchior Kuntzler.
Euſtachius Regner.
Ioannes Rumelt.

CGeorgius Hauff.

Melchior Fabricius,
lIoannes Helſfenft eiw.
Simon Bolenius.
loannes Haunoldt.
Hieronymus Deler.
loannes Maier.
Chriftoph Schmidhbofſfer.
Melchior Baur.
Hieronymus Vuelſeh M.

Schuuebiſchen
Hall.
lannes Reſsterns.
lIoh annes Vuielandt M.
Chriftoghorzes Kud'nger,
Sifridas uolmersbenſer.
Pbilippus Scytoldt.
Iæcobus Textor.
Philippus Symoth M.
Chriftophorns & &ter.
Ludouisues; Slusſerus,
loſephus Stade gzan.
Adamus Bero dus.
loannes onzadus M.
loannes Vueidnerus.

Sebaftianas Pontanus.
loannes Kmus,

Hohenloiſche.

Enſebius Beger.
Salomom Sibzadinas.

Ivannes laçob M.
2

ſr S U BSCRIPTORUM.
hriftophorusSpitzwegk.
Chriftopborus Mock.
Georgius Fretſcber.

Guilhelmus Renner.
loannes scheuſterus.
Michael Sstauberus.

Heylbronn.

loannes Strubinus.
Georgius Anatius.
Ludobicus Munſterus M.
Georgius Guilhelmus M.
Caſparus Sartor.
loannes Lauferbach M.
Samuel Langgut.
loannes Neiſius.
loann Kellermannus M.
Georgius Hoſffses.

Memmingen.

Dabid Cunilæus M.
Michael P«aminit.

loannes Dieffenbach M.

Matthaus Vulftruſiut.
Lucas Xellius M.
loannes Langint.
laannes Lang M.
Adamus Prumer M.
Petrus Funck M.
Iacobus Vagit karius.
Ludoiius Linccius.
Samue!l Michael.
Joannes Zimmerus,
Ioannes Haſfner.
Dati Huslinus.
loannes Lamizit M.
loannes Saunw A.
Ioannes Kmus.

Dinckelſpuehl.

Thamas Venatorius M.
Vuo ſz angus Am mon M.

Lindau.
Nicolaus Faber.
Sam ues

89⁹
Clerus Biberae.

Alen.

Reutling Nord-

lo.

Hall. Hoen-

Memming.

Dar4

ſ, Lin-

Aaun,

9 9
GOern Rapensbas Samuel Lins ii⸗
t., Kanfs rHõ e ain⸗
den vin Art, Martin. 14s Brem I.
V. /. ⸗ de Adsmus Herbeangs.
Gieng. Bopſing.
Leutkireh. Come
berg.

Laweb.

Rabenſpurg.
Sranſv. Georgius Bognerus.
Michael Nitzlerus M.

Kempten.

Ottomarus Stabius M.
Toannes Tiliangs.
Dauid Vnonnerus.
AMichael FHacthius.

Kauffbeuern.

Thomas Tilemannus.
Richael Lucius M.
Joannes Brummer.

Rudolf Haßlach.

Schuuæbiſch
Vucerdt.

Leonbardus Martius.

Vuo! gZangus; ug!t therus.

Paulus Gedelins M.
Ebriftophorss Ringlerus.

Schuueinfurdt.

Kermannus Eymricbus
Frey M.
Valentinus Bonſict.
Philippas Hein.
Nicolaus Heulesus.
Joannes Heldt.
lodocus Volcepins M.
doannes Va althbernse
oan nes Fendelius.
doannes Eccius.

Georgiusbzeuningins M.

C ATAXALOGUS

vuimpffen.
Viilhel. Zimmerman D.
Paulas Soldinas M.
Ioannes 6mhardus M.

Chrifßtop oph Reiſſerpergius.

Iſna.

loannes Burgotoel M.
loanne: Rortzel, ius.

Erhardus Bſefftius.

—

Giengen.
Petrus Schertzt

Caſpar Brzunmyler.
loannes Caſpar M.

Beœpffingen.

Balthaſar Piftorius.

Matthbaus Stiglitz.
Caſparus Pranchk,
Elias Piſtorius.

Leutkirch.

Georginus Schemmerus.
PFelia Breſi. el.

Comberg.

een laannes Mendli-
4 M.
G abriel Kogiakge
An drtas 1 Acher.

Brunſch nuuigk.

Mart. Cbemnicins D..
loannes Langerus“.
Henzicus Lampanins,
Senior.
loannes Lentz.

Georgius Sclotterus.

loannes Gudenus M.
loannes Ripins M.
loannes Loſſiue M.
Chriſtophorus L'eine.
PFridericus Peterſen.
Loannes Regius M.
Melchior Neofanius:
Iacobus Godefridus M=
Dauid Prætorius.
loannes Leuericus.
Otto Sutulberus.
Georgiu: Sluter.
loannes Heineke.
Alexander Deterus.
Vaigholdus Vueigel.
loannes Sanderus.
loannes Corus.
Toannes bemifabers
Mattsus bebus.
Ioannes Schelekemeier.
loannes Perſyel.
Rudolph. Hildebnend M,
Fridericus Petri Me
Dauid Bakladius.
loannes Gaſimerus.
Ioannes Hornnens.
Hermannus Cuſtodius!
Valentinus Kotbarduse
Conmdus Pepper.
Matthias Bergius M.

Georgius Pladungus ME

Andreas Molteras.
Ultricus Paſſanius.
Henricus Faber.
Lauxentins Plate,
Martinus Giſſus,
loannes Sturanolt.
Baryrtoldus Lutkers.
Iodocus Caldemeiere
Albertues Mentius.

Luneburg.

Theodoricus Meiger.

Nicolaus

CaSar6 ανan M. Sue

MNirola
Fryiderier
Herman
Hierenjt
Hieren!
loannes
loannet
beorhiu
lodocus
Paulhs
Hierony
ote)ban
Altertu.
Lucas l
Clrite,
Caßar
Petyis
Daniel!
loannes

Devis.
MWeolap
hannes
loscbin
Lonma
leeyne
lacobu
lodoeus
Michas
exedi.
Cbrit
Caſe
loangy
hann.
lani,
Henxi⸗
zen
itd,
Maxyt
Renr,
gaky/

H

4.
M.
nͤ.
n.
it.

us M.

re
weier.
.

and N,
M.
1
8s.
.
lolius:
Ardtst

.
.

M⸗
g M
18

Asr

.“

8S UBSCRIPDYORVUVM.

Nirolaus Fabri, Senior.
Fridericus Dedekindus M.
Hermannus Vuaſman.
Hiersnym. Henninges M.
Hieron Heberdinck M.
Joannes boltzemins:
Ioannes Danchkuners.
Georgius starcke M.
Iodotus Matthias.
Paulus Calenius.
Hieronymus Rhudenut.
stepbanus Sebuſen.
Albertus Lenicerus M.
Luacas Boſſtus, Senior.
Chriftopborus Vratorius.
Caſpar Culemannus.
Petrus Gerſtenkorn.
Daniel leznicht.
Joannes Otto.
Cbriſtianus brætorius.

Hamburg.

Dauid Penshorn M.
Nicolans stapforft.
loannes Hennichius.
Ioa ochimuss Tegemerus M.
Conmdus Gerlaci.
Jognnes Traiecktinus
Iacobus Kruger.
lIodocus Cortumius.
Michael Cleuanins.
Benedictus Obſopæus.
Chriſtianus Oryphius.
Chriftian. Nabrendorph.
Caſparus Gritznerus.
lIoannes Thies.
Toannes bon Duthen.
Markinus Heidtkamp.
Henningus Vuichgrene.
Theodorus Simon.
Michael PFridugiis.
Martinus Deliur.
Henricus Voſeins.
cannes HMorſterus

4

Guernerg Roleuincius M.
Henning. Conradinus M.

lohannes Loſtus M.

Eberhardus Decker M.
loannnes Arpes.

Conndus Vuolter.

Iacobus Beuenrodt.
Frantiſius Eler.
Henricus Hambrock.
Thomas Henwingius.
loannes Ofſenbrugge.
Michael Læcopſen.
loannes Leweiger.
Chriftophborus Gadlus.
Daniel Meier M.

Hildesheim.

Barthol. Vnolfart M. S.
loannes PVdenius M.
Ionaz Gans M.
Dasid Urſin.
Heiſo Sengeber Ms
Henningus Amon.
Henrieus Bouius.

Baruuardus Sebnderus.

lodocus Belerus M.
Arnoldus Sturmer Me
Ludolph. Eikenrodius M.
loannes Bergmannus.
Georg. Iueg linghuſen M.
lobannes Heſſen M.
Ioeannes Hilkin.
Nicelaus Vuideman.
Iodocus Textor.
Cyriacus Caſſelius.
Balthaſar clibß.
Georgius Reiſtenberg.
Hermannus Scriba.

Hannouer.
Gryorginz Henninges Me

Pitus Buſehberus M.
Connmaaus Vueckius,

Lil „

Joannes Ozermeies.
Laurentius Caſſelius.
Ladolphus Langius Ms
Georgians Pufßingis.
loannes Bolmannus.
snäreas Czrappius.
Hermannus Sot medes.
Henrisus Muükerns.

Geettingen.

Iloannes Uthlo M. Senio?z.
Hèeronym., Ludekents Ms
Hart mannuis Hentzes
mAn,
Valentinus Heilandt.
Theodoricus Dibelluse
Theodoricus Kægeln.
Cyriacus Pflanmkern Me
Cyriacus Kbotbb M.
Maac Vucherpfennings
Isachimus Mryer.
Thomai Gercken,
Ioſephus Blauneras M..

Hamelen.

Ioann!s Bochins M. Sgy

Otto Domhauins,
loannes Sig ſridus.
Barckhb'ard, Kodennalius:
Ioannts Noltius.
Henricus Bodeker.
KRichardus Laddæuns.
Bernhbardus Bogerus.

Northeim.
Funtiſeus Luberus.
loannes Nipkogelius;

Franciſcus Druelius.
Iatobus Tignariuse

loanpues l'elins.

Ankonius

Ckhrus Hand.
Hildesh. Göt-
ring. Hamel.
Northem, Eimb-

242
Clera⸗ Oſnabr. gutoniu: Hofman.
Mind. Suſat. Andreas Danus.
Hokrar. We endatobu Reidtel.

burge
Lipſici Sulſſeri-
bii⸗

Chriftoph. Hunermund
Ag.
Balthaſar Guntherus;
Ioannes Eylhardus.
Ioannes Lambrecht.
ſoannes Breitlouuius.
Andress Noltbins.
Zacharias Barirams.
loannes Vuolderſen.

Oſſnabrug.

Ottho uyllenius.
Andreas Ditmarus M.

loannes Cronebergus M. Martinus Hoit bandt.
Adolphus IWpringhordius.] Ioanne Borgerus.

C ATAL OGUS

Minden.

Hermannus Huddzus, §.
loannes Sstichnordius M.
loannes VValponius M.
Lucas Varnboltz.
Bernhardus Scribericus.
loannes Vualtherus M.
Theodoricus Hanningius.
Henricus Steinmeier.
Ioannes Schsuernick.
Arnoldus Copmannus.

Soiſt.

loannes prengerus.

Georgius Matthias.

Hoxar.
Conrnadus Heidenreich.
Ioannes Okerus.
Ioannes Adelphus.
loannes Troſtius.
Henrictus Limbrotht.
luftus Gæbelins.

Weiſſenburg am
Rhein.

loannes Grindlinger.
Ambroſius Helat.
Henricus Heideman.

Mar! inus Kornbeck.

NOMIN A EORVM, QVI IN
CONSISTORIO LIPSIENSI SUBSCRI⸗
pſerunt Libro Concordiæ.

Nicolaus Pezoldug.
Abmham., Hermanus Mo
Daniel Heineman.
Samuel lauchius, lunior,
Albert. Lytti hius M. S.
Joannes Cuno M.
Andreas Beckman
Ioannes Mackas.
Vuotſppangus Suſſig.
Gregorius Teubner.
Erhart us Bundman AM.
Martinus Aichsfeld.
Ioannes Mullerus.
Ioannes Ditſeherus.
Caſparus Neuman
Petrus Hornung.
Ioannes Kiſibmannus.
Ioannes Hempelias.
Tobias Auller M.
Georgius Ianicius.
Eigſmus Gnamerus.

Thomas Slyrsko.
Georgius Oetlerus.
Nicolaus Baſeler.
Nicolaus Heuſinger.
Thomas Freibesger.
lIoannes Hunelius.
Petrus Vaignerus M.
lIoannes Patzſchke.
Michael Irnol dus.
loannes Rampulch M.
Iloannes Gerlich M.
Martinus Bender AM.,
Auguſtinus Limmerus.
Samuel Gottſehbius.
Albertus Oelſchlegelius.
Georgius Zenckerus.
loannes scbamberg M.
Matibaus Georgius.
Tilemannus Ciingus M.
Volckmarus Motſch.

loaꝶnes Martints.

Martinus Clocius.
Dabid Mylius M.
Michael Rot/cher.
Jonas Petrias.
Ba'thbaſar Hauerus M.
duguſtinus Fiſeher Af.
Ioannes Scburerius.
Matthaus Müller.
loannes sberdus.
Georgius Agricolæ,
Battha ar Schreck.
lohannes Baßius M.
Bartholomgus Mukeras.
Conrdus Seiga.
Vuolßſgangus Peftal.
Georgius Geiſeler.
Georgius ludicis.
Eſaias Fabricius.
Mattkias Romenetz.
. uolſgangus Gruneruss

loannes Glaſer.
loannes

loanke
Partha
Caban⸗
Mennj
Bafliut
loannel
loanne⸗
Bartbo⸗
dleren
Nae fu⸗
Daulat
loannt
Nicola⸗
Ioanne.
Heinrie
Paalus
Heinyi
loanne
damge⸗
hanue⸗
Petr
Baltha
Caßa,
uoſſß
lhanne⸗
Vuente
Danie
Matnl
lunne
unt’
loadye
Martig
loann
loan
Ser,
Cbriß
Deynß
att
hbanne
Hinni
4Abnb
Ayd.
Vieo
u

II

lr.

N.

k

1M.
M.
iul:
„,
.
l.
.
Nrat⸗

d.

S U BSCRIPTO& R

Ioannes Seleerus M.
Andrea, Nielnerus M.
Bartholomaæus Polroſe.
Caſparus Mylius M.
Hieronymus Puolßins M.
Baſtlius Sstang.
Ioannes feiſfer M.
Joannes Paucker.
Bartholomkus Soller.
Slexander Laurentius.
Vuolßgangus Perchins.
Paulus Vuindiſch.
lIoannes Heſſius.
Nicolaus Baseinks.
Ioannes Orpheus.
Heinricus Frank.
Paulus Pazobiusz.
Heinricus Kulhau.
Joannes Kibar.

Samue! Seidenreich.

Ioannnes Schindlerut.
Petrus leger.
Balthaſar Trautner M.
Caſsarus Schnabel M.
Vuolſfyangus Pirtelius.
Ioannes Muller.
Vaenceslaus Curtius.
Danid Schillingius M.
Matthias Fridericus.
Ioannes Kolbardus.
Vuencesl. Chblumecænus.
Ioannes Crollius.
Martinus Neubiktaus.
Ioannes Vualentini.
Ioannes Fabricianus.
Georgius Schindler M.
Chriſtophborus Rrines.
Bernhardus Vuinter M.
Matthias Fuolrab.
Ioannes Ceringius.
Heinricus Mulhauſen M.
Abmbamus Rulnik.
Andreas Hoffman M.
Nicolaus Dorffelius.
Fuilbelzans Sgoria.

Blaſßus Hoſmam.
Daßid Faber.

Ckhriftophor. Molitor M.
Henningus Axt.

Georgius Libeldus.
Georgius Gitzo.
Nicolaus Faſe.
Nicolaus Rau.
loannes Faußtus M.
Andreas Vnilde.
Miechbael Libman.
Dabid Roſeherus.
Georgius Kmuſi.
Adamus Beſſerer-
Dabid rozus M.
Valentinus Faber M.
Threodoricus Sommer,
loannes Albinus,
Martinus Sann,
Salomon Schonherr.
Martinas Faber.
Ioannes Sschnetter M.
Seserus Rodiger.
Petrus Reinheckel.
Iacobus Montanus.
Heinricus Hopſfner,
lIoannes Pſanus.
Caßarus Fuippel.
Iacobus Fuonna.
Micbael Loſius.
Anareas Turner.
Melchior Urſinus.
Andreas Herler.
lIoannes Bachſpiſiut.
Fridericus Forſter.
Georgius Geierber.
Simon Schultz.
Vuenceslaus Pauli.
Nicolaus Hagen.
Paulus Simonis.
Petrus lohannides.
Baſilius Camerarii,
Fuilbelmus Sebeneicker.
Iuſtus Fennius,

Adamus Vunuipatker,

U M.
loannes Haffman.

Stef hanus Heinrich.
loannes Adami.
Dabid Steltzner.
Dapid Reinhard.
Ioannes Nicolaides.
Melchbior lonas.
Pbhilippus lacobi.
Michael Sifardus.
lacobus Cruſius.
Nicolaus Gechius.
Amhroſius Torga M.

Sebaftianus Deubelius.
Martinus Schirm.

Georgius Chyliadet.
Dabßid Gallus M.
Nicolaus üuitläich M.
Paulus Trebſtus RM.
Urbanus Iuncknickel.

Contadus Reinhar dus.

Gaklus Beulingk.
Georgius Modeftus.
Gregorius Iacobi.
Ioannes Koch,
loannes Vuoziczenins,
Ioannes Matthia.
Balthaſar Kemiy ſ. M.
Heinricus Lomniceni.
Georgius Hermanus M.,
loannes Engelhbart,
Andyreas Neuthart.
loannes Kretſcbhmar,
Conmdus Butner.
Matthaæus Gryphius.
Abelust Heldt.
Caſparus Rudelius M.
Dabid Vuolſſus.
Dabid Arnt.
loaunes Tiburtius.
Martinus Bart.
Ambroſius Leubnitzg.
Petrus lanus.
loannes Icarus.
loannss Trajanus.
Salibaſas

RKMM

Ioannes Zimmerman Mal⸗ pſte 1 dat,evs-

pri

Lphci Kubſeri⸗
btis

CATALOGUS SUBSCRIPTTORUM.

Baltbafar Aſter.
Paulus Rotting.
Mauritius Bineardas.
Ludouicus Buſehins.
Ioannes Se beſferni.
Paulus Maier.
Michael Honeſt.
Caſpar Biberſtein M.
Dauid schmatz.
Georgius Hart man.
Iacobus Heinzſebelius.
Antonius Leuber.
Chriftoph. Eſekenbach.
Joannes sabateezki.

1Leonhardus Toldi.

locchimus Beernſprundk.

Pryigericus Paäthbocius.

Georgius Lintei.
Georgius Styr.
Philippus Lang M.
loannes Oſtlingius M.
loannes Tribulius.

Veſperianus Reichardus.

Thomas Leſſut.
Adamus Pinderus.
Andreas Proſchius.
Simon Bartſch.

Adamus Genſelius.

Georgius Steinmulner.
Ioannes ZEklauſ.
Caſparus Nauman.
Balthaſar Henidelinss
loannes Scultetnus.
Bartholomæus Lortinse
Nicolaus Piſcator.
Georgizs Menſſiig.
Baltbaſar Salbertus.
Thomas Meylerus.
lIoannes Nicolaides.
Nicolaus Fiſcher.

ARTICVYLI VISITATORII,
AnnoChriſti MXCII in Electora-

tu & provinciisSuperioriss axXoniæ publicati, & Ju-
dicibus Conſiſtoriorum, Superintendentibus, Miniſtris Ec-
cleſiaraum & Scholarum, nec nonAdminiſtratoribus Bonorum
1 Eccleſiaſticorum, quin & ipfis Patronis & Collatoribus,
ad ſubſcribendum & ſervandum ptopoſiti & de-
ARITICVLVS I.
DE S&AURA COENA.
Pura & vera doctrina noſtrarum Eccleſiarum
de Sacrà Coenaâ.
uòd verba Chriſti: Accipite & comedite, Hoc eft Corpus meume
νPBibite, Hic eft Sangris meus: fimpliciter & ſecundum lite-
ranbiicut ſonant, intelligenda int.
Qusod in SacramentoDuæ res ſint, quæ exhibentur & ſimul
accipiuntur, una Terrena, quæ eſt Panis & Vinum; & una Cæle-
ſtis, quæ eſt Corpus & Sangvis Chiiſti.
II. S
Quòd hæc Unio, Exhibitio & Sumptio fiat bie inferius in ter-
ris, non ſupegiùs in cœlis. L

Uef,

h

iIn

Quòd exhibeatur & accipiatur Verum & naturale corpus
Chrißi, quod in cruce pependit, & Verus acnaturalu ſangyis, qui
ex Chriſti latere fluxit.
Quòd Corpus & Sangvis Chriſti non Fide tantum ſp rituali-
1 ter, quod etiam extra Cœnam fieri poteſt; ſed Cum Pane & Vi-
I. no Oraliter, modo tamen perſcrutabili & ſupernaturali, ilfic
in Cœna accipiantur: idque in pignus & certificationem Re-
ſurrectionis noſtrorum corporum ex mortuis. 1

ARTICVLI VISITLTATORII.
Quòd Oralis perceptio Corporis & Sangvinis Chriſti non
ſolum ſiat à Dignis, verum etiam ab Indignis, qui ſine peœniten-

tia & verà fide accedunt: eventu tamen diverſo. A Dignis

DE PERSONA CHRISTI.̃⸗1 !B
Pura & vera doctrina noſtrarum Eccleſiarum de
hoc Articulo, de PERSONA CHRISII.

N Chriſto ſunt Duæ diſtin ctæ Naturæx, Divina & Humana⸗

enim percipitur ad Salutem Ab Indignis autem ad Jjudicium.

Hæ manent in æternuminconfuſæ & inſeparabiles, (ſeuin-

diviſæ.)
I.
Hæ Duæ naturæ perſonaliter ĩta ſunt invicem unitæ, ut lnus
tantum ſit Chriſtus, & Vna Perſona.
III.
propter hanc Perſonalem unionem rectè dicitur, atque in
ye & veritate ita ſe habet, quòd Deus Homo, & Homo Deus ſit;
quòd Maria Filium Dei genuerit: & quòd Deus nos per Pro-
prium ſuum ſangrinem redemerit.
perhanc Unionem berſonalem, &, quæ eam ſecuta eſt, Ex-

altationem, Chriſtus ſecundum Carnem ad Dexteram Dei collo-

cato eſt, & accepit Omnem poteſtatem in cœlo & in terra, factusq;
eſt varticeps Omnis Divinæ Majeſtatis, Honoris, Potentiæ & Gloriæ.
ARTICVLVS III.
DzE S. BAPIISMO0..
pura & vera dockrina noſtrarum Eccleſiarum de
hoc Articulo S. Baptiſmatis.

I. 4
Qdd rnum tantùm Baptiſma ſit, & una Ablutio, non-⸗
◻ quæ fordes corporis tollere ſolet, ſed quæ nos 4 Pecca-
nis abluit. .

U

.

Uerd

Ven-

urin

diine
en

Or
gasbe
ſe⸗

nes
Eunip,

n

Wen

. in

C

ARTICVLI VISIIATORHI.
— — . — ..
Per Baptiſmum, tanquam lavacrum illud Regenerationis
& Renovationis Spiritus ſancti, ſalvos nos facit Deus: & ope,
ratur in nobis talem Iuſtitiam & Purgationem à peccatis, ut,
qui in eo fœdere & Fiducià usque ad finem perſeverat, non.⸗

pereat ſed habeat vitam æternam.

Omnes, qui in Chriſtum Jeſum baptizati funt, in Mortem
ejus baptizati ſunt, & der Baptiſmum cum ipſo in morte ejus
conſepulti ſunt, & Chriſtuminduerunt.
IV.
Baptiſimus eſt Lavacrum illud Regenerationis, propterea,
quia in eo renaſcimur denuò, & Spiritu Adoptionis obſigna-
mur ex gratia (ſive gratis.) L
VI.
Quicquid de Carne naſiitur, Caro eſt, & Naturdl ſumut
omnes Filii Inæ divinæ: Quia ex ſemine peccaminoſo ſumus
geniti, & in peccatis concipimur omnes.

DE PRLEDESTINATIONE ET ETIERNA PROILIDzNTTLS
DEI.
Pura & vera Doctrina noſtrarum Eccleſiarum de hoc
Articulo.
Quèd Chriſtus pro Omnibus hominilus mortuus ſit, & ceu

Agnus Dei Totius mundi peccata ſuſtulerit.

Qusd DEUS neminem «d Condenmationem condiderit, ſed
vehit, ut êmnechomines ſalvi fiant & ad agnitionem veritatis
pPerveniant; propterea omnibus mandat, ut Filium ſuum Chri-
ſtum in Evangelio audiant, & per bunc auditum Promittit
virtutem & operationem Spiritg S. ad converſionem, & ſalutẽ.
III.
Quèd Mult homines Propriâ culpaà pereant: alii qui Evan-
4 à2 gelium

„
ARTICVYLI VISITATORII.

gelium de Chriſto nolunt audire? alii, qui iterum excidunt gratià,
ſive per Errores contraFundamentum, ſive per Peccata Con-
tra conſcientiam.

Qusdomnes peccatores pœnitentiam agentes in gratiam,
recipiantur, & nemo excludatur, etſi peccata ejus rubeant ut
fſangvis; quandoquidem Dei miſericordia major eſt, quàm
Peccata totius mundi, & Deum Omnium ſuorum operum mi-
ſeretur. .
SEQVITVR FALSA EFT ERRONEA DOCTRINA.
CALVINISTARVM,
IL. DE SACRA COE N A.
1.
uòd ſuprà poſita verba Chrifſti figuratè intelligenda ſint,
Q non ſecunduùm literam, ſicut ſonant.

Qudd in Ceœæna tantùm nada figna ſint, Corpus autem Chri-

ſti täm proculà Pane, quàm ſupremum cœlum à terra.
. III.
uòd Chriſtus ilic præſens ſit tantàm virtute & operatione
ſua, & non Corpere ſuo. Quemadmodum Solſplendere &o-
peratione ſuà in terris præſens & efficax eſt, corpus autem ſo-
lare fuperius in cœlo exiſtit. B
W.
Corpus Chriſti eſſe npicum corpus, quod pane & vino
tantum ſignificetur, & præfiguretur. =

2

5„ . .
uèd ſala Eide, quæ in Cœlum ſe elevet, & non Ore acci-
piatur. .“ .
vv.
Quòd ſoli Digni illud accipiant: indigni autem, qui talem
ſidem, evolantem furſum in cœlos, non habent, nihil præter
FPanem & Vinum accipiant.

FALSA

we
I

Tuunn

d
b
Fm

W; N

we

i

Ukid
m Hn
Autra

81

NO

ARTICVII VISITATORII

FXMLSA ET ERRONEA DOCTRINA
CALVINASTARVM,
bDk PERSONA CHRISTI, OIIE POTIS.
SI M IM

III. & IV. Articulo purioris doctrinæ

TreP ughat.
I

Qo d Deus Homo, & Homo Deus eſt, eſſe fguratam locutio=

nem.
n.
Quòèd Humana Natura cum Divina non in re & veritate,
ſed tantùm Nomine & verbis communionem habeat.
III.
Quòd Deo imposſibile fit, ex Totà omnipotentiâ ſuâ præſta-
re, ut Corpus Chriſti Naturale Zma! & inftantaned in pluribus,
quàm in unico loco, fit.
W.
Quòd Chriſtus ſecundum Humanam Naturam, pe r exalta-
tionem ſuam tantùm Creata dona & Finitam potentiam accepe⸗
rit; Non omnia ſciat aut posfit.

Quòd Chriſtus ſecundum Humanisatem abſens regnet, ſicut
Rex Hiſpaniæ novas Inſulas regit.
VI. . 3 7
Quòd damnabilis Idololatria fit, ſi Fiducia & fides corcfis
in Chriſtum, nen ſolum ſecundum Divinam, ſed etiam ſecun-

dum Humanam iphius Naturam collocetur, & Horor Aorarionis
ad utramque dirigatur.

FALSA ET ERRONEA DOCTRINA CALVINISTA-
RVM DE SACRO BAbPTISMO.
Bapalram ei Erternum lavacrumA quæ. per quod interna
quædam ablutio à peccatis tantum ſignificetux.
Baptiſinum non operari, neque conferre Re generationem,
a z Fidem,

ARTICVLI VISTTATORI.
Fidem, Gratiam Dei, & Salutem, ſed antùmz ſenifcar & obſigna-
ge iſta.

Non omnes, qui aquâ baptizantur, conſequi eo ipſo Gra-

ciam Chriſti, aut donum Fidei, ſed tantùm Eleltos.
Regenerationem non fieri in vel cum Baptiſmno: ſed poſta⸗
demum creſcente ætate, imò & multis in Senectute demum
contingere.
Salutem non dependere à Baptiſino; atque ideò Baptiſinum
In caſu neceſſitatis non permittendum eſſe in Eccleſia, ſed in-
defectu Ordinarii miniſtrikccleſiæ, permittendum eſſe, utin-
fans ſine Baptiſino moriatur.
Chriſtianorum infantes jam ante Baptiſmum eſſe Saubtos,
ab utero matris, imò adhuc in utero materno conſtitutos, eſſe in⸗
Fœdere Witæ æternæ: cæteroqui Sacrum Baptiſina ipſis con-
ferri non poſſe.

FALSA ET ERRONEA DOCGTRINA CALVINISTLA

RVM, DE PREDESTINATIONE ET PRO-
VIDENTIA DEI.
14

Chadum non pro Omnibus hominibus, ſed pro ſolis Elelctu
Wmortuum eſſe. II.

Deum Potiſimam partem hominum ad Dammationbém ater-
nam creâſſe, & nolle, ut potisſima pars convertatur & vivat.
III.
Electos & Regenitos non poſſe Fidem & Spiritum Sanctum
amittere, aut damnari, quamvis omnis generis grandia pecca-
ta & flagitia committant.
Eos verò, qui Electi non ſunt, zoſariò damnari, nec poſſe
pervenire ad ſalutem, etiamſi millies baptizarentur, & quoti-
dis ad Euchariſtiam accederent, præterea vitam tàm ſanctè
atque inculpatè ducerent, quantum unquam fieri poteſt.
. Index Mate-

c⸗
uns

N
Natr
Ror
tiena

E

olc⸗
ld

(Gechi

Rhe

lh

ptien
Nu
us

Ds⸗

n/,
Us
hi
N

iae

Miahe
UDee

DEus quid fit

TINDEX MATERIARUM

SECIINDIM LOCOS

DOCTRIN.
I. DE NORMADOCTRINE.

Scripturaacra eſt Unica Nor-
ma judicandorum Dogma-
tum
De Patrum & aliorum docto-
Rorum ſcriptis quid ſen-

tiendum 543. 604
Quæ Symbola & Scriptasym-

bolica noſtræ Eccleſiæ am-
plectantur d. l.
Catechismus eſt Laicorum-

Biblia; 33. 377. ſeq. 383

II. DEDEO.
Habet hunc articulum
Auguſtana Conſeſſio,
Art. I. fol. II.
Wpologia fol. 5y.
Articulismalcaldici, fol. 277.
Dkus, Unus in eſſentia, & Tri-
nus in Perſonis. II. 12.
277. 339. 467. ſeq.
467. ſeq.388
Perſona, quid ſignificet? II
Deum habere, quid ſit? 339.388
DEus Ilpſe in credentibus

habitat, non tantum ipſius

Dona 660
Dii alieni, in Papatu 390
Dii alieni, apud Gentiles 392
HII. DE CHRISTO, ES PER-
SONA ET OFFICIO.

Auguſtana Confiſio, ant. 2.folba.
272

P. 543.6 04 Apologia fol. 62.

Artieuli Smalcald. fol. 277.
Catecbismus Minor fol-gi. Major.
77 9
Epitome ſol. y76.
Solida Declaratio, 725.
Duæ ſunt in Chriſto Naturæ,
perſonaliter unitæ, fol. II. 122.
277. 351. 470. 725. 793
Utraque natura retinet Suas
Proprietates 576.725 813.736

Naturarum ſumma eſt Com-

munio 576. 72⁸
Myſterium iſtius Unionis &
Communicationis maxi-

mum 732
Deus eſtHomo, & HomoDeus
577
Maria MaterDei. 578.730

Verè Filius Dei pro nobis paſ-
ſus eſt, ſed/ſecundum Carnem
70. 729
Non Nudus homo paſſus eſt:,
nec Sola Humanitas 5779 729
Gradus Comunicationis Idi-

omatum 33³½
Primus gradus 333
Secundus gradus 736
Tertius gradus 738

Chriſtus

— —

INDEX I.

Chriſtus ſecundum Camem De Beneficiis Filii Dei 12.470

verè exaltatus 579. 731
Status Exinanitionis & Exal-
tationis 579. 731
Chriſtus etiam at Homo O-
mnia novit, 580.825. 743. O-
mnia poteſt, d. . 744. Omni-
bus creaturis præſens eſt
744
Caro Chriſti wificz 744
Tria firmiſſima argumenta“,
quòd iſta Majeſtas Carni
Chriſti acceſſerit 7.138
Quando Caro Chriſti Maje-
ſtatem illam acceperit? 628
Communicatio Majeſtatis
quomod ſit facta?738.800
Cur vocetur KRealis Commui-
nicatio? 740

Corpus Chriſti tribus modis
alicubi eſſe poteſt 717
Lutherus de Omnipræſentia
Carnis Chriſti 745 ſeq. 576.

dum Utramque Naturam

Chriſtus non tantùm proOri-
ginali, ſed& pro Actualibus
ſatisfacit 12.27
De Majeſtate Qarnis

7

bentur capita ſequentia:
I. QuòdsSacræ literæ, & Patres
in hac doctrina utantur
Vverbis: Communitattonis; Do-
nationis, Exaltationis R.⸗
797. c
2. Chriſtum Maj eſtatem illam
in tempore, non ſecun-

dum Dwinitatem, ſed ſe-

cundum Carnem accepiſle
800

584; 3. Et Scripturam & Patres

Errores & falſa dogmata de-
Perſona Chriſti, & Natura-
rum ac Idiomatum Com-
748 4. Quòôd Scriptura & Patres
non tantuùm dona Creata &
finita, ſed Majestatem, guzx
Dei prepria e&εẽ Carni Chri-

municatione

Allœofis Cingliana 734
Dicti Matth. 18. Data est mihi
omnis potrstas, &c. Ariana
583
Depravwatio loci Act. z. Opor-

cclum acti

depravatio

tet Chbristum

Vere 723.692
Origo controverſiæ de P erſo-
na Chriſti 7²⁵

loqui per vocabula Abſtra-
Ca de lpfa Humanitate,
quæ omnia acceperit So5

ſti tribuant Ziz
5. Quod Chriſtus unam ean-

Chriſtus Unicus Mediator z2i.
.R 202.
Chriſtus luſtitia noſtra ſecun-

557.666

Chriſti, in Appendice ha-

demque Mjeſtatem divi-
nam, aliter ut Dem, aliter
ut Homo habeat 8r5

—,
ſſer
nacia

WNS

K. .
(o

Eelkat

mixti
Dne
ture

o⸗e

iceps

opt

E
N

ſt
C.
d
O
lea

N.

lie

LOCORUM DOCTRINE.

— ——

6. Quëd Deitas nunc Ma-
jeſtatem, potentiam & ef-
ficaciam ſuam exerat, in,
cum & per Humanitatem⸗
7. Quod communicatio Ma-

Auguſtana Corf⸗Rio, art. y.
fol, SF.
Apologia, fol. 197. GRz. 6.1.

Deus non eſt Peccati Cauſa⸗

ſed Diabolus & Voluntas
hominis 621. 613

jeſtatis dyvinæ, ſine per. DE PECCATO ORIGINIS.

mixtione, abolitione vel

Aunguſtana Confeſio, art. 2. fel.

abnegatione Humanæ na- M 12
turæ, etiam in gloria fiat? Apologia, fol. .
8. Quod Humana natura par- Articuli Smahald. fol. 290.
ticeps ſit d'vinæ Majeſtatis, Epitome, fol. 4).
propter Unionem, & pro Declaratio, fol. 6l.
modoUnionis Hypoſtaticæ Doctrina de Peccato Originis
923³ 58
9. Quôd totus Chriſtus, Deus Omnes homines in Peccatis
& Homo, Ubique præſens naſci 12. 290
ſit 825 Quid ſit Peccatum Originis
10. Quéd Chriſtus quæren- 12. 53. 54 5
dusibi ſit, quò nos in & Vetus definitio 57
cum Verbo ſuo remittit & Definitio Auguſtini 57

deducit 87:6
De Deſcenſu Chriſti ad
Iuferos.
Fpitome, fol. y5z.

Solida Declaratio, 749.
Tota Perſona ad Inferos de-
ſcendit

ad Inferos effecerit 587

De hoc articulo non diſpu-
tandum 749
IV. DE PECCATO.
De Cauſa Peccati,

d. 1.
Quid Chriſtus ſuo deſcenſu

Definitio Thomæ, Bonaven-
turæ, Hugonis 58
Peccatum Originis admodum
horribile Peccatum oén
Juſtitia Originis ſeu Imago
Dei in homine quid fuerit
56
An Peccatum Originis ma-
neat poſt Baptismum
Concupiſcentia ſitne Pœna
an Peccatum 59
Concupiſcentia non eſt quid-
dam õ 60
Pœna Peccati Originis 61.614.
Fructus PeccatiOriginis 200
b Falſa

INDEX I.

—

Palſa dogmata ex Ignorantia
Peccati Originis enata 54
290.548.615
Peccatum Originis non eſt
quiddam per ſe ſubfiſtens
Non eſt ipſa Hominis Sub-
ſtantia, &c. 618
Cur neceſſario retineatur di-
ſcrimen inter Subſtantiam
hominis, & inter Peccatum
Originis 546.612
Cur à Luthero vocetur Leeca.
tum Naturkg

549. 613

Medium Converſionis, Ver-
bum prædicatum 551.627
Quomodò deceat ſe gerere⸗
erga Media Converſionis

555. 651
Duæ Efficientes cauſæ Con-
verſionis d. I.

Hominis voluntas quomodo
purò paſſyè ſe habeat d. I. 6
Quomodo Homo ſit Lapis aut
Truncus
De dicto, Deus trabit, ſed volen-

1Y 554.650

Equivocatio vocabuli Natu- HominisRenati voluntas non

74 549⁰. 624

Peccatum Originis eſſe Acci- Perpetua lucta Carnis & Spi-

dens, & quale ſit 552.614
V. DE LIBERO ARBITRIO.
duguſtana Confeſio, art. 15.
fol.z
Apolegia, fol. g.
Artitulismalcald. fol.gyo.
Epitome, fol. 5.
Solida Aeclaratio, fol. 6az.
Quadruplex Status Homlnis
5I
Homo poſt Lapſum habet ali-
quod Liberum Arbitrium
in rebus Rationi ſubjeéctis
17. 634. 66 8. 635
In Spiritualibus nullum 77.

195.196.637
Fundamenta hujus ſententiæ

5F51. 631

Converſio hominis merum o

pus Spiritus ſancti Vrcz portet

eſt otioſa 643

ritus in renatis 646. 650
VI. DE LEGE.
Ahpoleg. Confeſſ'de Impletione
Artituliömalcald. de Lege, fol.

291. 564
Epitome, de diſerimine Legis

& Evangelii, fol. 56zg.
de Tertio uſu Legis: fol. 666
Sslida declaratio 654.
Univerſa Scriptura in Legem
& Promiſſiones diſtribuen-
da B 6. 90
Lex & Evangelium ſemper-⸗
docenda 676.68 4
Lex quid ſit propriè 677

Cur ſit à Deo data 291.56 6.694

Ejus proprium officium d.1.
Legem in nobis inchoari o⸗
O 4ℳ
84
Lex

651. 633

Een
opote,

llien

de

tn
oteſt

ne

W
Merin

tt

uili

Unhn

Uurtas

([te
Kecl

i
44.
lyi
VI

ii

M

yan

ber
or
ir⸗

yan
ſt̃
W

—

Lex etiam apud renatos ur-
genda
Non poteſt fieri ſine Fide 84
Obedientia noſtra imperfe-
Ca eſt 86. 68

Quomodò Deo placeat 86.658
Quo ſenſu Paulus dicat. Jutto
686 Juftißicare in hac doctrina⸗

non est lex poſita

Quomodo Lex per fidem ſta-

biliatur 8. 91
Diſcrimen operum Legis &

fructuum Spiritus 568 689

LOCORUM D0

564.676.68 4

CTRIN.

Augaſtana Confeſio, artiétz.
fol. D. artic. G. fol, 13. &
art. 10. fol. Yg.
Apologia, fol. G2.
Articuli Smalcald. fol. 307.
Bpitome, fol. y6.
Solida declaratio, fol. G&.

quid ſignificet 76

Duo modi Juſtificationis à

Pontificiis traditi A. Conf.
artic. IV. pag.zIV. 113

Phariſaicæ opiniones de Lege Verus modus Juſtificationis

63. ſeq.
3 9.38.

ſe

Expoſitio Decalogi

Secundi 399. Tertii 406.
Quarti 413. Quinti 429. Sex-

ti 434. Septimi 4 8. Octavi

446. Noni & Decimi 4 4.
Epilogus Decalogi 395.4 59
VII. DE EVANGELO.
Articuli gmalcald. fol. 13.
Pyitome, fol. 3o1.
Solida declaratio 546. 676.6544
Evangelium à Lege diſcer-
nendum 564.676
Vox Epvangelii dupliciter u
ſurpatur d. 1.

Quid propriè ſit Evangelium
Z 301. 564
Evangelium declarat, & illu-
d. I. Tria ad Juſtificationem requi-
IHX,. DE TUSTIFICATIONE. d. .

ſtrat Legem

Juſtificatio eſt ex fide propter
Enarratio Primi Præceptiin⸗
Catechismo Majori fol. 388.

556

Chriſtum iz. ibi citt.
Quòd ſolaFides juſtificet6. 1zt
Quomodò Fides dicatur j/ufti-
ficare 654. 662
Neceſſitas hujus doctrinæ 55
Fides in hac doctrina quid ſi-
gnificet 19.70.653.669
Quomodò Fides contingat 73
De particula SOLA, & de Ex-
luſi vis 75. 587.6 52
Omnis noſtra Juſtitia extra-.
nos quærenda 663
Tria objecta Fidei juſtifican-
tis 70

Non per aliud ſalvamur quàm

Ad Juſtificationem non perti-

juſtificamur 663

nent omnia, quæ ad Con-
verſionem 657

runtur

b 2 Fide=

INDEX I.

Fides eſt cultus Dei A. C. a. IV. Reſponſio ad argumentabon-

VI. tificiorum 66
Fides & Spes quomodò diffe
rant 114 =èÿMD
Salvamur per Miſericordiam Acd dicta . Scripturz.
17 Luc. 7. Remittuntur ei pecca-
Juſtitia Rationis eſt præſtanda ta multa, quia dilexit mul-
661 tum.
Iuſtitia Rationis ſeu legis non 1. Cor. 33 Si omnem fidem ha-
juſtificat 67 beam, &c.
Diſcrimen idei & Juſtitiæ Le- Ibid. Major harum Charitas.
gis 71 Col.. Charitas vinculum per-
Pontificii docent tantùm Ju- fecétionis.
ſtitiam Legis 63. 65 1. Petr. 4. Delicta operit chari-
Dilectio Fidem neceſſariò ſe- tas.
quitur 86. 558.661 Jacob 1. Ex operibus juſtifica

Dile ctio non juſtificat 88 tur homo.
Juſtitia Inchoata non juſtif- Luc. 2. Remittite, &c. Eſ. 58.
cat 90 6,8 Frange eſurienti, &ce.
Chriſtus eſt noſtra Juſtitia ſe- Matth. 5. Beati miſericor-
cundum Utramque natu- des, & c.
ram 357. 664 Dan. 4. Redime peccata tua-
De vocabulo Regenerationis elecmoſynis
Viviſicationis SF8. 585 Tob 4. Eleemoſyna à pecca-
De Gratia non dubitandũ 558 to hlberat.
De dicto Chriſti: Cum feceri- Luc. II. Date eleemoſynam⸗
tis omnia, &C. 117 &c.
Varii errores pugnantes cum Vita æterna vocatur Merces.
articulo de Juſtitia Fidei Rom. 2. Reddet unicu que e-
B 559.666 ¼ cundum opera.
Doctrinabontifciorum quàm Rom. 10. Ore fit confesſio ad
pernicioſa 63.64 ſalutem. .
Commentum de Merito Con- 2. Petr. I. Firmam facite voca-
grui & Condigni 4. 114 tionem veſtram.
De acta Elicito Dilectionis 68 Vid Iadicem Locorum cripturt.
Commentum de Fide Forma- INX. DE BONIS OPERIBUS.
LX 32 Augu-

—

Curſin
m

Mnd

Pona
Cor

N
Cur

ee⸗

etcs

ſe

Augustena Canfetfio, art. 6.

fol. 13. & art. 20. fol. 15. &

Apologia, fol. G.
Articuli Smaleald, ſol igz.
Epitome, fol. y60.
Solida declaratio, fol. 667.
Bona opera ſunt facienda 13.
19. 60.86.307.
342.560.660
Quæ ſint Bona Opera 126. 661
Cur ſint Neceſſaria ij.18.88,670
Quomodò fiant Bona Opera
Quomodò Deo placeant d. I.
Bona Opera ſequuntur fidem
21.83.307.55 8.551.658.667
Bona Opera ſunt meritoria-
Corporalium præmiorum

121.700
Cur hæc præmia ſæpè diffe-
rantur. ib.
Cur eis ſit annexa Promiſſio
III
De operibus non- renatorum
* 668

Bona opera non juſtificant,
nec actum Juſtificationis
ingrediuntur 13. 19 88. 91.

LOCORUM DOCTRINE.

— ——

Semper. hæſit in mundo 98
Bona opera à renatis fiunt ex
debito, non tamen coactè
562. 670
Non eſt dicendum: Bona-
opera ſunt neceſſaria ad ſa-
lutem 563. 672
Non eſt dicendum: Bona o-
pera ſunt noxia ad ſalutem
563. 675
Fides & falus non conſerva:
tur per Bona opera, ſed per
Spiritum ſanctum 563 675
Mala opera & Peccata contra
conſcientiam, Fidem & Spi-
ritum ſanctum excutiunt⸗
300. 563.64 . 673

X. DE ECCLESIA.
Anguſtæna Confeſſio, art. 7. &£
&fel. 13.
Apologia fol. 124.
Articuli Sm alcaldici, fol. 307.
Una ſancta Eccleſia ſemper⸗
manſura 13
Eccleſia quid ſit 13. 24. 307
Notæ veræ Eccleſiæz. d. lI. 182
Ad Unitatem Eccleſiæ quæ
requirantur 13. 131r

197. 561. 672 Vera membra Eccleſiæ ſunt⸗

EncomiaBonorum operum

in Scriptura quomodo fint
inteligenda 108. 121.6 8

Opinio de uſtitia operum
quàm ſit pernicioſa 77. 157.
675

Sancti 1. 126 307
Eccleſiæ Sanctitasin quibus
conſifttar d. I. 129
Quid fit Sanctorum Commu-
nio 126. 182

INDEN I.

Quid ſit Eccleſia Catholica⸗
Nn.. 126
Eccleſiæ admixti mali 1.127
Eccleſia non eſt Monarchia-
Externa 129. 39
Pontifici non ſumt EFccleſia-
13.286. 307
Papa non eſt Caput Eccleſiæ

Diſciplina Eccleſiæ apud nos
honeſtior eſt quàm apud
Pontificios 190. 191
XI. DE MINISTERIO
EVANGELII.

Auguſtana Confeſſio, artit. .
fol. 13. F. C. 764.
Miniſterium ad Fidem conſe-

quendam neceſſs⸗rium 13

Spiritus ſanctus per Miniſte-
rium efficax dl.l.
Deus non largitur Spiritum&
Gratiam, niſi per Verbum
395. 303.30 .64 4.655,554
Miniſterium Evangelii non-
eſt Sacerdotium, ſimile Le-
vitico 197.74. 305
Officium Concionatorum &
Parochorum 334. 372
Miniſtris Verbi qui honos
debeatur 3/2. 426
Etiam mali poſſunt admini-
ſtrare Sacramenta 13

XII. De Sacramentis.

Apologia 9 fol. 16. 227. 140.
Articuli Smalcald. fol. 292.
Catechiſ. yi.

ceſſaria Eccleſi? 500. 507
Pertinet ad Tertium articu-
lum 240.477
Sacramenta quid fint 178.217
Quæ requirantur ad Sacra-
mentum 34
De Numero Sacramentorum
178. ſeq.
Cur ſint inſtituta 15.225
Idem Effectus Sacramento-
rum & Verbi 178
Sacramenta requirunt Fidem
15.178
Non conferuut gratiam ex O-
pere Operato 15 180.226.227
Sacramentum à½ Sacrificio ut
differat 228

De Sacrificiis.
Sacrificium quid 228
Species Sacrificii d. I.

e d. I.
Sacrificium Propitiatorium

— 229

Sacrificia àovaussine in Lege

230

Angustana Confefio, artic. 13.
c21
F 96⁄½.

Sacrificia è VρπιChriſtia-
norum 230. ſeq.
Opinio

Docéctrina de Sacramentis ne-

Sacrificia Propitiatoria in Le-

reverà unicum d. 1.
Chriſtus factus pro nobis

H

g

1
41

s

17

9
3

.
Ue

LOCORUM DOCTRINE.

Opinio de Meritis Sacrificio- XIV. DE POENITENTIA.
rum damnatur inscriptura Auguſtana Confesſio, artic. I2.
231 ſol. Iy.
Significatio Jugis ſacrißcii Le- Apologia, ſol. 0. S.

vitici 2 3 Articuli Smalcald. fol. 292.
Juge Sacrificium apud nos Epuome, in loco de Lege &
manet 235 Evangelio 5év?.
JugeSacrificiumin N. T. quod- Solida declaratio, fol. GgS.
nam ſit 229 Pœnitentiæ vocabulum duo-
Quid patres de Sacrificĩo ſen- bus modis accipitur 678
ſerint 240 Partes Pœnitentiæ duæ 15.140.
m uſu SacramentiChriſtiano- 292
rum, ſemper accedit Sacri. Demonſtratio iſtarum par-
fcium 240 ſeq. tium 147. ſeq⸗
XIII. DE BAPIISMO. Contritio, quid ſit, & quomo⸗
Augustann Confeſſio, art. g fol. dò fiat. 145. 292
14. 22. Fides quòd ſit neceſſaria pars
Apologia, fol. i6. Pœnitentiæz 145.751. 292.

Articuli Salcald fol. 301. bPœnitentia omnes indigent⸗-
Catechismus Minor, fol q6z. 298
Catechiſmus Major oz. Lapſi poſt Baptismum recipi-
1 ½

Baptismus quid ſit 30r.362 250 endi funt
Baptismus eſt neceſſarius ad Peœnitentia debet eſſe quoti-
ſalutem 14.136 diana 299 300

Quàm abundanter nos Deus
Ejus ſignificatto 363. 519 deRemisſione peccatorum
Quibus proſit Baptismus 513 certos reddat 299
Baptismi uſus in omni vita- Pœnitentiaincipit à concione

Effectus Baptismi 362. 511.

515. 52; Legis 29292
Infantes eſſe baptizandos 14. An Evangelium ſit Concio
. 1136.301. Poœnitentiæ 564.676
Baptismi profanatio in Papa- Pœnitentia debet bonos fru-
iu4 786.788.,308 Ctus parere yjy6
Sanctitas infantum ante Ba- Pœnitentiæ Deſcriptiones in-
ptismum relicitur 285,755 fſufficientes 158

ſeq. IFoin & pernicioſa doctrina-

ι
„

INDEX 1.

— 5
Pontificiorum de Pœniten- blicæ pœnitentixæ reliquum

tia 140.29 2 eſt f2. 175
Orngo anni Jubilæi 297 Quomodò Patres eo utantur
De Confeſſione & Satisacliones Canom 175
Abluti Satisfactiones Canonicæ non
blolutlone. ſunt neceſſariæ jure divino
Auguſtana Confeſſio, artic. 1. Commentabontificia desatis-
fol. ij. fol. 25. factionibus 162. 164
Apologia, fol. 135. 1/9. Confutatio impudentiæ Pon-
Artieuli Sma! lcald. f. 3ny. tiſciæ 164
Sc at. Penn 2or. 64 F. Objectio quòdpœna adœni-
Confeſſio biolutio Frwva- Tentiam ſit neceſſaria 7
ta erinende ſi nt i§. 28. 38. Reſponſio ad objectionem
195. 303. 70 8 iſtam d. lI.
Confeſſio coram Deo, Proxzi- Quomodò Deus in Sanctis
mo, & Miniſtro 160 eccata puniat d 1. 171
Confeſſo coram Miniſtro Alictionum plures fines d.l.
duo comprehendit 364 173

Formæ Confesſionis 365 De dicto Pauli: Si judicare-
Enumeratio Omnium delicto. mus nos ipſos, &c. 174

rum non eſt neceſſaria, ne- .
que posſibilis 15.28. 138.139 — De Excommunica-
tione.

159.30 3.
Pot teſtate Clavium etiam ab- Aritcul Snalcalt. fzoj.

ſcondita peccata remittun- Exc ommunicatio duplex, Ma-

tur 139 30 3 & Minor 305
Quid ſit Solvere & Ligare 177 MY eſt pœna civilis, non
Forma Abſolutionis 365 pertinens ad miniſtros Ec-
Abſolutio maximi facienda- cleſiæ d.l.

28,138.383.168 Minork xcommunicatio quid

Abſolutioni firmiter afſen- ſit d. I.
tiendum 151 XV. DE COFNA DOMINI.
Abſolutio Sacramentum Pœ Auguttana Cenfeſſio, artic. 10.
nitentiæ 146. „ fol. 14.
De Satisfactione. Apelogia, fol 1365.
Satisfactio nomen ex ritu bu. Artuul Smalxald. fol. 3o2.
Catecbiſ-

= —

N

n.
AtB.

„0

LOCORUM DOCTRINX.

=- —–

Catechismus Minor, fol. 367.
Catechismus Major, fol. 357â.
527.
Epitome fol. éy.
Solida Declaratio, fol. 6ot.

Ccna Domini, quid ſit 376.523

De Verà Præſentià Corporis

& Sanguinis Chriſti in Cœna

14.136.302.33.523.
569 691
Præſentia Chriſti in Cœna fit⸗

ContemtusSacramenti 337. 532
A Communione qui ſint ar-
cendi 5333. 574
De Utraque Specie 21. 209. 302
Quomodò mutilationem
Cenz conentur defende-
re bontificii 20 ⁹
Rejicitur Transſubſtantiatio

L 574
Procesſio cur apud nos omit-
tatur 21

. 1 . .⸗ „ò „
ſecundum proprietatem- Adoratio Panis & Vini in Sa-

Dextræ DElI 3.707
Manducatio Carnis Chriſti
duplex 709

De Orali manducatione 572
Manducatio in Cœna eſt ſu-

pernaturalis 576
Etiam Indignos manducare
Corpus Chriſti 572. 573.
708. ſeq.

De vocabulo: Spiritualiter 719
Cœna Domini utendum ſæ-
Pius 263. 37.377 531.
ſeq.
Cur ſit inſtituta, & quid ſit⸗
meminiſſe Chriſti 25.241
De Salutari Uſu Cœnæ 369. 526
De Præparatione & Digna
ſumtione 369.529
Dignitas convivarum Cœnæ
omini, qua in re conſiſtat
— 573. 711
Qui vocentur Indigni 536.711
Unum tantûm genus Indi-
gnorum 573. 724

cramento damnatur 575. 724
Damnatur Capernaitica man-
ducatio 576
Status controverſiæ inter Nos
& Sacramentarios 569.692
Sacramentariorum Errores de
CœnaDomini 12.569.594.
693.721
Sacramentarii duplices 57o
Fundamenta quibus Eccleſia
contra Sacramentarios ni-
titur 571. 721
Unicum fundamentum veræ
de Cœna Domini ſenten-
tiæ, Verbalnſtitutionis 703.
ſeq.

Lutheri conſtans ſententia⸗

699
Formula Concordiæ, Witte-
bergæ anno 36. conſcripta⸗
695
De particulis IN, CUM, SUB,
De dicto Pauli: Panis quem
frangimus, &c. 708
C De

nem Sacramenti extra aſum,
S&c. quomodò eam Sacra-
mentarii depravent 75
De Conſecratione 575.712.
Recitatio Verborum Cœnæ
cur non ſit intermittenda

7¹²

De Miſſa.
Auguſtana Confeſſio, fol. 25.
Apologia fol. 224.
Articuli Smalcald. fol. 279.
Formul. Concordiæ, fol. 75.
771
Miſſa apud nos retinetur 25.
224
Quibus Ceremoniis admini-
ſtretur 24.,224 1
Miſſæ Privatæ abrogatzæ, &

cur d. I. 279
Miſſas in Papatu quid auxerit
24
De Vocabulo Miſſæ 222

Aarsoνρ¹ú quid ſignificet 243
Miſſam undè derivent Ponti-
ficii 244
Quantum Misſis tribuerint:

Pontificii 239

Miſſa non eſt Sacrificium 228.

—, 574
Locus Malachiæ ad Miſſam-
malè detortus 232.237 ſeq.
Locus ex Ebr.. 237

INDEX I.

—.—

De De Regala: Wii bahet ratio-Miſſa Pontiſcia peperit r.

Miſia non poteſt applicari

Purgatorium 279
2. Apparitiones animarum
d. I.
z. Peregrinationes 281. 282
4. Fraternitates 283
F. Reliquias ſanctorumdh.l.
6. Indulgentias d. I.
XVI. DE PRFDESTI-
NATIONE.
Epitome, fol. †8S2.

Solida Declaratio, 797. 795.

Doctrina de prædeſtinatione

utilis & neceſſaria 759
Diſerimen inter Præſcientiam

8& Prædeſtinationem d. I.

588.760.
Ptæſcientia DEl non eſt cauſa

Mali, nec cauſa Peccati
588. 759

rædeſtinatio eſt cauſa Salutis
eiae d. E.
Tantum ad Bonos & dilectos
filios Dei pertinet d I.

Tantùúm in Verbo DEl quæ-
d. I. 762

rengga
Doctrina de Prædeſtinatione

complectitur octo capita-

771
Quomodò reveletur nobis E-
lectio Dei d. I. 775
Liber Vitæ, Chriſtus 588
Chriſtus omnes ad ſe vocat.

Electionis cauſa non eſt in⸗
defunctis 245.720. „ nobis 521

Quomodò

LOCORUM DOYTRINX.

— — — —
Quomodèòè & undè agnoſcti wpologia fol. zos.
posſit, Qui ſint Electi 76; Ariculi Smalcaldici, fol. 264.
Quæz revelata non ſunt, ne- M emoria Sanctorum cur pro-
ſcrutemur 772 ponenda 111
Falſa & erronea dogmata de Triplex honor Sanctorum
Prædeſtinatione Sol probatur ool
Pernicioſæ cogitationes de- Sancti non invocandi zr. 284
Prædeſtinatione 589 764 Pro Invocatione Sanctorum
Salutaris uſus doctrinæ de- argumenta Pontificia z01
Prædeſtinatione 260. ſeq. Sancti an orent pro Eccleſia-
Quæ ſit cauſa Damnationis d. I.
multorum 77 Pontificii ex Sanctis etiam
Deus non fecit Vaſa iræz d.l.] Propitiatores faciunt 202
Quomodò Deus dicatur In- InbpPropitiatore quæ requiran-
durare 779 tur 202
De dicto, Job. 6. Nemo venit Quomodò ſingulisSanétis in
ad me, niſi pater traxerit eum Papatu ſingulas Procura-
777 tiones asſignâàrint 205. 390

XVII. DE INVOCA- Cultus Imaginum 205
TIONE. XIIX.
Invocatio quotidiana non in- . .. ..
termittenda 405 De Adiaphoris, Ritibus
Querenuiantur&cxukitent humanis & Traditio-
ad Orationem 48. ſeq.
Invocationis Efficacia 487 lubdus.
Oratio Dominica 386 1 Auguſtana Confeſio, E.1 fol
Ejus Expoſitio 554 16. & ſol. 31.
Enarratio Petitionum in Ca,. Apologia, fol. 15.
techismo Majori. Primæ, Articuli Smalcald. gey.
488. Secundæ, 400. Tertiy, Epitome, fol. S&̈.
493. Quartæ, 496. Quintæ, Solida declaratio 7t.
Sextæ, 5Oo. Septimæ, 50o2. Ritus Eccleſiaſtici non ſunt;

De Cultu Sanctorum. cultus divinus, nec pars

. cultus 585.75
duguſtana Confeſio, artic, 21. Ritus qui& quomod ſervan-
ſol. 21. di 16. 31.183. 190

C 2 Ceremo⸗-

INDEX I.

⸗ —
õ

Ceremoniis cur ſit opus 26. pr.

185.187
Quæ ſint vera Adiaphora-,
quæ non ſint 754

Traditiones non faciunt ad
Juſtitiam coram Deo 16.31.
183.308

Autores Traditionum quo-

modò peccent 4²
Eccleſiæ licet mutare Cere-
monias
Tempore Perſecutionis hoſti-
bus Evangelii in Adiapho-
ris non eſt cedendum 586.
753
Similitudo Rituum Humano-
rum non eſt neceſſaria ad
Unitatem Eccleſiæ II. 31. z1
Species Sapientiæ in Huma-

nis Ritibus fallit ommes.

187
Perſuaſio de Traditionibus
quæ incommoda pepererit
. 30.188

Qatenus liceat Epiſcopis

Traditiones condere 265

De die Dominico & Feſtis 43.

132, ſeg.
DeDisſimilitudine in celebra-
tione Paſchatis 44,132

De Diſcrimine Ci-
borum.
Auguſtana Confeſſto, fol. 2g.
Traditio de Diſcrimine Cibo-
rum, Verbo Dei contraria
30

Vera Mortificatio Carnisin⸗
quibus conſiſtat 32.191

XIX. DE MAGISTRATUO

ET'REBUS POLITICIS.

Auguſtana Confeſſio, artic. 16.

Ffal. 16.
Apologia, ſol. Ig2.

Catechismus Minor. 342. 37 .

Mäajor gal. 497. in enan-
ratione Decalogi, & in=
quarta petitione, &cc.
Magiſtratum gerere licet 16.
192
Magiſtratus officium 373

Diſcrimen RegniChriſti & Re-

gnorum civilium 192
Evangelium non abolet Poli-
tias d. L.

Obedientia Magiſtratui debi-

ta 373.423.
Quandò non ſit parendum 1

Pro Magiſtratihus orandum

& quarè 497
An liceat Chriſtianis tenere-
proprium 16.19 4 438
An liceat jurare 16.403
Devindi ta privata &publica
Anabaptiſtarum deliria 594.
296
XX. DE CONIUGIO

SACERDOTUM.
Augustana Confeſſo, fol. z4fe.
Apalagia, fol. 212.
Articuli Smalcalditi, fol. zoé.

—
ne.
un
Pkona
eſt

uumnd!

ſorm
ext⸗
per
dn
Penic⸗
de
Dicten
Ve

n

LOCORUM DOCTRHNE.

Conjugium habet manda-XXII. DE VOTIS MONA-
tum Dei 24.15 CHORUM.
Eſt honorandum 436 Augustana Conſesſio, fol.34
Non eſt immundicies 217. 2181 Apologia, fol. 249.
Etiam Sacerdotibus conceſ Articuli Smalcala. 25395;:
ſum 1.213. ſeq. Votorum Monaſticorum ori-
Sex rationes, cur Lex de Per- 20 34
petuo cælibatu Sacerdo- Quantum Votis ſuis tribue-
tum fit improbanda zr3. rint Monachi 34.35
pericula & ſcandala ex lege Vota Monaſtica eſſe ĩmpia &
de Cælibatu orta 221 irrita 36
Dictum Pauli: Mulier ſalva- Monaſteria quid olim fuerint
tar per filiorum generati- 34
nem u7. ſeq. Quomodò degenerarint 249
Virginitas cur in Scriptura- Impudens jactatio de Perfe-
laudetur 29 Kione ſtatus Monaſtici 34.
Argumenta Pontificiorum & 2
eorum refutatio 27 Qux fit vera Perfectio Chri-
XXI. DE FlNE MUNDI ETI ſtianorum 37. 256

ENTREMO IUDICIO. De dicto: Qui reliquerit do-
Auguſtana Confeſio, Artie. i7. mum, &.:.
fel z. De loco Matth. 19. Si vis ber=
pologia, fol. 12). felctus eſſe, &c. 2)58
Chriſtus rediturus ad Juch- De zeis Nazarzorum, an-

cium 7 cum iis congruant vota⸗-
Salvabit pios, & impios con- Monaſtica 260
demnabit 1995 De Rechabitis 2651Z
Impiis pœnarum finis non fu- De viduis, r. Tim. 5. 261. ſeq.
turus d. . De Cœnobiis & Collegiis 285

INDEX I. ScraaNr.

—.— — — —— —-

SETIARIILHERETILD
ET ALII FANATICI, QVORUM
IN LIBRO CONCORDIAE NOMINA- .⸗

TIMFFT MENTIO, EORUMQVE ERRO- N
RES RECITANTUR ET WGO
DAMNANTUR. H
Anabaptiſtæ, fol 13. 14. 1. 74.] 11. 644. 617. 618.623. 648 D
337. 51I2. 5I8. Errores Ana- Marci lon “
baptiſtarum in ſpecie reci- Minoritæ 300 1
tati 593. & ſeqq. 785. & ſeq. Ae 30;3
Anti Trinitarii novi 596.789 Neſtorius 580. 581. 72= 8
Ariani I1. 581.583 Novatiani 15 ’
Ariani novi 596.788 Pelagiani 12118. 195. 200.5498.
Cingliani 569. 691 553. 612. 617. 615.
Donatiſtæ 14. 136 616. 648.
Encratitæ 200 Sacramentarii 14. 525. 527.569.
Enthuſiaſtæ 3331. 332. 581. 655. 523. ſeq.:. & ſeg.
. 668.678 Samoſateniani 11.728.
Eunomiani n Scotus 30 1
Eutyches 780.581 Semipelagiani 553
Franciſcani 301 Schvvenckfeldiani Sos„ςö ö
Judæi 17 Synergiſtæ 5S5553. 64g 8 g
Mahometiſtæ 195. 549. Valentiniani 494 “
553. 1I Vigleviſtæ 130. 194
Manichæi II. 195. 549. 553.

INDEX III. Locor. S. Script. *
INDEX IV. L. Script, Papiſt.

INDEX LOCORIIM S. SCRIPTURE
qui in hoc Opere allegantur &

Cap.

III.

VI.
IIX.
Ix.
XII.

XlV;.

4
Verſ.

II.17.2 8.

1.
7.
18.
24.

1.

2.

1I.
15.
17.
4.
10.
28.
2. 5.
58⸗
21.

6.

3*

15.

expl icantur.

IN CGEN ESI.

Pag.

56.213. 214.217.

350. 713.
341. 404
567.
35. 1132.
216. 217.

290. 304. 408.

565. 588:
471.
680.
61. 683.
170.
97.
224.

P22.

221.494.

2340. 389.
494. 552. 612.

617. 621. 633.
4†92.
442.
109.
389.

Cap.
XV.

XVII.
XIIX.
XIX.

XXI.
XXII.

XXIV.
XXV.
XXVI.
XXIX.
XXX.
XXXI.

XXXIX.

XLI.
XLVII.
XLIX.

IN GENESI.

Verſ.

2

4..
6.
19.
18.
15.
26.
24.
1.
2.
9.
18.
3.9.
21.
4.
13.
37
64.
II.
43
31⸗

10

Pag.
72.3892
704.

659.

786.
109.
21.
634.
403
704.
259.
99
683.
403.
701.
109. 289.
389.
347.
403.
348-
421.
403.
59 4*

INDEX
IN EXODO.
Cap. Verſ. Pag.
III. 2. 30⸗
V. 24. 7”80.
VII. 13. 780.
1X. I6. 780.
X. 11.27. 780.
Xk. 2. II. 56.404
3 339
5.6.7. 340
8. 341¹.
12. 342. 412. 4 9.
429.
13. 343.
14. 344. 44
15. 169. 194. 261.
345. 438. 44
16 346. 446
17. 347
XXI. 31. 776.

XXXII. tot. 939.

32 764.
XXXIII. 45⁶ 2904
XXXIV. 5 93.
§). 292
IN EVTTIGO;;
V. 4 399.
VI. 2⁶ 260.
XV. tot.⸗ 341.
XVIII. 20. A29. 44
3. 419.
10. 434.
13. 42²2.

LOCOANI
IN LEVITICO.

Cap. Verſ. Pag.
XX. tot. 4²4.
XXIV. 10. 340.
XXVI. 14. 697.
IN NUMERIS.
VI. 2. 260.
XXVIII. 1.4. 5. 6. 7. 234.
IN DEVTERONOMIO.
10. 382˖464.
24.
V. 6. 1II. 340.
16. 412.
1v7. 429. 4 ·4. 438.
20. 446.
21. 454.
VI. 5. 101. 169.
7. 29. 764. 382.
384. 464.
VII. 6.7.
X. 20. 40⁰03.
33 390.
All. 8. 699.
19. 4²6
16. 426.
XIIX. 15. 681.
XIX. 19. 438.
XXI. 18. 429
XXIII. ii.
XXIV. 1. 455*
AXxvVII. 27. 68t1.
XXIX. 4. 635. 636.
XXX. 6. 6;5. 636. 644
XXXI. 13

464.
382.464 IN

— —

= –œht

W.

.

IN DEVTFERONOMIO.

Cap. Verſe Pag.
XXXII. 15.
19. 546.
39 148,698.
L IN 105U4.
VII. 21. 345.
HIN LIB. I. SAMUELIS.
II. 6. 1498
36. 21.
VIII. tot. 594⸗
XIV. 52. 39 8.
XIX. 4. 293.
XXII. 2. 259.
XXIV. 12. 421,
XXXI. 4 293.
IN II. SAMUEL.
II. 2. 344.
13⸗ 14ßf.
V. . f.
XI. 2. 344.
XII. 130 14,8. 149. 300,
14 173.
XIII. 24. 149.
XIV. 14. 778. 779.
XV. 24. 149.
XVIII. 19. 248⸗
IN I. REGUM.
II. 3.
N. 14. 68.779.
XIIX. ch. 168.

§. SCRIDTUIRAX.
IN II. PARALIPOM.

Cap.
XX.
XXXI.
XXXIII.

XXI.

V.
VIII.
IX.
X.
XIV.
XIIX.
XIX.
XXI.
XXIV.
XXV
XXIX.
XXXI.
XKXXIV.

I.
II.
IV.
V.

VI.
VII.
X.
XI.

XlII.

XV.
XVI.
4 2

Verſ. Pag.
3. 185.
4. 4²⁶.
12. 172.
IN NEHEMIA.
4. 5. 4²⁶.
IN JO0B0.
I. 9 ⅞.
20. 761.
2. 9 32
3.9.10.11. 546. 619.
4.* 2905
19. 4202
26. 36. 547.
I1. 94.
15° . 40˙⁸
4 290.
15 421l.
14. 422.
10. 61 3.
IN PSALMIS.
2. 381. 68 5.
10. 323.
6. 234° 59 4.
5. 613.
7. 767. .
I. 3˙ 4e 14 4. I7.
9 9 ⁵¾ . .
5. 6. 7. 572.580. 731.7420
12⸗ 104°
31. 432.
6 7. 4¾2. 760. 767.
I. 691

IN

Cap.
XVII.

XXIV.
XVII.
XXXI.
XXXII.

XXXIII.
XXXVII.
XLIV.
XLIIX.

XLlX.
L.
LI.

LlV.
LXUI.
LXIIX.
LXIX.
LXXI.

LXXII.
LXXIII.
LXXXII.
LXXXVII.

, 16.

15.
6.
1 7.
9.

23.

g
I57*

6.

7.
13.
9
82
15.
14.
5.
II.
18.
8.
I 2⅞ú.
19.
30.
11.
20.
8.
2.
7.
2

IN PSALMlsS.

Page
655.
624.
29
93.
432.
160.
148.
43⁷. V
76.93. 123e 660.
662.
94. 1600
759.

444.

221.
203.
760.
998.
73. 110. 21.
403. 484. 624.
1670
636.
231.
671.
403.
87
764. 776
203.
446.
731.
94
209.
700.

INDEX LOCOAHM

CaAp. Verſ.
XC. 8.
XCI. 15.
XCII. T2
XCIV. 12.
XCV. 8.
CX. 1. 3.
CXI. 4.
CXV. II.
17.
CXVI. 8.
11.
CXVII. 18.
CXIX. 6.7.
12
24.
322
Sr⸗
94
1056
107.
CXXX. 2.
CXXXVI. 25.
CXXXIX. 14. 15.
16. 17.
6,
CxXLIII. 2.
CXLIV. 2.
CxXxLV. 15.
CXLVII, 7.

IN PSALMIS.

Pag.
6¹ʃ4.
73.
731l.
687.
552. 589.

546. 561. 64 5.

671. 683. 7900
241.
59
222.
148
254.
54.
403.
71.
69.
148.
443.
403. 632
71. 23.

12²3.

71. 925
371.
619.
6104
79.
9.155. 690,
303.
27 l⸗

Ir.
.
.

W.

W
M
Nn

IN PROVER BIIS.

Cap. Verſ. Pag.
1. 29. 70°5572.
X. 12. 104.
Ilj. 7. 619. 620.
XvVI. 3. 29.
XvulII. 15. 557. 6552
XIX. 17. 445
9. 994
H 19. 450.
XXV. 9. 4507
XXVII. 23. 160.
IN ECCLESIASTE.
lIv. 15. 6 9.
XI. 7. 619. 620
IN ESAIA.
lI. II. 98.
16. 175.
29. 443
V. 23. 489
VIII. 14. 158
H 19. 20. 683
XI. 2. 683.743˙
H 10. 203. 6983.
XIV. 27. 761.
XIX. 18. 403
XXVI. 20. 172.
XXVIII. 16. 152.
140 205”.
19. 1725
21. 666.
22. 173. 148.
XXXVI. 28. 588. 7594

S. SCRIPTIR.

Cap.
XI⸗

XLII.
XLHI.
XLV.
XLIIX.
XLIX.-
LII.
LIII.

LIV.:
LVII.
LVII.

XLIV=

1xr.
LXVI.

Il.
ul.
Iv.
V.
VII.

X.

IN ESAIA.

Verſ. Pag.
6. 93: 224
13. 772.
29. 763.
23. 98
9. 619.
1. 403.
6. 683.
1I. 223
4. 5. 683.
6. 198. .Y
10. II. 91. 229. 2375
II. 619.
II. 179.
F55 248
7. 107
100 4324
6. 93
8. 619.
2. 777.
3. 98‧
17. 24 82
IN IEREMIAI
17. 7760⁰
7. 12. 777.
20. 98
21, 98.
22. 231.
22. 24. 231l.
24 172¾6

Cuaß. Verſ. Pag.
XII. I. 94.
XIV. 19. 110. 609.
20. 98
XV. 19. II0 609.
633.
XXIII. 5 763.
6. 556. 660,
29. 292.
XXV. 29. 174.
XXXlI. 3· 777.
19. 79. 84.
XXXIII. 16.
XXXV. I1. 261.
6. 16.
IN EZECHIELE.
XI. 19. 636.
XIIX. 32.
XAXX. 18,19. 25.
XXXIII. II.
XXXVI. 21. 489.
IN DANIEL.,
IV. 24. 107. 108. 109.
110.
VII. 13.14. 738.
XI. 28. 588.
3l⸗ 246.
36. 130.
38. 186. 225, 236.

NDEXY LOCOAHM
IN JEREMIA

Cap.
11.
VI.
Xr.
XII.
XIII.

XI.
II.

UI.

IW.

W.
VI.

I.
J.
II.

III.
W.

l.

II.
III.
VIII.
IX.

IN HOSEA.
Verſ. Pag.
3. 248.
15. 172.
2. 248.
6. 339.
1. 248.
9 588. 590. 760.
774 778.
10. 594.
IN JOEIL.F.
15. 187.
IN JONA.
9⸗ 9 ²⸗
7. 187.
10. 175.
IN MICHA.
3. 195.
6. 98.
INNAHIMO.
6, 1748.
IN HABACUC.
12. 148.
13. 94*
4* 81. 92. 95. 148.
656. 665.
1. 81. 92. 95.
1565. 77.
IN ZACHARIA.,
2. 110.
12². 2016°
13. 97.
2. 289

1060 7³1.

S. § CRIPLUIR Z.

IN MALACHIA.

CLap. Verſ. Pag.
6. 412.
V II. 232.
4 IN TO BI à.
6 fſy. 31.
IN LIB. SAPIENTIM.
22? 16. 760.
Ii. 27¹ 772.
14. 760.
17. 1.
XI. 9.
10. 148.779.
XIV. 24. 450.
XVII. 1. 772.
IN SYRACIDE.
1II. 1. 412.
VII. 290 41¹²
UIX. 14. 454
7. 450.
v⸗. 19. 772.
XVII. 14. 594.
XIX. 2.6. 4 0. 595.
rxVI. 19. 450.
XXIX/ 32. 441.
IN II. MACCABEOR.
XV,. 12,14. 201.
IN MATTHEO.
J. 9 362.
15. 147.164.166.176.
568.678.68067750

IN MATTHEKO.

Cap.

II.

W.
V.

.
vrI.

VIII.
IX.
X.

x..

Verſ.
21.
73.
2°
7. .
12. 13.
8. 16. 17.

32.
17.
6 7.
12.
216
27.
36.
38. 39
45.
9° 10.
11.
7.
13⁶
15.
17.
18.
2I1. 22.
12.
12.
216
222

32.
6.
11.
19

Pag.
622.
407.
164. 293 679.
362.
152. 298. 511.
642. 70 74.
360
678.
766.
5056
4296
434.
568.
59 4*
433.
3545
5076

487.

767. 729.

135. 321. 7566
196.
7959.
630.
71Ie
258.
673. 763.
255. 258. 565.
676. 769.
75.
268e
789.
7SI=

IN

IN MATTHKO.

Cap. Terf. Pzg.
27. 656. 738. 765.
776.
28. 146. 204 535.572.
589. 711.742. 776. 781.
XII. 1 07.
3. 190.
8. 655.
13. 703.
XIII. 9. 771.
II. 13. 636.
15. 630.
3⁰. 128.
XIV. 3. 4. 754. 458.
20. 367. 523.
22. 302. 706.
24. 572.
ſeq. 37
1X. I. 2. 190.
90 169. 183.25. 256.
. 262. 308. 689. 752.
33. 7. 6zůA.
19. 549. 612. 613.
21. 264.
XI. 6. 221.
115. 677. 766.
18. 777.
19. 168. 177.
27. 521.
vVII. 5. 152. 642. 775.
Xulll. 1. 2. 312.
6.7. 755.
18. 169. 177. 310.
20. 301.317. 326. 381.

664. 745. 74 82

JNDEY LOCORRNM
IN MATTHEO.

Cap.
XIX.

XX.

XXII.
XxuI.
1r.

Xxv.

XXVI.

Verſ.
6. 9.
II. 12.
17.
21.
28. 29.

I. 2.

Pag.
216. 217,
21ſ. 216.
565.
258.
235. 257. 495.
765.
769.
772.
589. 767. 769.
771.
765.
768. 769.

589. 767. 769,

771.
373.
254.
267.
769,
1355.
673. 763,
308.
321.
205.
20 1.
43².
293.
4²3.
367. 523. 580.
706.
589
241. 302.
397.
894 ·
145. 35'1
45. 35 IN

Tn.

SF. & CR IPTIURA.

IN MATTHO. IN LuCA.
Cap. YVerſ. Pag. Cap. Verſ. Rag.
XVII. 3. 2193. le 6. 8. 217.
38: 590. 1. 305.
644. 32. 33. 801.
6. 447. 35. 351. 677. 57 .
18. 19. 136; 8.363.369. 73. 579.
572.580.5 82. 583. . 30ſ.
703. 732.747.742. IIl. 1. 357.
20. 6 43. 745. 748: 32. 683¾.
DW IN MARGO., UII. 21. 2, 3562.
4. 678 18. 679.
9⸗ 362. VI. 31. 453.
12. 360. 37. 38. 502.
15. 293. VIi. 30. 771.778
Il. 23. F07. L 37. 38. 149.
W. 24. 771. 27. 90.
V. 36. 518. 48. 149.
VI. 19. 458. VIlIl. 8. 589.
VIII. 4. 771. 10. 630.
18. 755 13. 769.
IX. 24. 712. 50. 558.
X. 27. 258. IX. 35. 703.
.- 29 255. 258. 565. X. 2. 354.
6y6. 16. 266.
XI. u. 589. 20. 764.
XIr. 20. 367. 523. 27. 169.
22. 302. 706. 34. 354. 502. 505.
23. 24 572. XI. 2. 354.
WI. 1. 6577. 766. * 26. 769. 780.
16. 228. 30. 08. 34. 354. 502. 505
512., 768. 41. 90.
20. 731. v. 14 5944
6 IN

Cap.
XIII.
XI.

vw.
vyrtI.
vX.
xXx.
XXI.

XXII.

XXIII.

XXIV.

I.

II.

III.

IN

INDEXY LOCOREX

IN LUCA.
Verſ. Pag. Cap.
5. 678.
1. 40⁰7.
18. 768.
24. 771.
3. 259.
7. * 678.
10. 562. IV.
9. 568.
22. 258. V.
556. 3198. VI.
21. 318.
19.
33. 34. 19. 703.
19. 301. 367. 523.
706.
20 241. 580.
25. 212. 318.594.
69. 801.
tot. 351.
2. 447. VI.
37. 210.
45. 46. 578.
7. 765. 144. 164293.
JOHANNE.
7. 630. 631.
12. 13. 701.
17. 298.
18. . 351. 775.
36. 87.
4. 772.
10. 775. VUII.
tot. 7652.
1 613. 615.

JOHANNE.

IN
Verſ. Pag. 5
14. 15. 8o. G
16. 639. 711. 763.
765.775.
17. 680.
18. 363. 573.590.
35. 738. 743 ½
14.15. 763. .
23. 203. 738 ((
26. 815. 1
1. 354.
10. 755*
29. 636.
33. 48. 738.
51. 53. 76.
35. 246. UI.
37. 146. 726. 775. W.
40. 755. 775.
47. 763. G.
27. 73⁹. 8
29. 636.
35. 242.
37. 775.
40. 775.
74 6;6. W.
78. 738. B
5I1. 738. 739.
52. 211. 765.
74. 709. 739
19. 299.
636. 639.

IN

IN IOHAN NE.

Cap.

—

S – — —.

—

=
—
△

☛
—
dS6
. „

—— —
==

— —
—
— = ☛rn =.
—

— — —
— —––

—

=
—

VIII.

.

34.

35.
36.

37.
44.
3. 4
4.
5
9.
12.
28.
295

3. 4
5. 6.
18.

19.
1.

2.

5

12

19.

tot.
2.
7:
3

12. 13

14*°
16.
17.
22.

Lerſ.

588. 590, 770.

Pag.
613.
650.
471. 629. 6;8.
646.
631.
53. 197. 222.
173.
75ſ. 766.
609.
775.
609.
766.

782.

580.738 742.
705. 775.

74⁸
762.
1572
137.
157.552. 631.

S. S5CRIPTNZ.
IN J.OHANN E.

Cap.
XVI.

III.

636

760.
762.
354.
44”8.
679. 688.
292. 677. 679.
680. 689.
41.
85. 775.

354

IUV.

V.

VI

763.

Verſ. Pag.
24. 40.
2. 738.747.772.
5· 747. 8132.
10. 20. 24⸗
17. 642.
24 741.
25. . 741.747.
36. 318. 594.
19. 71II.
21. 312. 318. 678.
23. 168. 177. 30.
17. 316. 318. 351.
IN ACTIS.
1 353.
7 772.
I. 821.
36. 7 %.
398. 164.
1 753.
3. 752.
21. „2;.
1II. 80.
12. 278.
29. 267. 270. 319.
670.
II. 447.
J. 644. 768.769.
778.
1. 304.
6. 341.
37. 351¹.
152. 197.

4. *

IN

IN ACTIS.
Cag. Verſ. Pag.
XI. 38. 701.
XII. 6. 768.
. XAIII. 38. 80.
45. 768. 773.
46. 590.
4”2. 760.
XIV. 2. 778.
19. 42¾.
XV. 1. 219.
3. 9. 189. 219. 264.
10. 32.42.
18. 588. 724. 759
20. 41.
38. 566.603.
XVI. 1. 753.
3 751.
14. 552. 636.
XVII. 8. 447.
28. 621.
30. 299. 780.
XVIII. 6. 778.
XX. 21. 56. 678.
28. 579. 735.
XXI. 24. 26. 752.
XXII. 27⸗ 447.
XXIII. 1I. 717.
XXVI. 18. 630. 765.
XXVII. 23. 711.
IN EbPIST. ADb ROMANOS.
1 33 733.
4˙* 847.
6. 39815
16, . 779. zos

TINDEX Locokun

IN EPIST. AD ROMANOs.

Cap.

II.
III.

IV.

Verſ.
17.
18.

21.
25.
27.
16.
24⸗
tot.
11.
12.
13.
16.
20.
23.
25.
39.
31.
I.
2.
32.
4
5.

6,

7.
8.

14.
15.

16.

25.

Pag.

656. 665.
292.565. 679.
681.

zor.

152.
154.

122.

489.

199.

298.
145. 630. 631.
F.
292. 654.
67. 278.
152.
200,
84.
6606
659.
557. 672.
654.
292.
152. 181. 184. 660.
663.682.
657. 663.
69. 157.
69. 115.292.
58. 591. 654.
657. 683.
660. 663.
699.

IN

I

S§. S CRIDTIXXE.

IN EPIST. AD ROMANOS.

Cape
V.

VI.

yn,

Verſ.
1.

2
12.
19.

20
21
8.

12.
13.
14.
16.
195
7 ¾.
8

9.
iz.
16.
195.
22.

24.

25
1., 23.

3· 7

Pag.
145. 227. 239.
245.
145. 152.
290 613
299. 557.6 14.,6546
665.
81. 88.
293.
364. 568.
1370
735.
684
166. 167. 690.
5626
184.

537. 562.
799.

565. 657.
44.169. 264. 567.
638. 690.
145.
6334
687.
633. 699
94. 562, 687.
671. 689.
64 5. 650., 6865

IN EPISI. AD ROMANOS8,

Cagp.

1X.

X.

300. 303. 567.

568. 650.

30 2²

156. 563. 686.

689.
566.

Perſ.
8.

10.
1¾.
14.
16.
1824.

242.
25.
28.

33.
34.
35
5
7.
9*
1I1.
16.
19.
22.
24*
3.
10.
II. 12.0

1416.

17.
19.

Pag.
552. 5675
1722
674.
645. 685.
766. 777.
645. 646. 657.
766.
687.
. 689
615. 646. 663.
762.

36, 590. 762. 764.

765. 771.
656. 7706
518
T71.
377. 726.
761
21.761. 774
770. 781.
552.
7564
778. 779.
774
7656.
565.
30.
205. 765.
Ij.
74. 179. 552.
642.661.
140.178. 7 6.

IN

IN I. AD ROMANOsS.

Capß.
XAl.

Verſ.

6.
20.
22.
29.
32

33.

XII.
AlIII.

XIV.

Xv.

IN I.
1.

12

192

A

31.

24.
7.
.

CORINTHIIOS.

Pag.
590.
674
773
777.
156. 589. 766.
77707&4

174. 191. 230.245.

370. 568.
688.

594.

432.
373
194.
562. 670.
376. 690.
191
. 752,
133. 257 264.
68. 157. 185.
253. 669.
591. 762. 782.
233.

762.

553˙

556. 682. 763.
307.

106. 331. 614. 628.
530. 631.637. 647.

TNDEX LOCORUIM

766.
630. 641.

IN I. AD CORINTHIOS.

Verſ.
* 21. 22.
I. I1.

Cap.

9. .ſeg.
13.
E. Lot.
VI. 5. 6.
7.
9.
10.
16.
27.

5.
9He
14.
18.

III. 3.
.
14.
16.
19. 22.
27.

X.— H II.

630.

552.
50.

21.

32.34.

563. 654. 776.

Pag.

313. 639.
2432
303. 690.
636. 642.
425: 446. 447.
77⁸.

305.
447. 671.

194
674. 684. 695.

191. 591. 762.

670.

254.
24. 35. 215. 213.

259.
2720
24. 215.
217

753 ½
219.

254.

671.
60.
372.
562. 670.
7752.
191. 568. 671.
687.
591. 762.

77. 302. 572. 695.

F7o01. 707.708.775.

708.
IN

N

Al.

IN I. AD CORINTHIOS.

XIII.

xy.

IN II.

III.

Verſ. Pag.
tot. 387.
23. 209. 302. 367. 387.
523. 706.

25. 209. 241.
26 274.
27. 696. 708. ſeq.
28. 209.

29. 573. 696.

3. 636.
2272. 453.

2. 84. 102¾.
12. 691.

17. L 6032
26. 738. 7432
56. 57. 170. 172.
vjſ. 426.6064.
AD CORIN THIOS.

3. 763.

. § CRIPTIIR T.

IN II. AD CORINTHIOS.

Cap.
W.

VI.

rii.

IX.

X.

XII.

XIII.

4· 643.

5. 8. 238. 552. 614. 631.
6 36. 682. 766.
13. 155. 567.
15. 3565 679. 68 ˙5– ’”
16. 566. 679. 684.
. 25.

II.

Verſ.

4.
16.
IIe

14.

Pag.
615.
172.
318.
321. 586. 752².
757.

17. 636.
26. 21. 243 765.
1. 645. 647.

14.
7.
10.

7.

132.

10.

IN EP. AD

2.
8.
20.
6.
16.
1.
21.

321. 586. 671. 752
664.776.
372.
679.
372. 4.26. 561.
568. 671.
243.
318
571.
174. 1I1.
177.
GALATLAS.
692.
135. 267. 281. 3197
327: 543 2„
558.
586. 757.
l
558. 591. 688.
184.
566

IN

IN EPIST. AD GALATAS.

INDEX LOCORHM

IN EPIST. AD EPHIESIOS.

Caß. Vorſ. Bag. Cap. Verſ.
IIl. 2. 6972 7.
13 613. 682. 9.
15. 184. 209. 17.
22. 156. 660. 21.
24. 683. 22.
2. 647. II. 2.
W. 633.
1.s.. 559. 613. 642. 663. 3. 4.
685. 690. 5.
17. 562. 567. 633. 6382 F.
646. 687. 3.
19. 4 ³4
V. I. 189. 266. 471. 10.
186. 753· 18.
Po 37 194. 25 . III. 15.
G. 59. W. Fe
17. 633. 687. 689. 10.
18. 690. II.
19* 324. 536. I9⸗
„ 21. 674. 22.
2 669. 689. 2 ¾.
24. 671. 28.
VI. 5. 373. 30.
12. 685. V. 3.
15. 636. 5.
16. 685. 9.
IN EPIST. AD EPHESIOS. 9.
1. 2tot. 762. 766. 17.
. 4. 590. 22.
5. 6. 162. 588. 630. 663. 2 ¾.
608. 760 ſeq. 770. 25.
774 ſeg. 78r. 26.

Page

7 3 6*

764. 762.
63 2.
727. 737, 738,74 82
131 672.

Iyé6. 471. 62 9. 637.

638.

552. 6)6. 630,

639: 64 4 ½

18 . 562. 90. ſeq.
636. 657. 672,
6G6. 668. 688.

14. 15 2

134.
I 5⸗

7 31. 580.

317. 3ab.

615. 630.
646.
614.
175.
748.
ℳ4.
6304
699.

19I:
374.

131.
126.
301.

745.748.
IN

613. 681.

INN

==
S=

1

5

S§. 5CRIPTYVRAZ.
IN I. AD tPIIESIOS. IN EP. AD COL.OSSENSES.
Cay. Verſ. Pag. Cap. Per/ſN. Pag.

1. 374. 4 19. . 9. 582. 701. 732.
2. 41². 742. 744⸗
4. 374 . 11. V 147.
5. 375. 3. 630. 656.
16. W 590. I6. 42¾. 132. 189. 752.
IN ALD PHILIPPENSES. 754.
lI. 6. 769. 676. 17. 234.
9. 632.727. 18. 220.
II. 676. 22. 265.
25. 672. 23. 187.
27. 668. l. 4. 718.
29. 636. 766. 5. 674.
7. 579. 657. 665. 10. 57.
8. 557. 657. 665. 12. 614.
19. 6 1. 639. 642. 14. 102.
766. 769. 19. 374.
8. 7. 20. 418.419.
55. 21. .
507. IV. 1. 7
40. IN I. AD THESALONIC.
244. I. 4. 676.
590. 764. 776. 8 146.
781. 20. .
23z0. IV. 4. 336.
COLOSSENSES. 6. 441.
. 572. . 146.
6 31. . 441.
668. 19r.
471. . 4²6.
73*½ THESSALONICG.
80. . 320.
673. 4. 2388. 320.
583. ÿM 8. 284.289.
4 IN

F.

Cape Verſ.
. 13.
17.
III.

INDEX
IN II. AD THESSALONIC.

2.
IN I. AD IIMOTHEIM.

Pag.
762.
203.

656.

1. 14 37 *
9. 566. 68 4. 66.
770.
10. 402.
II. 1. 486. 497.
4 780.
5. 155. 577.
8. 507.
12. 472.
15. 217.
III. tot. 372.
1. 373.
7. 373.
5. 372.
15. 73. 749.
16. 732.
IV. 1. 133. 183.
3.4.0 306.
8. 253.
V. 5· 375.
8. 262.
11. 12. 261. 202.
20. 453
15. 1 17.
. IN II. AD TIMOTHEUM.
II, 12. 777.
15. 564. 676.
19. 764. 78e.

2I9.

32 0

224.

LOCORIM
IN II. AD TIMOTHEUM.
Cap. Verſ. Pag.
25. 131. 629. 638.
731.
26. 6.5.
III. 1II. 755.
16. 5y91. 698. 762.
IN AD TIIUM. .
I. 1. 37.
2. 25.
3. 698. 760. 761.
7. 5 . 363.
6. 372.
9. 10. II. 609.
14. 308.
15.
II. 4. 4 dg.⸗
III. 5. 591 656.
6. 363 512. 636.
10.
IN I. PETRI.
1. 1. 5. 55563. 675.
2. 24.
4. 732.
10. II. 609. 650.
12. 732. 762.
20. 760. 762.
21. 365. 5720
24.
II. 5. 230. 6900.
6. 152.
9. 326. 675.
10. I1. 650.,7772
12. 762.

IN

1 S. & C RIDTYN RJZ.
. IN I. PE TRI. IN I. OHANNIS.
4 Cap. Verſ. Pag. Cap. Terrf. Pgkg.
5)2 13. 32²9. IlI. 2. 691.
ℳ 21. 769. 7. 665.
ℳ III. 3. 374. 9. 300.
A 18. 733. 17. 432.
IV. 1. 733 2az3z. 676.
U . 8. 103. I. 10. 87.
12. 13. 495. 21. 670.
14. 63. F. 7. 766.
H 1I. 172. II. 76 ½.
V. I. 325. 1y. 688.
. 2, 561. 671. 21. 76 5.
Nℳ . . I. 25.
4 IN II. PE T RI N III J0. 32
4 Je 4. 732. . 325.
1 „ 636. IN EEIsT. AD EBRXEOS.
1e. . 4. 99.590. 35. 1. 3. 727. 748.
e ⸗ 8 572.
. . 3⸗ 213. II, I. 8
6 . 20. 21. 769. 778. 780. 2. S.
m. 9. 3589. 765.779. 8. z8.
14. 766.780. 14. 38.
21. G 761. 1* 546. 22.
6 15. 131. 471. 637.
IN I. IOHANNIS. 16. 613.
4 . · 777. 17. 736. 745. 748.
6. 613. 1IlI. 6. 673. 763. 766.
4 e 7. 665. 14. 673
ſe 8. 738. 17. 589.
, 10. 300. W. . 768.
S . ... 589. 13. 580. 759.
4 ee. . 198. 76;3. 15. 748.
. W 164 613. PFi. 18. 525.

1

IN

INDEX Z1αω0μι0% .

IN EPIST. AD EBREZOsS. IN EPisT, JACOBI..ßA
Cap. Verſ. Pag. Cp. Verſ. Pag. S
11X. 1. 727. 7. 489.
3. 237. ſeq. 10. 224.
1X. 26. 229. is. 106.
X. 14. 229. II. 17. 662. 00
20. 769. 26. 106.
29. 778 780. kII. 14. 446.
32. 425. 495. W. 11. 446.
35. 679. V. 16. 1671.486.
XI. 4 97. 20. 4 3.
8. 660. IN AbOCALYESI JOHANNIS. H“
XII. 1. 639. „ 6. nz;. In
2. 27.‧ II. 13. 755. M.
5· 637. IYII. 5. 776.
. 5. IV. II. 619.
. . V. . „. ,
xu. u. 568. T1. 10. z6. 1
= 15. 16. 230 690. „. tot. 28. 1
17. 266. . 17.
N EPIST. JACOBI. XX. 5. 764.
1. 2, 405. XXI. 26. 764. 776.
B F. 763. XII. 3. 691. Uun,
6. 201. 19. 764¹
1

INDEX

GCo.
1, GENSI.
NI E . 4
VYVIII. 17. & .
5XxXI. 66.
IN ExOD0O.
„ XrjiX. 15.
XKxVIll. 22.
4 Nã LEVITICO.
ſo. . . IN NUMERIS.
. EV. 1.
76, . IN oEVTEROM.
„/9
e . XIII. .
IN·I. SAMUEI.
XII. 1I. .
IN n SAMUEL.
MWI.
1N II. RLGUM.

INDEXNX IV. LOCA S. SCRIPTIRE IN
4 CoONFIIAIIONE PONTIFHCIORUM DOCITORM.

all egata.
IN II. PARAL.IP.
Pag. Cap. Verſ. Pag.
4. XXXIII. 12. 10.
* 6. 1 N J B O.
4. 14. PI. 58. 24.
6. XXXIII. 23. 170
24. IN PSALMIS.
XIX. 15. 10.
24. XàXI. tot. 10.
XXXPM., 217. 10.
38. LXXXVI. 12. 26.
CxxxVIv. d. 26.
2. IN ECCLESIAST.
1. 10. F.
24. VAI. 22 10.
24. Xr. r. 6.
XXXI. 10. 14.
XL. 1. 4
6. LIt. AI. 24
c 3 IN

Capy.
LrI.
LVIII.

II.
III.
XXXYV-.
XVIII.
Ir.
XII.
XII.
III.
J.

7.
III.

VIIl.
X.

W.

UII.
XV.

nI.
n.

INDEX
IN ESAIA.
Verſ. Pag.
4 39
7. 4.
IN JEREMIA.
19. 15.
5. 14.
38.
IN EZECHIEL.
21. 10.
„ 31. 14.
IN DANIEL.
24. 15.
10. 1I. 30.
IN HOSEA.
9. 15.
IN [ONA.
10. 6.
IN ZACHARIA.
12. 17.
IN MALACHIA.
I2. 30.
236 3
IN SAPIENTIE.
21. 25. 41.
IN TOBlIA.
11. 15.
IN BARUCH.
4. 16.
IN II. MACCAB.B
14. 17.
N MATIHEO.
8. 10.
12 7.

LOCORNIM

Cap.
IV.
V.

X.
XIII.
XPI.
XIX.

XxXx.
XXIII.
XXIV.
Xrxr.
XXVI.

XXVIII.

II.
III.

I.

III.
Al.

X.
XI.
zI.
xXXI.

J.

IN MATTHEEO.
Verſ.
17.
15.
19.
7.
38.
48.
24⁷
II.
I2.
29.
3.
37.
15.
I.
II=
20.
IN MARGCO.
25. 27.
IN ILI.UCA.
8. J

74: 75

16.
23.
62.
7.
TLé.
9.
. 10.
30.
Axy-
IN IOHANNE.
33˙

Pag.
11.

37.
36.
41.
15.
7.
1.
35.
39
40.⸗
5.
14.
39.
J.
14.
38.

37.
37.

2 ³³(ß

24.
74
39.*
40⁰0.

299

3 5.
41.154
6.

19.

II.⸗

IN

—
—

— — — =

— =

— =

=

X.
XII.

XX.

1N

VIII.

XMIII.
XV.

1.
III.

EPIST.

IN IOHANNE.
Verſ.
27.
26. *
15.
6.
16.
4.
14.

21.

Ie
38.
4 4.
5.
2.
7.
28.
46

7.
20.
28.
21.
9 *
13.
18.
1. ſeq.

0.
IN 1 CORINTH.
10.
I.
20

△

AD ROMANOS,

SF. S CRTPTII R.

Pag.
4.
4.
6.
16.
15.

—

7.
16.
6.
9

15.
II.
5.
18⸗
31.
19.
35.
19.

6.

7.
3 .
8.

II.

7.

13. 34.
18.

Cap.

W.

r.

VI.

8.

25*

IN I. CORINIH.
Verſ.
9.
28.
7.
21.
12.

2. 6.
5.
12.
37.
38.
40.
13.
10.
16.
31.
27.
9. 13. 14.
16.
32.
34.

40.
IN II. CORINTH.
10.
3.
7.
9.
I.
10.

IN GALATAS.
. . 4.
6.
13.

10.

„

Bag.
25.
25.
44.
4².
36.
35.
23.
35.
14.
39.
39.
41.
3 2
8.

IN, AD EPHESIOS.

Cap. Ve rſ.
II. 3.
F. 2 .
IN AD PHIL.IP.
W. 13.
IN AD COLOSS.
J7. 12.
III. 14.
IN II. THESSAL.
17. 15.
IN I. IIMOTH.
1I. 5.
III. 2.
W. 3.
7. 9.
G 12.
19.
VI. 20.
N II. IIMOTH.
IV. 7.

Pag.

3
18.

25

35*

17.
27.35.·
27.37.

26.

40.
4¾.
35.

TNDEX LYOCOARRNHM

Ca.
II.

7.

VI.
VIII.

XI.
XlIII.

IN I. PE TRlI.

Verſ.
16.

IN II. PETRI.

10.

IN AD EBREOs.

10.
12.
I.
17

IN JACOBI.

17.
26.

IN APOCaAIL.

4.
14.

3.
6.

Ppag.
44

15.

15
31.
32
32

F.

..
17.
1y.

31.
6.

ani
uhenſe⸗
MNande⸗
rohr
ubapti
Ungoni
lunn
ſhunaſh

Au.

IIA.

ard

Imabe

kenhar
Pigitt

ne

is
G
ri
capern
Tolu

AVITORVM,

Aöriani XXIX.
Albigenſes XVI.
Alexander Papa V.
Anmbroſius VII. XI. XI X. XXIII.
Anabaptiſtæ VIII. XIII.
Arragoniæ Rex & Monacho XL.
Ariani I.
Aſiani XXXVII.
Athanaſius XXV.
Auguſtinus III. IIX. XI. XIV.
XIIX. XXI. XXIII. XXV.
XXIX. XXX. XXKXI. XXXVI.
XXXIX. XLII.
B. *
Barbara XXVII.
Barhabas XXXI.
Baſilius M. XVI. XXXI. XXXIX.
Beda XIX.
Benedi kus XxXINX.
Bernhardus XVI. XXXIX.
Brigitta XXXIX.
C.alixtus Papa XXII.
Canones Apoſtoliid XXII.
Juris XXIII XLl.
Canon Miſſæ XXV.
C.anonicum jus XIII.
Capernaitæ IX.
Carolus Cæſar 1. II.

INDE X V.
CONCILIORVM,

RVM, ALLEGATORVM
in Confutatione Pontiſicii Confeſi. Auguſtanæ.

Cathari XVI.
Catharina XXVII.
Chryſoſtomus XVI. XXXI.
XXXIII. XXXV.
Clara XXXIX.
Clemens Papa XLIII.
Concilium Generale c. Firmi-
ter. IX.
Agathenſe XIX.
Arfricanenſe XXII.
Aurelianenſe XXII.
Baſilienſe. XX.
Conſtitutio c. Omnis autriut-
que . IX.
Gerundenſe XXII.
Cæſärienſe XXII.
Carthaginenſe II. II. XXII.
Conſtantienſe VII.
Meldenſe XXII.
Nicæxnum II. XXIII. XLIII.
Rhemenſe XIX.
Sardicenſe XIX.
ce, de Pœnitentia IX.
D.
Dominicus. XXXIX.
Donatiſtæ VIII.
Fremitæ. Paulus XXXIX
Eunomiani II.

Fran-

4

F.
Franciſcus XXXIX.
G-
Gelaſius Papa XXI.
Gerſon XLI.
Græca Eccleſia XXIII.
Gratianus XXXIII.

Gregorius Papa XXIII. XXXIX.

H.

Henricus IV. Imperator XXVI.
Hieronymus XKVI. XRIII. XXVI.
XXXI. XXXIV. KXXVII.

Hilarius XXXI.
I.
Ignatius XIX. X RXI.
Jovinianus XXIV. XXKRIX.
Judæi XXXVII.
Juſtinianus Imp. XLII.
L.
Lampertiani XxXXIX.
Latinæ Lingvæ Vſus. XXX.
Latina EFccleſia XXIII.
Laurentius XXIII.
Leo M. XI. XXIII.

Lingua, Latina, Ebræa, Popu-

laris in Miſſa XXXIX.
Liturgia XXXI.
Lombardus XXXKII.
Lucas XXXI.
Lutherus III.
M.
Manahem XXXI.
Manichæi IV. XIV. XXXVII.
Marcion XXVII.

TINDEX V. AVTOR. PONTIF. CONEFVT.

Marcioniſtæz XXXVII.
Martinus KXrxXVII.
Monaſtica XkXXFIII. Xl.
Montani XXXI.
. . N.
Neſtorius Xx.
Nicolaus XXVI.
O0
Officium ſeu Rituale XXIX.
Origeniſtæ IIX. XXXI.
P.
Paphnutius XXIII.
Paulus Eremita XXXIX.
Pauperes deLugduno IX. XVI.
Pelagiani 1MW.
Picardi W.
Pontifices Romani XXMIII.
R. .
Rechabitez⸗ XXXIIXN.
. §. „ —J
Samoſateniani r..
Siri cius Papa XXII.

Ssymbolum Apoſtolicum III.
Synodus. Vid. Concenium.

T.
Tatianus XXIIX.
Tatiani XurII.
Theophylactus XIX.
Titus XXVII.
V.
Valentiniani II.
vigilantius WI.
VValdenſes VIII.
VIII.

VViclefus

INDEX VI. RER.

S

ie
1
ſelber
fſn
hileu,
pubi.
Pire
Oritun
done
tigt
NN
Non
Voxe
x

z

S

4

=
—

. R

Akuran icatio rbr non eſt me-

ritoria vel perfe ctio 259

Abſolvere & Laicus poteſt in ca-

ſu neceſſitatis 326
Alſolutio
publica
privata 160

oritur ab officio clavium 303
non eſt negligenda 303
erigit conſcientiam 146
Vox eſt Evangelii 146. 138
non eſt Jjudicium 160
Vox de cœlo ſonans 29

eſt verbum & verè Sacra-

mentum 146. 178
poteſt propriè dici Sacra-
mentum pœnitentiæ 146.
178
Verbum bei eſt, quod de ſin-
gulis autoritate divina

L Pronunciat 159
eſt promiſſio remiſſionis pec-
catorum 152. 178. 364
eſt conſolatio & auxilium
contra pec catum 303
Conſolationem affert con-
ſcientiis 29
requirit fidem 29. 152
accipitur fide 152

à Chriſto inſtituta eſt 303
eſt executio alieni beneficii

160
papiſtarum 159. 204
credenda eſt 29. 136. 138. 146.
159. 364. 768
impiè tolleretur 160
non eſt abolenda 30 3
firmiter credenda 130. 135.
146. 364
ſæpẽè petenda 28. 138
maximi facienda 29. 30
retinenda 139. 30;3
maximum beneficium 29
non aſpernenda 160

Abſolutioni aſſentiendum r52
Abſolutionis voci non ſecus
credendum, quàm voci de
cœlo ſonanti 146
Abſolutis datur Cœna Domi-
nica 28. 225
Abſtracti vocabulum variæ ſi-
gnificationis 64
Abuſu rei rem non tollit Srg
in quibusdam ritibus hæſe-
runt 2 2¾
quidam novi recepti ſunt
vitio temporum contra
Canonum voluntatem 22
4 Populus

AcC.
Populus non cogendus ad
illorum obſervationem
contra conſcientiam 22
Accedat Verbum ad Elemen-
tum & fit Sacramentum 510.

524

Accidens,
ejus vocabulo non eſt uten-
dum in templis 550.624
benè autem in ſcholis 550
diſtinguitur hoc opus Dei
ab opere Diaboli 550
Vitium à natura.
Axndia, acedia quid?
Acta Apoſtolorum
c. II. v. 38. p. 164. pœniten-
tiam agite & baptizetur
unusquisq; in Nomine
Jeſu Chriſti.
c. III. v. 21. p. 723. quem o-
portet cœlum capere.
c. III. v. 25. p. 109. Vos eſtis filii
Prophetarum & Teſta-
menti, quod Deus dispos.
c. IV. v. II. P. 278. hic eſt lapis,
qui reprobatus eſt à vobis
æ dificantibus & factus in
caput anguli.
„c. IV. v. 12.
in alio
n. &c.
c.V. v. 29. P. 17. 45. 270. 319. O.
portet Deo magis obediri
quam hominibus.
c.X. v. I. & 2. p. 304. Vir qui-

Et non eſt
ſalus. neque

INOEX.

Ac.
dam erat Cornelius, ti.
mens Deum c omni do-
mo ſua, faciens eleemo-
ſynas.
c.X. v. 43. P. 77. 152. 179. Huic
omnes Prophetæ teſtimo-
nium Perhibent, remiſſio-
nem peccatorum accipe-
re per nomen ejus.

c. XIII. v. 38. p. 80. per hunc

vobis anunciatur remiſſio
peccatorum & ab omni-

bus, à quibus non potui-

ſtis in lege juſtificari, in
hocjuſtificatus omnis.

c. XV. v. 2. P. 603. facta di-

ſceptatione non mini-
ma.
c.X V. v. S. 9. P. 81. I13.189. 219.
264. Fide purificantur
corda. Nunc ergo quid
tentatis DPOeum, jugum
imponere?
c.XV. v. II. p. 603. credimus
ſalvari ut Patres olim.
c.XV. v. 19. p. 41. Iudico non
inquietandos converſos
e Gentibus.
c. X V. v. 20. abſtineant à ſan-
guine & ſuffocato.
c.XVII. v. 24. p. 546. 621. fe cit
mundum & omnia, ipſe
dat omnibus.
c.XVII. v. 30. P. 299. nuncpeus
annunciat hominibus, ut
omnes

Cunn
arr
(NMXV
ſuo
unet
eto
elie
tetur
(Um v
gdis
inne
helli
(glin

iN all

n

Ohl⸗
uid

N
V
5
nee
A
1
n
un
Ule

u

chn

Agdoptio in filios Dei 654. 655.

Ad.
omnes ubiq; peœniten-
tiam agant.
c. XX. v. 28. P. 579. redemit nos
ſuo ſangume.

dAlhliones & paſſiones tribuuntur

perſonæ, non naturis 735

Adtus elicitus dilectionis nil me-

retur 63.64. 68
dädam vet as
quid? 520
in nobis eſt 304. 6986
pellicit & ſeducit 503
extinguendus 503
ut aſinus coërcendus lege
S& peœnis 689. 690
mortificatur afflictione.
Adiaphora
obſervanda ob concordiam,
16. 44. 192
quid & quæ?? 16. 585. 751
vide Ceremoniz 121

ad ordinem ſunt & decorem

Eccleſiæ
nec præcepta nec prohibita
ad ſalutem non neceſſa-
ria 16
non cultus ſunt divini
poſſunt mutari
nil credendum in illis

586
586

657. 663
Adrventus Chriſti ad judicium 17.
248
ddverſarii vocanturPapiſtæ 242.
L 2563. 204

INDE X.

Ae. Arff.
Adulteris punienna 25
Equitas concordiæ alendæ ne-
ceſſaria 105
dër bonum Dei donum & pars
panis quotidiani 358

Aöärius hæreticus, quis, & quid

ſenſerit? 247
Aeſcbines 226
Ahfrttus
mali peccata 94. 294
mortificandi 94
reprimendi 4
boni non fiunt ſine Spiritu
Sancto 85
compenſantur vita æterna
121

Aßffectibus carnis non indulgen-
dum t91. non obtemperan-

dun 191
Afictiones
quid? 174
plerumq; poœnæ peccato-
rum 172

non tamen ſemper, 173. 174
ſunt exercitia noſtra 191
Sacrificium 230. 240
ad noſtram utilitatem de-
ſtinata opera, ut potentia
Dei fiat in infirmitate no-
ſtra perfectior 174
faciunt ad mortificandum
peccatum & concupi-
ſcentiam .

172. 191
ad mortificandum Adamuùm
veterem 121

2

fugimus

Ag. Al.
fugimus
infliguntur ad mortifican-
dum præſens peccatum
172. 173
exercitium ſunt piis 172. 174
Præparatio ſunt ad renova-

tlonem 172
non remittuntur clavibus
172
non ſatisfactiones ſunt æ-
ternæ mortis 173
non pretium pro zterna
morte 173
ſunt probatio 174
non ſemper iræz ſigna 173
non fugiendæ 63

nec averſandæ, cum impo-
nuntur à Deo 55. 63. 70. 191
nemo ſat patienter illas to-
lerat 94
in illis Deus invocandus 22
Ava quid? 244
Ager, pars panis, Dei donum

358
Agnoëtæ hæretici 744
dAgnus Dei 278
ejus crematio notat mor-
tem Chriſti 234
Alexander ſolvit nodum Gor-
dium j 189

Alexandria urbs
ejus Epiſcopus Orienti præ-

fectus 306. 314
Diaconi & Archi-Diaconi
325

Al. Am.
Alexandrinus Sutor 257. Deo

gratior S. Antonio.

Aliena Deus quis? 394

Adegoriæ nil firmiter probant

13
Allaoſis Zwinglii larva Diaboli
729. 733. 734
neptis veneficæ rationis 734
Altare vox non probat Miſſam,
244
Ambroſius de Virginitate 216

de Miſſa, 28. 24
de Juſtitia Operum 556. 8r
de Vinculo Perfedctionis,
103
de Gratia, 19. II8
de Salute, . 13
de Pœnitentia 159
de Remiſſione Peccatorum,
13
de Imagine Dei 56
de S. Cœna, 572
de Fide, 13. 21. 672. 802

Amen quid ſit? 361. 507
Amiculum linteum non eſt San-

titas, . 307
Anabaptiſtæ quid doceant? 13.
15. 74. 593. 785

damnant Baptismum 336
ſunt Latrones & ſeditioſi 136

579
Naſutuli 512
Fanatici 519
spermolog 0
expectant illuminationes

taciti

opinionis impiæ fanaticz

Analogia

An.
taciti & otioſi ſine verbo
180

136
diviſi in Sectas 593
Magiſtratus inſidiatores 519
novi Spiritus 512. 513
craſſi Spiritus 518
impia, ſeditioſa facta 136

verbi 60or. 612. 619. 654. 668
fidei, 15. 607. 726. 739
ſigni & fignati Calviniana
722
Ancillu opus 4²
officium J 4²²
bonum Dei donum, pars
panis quotidiani 358
opera ſancta 4²²
quædam furaces 441
non alienandæ 458
mancipia olim 4535
Andreæ Oſtandri Error de Juſti-
tia noſtra 556. 652. Vide O-
ſiander.
Androphoni, 432
Angeli orant pro nobis 284
prompte Deo obediunt 686
Animæ non liberantur e Purga-
torio 281

nec per Indulgentias 144.

nec per Miſſam 242
Animalis homo 5sI
Anima pro 6. nummis liberata
e Purgatorio, 297.578

1 N D E xk.

Animarum Balnea 25r. Vide
Balneum.
Exequiæ 28²
ſeptimæ 281
triceſimæ 281
Vigiliæ 281. 282
Apparitiones 281. 2982
omnium Dies 28xp

Animus humanus non ſentit
iram Dei aut Judicium Dei
63
fingit ſe velle diligere Deum
63
benefacere propter Deum
63
ſecurus ſine Spiritu ſancto
Ccontemnit judicium Dei
aut in pœna fugit & odit
judicantem Deum 67
S. Anna Patrona divitiarum 205
Annus
Papz Aureus
Jubilæus ‚quid, ubi, cur?
297
Ant ichriſtui
ejus Regnum quid: 185
novus cultus excogitatus
humana autoritate Chri-

ſtum reliciens 185
Antichriſti forma & Politia
novwi cultus 186
Antinomè 680. 691
opinio legem renatis opus
haud eſſe, ſed non rena-
tis 691
à 3 cur

An. Ap.
cur damnenturr
Adverſarii Legis 680
Peccato & Evangelio, non
Lege arguenda 681
Antiſtrephon II8

Antitrinit ariorum errores, 789
Antonii Eremitæ petitum & vi-
ſio 256
Apocalypſis Cc. XII. P. 286
Apollonia dentibus mederi cre-
dita 390⁰
Apolagia Auguſtanæ Confes-

ſionis

Symbolum Eccleſiarum no-
ſtrarum

m 544
non recipitur à Cæſare 50
aucta à Philippo 50
Apoſtoli
eorum Canones de Collatio-
nkthibus 244
Symbolum 7. 543

horum verba de baſchatis
feſto celebrando cum Ju-

dæis . 134
opinio de Ritibus 133
Exempla allegare ſatis haud
eſt. 133
& patriis moribus quædam
retinuerunt 133

Apparitiones animarum 281. 282
Appetitus naturalis

Ordinatio Dei 214
in noſtra ſexus ad ſexum
215
eſt oρνρ Poiα 213. 215

I N D E, x.

Ag. Ar.
Aqua Beneditta, ejus vis nz
Conſe crata, ſale conſperſa.
Arbitrium liberum,
aliquod eſt poſt lapſum in
externis & hujus mundi
rebus, quæ rationi ſubje-

tæ ſunt 18. 615
Archidiaconi Alexandriæ eli-
guntur à Diaconis 325
Architectonica 193

Areopagitæ, 255. ita vocantur
Doctores Pontificii.
Ariſtippus 258. abjicit aurum in
mare.
Ariſtoteles

Ethica ejus in templis olim

64
Dictum de Juſtitia 66. Ad

Alexandrum 108. de pæœ-

næ uſu.
ſcripſit de moribus civilibus
eruditiſſimè 64

Armorum fabricatio damnatur
ab Anabaptiſtis 595

Aromatum conſecratio papiſti-

ca 309
Arragoniæ Rex & Monacho 35
Ariani damnantur n. 581. 583
errores illorum 583. 788
Articuli
Smalcaldici Symbolum Ec-
cleſiarum, 7544
plures ſunt quàm 1ꝛ. in Sym-
bolo 466

Artie

17. 196

ſad,

.
Hiuhr
ano

ur

gae
(.

ſeßel
(Elo⸗

ſnd
ſi ſi

ONA

lunaͤ

mii⸗

Eenm

N

I

”MM

1

oli
.
rer
ine
el
ſt

10h

Ar. As. At. Au.
Articulos fidei facit verbum

Dei, non Patrum diétum aut

factum, neq; Angelus. 282

. Ar, quemque fua artificem

facit.

Aſcenſio Chriſti eſt füpra omnes

cœlos 731. & non ut alius

ſanécti.

Ace: ſic vocantur Pontiſicii

. 164. 200. 266
— 229
dibanaſi ius. ejus Ssymbolum 2.
799. 801. 821. 822

Attritio 77. eà gratiam non me-

remur 143. propter eas nemo
juſtificatur 149
eſt initium contritionis 294.
medium. attritionis me-
ritum nullum, 153. non e-
licit actum dilectionis

Dei 153
Audiani hæretici 7
volunt paſcha ſervari cum
Judrxzxis.
Audicorum officium 372. 426
Avenæe conſecratio 309

Auguſtana Confeſſio prima & in-
variata vera & Symbolum
noſtrarum Eccleſiarum eſt.
62. 544. 602
ATugußa vindelicorum 5. 281.
289. 601
dupuſtinus 17. 8I. 94. 121. 170. 195.
juſtificari fide Chriſti. 79. 82.
282. 175. de commemoratio-

Au. Ba.
ne mortuorum 31. 41. de Pec-
cato. 57. de Lege 59. 57. non
dari Gratiam ob merita. 66.
67. 82. 809. 817. 525. 510. 20.
19. 554. facere Deum è& no-
lentibus volentes, & habita-
re in volentibus. de Cœna
Domini. 572. de Arbitrio 635.
de Vetere & Novo homine
649. de Converſione 636
Auguſtus Ele ctor ſubſcribit Con-
cordiæ Præf.
Aurvbατοα Mariæ ſimulacrum
206. Vid. Maria. Simula-
crum.

Auxilium,
humanum quæritur à carne
noſtra 94
expe ctandum à Deo 85
non ferre, cum queas, pec-
catumeſt 4³1¹

Baaliticus cultus inkegno Pon-

tificio hæret 248
eſt miſſæ abuſus 248
durabit usq; ad Chriſti judi-
cium 248
Balneum animarum 251. 280
Baptismus,
quid? 228. 362. 301. 510
Opus eſt Inſtitutum Dei
508
ſpeciem non habet exter-
nam 509

eſt

„

I N D E, k.

Ba.
eſt Lavacrum Regeneratio-
nis & Renovationis Spiri-
tus Sanéti 3563. 512
eſt Aqua Divina, Coœleſtis,
Sana, Beata, Salutifera,
. 510. 512
divinius opus omnium ho-
minum operibus 136. 508
dignè ſatis laudari non po-

. teſt 510
ſalvat J 512
eſt in illo mera Beatitudo &
Vita, 512

liberat à Morte & Diabolo, 363
donat æternam Beatitudi-
nem 3633. 5II
regenerat 12. 363
operatur Remiſſionem pec-
catorum 363. 51I
durat 5For
manet perpetuò 2ðð
offert Gratiam Dei 14
neceſſarius ad Salutem 14
508.
infantibus etiam debetur
14. 136. 301. 516
pueris etiam dandus. 14. 136.
516, 786. 788
offertur Omnibus 136
per hunc datur Spiritus San-
Zus .59
tollit Reatum Peccati Ori-
ginalis
campanis datur in Papatu
30⁰8

eſt verum Sacramentum

abſorbet Mortem zʒ

Ba.
in dedecus S. Baptismi.
Errores de illo Scoti & Tho-
mæ 301. Anabaptiſtarum
136. 510. Minoritarum 301
contemnens eum contem-
nit & rejicit Verbum Dei.

Fidem, Chriſtum 313

non prodeſt citra fidem 513
eſt Sacramentum, quo rena-
ſcuntur fideles.

178
Baptismo auxiliatur & con-
ſulit nobis contra pecca⸗
tum beus 301
eſt aqua Divino ordine fun-
data & confirmata 53
non eſt nudum & ſolum ſi-

gnum 519
Medicina eſt 515
unus eſt 14. 52 t

San ctos ac fideles facit 516

non fit per fidem meam 5ry
non vitlatur Abuſu 517
non iteratur 517. 58. 521
ritus Merſionis quid ſigni-
ficet? 520
eſt ut Amictus quotidianus
522, eſt Opus Dei z14
eſt Cœleſtis & inæſtimabilis
Theſaurus 513. 514
ejus nucleus Verbum, Præ-
ceptum, Nomen Dei
51⁰

unitus

nns

ton
her
en
Etes
ne

aͤer
bapti

5. Darè,
cium
otein
Netbaria
Contra

Urheni

deflie⸗
Nſlin
Chri⸗
nſe
N
le
Enn

luule

Uin
linl
Wl
4D
mecich
ntſaei
cent
hufeen
E
Uenti⸗
lhe

n.
4
19
e

In
un

Ba.
unitus eſt Verbo & Ordina-
tione Dei. 52. eſt Aqua
beata, fructuoſa, Gratiæ
plena, ſalutaris. 513. 512
eſt res præclara, fructuoſa,
pretioſa, 505
differt à Balneo Balneatoris.

..T 114
baptizatis datur Spiritus S.
136
S. Barbaræ petitio ante ſuppli-
cium 206
Barbæries 15. 33
Barbaria nulla audiret leges
contra conjugium 213
Barbari parcunt Sacerdotibus
2r
Baſilica S. Petri Romæ 171

Baſilius de Deitate in carne
Chriſti, quòd inſit, ut ignis
in ferro 813
de Exaltatione Chriſti 808
de Tractione Hominis
divina 650

Battologia in oratione prohi-

bita 487
Bellum, licitum 16. 192. vindictæ
publicæ ſpecies 194. bellum

à Diabolo. 498
Benedicti Regulalz 252
Benefaciendum nobis malefa-
cientibus, & cur ? 359

Beneſicentiæz admonetur Alexan-
der M. ab Ariſtotele 108
Beneficia Chriſti non poſſunt
intelligi, niſi intelligantur

—

b Mona-⸗

Fr.
prius mala noſtra 61
Beneficium datur propter offi-
cium 321
Beneplaeitum Dei ſuper quibus?
371
Berga Cœnobium, locus Epito-
mes Concordixæ factæ 597
Bernbardus Divus. 519. de Pœni-
tentia 150. 154. 253. 255. de Re-
misſione peccatorũ u7. 154.
255. Cur elegerit Monaſticen.
99. de Operibus ſuis. 123.
de Bonis Operibus . de
Vita æterna u7. de Fiducia.

150
Bibitio Sanguinis Chriſti Spiri-
tualis & Oralis 710

Biel Gabriel Vid. Indic. Autor.
Blaphemia peccatum à carnifice
puniendum 401. Calamita-
tes inde 402²
Blut⸗Hunde 4³²
Bona Opera, N eceſſaria 13. 21.
66. 670. Cur? 97. 168. 672.
non prohibentur à nobis 18.
non reconciliant Deum 19.
non merentur Remiſſionem
pecçcatorum 19. 121. non
tranqvillant Conſcientiamz0o
ſeqvuntur veram fidem cer-
tisſim? & indubitatoò, ut
fructus arborem bonam.

516

Excludenda penituùs ex arti-
culo Juſtificationis & Sal-
vationis 561. 662

INDEX.
Rerum,

B0.
Monachorum omnia vilio-
ra Baptismo. f09. non
merentur Gratiam. 143.
non placent, niſi in juſtifi-
catis propter Fidem. in
Meritoria præmiorum cor-
poralium & ſpiritualum.
121. Oportet facere. 1z. 66.
670. debitores ſumus.
562. ſpontaneo ſpiritu
fiunt. 562. 671. fiunt a-
more juſtitiæ, non formi-
dine pœnæ. 562. non con-
firmant Fidem & Salutem.
563. 675. teſtimonia Fi-
dei & Spiritus S. præſen-
tis. 563. non præcedunt
Fidem. 661. neceſſaria
ob Mandatum. 66. pla-
cent propter Fidem. 92.
neceffaria eſſe ad Salu-
tem, non eſt docendum,
pingendum, defenden-
dum, ſed explodendum
& réjiciendum. 563. 662.
663.8672 673
Pernicioſa eſſe ad Salutem
phraſis eſt Improba. 563
per ea Gratitudo erga Deum
& Fides declaratur. 563.
Articulo & negotio Juſti-
ficationis non admiſcen-
da. 563. 661
tantum ea ſunt, quæ Legi
Dei conformia. 688. Sunt

Impura adhuc. 668. 690.

Bo.

Imperfecta adhuc. 668.

690. Deus vult remune-
rare in hoc & illo ſeculo.
669

Mater & Fons Fides eſt. 669.

ſunt Fructus Fidei. 6617.
669. Fructus Spiritus §.
669. Pœnitentiæz. 15. ne-
ceſſariò debent ſequi Fi-
dem & reconciliationem
cum Deo. 670. Fidem

non conſervant, neque
ex toto, neque ex parte.

661. 675. non præcedunt
Juſtificationem, ſed ſe-
quuntur. 307. 658. 66 1

nec Cauſæ nec Meriti ratio-

nem habent in negotio
Juſtificationis. 66. 663.
Præſentia eorum ad Ju-
ſtificationem non requi-
ritur. 560. 662. eis non
præparamur, ut digni fia-
mus Applicatione £
communicatione merito-

rum Chriſti. 663. ſequun-
tur Renovationem, Fi-

dem & Remiſſionem pec-
catorum. 307. lis gloriari

non poſſumus. 307
Bonaventura de Peccato Origi-
nis l
Banifacii VIII. Papæ Conſtitu-
tio
Bosorum vel facultatum com-
munio non præcepta 194

58

3 8

M. Bucerus

en
leo
lebar
voli
len

Aer
in
te
*
ui
CAMemit.
lcr
ti
16
R
N
. Alcl
Prin
Deo
LCLr
640
ſect
cotr
Nas
36.
Ece
mit
Teſ
Ahigi,
nor
Ra

CA. ——
M. Bixeritt 696
Bulla Leonis X. 153
Bullæ Paparum magni æſtima-
tæ olim. 509. vaniſſimæ ta-
n en 509

Cedes prohibitæ privatis. 430.
ſunt à Diabolo. 499. homo
poteſt manus abſtinere 2
Ccæde 18
Caſuici Sanctuli qui? 689
Calamitates privatæ. 175⁵. Pu-
blicæx. 175. Communes. 17 .
mitigantur P œnitentià totà,
(Ic. Contritione, Fide, Bonis
Operibus, Fructibus Fidei.
174. 175. Temporales vel
æternæ. 8j. unde? 402. op-
primuntur iis homines à
Deo 8
Cantionum certarum obſerva-
tio non eſt cultus Dei 262
Calix, adempti ejus Laicis cau-
ſæ quæ. 210. 211. 221. Fractio
Panis Luc. 24. 35. Laica
communio. Dignitas Cleri.
Pars Sacerdotalis. 1. Sam. 2,
36. periculum effuſionis.
Eccleſiæ ordinatio. Adi-
mitur Laicis contra verba
Teſtamenti Chriſti. 574
Calviniani. vide Sacramentarii.
nominantur 776. dete-
ſtandi blasphematores 5124.
ſedition 519. perturbant

Ca.
TheologosAuguſtanæ Con- 1NDEX

feſſ.5s76. Communicationem
Verbalem ſtatuunt. 577. Re-
alem negant 577. Glorian-
tur falsoè de Auguſtana
Conf. 6o. Fanatici ſpiritus.
119. ſpermologi. 519
Calumnia 44*²
Campanæ baptizatæ. 308. 715
Campanarum Baptizatid cecſit
in contumeliam, ignomi-
niam & dedecus S. Bapti-
ſmi, ideòq; non toleranda
eſt. 309. Epiſcoporum o-
Pus 3¹7
Campegius Cardinalis, Legatus
Papæ Auguſtæ Vindelico-
rum. Ejus dictum de Mis-
ſa. 281. Compellatur à Philip-
po. 165
Candelæz Eccleſiæ ornatus non
ſunt 236

Candor pulcherrima virtus 454
vicina veritati 45⁵4
virtus octavi Præcepti 4 4

Canones, mitiores Epiſcopis 182.

de tempore Confitendi &
communicandi 138. de Ca.
licis uſu. 23. de Clericorum
Conjugio. 24. 25. 216. 22r.
Nicenus de Miſſa. 28. Poœ-
nitentiales. 24. 42. 139. 322.
de Voto. 35. 36. contempti
olim. 34. 41. 1z8. Apoſtolo-

ur de Collationibus 244.
2

Con-

Rerum.

INDEX
Rerum.

Ca.
Contracta Conjugia non
ſolvunt 2165
Canonicæ pœnæ, 144. eorum Re-
ſervatio. 177
Canonicæ preces & Horz, earum
Omiſſio peccatum mor-
tale. 42. 379
Canonicæ Satisfactiones. 15. 143.
162., non habent mandatum
Evangelii. 1756. Opera In-
debita. 152. 176. ſine pec-
cato poſſunt recuſari. 176.
non ſunt Neceſſariæ ad Re-
dimendas Pœnas æternas &
Purgatorii. 15.143
Canomcatas 283
Canonici 285. eorum Collegia
cur fundata? 285. Abo-

lenda. 255
Canoniſtæ de Pœnitentia. 130. 141.
14.319

Cantiones Germanicæ in Miſſa ad
docendum populum. 26.
Germanicæ & Latinæ. 225.
Latinæ non intellectæ non
proſunt. 225. cur retinean-
tur? 225
Cantionum obſervatio non eſt
cultus Dei, neque unlis.
4262
Capernaiticæa præſentia. 580.
Capernaitica manducatio
damnatur 576
Capernaitice manducare. 572.
quid? 576

Ca. B
Caput Eccleſiæ Chriſtus ſolus,
non Papa. 286
Cares 4²4
Charitas Fructus Fidei. 658. Vin-
culum Perfectionis. 102. O-
perit delicta. 103. Finis
Mandati. 105. Comes indi-
viduus Fidei. 559. 4 Spiritu
§. infunditur. 559. ſequitur
Fidem. 76. per illam non ju.
ſtificamur. (59. non requi-
ritur ad juſtificationem co-
ram Deo z60. Maxima Vir-
tus. 101. Fructus Fidei. 658.

Excludenda ex articulo Ju-

ſtificationis. 660. 6614. non
eſt Formalis noſtra Juſti-
tia. 663. immunda & exi-

gua. 123

Caritate effuſa non efficimur
juſti 665

Caritatem homines profani &

civilem utcunque intelli-
gunt. 240
Carmelitæ 416. miſeri, ærumno-
ſi homines. 433. inſignis ſan-

titatis, ſcilicet! 509
Carnibus abſtinent Encratitæ
186
Carnifex jure occidit 4 5⁵0

Carnificinæ Confeſſionis Papi-
ſticæ 29 5

Carnis debitores non ſumus

87
Carnis

N
elun

ſetuh

707
1
44.R
.
lNerr

ad

nbil
Verl
hhee

oſt

infin
Firnt
ii
lahe⸗
lend

D 1

(I.

lator

S

f

100.
lick
Mud
K

lmn
1d
piſe
ſdo.
8 4
Gc
n

gur

Ca.

Carnis Mortiſicatio 106

Reſurrectio 352

Vetuſtas mortificanda. 223
Care Chriſti, vivifica 739. 744.

8:4. 816. 817. cibus vivificus.

72744. cum PFilo Dei perſona-

liter unita eſt. 744. exalta-
ta ad dextram Dei. 749. ado-
rabilis. 87. mundat per
Verbum. 877. eſt ejusdem
ſpeciei & ſubſtantiæ cum
noſtra. 62 2. non eſt ubique
infinita aliqua eſſentia aut
virtute ex proprietate eſſen-
tiali ſuæ naturæ 581.748
Caroloſtadii inſania in obtru-
dendis legibus Moſaicis.
17.193
Carolus V. Clementiſſimus Cæ-
ſar. 103. 252. Optimus Impe-
rator. 212. 108. 269. 296. InvI-
Siſſimus. 601. Voluntatis
ſanétiſſimæ, honeſtiſſimæ.
208. Caſtiſſimæ dextræ. 212.
Edictum ejus clementisſi-
mum. 289. cupidus augendi
& ornandi gloriam Chriſti.
208
Caro noſira, pigra. 494. prona
ad malum 494. 633. concu⸗
piſcit adverſus Spiritum. 94.
500. 663. 643. dedita eſt pra-
vis concupiſcentiis. 500.
diffidit Deo. 94. 5%0%. confi-
dit rebus præſentibus. 94.

quærit humana auxilia. 94.

Ca

fugit Afflictiones. 94. dubi- 1ND EX

tat de Deo & ejus miſeri-
cordia. imponit nobis. 300.
obſtat voluntati Dei. 357. im-
pedit Adventum Regni Dei.

357
Ejus affectibus non indul-
gendum. 191. obtempe-
randum. 191. Iuctatur cum
Spiritu. 689. rebellis. 671.
diffcilis. 677. caſtiganda.
671. 676: ejus Senſus Ini-
micitia contra Deum. 67.
peccat faciendo operaCi-
vilia. 67. Legi non ſubji-

citur. 67. mortificanda.

175. 191. 233. COercenda, ne
ad peccandum trahatur.
175. 176. ſecundum car-
nem non eft vivendum.
87
Cartbuſiani Monachi. 406. 433
horum ſandtimonia. 406
Caſtitas, eſt verborum & ope-
rum, præcepta à Deo. 344.
&αε üĩä ogροντοι 253z. Conjuges
decet. 344. effectus eſt Spiri-
tus S. 1z1. in hominis pote=

ſtate non eſt 35
Caſtor & Pollux, equitum dii
Tutelares. 205
Caſtrare ſe, quid? 219
Caſu non naſcimur 8⁵

Caſus reſervati. 42. eorum re-
ſervatio non eſt culpæ co-
ram Deo, ſed pœnarum
b 3 Cano-⸗

Rerum,

IN DEX

Kerum.

C.
Canonicarum. 144. 177.
Laxatur in caſu mortis. 177.
Catechiſmus: ejus Etymon. 377.
quid notet? 377. Cognitio
ejus neceſſaria Chriſtiano.
333. 377. docendus brevi-
ter 336. ordine. 336. ſimpli-
ciſſimè 334. uniformiter ſem-
per 334. Sedulò urgendus,
examinandus 333. 377

Autores ejus, Apoſtoli & S.

Patres. 386. Laicorum Bi-
blia 544. utilitas. 380. I-
gnorantia ejus magna.
378. nolentes diſcere
Chriſtiani non ſunt. 335.
neſcii illius ad ſacram
Ceœnam non ſunt admit-
tendi. 333. 335.377. neque
ad Compaternitates 335
Cataphracti, ibant peregrina-

tum 171.174
kabagua quid? 229
Catholica Eccleſia. 58. 61. 226.
Fides. 2. 4. 583. 584.
Cauda Draconis vocatur Miſſa
281
Cauponaria damnatur ab Ana-
baptiſtis 595

Cauſa peccati Deus non eſt. 18.
197. 613. 621. ſed voluntas
malorum, diaboli, & impio-

rum 18
Cauſa ſine quaæ non Salutis bona
opera non ſunt 662

Cauſæ Matrimoniates erant olim

Politici Magiſtratus. 228.
magna eſt earum varietas.

329. & magnitudo. 329.
Opus habent foro pecu-
Hari. 329

Cautio de rato. 266
Celſus, objicit Evangelio diſſi-
pationem rerum publica-
rum, ob vindictæ prohibitio-
hem. 193
Ceremonia. vide Ritus, Traditio-
nes. non proſunt ſine fide ex
opere operato. 244. rite

fiant. 23. forma apud nos to-
lerabilis. 23.

ad juſtificationem neceſſa-
riæ & utiles non ſunt.

poſſunt tolerari, ſi habentur
prô Exercitiis. 260

contumelia Evangelii eſt,
ſentire, Ceremoniam ex
Opere Operato, ſine fide,
eſie Sacrificium, reconci-
lians Deum. 2;4. 245. ſine
fide non proſunt ex ope-
re operato. 225. 244. ad-
monent, docent. 225. non

proſunt non intellectæ.

4 225
Ad harum conſervandam
dignitatem & alendam
reverentiam in populo,
progeſt, ſi ritè fiant in Ec-
deſus. 23. Leviticæ. 79.
neceſſa-

ee
ime
los
Natl

Ebent

lam
bier

Dtat

har
Var
0
ſun
5h,

doll

Udo
Do⸗

Ven
ent
Ner
V
lII

lun
ten

mne
e
H.
men
.
N
Ne
Pl

Ce.
neceſſariæ ad docendos
imperitos, eosq; excitan-

orationem. 26
debent obſervari ad diſcen-
damscripturam & conci-
. piendam fidem, timorem,
orationem. 16.225. hi fines
harum ſunt. 225. obſer-

vandæ oeb charitatem &
4M concordiam. 44. 192. non
e ſunt cultus Dei. 16. 44.
186, 260. 585. 589. 752. 757.
4 poſſunt ab Eccleſia Novæ
ingcuci. 586. 587. 752. 758.
Priores abrogari. 586. 587.
dH 952, 758. ſine ſcandalo ta-
i. mmen, levitate. 586. 752. de-
3 center, ordine. 586. 752.
u agd Eccleſiæ ædificatio.
0 nem. 586. 752. ad vr &αν
4 Evangelio dignam. 752.
nAE In rebus Ceremonialibus
N,. Agdverſariis non ceden-
c.,è dum. 753. 586. præſertim
ue tempore Confeſſionis. 586.
Ne 75z. Cauſæ, cur non ce-
ℳ½ dendum ſit. 754. Ob Veri-
I tatem Evangelli. 754. 586,
e 85S887. ob ibertatem Chri-
„ ſti. 754. 586. ne confir-
n mentur Adverſarii. 754.
n 886. ne Pii offendantur.
E 54. 586. ob Confeſſio-
„ neym. 755. 186. O0b Exem-
Pprlum bauli. 586

dos ad amorem, fidem,

Ce.
harum traditiones obſcu-
rant Chriſtum. 260. inu-
tilis eſt Chriſtus niſi fides
accedat. 4. ſunt quaſi
Verbi picturæ & ſigillum,
quibus oſtenditur remis-
ſio peccatorum. 241
Similes ut ubique ſint, ne-
ceſſe non eſt. 14. 22. I 1. 132.

133. 186. 7598. diſſimiles.
586. 7/58. neminem da-
mnant. 686

Verbo Pei neque mandatæ
neque prohibitæ. 75r. In-
differentes. 585. 587, u-
ſurpantur bono conſilio,
ob suraéla & conſer-
vandam piam diſcipli-
nam. 751. 72. 585. 585. 586.
non ſunt Opus ex opere
operato juſtificans. 234.
Ad Ceremonias referuntur
Ferix, Feſta. 16. Sabba-
tum. 44. Cantiones. 255.
apud batres etiam ufſita-

tæ. 186. Ob utilitates cor-

porales. 186. ut vulgus ha-
beat pædagogiam quan-
dam. 186. ut ordine & gra-

viter omnia fierent in

templis. L 186
Ceremoniæ Moſaicæ non
neceſſariæ. 44. ceremo-
niæ Novæ Legis. 44. piæ,
uſitatæ in Miſſa, à nobis

diligenter obſervantur.

191. 225. ob

INDEX
Rerum,

INDEX.
Rerum.

Ch.
Ob illarum multitudinem,
paucitatem, aut varieta-
tem Eccleſia Eccleſiam
non damnat. 586. non
proſunt ex opere opera-
to, quia ſic fiunt & ſpe-
ctantur. 225
Chalcedonenſe Concilium, Re-
gula illius. 736. Symbolum

de Chriſto 795
Chiliaſiæ damnantur. 17
Cbirograpbum quid? 148
Choralium hoatus. 40⁰9

Cbriſtiani. quid illis liceat? 16.
nullis feriis opus habent.
407. licet illis Magiſtratu
fungi. 16. 192. uti legibus ci-
vilibus. 194. tenere propria

16.192. contrahere. 16. 192

magnum inter illos diſori-
men 646. quidam tor-
pentes & ſecuri. 662. qui-
dam imaginantur ſibi fi-
dem, quam non habent.
662. ſunt Spiritus S. tem-
pla. 664. Sparſi per totum
orbem. 128
Chrifianiſmus non eſt obſerva-
certarum feriarum, rituum,
jejuniorum, veſtitus. 30. 32.
S. Cbriſtophori Significatio, ima-
go Chriſtiani Chriſtum fe-
rentis. 206
Chriſtus æternus Deus. 726. ab
æterno fuit. 726. genitus. 1.3.

Ch.

726. &ſubſtantià Patris. 1. 3.

Filius Dei Unicus. 1. 3. 726.
Unigenitus. 1. Veritas ipſa.

703. 70½. Potentia ipſa. 70z.

Unus. 4. 12. 577. 726. Deus
verus. 12. 351. 470. 572. 580.
6 55. 717. 726. Homo verus. 2.
3. 12. 352. §55 ſ. 556. 90. 717.
conſiſtens ex anima ratio-
nali & carne. 3. natus ex
Maria Virgine. I. 2. 3. 12. 352.
718. Modo ſpirituali. 71⁸.
Deus & Homo in una perſo-

na. 735. Unius eſſentiæ cum

Patre. 739. cum Spiritu §.

7⁴²
Creator. 703. 704. verus, o-

mnipotens Deus. 703. ve-

raciſſimus. 704. Dominus

*

noſter eſt. 3. 332. 471. 703.

recemit nos ſanguine

ſuo. 32. ſatisfecit morte

ſua pro peccatis. 13. eſt
Juſtitia noſtra ſecundum
utramque natutam. 556.

557. 6 53. habet carnem vi-

vificam. 739. 744

æternam. 757. expiavit
peccata noſtra 655. 665.
implevit legem. 655.
tollit peccata mundi. 278.
Legi ſe ſubjecit ſponte.
655. 665.
Legis

meruit nobis remiſſionem
peccatorum. 557. vitam

exi⸗

ſudje

guin

VSs

ſens
)
enns
cien
cree
Dro.
gin⸗
dansd
den

Ueitd

na

Nen

N

NuNa

g

Legis Dominus 655. Legi
ſubje Rtus tamen non fuit,

quàâm non morti obno-

Xxius 655. Ubi vult præ-
ſens eſt, etiam ut Bomo
745. Totus præſens eſt 745

Agnus Dei 48. meruit Obe-

dientia ſua 55. ſanétificat
credentes 12. HBoſtia eſt
pro culpa A ctuali & Ori-
ginali 2. mittit Spiritum
sancdtum in corda cre-
dentium 12.87
vicit Diabolum 87. 730. 750.
regnum ejus deſtruit 61.
730. Peccatum 730. Infer-
num 730. poteſtatem In-
fernorum evertit 750. re-
dimit à maledictione Le-
gis 91. Diabolo omne jus
in nos eripuit 750. rede-
mit nos ſuo ſangvine 735

Dei Filius Ssubſtantialis 717.

verus, naturalis & eſſen-
ſentialis 65z2. eſt in Pane
& Vino in S. Cœnà, Spiri-
tuali modo 718

reſurgit e ſepulchro, ſpiri-

tuali modo 7rsS. it per
clauſas januas Spirituali
modo 7¹8.
na, Spirituali, Supernatu-
rali & cœleſti modo 720.
ab Unctione dictus 743.
Juſtitia Dei Eſſentialis,
652. 664. 666

eſt in S. Coæ-

&b.

Conſfübſtantialis nobis ſe-

cundum A ſſumptam na-
turam 662. in, cum & per
Humanitatem ſuam ope-
ratur omnia. S821. ſalvos
facit à peccatis 622. non
apprehenditur niſi Fide
76. In nobis habitat 137.
744. In nobis operatur
744. Una, inſeparabilis
Perſona cum Deo 719. 721.
Coônſubſtantialis Patri I.
ſecundum Bumanitatem
ſub Deo eſt 739. Perfectus
Deus 703. 726. Perfectus
Deus & homo 777. æqua-
lis Patri ſecundum Divi-
nitatem 4. 739. Verus, Es-
ſentialis, Naturalis, perfe-
ctus Deus 572. Inſeparabi-
lis & indiviſus 572. in Una
perſona 717. verax 703
deſcendit de cœlis propter
nos I. conceptus de spiri-
tu S. 2. 357. 664. deſcendit
ad Infernum 4. 12. 277. 351.
470. 579. 584. aſcendit in
Ccœlum 2. 4. 12. 277.579. ſu-
per omnes cœlos 580. 731.
Secundum Modum & Pro-
prietatem Dextræ Dei 580
modum & proprietatem Hu-
manæ natur—z 580
Ilumanitatem 582
Spiritum Humanum 587
Naturam Aſſumtam 729
Divinitatem 738
c ſedet

INDEX
Rerum.

1NDEX
Rerunz,

Cb.
ſedet ad Dextram Pattis 4. 12.
251. 381. 277. 579. 572. 7950.
dominatur omnibus 12.
352. 572. 731. Præſens Ubi-

2160 72. 721

ue 572. 73
reſurrexit Tertia Die 2. 2.277.
278. 351. 579⸗ Paſſus 12. ve-
ré mortuus. I13. 12.579.729.
735. Tedibit & cœlo. 2. 4. 12.
277. judicabit 2. 4
paſſus pro nobis 4. 2.579.729.
734. 735. ſepultus 1.12. 579.
Ejus omnia plena, etiam
juxta Humanitatem 746.
Omnia implet 731.580. O-

mnia poteſt 500. 580. 703.

705. 744. Omnia novit,

etiam ut Homo 580. 744.

Ubique eſt. 500. 580.74.
Obedivit abſolutisſimè 557.
665. eo ipso meruit nobis
Remiſſionem Omnium
peccatorum 557. Kταοραα
229. Hoſtia 12.229. 237. Pia-
culum 229. Victima pro
nobis faétus eſt 91. 238.
fubiit pœnam Peccati gr.
Propitiatio 91. Rex 736. 745.
747. Advocatus 22. nihil
illi impoſſibile 580. Ponti-
fex 22. 94. Mediator 22.
69. 70. 74. 94. 736. 745. In-
terceſſor 22. Propitiatorz2.
77.76. 79. 60. Propitiato-
rium ꝛ2. adorandus 724.

cöyö.
Redemptor noſter zzy.
703. 704. 736. Salvator 557.
Liber vitæ 588
Eſt in Deo z19. extra omnes
creaturas 719. cum ipſo U-
na perſona z12. Caput

Eccleſiæ Solus 2986. 736.

745. 748. Pontifex 92. 436.
736. 748
Profecit ætate, ſapientia &
gratia apud Deum & ho-
mines 579
exinanivit ſe in ſtatu Exina-
nitionis 579. Majeſtatem
ſuam non ſemhper exe-
ruit, ſed quoties voluit

. 579
Omnia habet ſub pedibus
ſuis & in manu ſua 580.
Propter iſtum in gratiam

recipimur 13. evectus ad

Majeſtatem & omnipo-

tentem Dei virtutem 579

depoſuit formam Servi 579.
582. ingreditur gloriam
ſuam 579. aſſumpſit hu-
manam naturam in Uni-
tatem Perſonæ 726
Officium facit ſecundum
utramque naturam 736
ſatisfecit ſua morte pꝛo pec-

catis noſtris 13
Iudicandi poteſta ei datur ut
Homina 738

Gbryſeſßtemm. Ejus dictum de
Pœni-

Cirenmeifio, nil valet in Chriſto

Ci.

Pœnitentia 157. de Miſſa 28.
de Tractione Hominis 655
de Confeſſione 29. 296. de
Petro 317. de Seffione Chri-

ſti ad dextram Patris Seg. poli . 3855
Civilis juſtitia & Diſciplina,

de Chriſti Ubiquitate 827.
de Ccœæna Domini 572.
713
Citi non polluumt conſcien-
tiam
Cibi Obſervatio inutilis nec
Cultus Dei eſt 262

Ciborum Diſcrimen non con-

ſulitur in Evangelio 254.
Cultus Dei non eſt 187. eo-
rum Præfcriptio non facit
ad coercendam carnem 191
Cibus & potus Liber 264. nulla
in illo Juſtitia 264. Donum
Dei eſt 358. 37. uſu pereunt
265
Cingliani Doctores non haben-
di pro Auguſtanæ Conf. Do-
toribus 569. 721. callidè ſe
ingerunt 569. 721. offerunt

confeſſionem peculiarem

691. 694. 695.
Cinglianorum error 725. 734.
Allœoſis 729.733.734
Cinglius 725. 729. 734

Cingulorum certorum obſerva-
tio Cultus Dei non eſt
262

C.
Civilia Officia non ſunt indigna
Chriftianis

38
Civilia Opera ſine Chriſto &

Spiritus aliqua & parte fieri
poſſunt

placet Deo 66. habet lau-
dem ſuam 66. præmia ſua
66
Clandeſtina ſponſalia, injuſta
328
Claves pertinent ad Univerſam
Eccleſiam, non ad unum
tantùm hominem 316. datæ
Apoſtolis Omnibus, non
ſoli Petro 316. Eccleſiæ
326
Eſt Poteſtas, data à Chriſto,
ad ſolvendum & ligan-
dum peccata omnia 302.
317. habent poteſtatem Re-
mittendi peccata pœni-
tentibus, & Excommuni-
candi nolentes converti
177. eſt poteſtas aut Offi-
cium, quo promiſſio of-
fertur omnibus petenti-
bus 317. non habent jus
ligandi & ſolvendi, niſi in
Terra 177. non habent
jus inſtituendi vel impo-

nendi Pœnas 177. neque

imponunt neg remittunt
Pœnas 172. nihil nego-

tii illis cum Poœnis 17
C 2 non

INDEX
Rerum,

Rerum.

NDEX

Cæ.
non remittunt Mortem aut

Afflictionem communem

173. remittunt Peccata co-
ram Deo 146. Poteſtas ad-

miniſtratur & exhibetur .
per kvangelium, abſol-

vendo 146. perClavium
poteſtatem Deus nobis
conſulit & auxiliatur
contra peccatum 30

Cælibatus. In Cœlibatuberfectio
non eſtzg Perpetuus, eſt Onus

221. Periculum animarum
221. Perditio animarum in-
numerarum 2ꝛ21. Religio im-
piè prætexitur 222. apud Ju-
dæos contemptus 434. ma-
gni æſtimatus à Monachis, ut
Angelicum vitæ genus, gra-
tisſimum Deo Sacrificium,
mereri Aureolas, Remisſio-
nem peccatorum 220. hypo-
criſis ſæpèe z18 Papiſtarum,

cur non probetur? 212.

213

non meretur Remisſionem

Peccatorum 220. Juſtifi-
cationem ꝛ19. nemini ob-
trudendusz22. Dominatio-
nis cauſa imperatus 222.
Scandaloſus zꝛ5. zr3. 221.
22:. Spurcus 306. Inqui-
natus a11. Superſtitioſus
213. 223. Periculoſus ꝛnz.
222., non eſt Cultus Dei 38.

Obligarunt ſe ſcriptis ad

Cœ.
parit peccata & corrupte-
lam morum publicam ꝛ1z.
pPugnat cum Jure divino,
humano, & naturali 21 .

diſſentit à Canonibus 11z.

Parit libidines flagitioſas
221. 223 parricidia 223

Cænobia, vide Monaſteriag. Cur

fundata? Ad educandos vi-
ros doctos & caſtas fœmi-
nas 285. convertenda ite-
rum in hunc uſum 285. ho-
minum ſomnia 285. non
præcepta, non neces-
ſaria, inutilia, peri-
culoſa, caſſuam enim præ.
bent Vano labori, Moleſtiis
periculoſis, Cultui infrugi ·
fero, Auen, ut Pfrophetæ vo-
cant, i. e. dolori & labori 285
Olim Libera Collegia 34.
Scholæ Sacrarum litera-
rum & aliarum Diſcipli-
narum 35. Monacharum
ſeu Virginum 34.186. olim
inde ſumebantur bPaſto-
res & Epifcopi 35

communicationem Mis-
ſarum & Bonorum Ope-
rum pro vivis & mortuis
283. alunt Otioſam tur-
bam, helluantem de pu-
blicis Eleemoſynis Ec-.
cleſiæ

geg
i
NW

i

V

0.

Co.
cleſixæ aszo. Aliqui in illis
boni viri quòd ſint, nega-
ri nequit 2⁄06. quatenus
diruenda 285

Ceognatio, Spiritualis Matrimo-

nium non impedit 320

Coheredes Chriſti ſumus & fi-

mus, cum Juſti reputamur
120⁰
Collat iones Veterum ad Miſſam

244

Collegia Canonicorum 28. o-

ptima olim intentione fun-
data, ad educandos viros do-
Stos, Paſtores, caſtas & mo-
deſtas fœminas 285. in An-
tiquum uſum convertenda,
vel abolenda, ut Paſtores,
Concionatores, & alli Eccle-
ſiarum Miniſtri, & Idonei
viri Politici ad Rempubli-
cam, inde haberi poſſint. I-
tem piæ virgines, educatæ
ad œæconomiam & educatio-
nem liberorum 285. Præfe-
runtur Chriſtianæ vitæ, &
Officiis à Chriſto mandatis,
at malè 285
præſtat dirui & deſeri, quàm
ſinere, ut ldololatrici cul-
tus ibi exerceantur 285
non ſunt præcepta, neces-
ſaria, utilia, ſed periculo-
ſa, cauſam præbent vano
labori, moleſtiis pericu-

Co.

lofis & cultui infrugifero I N DEX

ut C œnobia 285

Combinatis aſſerum Cinglica 578
Comitia Auguſtana anno 1530.

celeberrima & frequentiſſi-
ma 601

Commenmoratie Defundktorum ad

Altare an benè fiat? 282

Communicatio Bonorum ope-

rum cum aliis, in Collegiis &
Cœnoblis 298
Communicatio Corporis Chri-
ſti duplex eſt; quædam Fi-
de fit 707. quædam Ore 707.
illa nemo abuti poteſt 708.
hæc communis piis & im-
piis 797. 715
Communicatio Idiomatum
Realis 577. 581. 740. non Ver-
alis tantum 740. non Titu-
lus aut phraſis tantùm, aut
Modus loquendi 740. oppo-
nitur Verbali 740. Verbalis à
Sacramentariis ſtatuitur 577
damnatur 5SI. Non eſt Phy-
ſica 740. non ſunt Verba &
titulus inanis 740. Pacta eſt
vere & efficaciter 740. ſine
tamen Confuſione Natura-
rum & Proprietatum 740.
non eſt facta Effuſione pro-
prietatum Natura in natu-
ram 740. neque Exæqua-

tione 740. neque Conver-
ſione 740. Conſequens eſt

c 3 Unionis

Rerum.

JINDEX
Reruns.

Co.
Unionis hypoſtaticæ 744.
Verbalis, quid? 740. damna-
tur 749. negata à Neſtorio
˖5S8I. Calvinianis 777. 581.
Communicatio, Konvovia, Soao-
ια & unio, olim conjuncta
à Patribus 703
Communio, Bonorum non præ-
cepta 194. eſt Platonica 194
Communio Eccleſiæz. Extra
hanc Ssacramentum Eccle-
ſiæ nemo fſumere debet
propria affectione & devo-

tione 281
Communio Laica in S. Cœna
quid? 210

Communio Sanctorum 253
Communio fuiipſius in §s.

Cœna non probatur 280
Communis Maſſa 28
Concilia. Nicenum 314. Fjus

Conſtitutio de Epiſcopo
Romano & Alexandrino
314. Chalcedonenſe 729.736.
offert Papæ Primatum 315.
de Chriſto 794. Conſtan-
tienſe 302. tres Papas amo-
vetz87. Mantuæx habendum
277. Epheſinum, de Car-
ne Chriſti Vivifica 739.
744. 794
Conciones, noſtratium de qua
materia 190. 191. 236. Mo-
nachorum 260. 190. Uites
de Concionibus cum Sacer-

dotibus 46. de Confeſſio-
nibus 139.
Nugis 190. 236. de quæſtio-

nibus Philoſophicis 235. O-

peribus bonis 19o. tantùm
in Quadrageſima 190. 235.
nullæ olim in multis Regio-
nibus per totum annum
190. coram eruditis pos-
ſunt eſſe Eruditæ 335. au-
diendæ 341. Extraordina-
riæ 46. ex Ethica Ari-
ſtotelis olim auditæ 64
Concomitantia, Papiſtarum .
Eoc ι 302
Concordia, Publica anteferenda

omnibus commodis, quan-

tum fieri poteſt ſine offen-
ſione Conſcientiarum 192
Concretum ſeu Subjectum, in
quo Peccatum Orig. & Act.
hæret 624

Concupiſcentia: eſt Corruptio

qvalitatum corporis, &
prava Converſio ad carna-
lia: in Superioribus viri-
bus : Carnalia quærit
contra verbum Dei. Ef-
ficax in membris, pa-
riens malos fructus. 5y. 58

Coudemnatio Impiorum in Judi-

cio Extremo 17.19 5

Confeſſio. Fit vel Deo, & quid

illa? 16, vel Miniſtro PFC-
cleſiæ 365. vel Proximo
oflenſo

Papiſtarum de

del⸗

u

6

dorce

S=—

Co.
offenſo 161. ejus Formula
365. eſt Contritio 161. non
neceſſaria Jure divino, nec
ad Salutem 161. 42. Co-
gnitorum peccatorum 365.

Comprehendit duo, ipſam
Contritionem, & Abſo-
lutionem 364. fit Ore 175.
fitCorde, & non voce tan-
tum 1611

Confeſſio & examinatio
quædam probanda in
Auriculari operà 161.

Confeſſio & Examinatio

confitentium facit ad In-
Kitutionem Rudium 161.
303. Moderanda eſt 161.
* .
ſuper Confesſionibus ma-
gnæ olim Contentiones
Paſtorum cum Mona-
chis 46

Conf-ſto Auguſtana, Anno 1630.

oblata Proteſtantibus 5.

6oz. 691. Doctrinam conti-
net piam 6ο1. 602. Prima &
Invariata 544. 602. pia 166.
vera 166. conſcientiis uti-
lis 166. Symbolum Ec-
cleſiarum 544. 602. , 2. mu-
tata b. 3. ab illa diſceſſère
plures 602. ſimulata à mul-
tis 603

Confesſio Do trinæ & Fidei re-

Co.

quiritur Perſecutionis tem- 1N DE Z

pore 587
Confesſio Eccleſiarum noſtra-
rum eſt vera, pia & Catholi-
ca 182
Confesſio, Evangelii bonus
fructus 176
Confesſiofidei neceſſaria tem-
pore perſecutionis 596. 663
Confesſio mutua 161
Confesſio Oris non applicat
Promisſionem gratiæ 560
Confesſio Pontificia qui inſti-
tuta? 295. Conſiſtit in Enu-
meratione omnium pecca-
torum 295. Humani juris
eſt?9. Carnificina 139. 295.
imposſibilis 15. 29. 139. 161.
Abolenda, & cur? 303. falſa
299. incerta 299. manca 299.
mutila 299
Confeſſo Privata & Auricu-
laris, ante uſum s. Cœnæ
15. 26. 28. 29. 22. 236. Re-
tinenda 15. 29. non abo-
lenda 30;3. Impiè tollere-
tur 160. 30;3. Cur retinen-
da? ob Abſolutionem & a-
lias utilitates, ob Conſcien-
tias teneras & Jjuventutem

petulantem 299
Confesſio Veterum, apud Scri-
ptores quid? 161

Confesſionalium olimMagnus
numerus 140
Confes-⸗

Rerum

o.
INDEX. Confesſionarius 264
Rrrum, Conkdendum Gratiæ Dei 123. Mi-
ſericordiæ Dei promitten-
tis, qua propter Chriſtum
ſumus accepti 1a3. Promis-

ſiomi 123. 151
Confidentia in ſeipſo opus
Diabol 503

Confirmationis Sacramentum
caret mandato divino 179.
eſt ritus Patrum 179. non ne-
ceſſarius ad ſalutem 179
Confütatio Auguſtanæ Con-
fesſionis 49. recuſata a
Proteſtantibus 49. 224. Le-
cta in Conſeſſu Principum
49. Excepta inter legen-
dun 49. Kefutata à Me-
lanchthone 5o. ejus Refu-
tatio Cæſari oblata 5o. ſed
non recepta 5o. damnatrix
Orthodoxiz 49
Ejus Autores Monachi &
Theologi 49. haud Can-
didi 53. Iniqui 22. Ma-
levoli 23. Otioſi homi-
nes 76. 250. Rudes, ut
qui neſciant, quid Fides,
Gratia, Juſtitia 62. Ob-
ſcurant gloriam Chriſti
62. eripiunt piis ſolatium
6 3. Aſini 200. 164. Areo-
pagitæ 254. Homines
nihili 212. ardanapali z21.
Contemptor es Eloquen-

Co. .
tixæ 160. Sycophantæ, Per.-
diti ſoriptores i7. Nebu-

lones 222. 253. Sophiſtz

119. 164. Suaves Sophi-
ſtæ 142. Critici 150. Hy-
pocritæ 65. Impii Sophi.
ſtæ 164. Impudentes
Blasphemi 197

Condignunm, de Condigno non

meremur Gratiam & Vitam

æternam 88

Congrui & Condigni merita, fi-
gmentum otioſorum ho-
minum 95. 88. 114
coοναρ,α amandi 344. ament
mutuò 438. non deſerant
ſe 1ſ7
Conjugibus vivendum caſtè
& pudicè 344. Cconcorditer
43⁸
Conjugium cur Inſtitutum:
436. eſt Juris Naturalis ꝛ212.
214. Monachis Vitæ ges
nus, Deoô vix placens 220. feS
licita 217. ejus Finis 435. Re-
medium infirmitatis 25. 215.
Conjuncétio eſt divina 217.
non æquandum Virginitati
219. honorandum 15. 45.
honoratum ab Ethnicis 25.
ejus autor 435. licet Chri-
ſtianis 16. mundum & pu-
rum eſt ꝛ217. ejus Uſus mo.-
derandus 219. 223. nunc ma-
gis opus eſt, quàm olim eis.
Ejus

= E

7

Co.

Pjus prohibitio peperit fla-

gitia & ſcandala. 322. in-
famiam publicam, prodi-
gioſas libidines. 212. eſt
injuſta. 32 8. contra Jus
Divinum, Naturale, Gen-
tium, Canones. 212. 216.
à veteribus Canonibus
non prohibitum. 216.
à Novis prohibetur. 2 16.
permittitur à Canonibus
Veteribus. 216. Conci-
liis. 216. invitandi ad
hoc homines. 22. muni-
eendum legibus.
ordo eſt Deus gratus. 436.
cumulatur benedictio-
ne Dei. 435. Confirma-
tum à Deo. 435. præce-
ptum à Deo. ꝛIj. 436. ne-
ceſſarium. 21. 436. ho-
neſtum. 4;6. non tantùm
procreationis, ſed & Re-
medii cauſa, eſt. 2 5. 215.
propter fornicationem
215. Contemptores habet.
436. Encratitas 186. non
deſerendum. 186. deſer-
tum à pluribus. 188. con-
tractum non diſſolven-
dum. 216. 222.

Conjugium Sacerdotum. 24.
212.306. 32 8. licitum. 24.
cur ? 213. non parit infa-
miam & ignominiam Impe-
rio. 212

2 2

Co.

Conjunlctio noſtra eum Chriſto. T NDEXY
137 Rerumt.

Conſcientia non pacatur niſi Fi-
de. 148. non pacatur Enu-
meratione peccatorum. 162.
expulit olim in Monaſteria.
20. terretur peccato. 15. 76.
ſentit iram Deĩ adverſus pec-
cata. 87. quærit Remiſſio-
nem peccatorum & liberari
à peccato. 87. fugit judi-
cium Dei. 68. 92. iraſcitur
Deo. 92. pacatur ſola fi-
de. 20. 92. conſolatur illam
fides. 15. 395. vexabatur o-
lim doëtrinà operum. 20.
læta. 80. tranquilla. 80.
pia. 19. 925. perterrefacta. 9ſ.
241. pavida. 19. 20. conci-
pit conſolationem audito
Evangelio. 146
Conſcientia Pontiſicum & Pontifi-
ciorum eſt pecunia, gloria,
honores, potentia. 290
Conſcientiæ pax habetur per
Chriſtum, non per dilectio-
nem. 77. 102. apprehendi-
tur fide. 21
Conſeeratio Cereorum, Palma-
rum, Placentarum, Herba-
rum, Avenæ, Aromatum Pa-
piſtica mera impoſtura, lu-
dibrium. 309
Conſe cratio in S. Cœna non eſt
cauſa præſentiæ corporis &
Sanguinis Chriſti.571.712.723.
D con-

Ca.

JINDEX conſiſtit in recitatione Ver-

borum Chriſti. 571. 714. Pa-
piſtica in S. Cœna taxanda,
& cur? 72²3
Conſilia Evxangelica. 34. 139. 193.
eorum obſervatio à Mona-
chis jactatur. 3 4. 39
Conſilio Dei reguntur res hu-

manæ. 94

Conſilio juvare peccantes eſt
peccatum. 4³²
Conſolari cor Dei proprium o-
pus eſt. 12 8
Conſtitutiones Eccleſiaſticæ non
ſunt Cultus Dei aut pars
Cultus per ſe. 587. non ob-

trudendæ. 587
Conſuetudo verbo Dei contraria
non valet. 23

Conſummatio Mundi. 17. 195
Contentio magna olim Paſtorum
cum Monachis ſuper Con-
feſſionibus. 46. 139. Sepul-
tura. 46. Jure Parochiali. 46.
Concionibus extraordina-
riis. 46. Proprio Sacerdote.
139. aliis rebus innume-
ris. 46
Continentia non eſt omnium
216. 259. peculiare donum.
immunda Deo non pla-
c. 216. vera laudanda. 216
Continentia Encratitarũ. 146
Coneritio, pars pœnitentiæ. 1 .
144. 294. quid? 144. qui
aͤat a. 292. eſt Cordis. 175.

Co.
Accerſita. 292. Fictitia. 292.
295. Activa. 292. Paſſiva. 292.
Factitia. 296. Dubia. 299.
299. Incerta. 299. non con-
ſequimur illà remisſionem
peccatorum. 143. 154. 294.

antecedit Juſtificationem.

558. 668. 657. cum juſtifica-

tione non miſcenda. 18.

ſimulata non ſit, ſed vera-.
657. eſt exſpoliatio corpo-
ris peccati. 147. eſt chirogra-
phum nos condemnans 14.
eſt conſcientiæ cruciatus,
vera cordis paſſio, ſenſus
mortis. 292
Controverſiæ Theologorum no-
ſtrorum non ſunt Aoνοναα.

Xi. 603

Explicandæ, opponendæ
Juxta analogiam Verbi

629. 654
De illis pronunciandum eſt
& Verbo Dei 269

Converſio hominis à Deo fit. 552
Quid ſit 65§. 65. Per me-
dia. 641. Evangelii præ-
dicatione, & auſcultatio-
ne. 13. 641. 642. 647. effici-
tur ſola gratia & virtute
Spiritus S. 651
Converſio & juſtificatio non
unum idemque ſunt 657.
cauſas duas habet Spiritum
S. & verbum Dei 551. 552. 5J5.
Converſionem ſequi debent
„ boni

ſ
ACor
dex
, n0

N

(hrreli

N

r.,
(re⸗
lm
Rro
Unn
yni
Mer
füm
yyx
lcn
l
N
00
Corp⸗
(ur

—,.
—

—— —=ẽ — ———— — —
— — —

M Coo.
bponi fructus. 166. Coope-
ratio noſtra in converſione
nulla 6zo9. aliqua renatorum
poſt converſionem. 645. ha-
bet homoi in eà ſe paſſivè 55ʒ.
. 647. 551

Cor homini, nil intelligit de re-

bus Divinis & Spiritualibus
629. Nil credit, cogitat, vult,
inchoat, agit, perficit, ope-
ratur in converſione. 629
Cor hominis ut truncus &
lapis, ut fera, ante Conver-

ſionem & in ea. 633.

ad Corinth. Epiſtola. vid. In-
dex Locor. B
Cor novum ereart quid 2 644.
Cor novum acquiritur per
fidem. 307

Cornelius Centurio audit de

Meſſia, perque illum juſtus
fide, benè operatur, juſtus
erat, pius, timens Deum.
Credit in Venturum Chri-
ſtum primòô, poſt edoctus à
bPetro in exhibitum. 304
Corpora noſtra hoſtiæ. 174

Cowporaliter habitât in Chriſto

Plenitudo Deitatis 582.741.
ſumitur in Saera Cœna. 5yz
Corpas Chriſti triplici ratione a-
licubi eſſe poteſt, Corpora-
li, ſpirituali, cœleſti. 777.

Editur ſpiritualiter, 707.708

Corporaliter. 707
Corporis voluptati indulgen-
dum non eſt. 166

Co. Cr.
Corpusbonorum NoviTeſtamen- INDEX
ti, quic? 234 Rerum.
odu & Sanguis Chriſti in Cœ-
na. 14. 137. 67. præſentia
ſunt verè & ſubſtantialiter
137. 780. Et diſtribuuntur
cum pane & vino. Ore ſu-
muntur ab omnibus uten-
tibus 71. 5§72
Corpus ſuum Chriſtus facile pot-
eſt diſtribuere 580. Sumi-
tur ſupernaturali & cœleſti
modo. 572. 576. Non Caper-
naiticè, ſed ratione unionis
Sacramentalis, non tantùm
ſpiritualiter 772. ſumitur
ſab indigais dignis. 577.

710. 711
come peccatorum carnis exſpo-
liatur 147

Credere quid? 74. 99. 147. cre-
dentes juſtiſcantur per fi-
dem. 659
tenentur omnebonum face-
re 676. in omni bono
ambulare 668. creden-
tes ſparſi ſunt per totum
orbem. 128
Ad credendum moventur
corda per Verbum & Sa-
cramenta tanquam inſtru-
menta 13z3. cooperarii
Dei 645§
Nonddebent dubitare, quòd
placatum Deum habent
758. Habent & Imputa-
D 2 tam,

INDEXY

Rerum.

Cr. Cu.
tatam, deinde & inchoatam
juſtitiam novæ obedientiæ
ſive omnis boni. 65 9
Crematio agni quid notaàrit? 234
Cruciatus æterni 17.195
Crux non pœna eſt, ſed exerci-
tium & præparatio ad reno-
vatlonem 71772
Non toleratur à natura hu-
mana 21
Cubus Platonicus 250
Cuculli mortuis circumdari ſoli-
ti. 12 0. 256. 269. Cucullus
colitur à Monachis pro Chri-
ſtocerta forma ejus notu
profesſionis certæ 240
Cultu Leviticus abrogatus. 230.
2 31. Verus cultus Dei, Quid.

38.82. 90.
Idololatria 268
Cultus Sanctorum Impius,
259. 202.
Cultus Novi teſtamenti
nid? 230.233.241

Cultus Novi humani, funt
forma & Politia Anti-
Chriſti. 186. Cultus Baal.
248. Miſſaticus talis 248.
Cultus Leviticus abroga-
tus. 231. 232. Divini non
inſtituendi ſine Verbo, è
ſuo ingenio, ſub prætextu
Spiritus 689. approban-

tur tantùm à Deo in verbo
ejus & à ſe inſtituti, 263.
Spiritualis Novi Teſta-
menti 22 8. 230. 233. Eſt

Cyrillvs. 137. 826.
ſentia Chriſti in Cœna & con-

Cul. Cy.
juſtitia fidei in corde &
fructus fidei 231. Cultus
à ſe inſtitutos tantùm pro-
bat Deus qui valeant in
Fide. 2632. Excogitati
contra mandatumDeiim-
probandi z48. Rationalis
quid? In quo Deus intel-
ligitur, mente apprehen-
ditur, ut fit in motibus ti-
moris & fiduciæ erga De-
um 230. 24 5. 247. Omnis
inſtitutus ab hominibus,

ad promovendam Remis-

ſionem peccatorum & ju-
ſtificationem, eſt impius,
35. Cultus Dei quid?:4.
39 ;. humani Dei teſtimo-
nium non habent. 185

Cupiditates regnant incorde 21.

Cupiditatibus ne delecte-
mus 89. Cultus ex opere
operato non juſtificant co-
ram Deo 86. Cultus qui-
dam ab hominibus inſtituti
185. Non juſtificant. 155.
Adeo non probantur 187.

Cyprianus de Ordinatione. 314.

magus primum. 207. de
damnatione Calicis. 27. de
Euchariſtia. 242. de Epiſco-
pis. 314. de Cornelio. 200.
de ſumptione Cœnæz. 772.

de utraque ſpecie. 209
de Præ-

jun-

inc
nonig
naſae

Memna
Chr
Dane
aniel.
Data
dun

ledici

ul
Hun
Nhi
n
Me
Gum
Meciln
le
hot
U
U
N
n
Deeren
Dedhi⸗
fun
Alt⸗
i
li,
29)
U

Da. De.
jun ſione noſtra cum illo.
D.

Demoniorum doctrinæ quæ? A3.

183
Damaſcenus p. 799. 9II. 818. 819.
823

Damnationem æternam vicit

Chriſtus in morte 730

Dandum pro facultatibus 176

Daniel. vid. Index Locorum.
Data Chriſto in tempore, ſecun-
dum humanam naturam p.
739.73 9.‧747.
Davidis exemplum 398. ex
Exule Rex. Pæna poſt adulte-
rium 123. cauſa ejus 173. 174,
Debita peccatorum donan-
tur gratis 559

ebitores ſumus ad obedien-

dum Deo 562. 66 8.
Decalogus quid requirat 6z. Non
ſolùm externa civilia opera,
ſed & alia ſupra Rationem
poſita, obedientiam erga De-
um 63. 1I. Tabula præcipit
dilectionem Dei Timorem.
Spem. 2. Tabula, continet
Juſtititiam Civilem 67. 196.
Deecreta Pontificum 219. 126. 162.
Dedicatio Templorum 308
Deſunctorum Commemoratio a
Altare an Bona?
Deliéboruäm omnium enumerfa-
tio non neceſſaria, impoſſibi-
lis, & juris humani. 15.29. 160.
295.303.142. Omnia nemo
intelligit 29

De.
Demoſthenes.

lonia 390
Deſcenſus Chriſti ad inferos 12.
570. 584. 749. Myſterium
eſt credendum 584. Non
diſputandum, an factus ani-
ma an corpore tantùm, aut
ſecundum utrumque. An
corporaliter an ſpiritualiter
584. An pertineat ad ſtatum
Ex inanitionis, an Exaltatio-
nis 584. fa ſtus à tota perſona
7550. Poſt ſepulturam 750.
Deſertio Parentum, Fratrum, li-
berorum, bonorum 227.
Deſertio Conjugum mala, 257.
male dicta, prohibita Sen-
tire quòd ſit cultus Dei, ri-
diculum 258. Facultatum
non eſt mandata ꝛ25 8. Non
habet conſilium in Sacris
258. Non meretur remis-
ſionem peccatorum 252.
Eſt traditio humana, 218.
Eſt cultus inutilis 258.
Pugnat cum civili con-
ſuetudine 2 9. Suorum du-
plex: mandata 257. &
corporis proprii, propter Ev-
angelium neceſſaria 258.
Non Meritoria, non Via Per-

fectionis 25 8. Non eſt O-
mnium 259
Deſolatio templi quid? XXX.
Deſperanter 390.
D 3 De-

.K 24 % INDEX
Dentium dolori medetur Apol- Rerum.

De.

INDE X Deſperatio à Diabolo 503
Rerum. Deſponſatio dol oſa & clandeſti-

na, injuſta 328. Deſponſa-
tiones clandeſtinæ & ſine Pa-
rentum conſenſu, improbæ
328
Detractio 448. Quid? 409.
Detractores ſunt nebulones
& ſycophantæ 470
Deus quid? In quo confiditur.
388. Unus eſſentia. 11. 3. U-
nus tantum. 392. 394. Eſt u-
bique 744. Eſt in omnibus
creaturis. 742. Eſt in cre-
dentibus & Sanctis. 742.
Spiritualis & indiviſa eſſen-

tia quæ ubique eſt. 570. 74:.

Omnipotens 468. 1. 3 11. 578.
Bonus 377. 11. Omnipræ-
ſens 578. Omniſcius 578. Mi-
ſericors 349. Fortis 349. Ze-
lotes. 349. Immenſus, ꝛ. In-
creatus. 1. Pater, 1. 2. 3z. 354.
358. Creator 1I. 11. 350.4 68.
Protector 351. Liberator 35.
36⁰. Veſtitor 351 Juſtifica-
tor 231. Salvator 231. Eter-
nus 2. 11. Incorporeus 1I.
Impartibilis 11. Sapiens n.
Conſervator omnium 1II1.
Promiſſor 379. Minator 395.
Cibator, 357. Non habetur
in marſupio ut pecunia 391.
Novit omnia 578. Dator 3r.
Odium ſui ponit 349. Ha-
bitat in ſanctis 742. frangit

De.
malum 357. Confortat in
Verbo 357. Diligendus ſo-

lus 339. timendus ſuper o-

mnia 33 9. 340. 34 1. 342. IIIi
confidendum 39. 340. In-
vocandus ꝛ31. 340. Ado-

randus ꝛ231. 34 o. Laudandus

351. Ipſe, non dona tantùm.
560. vult formidari, non con-
temni 396. Ad tempus con-
nivet 396.
Ejus nomen 340. 394. 300.
Vide Nomen. quomodéô rectè
colatur. 16.

Deus eſt homo, rectè dicitur 735.

Varios modos habet eſſen-
di in loco 571. 717. Non
eſt cauſa peccati. 18. 197.
613. 621. Odit peccatum
622.

Deum bhabere nihil aliud eſt

quàm fidere & credere Deo

392
Deo adhærere quidd 3327.
Dei cultus quid? 3 92
Deos alienos habere quid? 389,
nn 350. 394
Omnibus gentibus aliquis
Deus eſt. 392. 394

Devotio Patrum & ſanétorum

non facit articulum fidei ?2 822

Dei quid? 731. non

tus circumſcriptus l1o-

cus in cœlo, ſed Dei omni-
potens virtus, implens cœ-
lum & terram 731. ubi⸗-
gque

Pollicetur 327.

ge
lan

. fon

Kre
lamn
Chr
Ur
in

Diabe
lu
Ne

jus.
geg

16ſ

voln
ſran

Di

que eſt. 572.717. Solus ad

illam collocatur Chriſtus ra-
tione Humanitatis ſuæ, verè

& re ipſa, 172. Ad dexte-
ram Majeſtatis & virtutis

Chriſtus collocatus eſt 570.

Unitum ſibi Hominem evexit
in propriam celſitudinem

813

Diaboluu. Ejus malum conſi-

lium contra ſanctificatio-
nem Nominis divini & e-

jus Regnum 357. Non vult

Regnum Deiad nos venire.
357. Mille artifex 387. ejus

voluntatem & conſilium

frangit Deus 357. Odit De-
um 20. Nil boni à DEO
expectat. 20

Imponere vult hominibus, 360.

398. confidentiä, cordis indu-
rationem, ſuperſtitionem 363
Seducit à recta via in ſuper-
ſtitionem, diffidentiam, de-

ſperationem, ſcelera alia gra-

via 360. 503. Sollicitat ten-
tationibus, 360. Inſtigat,
provocat, 61.56. 190. 50z. Ha-
bet homines militantes ſub
ſuo imperio 61. 411

Machinatur quotidie perniciẽ

4. Excitat in corde incre-
dulitatem 411. Excoœcat.
537. A Verbo vult abduce-

re, 537. A fide & veritate

conatur avellere 503. In-

Di.
cendit corda cogitationibus INDEX
adverſus Præ cepta Dei. 411. Rerum.
Occupatus eſt in perturban-
dis quod ad conſcientiam &
ſpiritualia negotia pertinet.
499. 503.537. Peccati cauſa
eſt, 18. 197. 5 8 8
Non credit Remiſſionem pec-
cator 20. Avertit ſe à Deo
18. Fidem generalem ha-
bet 147. Conatur aufer-
re omnia à Deo nobis da-
ta 42 8. impedire omnia-
quæ oramus o05. Ho-
ſtis noſter eſt infeſtiſſimus,
498. Capitalis 505. 106.
hoſtis humani generis, 590.
Inſidiatur ſemper 40. ve-
natur occaſiones nos adori-
endi 405. Et præcipitandi
in peccatum, dedecus, cala-
mitates, & ærumnas 40ſ.
Concitat lites, jurgia, cædes,
motus, ſeditiones, tumul-
tus, bella, 499. emittit & nu-
bibus tempeſtates & grandi-
nes 499. Pecus contagio-
ne inficit, 499. Peſtilen-
tem äerem reddit, 499. In-
videt nobis culmum in agro,
obolum pecuniæ, incolumi-
tatem, vitæ uſuram 499. 538⸗
Conturbat fœdè procuratio-
nem ſpiritualium rerum, ut
animas ſuis nugis ſeductas
ſuo imperio ſubjiciat 499.
503.

INDEX
Rerum.

Machinatur

Di.
503. 537. Enixè ſtudet ne
quæ adminiſtratio externa-
rum rerum, aut civilis ſtatus
pacatè conſiſtat 499. Infe-

Di.
quei & retia 6r. 5o4. Cir-
cumvallat copiis ſuis 504.
omnes tentat, 5og. Provo-
cat ad mala 503

ſtat à tergo 5oo. Impugnat Non procul eſt à nobis, 05

ab omniparte 70oο. Inſtigat

503. præcipitat in varia &

atrocia ſcelera. 66. 615. Im-
pellit ad manifeſta ſcelera ꝛr.

66.63 7. Efficax eſt in impiis

196. Incitare non deſinit ad
varia deli cta imbecillem no-
ſtram naturam, 66 96. Non
poteſt ferre Dei verbum 381.
Dei nomen. Mendax eſt 5oë.
537
necem ſemper
506. Præcipitat in pericu-
loſos caſus 506. deteſtan-
da piacula, ſuperſtitio-
nem, indurationem, de-
ſperationem, noſtri fiduci-
am 70j. Execrationem &
abnegationem Dei zoz. Af-
ficit corpora noſtra damnis
506. Privat rationis uſu ad
inſaniam 5o6. Submergit
multos 506. Multis cervicem
frangit 306. Ad voluntariam
mortem multus adigit 5o6.

A facie Dei prorſus & in æ-

ternum abjeéctus eſt 624.
Vult ut verbum Dei & ejus
opera contemnamus 5Soz.
Torquet in corda hominum
ignea tela 5oA. 5o2. Ejus la-

Orandum contra illum in-
deſinenter, Soq. 505. 506

Ab illo conſervamur divinitus

506. Tentationibus ejus ſine
Deo reſiſti nequit . 87. 504.

5§o6. Non conſentiendũ 504.

Sine auxilio Dei vinci nequit
67. 87. Oratione fugatur
5oj. Habet homines in po-
teſtate 63 7. Efficax eſt in

impiis 637
Opus eſt contra potentiã illius

Chriſti potentia 87. jus in cre-
dentes amiſit planè, 750. oc-

cupatus eſt in perturbandis

quæ pertinent ad conſcien-
tiam & ſpiritualia negotia zo;
Vult à fide nos avellere, 502.
& charitate. Indefeſſus eſt
50o5. Nunquam ceſſat. 50ſ.

Renovat tentationes & prœ-

lia 505. Caput ſerpentinum
habet, 5oy. Cavere vult ne
ad Chriſtum medicum veni-
re queamus 537. Excoœcat
ne ſentiamus & videamus
neceſſitates noſtras 537.

Hoc agit ut opprimat & de-

formet Evangelium infini-
tis modis, 268. Inflammat
Tyrannos contra profeſſo-
1eS8

1es E

rel

lum

ſpien
40
luta
illo,
dus
hom
ſeone
de
Nor
re ſ⸗
ſſo.
Pott
nd
unaj
Diuly,

Dien ch
nd
ſe
ben
ſer.
lone
ſeli.
Ginn
O
tus
rm
MeniS
Din
W
i

Di.
res Evangelii. 268. Excitat
haæreſes ut reddat Evange-
lium inviſum. 268. Irretit
ſapientes opinionibus. 61.
A Chriſto ejus opera diſſo-
luta ſunt. 87. victus eſt ab
illo, 87. faſcinat horribili-
bus erroribus & hæreſibus
homines magnos & excel-
lentes. 615. Captivos ha-
bet omnes. 87. 411I. 637.
Non poteſt ſubſtantias crea-
re ſed corrumpere tantùm.
5750. Cruciabitur ſine fine,
poſt judicium extremum
condemnabitur. 17. 195
Diana parientium diva 392
Didactica ſcripta Lutheri "2
Dies. dierum ac noctium ſpatia
non lædunt unitatem eccle-
ſix 131. Dominicus 132. Ii-
benter à nobis ſervatur, ob-
ſervatu tamen neceſſarius
non eſt, ſed liber. 44. & alii
feſti. Dominicus dies or-
dinatus à majoribus 708.
Cur loco Sabbathi ordina-
tus ſit 43. 44. Omnium anima-
rum dies. 281
Digni Sacræz Cæxne Convivæ qui?
. 3629.522. 572. 711.712.
Dignitas convivarum con-
uiſtit in Chriſti merito, non
in fidei firmitate & infir-
mitate 712. 573. non in

Di.

propria hominis præpa-T NDEX
724 Rerum.

ratione.
Dilectio Dei, opus Spiritus San-
Cti 74. 82. 81. 87. 88. 558. Pro-
ximi effectus Spiritus San-
Sti 131. Dilectio noſtra eſt
immunda 66. 123. exigua
123. Cum peccato mortali
ſtare nequit. dilestione a-
miſſa amittitur Spiritus San-
ctus & fides. 100. Infundi⸗
tur à Spiritu Sancto. 559
Actus ejus elicitus, 93. 64.
68. 69. habitus ejus 65. In-
clinat ad diligendum li-
bentiùs 64. 74. Actus eli-
citus non meretur remiſſio-
nem peccatorum. 69. Eſt
erga Deum & proximum
760. 657. Fidem ſequi de-
bet. 13. 7. 76. 106. 146. Co-
mes individuus. ſy9g. Ma-
xima virtus eſt, & quare? 101.
fidei connexa & conſequa
eſt. 83z. 87. Eſft juſtitia 88.
Eſt legis impletio. 89. 90.
Super omnia, impoſſibilis
eſt, 18. 55. 66. 68. 88. Non
juſtificat, & cur non? 82. 88.
9o. 101. Dilectionis hujus
lex æterna eſt, poſita ſuper
omnem ſenſum & intelle-
ctum 85. Non eſt apud op-
preſſos calamitatibus ab ira-
to Deo. S85. Incipit poſt re-
generationem. 85. Deum
&

JTND PEX
Rerum.

juſtificat 89.

pitium 88.

Di.
& proximum nemo ſatis di-
ligit. 94. à fide non divel-
lenda 87. Dilectio non ju-
ſtificat, non Legi ſatisfacit,
non acceptos Deo facit:,
non eſt meritoria remiſſionis
peccatorum, non vincit ter-
rores mortis, non vincit iram

Dei, non opponi poteſt iræ.

Dilectio medium non eſt
apprehendendi gratiam-
Dei, meritum Chriſti & re-
miſſionem peccatorum 659.
Non confidit illa fides 679.
Non eſt cauſa vel meritum

juſtificationis 663. Non eſt

formalis juſtitia coram Deo.
663. Non perillam conſe-
quimur ſalutem 76. 90. Se-
quitur fidem 76. 87. 90. Ef-
fectus fidei eſt 83. 88. Non
Non propter
hanc habemus Deum pro-
Nemo diligit
proximum ut ſeipſum 94

Dionyſius Areopagita. Ejus li-

ber Hierarchicus fictus. 376

Diſeiplina Chriſtiana 691. Sol-

vitur ab Antinomis 691.
Diſciplina Civilis placet
Deo & cur? 66. poteſt
à ratione utcunque præ-
ſtari. 66

Diſciplina Eccleſiaſtica 17.

Cur inſtituta? 162. 16 7. 175.
Bono conſilio inſtituta.

Di.
128:. Conſervanda. 182.
Conſervatur à nobis di-

ligenter 191

Diſciplina Externa 668

Diſerinen Ciborum, Vaſorum,

Temporum, Veſtits, Cul-
tus Dei non eſt. 187.

kRituum & temporum vulgus

admonet, 186
Veſtium & Ciborum nugacis-
ſima res eſt. 266. Non con-
ſulitur aut præcipitur ab

Evangelio. 254

Legis & Evangeli obſervan-
dum probè 97
Veteris & Nori Teſtamenti
quod ſit? 544

Regni Chriſti & Politicarum

rerum. 191

Regni spiritualis & Civilis. 192
Dihidia non delectant Princi-

pes noſtros. 224
Diſſidia Eidei, juxta verbi Dei
analogiam declaranda &
componenda 654. 668.
vitentur 321. 327. Non
ſunt Regnum Chriſti. 129

Diſonantia Jejuni non tollit u-

nitatem Fideil. 586

Divinitas Chriſti negatur ab A-
rianis '83˙. Ejus Plenitudo.
in Chriſto habitat. 582.74 1.

Non patitur ipſa, at in con-

juncta ſibi Humanitate 734
Diviſio in diſcendo neceſſaria.

227

Re-

yun
Ppr.
Neru
Uutlo
ultes,
.
Ann
eſte
Ann
Dnitie

Kð’J

Dochen

(el

Ohr

De
Ee

,

grl
J
.

Doadhe

ſer⸗
nu

Chriſti. 10.

Di. Do. .
Rerum, Ordinatio eſt civilis,
approbata verbo Dei 258.
Rerum & facultatum ordi-
natio Dei verra. 358
Divites, nemini non oppedunt.
2389. ſunt læto & imperterrito
animo 389. in Paradiſo ſibi
eſſe videntur 389. Patrona
Anna. 205

Divitie, donum Dei 358. faci-

unt homines tumidos. 358.
Doctores, Mali graſſantur In EC-
cleſia ut lupi 129. vitentur.
32.327. Non ſunt Regnum
Damnandi 22.
Delerendi u5. Reprehen-
dendi 321. Antichriſti. 135
Ob Poctores datos agendæ Deo
gratiæ 281. Imitandi 201.
quoad Fidem, Virtutes, pro
cujusq; Vocatione 201. Fal-
ſi habendi pro anathemate.
S 3²7
Doctrinam dedit Deus, ad con-
ſervandam civilem diſcipli-
nam. 66
Dotrina Dæmoniorum 4q3. 182.
183.16 8.22 2. 254. ſunt, Cæli-
batus leges, Traditiones hu-
manæ pro Cultu Dei habi-
tæ. 222
Dolores cordis, animi in vera
peœnitentia 71. Afferunt
mortem æternam, ſi fides non

accedit, 171. ſequitur hos

Dao.
carnis vexatio ultròô.
Dolus, prohibitus
Domini vel heri honorandi 342.

eorum officia 375
Dominia rerum Dei ordinatio.
258

Dominicani Monachi 196. fin-
gunt Roſarium Mariæ. 259.
Dominicus cur Monaſticen
elegerit. 99. Vocatur San-
cus Pater 99
Domus propria, Dei donum 3 58.
Dona Dei, exercenda, conſervan-
da, augenda 646. donum
dono præſtat. 210. ob dona
Eccleſiæ & Doctoribus data
agendæ Deo gratiæ z01. In
Chriſto creata, data, com-
municata 737. 73 §. Infini-
ta, ſingularia, cœleſtia, in-
effabilia, imperveſtigabilia,
maxima, excellentiſſima 737
Donationes Principum Eccleſia-
ſticis datæ, non reprehen-
duntur. 263.
Donatiſtae 14. 130. 13 f. Impro-
bant malorum Miniſterium.
Excitâàrunt ſchismata ſediti-
osè 13 ſ
Draconis cauda eſt Miſſa. 281.
Dubitatio de gratia Dei & remis-
ſione Peccatorum, magnum
peccatum 88. 157. Contu-
melia eſt in Chriſtum 88. &
cur? Indicat enim, peccatum
ſuum majus eſſe & efficacius
E 2 quàm

171INDEX
357 Kérum.

Du. Ec,

INDEX quàm mortem & paſſionem

Rerum.

ejus. 88. parit deſperatio-
nem 158. illicita de Aeterna
Salute 558. Non de remiſſio-
ne peccatorum 109. 157. Do-
cetur à Papiſtis. S. 19. 84. ab
Hieronymo. 109. De Ex au-
ditione precum 94. Dubi-
tans de Remiſſione peccato-
rum cenſendus eſt abolere
Evangelium. 109

E.
Elcleſia. Etymon 475. Ger-
manicè Kirche 475. Gracè
uxAnoia 475. quid? Con-
gregatio 156. 475. Commu-
nio Sanctorum 13. 14. 12 4. 125.
126.476. Jus & poteſtatem
habet eligendi, ordinandi
ſuos miniſtros 325. 326. 756.
ſunt credentes, ſancti, ovi-
culæ audientes vocem Chri-
ſti 307. Non ε civitas Pla-
tonica, 128. Eſtpopulus
Dei fſpiritualis, non diſtin-
Rus à Gentibus Civilibus riti-
bus 12 7. Renatus per Spiri-
tum Sanétum, ubi ſocietaæs eſt
ejusdem Evangelii doctrinæ
Sp. S. 126. 1227. Non eſt pro-
priè Templum, 473. Non eſt

Politia Externa 27. Eſt Ju-

ſtitia & donatio SpiritusSan-
cti. 127. Principaliter eſt ſo-

cietas Fidei & SpiritusSancti

Ec. .
in cordibus, non tantùmri-
tuum & rerum externarum.

12 . 2 6. Catholica 35. 58.

107. 126. Una 14. In quo ſit ea
Unitas? 14. 126. in Conſenſu
doctrinæ & Sacramentorum
adminiſtratione, 14;3. Uni-
tas Doctrinæ & Sacramento-
rum hic inculpata 126.

Sanécta 126. 307. Conſtans,

manſura perpetuò 13. 476.
Columna Veritatis 12 8. Mu-
rus ejus, Oratio ardens, Do-
ctrina pia, & Uſus pius Sa-
cramentorũ; non Candelæ,
Veſtes & Aurea vaſa, 236. Pe-
ricula ejus infinita, 126. ædi-
ficata eſt ſuper Petram con-
feſſam à Petro, non ipſum Pe-
trum, 317. 318. Eſt Corpus
Chriſti 127. ſimilis arcæ

Noachicæ. 175. ſagenæ 125.
Mali, ejus ſocii ſecundum Ex-

ternos ritus 127, Et mali in
ea. u25. Hypocritarum in-
finita multitudo. 126. Ha-

bet Membra viva & mortua

125. 126. Semper habet Spi-
ritum ſanctum 29. Tradi-
tionibus non oneranda 313.

Claves ſunt datæ Ecclefſiæ,

non ſoli Petro 326. Reno-
vatur 12 5. 126. Gubernatur
125. Sanctificatur à Spiritu
Sancto. 125. 353. Sanctitas,
qua in re? 307. Illuminatur

4P

tur:
Don
ene
129.
ſer

lig.
ſico
dun
An
n

5

celi
N
u
Leln
3
liti
191.
dor
Ecle⸗
6
90.
chia
ins
teſtu
S
Dic
Kri
keſt⸗
er
Nn
Nn

R

Ec.
à Spiritu Sancto. 353. Voca-
tur à Spiritu Sancto 3 53.
Donatur Spiritu Sancto. 126
Extenditur per totum orbem
128. Ejus Tranquillitas ob-
ſervanda 16. Ordoitidem.
16. Multi in ea imbecilles
18. Retinet ſalvificam Chri-
ſti cognitionem & fidem, 128.
Sunt in ea ſtipulam ſuper-
ædificantes 128. Caput Chri-
ſtus ſolus 286. Mali docto-
res & lupi graſſantur in Ec-
cleſia 129. Habetjus vocan-
di Miniſtros 306. 225. Ubi?
Apud docentes rectè Evan-
gelium 14. 124. 282. 307. 708.
755. Ornatus quis? 236. Po-
litia ejus 182. Sancétitas ejus
182. Sanétitas ejus in ver-
bo Dei & vera fide. 307
BEccleſia Alekxandrina 306. 2314.
Græca 137. 129. Pontificia
290. 293. 321. 32 2.311. Mohnar-

chia externa & ſuprema to-

tius orbis, in qua Papa po-
teſtatem ſummam habeat
condendi Leges, Articulos
Fidei, abolendi & explicandi
Scripturam &c.
Eccleſiaſtica Politia 126. 182. Po-
teſtas & Politia Eccleſiaſtica
differunt 39. veneranda 39.
Donum Dei 39. Conſiſtit
in Docendo & porrigendo
Sacramenta ʒ9. Excommu-

Ee.

nicando 40. 41. I N DEX
Eecleſtaſticoruzs Immunitates, Rerum.

privilegia 20;3. Eccleſiaſti-
ci Mores. 16. 19 . Eccleſia-
ſticus Ordo, 16. 187. 305. 306.
Quibus incumbat? 374. Mo-
dus 374
Eccleſiæ Ferbiiniſtri. vide Epiſeo-
pus, Miniſtri Verbi.
Educatio Puerorum & Jjuventu-
tis, 495. ita fieri debet ut ſe
Cruce & Prece muniant, au-
dita aliqua re terribili dicen-
tes: Cuſtodiat nos Deus Pater
&c. 405. ut Dei Nomen re-
verenter colant, in ore ſem-
per habeant. it. ne aſſveſcant
mendaciis. 404. ut evadant
in viros doctos. 319. Præci-
pua habeatur cura inſtituen-
dæ & educandæ rectè juven-
tutis non ulli parcendum la-
bori, operæ, impenſæ: tra-
dantur imbuendli bonis lite-

ris & diſciplinis, ut eorum

opera uti queamus. 428.
Educationis Commoda & uti-
litates. 428. Cauſæ. 428. Of-
ficium 427. Pœnæ. 429
Eletti, Templum Dei. 742
Electio Epiſeopi penes Eccleſiam,
plebem, populum eſt. 314.
M 316
Eleemoſypne, habent mandatum
& promiſſionem Dei. 168.
169. 180. liberant ab omni
E 3 pec-

INDEX
Reruüm.

peccato, ſed non ex opere
operato. 111. à præſenti pec-
cato. 1n. à futuro peccato.
112. 7. merentur beneficia
multa. habent præcept Dei.
109. non vincunt iram Dei.
112. judicium Dei. 12. non red-
dunt pacatas conſcientias. u
Elementa Panis & Vini in S. Cœ-

na non adoranda. 575
Elemento accedat Verbum. 510.
514

Encratitæ. 186. 220. genus mo-
nachorum olim. Abſtemii.
Abſtinebant uſu S. Cœnæ,
carnium, piſcium, conjugii,
ut Deo cultum præſtarent.
Erant hujus ordinis viri &
fœminæ 186. 220.
Enthuſiaſmus, homini natura in-
ſitus 304. origo hæreſeon,
Mahomediſini & Papatus 305
eſt Papatus ipſe. 303
Enthuſiaſtæ, gloriantur de Spi-
ritu Sancto, damnantVerbũ,
Rapto fingunt & habent. 180.
29 1. 303. 304. 628. 640. 649.
trahuntur ad Deum imme-
diatè. 554. absque auditu
Verbi & uſu Sacramento-
rum. 554. Ita etiam illumi-
nari, juſtificari & ſalvari ſe
putant 154. Somniant, Spi-

ritum S. dari otioſis tacitis,

in locis obſcuris ſedentibus
ſibi, expectantibus illumi-
nationem. 180

En. Ep.
numeratio delictorum, omni-
um impoſſibilis. 15. 29. Car-
nificina mentium. 179. 25.
unicuique libera eſt, quid e-
numerare velit & nolit. 303.
non neceſſaria ad conſe-
quendam Remiſſionem pec-
catorum. 29. 13 9. non ad Sa-
lutem. 161 Juris Humani tan-
tum. 29. 139. non Divini. 139.
143. quædam probanda ob in-
formationem confitentium.
161. moderanda tamen, ne
laqueus fiat conſcientiæ. 16 1
Epheſinum Concilium. 739. 744.
Epicureiſmus. ei anſa non danda.
591. illi nos non debemus
tradere. 89
Epicurus, non ſentit ſe Deo curæ
eſſe, reſpici, exaudiri a Deo. 68
Ericaeia neceſſaria virtus. 104.
ad concordiam publicam. 1o5
Epiikiſare. 44
Epiphanius, de Miſſa. 226. de Aë-
rio. 247. de bPaſchate. 134.
de Encratitis. 186
Epiſcopi Pontificii, Epiſcopi non
ſunt Veri, 226. nec eſſe vo-
lIunt. 3206., non docent. 406.
265. non conſolantur. 306.

non concionantur. 306. non
baptizant. 306. non admini-

ſtrant Cœnam 306. non cu-
rant doceri rectè & admini-
ſtrari Sacramenta. 4. 265.
non faciunt Epiſcopotun
offi⸗

ſte
Hil
Iun
ſere
Unt
io
nee⸗

an
Eid
e

epe
ton
non

ti⸗

K

N
lit
Non

14
.

1
nlt

ee

16

E.

officium. 265. 306. non ſunt

Epiſcopi ſecundum Evange-
lium. 265. non relaxant Ob-

ſervationes 45. non ſanci-

unt Concordiam. 45. Onera
injuſta non remittunt. 45.

neque Veritatem, neque

Concordiam curant. Si. non
curant admodum Articulos
Fidei. 22990
piſcopi ſunt ſecundum Politi-
am Canonicam. 265. non
expediunt mentes Dubita-
tionis cruciatibus. 263.
non competit illis Juris di-

Stio jure divino. 40. Statum

Eccleſiarum negligunt 263.
Mitrati. 490. volunt eſſe Po-
litici Dynaſtæ. 306

Non debent dominari. 40. 45.

312., non audiendi, ſi man-
dant Impia. 267. dicunt, ſe
habere Poteſtatem Regimi-
nis, & coërcitivæ Corre ctio-

nis ad dirigendum ſubditos

ad finẽ Beatitudinis æternæ.

Non habent poteſtatem ſtatu-

endi contra vel extra Evange-

liũ. 40. 41. 264. aut condendi

Traditiones tales, ut merean-
tur remiſſionem peccatorum

264. & ut ſint Cultus Deo pro-
bati, ut Juſtitia. 264. non

poſſunt Cultus novos inſti-
tuere. 43. 189. 265, non ha-

bent poteſtatem Re
Tyrannicam. 26 5. ſine lege
certa aut ſupra legem, ſed
juxta Verbum 265. habent
poteſtatem Politicam, Jure

Humano, à Regibus & Prin-
cipibus. 40. Politia illorum

. kköorum.

*

Canonica non reprehendi-

tur. 263. 265. Jus excommu-
nicandi rapiunt Tyrannicè,
& ſic quoque exercent 327.
329 inflammant hominum
odia contra nos. 25. trahunt
ad ſe Regna mundi. 39. 335.
Dominantur. 235.263. fortiter
tuentur opes & dignitates
ſuas. 263. moliuntur inſi-
diosè contra Evangelium.
49 5

Evangelium impugnant 490.

contaminant. 246. uſum
Sacramentorũ corrumpunt
246. ad Sacerdotium admit-
tunt quoslibet ſine diſcrimi-
ne. 26;3. imponunt homi-
nibus onera intolerabilia. 45.
263. 264. perſequuntur &
condemnant eos, qui vocati,
munus Epiſcopale cauſa do-
cendi ſubeunt. 306. miras
calumnias ſpargunt in po-

pulum de nobis 23. non do-
cent Evangelium. 235. 306.

non conſolantur conſcienti-
us. 237. Traditiones ſuas
exactiùs Evangelio ſervari

Ep.

INDEX poſtulant. 263. proponunt

Rerum.

decreta ſanguine ſcripta 263.
quærunt exſorbere ſangui-
nem noſtrum. Sti. minantur
horrenda ſupplicia detre-
ctantibus facere contra
mandata Dei. 263

Inſtituunt novos cultus. 235.

defendunt impios cultus.
235. 32 8. Promiſſiones ſalu-
berrimas, & de Remiſſione
culpæ, transferunt ad vanis-
ſimas opiniones de Satisfa-
Stionibus. 246. defendunt
dignitatem ſuam fortiter. 26.
opes ſuas. 36;3. Abuſus ma-
nifeſtos. 208. 327. Impias
Opiniones. 264. Traditio-
nes. 264

Abjiciunt curam Religionis, &

docendi Evangelii. 235. ju-
vant Papæ ſævitiam. 306. 32 8.
ſquamæ Papæ ſunt. 321. fx-
vitiam miram exercent in
viros bonos. 182,268. vo⸗
lutantur in libidinibus 306.
vivunt Eleemoſynis Eccle-
ſiæ. 329. clamant ad arma.
263. ſcribunt leges ſangui-
ne. 103. cauſam præbuerunt
libidinibus. 306

ExcitaruntSchiſma condemna-

tione Lutheri. 268. truci-

dant Saçerdotes & alios bo-
nos viros. 103. 182, 183. 268.
269. 306. illorum causaà Ec-

Ep, .
cleſia non deſeri debet. 306
Conjugium prohibent. 306. O-
nerant cœlibatu Ordinem

ſacrum. 306. opus peſſimo-
rum Nebulonum, Tyranno-
rum & Anti-Chriſti, exer-

centes. 306. diſſipant Eccle-

ſias. 107. 1982. 268

Cogunt abjicere & damnare

Veram doctrinãâ. 182. urgent
Traditiones, quæ non poſ-
ſunt ſervari bonà conſclen-
tia. 45. mutrunt multos
primitivos ritus. 135. obru-
unt Evangelium do crinis
dæmoniorum. 198

Judaizant apertè. 183. adimunt

Chriſto nomen Mediatoris
194. applaudunt hiſtoriis
fabuloſis de Sanctis. 207.

Eccleſiæ conſultum non vo-

lunt. 208. quærunt oppres-
ſionem noſtram. 208. de Sta-
tu Eccleſiæ parum ſolliciti
208. idoneos doctores non
ferunt in Eccleſiis 208. ſæ-
vitiam exercent in homines
innocentes 2o8., proponunt
Cultus Sanétorum. 2; 5. Miſ-

ſam pro quæſtu habent 235.
proponunt Satisfactiones

humanas. 235. Traditiones.

35. pro Epiſcopis agnoſcen-

di non funt. 29

HIis promittitur Paſtorum no-

ſtrorum Ordinatio & Con-
. firma⸗

n
jr⸗
Ecd

ſe.

1V0⸗

nol

te.
Eyiſcopus, habet Poteſtatem Or-

firmatio, ſi officio ſuo rectè
præſint, curam Evangelii &
Eccleſiæ re ctè gerant, & hoc
nomine charitatis & tran-

quillitatis, non de neceſſita-

305

dinis & Jurisdictionis Eccle-
ſiaſticæ. 26 5. habet poteſta-
tem Eccleſiaſticam. 39. ha-
bet poteſtatem Docendi. 39.
condendi traditiones, ut
ſint Ordo in Eccleſia, non Cul-
tus. 43. 266. porrigendi Sa-
cramenta 39. 179. Remitten-
di peccata, abſolvendi, 40.
41. 3 4. adminiſtrandi Sa-
cramenta. 40. 47. 179. 324.
baptizandi 324. cognoſcen-
di doctrinam 40. 4I. excom-
municandi 40. 41. 26 5.324,327.
Habet libertatem contrahen-
di matrimonium, vel conti-
nendi ſe. ꝛ122. 223. 306. non
habet poteſtatem ſtatuen-
di quid contra Evangelium
41. 264. condendi traditio-
nes ad promerendam re-

miſſionem peccatorum, &

ſatisfaciendum pro pecca-
tis. 42. condendi Novos cul-
tus. 4;. exigendi 40. 4. o-
nerandi Eccleſiam No is
traditionibus 43. 3u3. habet
poteſtatem Ordinandi. 43.
266

E

Ejus Electio penes Eccleſiam IND EX
eſt 314. 316. 325. 326. non de- Kerum.

bet dominari 4. 3u. non
imperare Eccleſiæ 4/. o-
mnes ſunt pares 312. z1 5. 324
Ejus dotes, quæ? 372. Schiſma-
tis cauſam non præbeat 46.
reddat rationem Deo 46. ei
obediendum 41. ordine o-
mnia ut gerantur in Eccle-
ſia, curandum Epiſcopo 4.
2656. habet Verbum & Man-
datum, quatenus Jurisdi-
ctionem debeat exercere-
26. ſit lenis 22. ſarciat con-
cordiam

45
Epiſcopi donis ſunt diſpares ꝛ08

Conjunéti ſint unanimitate
Doctrinx, Fidei, Sacramen-
torum, Orationis, Charita-
tis 288

Epiſeopus & Preshyter non diffe-

runt 325. illius Origo 325.
Epiſcoporum & Presbytero-
rum Gradus, Humani Juris
eſt 325. eorum reditus Elee-
moſynæ 329
Epiſcopus Alexandrinus præeſt
Orienti 314. Romanus
Occidenti 314. 317. Eu-
gubinus 315. Conſtan-
tinopolitanus 315. Rhegi-
enſis. 317. TLaniticus 315
Equinæ caudæ pili duo, Sacra-
mentariis quid? 711
Eraſmus de Servo Arbitrio 639
F Ere-

Er.

INDEXEemue.
Rerum. Errores, taxandi 323. tollendi

323. vitandi 323
Errores Arii 11. 781. 78 8. Aë-
rii 247. Agnoëtarum 744.
Anabaptiſtarum 13. 14. 1.
16.17. 74. 136. 180. 10.512.
785. Andreæ Carolſtadii 17.

Andreæ Oſiandri 556. 559.

Antinomorum 6So. 691. An-
titrinitariorum 789. Audæa-

norum 134. Calvinianorum
300. 559. §81. 582. 591. 748.
749. Cinglii 574. 575.72 4.

725.729. Donatiſtarum 14. 130.

135. Encratitarum 186, 22 0.
180. 303.
3°4. 554. 628. 64 9. Eunomia-
Eutychis 780.
5 81. 748. Flacianorum 611.
649. Franciſci Stancari 556.

Enthuſiaſtarum

nhorum II.

559. Joviniani 3 2. 219. 223.
Judæorum 193. G. Majoris

760.561.5 63.662. Manichæ-

Orum M. 195. 513.14 77o.
149. 6 17.649.785. & Novo-
rum 622. Marcionis 581. Mo-
nachorum 252. 254. 649.
Neſtorii, /80. 581. Novatia-
norum I5. Pelagianorum n.
18.195. 200. 553. 617. 648. Pon-
ti ficiorum. 74. 129. 290. 29 1.
293. 392. 321. 322. 55 9. 560.
648. 649. 670. Scholaſtico-
rum, 60. 6 I. 6 3.70. 74 648.
Semipelagianorum 553.

Er. Et. E.
Synergiſtarum 648. Stoico-
rum 753. 648. Svencfeldii
581. 582. 748. 787. Valentis
Ariani 744. Valentiniano-
rum 11. Vigilantii 200. Wi-
clefi 130. 194.
Eſaius. vid. Index Locor.
PEthica Ariſtotelis loco Evangelii
enarrata pro concione 64

Ethnici faciunt opus Legis ex-

ternè, opera ad diſciplinam
facientia 6S. In magnis
calamitatibus litabant Hu-
manis hoſtiis 229. horum
bona opera Peccata coram
Deo, quia non ex Fide fiunt
669. & à non-reconcilia-
tis 669. quôd mala arbor
ſint 669 Aliqui Dei cogni-
tionem habuêre è lege Na-
turæ 682. Deum non reètè
agnoverunt & coluerunt S.
opera horum laudantur co-
ram mundo 6S2. ornantur
præmiis temporalibus 682.

Ethnicorum Expiationes deli-

ctorum quorundam 162

Evangelii Libertas ſarta tecta

conſervanda contra hoſtes
786. competit Eccleſiæ 587

Evangelio credere, quid? 147
Evangelium, eſt Remiſſio pecca-

torum 193. Eſt concio de
Pœnitentia & remiſſione⸗
peccatorum, in latà ſignifi-
catione, 678. Contritis af-
fert

E]

te

ſone
went
conc
nodi
furn

ce!
pec
Mitt
Tun
ſti⸗
ſilu
EN
Drrd

n

n.

8
T.

1

hom
WD

ehun

D

fe

ldar

4
H

EV.
fert conſolationem & remis-
ſionem, per VYerbum, Sacra-
mentum &c. 193. Propriè eſt
concio de Gratia Dei, quæ
nobis annunciat Peccato-
rum remiſſionem 564. tra-
dit Jjuſtitiam Cordis 17. Vo-
ce latè ſumtà 677. Arguit
peccata 73. 144. 634. Si ſu-

mitur ſtrictè 677. 678. eſt Pro-

miſſio remiſſionis peccato-
rum & juſtificatio Jeſu Chri-
ſti 69. Eſt Potentia Dei ad
ſalutem credenti, 52. 682.

Eſt Externa & corporalis

prædicatio 513. Eſt Remiſſio
peccatorum & inchoatio vi-
tæ æ&ternæ in corde 193. at
arguit homines peccati, 73.
in lata ſignificatione.

Offert remiſſionem peccato-

rum, 69. gratis 144. juſti-

tiam propter Chriſtum 144.
Spiritum Sanétum 144. Pro-
prium ejus, docere de ſalvi-
üca fide in Chriſtum 6Sr.
Docere illud præcipuus Dei
cultus eſt 190. Altera pars
Scripturæ 62. 149. Propriè
eſt Promiſſio Gratiæ in Chri-
ſto donatæ, repetita in tota
Scriptura; tradita primum
Adæ: poſtea Patriarchis, de-
inde àbrophetis illuſtrata: &
demum prædicata à Chriſto

EV.
inter judæos: & ab Apoſtolis I NDEX
ſparſa in univerſum mun- Rerum.
dum 69%. 149. Offert vitam
æternam 144. Exhibet Chri-
ſtum 1733. Doctrina pro-⸗
priè eſt, docens quid homo
debeat credere, qui Legi non
ſatisfecit: credere ſcilicet.⸗
Jeſum Chriſtum expiàſſe o-
mnia peccata, pro illis ſatis-
feciſſe, & impetraſſe Remis-
ſionem peccatorum merito
ſuo, ut & Juſtitiam & Vitam
ætternam 564. 66. 681. 684.
Liberat ab immunditiis Le-
viticis 219. Vocabulum non
in una ſignificatione ſemper
accipitur 56 . 678. Recétè
dicitur eſſe Concionem de
Pœnitentia & Remiſſione⸗
peccatorum, ſi per illud in-
telligitur Tota doctrina præ-
dicata à Chriſto 72. 144. 56 5.
678. Affert Cordis juſtitiam
æternam 194. Probat Statum
Civilem foris 194. Subjicit
Externis Politiis, legibus 194
Non Uno modo conſulit &
auxiliatur nobis contra pec-
catum 301. Oficium Evange-
lii proprium, prædicare Re-
miſſionem peccatorum 301
Propriè eſt læxtum nunglum,
concio, plena conſolationis,
non arguens & terrens 16 5
Propriè non eſt concio pœ-
F ⸗ niten-

Ev.

INDEX nitentiæ 566. Opinio hæc

quòd ſit propriè concio pœ-
nitentiæ, falſa & pernicioſa
doctrina eſt 566
Hjus & Legis diſerimen retinendu
eſt ſumma diligentia 554.676
Lex & Evangelium non mi-
ſcenda 676. Non diſſipat
Politiam, probat potiuùs 17.
193. Sinit uti Politicis legi-
bus & ordinationibus omni-
um gentium 193. Non diſſi-

pat œconomiam, probat po-

tius 17. 19;. Auxiliatur Ver-
bo, Baptiſmo, Sacra cœna,
Clavibus, 301. Poſtulat u-
triusque conſervationem,
17. Non fert leges de Sta-
tu Civili i93. Purè & dili-
genter docendum 136. Pro-
hibet Vindictam Privatam,
193. Promittit remiſſionem
peccatorum propter Chri-
ſtum gratis 155. Jubet pa-
rere, 19 7. Promiſſio illius
non habet conditionem Me-
ritorum noſtrorum 69. Non
conſulit Diſcrimen Ciborum
& Veſtium 254. Non con-
ſulit Abdicationem Bono-
rum, Opum &c 2 54. Ejus
prædicationis ſumma eſt
Luc. 24, 47. Oportet præ-

dicari in Nomine meo 244.

Fjus prædicatio eſt Sacrifi-
cium, Oblatio, Incenſum, 237.

Ev. Ex.
7 . —,
EYXοριιοι 30. 240. Sacrifici-

um eſt Patribus, ſed non Me-

ritorium, habet nomen?:

Gratiarũ actione, fieri ſolita

in actione Sacræ Cœnæ 242.
conſtat è re terrena & cœleſti
Eugubinus Epiſcopus Romano

par, 31/. docet, gratis accipi

remiſſionem peccatorum &
reconciliari nos propterChri-
ſtum. 183
Eus*oρα Iε. Potentiam ſu-
am conferant Reges ad Euæ-
Y=τâτ non α
Eunomiani damnantur 16
Euſoöbiu¹s 798
Eutychis error in commiſcendo
Naturas Chriſti in Unam 580
581
Exabtiones 499
Exactiones Principum Lutheri
tempore quotidianæ 499. fe-
rendæ patienter 499. pœna
443
Exaudimur à Deo 86. ob Chri-
ſtum Oratio exauditur 191.
484. Exauditio precum
promiſſa 22
Execommunicatios Major, 305.
Civilis pœna eſt, ad miniſtros
Eccleſiæ non pertinens, 305.
vera & Chriſtiana eſt, quàâ
manifeſti & obſtinati Pecca-
tores non admitruntur ad
=*

Din,
l
ſ
(d

lo

e
t

lren⸗
ere
N

l.
.

4O
IGS

4

l⸗

an

4

Ex.
Sacramentum, donec emen-
dentur & vitent ſcelera 305
tyrannicè ab Epifcopis rapta
327. ad explendum quæ-
ſtum. Multæ de his olim que-
relæ 46. Abuſus per Officia-
les 46. 327. Epiſcopis ab-
utentibus adimenda 328 ob
Jejunia violata 327. Non
ſine legitima & juſta Cogni-
tione exercenda 327. ob Fe-
rias non ſervatas 327. Feſtum
Paſchatos 132. pro Judicis
pravo affectu 327. Propter
res ludieras 327
Apud nos denunciatur flagiti-
oſis & contemtoribus Sacra-
mentorum 138. Pertinet ad
omnes Paſtores 327. Exer-
cenda legitimè 328. Contra
reos manifeſtorum crimi-
num 322. 328.
Exempla, juxta, non contra Re-
gulam interpretanda 267.
ſed juxta regulas, ſcripturas
certas 261. Sanctorum mo-
vent 98. imitari volunt illa
homines 98. 99. 188. Alle-

gare ſatis non eſt. 133. Ho-

rum Specula 207
Exequiæ in Papatu 281
Exercitia Spiritualia Timoris &
Fidei 191. per Crucem, quod-
dam Voluntarium 19r. Suſci-
pienda ad coërcendum Car-

Eæ.

nem, ne obruatur ſaturita- TNDEX
te & ſecura reddatur.
Exaltatio Chriſti ad dextram O-
mnipotentiæ, Majeſtatis &

Virtutis Dei, eſt Humanæ

Chriſti naturæ 579. 527. 728.

772. facta verè & realiter 779
facta hac exerit C. majeſta-

tem gloriam virtutem ſuam

plenè, efficaciſſimè, manife-

ſite coram omnibus Sanétis
in cœlo & in terris 741.

579

Eraminatio quædam confitenti-

um probanda, ad meliorem
illorum inſtitutionem, 161.

Moderanda tamen, ne fiant
inde laquei conſcientiæ 161
Excluſivæ particulæ, quænam,

gratis, ſine meritis, ſine operibus,
non ex operibus, absque lege 73.
75. 558. 65 8. 660. 664. 76 ¹.
Habent locum in articulo
Juſtificationis 7/58. Neces-
ſariæ ad conſervandam pu-
ram ejus doctrinam 558. 653.
660. Excludunt opinionem

meriti, 75. Non Verbum aut

Sacramenta, 75. Urgentur
à Paulo magno zelo & dili-
gentia, & Cur? 653.6 63. Ex-
tant Rom. 3. 28. C. II. 6. E-
pheſ. 2. 8. Gal. 1. 20. C. 2. 16.
Marc. 5. 36. Luc. 8. 58.

Excrementum Satanæ Calvinia-

nis quid? 711

191 Rerum.

Ex. Ea.
INDEXExinanitio Chriſti facta in Sta-
Reram.

tu Humiliationis 579
In hoc ſtatu Chriſtus Maje-
ſtatem manifeſtavit libe-
ra voluntate, quando &
quo ipſi vifum eſt 03
Exiſtimatio bona, theſaurus 446

Exitus vitæ felix, à Deo 3 61
Erodus cap. 4. p. 305. Apparuit
in Rubo 23

C. zo, 7. p. 27. Qui Dei no-
mine abutitur, non erit
innocens.
C. 20, 15. p. 261. Honora Pa-
trem & Matrem tuam.
Expiationes delictorum quæ-
dam erant & Ethnicis 162
Expiatio pro Genere Humano
eſt Obedientia Chriſti per-

fectiſſima 665
Extmvagans de Abdicatione-
Proprietatum 258

Ezechiel. vid. Indic. Lo corum.
F.

Fabulæz de Sanctis ſuperant o-
mnia portenta ſtatuarum &
pidcturarum 206. de S. Bar-
bara 206. de S. Chriſtopho-
ro 2ꝛ06. Luciani fabuloſis
narrationibus non diſſimi-
les, 207. faciunt αα .

Oua z06. Applauſores ha-

bent Epiſcopos, Theologos,
Monachos 207

Fa. F.
Facies Moyſis velata ro)
Factores Legis juſtificantur 107
Fallere, flagitium grande 4or
Fama bona, theſaurus 446. Ne-
mo laboret 446. Citò eripi
poteſt, recuperari non iti-

dem 45⁵0
PFebris dea 205
Feræ ſimilis homo 6 33

Feriæ & Feſta. Obſervatio ha-

rum libera 44. nihil illis o-
pus apud Chriſtianos 407
Chriſtianis agendæ eſſent
comtinuæ Feriæ in facris
rebus 408

Apohtoli certa Feſta ſervabant

ut bopulus ſciret, quando
conveniendum eſſet 133
Feſta quædam è Patriis mo-
ribus retinebant, & non-
nihil mutata ad hiſtoriam
Evangeli accommoda-
bant, ut Paſcha & Pente-
coſten, ut memoriam ma-
ximarum rerum traderent
poſteris . B
Quid agendum feſtis diebus?
Concionandum, docenda
juventus & muhitudo 408
vacandum ſanétis ver-
bis, operibus & vitæ 408

Exerceri te oportet in ver-

bo Dei, & emendancda in

melius via 408
Peſtum Natalis, Paſchatos,
Pentecoſtes 34 167
Ferlas

134. 13 5

Servantur tamen à nobis li-

Fe. E.

pietate alieniſſimi 409. Ser-
vandæ, quæ poſſunt ſervari

ſine peccato, & proſunt ad

tranquillitatem & bonum

ordinem in Eccleſia 16

benter 32. 132. Servantur
ordinis & commonefaétio-

nis gratia 187. Cultus non

Fi

ad ſalutem neceſſarins 16.

des Catholica 2, 4. 503.
Eſt Confeſſio & Reſponſio
Chriſtianorum ad Præce-
ptum ordinata 467. Conci-
pitur & Verbo I. 75. Con-
cipitur & confirmatur per

Abſolutionem 46. Confert

Spiritum Sanétum 669.

Eſt Cognitio Chriſti -o. Eſt

credere quòd propter Chri-

ſtum remittantur peccata-

467. Donum Deié64. Eſt
Opus 9:. Sed non qua Opus

juſtificat 41. 78. 92. 10. 657. 654

Eſt opus Spiritus Sancti 13.
74. 83. Altera pars Pœni-
tentiæ 15. 144. 149. Quarè
juſtificet & quatenus? 71
Eſt Sacrificium, Oblatio, In-
cenſum 232. Eſt juſtitia
noſtra 78. 79. 80. 109. 113. 114.
Opus divinum in nobis, im-
mutans nos 669. Eſt Aα=
voα 70. 71. Eſt obedien-
tia erga Evangelium nqz

Mortuad

Perias agere poſſunt etiam à Vera quid? Non eſt tantùm INDEX

Notitia de Chriſto, qualis eſt Rerum.

in impiis & diabolo, ſed &
credere Chriſto, quod per
illum habeamus gratiam,,
juſtitiim & remiſſionem
peccatorum 20.70. 80. S8t. 166.
187. 65 7.6 5 8. 6639. Eſt, Aſ-
ſentiri promiſſioni Chriſti,
in qua Deus in Chriſto gra-
tis offert remiſſionem pec-
catorum & juſtificationem
8¾. Vel: Eſt, velle accipere
oblatam promiſſionem re-
miſſionis peccatorum 7o.
114. it. Pag. 81. 83. 89. 151. 557
604. Qua credimus Deum
ignoſcere nobis 109. Sola
inſtrumentum eſt & medi-
um 75. 83. 557. 654. 652. 661,
Formata Pontificiorum non
ſubſiſtit 82.93
Falſa, eſt quam non ſequuntur
Bona opera 308. Viva quid?
106. Juſtificans 70. 71. 669.

Eſt juſtitia ſolida & viva in

gratiam & clementiam Dei,
adeò certa ut &c. 669
10 5. 106. 662. 6 70
FPides, quid ſit pauci intelligunt
240°. Præcedit Legis imple-

tionem 79
Prima Viduarum 262
Generalis, habetur à Diabolo
etiam

FVi.

151. 181. Differt à Spirit. 114.
Eſt obedientia erga Evan-
Spgelium 113
ecialis 69. 76. 83. 157. 187.
Accenditur ex auditu Evan-
gelii 15. 661. In Voluntate
eſt nʒ. 114. Confidit Miſe-
ricordia & verbo Dei, non
Operibus 109. Cogitatio
Chriſti eſt, 70.
eſt. 74. 146. 642. 661. Se-
qvuntur hanc Bona opera
307, Fides nunquam ſola eſt
662. Fide ſtamus 324. 874. Cu-
ſtodimur in ſalutem per fi-
dem 62 ß
Alitur per Evangelii ſententias
& uſum Sacramentorum 146.
Affert co di pacem & vitam
148

Debet creſcere & confirmari 146
Non eſt otioſa notitia 8 1. 106.
eſt res accipiens Spiritum
Sanctum 8S1. Acceſſum fa-
cit ad Patrem. 76. Mater &
fons eſt, 66h. Confert Spi-
ritum Sanétum 669. E con-
ditione operum non pendet
76.78. 83. 85. 94. 96. 109. 111.
116. In alios homines nos
transformat 669. Creſcit.

87. 146. Luctatur cum pec-
cato ut vincat 146

ex Auditu

Fi.

INDEX etiam 147. Generalis 69.147. Finis Fidei, Vita, Salus animæ 67

Mortificat Adamum veterem
7 0. 66 9.

Non eſt res facilis 106. Sequi-

tur terrores 1514. Ex injuſto
juſtum facit 89. juſtificat 62.
69. 73. 74. 9 1. 2. 152. 654. 658.
Non qua virtus, ſed quà Chri-

ſtum apprehendit. 6ρ. Eſt

quiddam vivum, efficax; po-
tens. 669. Regenerat 6⁶9.

70. 7 4. 95. 594. 669. 15 1. 106.

Et quidem ſola ꝓp. Fides &
Bona opera ſunt connexa in-
ſeparabiliter 307. 662.
Conſequitur Remiſſionem pec-
catorum 19. 43. 62. 69. 76. 79.
83. 108. 114.14 5. I 51. 264. Ap-
prehendit Meritum Chriſti
oblatum 654. Gratiam Dei
in Chriſto zc0. 82. 89. 661.
Gratis accipit illam 69. 70.73
Apprehendit miſericordiam
662.785. Benedictionem 82.
ſola accipit illam 19. 43. 76. 8.
87. 88. 9 . 9% I. 108. 264. 267.

557. 662. Remiſſionem pecca-

torum 68.7 S. Sola pacat con-
ſcientiam 2. 95. 151. Acces-
ſus eſt ad Deum 76. 87. So-
la juſtificat 19. 76. 92. 73. 75.
179.74. 87. 95. 99.4 22. 662. Pu-
rificat cor 8 1. 264. Suſten-
tat contritos 73. 81.83. 95.145.

241. erigit & conſolatur cor

per-

Nte.

1.
perterritum 69. 73. 92.93 .106.
145. 241. Conſcientias 15.
841. Parit novam vitam 84.
51. Bonos fructus 74. Af-
fert conſolationem 69. 84. 95.
Vincit peccatum per Chri-
ſtum 76. 106. 146. Parit no-
va opera 106. Affert Spiri-
tum Sanctum 69. 84.
pit. 81. Diabolum vincit 106.
fide juſti reputamur 78. 307.
Parit motus ſpirituales in
corde 85. 105. 106. Mortem
vincit 106. 146.

9 :. 95. 15 1. pPacem &u r.
83. 152. Obedientiam no-
vam 83. 151. Bonos fructus

1I3.74. Novos fructus 19.

W Imgutotn, ad Juſtitiam, ſine o-

peribus propter Chriſtum3.
79. 557. 654. Reputatur ad
juſtitiam 656. Imputatur
pro juſtitia à Deo 15. 79. Non
ſtat cum peccato Mortali 74.
83.101.
Juſtitia poteſt appellari 78. 79.
109. 115. 114. Indivulſa
à dilectione 87. Subſe-
quam habet eam 146. Iræ Dei
opponit Chriſtum, non Ope-
ra & dilectionem 70
Applicat & communicat meri-
tum Chriſti 662.
Liberata terroribus 15. 151. à

Diabolo 87. à Morte 61. 74. Aert ſiduciam promimionis ſeu
G

Acci-

Terrores
551. Parit gaudium 81. 83.

Fi.

Chri- Rerum.

14”8. Apprehendit
ſtum 76. ſalvum facit. 89.
Hypocriſis eſt, ſine Operi-
bus, 2z. 30 8. Erigit perterrefa-
Ctas mentes 8z. 86. Corda
106. Operit peccata 159.
Reddit conſcientias pacatas
& tranquillas 83. 151. Veni-
am impetrat e ſyngrapha 159.
Facit lætos, animoſos, ala-
cres 669

Iltitur Erga Deum & homines be-

neficiis Chriſti. 70. Appre-
hendit remiſſionem pecca-
torum 20. 2I. juſtificatio-
nem 10. Cuſtodimur fide
ad Salutem 675. Vera fides
non eſtin non-contritis 65.
Ingrata Deo non eſt 166. Ve-
ra fides & malum propoſi-
tum in peccatis perſeveran-
di non ſimul ſtant 558. 664.
670. Non manet in amit-
tentibus Spiritum Sanétum
199. 874
Genitrix bonæ voluntatis & ju-
ſtæ actionis 21. Efficax eſt
per charitatem 559. Alitur
per Evangelii ſententias &
uſum Sacramentorum 146.
Concipitur & confirmatur perAb-
ſolutionem 146. Evangeli-
um 146. Ufum Sacræ Cœ-
næ 146.

Pr0

INDEX promiſſæ
Chriſtum. 69.
Deo fiduciam operum aut
meritorum 69.
Eſ neceſariæ 5i4. Sine illa ni-
hil poſſumus apprehendere

miſericordiæ in
Non affert

& conſequi 514. Fide tan-
túm verbum apprehenditur,
74. Fides neceſſaria in uſu
Sacramentorum. 16. Sine
fide nemo tolerat Crucem n
Cogendus nemo ad illam
335. 532. Sine fide à Deo ne-
mo quid Expectat, 21. Sine
fide nil quicquam poſſumus
apprehendere & conſequi
514. ad ſalutem 21. Sine fi-
de Deum nemo Invocat, 21.
Sine fide nullo modo poteſt
humana natura opera facere
1. aut 2. Præcepti 21. Fides
neceſſariò habet aliquid, cui
innitatur, & quo ſuffulta
conſiſtat. 512.
Collocanda inSatisfa-
ctionem Chriſti 92. O.
perum vana, impia
Tiducia 5 98. 11. 119.188. Pro-
priæ juſtitiæ inanis
S8. 11 8. Miſericordiæ
CChriſti. Solatium eſt
150.203. Meritorum Chriſti 203
Operum 15. Promiſſio-
num divinarum 203. Vera
ꝗquæx? 150. Bona & neceſſaria

eſt quæ collocatur in Satis-
factionem Chriſti 92. Non in
Legis impletionem, SedvVer-
bũ & promiſſa de Chriſto, 54.
Quædam Infidelis 5o. ſola-

tium quoddam infidelis 15/0.

Impia eſt quæ collocatur in
Legis noſtræ impletioné 92.
Quædam vaniſſima 260
Filius, per ſe integra & diſtincta
Perſona eſt, Verus, Sub-

ſtantialis perfectus Deus 7:6

Eternus Deus, ab æterno
à Patre genitus 726. non
eſt Verbum Vocale 12.
cum Patre & Spiritu Sancto,
ab æterno 726. Aſſumit Hu-
manam naturam n. 352. 546.
6221. In Unitatem Perſonæ
ſuæ 579. 726. In Unam ber-
ſonam 726. Peccatum non
aſſumit 62²2
Concipitur à Spiritu Sancto ſi-
ne opera Virili 277. Hu-
manam naturam aſſumit in
Unitatem Divinæ ſuæ per-
ſonæ 779. 582. 62 2. In U-

nam Perſonam 726. Fe-

cit eam fibi propriam 579. Fi-
lii Dei Incarnati Perſona ſine
Humanitate non eſt Integra
Perſona 727. Facit Overæ

Omnipotentiæ ſuæ omnia
in & cum Humanitate ſua,
&

in

Pyen
u
Mari⸗
De
734.
tem!
lus
Allttea
Hun
tram
W
Deil
pot
in
Con
Hli
Alüle
Ws

bar

Pilel
Mer
les
gii
farr
t
lomer
lit
W
rm,

ket
N

lm

deony

& per eam 182.736
Naſeitur è laudatiſſima Virgine
Maria 726. Patribus 726
Filius Dei verè paſſus eſt, 579.
734. ſed juxta Proprieta-

tem Humanæ naturæ 734. Fi-

lius Hominis exaltato eſt re-
aliter, verè reipſa ſecundum
Humanam naturam, ad Dex-
tram Omnipotentiæ, Maje-
ſtatis & Virtutis. Eſt Filius
Dei 579. Data eſt illi Omni-
potentia 582. Afſſumtus eſt
in Deum in Vtero matris in

conceptione 579.
Filii Heli 2 11
Filii Levi, Doctores Novi Teſta-

menti 233
Filiorum numerus non liberabat
Parentes omnibus oneribus

. 243
Filialis timor quid? 146
Fines unius rei poſſunt eſſe plu-
res 241

Flagitia atrocia contra conſcien-
tiam, excutiuntFidem & Spi-
ritum Sanctum 673
Fomes Peccati quid ſit? An Qua-
litas? An augeatur medica-
mentiss 55.60.
Forma Sanorum verborum 650.

675.
retinenda 624.
Formaliter 65.

Formula Interreligionis 673.
Forma Servi 579. 731. depoſita

Fo.
à Chriſto 5g. 582. 731. 741. IN D EX
quando? Poſt Reſurrectio- Rerum.
nem plenè & prorſus 579,731.
Fornicarii non ſalvantur 874.
Forum, eſt prædonum luſtrum
44²
Eccleſiaſticum ſuper matri-
monialibus cauſis. 328
S§. Franciſeus, Santctus vir, 90. 253.
Conſtitutio ejus de Miſſa ꝛ226.
Franciſcani Monachi de Ba-
ptiſmo. 301t
Fraternitates in Papatu 18. 28 u½.
figmentum humanum, ſine
verbo Dei, non mandatum,
non neceſſarium, contra Se-
cundum articulum Fidei 283
Canonicatuum, Vicariſtarũ, Coœ-
nobiorum contractus, pro
pecunia, de Communicatio-
ne Miſſarum & Operum Bo-
norum omnium 283
Francofurtum ad Mcœnum. Præf-
a. 4. b Conventus ibi Prote-
ſtantium. 15 5 G
Frultus Spiritus, opera ſunt Rena-
torum Spontanea 689
vocatur Lex Mentis, LEex
Chriſti, Lex Spititus 689.
Boni debent ſequi Regeneratio-
nem & Converſionem 166.
Bonos parere debet Pœni-
tentia vera, ob mandatum
& gloriam Dei. 168⁸
uinam? Invocatio, Grates,
Confeſſio Evangelii, ejus
G az doctri-

Fr. Tu.
doctrina, obedire Parenti-
bus, Magiſtratibus, ſer-
vire Vocationi, Dare pau-

peribus 176.
Fulmen Dei 292. Lex
Tur, poſſeſſor eſt rei alienæ. 175
Fures aperti 40. 439
Occulti 43⁰. 439.
Innumeri 439.
Varii 439
Nocturni 4 ³9
Opifices 439 442.
Inſtitores 440
Mercatores 440. 442.
Piratæ 440⁰
Latrones
Servi 439.441.
Ancillæ 439
Mercenarii 439.441
Papa 440.
Proceres 440
Principes aliqui 440.
Piratæ. 440.

Furtum latè patet. Vendicare ſi-
bi fortunas alterius per inju-

riam. 438.
Reſtituendum. 175.
Non furandum. 194.345.

Furtum & furari quid? 438. po-
teſt continere homo manus

à furto. 19’.
Suſpendendis omnibus nul-
Iæ. cruces ſatis 439.
Furti pœna 442.874.
Furum Caput Papa & Ro-
ma, 4400

GA. Cé.

G.
Gabriel Biel, de Cauſis Ademti
Calicis
de-Sanctorum Invocatione

20
Galatarum Epiſtola. Vid. Indic⸗
Locorum.
Gemeine der Heiligen / 475.476.
Gemeinſchafft der Heiligen. 475.
76.
Gentes etiam aliquam cognitio-
nem Dei habuerunt Lege
Naturzæz 682
Sacrificia à Patribus ſumta
habebant ut Propitiato-

Juſtitia Fidei non norunt i8
Sine Deo erant 20.

Deum non rectè agnove-
runt & coluerunt 682
horum opera coram mundo
laudem habent, & ornan-
tur proemiis temporali-
bus in hoc mundo 66. 669.
Coram Deo Peccata, & cur?
669.
Gentiles dii. 392.

§. Georcius Equitum Deus 205.
Germani Stolidi & Inſani 3 90.

Germanicæ Conciones in
templis, 225. 517.

Gerſon de Scribendo 273. con-

tra Monachorum Perfectio-
nem . 38.
de illorum Impuritate 252.
Præceptorum Gradus quæ-
LIt,

153. 210

Glris
N

6 ris

Vet

Cho⸗

U

Gl.

rit, 188.
de quorundam deſperatio-
ne, àνοovi 31.
de quibusdam domaturis
Carnem. 216
Vir bonus fuit. 273.
Ohtimus. 188.
Gladius Spiritualis & Tempora-
lis 129. 130.
Gloria divina Humanæ Chriſti
naturæ data 739.

Gloriatio de operum Bonitate
vetita, 87.307
Gloriandum in Domino 307.
Gloriari ob Merita & Ope-
ra non poſſumus, cum
absque Gratia & miſeri-
cordia aſpiciuntur. 307.
Gloſſarum olim magnus nume-
rus 140.
Gott / à gut. 393.
Græca vocabula in Lib. Concor-
dliæ, 4a ogo o. Adzn 244.
AAXoιαουιι 7 2. Annòla. 411.
Xαd -nα 207. ιαNW ,. 432.
arαεaa 6rοα ρiο. 142.
drré „ 178. * Iuic:
vavr 75. Parroο 259.
Svπισ 730. W£αποεααι „ 105.
Huosεα. 108. Borakia. 187.
EuPntus†o 190. PBuxgisla.
230. 240. BAMͤεννασα. 211.
Ocoτ—kοας, 730. K&nνρ Aαα
co, 228. Ranoσüα. „287.

aard &ορνdNℳunn 89. 2dgdonοs

496. Karòg dααα, 269. Kesfef.

GEr.

or 510. Kouvα 730. Aa-TINDEX
T9e 70. 71. X†τα X—rτMl 244. Ke run.

Aesr8ρρâα. 244. Aννααατιια,
61ꝛ. 624. iααmαÜο1 232. ℳ ²⅜
igion 142. volνορ 68 1.
. borolαα 97.rs Yno &ατ Sαα
1S &τ εον 178. τ„⅛⁰ασ
vCern 64. ραα. 22. 7o-
Mre, 186. 7 9 T AXD,
207. 7 c0αρ 7 vσÜ̈ι—νοväρ.
Sogyn 213. ονuναIäιαπ, 212.
7sSXνοM ο τια, 1. ριιι
voy, 578. Xéôwiνς α 2ddντuσ.
496.
Gradus in Eccleſia, facti huma-
na autoritate, & bono conſi-
lio, 182. relinquunturà no-
ſtris ut ſunt 182.
Prœmiorum, 121. 122.
Græca Eccleſia, de S. Cœna 137.
Privatas Miſſas non habet, 22
Græcus Canon, 137. 245. 247.
Grammatica facit omnium arti-
um Docétores. 77.
Gratia Prima Pontificiorum
quid? 64. 93. 115.
non datur ob Merita 66
è mera Gratia juſti ſumus 307.
654. 6)7.
requiritur ad Juſtificationem
657.
Gratia promittere, autorita-
tis humanæ non eſt 178.
juſtificatur homo 667. 278.
eligimur à Deo ad W

6 3 Gra⸗

Er.
INDEX Gratiæ ſigna Sacramentum
vrutnt.

ſunt 241.
Habitus inclinans ad dili-
gendum Deum facilius 64
Salvamur 29. 80. 654.
Condonatur & remittitur In-
obedientia noſtra 665.
In G-ratiam recipimur pro-
pter Chriſtum 13. 14.
Dei gratià confidendum n;.
Gratiam non meremur per Bo-
na opera 14¾.
per Attritionem 143
per Suſceptionem Peœniten-
tiæ ex Opere operato, ſine

bono motu utentis 143.
Terroribus 145.
non Doloribus. 145

Gratis ſalvamur tantùm 183. 591.
Fides accipit remiſſionem
peccatorum 70. 83. 183. ju-
ſtificamur 13.78. 183.278.
Juſtificamur fide 78.
Conſequimur remiſſionem
peccatorum 62.64.
offertur Reconciliatio pro-
pter Chriſtum 69.
Gratis imputatur Juſtitia, 79: re-
mittuntur peccata 84. pro-
pter Chriſtum placatur De-
us 183
Gratis ſalvamur & juſtificamur
70. 75. 84. 110. 155. 16 8. 557.
657.
Accipimus Remiſſionẽ pec-
catorum 155. 156. 170. 1 83⸗235.

Gr. Eu.
236. 264. 26 5. 267. Propter
Chriſtum conſequimur Re-
miſſionem peccatorum fide
in Chriſtum 62:, 235. donatur
remiſſio peccatorum propter
Chriſtum. 251. datur Vita
Xterna. 255.
Gratitudo oſtendenda Deo pro
beneficio & paſſione Chriſti
241.24 .
Gregorius Papa de Pœna Davidis
174. de Reſtitutione ablato-

rum. 175.

Recuſat nomen Oecumenici
315. de Rituum diſſimilitu-
dine 3. contra Agnoëtas 744.
Gregor. Nyſſenus vid. Nyſe-

Ids.

Guardianus . 249

Guilielmus Pariſienſis, de Juſti-
tiz humanæ & Spiritualis
diſcrimine, Item, Philoſo-
phiæ & docstrinæ Spiritus
Sancti, tractavit egregiè 197.
Guͤlden Jahr des Papſts.

mnis Culpæ & Pœnæ. Mul-
tiplicati à Papis ob avaritiam,
auri ſitim 297.
Miſſus in provincias per le-
gatos 297. Accurrunt
huc plurimi. 297.

HMalacue c. I. v. 13. P. 94. C. 2.
V. 4. P. 8 1.9 2,95. 148. 6 56.665.

Habere Deum, in quo ſitum ſit.

Pp. 39 1. Ha-

297.
zu Rom ſoll ſein Remiſſio O-

Myle
Hnl
ben

Mr!
Uuſu
Eibitar
ſder
Habite
Fs

Habit
kabit
pro
fici
ſeen
146

ner

Tibu
lerecd
tun

lereſ.

HRaorer
ly,
er

Mlfl

Mylen

1

ud
lin,
finm
e

HMa. He.
Habitat Deus in credentibus Ip-
ſe, & non tantùm quoad Do-

na ſua. 560. 666.
Habitat Chriſtus in Electis per
fidem 652

Habitat per fidem Deus Pater,
Filius & Spiritus S. in Electis.

664.
Habitualiter. 65.

Hahbitus Dile sctionis à Chriſto

promeritus, inclinans nos ad
facilius diligendum Deum,
ſecundùm Pontificios. 64.
74.6. 64. 77. à Chriſto pro-
meritus nobis paratur Ope-

ribus. 77.
Hereditates non rectè captan-
tur. 347.

Haereſir. Quædam, ê doctorum
odio mutuo exortzZz. 104.

Hereticæ Opiniones, quarum in li-

bro F. C. mentio fit. vid. Erro-
res.

Heli filii. 24.
Herbarum conſecratio in Papa-
tu. 309
Hercules. 241.292.
Herculeus nodus. 464
Heſperus, non ita clarus eſt, ac
Juſtitia. 66.
Hieronpmus contra Vigilan-
tium 200

de Rpiſcopo Romano riy
de Epiſcopo Eccleſiæ Ale-

Xandrinæ

dam vocat 522. D vus vO-
catur 712. de Præbitione
Calicis 23. 209. de Calicis
Uſu Communi 209. de E-
piſcoporum Autoritate 15
de Juſtitià Noſtrà 94. de
Incertitudine Remiſſionis
peccatorum 24. 199. II
Hilarem datorem diligit Deus

671
Hilarius de Petro 317
de S. Cœnà 134

de Virginibus Fatuis 205
Homagia, Improbantur ab Ana-

baptiſtis 594
Homicidæ, qui? 4²²
Homicidium, poteſt homo ma-
nus ab illo continere 18
Hominis Ineptitudo naturalis ad
bonum 632.

Homines non-renati, poſt lapfum
Filii Iræ 613. 614. Filii Mortis
613. 614. Mancipia damnatio-
nis 613. Peccatores facti o-
mnes, unius inobedientiâ
290. Morti & diabolo obno-
Xii 290
Homo ad extremas miſerias adi-
gi non debeti179. Ejus in-
ventiones (ſeu figmenta) tu-
tò omitti poſſunt279. Homi-
nis Devotio, articulum Fidei
non facit 282
Homo

306,32 5 I N DEX
Pœnitentiam, Tabulam Secun- Rerum.

Mo. Hu.
TNDEXN Homo Chriſtu, in Deum aſſum-
Rerum. tus in utero Mariæ 179
Homo eſt Deus, bona propoſitio.
. 6578
Homo Exterior corrumpitur 172
Homo Interior Renovatur de die
in diem 172
HomoVetus, quid? 720. invitus
Bona facit 7ρ quomodꝗò de-
ponatur 637
Homo Novus ſponte bona facit 67
quomodò induatur 637
Honor, eſt res Amore multis mo-
dis ſublimior, ut quæ tan-
tuùm contineat amorem, ſed

etiam ſingularem quandam

modeſtiam, humilitatem &
reverentiam, quæ cuidam
habenda ſit 413
Honor Sanctorum, triplex 201
Horæ Canonicæ, ſine Peccati opi-
nione, olim non omitteban-
tur 42
Hoſ. C. I 3. V. 14. 16 8

Hoſtia pro Peccato 229. Siritualis,

quæ? 2130. Hoſtia Laudis, Te
ſtamenti Novi z30. Hoſtiæ
Viventei, Sanctæ, Rationales,
opponuntur tàm humanis
operibus, ex Opere operato
oblatis, quàm pecudibus 230
Hoſtia Ineruenta, quid? 24
Hago, dePeccato Originali 78
Hamanitas Chriſti, fuit unitaFilio

„

Hu.
Dei perſonaliter, in Conce-
ptione 519. 579.744
Humana Natura Chriſti, locatur,
non extenditur, in omnia lo-
Celi & Terræ 582. 748. cum
Filio Dei tàm arctam & inef-
fabilem Unionem habet, ut
cum eo una ſit Perſona 579.
non exæquata eſtDivinæ 748

non eſt perſonaSeparata 727.

ſecundúm eam Filius Dei
exaltatur 79
Humanitas, cum Filio Dei Altis-
ſimi perſonaliter fuit unita
579. Humanitati Chriſti da-
tur Omnis poteſtas, non
quædâ tantum, velut ampli-
orAngelicà 582. Humanlitas
Chriſti, capax Omnipoten-
tiæ & aliarum Proprietatum

divinarum 582. 744. Huma-

nitas Chriſti non ſola paſſa
eſt 582. §29. 737. 748. Hu-
manitatis Chriſti ſtatus 579.

736. Depoſitus à Chriſto

736
Humana natura Neſtra, quærit
Humana præſidia iisque
confidit u. nullo modo face-
re poteſt Primum & Secun-
dum Præceptum ſine Fide,
nec invocare Deum, nec ex-
pectare quid à Deo, nec to-
lerare 21
H-

leni
guis
yerto
Hee
Hphit
hhhoen
dus
HMypoc
a
Ec
Mul
Lch
ſoci
di
men
edan
Me
hroen
N

Hyo
Pro

lu

1
V
ey
Al

(al

obi

N

Jacob

e. .

Dn

Hy. Ja.
ylam inclamare, vel ventis lo-
qui & littoribus 483
Hyperbole Tobiæ. c. 4. V. 3.
Eleemoſynà 1 1 1
phiſtamenon 57 8

Hypocriſis, Fides eſt ſine operi-

bus 2 3»
poeri in Eccleſſa 14. 127.
admixti o. ſunt membra
Eccleſiæ ſecundúm exter-
nam ſocietatem ſignorum
Eccleſiæ 12. 128. in externà
ſocietate Eccleſiæ is. effi-
caciter adminiſtrant Sacra-
menta 125. 128. 13 0. 698. 788.
elbꝗdunt etiam Corpus Chriſti
7o09. 710. ad Iudicium ta-
men 710. officia gerunt in
Eccleſia 13 0
Hypocritæ, multi & mali in Mo-
naſteriis 144. 249. 250. 250.

4³ 3
Hypocritica opera Deus non
probat 671

Hpoſtatica unio Duarum natu-

rarum in Chriſto 728. 732.
verè & realiter in Chriſto
exiſtit 730. explicatur ſimili
Animæ & corporis 729. ferri
candentis 7729

I.
Jacobi Baſilica à Cataphractis
viſitata 171
Jacobi Epiſtola. Vid. Index Lo-
corum.

N.

Wiomata, Communicatio Rea- IND EX
178 Rerum.

lis eſt
Non verbalis 587
vel Titulo inanis tantùm7 40
aut Phraſis tantùm 740
ſeu Modus loquendi tantùm
740
Non ſunt neceſſaria ad Juſti-
tiam Novi Teſtamenti 42.
Non merentur Remiſſionem
peccatorum. 42.
Chriſti Humana quæ? 378.
Divina quæ? 578. 727.
WMololatria latet in corde, &
quid ſit? 392.
Molum Pontificiumsedis Roma-
næ 532

Idololatria horrenda eſt Invo-
cat Sanctorum. 322.

nie non obſervantur ab ipſis
Papiſtis ſecundum Canonum

formam. 19˙
Papiſtica non faciunt ad Car-
nis coërcitionem. 191

Jejunia ipſa non damnantur 33.
Vera Mandatum habent.
168. 169.
Fejunium, poteſt eſſe loco Præpa-
rationis ad ſumtionem ſacræ

Conzæ 5²9
Non valet ad Deletionem
culpæ 188
Habet Dei Præçeptum, 109.
168
FinMis 187⸗

H Car⸗

Je. Im.

1NDEXDionantia jejunii unitatem Fi-

dei non ſolvit. 33. 13 1. 586.
— 758
Bona eſt diſciplina 369.

Jejunio non honoratur Deus

16
Non compenſatur Mors ⸗
terna 169
Non meretur remiſſionem
peccatorum 42
Non juſtificat 187

Non valet ad Deletionem
& prohibitionem culpæ
188.
Jeiunium Papiſtarum delicatius
& ſumtuoſius conviviis. 191
Ninivitarum 187.
Joſaphati 8297
Jeſu. vide Chriſtun.
Jeremias. Vid. Index Locorum.
lnta Diaboli tela quæx? 504
Lnoſeentia, neceſſaria ad conſe-
quendam remiſſionem pec-

catorum. 359. 5.1
Impii, felices 397
Condemnabuntur in judicio
Extremo. 19 5
piis feliciores 91.
Non ſunt verum Regnum
Chriſti. 128
opprimunt pios 94. 126.
Reguntur à diabolo 127

Captivi ſunt diaboli 127
Infinita impiorum multitu-
do. 127
Sunt i in Eccleſia. 27. non

Im.
ſunt Eccleſia. 128
Impletio Legis, inchoata licet,
placet propter Chriſtum fide
apprehenſum, non ob ſe-
ipſam. 9I. 94. 107. accepta
eſtobFidem, non ob ſeipſam,
91. non eſt pertecta. 102. eſt
exigua poſt renovationem,
& immunda91.93. non me-
remur illà vitam æternam. 93.
ob illam juſti non ſumus. of.
ob propriam Legis impletio-
nem non placemus Deo 57.
IUmnpletio Legis eſt vel Noſtra 92.
vel Chriſti. 88. ſequitur re-
novationem. 91. impletio-
ne Legis proprià non mere-
mur remiſſionem peccato-
rum. 65. non reputamuru-
ſti coram Deo. ⁶†. ob imple-
tionem noſtram non habe-
mus propitium Deum 92. in
impletionem Legis fiducia

non locanda. ꝛ.
Impoſitio manuum, Sacramentum
non eſt. 179.
Imprecatio, illicita 431.

Impudentia Papiſtis tribuĩtur. 164.
21I. 222. 223. 252. 25 3. 322. 332.

Imputatio Juſtitiæ Chriſti, gratui-

ta & benigniſſima. 657.
Imputatur Juſtitia Chriſti per-
fidem. 65652.
Imaginum cultus. 206. Imagini-
bus putatum eſt ineſſe Vim

quandam. 206. Imaginibus

cer-⸗

eto
fimi
106.
imag
ego
ago
tos
ſan
ime,
4
n
ſtit
hen
cete
not
cian

liummun

Mmpi,
hur

certò tempore ſculptis Magi
vim ineſſe magnam putant.
106. Signorum Celeſtium
imagines adoratæ. 206.
Imago à¹αποςMariæ. 206
Imago Dei, ad quam Homo crea-
tus eſt, conſiſtit in veritate,
ſanctitate & juſtitià. 614. Ad
aginem Dei conditum --
ſe, eſt, eſſe effigiatam in ho-
mine hanc ſapientiam & ju-
ſtitiam, quæ Deum appre-
henderet, in quâà Deus relu-
ceret, &c. homini eſſe datam
notitiam Dei, timorem, fidu-
ciam &c. 56.

Immunditia omnis prohibetur.

434
Imperator, olim confirmabat Pa-
pam. 316. eſt coactus cum
Papà bellum gerere. 31 1. 268.
Phocas Papatum conſtituit.
316. gerit officium in Eccleſiaà.
128.
Imncantatio, illi adhibetur Nomen
Dei. 402.
Incantatores, adoratores alieni
Dii. 391.
Iucenſum Domini Dei, quid? 232.
Imperit, aſſuefaciendi ordini.
132. docendi. 132. Pædago-
gia. 132.
Inclinatio vitioſa, peccatum. 294.
Incredulitas, radix & fons omni-
um peccatorum. 681. argui-
tur à lege. 681

N.

Indigni, etiam accipiunt & edunt I NDEX
corpus Chriſti 709. 710. 711. Rerum.

72. 696. 69 8. 573. 369. 697.
Indigni, quinam? 711. 536. 513.
369. 5 29 696. 246. 236. 526. 99.
Induere Novum Hominem,
quid? 649.
Indulgentiæ Papales, erant Sa-
tisfactionum Remiſſio olim.
177. 46. 2 8z3. 196. liberare pu-
tantur burgatorio. 144.172.
296. 2 97.
Infamatio Proximi, prohibita.
346.
Infamia, unde? 506.
Infantes, baptiſandi ſunt. 14. 136.
301. 316. 786. 788.
Infernu, deſtructus à Chriſto
584. credentium bono. 730.
ex inferno erepti ſumus. 584.
Inferorum poteſtas everſa à
Chriſto. 750.
Infideles faciunt opera externa
Legis, facientia ad conſervan-
dam diſciplinam. 668.66.
Infrmi, non offendendi. 586.
luhabitatio Dei in nobis, non eſt
Iuſtitia fidei. 664.
Iimicis benefaciendum. 433.
Iitia fervent. 100.
Injurie acceptæ remittendæ,
cui? & cur? 359. Injuriæ fe-
rendæ æquo animo. 249
Inobedientia hominum, conſiſtit
in operibus, verbis & cogita-
tionibus. 66s. tegitur obe-
H z. dien-

Iln. Jo. Iy.

INDEX dientià Chriſti, ne impute-

tur nobis 655. inobedientiæ
Pœna erga Magiſtratum 423
Inſania, à Diabolo immittitur
106
Liuſienia Principum, habent Leo-
nes, Rutam, &c. habere de-
bebant Panem 497
Inſtrumenta Dei Converſiva ad
credendum, Verbum & Sa-

cramenta 133
Invocatio ſoli Deo debetur 284
eſt Dei Sacrificium 20. 232

eſt hoſtia Laudis 232. vid. O-
ratio. Preces. Petitio.
Jobus. vid. Index Locorum.
Jo. Hilten, Monachus Franciſca-
nus 249
Johannes Huſſus 717
Johbannes. vid. Index Locorum.
Johannis Evangelium. vid. Index
Locorum.
Jonas. vid. Indicem Locorum.

Joviniani Hæreſis 32. 2 1 8.223
Ira Dei 63
Non ſentitur ab animo otio-
ſo 63
Ignota ſecuris 145
Inexplicabilis voce humana
145

Sentitur in terroribus 144
Placatur fide apprehenden-
te miſericordiam Dei, pro-
miſſam propter Chriſtũ 37
Ei nequeunt opponi Dilectio
& Opera noſtra 32. 156.161

T. Ju.
Iracundia, mala 430

Lucundia Dei, nullum ſæviendi

finem facit 395
Inſci, eſt Magiſtratus & Paren-
tum 430
Irenæus de Jejunio 33
de Imaginibus 57
de EXιͤ.ια 696
de Kouvανεα 730
de Similitudine Dei 56
Tronia Luc. cap. 11, 41. 113
Jubilæi anni Romæ 297

Judex qualis eſſe debeat? 44
Prudens, perſpicax, animo-

ſus, cœcus 147
Judicare, Paulo quid ? 1. Cor. 1, 31t.
Judicare ex Imperatoriis & aliis
legibus licitum 16
Judicia, licita 4 5

Exercere licet 16.192
Judiciis rarò præſunt boni viri

. 446
Judicium Dei 63
Non ſentitur ab otioſo ani-
mo 63
Severum 777
Contemnitur à ſecuro ani-
mo 67
ferre hoc poteſt Juſtitia in
Chriſto 557
Judicium Extremum 17. 195

Judicium Privatum illicitum 448
Matrimonialium cauſarum 328.
329
233
2

Juge Sacriſicuium

MG
Ane
um.
lun
an
Mv.

no
yan,

gun
G

mn

0

II

uran
uns
cin
Is
yin⸗
us

— —10—

Ju.
Miſſa poteſt ĩta dici 234
A nobis non abolitum
Jugum cum inſidelibus non ducen-

dum

respublicas
diſſipet 193
Juno ditatrix 105
Juramentis horrendis obſtrin-
guntur Epiſcopi à Papa, ne
quid contra ſe dicant 373
Juramentum, licet 16. 192. 403
Opus valdè bonum 403
Finis, Dei laus, Veritatis ma-
nifeſtatio, Juſtitiæ confir-
matio, Litium compoſi-
tio 403

Evangelium

Segregatio Iuſtitiæ ab inju-
ſtitia, disjunctio Bonorum

& malorum
Juramentum Dei 158. 159
ei Credendum 159
Juris Conſulti de Conjugio di-
cunt, quòd ſit Iuris Natura-
lis 214
Jurisperiti, qui ſint fere? 456
Jus per vim torquent & tra-
hunt, prout cauſæ ſervire

404

poſſe videtur, excerpunt

verbula in commodum
ſuum, poſt habità & æqui-
tate & proximi neceſſitate,
Qui in hac re omnium in-

genioſiſſimus & exercita-

tiſſimus eſt, huic Iura o-
mnia ſuffragantur. Cau-

235

586
Julianus apoſtata objicit, quòd

Ju

ſus juſtè tractent atque IND EX
integrè, ut, quod luſtum Rerum.

eſt, ita eſſe ſinant 447
Nigra in candida impoſturis
ſuis ne vertant, Prava re-
cta ne faciant, Verum ne
retineant, ullo reſpectu
pecuniæ, opum, dignita-
tis, potentiæ 4⁴47⁷
Jus naturæz, quod immutabile
24. 25. 35. 214. 259
Non poteſt tolli Votis & Le-
gibus 259
Jus Gentium 212.288
Pontiſicium, concinnatum è&
Jure Civili, Cæſareo, &
Ethnico, tractat Politica
negotia & Iudicia 288
Juris ſpecies 347
Specie Iuris aliena attrahi-
mus 347
Subvenit vigilantibus 456
Jus, divinum non poteſt tolli hu-
mana autoritate 177
Parochiale 4⁶
Jus vocandi Doctores Verbi,
Eſt hoc Eccleſiæ 32 5
Jus Superioris excipitur in Vo-
to 33
Juſti reputamur fiducia Meri-
torum Chriſti, Cum in eum
credimus, tanquam propria
merita habemus 203
Meritis Chriſti 204
Non meritis Sanctorum 204
Propter merita Chriſti 205,
IHIHIi Sum-

Ju.
INDEX Sumus fide 218
Non propter Legis impletio-
nem 2167
Nulli coram Deo juſti 292
Solùm propter Chriſtum 267.
307

Toti, quoad perſonam & opera.

mera gratia & miſeri-

cordia in Chriſto ſuper
nos effuſa 307
Juſtitia Chriſti, offertur nobis
per Evangelium in Sacra-

mentis, à Spiritu Sancto 65S

Imputatur Fidei à Deo 655.

657.6 59
Sola fert judicium Dei ſeve-
rum 157
Apprehenditur & applica-
tur per fidem 655
Eſſentialis Dei, Chriſtus 652
664
Legis 70⁰
Quid? 231

Quæ offert Deo merita no-
ſtra imperfecta, non eſt
accepta niſi propter fidem

97.
Hominis tota mera eſt hypo-
criſis coram Deo. §88.
Civilis. 17. 196. 637.
Humana 197
Rara . 196.
Hanc ratio intelligit 67.
Philoſophica. 20. 56. 64. In E-

thicis eſt Obedientia gappel-

Chriſtiana
Nulla ponenda in cibo, potu,

Originalis

afitia DeYi.
offertur à Spiritu Sancto per

Zu.

latur erga Superiorem, quam
is approbat 113.
Cæleſtis 8z
Juſti reputamur per Miſeri-

cordiam propter Chriſtum
122
20. 56.64.

eſtitu, 264. non eſt Civilis
& Phyſica. 20.
Legis 65. 68. alligata erat Mo-
ſaicis ceremoniis 131
Rationis, Civilia opera 63.
6 5. 66
Nullum hac Majus bonum
eſt in Natura corrupta 66

55. 56. 57. 58. 614.
concreata 6˙8.
amiſſa 618
Ipſa Similitudo Dei indita ho-
mini à Deo 57.
qualis fuit ante Lapſum No-
titia Dei Timor, Fiducia,
Temperamentum qualita-
tum corporis. 76.
ornatur corporalibus proœ-
miis & Deo
formoſior Heſpero & Luci-
fero. 0056.
propter hanc non ſumus nec
reputamur Iuſti, 66.99.
non juſtificat coram Deo 67.
non facit legem. 67.
196. 198

Ev-=

Evangelium & Sacramen-

ta 655

Eidei 19. 6 5. 68. 122. 23 1. 652. 655.
S6S57. 6601.
nil aliud eſt quàm Remiſſio
peccatorum ob Chriſti
Obedientiam ſolamn. 6⁰4
Conſiſtit in imputatione
Chriſti Iuſtitiæ gratuità &
benigniſſimãà. 655§.657.
In clementi & gratuita re-
conciliatione ſeu remiſſio-
ne peccatorum 659. eſt
Remiſſio peccatorum, Re-
conciliatio cum Deo, Ado-
ptio in filios Dei, propter
ſolam obedientiam Chri-
ſti quæ imputatur per fi-
dem. 653.
Fidei imputata à Deo, & Obe-
diientia Paſſio & Reſurre-

Ctio Chriſti. 657.
Evangelii quid? 70.
prædicat Iuſtitiam Fidei in
Chriſtum. 70⁰
Obedientiæ Chriſti 659.
Paſſionis & mortis Chriſti 659.
Spiritualis 17.197.63 1.

Fit in cordibus cum per Ver-
bumspiritusSanctus con-
cipitur 127.

Juſtitia non quærenda exObſer-

vationibus noſtris, & Culti-
bus excogitatis ab homini-
bus, ſedè Fildle 35.
Cbhbriſti 6 55.

Iu.
Cordis.
Eſt res cor vivificans

dientiæ 69.
impura & imperfecta 659.
Cauſæ & Perſonæ 92.
Iaſtitie Species, decipit homines
188.
Iuſtitiam æternam parit Spiritus
Sanctus 85.

Noſtra Solus Chriſtus. 176. Fi-
des ipſa 78. 7 9. 109. Noſtra
quærenda extra nos &omnia
opera, propter fidem, per fi-
dem, 13. 78.154. 278. fide. 62.
278.
Non propter Merita noſtra,
ſed propter Chriſtum, 13
Absque Operibus 278
Ex Jeſu Chriſti gratia 278. pPer
redemtionem quæ in
Chriſto eſt, in ſanguine
ejus 279.
Juſtitia noſtra quærenda ex-
tra nos, & omnia opera,
virtutes, & dignitatem, in
ſolo Chriſto, in tota Illius
Perſona & tota Illius obe-
dientia 664. non in no-
ſtra Dilectione 157
Offertur, non propter Legem
& Perfectionem operum
noſtrorum 115
Imputatur per miſericordi-
am, propter Chriſtum u5.
Iu-

17. I§. I31. IND EX
131. Rerune.
Hominum Inchoata 659. eſt
Oherum bonorum & Obe-

. W.
TNDEX Juſtificatio eſt Regeneratio,
kerum. Phraſis Apologiæ. 656.
Iußtificatio fit gratis. 1 3.69.78. ſine
meritis 13. 65 4. Ob Chriſtum
Fide apprehenſum 3.654.
Non ex Operibus 80.
Non è Factis 81.
Fide apprehenditur 13. 62. 79.
654. Ex Gratia mera, 307.
654.657.
Propter Chriſtum, Chriſti
obedientiam perfectiſſi-

mam, 654.
Propter Chriſti Paſſionem acer-
biſſimam, 654.

Propter Chriſti Mortem 674
Propter Chriſti Reſurrectionem,

654.
Contingit per promiſſionem
gratuitam, 60.

Gratis accipitur 116. 78. 27 .
Propter Chriſtum, per mi-
ſericordiam ejus, eſt re-
conciliatio propter Chri-
ſtum. 90. Sine noſtrà di-
gnitate 654. 664.
offertur per miſericordiam
propter Chriſtum 215
Sine noſtris Operibus. 1z. 654.
664.
Non pendet è conditione
Operum noſtrorum aut
Legis 116.
Non propter Merita noſtra,
non per Præcepta Vitæ 79.
Eiſtiſcamur & Fide & Operibus,

non autem Propter Opera,

ſed Propter Fidem. 107
Per Verbum, ex auditu 74.
Sanguine Chriſti 275.
Fide in Chriſtum 62. 79.
Non meremur luſtificatio-
dem per Bona Opera 1;.4.
Non propter Obſervatio-
nes certas, Cultus ab ho-
minibus inſtitutos. 43.

Iuſtificari, eſt luſtum effici, pro-

nunciari, 757.76. 106. 114. 577.
65.
Abſolvi à peccatis & peccato-
rum ſuppliciis 557. 65).
Ex injuſto juſtum effici. 75.
regenerari. 75.

Iuventus eſt Effrenis, & Petu-

lans, Indomita. Ob hancCon-
feſſio privata non abolenda
eſt 303.

Pjus officium 375.

Educatio. 402. 404. 40 5. 406.
408. 5; 8. benè & ſalutari-
ter, ut liberos aliquan-

do ſuos etiam ſic educet.

7139.

In Timore & Cultu Dei, pia

quadam ratione 464.
Non aſſueſcat Mendacio, Ab-
uſui Nominis Divini 404.
Utbarentes Dei loco reverea-
tur, & in honore habeat.
413.
Ut præcepta capiat & exerce-

at, ab ipſis Infantiæ cre-

pun-

liſin/
ſti
Dee

m

N

.
X

Kkaxz

lar,
l
ore
Kg
Kolnpe

Ic. Ka.
pundiis aſſuefacienda 538.
Nobis ſucceſſura eſt & arre-
ptura noſtrum officium
. 539.
Hujus opera Dei Verbum,
ubi ſuccedit nobis, ſuſten-
tatur, & ædificatur Chri-
ſtianorum Communio 53;.
Emendanda ferulis 402.
verberibus. 402. 404. 464.
Coercenda metu & reve-
rentia. 402
Inſtinenda eſt in doctrina Chri-
ſtiana 303.
Decalogus illi proponen-
dus, inculcandus, revo-
candus in memoriam. 464
538.
Imbuenda bonis literis & di-
ſciplina, ut uſui poſteſſe

gqueat, 48
Pudicitiam & Honeſtatem
perdiſcat, 437.
Maturo, honeſto jungatur
matrimonio 433.
kadaeua, quid? 229
kazonXia, Papæ in imitando
Cultum Leviticum 235
karnsvnoαα apud Papiſtas nul-
la 190
2è Pontificia 269
Kirche 47 5

Kowe»α α Erνιασςσ, vocabula

La. Le.
olim conjuncta, unumque NDEX
per alterum declaratum 730 Rerum.

L.
Laica communio olim, quid?
210
Laicis dari debet Utraque ſpe-
cies Sacramenti 23
ob mandatum Chriſti 23
Laicis Calix ademtus 721
contra Mandatum & Inſti-
tutionem Chriſti 210. 211

Laicus poteſt abſolvere in Caſu

Neceſſitatis 326
Lances Lutheri 235
Lapidi ſimile Cor non-renati
63 3
deterius adhuc 635.644

Lapſis poteſt contingere remis-
ſio peccatorum quocunque

tempore 15
Latro per latronem punitur 424¼.
. 443
Laurentius 116.12 3

contra incendia adoratus 390
Laus, eſt Sacrificium EoaαtHερ-
23 230
Lectiones in Scholis 2560
harum Finis, docere & com-
movere ad Fidem & Ti-
morem. Ledctionum’Or-
do ſervatur in Templis

noſtris 275
Lectiones Latinæ in Miſſa 26.22 5
Cauſæ 22 5

I Non

Le.
1NDEX Non intellectæ non pro-

Rerum. ſunt 215
Orationes retinentur à no-
bis etiam 26.225
Legendæ Sanétorum 207
Lex quid? 63
Malleus Dei 292

requirit Opera noſtra & Per-

fectionem noſtram 69

UnIſus ejus triplex 684
Politicus, contra feros homi-
nes 685
adducit ad indaginem pec-
cati 685
Didaſcalicus, docet ambulare
in vera pietate 685
præcipit de motibus Cor-
dis 83
Ordinatio Divina 267

ſtabilitur per Fidem 85
Dominus Legis Chriſtus 655

Teges Imperatoriæ 16. 192
Leges mutande, ſi ſvadet uti-
litas 221
Lex ierna 8

5
Jurs Legis Chriſtus ſuſtulit 91
Non fit ſine Chriſto S5. 96.
145
Poſita ſupra hominum Sen-
ſum & Intellectum 85
Lex Divina, Altera pars Scriptu-
ræ 62.69. 149
Doctrina revelans Vo-
luntatem Dei juſtiſſimam
& immutabilem, qualem-
que eſſe velit hominem, in

Le.
ipſius natura, cogitatis,
dictis, factis 681
Prohibet peccatum 157. 2 91
Peccatum revelat 292
Odio habetur 291

Arguit & condemnat pec-
catum 73- 108. 148. 149.

6 81. 6 82

Nunquam illi ſatisfit 65.69.
88. 90. 9 1. 91. 150. 466

Legi Chriſtus ſubjectus non

fuit 65
ſe ſponte ſubjecit &s
Jubet benè operari 108. 687
Legem ſolus Chriſtus im-
plet 88

Leges Judiciales 63

Ceremonales Moyſis quæ 63
Oſtendit, quàm horribiliter
corrupta ſit Natura no-

ſtra 292
Vult Opera noſtra & Perfe-
Ctionen 69

Auget peccatum 292. 608

Operatur iram ég. I15. 157. 292
Oſtendit iram 276. 85. 687
Occidit per Literam 682
Damnat omnes 9r. 108. 249
Adigit ad Deſperationemz292
Accuſat Conſcientias 6S8. 72.

85⁵5. 94. 116. 145.
Terret 68. 8 1. 10 8. 145. 292

Pædagogus ad Chriſtum 683
Officium ejus, præcipuum

& αναa., quæ! 292

Humiliat 292

Poſi-

Te.
Poſita eſt injuſtis
Non docet juſtitiam Fidei 6
Legis operibus, non mere-
mur Remiſſionem pecca-
torum gratuitam 75. nec
Vitam æternam 255. 2506
Umbra Futurorum eſt 134
Duas habet Tabulas 66. 86
Nulla lex poteſt tollere
Mandatum Dei 25
Opera noſtra Impuritatis &
Imperfectionis arguit 67
Per illam non liberari poſſu-
mus à Peccato 68
Non fit ſine Chriſto 85. 96.
146

Non fit, niſi accepto prius

Spiritu Sancto 75 85. 86
Nec obediri ei ſine hoc 197
Non juſtificat 68. 90
Non prodeſt ſine Chriſto iu.
II2
Finis Legis, Chriſtus 67
Per Legem non meremur

Remiſſionem peccatorum

68
Non fit ſine fide 107
Legis impletio poſt Renovatio-
nem eſt exigua & immun-
da V 91
Inchoata Legis impletio pla-
cet Deo 91
Legis impletio propter fi-
dem accepta eſt, non pro-
pter ſe 91. 107

66. 696

Le.

Sed quia ſumus in Chriſto é6o INDEX
Legem non poſſumus face- Rerum.

re noſtris viribus 68. 150–.
. 5179
Lex ſine Evangelio eſt Mors
& Infernus, opprimens
deſperantes 293
Ejus operaà utitur Spiritus S.
ad docendum Volunta-
tem Dei 687
Ad arguendum 688

Legis Opera, quæ fiunt ob Præ-
mii ſpem & Pœnx me-
tum 688
Lex mentis & Siritus, quid? 689
Lex Chriſti quid? 639
Lex ſpiritualis 679
Lex in membris Fffßf
Remiſſa eſt in Regeneratio-
ne ſpirituali 59
Manet in Carne mortali 59
Legibus Politicis obedien-
dum 17
Levi fili ſunt Doctores Novi
Teſtamenti 233
Levitici Sacerdotes 2¹9⁰
Levitica immunditia 219
Leviticis Obſervationibus con-
ſcientiæ non gravandæ, 219
illorum cultus eſt abroga-
tus 230. 231. 232
Ejus uanuoααο Papatu 237
Illorum munditiæ ad nos
non transferendæ 219
I 2 Levi-

Le. Di.

INDEXLevitica Sacrificia 228. 239. de-
bebant ceſſare poſt Evange-

lium 230.
Duorum Generum 229. 250.
Buxagisina ſunt reliqua
230.
Piaculum 30.
vocabantur tantùm Propitia-
toria, ad futurum Signi-
ficandum piaculum 230.
Expiabant Politicè, Typi-
cè, non propriè 229. 230.
237. ſecundum ſimilitudi-
nem & ſignificationem,
229. 230. Non merebantur
Remiſſionem peccatorum
coram Deo 237.238.
Imago erant Sacrificii Chriſti
futuri 237. merebantur
Remiſſionem peccatorum
Secundum JIuſtitiam Le-
gis, ne qui offerebant, ex-
cluderentur à Politia illa
229.230. 238.
Libellus Repudii 455.
Libatio, ſpecies Jugis ſacrificii
. 234.
Sanguinis Agni ſignificat
aſperſionem credentium
per Evangelii prædicatio-

nem 234
Libertas Evangelii conſervanda
eſt 586

Doctrina de Libertate Chri-
ſtiana retinenda 43. Li-
bertas eſt ubi Spiritus eſt
86.

Li.

Libertatis in Ritibus uſus mo-

derandus eſt ne imperiti of-
fendantur 192.
Libertas Spiritus in Eleétis per-
fecta non eſt, ſed gravata ad-
huc multiplici infirmitate
5562.
Liberè facienda opera Bona 67.
Liberum non eſt, benè vel malè
facere velle 672. Libertas
aliqua eft in homine 17. 195.
196.
Non adimitur Voluntati ad

efficiendam Civilem Ju-

ftitiam & deligendas Res
Rationi fubjectas. 195.
Liberum Arbitrium hominis eſt
aliquod 17. 195. conſidera-
tur ante & poſt Lapſum 627.
Eſt in Cvilibus & rebus Ratio-
ni fubjectis 17. 76.616. In
operibus Vitæ præſentis,
tam bonis quàâm malis, 17.
18. 195. 196.
Nullum eſt ad efficiendam Juſti-
tiam Dei 7. 18. 196. Valet ali-
quid in Renatis 197. 645.
646.
Nil valet ad Converſionem
hominis 629. 63 3. Nil ad
inchoanda & efficienda
Spiritualia 18 614. Non
cooperatur Spiritui San-
CECto 633.
poſt Converſionem in Re-
natis eſt Liberatum 646.
Ni-

N

Mhert,

—— — —

⸗

Men

r.

Li.
Nimium illi non tribuendum
295.
Uabertas illi omnis non Eripien-
da 195.
Habet libertatem & faculta-
tem ad efficiendum Ope-
ra Legis Externa 196.
Eiberi, adhibendi ad literas &
alia officia. 336.374.478. Edu-
candi 428. 43. 464. Cur
dentur à Deo? 418. Probi
Dei donum, pars Panis quo-
diani 358.
Officum eorum, Parentes
honorare 413 417. IIIis
ſervire. 413. 417. Auſculta-

re A420.
objurgationem Parentum
ferre 420
Magnificare 413.

Alere Senes 4¹4. 418.
Meminiſſe acceptorum ab il-
lis beneficiorum, non
obliviſci 418.

Probi & obedientes benedi-

cuntur 420.
Ut tranquilliter, molliter ſe-
neſcant, d I.
Quidam barentibus dolori
ſunt & dedecori 420. Mali
mortem rectam & maturam

rarò oppetunt, 420.
Arcendi à mendacio 404.
Non deſerendi 257.
Prius deſerendi, quàm Chri-

ſtus. 258.

Li. Lo.

Quidam nihil faciunt niſi I NDEX
t Reram.

plagis coaki 417. fiun
utParentes 417 Opera er-
ga barentes ſanéta. 414.
Ligare, an Chriſto quid 277. ie.
Peccata.
Ligare Peccatum, quid? nr.
Non remittere.

Lingua Ebraica 244
Latina 225.
Germanica 6. 2 15.
Intellecta utendum inkcce-
ſia 26

Ex præcepto pauli 7. Cer. 14.
& conſtitutione Humani
Juris. d. I.

Lingua, Minimum & inv aliditli-
mum membrum, operatur
plus boni & mali paſſim, aliis
membris 44
Literas dedit Deus ad conſer-
vandam Civilem ilip⸗

nam. 66.
Locus & ſpatia naturas Chriſt
non ſeparant 746
Localis modus Præſentiz 777.
AoονααNIιιι ια 612. 624.⸗
Longobardus de JIuſtitia Ori-
ginali 57.
Lothi uxor. 634.

De Satisfactione 163. 164.
Lacas. Vid. Index Locorum.
Luciani fabulæ 207.
Lucifero formoſior juſtitia 665.
I 3 Lu-=

Lu.

IND EX Lucina, Invocata ab uterum fe-

rentibus. 392.
Lubta cum Veteri Adamo totà
Vità, Carnis & Spiritus. 645.
646. 690.
Iupus hians in commerciis 457.
Lutherus. Heros, ſingularibus
& excellentiſſimis Spiritus
Sancti donis illuminatus 699
Heros ſumma pietate prædi-
tus Artic. A. C. 3.
præſtantiſſimus artic. z3. 717.
PDiſeipulum Catechiſini Senem
ſe vocat. 300.
Orat Orationem Dominicam
10. Præcepta, Pfſalmos 380.
Non vult diſputari de
Chriſti Deſcenſu ad Infe-
ros 584. Improbat phra-
ſin, Bona opera necſſaria ad
Jalutem. Librum ſcribit
de Conciliis 5 80.
Poſſet ferre, ut Epiſcopi or-
dinarent Paſtores, chari-
tatis & tranquillitatis no-
mine 305.
Explicat ſincerè Doctrinam
& Religionem, obſcura-
tam horribiliter, ſecun-
dum Scripturam & Analo-
giam Fidei 601
Ejus Reformatio, pia 607
Ejus tota Doctrina in Augu-
ſtana Confeſſione com-
pendiosè F7oꝛ2
Probat Præſentiam Corporis

La. Ma.
& Sanguinis Chriſti in Sa-
cra Cœna, & verbis Inſtitu-
tionis 72⁵
Oppoſuit Sacramentariis
Scripta Polemica 725
Polemica & Didactica Scri-
pta edit 725

Præditus Doctrina & Expe-

rientia, æquè ac Alii 380
Præcipuus Doctor Eccleſia-
rum Auguſtanæ Confes-

ſionis 702
Vir Piæ & Sanctæ memoriæ
“ 601. 700
Excellens Vir c. I

Excellentiſſimus DoctorAu-

guſtanæ Confeſſionis 7or.

716. 380
Inſimulatur Errorum à ſuis
Succeſſoribus 726
Rejicit Allœoſin 729
Novit Satanam magna è
Parte 700

Nomen ejus præztexitur
Figmentis Calviniſticis

. 799
Lydius lapis 700
Lyra de Eccleſia 179

M.
Maccabeorum L. 2. C. 4. 15,. 201
Macella, fiunt luſtra prædo-
num . 442
Magnes ferrum trahit 616
Magi, Imagines Signorum
Cœleſtium ſculpunt certo
tem-

neß

E!

Officuum. Non indignum,

tempore, quibus Magnam
vim tribuunt 206
Magi, Cultores Dei alieni 301
Magiſtratus. Dei Bonum o-
pus 16. Beneficium 40. Do-
num 40. Datus à Deo, ad
conſervandam Civilem di-
ſtciplinam 66. Theſaurus 423.
Ordinatio Divina 267. Pa-
ter 423. Per hunc alimur 423.
497. Securi degimus 423.
Defendimur d. I. Dei Vica-
rius 206. Vice Parentum 421.
Pater Patriæ d. I. Honoran-
dus 40.497. Pars Panis quo-
66. 3 58

Chriſtiano 38. Licet gere-
re 16. 192. Habet Dei Man-
darum 180. Promiſſionem
Animadvertat in Adulteria,
Scelera, 25. Debet Doctri-
nam Sanam conſervare &
propagare ad Poſteros 209.
Publicam Diſciplinam 66.
220
Non imperet ſuperbè moo. con-
ferat potentiâ ſuam ad Pu-
blicam ſalutem & Utilitates,
ei ορααν, 6ν ρα. Be-
neficia 108

Quid IIi debeatur? Timen-

dus 373. Colendus eſt, o-
mni honore dignus 40,423,

Ma. B
497. Magnifaciendus,
theſaurus pretioſiſſimus 40.
Obediendum illi 17. 3 42. 37.
482. Dandum 373. 497. Po-
ſcit tributum & vecétigal 373.
vid. Princeps. Poteſtas Politica.
Principes ſunt Membra Ec-
cleſiæ Præcipua 323. De-
bent inſervire Gloriæ Dei
ib. Ornare illam ib. De-
fendere reétè docentes
209. Operam opemque
ferre ut Errores tollantur
323. & reétè inſtituantur
Conſcientiæ ib.
Officium Facere 336. Jus-
dicere 41. Iraſci 429. Pu-
nire ib. Benefacere 108.
ſit Beneficus ib. Probus &
Fidus 358. Conſulat Uti-
litati Subditorum 109.
Non defendit Mentes,
ſed Corpora & res corpo-
rales, adverſus Manifeſtas
injurias 40. Coêrcet ho-
mines gladio & aliis pœ-
nis, ut retineat Pacem &

civilem Iuſtitiam ib. De-

fendat Salutem Innocen-
tum 209. Patris animum
habeat 421
Magnes trahit ferum 616
Mahometiſtæ damnantur I1
Mahometicæ voces 254

ut IN PDEX

Maho-

Rerum.

Ma.

NDEXYMahometici Monachi 254
Rerum. Majeſtas Chriſti, data Naturæ

ejus Humanæxæ 739. Secun-
dum rationem Unionis Hy-
poſtaticæ ib ſeq. Accipit in
Conceptione, & non demu
in Reſurrectione & Aſcen-
ſione 7:28.731. Habuit ſta-
tim in utero Matris d. I. Se-
cundum Humanam Natu-
ram 742. Occultata quaſi &
diſſimulata majori ex parte
in Humilitatis ſtatu 741
Accepit ſecundum Humanam
Naturam 742. huic data
739. 741. Secreta habita 731.
741. Habuit eam Chriſtus
ſemper, exercuit quoties vo-
luit in ſtatu Humiliationis
579. 730. 7 31. Manifeſtavit
liberrima voluntate 730.
In Nativitate, Nuptiis, Tem-
plo, Horto, Morte 741.
Lucet in Humanà Naturà
liberrimè 741. Exercet in eâ,
cum eâ, per eam, virtutem
ſaam ib.
Uſurpavit plenè poſt Refurre-
ctionem 579. 741. Fxerit ſe
poſt depoſitam Servi for-
mam manifeſtè, plenè, effi-
caciſſimè 741. in cœlo, & in
terrà, coram Angelis & San-
Etis ib.

Mala, Corporis & Animæ, Bono-
rum & Honorum 361

NMfa. *
Maledicentia 448 ſeq.
Maleditta in Confutatores
Auguſtanæ Confeſſionis n9.
164. vid. Confutatio Auguſt.
Conſeſſ. .

Malefacere velle Amicis, Dia-

bolicum 431
Maleficia compenſanda Bene-
fi ciis 39

Mali non ſunt Regnum Chriſti,
12 8. Non membra Chriſti. d. l.
In Eccleſia infiniti 125. 126.
Ejus Socii 127.
Malorum multitudine teòta eſt
Eccleſia.

miniſtrant Cœnam 14. 125.
128. 13 0. 698. 798.
Malleus Dei, Lex. 292
Mammon, Opes & pecunia. Pro
Deo eſft 389.
Mandata Dei nulla lege tolli
poſfunt 25.
Manes 7728
Manicheæi, eorum Principia duo,
Bonum & Malum. u. Vete-
res. 67. 618. Peccatum illis
erat Eſſentiale & Subſtantiale
quippiam, Naturæ infuſum
& ei permiſtum 549.
Abutuntur voce Nnure 550.
Error de Neceſſitate. 5.
Veteres, Recentes 613.

Manuum Impoſitio eſt Sacramen-

176.

tum
Man-

28
Mali Miniſtri Eccleſiæ, rectè ad-

M

MWyax
ma

.
M

1.

Marn
1

MIz.
Mantug. Concilium ed indi-
ctum 271.
Marcion negat veritatem Hu-
manæ Chriſti naturæz 587.
S§. Maria Beata. 204. Virgo I. rꝛ.
352. 593.7: 8. Ejus confictum

Roſarium 259.
Pura & ſemper virgo 277.
Virgo manſit 730.

laudatiſſima Virgo 26. 730.
Digniſſima ampliſſimis ho-
noribus 204.
Mater Gratiæ 204. eſt Papi-
ſtis. Genuit & conce-
pit Verbum Dei, Filium
579.
Oeoττοαα0οα+ 73 0. 739.
Mater Dei revera eſt 579.
Orat pro Eccleſia 204
Non vivificat 204. Non vin-
cit mortem 204. Non ſuſci-
pit animas 204. Nulla in il-
lam ponenda fiducia 205.
Non vult ſe æquari Chriſto.
204
vult inſpici Exempla ſua 204.
Non juſtificamur illius me-
ritis 205
Marcus Evangeliſta. Vide Indi-
cem Locorum. primus Ale-
xandriæ Epiſcopus, 72

Materiale Baptiſini manet poſt
Baptismum 59. Vide Bapu-
Matrimonium, contkfahere licet
16. 192. Omnibus Liberum 35

Ma.
Maritorum officium 374. Co- INDEXY
habitare uxoribus, eas dili- Rerum.
gere, & honorare, non de-
ferere Vatores & liberos 282.
Curam horum habere 282.
Juris naturalis eſt 214. vid.
Ceniugium. tolli nequit 214
VIIis ſtatutis aut votis 3
Statim inſtitutum eſt. 180
Pertinet ad vitam corpora-

lem 180.
Felix & acceptus Deo ordo
437.
Non deſerendum utprofa-
—hnNum. 188
Sacramentum propriè non
eſt 43737.
Ordinatio & creatio Dei ad
hoc cogit. 3 .
Contrahere licet 192.

Caſuum matrimonialium
magna varietas. 329
Cauſæ Matrimoniales perti-
nent ad forum Eccleſiaſti-

cum 328. Sacerdotum
malè prohibetur 378
Honorandum 4 ¾.

Matrumfamilias officium 374
Matthaæus. Vide Indicem Loco-
rum. a.
Mediator, Interceſſionis & pro-
pitiationis a02. Chriſtus eſt,
noſter ſecundum utramque

naturam 736.
Unicus 657
Medicina uti ſinit Evangelium
16. 192.
K Me-

Me.

JNDEXMedici tuentur & contre ctant

loca arcana è neceſſitate. 451
Membra Chriſti Mali non ſunt u8
Diaboli membra ſunt mali &
impii 128
Meminiſſe Chriſti, quid? 27. 241.
Non otioſum Spectaculum,

ſed recogitatio Beneficio-

rum ejus, & acceptio in
fide 241. eſt Sacrificium 16.
242.
Mendacium vetatur 346
Mentiri, flagitium grande 4or
Mendicitas, non eſt cultus Dei 38
Mendici non ſunt perfecti. 38.
Mendicantes, ut Franciſcani
Monachi. 215. 30 1. Vid. Fran-
ciſcani.

Mentis lex quid? 689
Mercatores, fures 49.
Mercatura, improbatur abAna-
baptiſtis 595.

Mercatus ſacerdotiorum 268.
Merces, Vita Aeterna vocatur
119. Cur? 121. quia debe-
tur Juſtificatis propter Pro-
miſſionem 221. quia Com-
penſat afflictiones & opera.
“S 121
Mercurius, fortunæ pararius 302
Meritum, Congrui & Condigni
Papiſtarum figmentum, &
impia fiducia in illud. S0. 85.

. . 114. 116.
Chriſti, pretium eſt pro pec-
catis . 71.

Me.
Applicari debet per fidem, ſi
volumus illo Juſtificari 655

IIlo Juſtificamur 65 5
Ad Juſtificationem requiri-
tur 617

Apprehenditur, non noſtris
Operibus, aut nummis, ſed
per fidem è gratia 283.
propter hoc unicum ſalva-

mur 654.
Propter hoc accipitur Remis-
ſio peccatorum. 64

Meritum Bonorum operum, obſcu-

rat gloriam Chriſti 98. tur-
bat conſcientiam 98. Attri-
tionis 153. noſtrum nullum.
351. 359. Non gloriandum

ob Merita Noſtra & Opèra

307. Absque omni merito
noſtro ſalvamur 591.
Sine omnibus meritis coram
Deo juſti ſumus, in gra-

tiam Dei recipimur. 278.

657.
Meritis noſtris non juſtifica-
mur. 113.
Non propter merita noſtra
juſtificamur. 13.
Propter merita non conſe-
quimur Remiſſionem pec-
Coatorum 62. 153.
Ex meritis noſtris non pen-
det Reconciliatio noſtra
Nec Peccatorum Remis-
ſio 69
Non ſervat nos 93
Merſio-

lll
tot

Me. Wi.
Merſionis in aquam Baptiſmiri-

tus quid notet? 520
toti mergamur ut purge-
mur ib.

Metonymia nulla in Verbis Cœæ-

næ 705
Nec Metaphora ulla 705
Mi Wιο 432
Militare licet 16. 192.
Militia ſpecies Vindictæ Publi-
Cæ 193
Minatur Deus Præceptorum
transgreſſoribus 349

horrendæ ejus minæ 395
Min ſterium Spiritus eſt Sacerdo-
tium Novi Teſtamenti 238
Quid? 238
Per quod efficax eſt in corde.
cum regenerat & vivifi-

Ccat 238
Pugnat cum Applicatione
Operis Operati 238
Eccleſiaſticum 16
approbatur à Deo 180
Deus illi adeſt 180
Conſtitui jubetur 179
Sacramentum dici poteſt 179
Alendum eſt 372

Ornandum eſt contra Fana-
ticos omni Iaudis gene-
re 180
Conſiſtit in docendo Evan-
gelium & porrigendo Sa-
cramenta 13.179
Inſtitutum eſt ut Fidem con-
ſequamur 13

Licet etiam uti Malorum I N D Ex
14 Reruat.

Miniſterio
Malorum Miniſterium etiam
efficax & utile eſt 14. 1z0. 135
Habet Mandatum Dei 179
Magnificas promiſſiones 179
Oritur à Communi vocatio-
ne Apoſtolorum 313
Ejus Autoritas pendet à Ver-
bo Dei 313
Miniſtri Eccleſiæ funguntur vice
Chriſti 135
Repræſentant Chriſtum ſicut
vice & loco illius 10, 135
Sacerdotes 23.182. 236
Eorum Indignitas nil dero-
gat Sacramentis, 14. 125.
130. 698
Vocationem habeant, aliàs
non doceant 76. 179
Laborant in vinea Chriſti,
338
Catechiſinum doceant 3
Alliciant homines ad Sa-

cram Cœnam 338
Quid doceant? 236
Habent Miniſterium Gratĩæ
& Salutis 338
Habent officium diffiilé &
periculoſum 338

Præmium Laborum in Cœlo,
rarò in mundo habent 338

Eſuriunt 380. 42)5. 426
pelluntur 42 5
condemnantur 306

Patres ſunt Spirituales 425

K 2 Qul-

Mi.

7NDEY Quidam mah;, ſcelerati, im-

probi, vitæ diſſolutæ 698.
vid. Epiſcopus, it. Oficium.
it. Paſtor.
Minoritæ Monachi, de Baptiſmo:
Ablui peccatum illo, ex af-
ſiſtentia divinæ voluntatis,

& non per Verbum & A-

quam 301
Miſericordia Dei æterna 374

apprehenditur fide 77. 78 82.

B 85. 95. 115.
opponenda Iræ eius 77
Servat nos 93
Pacat conſcientias 93

Accipienda eſt Fide 71. 95
Indigent Opera Bona 23
Eaà ſalvamur 71
Miſſe, Vocabulum 243. Quid
propriè ſignificet? Græcè
Aaursev†aa, Poteſt Oblatio, Sa-
crificium dici 234. 244.
. õ „Patres vocant

Sacrificium 440
Apud nos retinetur 24. 25.
190,224
Cur inſtituta? 27. 99. 2 46
Publica ꝛ25. Communis 28.
126
Olim ter in ſeptimanà habi-
ta, in Aſia 226

Privata 26. 27. 298., quæſtus
cauſa, 26. 28.225. 226. 235.
239. 259. 321. Nulla apud
Græcos 225. Miſſæ Ordi-

Miſſa.

Mi.
nem libenter ſervamus,
25˖.26. 190. ut agatur apud
Papiſtas, 190. 280.

Celebratur apud nos ſummâ

reverentiâ, 2.
Religiosè apud nos tenetur
& defenditur. 224.

Veræ Miſſæ dignitas & uſus
defenditur à nobis ſummo
ſtudio, 248. Diſſenſiones
de Miſſa olim 27.

Peperit Idololatrias & ab-
ominationes multas 287.
282.
ut burgatorium 287.
Papiſtica venditur 239. Omit-
ti poteſt tutò ſine pericu-
10 279.
Periculoſum quid 280. Abu-
ſuum innumerorum 28.

Figmentum eſt humanum
279.280.

Cultus Baaliticus 248. dura-

turus ad finem mundi 270.
2 80.

Cultus impius 245.
Excogitatus contra Manda-

tum Dei 12748

agd obſcurandam Gloriam

Chriſti & Juſtitiam fidei

248.
ferri non debet 185.
damnanda A80.
reji-

271. 280, 2 80. 286.

le
cal
Di⸗

xc

Rc

n
*
1
152
Dn.
ei.

. . Mi.
rejieienda 2 88
cauda Draconis 281
Diaboli larva 281
xanoοαππα Politiæ Leviticæ

217

Pro conſequendis rebus o-

mnibus 127. 239
Pro Vivis & Mortuis 25. 27.
99. 224. 226. 2 45.247,279.
574

Pro Mortalibus & Veniali- . 4

libus peccatis 27.22 . 279.

Non eſt Satisfa ctio 246
Non tollit Peccata vivorum

& mortuorum 27

Non confert Gratiam ex

Opere Operato, 22. 226.
278. 229. 243. 280
Conantur Papiſtæ Miſſis
Deum reconciliare ſibi &
aliis, Remiſſionem impe-
trare peccatorum, gra-

tiam mereri 251
Non juſtificat ex Opere O-
perato 232

Non meretur Remiſſſonem

peccatorum applicata a-
liis 232. 239. 242. 248

Non eſt à Hai, Altare 244

Olim Multorum Commu-
nicatio 243
Snaxis, eſt Promiſſio & Sa-
cramentum requirens Fi-
dem 240

Non eſt Satisfactio 246

Mi.

Non eſt Sacrificium reconci- INDEX
lians Deum, & fatisfaci- Rerum.

ens pro Peccatis 245
Eſt Promiſſio & Sacramen-
tum Fidem requirens 246
Diſſentit à Scripturis 27
Lædit Gloriam Paſſionis
Chriſti 72727272727
Non reconciliat Deum 280
Non meretur remiſſionem
peccatorum 280
Non liberat Animas Defun-
cCtorum 2ꝛ42
Nec à peccatis in hac Vita
& in burgatorio 279

Abominatio maxima & hor-
renda, ſumma & ſpecio-

ſiſſima 279
Idololatria manifeſta 32
Translata ad Mortuos ma-
gna parte, & Satisfa ctio-
nes pro Pœnis 246
Non applicatur aliis 226.227.
232. 139. 2 48
Nundinatio Miſſatica male-
dicta, tetra, blaſphema,

282
Miſſa pro ſolis defunctis fe-
r?6 celebratur 281
Modus Dextræ Dei „31. 580
Humanæ Naturæ 580
Ceœleſtis 552. 576
Supernaturalis 772

Mixtionis vox, in artieulo de
Chriſto Patrum eſt 729
Moguntinus Epiſcopus penè oc-
K cidi-

Mo

INDEX ciditur à Sacerdotibus, dum

publicat decretum de Cæli-

batu 24
Monachi, cur fiant Monachi 294.
239. 43 3
Superſtitiones illorum infi-
nitæ 269
Offundunt oculis hypocri-
ſin 144. 194

Sparſerunt opiniones per-

nicioſas in Eccleſiam de

Magiſtratu & Rebus Civi
libus 190. 193
Indigni qui puero matulam
porrigant 416
Ne Jota quidem de illis in
Sacris L 41¹6
Indocti 239
Impoſturis ſuis ad Orcum
ducunt 42²6
Cæciores talpis 460
Helluantur de Eleemoſynis
Eccleſiæ 250
Sunt homines miſerandi &
ærumnoſi 416
Deſperati 460
Ventroſi 460
Sunt Sardanapali 220
Nebulones 253
Aleatores 436
Simulationis pleni 22.258.
. 260
Doctores Mendaciorum 426
Sal inſipidum 250

Autores cædium 250

Mo.
Simulatæ Sanctitatis, ambi-

tioſi 249. 417
Servi abdominis 4 423
Avari 249
Hypocritæ 144. 249. 20. 260.
.. 433
ſevi 249
Boant quotidi 409
Otioſa turba 2350

Contemtores Conjugii 436

Caſtitatem vovent 437

Mollis, otioſa turba 409

Porci cucullati 426⁰
Calamitoſi 460
Vitam ſuam æquant Bapti-
ſino. 34.253
Docent opus operatum Miſ-
ſarum 227
Diabolus illis oculos per-
ſtringit, 144
Nonnulli boni inter illos
250. 253

Lites horum cum baſtoribus
de Confeſſionum audi-
entia 139
Vita illorum plena hypocri-
ſeos 272. 2060
lerna malorum ſceleratiſſi-
ma . 422
Ordinis ſunt perverſi q15. 416
ficti 41o. 433. ſtolidi. 206
Minoritæ vel Franciſcani &

Mendicantes 225. 30 1
Turcich 254
Carthuſiani 406.43 3
Dominicani 186. 433

Præ-

Nrr
Cer
Ime
ſtio
Kan
1

Mo.

Prædicatores 301
Carmelitæ
Imaginantur ſibi, ſe vitã ſan-

4¹6. 509

ctiorem vità aliorum Chri-
ſtianorum agere. 308
jactant Paupertatem, Caſti-
tatem & Obedientiam fal-

ſam H 253
Baptiſino ſuum Statum præ-
ferunt 34.253
Xquant 308
Anteferunt ſuumstatum ali-
is Statibus 34

Miſſificant quotidiè 2ꝛ25. 283

Cognitionem Chriſti oppri-

munt 220
volunt ſervare Præcepta &
CLCLonſilia 234. 254
Præcepta Dei 220

putant ſe Mereri Kemiſſio-

nem peccatorum & Juſti-
tiam coram Deo. 34. 35. 37.
falsò autem. 25. Vita
illorum Scripturæ ignota
115

Seducunt ſimplices phalera-

tis verbis 437

Mortuis cucullos fſuos indu-

unt 120. 269

ſcortantur clam palamque

S 437
flagrant libidine 2z. 437

Non merentur vita ſua Re-

miſſionem peccatorum
255. 20 1¾. & vitam æternam
254. 215. 257. Vita illo-

NMo.

rum non eſt Status Perfe- INDEX
Ctionis 256. 433. Pro Chri- Rerum.

ſto colunt ſordes & cu-
cullos ſuos 256
gloriantur de Operibus Su-
pereragationis. 37. 120.
254.
Devorant ſudorem & ſan-
guinem Chriſtianorum
426
Sunt tantum Ventris & otii
causa 250. 433
Eorum Obſervationes ſtul-
218

Sunt ob Culinam 158. ven-

dunt Merita ſua 170. 254.
256. 257. Putant ſe San-
os eſſe 23

dicunt ſe Evangelio propiuùs

vivere —2232
Nil Docent de Fide & Gra-
tuita remiſſione peccato-
rum 138

Non ſunt Nazaræi, uti eſſe

volunt 2560

Tinniunt, cantillant, ulu-

lant ut lupi, vociferantur,
murmurant, boant, 259
499. 459. 460 482. 455

Excruciant ſeipſos operibus

excogitatis 416

Negant Chriſtum. 3 08
Præcepta Dei contumeliosè

peſſundant, ut ſe excruci-
ent incaſſum, excogitatis
operibus, unde prœmii
nihil

INDEX

Mo.

nihil reportant præter

416
impoſuerunt mundo fuca-
ta, hypocritica ſanctitate

43 3
Monaſtica vita, recens excogita-
ta 25 F

Non meretur Remiſſionem
peccatorum, vel vitam

*&ternam 257. 256
Nullum Præceptum de his
invenitur . 416

Conſcientia quosdam in
Monaſteria ex pulit, Gra-
tiæ ſpe 20
Monaſticæ Obſervationes ſunt
meræ Traditiones Humanæ
256
Monaſtica Vota non ſunt Preti-
um propter quod datur Re-
miſſio peccatorum & Vita

xXterna 256
Monaſtice non eſt Status per-
fe ctionis 256
nec acquirenda 256. ſimula-
tionis plena 258
Monachus fit Arragoniæ Rex,
35

Monaſteria Virginum & Viro-
rum 534. vid. Cæœnobia. olim
erant Scholæ 4.20. 285. ſe-
des hypocriſeos 249
facta poſt Carceres 34
alunt Otioſam turbam 250

Regum Ppalatia ſuperant, 267

damnum & ignominiam

Mo.

Sedes Ambitionis 245
Avaritiæ 249
Inſcitiæ 24
Sævitiæ 249
Vanitatis. 249

Mulierum Monaſteria vici-
na Virorum Monaſteriis

186
Moniales pruriunt libidine &
laſcivia. 460

Mores boni, Eccleſiaſtici à nobis
diligenter obſervantur i91
Mors, devicta à Chriſto, 730
Voluntaria à Diabolo 706.
Mortis Rei omnes 68. Ejus
Hora 361. Hora venit 361.
Pœna eſt, cum cor territum
ſentit Dei iram. 172
ſine Senſu Iræ Dei propriè
Pœna non eſt 172

Reliqua eſt in ſantis ad .

olendam Naturam Im-

mundam 1717 2

Hominum, non caſualis eſt

86
Aeterna 76. 78. 16 8. Omnes
ejus Rei ſumus 68.7;. Non
redimitur ullà Operum
compenſatione, 170. vin-
citur fide in Chriſtum 178
ſatisfa ctio

Chriſti Perſonæ eſt 734. ea
Exaltata eſt per Glorifica-
tionem ad Dextram Maj e-
ſtatis, Virtutis & Potentiæ
ſuper omne quod nomi-
natur

727.736
Ca-⸗

229. 230

— S — — —
—

Mo.
Capax eſt donorum Finito-
rum & Infinitorum 737.
L 758
Mors Chriſti ſola ſatisfacere
pro nobis non potuiſſet ſine
Divinitate 66 5
Mortuus eſt Chriſtus propter
peccata noſtra 278
Juſtitia eſt, propter hanc Sal-
vamur 654
Satisfactio, pro Culpa & æ-
terna Morte 16 6. 170
Sacrificium, pro peccatis 170
Pretium, pro peccatis 171
Pro nobis iſta ſatisfecit Chri-

ſtus 13
Collocanda eſt fupra Le-
Sem 92
Mortale pveccatum 18. 27. 70. 74.
M 82. 88. 10 S8
Mortifcatio quid? 3 2. 166. 147.
241.3 44
quomodò fiat? per Crucem
& Afflictiones 191

Mortuorum Reſuſcitatio 4. 17. 195
Oratio pro Piis non taxatur
247
Reſurreltio I. 2. 352.6 23
Motus Spirituales vel Interiores
Caſtitas, Patientia, Fiducia
erga Deum, ejus Timor 18.
85.13 1
Motus Spiritualis, quid? 85
Deum diligere, orare, præ-
dicare, obedire ei, gratias
agere &c. quando incipi-

Mo. Mu.

ant? poſt Juſtificationem I NDEX
85 Rrerum.

& Renovationem
Acceptionem Spiritus S. ef-
ficere Natura non pot-

eſt 18
Moſis facies velata 65
velamen 86

Mulier, Salvaturgenerando 28
ipſis Conjugialibus operibus,
uſu Conjugiali, pariendo
& reliquis &cconomicis

Officlis B 218
Earum Contemtus, Nota Regni
Anti-Chriſit 27
Oſficia, placent Deo propter
fidem 216
Peccata ejus, tollit Agnus
Dei 278

Mundi Conſummatio 77. 19 5
Mundi quinam, qui credunt
Chriſto & juſti ſunt fide 218
Mundicies, duplex, Interna &

Externa 112
eſt quod coram Deo licitum
& probatum eſt 218

Opponitur propriè Concu-
piſcentiæ, & ſignificat Cor-
dis puritatem, mortifica-
tam concupiſcentiam. Eſt
mundities cordis 218
Major ſæpè in Conjuge-

quâm cælibe 218
Mundo utendum, quomodo?
399

Mundus vallis miſeriarum 361.
plenus, perfidia, malitia, ra-
pina,

INDEX
Kerum.

Ma.
pina, perjuriis, latrocinio,
ſceleribus, calamitatibus,
dedecore 424. 503
Imponit nobis 357. 370.
ſeducit 7o3. offendit 503
Plenus opinionibus impiis
& blaſphemiis 60
Extremè malus 494
uid faciat 494
Nos offendit dictis, factis⸗

compellit ad iracundiam

& impatientiam 503
tentat 5 O3
Somno vanior & incertior
398
N.
Nativitas, tua eſt Peccatum,
(Lutheri Phraſis) 624
Nativitates Chriſßti duæx, Divina
& Humana 747

Nativitatis Chriſti Feſtum 187

Natura Chriſti Divina, ab æterno
eſt 726
Nihil inn acceſſit vel deceſſit
per Incarnationem 736
Non eſt aucta aut diminuta
in & per ſe, ibid.
Non eſt extenſa, 582
Pati & mori non poteſt 729
Proprietates ejus quæ? 727.
& 578
Nunquam fiunt Humanæ
naturæ Proprietates 727
Sine Humanitate mediare
inter Deum & Hominem
non potuiſſet 66 5

N.

UVbique eſt 9
ſed non Extenſive 748
Natura Chriſti Humana, accepit

Majeſtatem ratione Unio-
nis Hypoſtaticæ 741
Prærogativas ſingulares 757.

747

aſſumta in Unitatem Divinæ
Perſonæ 579. 726

cooperatur cum Divina 737
in exequendo Chriſti offi-

C10 737. 74 1

copulata eſt Divinitati miro

modo: cum Filio Dei tam
arétam & ineftabilem ha-
bet Unionem & Commu-
nicationem, ut cum eòu-
na ſit facta Perſona 579

in Tempore 726
in utero Marie? 12
Eſſentiales fuas proprietates
retinet 727.72 9

Exaltata ad Dextram Dei eſt

7¹˙7
illam Filius Dei fibi Propri-
am fecit 579

Non eſt æquata Divinæ, la⸗
tione Eſſentiæ 582. 7

Non ubique ſicut Bi mn

591. 748
Non extenditur localiter in
omnia loca 582

Natura Chriſti Humana, non

habet Virtutem & proprie-
tatem Divinam Eſſentialem,
ſepa⸗

ſe
Pb
Dre

N

SS= —— —

„—

Nz.
ſeparatam à Deo, Infuſam

ſibi 581 740.

Proprietates ejus quæ? 578.
727.729
Non fiunt Divinæ Naturæ
proprietates 578.727
Secundum eam Filius Ho-
minis eſt Exaltatus 779.
727. 729. 730. 736. 742. 74 8
Sola paſſa non eſt 729.733.

5 82.748
Vera, finita 581
Unita eſt cum divina perſo-
naliter 73 6. 744

Nativitatis Chriſti Feſtum

187

Natura hominum, ægra eſt 57

A Diabolo incitatur 196

Carnalia quærit & amat 57

Carnalis eſt . 88
Confidit Humanis præſidiis
G 22
Contemnit Deum 77
Corrupta eſt horribiliter 93.
. 613. 617

Tota corpore & anima, in
omnibus viribus prorſus,
extremè 6 8 627
A ſe & ſuis viribus nihil pot-
eſt coram Deo niſi Pecca-
re 617

Interiores motus efficere

non poteſt, ut Dei timo-
rem, fiduciam erga Deum,
caſtitatem, patientiam 18

Na.

Depravata funditus & tota- I NDEX

liter 29 2 Rerume.
Imbecillis eſt 196
Imbecillior eſt quàm ut re-
ſiſtat Diabolo 87
Lapſa eſthorrendum in mo-
dum 292
Non eſt bona, ut Scholaſtici
ajunt 291
Malam non eſſe, in loco re-
te docetur 60

Manet etiam poſt lapſum
Opus & Creatura Dei &σ+
Naſcitur corrupta 2 1
Nihil expectat à Deo 21
Non eſt in aliam ſubſtan-
tiam transmutata, abolitâ
priori 618
Non invocat, non poteſt
Deum diligere, timere, aut
illi credere 18. 57
Non poteſt mutari lege hu-
mana, ſine ſpeciali opera
Dei 214
Non-renovata nullam habet
vim & facultatem incho-
andi, perficiendi ſpiritua-
lia 17. 614. 617
Non tolerat Crucem 21

Nullo modo poteſt, fine fi-

de, facere opera Primi &

Secundi præcepti 21
Odit Deum 757
Opera externa aliquo modo
facere poteſt 1s8

Beccatun non eſt, quam-

I. 2 VIS

Na.

INDEX vis In eà ſit Peccatum 547.
Rerum. 618
Poſt Lapſum accuſatur à Le-
ge Dei 613.618

Naturæ hominis eſt, Peccare 624
Naturz vox varias ſignificatio-

nes habet 330. 624
Notat vel Eſſentiam vel Pro-
pria eſſentiæ 550. 624

Naturam etiamnum Deus in
hominibus creat 18. 613

Nazaræi, 260
Ritus illorum erat exerciti-
um, (Externum, ut aliæ
ceremoniæ) aut proteſta-
tio Fidei coram homini-

bus 261
Ritus illorum habebat Ver-
bum Dei ibid.

Non autem debet illis con-
ferri Monachatus, ſine
verbo Dei excogitatus ib.
Non zjuſtificabar coram Deo

2560
Non merebatur Remiſſio-
nem ibid.

Nec eo fine traditus erat 261
Non proponi hodiè debet,
ut Cultus, ſed ut 2⁵0%⁵=

60 % 260
Nazianzenus Gregorius, contra
Julianum 193

Nebulones, vocantur fic Confu-
tatores Auguſt. Confeſſionis
222.253.300

Papiſtæ

Similes
Natura tua eſt peccatum 62n 2

Ne.
Necéſaria eſſe Bona Opera ad Sa-
lutem, damnata Phraſis eſt
563. 672
(Dubitationem pa-
riunt deoratiabei.
E Papatu ſunt.
Ex Interimiſtico
libro ſunt.
Improbantur àLu-
thero.
Inferunt præſum-
tionem Operum.
bapiſtas confir-
mant.
Repugnant For-
mæsanorum ver-
borum.
Neceſſaria eſſe Bona Ope-
ra ad Salutem, non eſt!

Quia Phra-
ſis hæ c &

defendendum 5
docendum 4 73
fingendum

ſed explodendum
Neceſſaria eſſe Bona Opera,
rectè dicitur 13. 21. 562. 670
Neceſſariora 45*

Neceſſe eſt, Renatos benè o-

perari.
Neceſttas Abſoluta, Ordinis,
Mandati, Voluntatis divi-
næ, Debiti noſtri, Coactio-
nis, Immutabilitatis 63 671
Neæceſßztates humanæ ſunt partim
Animæz, partim Corporis 34 ¾

Neceſttatis vox eit deripturæ
L Pig

Signi-

C
Co
.
Mu,
Ean
NI

Mbler
bils
Paro
Bim

—

—
=2

S E
—☚— = S

Ne. Ni.
Significat Ordinem divinum
immutabilem, interdum
etiam Coacétionem illam,
qua Lex homines ad Bo-
na Opera facienda ſeverè
urget 668

Neceſſitatis & Neceſſarii voca-

bula non inferunt coactio-
nem in renatis, ſed obedien-
ti am debitam 562
Neſtorii error, negat veram--
Communicationem Idioma-
tum utriusque naturæ in
Chriſto 580

Solvit Perſonam Chriſti 580.

181
Statuit quòd alius ſit Filius
Dei, alius ſit Filius Homi-

Nicæanum Symbolum,
Canon de Miſſa 28
Concilium, de Romano Epi-
ſcopo 34
S§. Nicolaus, à Pueris invocatur,
Jejunio honoratur 40

Nlhil habet rationem Sacra-

menti extra uſum 696 712
7 5. 721
Nobiles quidam Germaniæ igno-
bilis animi, ſinunt collabi
parochias 380
Fame perire Parochos. ibid.
Ut decet Germanos ſolidos
4 ibid.
Inſanos ibid.

Ne.
Nodus Gordius, ſolutus ab IN DEX

Alexand. M.
Herculeus 464
Nomen Chriſti Act. 4, I. ſignifi-
cat cauſam ob quam conti-

git Salus d0
Allegare, eſt confidere nomi-
ne Chriſti ibid.
Tantum fide apprehendi-
tur ibid.
Nomen Dei, datur nobis in Ba-
ptiſino, 458.489
Fjus Abuſus, quis? 400
Omittendus, 40⁰5
Varius, & qualis? 340
Invocandum 405

Magnum qui fiat? 232.233
Obnoxium contumeliis 402

Incantationibus ibid.
Mendaciis. ibid.
Prætexitur Monachatui 258
Pactis 278
Superſtitioni 288
Profanatur verbo & facto
480
Sanctificandum, & quomo-
do? 355. 488
Sanétificatur verbo & fa-
cto 488.489
Sanctum 315.388·489
Uſus ejus rectus 403.40 5
Nousαι 681
Notæ Profeſpenis inter homines
Sacramenta ſunt 15

Rerum, quaſi pictæ in mo-
ribus & ritibus. efficacius
L 3 ad-

189 Rerum.

INDEX

Rerum.

No.
admonent vulgus, quàm
literæ 187
Notitia Chriſti eſt, noſſe Benefi-
cia ejus 81
Nova Obedientia, noſtra Impura,
Imperfecta 660
Juſtificationem ſequitur 55S
Ei miſcenda non eſt 5179
Impellimur ad illam à Deo
664
Non ſumus Juſti & ſalvi co-

ram Deo, Inchoatà Nova

Obedientia 560
Novatiani, nolebant abſolvere

lapſos, ad pœnitentiam red-
euntes 15
Nova vita, 74
à Spiritu S. eſt 85
parit bonos fructus 22

Novitas doctrinæa, neminem de-
lectet
Vitæ, 364
Conſiſtit in dile ctione erga
Deum & proximum: in
ea ambulandum 566
Norvum Teſtamentum, Cultus ejus
Spiritualis 221. 230. 233
Exhibet Evangelium & Sa-
cramenta, ad concipien-
dam Fidem & Spiritum
Sanctum 288
Habet motus ſpirituales,
Mortificationem & Vivi-
ficationem 241
Sacrificia Cordis, non Cere-
monialia pro Peccatis 233

Numeri, C. 6. 2. P. 260. C. 281.

Na.
Nulla fimilia Leviticis 238
Unicum Sacrificium Satis-
factorium, Chriſti, ibid.

Novus homo, debet emergere

quotidiè per Mortificatio-
nem & Pœnitentiam 364
In Juſtitia & Puritate vivit

coram Deo. 649
Quomodo induatur? ſpon-
te bona facit. 671
Nubere, licet, 16

melius eſt quàm uri. 216
Nudos non veſtire, peccatum
42
Numburgica Acta. b. 3. a. 5.
Numburgum, urbs Thuringiæ,

Conventus ibi Proteſtanti-

um. 1561. 4. 4

S 234
Nundinatio Miſſarum, tetra, blaſ-
phema, maledicta 282

Obediendum, Parentibus, Ia61.
482. Magiſtratui 482. Præpo-
ſitis 266. Evangelio 266.
Deo plus quàm hominibus
267. 270. 653.604.
Obedientia noſtra, erga Legem
Dei eſt in hac vita Imperfe-
cta, & Impura, ob Peccatum
inhærens 610. 690. Noftr
Novâ Juſti & ſalvi non fu-
mus 160
Obe-

MWerr.
ale

Wnti

9i9

(Wenti

eNe
AN
Patt
Imp
En

Egtt

n
tul
innn
eaſal
jurh⸗
40
luun
Mun
Vinm,
doy.

(

nl.
W
20

e

U
n

. .

ob.
obediertia Legis Juſtificat Juſti-
ti Legis 95
Obedientiæ Status, eſt Exercitium
õ 253
Obedientia Chriſti, perfe ctiſſima
656. 659.6564. 66 5.
eſt Totius Perſonæ 66 5
Activa & Paſſiva 655
Patri præſtita 6 55. 6 57
Implevit Legem 655. 659
Eſt noſtra Juſtitia 6654. 665
tegit peccata omnia 6565
propter hanc peccata remit-
tuntur 655
imputatur 659. 665
eà ſalvamur 674
Objurgatio Proximi fiat in Occul-
to 448. 45v1
oblatio, 229

Manda quid? 232. quæ? d. I.
Veterum ad Miſſam 244
Pro Vivis & Mortuis, Hon ha-
bet fundamentum in Sa-
cris, & eſt inutilis 246.
247
Simile, quid notet? Fidem,
Invocationem, Gratiarum
actionem. 234
Pro Mortuis, Veteribus fuit
Oratio, non applicatio Cœ-
næ C. ex Opere Operato
247
Obſervatio Traditionum, non eſt
Cultus Dei, 32. 131. 132. 133.
183.188-

Ob.

Neceſſaria non eſt ad Juſtifi- IND EX
188 Rerum

cationem
non meretur Remiſſionem
Peccatorum 26. 32 3. 43.
183. 187. 262. non reputa-
mur Juſti coram Deo ob il-
larum obſervationem 178
hoc ſentire, eſt Phariſaica &
damnata Opinio 262
Iutilis coram Deo 262.
Ita, Ciborum, Lectionum,
Cantuum, Veſtitůs, Cal-
ceorum, Cingùlorum In-
utilis 262
tales non ſunt Cultus Dei
neceſſarii 4 ½. non obli-

gant conſcientias ib.
Stultæ 142
Frigidæ 168
Excogitatæ ab Hominibus
168
Præceptorum Dei 169

Obtre ctatio 449
Obtrectatores qui? 1 d. I.
Occidere, quid ſit? 176.4 1. qu
fiat? ()) Facto Manu & Ope-
re 421. (2) Linguâà & ſermone,
(3) Corde, (4) Omiſſu, non
ſubveniendo preſſis neceſſi-
tate, fit reus quis, aut peri-
clitantibus de Vita, Ope aut

Conſilio 43 0o. Damnum
non Cavendo 4³¹
non Cibando. 437
non Veſtiendo ib.
non Servando ib.

Occl⸗

Oe.

TYNDEX Occulta, habenda occulte 450.

Rerum.

ſleq.
Peccata cognoſcendi, Man-
datum non eſt Miniſtris
Eccleſiæ 160
Oeconomia, Ordinatio Dei 17.
ejus Adminiſtrationem plu-
res deſeruerunt, ut propha-
nam, 88. ei prælata obſer-
vatio Rituum, Monachali-
um Operum, 88.
Oecumenius 82 5
Oecumenici Epiſcovi nomen recu-
ſatur à Gregorio Magno 315
Omnipræſentia Chriſti 745. ſeq.

Vide Cbriſtus. Majeſtas.
Onera publica, non detrectan-
tur 243

Oneribus publicis liberat Nu-
merus Liberorum, apud Ro-
manos, ſed non omnibus
planè 243
Odium, non retinendum 176
ſuſcitat rixas 104
Offenſio, fit diéto & facto 5o3
Offenſæ, remittendæ Proximo
359
Offendicula, in Eccleſia præca-
venda 675
Infirmorum 586
Offcia Chriſtianæ Eccleſie, magni-
ficanda 303

Offeium Chrifti eſt, eſſe Regem,
Pontificem, Redemtorem,
Paſtorem, Caput noſtrum
2 36

Of.

facit ſecundum Utramque

Naturam 736

Obf⸗zialium Epiſcopalium Ty-

rannis, vexando, cogendo
& excommunicando
Ex avaritia & aliis cupidita-
tibus, pro affe ctu ſuo pra-
vo, ſine legitima & juſta
cognitione,
Contra non ſervantes Jeju-
nia, ferias, G
Ad illos mittendi, qui no-
lunt Catechiſmum diſce-
re 335
Oficium Epiſeoporum 372
Docere, tenacem eſſe Fidelis
Sermonis, Maritum eſſe

Unius uxoris, Vigilan-

tem, Liberos probos ha-
bentem, Sobrium, qui Do-
mui ſuæ benè præſit, Alie-
num à pugnis & avaritia,
Equum, Hoſpitalem, Mo-
deſtum, Non Vinolen-
tum, Non cupidum lucri,
non Novitium.

Arguere contradicentes: Ex-

hortari do ctrinà ſanâ, ju-
dicare, objurgare 450.451
Auditorum, Doctores alere,
honorare, obedire 372
Dominorum, Herorum 375
Non eſt indignum Chriſtia-

no 3
Admonere ſuos officii, mi-

nas omittere 41
Ob-

327

0

Sſiun,
Uuu
d
Cor

W

Ne/
N

lxo⸗

Opera

Objurgare ſervos ceſſantes
4 51
Ofßfcium Liberorum, honorare,
obedire 374. 482.
Non eſt indignum Chriſtia-
nis 38
Magiſtratuum, Deo miniſtra-
re 372
Judicare 450. 451
Objurgare peccantes 41
Punire malum 450. 451
Maritorum, cohabitare Uxo-
ribus ſcienter, diligere“,
impertiri honorem, non
amarulentum eſſe 374.
Viduarum, non vivere in de-
liciis, orare conſtanter,
ſperare in Deum 375
Juventutis, humilem, ſubdi-
tum eſſe.
Ommnium hominum, diligere
Invicem 376
Orare pro omnibus 486
Offcium Parentum, 374
Erudire 1374
Educare. 1374
Corripere. 451. 374
non provocare ad iram 374
Servientium. 374
Subditorum, Honor, Obe-
dientia, Oratio, Solutio
Tributi, Censůs 373. 176.
482²
Uxorum, obedire, ſubditum
eſle 374
Opera noſtra, ſunt vel præceden-

Ah.

tia, vel præſentia, vel conſe- IN D Ex
quentia Gratiã 64. 557. 854 Rerum.

Opera, vel divina vel humana
5509
divina æſtimantur ſecun-
dum berſonam à Qua. 509
Inde dignitatem mutuantur.
In Operibus quod pollu-
tum & imperfectum eſt,
non cenſetur pro Peccato
& Defectu, propter Chri-
ſtum 307
Opus Dei ab opere Diaboli pro-
bè diſcernendum eſt 612
Opera Tabulæz Prime 196
Opvera Bona, Uerè Bona quæ?
In Decalogo præcepta, 668.
450. 176. 97
Non neceſſaria ad ſalutem
563
688
87. 97.
670.676
Fiunt demum cum renova-
ti ſumus, per Spiritum S.
85. 668
Neceſſaria, 13. 21. 66. 87. 95.
562. 676.
97

Conformia Legi.
Requiruntur à Deo,

Cur?
(1) Ob Mandatum.
2. Ob Regenerationem. cu-
jus effectus ſunt.
z3. Ob gratiarum actionem
erga Deum, 56
4. Ad exercendam aut au-
gendam fidem.
M

5. Ad

Op.
INDEX S. Ad Exemolum aliorum.
Rerum. Oportet facere. 13. 66
Eorum Mater & Fons eſt
Fides. 669⁰
Opera Bona Mandata à Deo. 13
Ob voluntatem Dei. 13

Neque Cauſæ neque Meri-
ti, vel è toto vel ex parte, ra-
tionem habent in Juſtifica-
tione 601

Fidem debent ſequi. 13. 74.
97. 107. 123. 307
Debent ſequi pœnitentiam,
166. 176
Non merentur remiſſionem
peccatorum, 172. 66. 105.
121. 197
Non reddunt pacatam con-
ſcientiam, 92. 93. 12 1
Non ſatisfaciunt Legi 107.
. 121
Non poſſunt judicio Dei op-
poni, z7. 71. 120. 155.
Non reconciliant Deum, 19
Non juſtificant, 13. 81. 10 5.
160
& cur non? 64
Non placent niſi in renatis
12. 96. I21. 12 2. 6 90.

Opera Bona non placent ſine

Chriſto. 12²
Placent Deo ob fidem. 87.
92. 686. 690. ob Chriſtum,
686.690.
Placent Deo, quia fiunt ſe-

Op.

cundum hominem inte-

riorem 690
quia fiunt promtè & ſpontè
690

fructus fidei & peœnitentiæ
ſunt. 96. 660. 661. 13. 56 1.
in,II'ln
Teſtimonium ſunt fidei, 96.
præſentis Spiritus 563
Indicia ſalutis, 676
Effectus Regenerationis 97
Excluduntur articulo jJuſti-
ficationis. 660
Juſtificationi non inſeren-
da & admiſcenda 660
Exercitium fidei ſunt 97
Fructus pœnitentiæ 144.776
15
Pars ſunt pœnitentiæ Tertia
144. 176.

Bona Opera ſunt opus miſeri-

cordiæ, hac indigent. 93
Damnamus in articulo uſti-

ficationis. 658
Docentur ſuo tempore &
loco. 658
ſunt quædam impletio Le-
gis. 421.
Non ſunt propitiatio pro
peccatis. .
Valent virtute baſſionis

Chriſti 123

Meritoria ſunt ſuo modo. 11

Non vincunt terrores pec-

cati & mortis. 105
Meren-

ler⸗
li

f

Finn
.

Cp.
Merentur præmia Corpora-
lia & Spiritualia hujus &
futuræ vitæ 121
Finis 97. 176. Gloria Dei, ne
obtemperetur Diabolo 176
ne offendatur Spiritus S.

176
Non ſunt accepta ob boni-
tatem ſuam 105
Præmia 176

Fiduciaà bonorum operum
jacturam facimus vitæ æ-
ternæ 563. Opera & fides
ſunt connexa inſeparabi-

liter 662
Absque illorum præſentia
juſtificamur 569. 662
Non fiunt propriis naturali-
bus viribus 668
Sequuntur juſtificationem,
non præcedunt 658
Impura adhuc 668. 690

Imperfecta adhuc 668, 690
Non requiruntur ad juſtifi-

cationem 560
Non ſunt digna vita æter-
na 121
Sponte & libere facienda
56 2. 67 1
Ad articulum juſtificationis
non pertinent 658
& Cur non? 64
Non gloriandum in illis Sr.
307

Non prohibentur à nobis H

Oy.

Requiruntur & docentur à INDEX
18.86 Rerum.

nobis
Sine operibus juſtificamur,
13.558
Non ſunt pretium, ob quod
Deus reconcilietur loy
Non ſunt pretium pro morte
æterna 170
Fidem non conſervant 675
Nulla ob illa gloriatio 81r.

367
Fiducia in illis ponenda non
eſt, & cur? 90

Operibus fidens, Chriſti Me-
ritum adſpernatur & Gra-
tiam, quærit viam ad
Deum Humanis viribus 19
Sunt opus zνaραασιιου⁰ν ſacri⸗
ficium 230
Non habent rationem Cau-
ſe vel Meriti in Juſtifica-

tione 660
Rectè dicitur: debetur illis
Moercs“ 121 *

Rectè Meritoria dicuntur ur
Sed non Remiſſionis Pecca-
torum, ſed aliorum præ-
miorum. 121
Deus vult Bona opera remu-
nerari hic & ibi 669.676
Sufficientia nunquam facere
poſſumus 96
Sequuntur Juſtificationem,
non præcedunt 65 £
Negotio Juſtiſicationĩs non
admiſcenda 563

M 2 Opem

/

INDEX Oven Civilia poſſunt aliqua ex

parte fieri ſine Chriſto & Spi-
ritu Sancto 85
Non ſatisfaciunt Legi 86
Opera Civilia non placent ſi-
ne Chriſto 96
Opera Electa à nobis, ſunt in-
utiles Cultus 257
Opera Gentilium, Peccata, &
Cur? 669
Opven Humana, arrogant ſibi ti-
tulum berfectæ & Spiritua-
lIis Vitæ 188
Præferuntur longè operibus
Præceptorum Dei 188
Oyem Legis, ſunt quæ fiunt ob
Legem metu pœnæ, vel ſpe
Præmii 688
Inter Opera Legis & Opera
Spiritus diſcernendum-,
dextrè 683
Operibus Legis non mere-
mur vitã æternam 255.256
Opem Siritus 688
fiunt à renatis ſpontè 689

COpem Supererogationis 39. 120.
169
Quænam? 142. 179
Ridiculum quid, obſerva-
tiones ſtultæz 142

Sunt traditiones hominum
20. 142%. 169. 170. 254.
Sunt horribilis Error 37
Opera Sufficientia nunquam
acimus 96

Oy.
Tberum Chriſßi Separatio infert
Perſonæ illius diviſionem 73;
Opes Epiſcoporum & Papæ fi-

unt ex Eleemoſynis 329

Oyiſices pro libidine ſua locant
operas, & exhauriunt homi-
nes, infideliter tamen labo-
rant. 439
Cvyiniones fuperſtitioſæ prætex-
untur ad faciendum fucum
imperitis. 220
Oportet in nobis eſſe Renova-
tionem & inchoatam Legis

impletionem 100
Bona opera facere 13
Opus Overatum 16.129.14.180
Nihil valet, 143. 227
Perſuaſio impia, perverſa,
Judaica 151

Opinio Ethnica, & Phariſaica
perſvaſio, 16. 74. 86. 2 25. 226
233 234.
Perſuaſio fanatica. 181
Perſuaſio Scholaſticorum. 180
18 1
Damnatum jam olim à Pro-
phetis 2423 1
Non meretur Remiſſionem
Culpæ & Pœnæ. 143. 226
Inde profanatio Miſſæ 181
Peperit multos abuſus. 181
Ex Opere Operato non ju-
ſtificant Ceremoniæ. 233
246
Oralis Manducatio & Bibitio in
8. Cœ-

Or.
§. Cœna quid, & quorum?
70⁰0. 709. 710. 715. 720.

Orationes 244
Oratio, Quid? 482
Invocare Deum Neceſſita-
tis tempore, 482
Sacramentum veriſſimè dici
poteſt, 180
Sacrifiium eft 23 0. 232. 245
Præcepta 481
Utilis J 4007
Grata Deo. 361

Exauditur. 86. 191.36 1.484
Orandi formæ à Deo præſcri-

pttæ, 4⁸
Orandi ſegnities à Deo puni-
tur, . 484
Orandum cur? 4⁸1
ob Præceptum, 206
ob Promiſſum, 484
In fide. 107

ad orandum afferenda fidu-
cia meritorum Chriſti, 203

Pro Aliis orandum. 486

Pro Magiſtratu, 486. 497
Pro Concionatoribus. 486
Pro Mortuis non vetatur à
Nhuwoobis 247
Habet Præceptum Dei, 168.
169. 180. 184. 361

Habet Promiſſum 484
Awertit mala 405
Efficacia ejus 191.487
Matutina 36 9. 40 5
Veſpertina, 207
Menlſalis. 371. 405

Or.
Quotidiana,
Corde.
Oratio, Monachorum, 409. 482
48ſ
eſt boatus, vociferatio ſten-
torea, 487
Lupinus ululatus, tinni-
tus 482
fructus bonus Peœnitentiæ
176
ex opere operato ſine fide
non prodeſt, 244
ſine fide non eſt Oratio, 202
ſeria ſitt; 486
Battologia Oratio non eſt.
4⁸2. 487/
fide debet fieri, 201.231
In ſpiritu & veritate 231

Neceſſaria 481. 482
Murus Eccleſiæ 487
Soli Deo debetur 484
Vilipendenda non eſt, 507
Magnifacienda. 488
Dicenda 485
Oratione fugatur repelliturq;
Diabolus, 505

Orationem ſuam nemo con-
temnat, ſed magni æſtimet
483
Imiti debet Obedientiæ er-
ga ræceptum Dei 484
Orationes, hactenus in Eccle-
ſiis non fuerunt Orationes,
482
Orationes fuerunt res Externæ,
& ubi rectus harum Uſus eſt,
M 3 Pofſ

40S5 INDEX
231 Rerum.

Or.

IN DEX poſſunt eſſe Scholaſticorum

& ſimplicium Exercitia, con-
ſiſtentia in legendo & can-
tando, propriè Orationes exi-
ſtimandæ non ſunt, 482
Orationum Certus Numerus, non
facit ad honorem & cultum

Dei 169
Ordo, ſervatur in Templis no-
Kris. 225
Orbis major Urbe 3 15

Ordinatio Miniſtrorum Verbi,
competit Eccleſiæ, 325. 3 26

Epiſcopi eſt. 325
Diſcernit Epiſcopum à Pres-
bytero, 325. 32 7
Canonica. 182

pPoſſet Epiſcopis Papiſticis
permitti. 305. 51. ſi ſine
larvà perageretur 306
Epiſcopi vicini olim convo-
cabantur ad eam. 34. 326
EFjus Formula Pontificia-
326
Ordinatio, quam Pontificii
uſurpant, habet larvas, præ-
ſtigias, deliramenta & Spe-
tra pompæ Ethnicæ 306
Hæreticorum, etiam Ordina-
tio eſt, nec mutanda 306
Ordinationes Civiles, ſunt Opera
Dei legitima. 16.192
Pohticas non reprehendi-
mus. 263

Licet uti illis 19 4

Ordinationes Utiles & Veteres

Or.
grato animo ampleétendæ
132
Per & ob Ordinationes cer-
tas non meremur Remis-
ſionem Peccatorum 43
Non ſatisfacimus pro pec-
Catis 4445
Cultus neceſſarius non ſunt
4³⁸
Ordines Religioſorum ac Mo-
nachorum, ficti, 410. 4 3
Fictitii 433
Perverſi 414. 415. 416
Libidinoſi, impuri 437
Excogitati, Ignorantes pror-
ſus Dei Verbum, & quæ-
ritantes Sansctitatem e
Bonis Operibus 110.
aio
Ordo, Antecedentium & Conſe-
quentium, Cauſarum & Ef-
fectuum 661. ſervandus in-
ter Fidem & Opera, Juſtifi-
cationem & Renovationem,
vel Sanctificationem 661
Eccleſiaſticus Miniſtiorum Ver-
bi, 16, 181. 305. 3 06
in Eccleſia tenendus 10
Ordo Eccleſiæ, do cet imperitos,
quo tempore quid geſtum
ſit 187
Admonet homines de Hiſto-
ria & Beneficiis Chriſti 187
Sacramentum haud grava-
tim vocatur à Philippo
179
Si

n,
mmn
li
Vin

Ms
Ctif
liſt
An
Oto

RDH

Si de Miniſterio Verbi intel-
ligitur, non eſt Sacramen-

tum 179
Non eſt verum Sacerdo-
tium 179
Eſt Divinus 306

Habet, quod gratiſſimum
eſſe debet, Mandatum
Dei 179
Habet Promiſſiones magni-
ficas 179
Id Mandatum adeſt Ordini
Miniſterii 1980
Ordo hic ornandus omni
genere laudis, contra fa-
naticos, quantum fieri
poteſt 180
Ordo Lectionum, Oratio-
nis, Veſtitus, ſervatur in
templis noſtris 225
Originale peccatum, 5§3. 290.546.
547. 611. 626. Vide Pecta-
tum Originis.
Ornatus Eccleſiæ, eſt Doctrina
pia, utilis, perſpicua, uſus
pius Sacramentorum, Ora-
tio ardens, non Candelæ,
Veſtes, Vaſa aurea, 235.236

Oſeas. vid. Hoſeas, & Index Loco-

ol Sanctorumneminem ſan-
Etificant 4569
Otioſßt homines, Confutatores
Aug. Confeſſionis 76
Otioſitas fugienda 191

Pa,

P.
Panis, quid ſignificet 358.497

à quo detur 358
agnoſcendus gratè 358
petendus 358
quibus detur 18
Panis Sacræ Cæœneæ, eſt Participa-
tio Corporis Chriſti 707

Panis & Vinum, in S. Cœnà ado-

rari non debent, 181. 715.
non aſſervandus in ſacrario
nec oſtentari ad adorand um
696.72 1
nec circumgeſtari, nec offer-
ri Deo 19
non amittunt Subſtantiam
ſuam 721

non convertuntur in Chri-
ſti Corpus & Sanguinem
721
Panormitanus 139
Papa. vide P'ontifex.
Elogia: Abjicit curam Religio-
nis & docendi Evangeli-

um, 23 5§ 199
Acta ejus ſunt inſtituta Dia-
BPolica 2986
ad perditionem totius Ec-
cleſiæ 286
ad Idololatriam cogere vult
acherſandum ei ut Anti-
Chriſto 24

à CGræ⸗

Pa

INDEXY à Græcis non agnoſcitur

Rerum.

296. 315
Altaria confirmat 509
Ambitioſus eſt 286. z1
Animas perdit 322

Articulos fidei non curat 229
Belligeratur, 235. 319
ellis Imperatorem affligit
268. 311. 319. 335.
Bullæ ejus 268

Canonica ejus 26 5
Papà carere potuit Eccleſia 287

& caruit ultra 5ooο. annos 286
Ceremonias de Templis,
Veſtibus, Cibis, Perſonis,
Larvis, Ludicris, Jocu-
laribus, proponit 288
Chriſto ſe æquipar at ib.
Clementia ejus 4
Clementina 319
Committit liberos & paren-
tes, cognatos & cives 268
311
Confirmat Indulgentias 509
Confirmatus olim ab Impe-
ratoribus fuit 316
Contemnit Concilia 216
Damnat & occidit ſibi con-
tradicentes 289
Damnat, trucidat & excru-
ciat nolentes illum hono-
rare & adorare 289
Decreta præferri S. Literis,
& ſervari de Neceſſitate
.
Salutis, ſub pœna æternæ
damnationis, vult 312.319

Pa. 2
Papa defendit Errores tyranni-
de & ſævitia 322
Dementatur à Satana 283
Deum ſe eſe dicit 320

Diabolum repræſentat 32
Diſcedendum ab eo & ſe-
quacibus 288
Diſſeminat mendacia de
Miſſa, Purgatorio, Mona-
chatu, &c. 289
Dominatus 23
Dominus Mundi eſt 318
Gratioſiſimus eſſe vult 286
Epiſcopalium Collationum
ergò oppugnat Cæſares
Germanos 319
Excommunicationibus af-
fligit Imperatorem 319
Extulit caput ſuum 288
Se ſupra Chriſtum ibid.
Furatur Chriſto honorem ʒi2
Fur eſt 44⁰
Gloriatur de Scrutinio Pe-
Storis ſui 203
Habendus pro Anathema-
te 319

Papa idolatricos cultus tuetur

& falſam Doétrinam, pu-

gnantem cum Evangelio, 19
320

Illi non obediendum, 288

Irruit in Purgatorium 297

Jubilæum invenit & multi-

plicavitt. 297
Mittit in provincias legatos,
298

Ju-

Lap⸗
A
lce

(o
ol

DB
1.

v.

3

Papa, Pa.
Judicari à nemine vult. 322.
323
Judicium eripit Eccleſiæ, 322
Juramento ſibi obſtringit
omnes Epiſcopos 32 3
Jus habet confſatum èê Jure
Civili & Cæſareo, 288
Judicium defugit, 323. vult
habere Autoritatem ſuper
Omnes Reges. 319
Papa habere vult poteſtatem
agνντιν πoο, de qua nemini
liceat Diſputare, 129. 320.
322.
condendi Articulos fidei 129
condendi leges de cultibus
divinis, 311
abolendi ſcripturas quas
velit. 129
Mutandi Sacramenta, 311. 320
literis & Bullis ſuis 311
Inſtituendi Cultus & ſacrifi-
cla, 120. 311
Faciendi Leges quas velit,
129. 221
Solvendi leges quascunque
129
Conferendi & adimendi Re-
na. 129. 311
Dominandi Orbi terrarum,
129. Regnis Mundi, 129.
188. Omnibus rebus pri-
vatis & publicis n9
Papa habet poteſtatem ordi-

PA.

nandi in temporalibus & ſpi- I ND EX

ritualibus, 129 KRerune.
Gerendi utrumque gladium
129 3 11

Non errandi
Præcipiendi Angelis. 288
Ordinandi, confirmandi &
deponendikplſcopos 11I.
320
Indicendi Concilia,
In Omnia Concilia 320

Ligandi 320
Abſolvendi in hac & altera
vita. 310

Excommunicandi Reges 315
Reſcindendi & abolendi o-
mniaConciliorum Decre-
ta, 312
Diſtribuit ndu'gentias,
Regnum tenet in Eccleſia 235
Altaria & Templa confir-
mat, 509
ſub prætextu Religionis ad
ſe trahit omnia Regna
Mundi. 235
Papa vendit ſacerdotia, 268. 31
male diſpenſat, 268. 311
Nil dignum habet Pontifice,
268. 21
ludit in Scripturæ Expoſitio-
ne, 208. 3 11
Quidvis comminiſcitur 268.
zu
Dicit, ſe Deum eſſe, 320.
ordinat Indignos, 168. zir
N Ci-

Papa, Pa.

ITNDEXY Civitates Italiæ ad ſe trahit.
Rerum. 319

Vult ſua Statuta & leges
æquiparare S. Scripturæ &
Fidel Articulis. 3 11
Decreta ſua præferre S. lite-
ris, & ſervari de Neceſſi-
tate ſalutis, ſub pœna

Damnationis 312. 319
Nil vult contra ſe decerni,
323

Papa poteſtatem jactat, arro-
gantem, temerariam, men-
dacem, blaſphemam, furto
arreptam, 286. 319
poteſtatem ſummam habere
129

Neminem ait ſalvari poſſe
ipſi non ſubjectum 256. 312
ſine ſua poteſtate. 288
Ipſi non credentem, jacta-
tam ab illo poteſtatem. 319

Non curatFidei articulos, 299
Obſcurat doctrinam de Fide
& Regno. C. 219
Obedientiam exigit ab o-
mnibus in omnibus 288
Opus ejus, Mentiri & Occi-

dere. 289
Papa magni habitus per multa
ſecula, 509

Nullius uſus eſt in Eccleſia,

28
Nullum officium Eccleſia-
ſticum exercet, 287. 306

Papa, . Pa.
Nunquam ſinet regnum
ſuum & ſtatum immutari,
deſtrui & everti, 297
Nil proponit de Chriſto, Fide
& Mandatis Dei 288

Urget & diſſeminat men-
dacia de Miſſa, Purgato-
torio, Monachatu, Ope-
ribus propriis, Cultibus
fictitiis, contra Deum, 289

Tuetur cultus idololatricos

& falſam doctrinam, pu-

gnantem cum Evangelio,

2*19. 3 20

Nullam cognitionem ad-
mittit. 32 2.323
Neminem audire vult 289
Proprium ejus, mentiri,
occidere, animas perdere,
& corpora in perpetuum. 289
Vult indictà causà fimplici-
ter occidere 28⁰%. 322
Ad Idololatriam cogere. 2589
Ei non obediendum 324. pro
Anathemate habendus
Probat & confirmat Peregri-

nationes, 2 83

Pro Deo ſe habet, 320. 3
Papam poteſt ferre Melanch-
ton quatenus?s 309
Regna occupat,
Reges excommunicat 379
Imperatores affligit bellis,
excomunicationibus. 319
Præficit. 319
Re-

,

gen

u

Id.

M

Papd, Pa.

Removet. 319
Ejus Politia Kanoénραα toti-
us V. TI.
Dogma ejus ut optimum,
Cæſareo, ut & ethnico
Jure concinnatum 388

Ejus Primatus 311. à Phoca
Parricida. 316
contra Scripturam. 315
Litigium de Primatu cum
Epiſcopo Conſtantinopol.
316
Eſt Epiſcopus tantùm &
Paſtor Rom. Eccleſiæ, &
eorum qui voluntariè ad
eum ſe conferunt, ut fra-
tres, collegæ, ſodales,
Chriſtiani.
Idolum Pontificium Ro-

manæz ſedis, 532.
Leo rugiens, 286. 28 8
Antichriſtus, 282
Apoſtolus Diaboll, 289
Judas damnatus, 283

Caput à Diabolo in medium
proje ctum & exaltatum.
287
Adverſarius Chriſti 3 20. 289

Papa, Fur, 440

Pſeudo-Chriſtus & Antio-
chus 45⁵53. 23 3
Non eſt caput Chriſtianita-
tis totius jure divino 285
287,288

Papa,

Oecumenicus Epiſcopus 3j.
314. 315
Appellandus Dominus Gra-

tioſiſſimus 286. 289
Vicarius Chriſti 311
IIli obediendum 288
Monarcha ſuper omnes E-
piſcopos Orbis 311
Dominus Mundi 288. 318

poteſtas ejus nihil eſt, nec
ordinata à Deo, nec man-
data 288
Dementatur à Satana 283
Repræſentat Diabolum 288
Sine illo Eccleſia optime
eſſe poteſt;
pedes ejus non ſunt oſcu-

landi 289
Dominus Eccleſiæx & Deus
terræ 119
Hæres Imperii 319
Caput totius Chriſtianitatis,
286.288
Superior omnibus 322

Papa Gelaſius, de Calice 23

Pius, de Conjugio Cleri 24

paulus Tertius indicit Concilium

Mantuam 271

Papatus 286

Cadit, ſi Miſſa cadxit 251
Conſiſtit in Miſſis, operibus
N 2 ficti⸗

INDEX

Rerum.

fiéctitiis, cultibus, Mona-
chatu 289

Merus Enthuſiaſmus, & ex

eo 303. 305
Pars regni Anti-Chriſtiani
185
Sub eo doétrina horribiliter
obſcurata fuit 601
Papiſtæ non ſunt Eccleſia 124.
152.182
Papiſtæ ſunt hoſtes noſtri 2 51
Aſini 164

Detorquent Verbum Dei
ſceleſtè & ſomnia vanis-

ſima 164. 227
Ad ſuas opiniones 166
Sophiſtæ 164. 16 5
Doctrinam Dæmoniorum
habent 168

Contemnunt beneficia Chri-
ſti.
Parentes, honorandi 413. 414.

442
quomodo 413.414
in ſint geſtanhni 418
Juvandi, alendi Senes, Ege-
ni 414.418

Non liberantur omnibus o-
neribus liberorum nume-
rO 243
Officium eorum, educare li-
beros 374 374, 427. 428.

539
ad Gloria Dei 4²7
corrigere 4²7
HDutrire 42²7

Pa

Nulli fumtui, labori & ope-
TrX Parcere 4²8

Liberos imbuere literis ſi
ſpes eſt ingenii egregii
4²⁸
Ad Catechiſmum aſſueface-
re 377. 3 86. docere 339
Addicere Studiis, Officiis,
336
Triplices ſunt, Sanguinis,
Edium, & Reipublicæ,
4²
Accerſunt pœnas liberis 349
Eorum peccata in liberis
puniuntur 349
Eorum verbo & voluntate
nihil amplius liberis eſto
416
Parentibus ſatis gratiæ repen-
di nequit 419
Parentum conſenſus ad ſpon-
ſalia nn⸗ 328
Pa rochia ſinuntur collabi 380
Parochiale ur, 46

Contentio olim inter Paſto-
res & Monachos ſuper

hoc 46
Parricidium Cælibum 322
Participatio Corporis Chriſti, ore
etiam fit 707
Sacramentalis 709
Oralis ſine ſpirituali inutilis,
noxia 709

Oralis participatio modo
Supernaturalis eſt 720
Par-

nee

haſcl
C

10

Mher
Dun
tur⸗

— .

Pa.
particulæ Excluſivæ quæx? &
ad quid neceſſariæ? 73.
75. 76. 558. 653. 660. 664
Parvuli. Eorum Baptiſmus 136
neceſſarius 136
ad eos Promiſſio Salutis 136
Paſcha, 132.187
Chriſtianorum, Judæorum
531
Eſt obſervationis inæqualis
in Oriente & Occidente
33.132.134

liberaz, 44
Avdiani in Tempore hujus
errant, 134

Paſcere Oves, eſt prædicare, non
regnare,jubetur id Petrus i8
Paſſio Chriſti, acerbiſſima 654

Perſonæ eſt 734
Deitati Chriſti non compe-
tit 737
Propter hanc ſalvamur 654
Satisfecit Legi 65 5
Illa expiavit noſtra pecca-
ta Hðð 655
Oblatio pro Omnibus pec-
catis V 27
Satisfactio 27

Paſſio & mors Chriſti hor-
renda, Concio Iræ divinæ
adverſus peccata 680
non eſt Evangelii concio,
ſed Moſis & Legis 680
Paſſiones & Actiones omnes tri-
buuntur Perſonæ, non Na-
turis 73 5

Pa.,

Ppaſßzonis Chriſti virtute Opera INPEXY
bona valere docent Pontifi- Rerum.

cii 172 3
paſſiones nec bonos nec malos
faciunt 60
nec laudantur nec vitupe-
rantur 60
Paſyvò ſe homo habet in Con-
verſione 555. 647. 651

Paſtor Animaruvz vel Eccleſiæ
(vide Miniſter.) cum Epiſcopo
idem 322
Vice & loco Chriſti eſt 130
Habeat Vocationem, aut
non doceat 16
laborat in vinea Chriſti, 338
quisque habet Poteſtatem
Excommunicandi, 318.

324. 3 27. 32 8.
Habet Officium aliud atque
in Papatu 38

Idonei deligendi, 306. 368
Habet miniſterium Salutis

& Gratiæ 388
Ejus Electio Eccleſiæ eſt,
314,316

vocatur ad docendum Ev-
angelium, & porrigen-
dum populo Sacramen-

ta 179
Habet Ordinem divinum
306. 368.

In pari, æquali & commu-
ni Miniſterio cum allis,
H 312

N 3 Or-⸗

Rerum.

Paſtor, PAg
INDEX Ordinatus vel ab Haeretico,
ordinatus eſt 306
ejusdem meriti & ſacerdotii
cum aliis 31
non debet dominari 312
habet officium difficile, peri-
culoſum 338
ejus
Qalitas,
Concors, 4 5
doctus, 4²6
fidelis, 4²6
Idoneus, 268. 306
Lenis, 22
Mundus 22
Probus, 4²6
doctrinæ & fidei probatæ
bonis viris, 6

Non debet appetere vel ex-
ercere Terrenam bPoteſta-
tem, 312
Non habet Mandatum de
Cognoſcendis Occultis
160
Exequitur mandatum Chri-
ſti de Remiſſione peccato⸗
rum = 160
eſt Pater ſpiritualis. 4²4

Paſtor, dicitur ſacerdos 182. 236

Diſpenſator myſteriotum 14
Legatus Dei 24
paſcit Verbo Dei, 427. 318
regit Verpo Dei, 425. Docet
Verbum Dei, ibid.

Paſtor,
EHjus eſt prædicare, Evange-

PBa.

lium, 163. 312.3 18.3 24.
docere de Banis Operibus,
236
admonere pavidas con-
ſcientias de Remiſſione
peccatorum gratuita, 136
portare vaſa Domini 22¾
Hus perſona nihil addit ad
Verbum & Officium de-
mandatum, 317

habet Poteſtatem ſpiritua-

lem. 318. Hjus eſt docere
de Chriſti Beneficiis, 236.
de Remiſſione peccato-
rum gratuita 236. de di-
gnitate & uſu ſacramen-

torum. 236., præſit gregi

fideliter, 425
doceat Catechiſmum 3 6

Paſtor alliciat homines ad S.

Cœnam. 338
Hortetur ad Conjugium In-
continentes 2zui. nec ſper-
nantur Continentes 221
Oſcitans, facit auditores ne-

gligentes, 21
Honorandus præ aliis o-
mnibus, 425

Duplici honore officiendus
426. Alendus & foven-
dus, 4²⁵
Habet Præmium in Cœlo
amplum, in Mundo nul-

lum aut parvum. 338. Ne

fruſto

Pa.
fruſto panis quidam pa-
ſcuntur citra invidiam
380. 42 . fame enecantur,
380. 42 5. 426. ejicluntur
in exilium 4:25. purga-
mentum & peripſemata
omniũ eſſe coguntur 425
Explicare debet ambi-
gentes Conſcientias, 165.
debet mederi Conſcien-
tiis, 16, docere de Reli-
gione 16 5, utiliter & per-
ſpicuè, 236. cognofcere
de Religionibus 165

Paſtor, debet ſanare dubitan-

tes Conſcientias, 166. exhi-
bere Corpus & Sanguinem
Chriſti populo, 243. Remit-

tere peccata, 318.⸗ 324. du-

cere uxorem 222. Exhibere
Sacramenta, 318. 324. Ex-
communicare impios per
Verbum, ſine vi corporali.
318. Abſolvere reſipfſcentes.

Liberum eſt paſtori contine-
ð re;- 222
Paſtoratuum Mercatus 268

Paſtores quidam vitæ diſſolutæ

69 8. etiam prædicant Ver-

bum Dei 14. 130. 699. admi-

niſtrant ſacramenta, 14. o.
698. quidam ipfſi Catechi-
ſmmi rudes 333. pudet quos-
dam Catechiſmi, 379. qui-
dam nimis alta ſapiunt, 379.

DPa

officium non faciunt, 379. IN DEX
ſocordes, 379. 380. ignavi Rerum.

ventres, 380. præſumtuoſi
ſanéti, 380. Oſcitantes, 338

Paſtoribus olim lis cum Mo-

nachis de Jure Parochiali,
Concionibus, Sepulturis,
Confeſſionibus, aliisque in-
numeris 46

Paſtor ſummus noſter Chriſtus,

ſecundum Utramque Natu-
ram 7365

Paterfamilias. Ejus Officium,

333. 374. 377. 386. Minas re-
mittere, 375. utatur ſuo. 160.
abſtineat alieno. 160. debet
æqua facere ſervis. 377. Ca-=
techiſmnum docere & exer-
cere, 577. 386. nolentes di-
ſcere, illos exigere 386. ale-=
re 427. timorem Dei, fidem
& curam Vexbi Dei non abji⸗
ciat 160. Curet res ſuas dili-
genter. 1860

Patientia, Effectus S. Spiri=

tus 131

Patres Eccleſiæ. Eorum dicta

& facta non faciunt ar-
ticuloôs fidei, agz. homi-

nes erant, falli poterant.

247. magna horum diſſimili-
tudo, 247. de Euchariſtia
240 eorum ſcripta Scripturæ
S. non æquanda.

5
Patres Eccleſiæ, habuêre ſuos

ritus & traditiones, & cur?
186;,

Rerum.

Pa.
IN DEX 186. ſunt tantum teſtes Scri-
pturæ 543. interdum ſtipu-
las ædificant ſupra funda-
mentum, 128. truncate ple-
rumque citantur, ad obſcu-

randam fidem 158

Allegantur, Ambroſius, 13. 19.

2.2 8. 8§ 1. 103.179. 216. 242.

802. 809
Athanaſius, 2. 7927. 801. 806. 82.
8²²

Auguſtinus, 17. 19. 20. 28. 67. 87.
94. 121. 170. 175. 179. 197.510.
524. 554· 809. 817. 824. 649.
663. 8 4

Baſilius, 6. 73 0. 802. 813. 814
Beda.
Bernhardus, 117. 123. 150. 154.

117

Cbryſoſtomus, 28. 29. 157. 175. 296.
7 3. 6 50. 802. 809. 827.
Cyprianus, 23;. 200. 2 08. 242.
Cyrillus 137. 790. 809. 810. 814. 821.
827. 82 6

Damaſcenus, 730. 799. 81I. 815. 81.

849. 823
Epiphanius, 186. 226. 247. 799.808.
814. 817
Euſebius, 798
Euſtachius 805†
Fulgentius.
Gerſon, 38. 188. 252.273
Gregorius, 174. 175. 200. 2 47
Gregorius Nyſſenus 730. 807. 813

Hieronymus, 2 3. 94. 109. 1 3. 126.
200. 208. 306. ſ22

Hilarius, 205: 534. 807. 813.

850
en en⸗ 33. 57. 696. 730
Juſtinus, 702. 82 3. 824
Lactantius.
Leo„ 796. 804. 826
Lyra 12 8. 129
Naxianzenus 193
Nicephorus, 804. 812
NMyſſenus 730
Oecumenius 803. 82
Origenes 193;. 824
Tertullianus 118
Theodoretus, 799. 803. 81I. 822
Theodorus, Rhetenſis Presby-
ter 72⁸
Theophylactus 118. 803. 810. 926.
827
Vigilius 804.

Patres V. L. noverunt promis-
ſiones de Chriſto, & in illo
juſtificati funt, ut nos In No-
vo T. 71. 237
Patres ſpirituales qui? 45
Patres triplices in quarto Præ-
cepto, ſanguinis, præſiden-
tiæ Domi, & Reip. 42² 5
Patrini Campanarum 309
Pauli Eberi Error 571.724
Pauli Samoſateni Patria & Er-

ror 28
Paulus III. Papa indicit Conci-
lium Mantuæ 271

Papor

.
ka

ſua

109

0

64.
FEaveor Filialis 146. Servilis 146
Pauperes. Eorum neglectus
punitur 444. Illis dandum,
A4. dejecto ſunt animo 390.
Pauperibus Omnia ut den-
tur, non præcipitur Omni-
dus . 258
Paupertas, Evangelica eſt, non
eſſe avarum, opibus non fi-
dere, 258. non eſt Deſertio
facultatum, 258. in ſumma
copia in Monaſteriis 25 2
Paupertatis Status aHραbρο⁰
Pax Conſcientiæ 77
&E dilectione noſtra non ha-
betur, habetur per Chri-
ſtum 77. 80
Eſt Pars Panis quotidiani, Dei
donum 358
eam colere Chriſtianos de-
cet inter ſe 269
Peccatum I. eſt Carentia Juſtitæ
Debitæ 57. 78. Privatio Ju-
ſtitiæ Originalis d. I. Priva-
tio pura non eſt, 5o. 58. Ha-
bigtus corruptus ibid. Com-
plectitur Defectum & Vitio-
ſum babitum 5y. Petus defi-
nitio 76. Reatus eſt 614.
Impotentia, qua fimus inepti
ad ſpiritualia 614. Lepræ
ſpiritualis 613. 619. Spiritua-
le Venenum ibid.
Converſio prava ad Carnalia
in Superioribus viribus 57

Pe.,

Habet Privationem omnis TND EXY
juſtiti?y, & inordinatam Rerum.

diſpoſitionem partium a-
nimæ 58
Eſt Aecidens 626
II. Peccatum Originis 12. 686.
Culpa Originalis 13. 547.
Verum Peccatum 12. Ma-
lum 626. Horribile 613. 674.
Defectus horribilis ibid.
Ingens 613, Damnans r2.
Hereditarium, Principale,
Capitale 290. Peccatorum
omnium Caput 6z. Corru⸗
ptio tetra Naturæ totius 290.
614. 626. Inenarrabilis ib.
14. Profundiſſima 5 47. 614.
& Intima ib. Totius huma-
næ naturæ ibid. Non eſt
Conditio tantùm Mortalita-
tis 54. Non tantûm Vitium
Naturæ ib. Fomes tantùm 5F.
Adiaphorum 6o. Non eſt Sab-
ſtantia hominis 146. 717.
nec Natura ipſa é6. 612. 618
Peccatum non baptiſatur, ſan-
ctificatur, ſalvatur 622
Nihil eſſe Peccatum niſi Volunta-
rium, Philoſophi malè di-
cunt 60
In natura eſt, non Natura ipſa
547. 618. Inhæret carni 690.
886. etiam in Renatis 67.
Materiale manet poſt Bapti-
ſmum 59. Habitat in car-
ne 619, 657. Morbus heredi-
“ tarius

Rkrum.

Pe.

INDEX tarius 613. Naturale omni-

bus 12. Perſonæ ib. Sub-
ſtantiale, Eſſentiale 624.
Naturæ ib.
In Carne noſtra nondum planè
ablatum & mortuum 307
A naturà ſepamri poteſt tantùm
à Deo 347
Merum Peccatum ſumus toti,
& quicquid ſumus, cogita-
mus, loquimur, facimus
289
III. Frubtus, Excutit Spiritum §.
& Fidem 15. 300. 330. 3 60.
646. 66. 666. 68 3ʒ. Morti-
ferum 1. Idololatria, Incre-
dulitas, kænoris, Deſpera-
tio, Cæcitas 290. Scaturi-
20 omnis mali 549 613.62 1
Eèe quo reliqua naſcuntur,
tanquam e ſcaturigine ibid.

IWV. Pæœna ſunt, Mors, Damna-
tio, Miſeriæ, Erumnæ 615
Servitus Satanæ, Peccati 629
Accuſat nos ſemper 72
Parentum, puniuntur in fi-

Jiis 349

V. Peccati Cauſa, ab Adamo 290.

Non Deus, ſed Diabolus &
Voluntas Hominis 18. 107.
5§5 88. 613. 621. 626. Opus Dia-
boli ib. Non eſt in naturam

intfuſum & cum eà permix-
tum . 61¹7

Pe.

VI. peccata, guæx, quanta & guo-

tuplicia ſint, judicare ſolius
Dei eſt 303
Voluntaria 6o. Enormia; 303.

Soli Deo nota 302
Actualia 12. 53. 58. 109. 549.
603. 686.
peccatur dicto, facto, omis-
ſione 00
Contra conſcientiam 666
. . 673
Subtilia 302

Abſcondita 3oꝛ. Occulta 160
302. Occulta, occultè ta-

xanda 451
Nota 190. Manifeſta 300.
302

VII. Remittuntir Peccata bro⸗
pter Chriſtum
Pro illo Chriſtus eſt faſtus
Hoſtia 12
Remiſſio ejus, eſt per Fidem
211. 204. 267. 32 r. 3/2.
propter Chriſtum 77.
Non vult Deus illud im-
putare, ob Chriſtum 307
Contra Peccatum auxilia-
tur & conſulit Deus nobis

(¹) Evangelio, (2) Bapti-

ſmo, (3) Sacramento Alta-
ris, (4) boteſtate Cla-
vium 301
Remittitur in Paptiſne non
ut non ſit, ſed ut non im-
putetur 79
Pecca-

Le

S
SE

—–

Pe.
percata ſolvere, Ligare, quid?
177.1068
Pelagiani negant Peccatum Ori-
ginis, 12.72.6 1 5
Veteres & Recentes ibid.
Extenuant Gloriam Chriſti
ejusque Beneficia 12

Homines fuſtificari dicunt
Viribus Rationis, 12. 5 48

Hominem Seipſum conver-
tere poſſe dicunt, Legem
Implere, habere Remis-
ſionem peccatorum 200
253
damnantur 15. 616

Pecoris Vultus, Salomoni quid?

quid, Cognoſcere Vultum? 160

Pecunia, donum Dei, ad panem
pertinens 33518
Pedem conferre cum aliquo 456
Pentecoſte libera obſervatu 44.
47
Per Dominum noſtrum Jeſum Chri-

fum, quis ſenſus? 124
Beregrinationes, 18. 46. 142. 169.

Unus cataphractus, alter
nudipes peregrinatur 174.
. 196
Ad has Miſſe poſtulatæ ſunt,
Reemiſſio Peccatorum &

Gratia Dei 282
Mandato Dei carent 2 82.
Non præceptz 283

Non neceflariiz? 282

De.
Omitti poſſunt ſine peccato INPEX
& periculo 282 Rerum.
Ob has deſeruntur uxo-
res & liberi, 282. Paro-
chiæ 182. Verbum Dei282.
A Papa dementato laudan-
tur & ſtabiliuntur 283
Docebantur olim à Concio-
natoribus 198. Magnæ o-
lim de his querelæ 46.
à Diabolo poſtulat?z. 282
Perfectio Chriſtiana, non eſt in
ContemtuOrdinationum ci⸗
vilium, 194. non in Cæliba-
tu, Mendicitate, Veſte ſor-
dida. 38. non in T raditioni-
bus 254.
Sita eſt in motibus cordis,
timore Dei & Fide 17.494.
Non eſt in Deſertione offi-
ciorum civilium in rebus
Adiaphoris 27. 254
Perfectio Chriſtiana, non eſt in
Adiaphoris & Traditionibus,
254
Eſt, creſcere timorem Dei,
fiduciam miſericordiæ pro-
miſſxæ in Chriſto, & curam o-
bediendi . 254
Perfectio eſt uniuscujusque „
vera fide obedire vocationi
ſuæ 259. ejus Status, quis? 38.
non peccandi, nulla, nulli
contingit 15. quædam Inte-
O⏑ 2 grita⸗

Be.

INDEX gtritatis t1oz. Venditatur à

Reram.

Monachis, 35. 37. 38. ejus
Vinculum Charitas, 102. fin-
gitur talis contingere poſſe
in hac vita, ut peccari ne-
queat 1I5
Perfectum Vitæ genus eſt,
quod habet Mandatum Dei

3 8⁸
Tlegi bnuæ 229
Perjurium, peccatum, ehus pœ-
a 4⁰3
Perſa ditior 396

Perſecutio, in ea Confeſſio clara,
perſpicua, conſtans, edenda
586. 587
Perſeverantes ſalvantur 673
Perſona Chriſti, agit in, cum, &
ſecundum Utramque Natu-
ram, 73 6. Una tantum 727.
746. Perſonam Chriſti una
tantúm natura non conſti-
tuit, 727. Utraque poſt In-
carnationem 727
Perſonæ tribuitur quod Uni
Naturæ proprium eſt 33;
Perſona Filii Dei incarnatur, ſi-
ne Humanitate non eſt in-
tegra perſona 727
Perſonalis Enio, ſummum my-
ſterium 732
Perſvaſionibus ſuperſtiofis ad-
verſandum ſeduld 220

Pertinagis reſponſum de haben-

Be.
tibus Jus Trium Liberorum
14
Peſti medetur S. Sebaſtianus ge
Rochus 390
Petitio, Fidelium Deo accepta,
Mandata 361. habet Promis-
ſum, exauditur 361. vide O-
mI1o.
Petri Baſilica Romæ 171. Con-

feſſionis Chriſtus, Peim eft. z y

Officium, doctrina, Fides eſt
Petra, cui ccleſia ſuperſtrui-

tur, 31¹7
Epiſtolæ, vid. Iider Locowum
Doripturæ.

Petrus nullum Primatum ha-
buit 313. 314. 317. ſuſtinet

Matth. 16, I18. Perſonam o⸗-

mnium Apoſtol. 316. Petra

non eſt, 3²7
ovibus paſcendis præficitur
3¹8

Phariſair erat eis Externa ſocie-
tas cum Eccleſia ſeu Sanctis
in populo Legis, ſacrifica-
bant, docebant, præerant.

127
Philautia 448
Philippenſſum nomina ſunt in Li-
bro Vitæ 590

Philippus Melanchton, 309
auget Apologiam inter ex-
cudendum. 5o. poteſt Pon-
tificem ut Cavan ferre, ſi ad-
mittat Evangelium, ob pa-

ten
ſo

ih

VV

— — =—

1

=

Ph.
cem, 300. poteſt ferre Epi-
ſcopos & illorum Politiam,
. 182
Philoſophi conati ſunt honeſtè
vivere: ſed non potuerunt,
contaminati ſunt multis &
manifeſtis ſceleribus 21
pPhiloſophia, Theologiæ miſta à
Scholaſticis. 60o. ejus dicta

de Civili Judicio. 60
Phocas Imperator tribuit Papæ
Romano Primatum 316
Piaculum, quid? 229
TPii, ſparſi ſunt per totum orbem,
128. funt infelices, 397
Pili duo caudæ equinæ, quid?
711
Pindarut 268
Placabilitas, bonus fructus Pœ-
nitentiæ, 776
Placentarum conſecratio in Pa-
patu 309
Placere Deo, ſine Fide non da-
tur 196.637

Platina, de Pio II. Papa, 24
Plato, de Dividendo 227. 229.
r 250
Platonica Civitas, Imaginatio
eſt, 147. Communio. 195
Platonicus Cubus, 2 50
Pleonexia 258
Pœnæ Canonicæ 144. neceſſariæ
ad Pœnitentiam, ſecundum
Papam, 170

Pl.

Pænæ non merentur Remiſſio- TNDEX
149 Rerum.

nem Peccatorum
Non ſemper imponuntur
peccatori, 149
æternæ non compenſantur
Satisfaétionibus 164
mitigantur Bonis operibus
& Peœnitentia, u0
differuntur, ob cauſas 369
Harum Mutatio in pœnas
Purgatorii,; 142²
Pœnx Purgatorii non re-
mittuntur 164
Nil pertinent ad Claves Ec-
cleſiæ 173
à Clavibus neque imponi,
nec remitti poſſunt, 173
Ppœnæ Inobedientiv. 423
Furti & Rapinæ 443
Inhumanitatis erga Paupe-
res, 432.444. 4 4 5
Datæ à Deo, ad conſervan-
dam diſeiplinam civilem
66
Sequuntur Regenerationem
& Remiſſionem peccato-
rum 149.
Pæne, ſunt quædam æternæ 15
quædam finguntur eſſe Pur-
Zatorii. 163

Polemica Scripta Lutheri con-
tra Zwinglianos, approban-
tur æquè Didaécticis 607.
72
3 Poli-=

B0.

INDEN Politia Canonica non repre-

henditur 26 5
Politia Eccleſiæ docet imperitos,
quo tempore quid geſtum
ſit 187
politia Eccleſiaſtica, ut Cano-
nica: Hanc noſtri conſerva-
re cupiunt ſumma Volunta-
te, 12. 2 08. 755. 3 07
Politiæ Legitimæ, Ordinatio
Dei. 16. 17. 136. 19 3.267. Pro-
bantur ab Evangelio, 193.
non diſſipantur ab Evange-
lio, 17. 193. Conſervandæ
tanquam Dei ordinatio. 17.
Non impediuntur à poteſta-
te Eccleſiaſtica. 40. non re-
prehenduntur 263
Politia Levitica, Politia V. TL. 237
Politia Oecenomica, bona ordi-

natio Dei 193
Politia Papæ 237
Evangelica Monachorum
193

pPolitia Eccleſiaſtica diſſolvitur
ſævitia Epiſcoporum, 182
Evertitur à Fanaticis Spiri-
tibus 208
Pontifex, noſter Chriſtus, ſecun-
dum Utramque naturam,

230.736
Pontificatus Leviticus, typus Pon-
tificatus Chriſti 237

Ponitifices Romani, vide Papa.

Po. .
Veritatem manifeſtam op-
primere conantur 269.
non patluntur coire Con-
cordiam 269, mutant leges
221. malè diſpenſant 2217.
periculosè 269. arrogant ſi-
bi Jus gladii utriusque 109. z
vocant ſe Chriſti Vicarios 3il.
Oecumenicos Epiſcopos 311.
Ludunt in Interpretatione

Scripturæ 269
Pontißices Mercatum Sacerdo-
tiorum exercent 22986
Comminiſcuntur quicquid
lubet 2569
Inexorabiles in concedendo
Conjugio 221
Inſtituerunt Cultus novos
39. 235

Onerarunt conſcientias Re-
ſervatione Caſuum „ &
violentis Excommunica-
tionibus 39
Conati ſunt transferre Re-
grpna Mundi 39
Adimere Imperium Cæſari-
bus 39. 318
Hortantur Reges ad crude-
lee latrocinium 296
Non curant Evangelium
130
Non dignum judicant le-
Ctione RKR0
Promiſſionem de Remiſſio-
ne transferunt ad opinio-
nem

ſe«
IPw⸗

—

9

— — — — A

2 F ðè

ront. 1J= 1T2„

nem de Satisfactionibus
vanis 246
Confirmârunt ludibria Sa-
tanæ, Abominationes &c.
282

Sunt Fures 440

Antiochi in Eccleſia 235. 246
Trahunt ad ſe regna Mundi
Prætextu Religionis 235
Belligerantur cum Impera-
toribus pro 400. annos 2;5
268
Arrogant ſibi Jjus Condendi
Leges 31. Ordinandi &

C onfirmandi 311
Contemnunt autoritatem,
Conciliorum 216

Leges condiderunt contra
auctoritatem Concilio-

rum 2¹⁵⁶
In lege Cælibatus ferrei, &
inexorabiles 2221

Dominationis cauſa 222
Abjiciunt curam Religio-
nil s 235

Multi Apoſtatæ à Fide 129
Religionem irrident 130

Probant & Religionibns tan-
tuùm quæ conſentanea ſunt
Rationi 130
Cætera Fabuloſa eſſe arbi-
trantur, Tragœdiis ſimi-
lia, Evangelia contami-
nant, Corrumpunt Uſum

Sacramentorum 246

Pontificia vοορνdοςαατται.
Pontificibus TEviricis In N. T. Rerum.

rTo.

non opus eſt 238

Pontißciü, ſanguinarii, cædium,

bellorum ſitientes, homici-
dæ 103. 105. 15 3. I65. 182. 22 1.
224
Opprimere conantur mani-
feſtam Veritatem 269
Occidunt bonos viros Pia
docentes 269

Pontiſßiciorum Errores.

DeArbitrio Libero 19 6. 290.

293
De Abſolutione 141. 294
De Acceſſu ad Deum per
Opera 77
De Attritione 143
Contritione 294. 295
De Adiaphoris 587. 777
De Baptiſino 30ot

4 De Bonis Operibus 96. 10 5†

119. 143. 56 3
De Certitudine Salutis 157
De Clavium Poteſtate 141

143. 144. 160
De S. Cena 9 9. 135. 245
De Ceremoniis 2560
De S. Cœnæ Mutilatione, 307
72 1
De Cælibatu 168

De Concupiſcentia 294

De Confeſſione 137. 139. 142.

43. 160. 161. 294.291. 303.
312 I
De

269 IN DEX

IN D E EbPontißeiorum Errores

Rerum.

vo.
De Cultu Dei 196
De Cultu Sanctorum 18. 268⁸
De Dubitatione 19. 84
De Dilectione 96. 12 9
De Enumeratione Peccato-
rum 161
De Fide Formata 82²
De Fide Salvifica 70. 26.
105. 129
De Fraternitatibus 18. 283
De Feriis 18
De Habitu Dilectionis 77
De Jejunio 18. 187
De Jubilæo 297
De jJIuſtitia Fidei 122

De juſtitia Noſtra 559. 560
De Indulgentiis 3:. 143. 144.
De Juſtificatione 186
De Libero Arbitrio 116, vi-
de Arbitrium.
De Miſſa 27. 99. 143. 227. 235.
239. 245. 247. 268. 279.721.
De Morte 168
De Monachis 18. 34.3 5
De Opere Sacerdotis 24
De Operibus Supereroga-
tionis 39
De Opere Operato 16. 2y.

74. 129. 142. 181
De Panis in S. Cœna Obla-
tione, Incluſione, Circum-
geſtatione, Adoratione
V 715
De Perſona Chriſti 582

Pe.

Pontificiorum Errores,

De bPeccatorum Enumeratio-

ne . 14 ²¾
Pœnitentia 142.293 294
296.32 r

Peccato Originis 44. 5
290,29 3. 221.548. 616
Pace Conſcientiæ 77
Papæ Poteſtate 129. 322
Peregrinationibus 18
Poteſtate Eccleſi?æz 129
Clavium 143.144
Pœnis Fternis 142. 163

Politia Kccleſiaſtica 17

Purgatorio 144.296
Proprietate bonorum 192
Remiſſione peccatorum⸗
129. 140. 153.197
Ritibus 183
Sacrificio 236
Sanctis 18. 202. 284.390
Satisfactione 163. 166. 1698.
169. 296
Satisfactionibus Canoni-
cis 143.163.32 I
Sacramentis 74. 143. 180
Sacerdotio 179
Specie Vna 302.72 1
Vide Species Vna.
De Specie Utraque 23.209.721
Spiritu S. 74
Transſubſtantiatione 32
574. 720. 721
302. 574.
De

Traditionibus

Pon
eſi

4

Po.

Pontiſo'orum Errores.

tia, 30. 5z. 10 3. 105. 164. 16 5. TN D EX
182.19 9. 208. 211. 212. 213 224. Rerum.

250. 263. 268. 269. 2 8.3 24.325.
328.556.

Pontificiorum Judicia, de noſtra Pontifßciorum Doctrina eſt Legis,

De Votis 322
Viribus Naturalibus 290
191. 293
Confeſſione,
Iniquas 2;. 124
Malitloſa 164
Areopagitica 255

Calummoſa 23. 124. 131 150
16 1. 166. 222

Sycophantica
Impudenta 214
Iͤmprudenta 214
Cavillatoria 222
Malevola 2

Pontificiorum Inſcitia, ruditas,
non intelligunt, quid Juſti-
tia Fidei 13 5. 248. 249
quid Regnum Chriſti? 135
Vera pietas? 150
Peœnitentiæ Natura? 30. 119.
293
Non intelligunt, ſermonem
Patrum. 159. quid dicant
199. quid Remiſſio Pecca-
torum, 246. quid ſacrifi-
cium, 246. Dialecticam
164. quid Satisfactio 300.
quid Fides. 246. quid

Peccatum. 293
Pontificiorum Inſcitia Aſnina
eſt. 164

Pontificiorum, ſon Papiſtarum Cru-
delitas, Sævitia, Sangui nolen-

Abolitio Evangelii, doctri-
na Deſperationis 158. plena
Errorum & Hypocriſis, ob-
ſcurat Beneficia Chriſti, Po-
teſtatem Clavium & Juſtiti-
am Fidei. 142

164 Poteſta⸗ Clavium. 39. 144. Quid?

39. 14. 301. 302. 317. Manda-
tum Remittendi & Retinen-
di peccata, Adminiſtrandi
Sacramenta, Excommuni-
candi, Abſolvendi. 324.
Exhibet Evangelium per
Abſolutionem. 146. per hanc
conſulit nobis Deus contra
peccatum. 3ol. Quid Papi-
ſtis? 739: 744. 747
Poteſtas Eccleſiaſtica, exercetur
docendo VYerbum Dei & por-
rigendo Sacramenta 39.
Mandatum habet. Non
Impedit Politiam. 40.
Non habet mandatum Com-
mutandi Pœnas, aut re-

mittendi partem 168
Non debet irrumpere in ali-
enum officium 40
Transferre Regna Mundi
Tollere Obedientiam legi-
timam. 40

P Impe-

Po.
INDEX p/ teſtas Eccleſtagz
Rerum. Impedire Judicia, aut Con-
tractus 4⁰

Præſcribere leges Magiſtra-

tui 4
Jus habet inſtituendi Cere-
monias in Eccl. ordinis
cauſſa 41¹
Jus habet inſtituendi Gra-
dus Miniſtrorum, & Or-
dines. 41. 43
Veneranda eſtreligiosè 39
Beneficium Dei eſt ſummum
in terris. 39
Eyiſcoporum, Gladii 39. 192.
Inſtituendi Cultus, tan-
quam Juſtificantes, Ne-
ceſſarios, nulla eſt. 189
Jurisdiltionis, eſt Autoritas
Excommunicandi obno-
xXxios publicis criminibus,

& rurſus Abſolvendi pe-

tentes abſolutionem. 324
penes Epiſcopos eſt. 265

Ordinis, eſt Miniſterium,

Verbi & Sacramentorum,

penes Epiſcopos eſt, 26 5
Poteſtas Politicao, 39
beneficium ſummum Dei in
terra. 39. honore afficien-
da, 39
Conferenda ad publicam
utilitatem & ſalutem po-
puli. z08

Po.
Verſatur circa alias res quàm
Evangelium. 40
Circa corpora & res corpo-
rales, adverſus manife-
ſtas injurias, coërcet ho-

mines gladio & Corpora-

libus pœnis, ut Juſtitiam
Civilem & Pacem retineat

40
Non competit Epiſcopis &
Dectoribus Eccleſiæ, z12
Pontificis Romani, ſecularis &
& ſpiritualis ſeu Eccleſia-
ſtica, 129. 13 0. Terrena. 312
Poteſtatis Politicæ & Eccleſia-
ſticæ Confuſio peperit bella
maxima & motus 39. hinc
vitanda 40⁰
Potus, nulla in illo Juſtitia, nec
Peccatum collocandum. 264
Præcepta Dei, non ſunt ludus &
Jocus, 423. opprimuntur à

Monachis, 220

Prædeftinatio æterna, differt à
Præſcientia 598
Pertinet tantùm ad Bonos,
filios Dei dilectos, eſt
Cauſa ipſorum Salutis 589.

Pro curat hanc 588
Diſponit, quæ ad hanc per-
tinent 188

Fundamentum eſt immo-
tum ſalutis 588
Eſt quærenda in Verbo 589
590
Non

He

r.

Ha

e

bj

le

Prædeſtinatio æterna,
Non ſcrutanda inter Arcana
decreta : 5s§§
Quzrenda in Chriſto 7590

Judicanda exEvangelio, non
ex ege & Ratione 588
590
Facta in Chriſto, ex mera
gratià & miſericordia 590
ſine noſtro merito, 790
ſecundũ Propoſitum Vo-
luntatis Dei 5or. in æterne
Dei Conſilio 599
Prædicatio Evangeli, eſt Sacrifi-
cium, Incenſum, Oblatio

munda 232.23
Non eſt alligata locis, per-
ſonis 317

Inſtrumentum Spiritus San-
cti eſt in Converfione 642
Prædicationes Verbales, vel
nuda Verba ſine Re 735
Prædicationum de Chriſto genus
haud unum 733
Prædicatores Monachi 301
Prædicatio Johannis Hilten
449
V Premia, Corporalia „Spiritua-
lia, hujus Vitæ, Vitæ fu-
turæ, Differuntur pleraque
poſt hanc vitam 121
Præſcientia Faturorum in Deo

eſt 788

Pr.

Differt à Prædeſtinatione 7g8. I N DEX

vide Prædeſtinatio. Rerum.

Pertinet adBonos & Malos 588

Non eſt Cauſa Mali & Peccati
Impellens, diſponit Ma-
lum, metas illi conſtituit,
dirigit ad Salutem Ele-
Etis 588

Præſens eft nobis Chriſtu: Vi-

vus 137
Præſens etiam Chriſtus ſecundum
Humanitatem in terris, Ubi-
cunque vult 747. præſens
eſt Eccleſiæ, ut Rex, Caput
745 Päxſens ſecundum Di-
vinitatem & Humanitatem

L45
Præſentiæ Chriſti, Modi tres,
Corporalis 717.746
Spiritualis 693. 718. 746
Ceœleſtis 718. 746
Omnia ſunt Plena etiam ſe-
cundum Humanitatem
746

Præſentia Corporis Chriſti, in Sa-
cra Cœna non eſt Capernai-
tica 580. 720. Phyſica 580.
attamen Veriſſima 5”So. Sub-
ſtantialis 580

Præſentia Divinitatis Chriſti, ſola

nobis peccatoribus Ignis
conſumens 748
Prætextus, Religionis apud Mo-
nachos in cauſa Cæliba-
tus 220. 222

P 2 Præ-

Pry.

INDEX Prætextus Nominis divini fal-

lit, 25 8
Preces, vide Oratio. Iuvocatio.
Petitio.
Presbyter & Epiſcopus, idem
325
omnia facit quæ Epiſcopus,
excepta Ordinatione 325
Presbyteri Alexandriæ Epiſco-

pum legunt, 325
habent poteſtatem commu-
nem Epiſcopo. 324
Pretium pro peccatis noſtris,
Mors Chriſti eſt, 171
non Pœnæ noſtræ 171

non ſatis factiones noſtræ 171
Primam fidem abnegare, quid,
262
Primatus Papæ olim controver-
ſus inter eum & Conſtanti-
nopolitanum Epiſc. 316. Au-
tor Phocas 316
Recuſatus à Rom. Epiſc. in
Concilio Chalced. 3¹6

Primiitiæ 229
Primitias tantùm Spiritus acci-
pimus hic. 646

Princeps. vide Magiſtratus., Pater

Omnium ſubditorum, haberi

debet ut Theſaurus pretio-

ſisſimus. 423
Principes, cupiunt laudari. 456
omnium Optimi eſſe volunt
456. Exactiones inſtituunt
& aggravationes 4⁰9
Panem in Inſigniis gerere

. tur.

Pr.
debebant loco Leonum,

Aquilarum, Rutæ, &c. 497

Quidam Sardanapali, 396

Phalarides. 396
Divitiis nituntur, 396
Confidunt ſe lram Dei ſuſti-
nere poſſe. 29294

Parum curant, Deus rideat

an iraſcatur. 396
Illorum Privilegia & Dona-
tiones non reprehendun-
Per eos à Deo alun-
& defenduntur Omnes.

. 42, 3
Eccleſiaſtici Status. 263

noſtros Novitas & Diſſidia

non dele ctant, 24
Principia Manichæorum „ 0-
num & Malum 11
Principii magna vis 75
Privatio eſt Peccatum Originis
58

Privilegia Principum, Eccleſia-
ſticis data non reprehen-

duntur, 263
Probatur, Continentia Sacerde-
tum V. T. 217
Proceſſio Spiritus S à Patre &
Filio 1.3
Proceſſones, cum Sacramento,
abrogatæ, & cur? 24
Proditio vetita, 346
Proficit Chriſtus. 7179

Prohibitio Conjugii, eſt contra
Jus Divinum, Gentium,
Canonicum. 132.212
Pro-

n

—.. —

= =—

— ——
—

— —

Pr.
Parit, pro digioſas, flagitioſas
libidines, 212
ſcandala & flagitia, 25. 313.
300. 312
Eſt ſuperſtitioſa & periculo-
R ſa, 2 13
Parit Peccata, corruptelam
publicum, 213
Doctrina Daemoniorum. 25
Inter Compatres nulla. 328
Promiſto N. T. eſt promiſſio
Remiſſionis peccatorum, in
Sacramento Cœnæ 241
Fide apprehendenda, 156.157
Chriſti neceſſaria eſt. 75
Fide tantůùm accipitur, 69.70.
75. 76. 106. 109. 141. 152.
156. 181. 184.
Promiſſio gratiæ datur 78
Promiſſio è fide in Chriſtum da-

tur Credentibus 156
propter Chriſtum donatur
152

Non habet Conditionem
Meritorum noſtrorum. 69
Gratis offert Remiſſionem
peccatorum 69. miſeri-
cordiam uo. eſt gratuita. 79
Credendumilli, 172.231
Promiſſio & fides habent ſe

correlativè 70
Promiſſioni Gratiæ confiden-
dum 119

Promiſſionibus Dei creden-
dum, quæ exhibentur & o-

16

ſtenduntur per Sacramenta

Pr.
Propitiatio, noſtra ſolum Sacrifi- I N PEX
cium Chriſti eſt, 248 Rerum.
Propitiatorium ſacrificium, uni-
cum tantùm pro Culpaâ, re-
concilians & placans De-
um, merens remiſſionem
peccatorum, 228. 229
Propitiator, quid? 202
Proprium tenere, licet, 16. 135.
192. 103
Proprium tenere, Civilis ordi-
hatio. 135. 258
Proprii Abdicatie non con-
ſulitur ab Evangelio, 254
Relinquere, Non habere,
non eſt Perfectio Chriſtiana
nec Meritum, 194. 259
pugnat cum Civili con-
ſuetudine 259
deſerere, ridiculum 2ſ8
Propria, in alio ſenſu, non
egrediuntursubjecta, 732.
unius Naturæ tribuuntur
Toti Perſonæ, non ſeorſim
Alteri natura, 733
Proprietates Humanæ Chriſti
Naturæ, quæ? 578. 727. eſſe
Corporeum, Habere Carnem
& ſanguinem, eſſe Finitum,
Circumſcriptum, Pati, Mori,
Aſcendere, deſcendere, Mo-
veri, Eſurire, ſitire, Algere,
æſtu afligi. 727. 178
Perinæ Naturæ, eſſe Aeter-
num, Immenſum, UÜbique,
Omnipotentem, Omnia
P 3 noſſe⸗-

noſſe. 578.727
a naturæ manent, 532. 577.
726.727
Proprietates manent inconfu-
ſe,‚, 727
unius Naturæ nunquam fi-
unt Eſſentiales alterius
naturæ, 139. 577. 726. 727
Divinas, Natura Humana
non habet per ſe, ſubſtan-
tiales & ſeparatas in Chri-
ſto. 577
Non transfunduntur, ut
Aqua de uno vaſe in ali-
ud. 732
Proprietatibus illis Natura Hu-
mana non eſt Divinæ qua-
a, vel in eam converſa. 740
Proprius Sacerdos. Liſolim de il-
lo. 139
Proverbia. vide ſuo Loco.
Proverbia in Formula Concor-
diæ uſurpata.
In ſinu ac manu geſtare 419
Cares quiſpiam aut Threſſis

Cam Pulviſculo auferre 443
UclIupus hians diſcedit 457.

captat. 415
Potior eſt qui prior ad dandum
Feſt, 457
Fucum alii facere 458
ασα⁰ 11⁰ ras al. Xæοστι
õ 459
Hylam inclamare. 483

Xolvino 2aει0τασ memor
496

Pr.

Ventis & auræ committere

50¾
In utramvis aurem dormire,
396. 104

Je laͤnger / je aͤlter/ je aͤrger.

Quo ſenior eo pejor 20
Nunquam non deteriores
quo ſeniores
Abjecta haſta fugere a/

Eſt horum Prora & puppis.

392
Protrita ſibi calceis ipſis hu⸗
tant 380

Fugitut aquam conſecratam

387
Dignus exigi à canibus, 282
Oleum & opera perit 404

Luſit omnem & laberem &

operam 396

Ne pilo quidem doctior. 4u

Uthians lupus captare aiy

Deo ne ſalutato quidem 4aſ
Non dignus quidem qui

matulam porrigat. 416

Deo facere ficulneum &

Ppomarinm. 393

arτιιοααα.ιπ ο T00 * nelv. 142

adverſus Gcophantam nul-

lum remedium. 175
Examinare ad Lydium lapi-
dem 700
Pingui Minerva 718
Talpa cæcior 623
Pugnat è Diametro 623
Perſis ditior 396
In numerato habere A12
Deo

Hr
Phrin
Mal,
V

Mene

Py.
Deo ſemel ſalutato, quod
Qicitur, invenimus AIS5
Plena manu præſtare 427
Conſiſtit in anguſtlis Ma-
ctræ & clibani 496

Ventis & auræ committit,

o03
Herbam victum porrigere
50 5
ρ*να mio raurg 7 5
Principium fervet 100
Chryſippeo more 120
Proximum ut ſe ipſum quis di-
ligit?
PFroximmu, monendus occultè
47
objurgandus „ excuſandus
474346
juvandus, ei ignoſcendum
Tolerandus. 37 5

almi, Canuntur inPapatu, Ho
ut diſcantur aut orentur, led
cultus cauſa, & ob mercedem

Vid. Iidex Lozxozum Seri-
Piurk J.
Pueri, educandi 404. 407. etiam
Baptizandi 14.
ſine Baptiſmo non ſalvantur

14

Eorum Baptiſinus improba-

tur ab Anabaptiſtis. 14
Amendacio & Abuſu Nomi-
nisDivini dehortandi 404.
monitis & verberibus 464

Adſvefaciendi ad colencdum
Dei Nomen. 464.

190

Pu.

ad muniendũ ſe Cruce vel N DEX
PpPrece, audita re terrificaà Rerum.

405
Ad Gratias agendas Deao; ſi
quid boni præter ſpem

contigit 405.46 4
àad reverendos, honorandos
Parentes 314,/464
docendi 415. 464

quxæ ſcire illos par eſt 539
In Parentum obſequio &

obedientia jugiter reti-
nendi 41 5
quidam effrenes, inquibus
nullum invenitur ſignum
aut ſcintilla reverentiæ &
honoris 1 4¹7
Nil faciunt re cti, niſi verbe-
ribus coacti. 47
Ad modum Parentum vi-
vunt 4¹7
Decalogus illis inculcan-
dus, in memoriam revo-
candus 464. 53 8
educandi, non tantùm fuſte
& plagis, uti pecora, ſed
&& in timore & cultu Dei,
pia quadam ratione 464

In Chriſtiana doctrina &

ejus intellectu 5338
Ut ab ipſis infantiæ crepun-
diis capiant & exerceant
Præcepta Domini, aſve-
ſcendi ſunt 533 £
Operà horum Verbum 1 Dei
ſuſtentandum; & ædifi-
can-

Pit.

TIND EX canda Chriſtianorum

Rerum.

Communio 139
Credunt . 518
Succedent nobis 139

Arripient officia noſtra 593
Sint nobis utilitati, ſubſidio
539
Ohperxæ pretium eſt, ut veni-
ant nobiscum in purtem
Fidei, Orationis, Charita-
tis & pugnæ adverſus Dia-
Sacræ Chriſti Cœnæ partici-
patione nobiſcum ut fru-
antur, æquum eſt 539
Canant Pſalmos ut diſcant,
Apud nos publicè conſti-
tuatur à Miniſtris Eccle-
ſiæ 190
Puerorum in Papatu nulla va-
rivni 190
Burgatorium, 142
oputatur redimi Satisfactio-

nibus 15. 142, 296
Eſt partus Miſſæ 281
Diaboli larva 281

Caret teſtimonio Scriptu-
rXæX 2381

In dubio relinquitur ab Au-

guſtino 281
Ad ejus Pœnarum Redem-
tionem Satisfactiones Ca-
nonicæ neceſſariæ eſſe fin-
guntur. 13. 296
Metus olim de perpetua
manſione ibi 296

.
Nemo ſciebat olim, quòd
animæ ibi 297
A Patribus ut intellectum
ſit, 75
Purificamur Fide 264

Qualitates Htes h Chrilto 27
Item, Creatæ 737
Et Divinæ, Infinitz 238
Singulares, Ineffabiles, Ma-
xlmæ, Excellentiſſimæ, In-

perveſtigabiles 7337

Mualitatis voculà uſus eſt &
Lutherus 627
Querele bonorum virorum 0-
lim in bapatu, ante Luthe-
rum, de Excommunicatio-
nis abuſu 46. Indulgentiis
46. Miſſarum Prophanatio-
ne 26. Collatione ad quæ-
ſtum 26. Peregrinationi-
bus 46 Sacerdotum Incon-
tinentia 445

R.
Ratio Hamana, non diligit Deum
propriis viribus 66
Legem non facit 66
Legem aliquo modo intel-
ligit naturaliter 63. 630
Vincitur ſæpè imbecillitate
& impulſu Diaboli 6. 66
Habet laudes ſuas
Præmia ſua 66
Cæca

2

Ra.

Cæca 259. 584

Cæca eſt in non-renatis 5Fr.
. 630
Non intelligit Fidem no
Juſtitiam Fidei 110
ſomniat, Opera mereri Re-
miſſionem peccatorum

110
Venefica, Domina 734
perverſa 630
Spirituales res nec intelligit
nec credit, 630
pro ſtultitià habet. 630

ſuz dignitatis rationem in-

ire incipiens, erga divina
perinde nitet atque ob-
ſcura laterna lucido Soli
collata 533
Conſolationem quærit in
propriis operibus 295

palpat & titubat in rebus di-

vinis 295
Habet aliquam obſcuram
notitiæ DEI ſcintillam
630
Qxdam reliqua in Natura
ominis de rebus ſenſui
ſubjectis 196
delectus earum, libertas &
facultas efficiendi Juſti-
tiam 196
Habet Judicium DEl ſcri-
kern divinitùs in mente 63
Habet aliquam facultatem
intituendi honeſtam vi-
tam 635

Ra. Re.

Poteſt Civilia opera utcun- IN D 5 X
que 66 rerum.

Intelligit Civilẽ juſtitiam 67
Nil facit, niſi Civilia quæ-
dam opera 6. 66
Neq; timet Deum nec verè
credit, ſe Deo curæ eſſe

56. 169
Per Rationem non libera-
mur à peccato 67

Non meremur Remiſſionem
Peccatorum

KRationalis Culta quid? Rom.

XII, 1. P. 230
Oratio 244. 247
Timor Dei 244
Gratiarum actio 245

Reali Communicatio opponitur

Verbali, quæ Verba & ina-
nis titulus eſt 740
Significatur hac, Communi-
cationem Proprietatum
verè & efficaciter eſſe fa-
Gtam 740. Sine omni ta-
men Naturarum & Pro-
prie tatum Eſſentialium
confuſione 740
Non infert communicatio-
nem Phyſicam vel Trans-
fuſionem 740

Realiter. Vocabulum, cujus

ſenſus in Loco de Perſona
Chriſti 740°

Reatus tollitur Pœnitentia 109

peccati Originis tollitur, ſol-
vitur Baptiſmo 59

INDEX Rebellio.
nificis manum, bellum,
peſtem, famem, damna,
oppreſſionem &c. 4²3
Rechabite, 261
erant Conjugati, Pauperes,
Peregreni, Diſſimiles mo-

KRe.
Pœnas habet, Car-

nachis noſtris. 261
Mandatum bParentis habe-
bant, 261
Reteptio noſtrorum in Cœlum,
Dei donum eſt 361
Retitatio Verborum Cœnæ
neceſſaria, & cur? 712. 714.
723
Reconeiliamur Patri propter
Chriſtum 155. 177
Promiſſione 156
Fide 157

Reconciliatio noſtra non pen-
det à noſtris Meritis 69

offertur gratis 69
donatur propter Chriſtum,
accipitur Fide, non Operi-
bus 69 78. 91
ſit fide 138. 145
fit per fidem 69

Recdtum, Species Recti 347

Redimere Peccatum Juſtitia &
beneficiis, eſt redimere per
Penitentiam, quia hac tol-
Titur Reatus 109
Recees Eccleſiaſticis adhiben-
1 .
quomodò & quibus? 329

Re.
ſunt Eleemoſynz n209
Refermatio Religionis per Lu-
therum Pia 8o1
Regeneratio pro Juſtificatione
etlam ponitur 558. 65 5
item pro Acceptione ad vi-
tam æternam & Adoptio-
ne in Filios Dei 5zs
Aliàs intelligitur de Reno-
vatione, quæ diſtingitur
à Fidei Juſtificatione 5S.

Modus ejus 74
fit per Evangelium 106
Fide 25. 100
Per Spiritum S. 12.656
Per Baptimmum 12

Compleéctiur interdum Re-

miſſionem Peccatorum æ&

Renovationem ſequen-
tem 656
quandoque ſignificat ſolam
Remiſſionem & Adoptio-
nem in filios Dei 655
hanc debent fequi Bona O-
pera & boni fructus 166
Rigeneratio' eſt Juſtificatio, phra-

ſis Apologiez? 565
eſt hic Inchoata tantum ézr

abſolvitur & perficitur in
altera demum vita é1s
Reges Chriſtiani, Eccleſiæ

membra præcipua 223
officium eorum, tollere Er-
rores 223

Intel-

65G6

l

V

1

Reyn

Re.
Imntelligere 15
. Inſervire Gloriæ Dei, 16
ornare hanc 16

n Licentiam Papæ reſtringere

16
a teeran Intirhrige, quid? 185
ejus bars, Papatus 185
perdetur Adventu Chriſti
ſe Regnum Chrifti,
e eſt Spirituale 9 3
AS diſtingitur. Regno Diabon
nondum revelatum eſt in
ſ haoc mundo 128
Mali ſunt illi admixti 128

viviſficatur ſpiritu à Chriſto
11:8. Tectum adhuc Cru-
ce eſt 128
diſperſum pertotum mun-
duum z15. Inchoans in
corde Notitiam, Timo-
. rem Dei, Fidem, juſtitiam
vitam æternam 193
Non ſunt Mali Doctores
1929
ſinit uti Ordinationibus Po-
ticis legitimis, Cibo, po-
tu, aëre,
archite cCtonica.

——

= — —ꝑ
r ☛ =—

193

Regnum Dei, quid? 491. 133.
Non eſca & potus 133. 264.
256.
490
eR Juſtitia, Pax & Gaudi-
um in Spiritu Sancto 133

Venit ad nos Sponte

medicina .

Re.

venit ad nos temporaliter IN DEX

per Verbum & Fidem,
491
Cum Verbo & Sacramentis
exiſtit. 136. Venit æter-
naliter per Revelationem
401. In illo verſamur 4 9t

In hoc erimus 491
Regnum Diaboli 61. 128
magna hujus Potentia er
differt à Regno Chriſti 61
Regnum Mahometi 185
Monachorum 249
Pontificium 130. 181. 248. 209
Regula Benedicti 252
Auguſtini 252

Regum liber. vid. Index LBocorum

Secripturz S. .
Religio, nemo ad illam cogen-
dus, 732. ejus Prætextus 220.
222
Religionis Faclitiæ, 34.
non merentur Remiſſionem
Peccatorum & Juſtifica-
cationem
Mirificæ angelorum ſeuMo-
nachorum obfcurant ju-
ſtitiam Fidei. 2) Religioſi
Ordines, ficti, & excogita-
ti, Verbum Dei prorſus
ignorant, & Sanctitatem
quærunt è Propriis operi-
bus 410
Religioſi in Papatu. vide Monachi.

Eorum Ordines ficti, 410
Faétitii 2357
Q◻2 Mutta

rerum.

R

ZNDEX Mutta horum exanima ſunt
rerum, 409
ignorant prorſus Dei ver-
bum 410⁰
quærunt ſanctitatem è pro-
priis operibus 410
ſunt mollis & otioſa turba
409
abutuntur prætextu Reh-
gionis 210

opera eorum, boare, tin-
nire, cantillare, ulula-
re ſtentoriè 409
Reliquiæ Sandbtorum, carent ver-
bo Dei 283. ſunt Mendaces,
283
Inutiles ꝛ253. 409. Res mor-
tuæ ad, ſanéctificandum
impotentes 409
Non neceſfariæ 253. luſum
fuit cum illis 282 Refer-
tæ multis ineptiis, fatui-
tatibꝰ, simpoſturis 283. Da-
mnandæ ob Impoſturas
28;z. Canum & equorum
oſſa 283. Indulgentiæ ve-
nerantibus reliquias da-

tæ. 283
Peccati, hærent in natura or
damnant 92

Remiſio Culpæ 359. eſt gratuita
II0. 359. 83. 659. donatur 83.
85. 1;8
Exhibetur, donatur gratis
6. IIO. propter Chriſtum
Mo. Accipitur gratis, pro-

Re.
pter Chriſti merita 67.
88

Remiſſio eſt reniittentibus 7107

Peteatorum contingit per fi-
dem in Chriſtum gratis,
43. 264. 267. 321, 88. I9. 123.
352. 359 I3. Eam conſe-
quimur ſola fide, 76 II9.

145

Conſequimur fide 140 r45.
153. 162. 183. I/1. Res eſt
promiſſa propter Chriſtum
77
Neceſſaria in Juſtificatio-
nem

77
Non creditur à Diabolo &

Impiis 20. gratuita 168. 170.
quomodò fiat, 75. Creden-
da 1
quærenda apud Chriſtum
89. Extra Chriſtum quæ-
rere, contumelioſum
Chriſto eſt Io. Eam ſe-
quuntur Operæ Fona,
307. Non niſi fide acci-
pitur 77. 78. 88. 93. 13. 26.
19. 62. 77. 251. 252. 152
trahit poſt ſe Vitam & Ju-
ſtitiam 23698
Non accipitur per & pro-
pter Dilectionem aut O⸗
pera 76. 83. 89. 153. 666.
Non propter alia opera
ſequentia 83. 152. 15. 162.
Non propter Imz dtione⸗
1
Non

—

Re.
Non preopter Legem 155.
255
Non propter Satisfactiones
Canonicas, 168. Non
Fiducià Dilectionis 83.
173

Non propter alias Virtutes

89
Non propter patientiam,
caſtitatem, obedientiam,

non & Opere Operato,

IIO III.
Non per Cultus & opera no-
ſtra meremur, 124
Non propter Contritionem,
143. 153

Non propter Pœnam Pur-

gatorii 168. 171
ſed propter Chriſtum, 152
Contingit per fidem, i
Non ob Dilectionem no-
ſtram. — 15

Revelaturin Evangelio 147

Apprehenditur Ffide, 156
De ea non dubitandum,
donatur propter Chriſtum,
145. ij ſ. 156. 158
Imputatur per miſericor-
diam, propter Chriſtum.
1I5
opus illa habemus, etiam
cum Bona Opera habe-
Mmus, H3

petitur à Sanctis etzam, 93.

94

Re.

Accipitur fde ſola. 83. 13. 90. I N D EX
91. 93. 130. 151. 152. 156. 24.2. varunz,

148
Gratis. 83. 84. 155 44 5
Propter Chriſtum 8z. u. 130.
147. 152. 153. 155. 162. 183.
137. 170. 168
Quando fiat? 141. 170. 171.

171
Remiſſio P œnæ 1n10. 359
79 Renaſci fit Fide 95. 91. 106
Renati, Templa Spiritus Sancti
683. Eum
Accipiunt 75 156
Concipiunt 222?1ßB
obnoxli nævis & infirmitati-
bus 558

docentur per Legem, ut in
vera pietate ambulent,
6 8
Sponte ſua argunt rectè és.
69 5

Impulſu & inſtinctu Spiri-

tus Sancti, 658
Spiritu Dei aguntur, 68;.
6992
Habent motus conſentien-
tes Legi Dei gr
In Lege Dei ſe eercere de-
bent quotidid, 685
Delectantur Lege ſecun-
dum interiorem homi-
nem. 686. 657
faciunt Legem 117
Indigent Legis admonitio-
ne, doctrina, minis, ca-
Q3 ſtiga⸗

NPEX
rerum.

Re.

ſtigatione 6937
Non funt ſub Lege 689.
S 6 90

Non ſunt ſine Lege 89, 689

Hæredes vitæ æternæ 659

Adoptati in fillos Dei 659

Legem facere incipiunt

Liberi à maledictione Legis
685

A Coa Rione Legis 686. 689

Placatum Deum habent,

Dubitare non debent ·s
Placent Deo 659
Non perfectè renovantur
in hac vita 686
Altero alter robuſtior ſpiri-
tu 646
illorum peccata teguntur
obedientia Chriſti, 656
Per fidem juſti pronuncian-
tur, 657
ſunt ſub gratia 690
Luctaniur cum Veteri A-
damo 690. 646
Exiguntur ab illis Opera
Bona 656
Bene operentur 117

Manent Peccatores ratione
Corruptæ naturz 657

Renovatio in hac vita perfectè,

completive & conſumma-
tivè non fit 657. 686. 689
Beneficium Chriſti ôιεO ⅝

558

Repudii libellus uſitatus Jjudæis

Reſerpatio Caſuum, Politica res

Re.
Imperfecta in hac vita, 657
P 565 5ö. 659
Inchoata. 9 . 657. 686
perficitur in Beata Reſurre-
Ctione 6 900
opus piritus §. 658
fſit à Spiritus 656. 658

ſequitur juſtificationem 66

Ad Juſtificationis articu-
lum non pertinet, 658
Juſtificationi immiſcenda
non eſt, ut pertinens &
& neceſſaria ad illam,
661
Nec Cauſa, nec Meritum,
nec Forma, nec Pars Ju-
ſtificationis ef 661

Eam ſequuntur Bona Ope-

ra 307

44

Reputamur Juſti coram Deo,
ncon propter Traditionum

& Rituum obſervationem

177
non eſt Culpæ coram Deo,
ſed Pœnarum Canonica-
rum 111114. 177
In ariculo Mortis remittitur
Respublicea.
Bonus ejus ſtatus donum
Dei 385
Admi-

del
1/

Ne

Rery,/

—

Adminiſtratio ejus deſerta

olim à multis 181

Reſurrectio Carnis I. 2. 352. 623
E rit Carnis non contami-
natæ peccato, ſed mun-

datæz peccato 553. 623
Reſurrectio Cbriſtt, propter hanc
lſalvamur 654
eſt facta propter Juſtitiam
noſtram 278
Reſurrectio Mortuorum 17

Reſurrectio Novi Homini 120
4e Sadt Mortuorum 4. 17.

Reſiiſticatio per ften 147

Retributiones in udaiſmo 229
KRex noſter Chriſtus ſecundum
utramque Naturam 736
Rbeginus Epiſcopus par Romano

215
Ritur.
quidam Eccleſiaſtici. vide
Traditiones.

Veteres magna ex parte di-
uiigenter ſervantur ab Ec-
cleſiis Evangelicis 22.
129
16. 132.
173. 192
qui poſſunt obſervari, &
proſunt ad tranquillita-
tem &bonum ordinem in
FEccleſia, bonà conſcien-
t1 45
Serwandiob Caritatem & Pa-
cenm, cauſa vitandæ Of-

Quinam ervanch?

RI.

fenſionis, & propter Or- INDEX
dinem, 16. 44. 132. 192. verum.

266
VUniverſales 132. 181. Veteres
22. 132. Particulares, 31.
eorum Disſimulitudine
non læditur unitas Eccle-
ſizęẽ 132. 186
Ritus eſt pictura Verbi, idem
ſignificans quod Verbum

1792
Templorum 4
Utiles 132
eorum Finis 1698. 225
Ritus & Verbi Effectus unus
179
Proſunt ad ranquillitatem
16.266
bonum ordinem, 16.186

Continent Pædagogiam,
quæ prodeſt, populum &
imperitos aſſyefacere &

docere 212²
Non ſunt cultus neceſſarii
16.266

Non neceſſe eſt ut ſint ubi-
que ſimiles 14. 22. 13r. 132.
133. 183.168 758
. habuerunt & Patres ritus &
traditiones; propter uti-
litatem corporalem, ut
ſciret populus, quando
conveniendü eſſet, & ut
omnia in templis ordine
dSsgraviter, exempli cau-
a,herent& ut vulgus ha-
beret

INDEX

rerum.

beret quandam Pædago-
giam. 168
ſine probabilis cauſa in Uſi-
tatis ritibus nil mutan-
dum 192
Similes nunquam ubique
fuerunt, 22
Eorum bDiſcrimen facit ad
monendum vulgus 186.
multi irrepſerunt in Ec-
cleſias ſine certa autori-
tate B 22
Judicandum deillis, ut A-
poſtoli ipfi de illis judi-
cant in ſcriptis ſuis 133.
ritè fieri debent in Eccle-
ſiis 23
Abuſus hæſerunt in Ritibus
Vulgaribus 22
Corrigendi, qui probari ne-
queunt bona conſcien-
tia 22
non ſunt Cultus Divini, vel
pars ejus per ſe 266. 585.
586
Rixæ Sophiſticæ 58
S, Rochus, Peſtis averruncator.
390
Roma, Caput Furum zan. 440.
ejus Libidines 221
Romanæ Satyræ 221
Romana, Sedes, Magiſtra Fidei
non eſt 16 5
Romanorum Epiſtola.
videatur Index Locorum Seri-
Frara §. S

Ri. Sa.
Romanus Epiſcopas par aliis 315
Roſariua 18.147. 207
GarroAoyla ſtulta & impia.
259
inventum Dominicanorum
Monachorum, 19
docebantur olim à concio-
natoribus 18

Kottenſes 517

Ruſticorum ſeditio 300

Sa.

Sabbathum. Etymon 406. He-

braicum eſt, ſignificat Fe-

riari à labore, otioſum eſſe,

Ejus Autor Deus 4056

Cui *à Homini & Pecori.

ejus Obſervatioe non ne-
ceſſaria eſt 44

Fing, Reparatio virium

407
ad Chriſtianos pertinet,
quantum attinet ad Ex-
ternum & craſſum uſum.
61407
Eſt res Externa, deſtinata
Aubuedamn ritibus, per-

onis, & temporibus, ut

aliæ V. T. Conſtitutiones,

à quibus nos Liberi ſu-

beneficio
407
ſervatur à Chriſtianis, cur?
44407
Neceſſitatis gratia, ob re-
ſpira-

mus Chriſti

5

e,

Sa.
reſpirationem Famulan-
tium & Operantium 407
ut Deo ſerviatur audiendo
& traéctando verbum Dei,
Hymnis, Pſalmis & Can-
ticis. 407
translatum in diem Domi-
nicum à Majoribus 43.
44. 408
Sandtificare quid? Sanctum ha-
bere, Verbis, Operibus,

Vita. 408
Sacerdotium N. T. Eccleſiæ eſt
326
diſſimile Levitico V. T.
179
eſt Miniſterium Verbi & Sa-
cramentorum 179

Miniſterium Spiritus 238

Sucerdas.

Ordo horum divinus 306
Miniſtri Verbi divini ſpecia-

tim vocantur 128
olim Mariti 24
tumultuantur Moguntiæ

contra Epiſcopum pro-
mulgantem Interdictum
Matrimonii, 24
Idonei, eligendi 268
horum Cælibatus ſcandalo-
ſus 25. 212. 213. 306
Malè interdicitur illis Con-
jugio 306. 326
cruciantur ob Conjugium
35
Conjugium horum

Sa.
licitum 24. 212
Cur? 213.306
Concesſio Conjugii I. Coôr.
c. w. 219

Chriſti conteſtatio Matth.
c. 19, V. 12. 12. 215. 216
Creatio Naturæ ad Conju-

lium Gen.I, v. 255. 213
Im becillitas naturæ. De quâà
Canones. 221

Non cedit in Ignominiam
& Infamiam Romani Im-
Peri. 212
Cælibatus Infamia, ſcandala,
Pontificii Curios ſimulant
& Bacchanalia vivunt.
212
Papiſtarum flagitioſæ &
prodigioſæ libidines z12
Licetclericis habere Propri-

um 135. 149
De Proprio ſacerdote olim lis

Sacerdotis Operi tantum tri-
buere quantum Morti
Chriſti, horribilis oratio
eſt 245
N. T. non vocantur ad ſa-
crificia facienda populo.
utin Lege olim, ut me-
reantur illi Remiſſionem
peccatorum 179
ſed ad docendum Evange-
llum & porrigendumsa-
cramenta. 719

R Sacer-

INDEBX
rerkm.

P rEnn

FSa.
Sacerdotiorum Mercatura in
Papatu 268
Sacrificium Miſſaticum impro-
batur 574.
Non offertur pro vivis &
mortuis 25. 27. 224. 226.
279
Chriſti morienti in cruce, ſa-
tis eſt pro peccatis noſtris

179
hoc redemti ſumus 179
Soacrificuli Papiſtici vendunt o-
peram in templis 2 8

Cur fiant Sacrificuli? fa-
ciunt Miſſas inviti. 190

Mercede conducti, merce.

dis cauſa plerumque ca-

nunt Pſalmos 190
Abdomini ſervientes 426
Aleatores 4²6

Sacramenta. Perilla exhiben-
tur & oſtenduntur Promis-
ſiones 26

Sceramentum Altaru, quid; 14.
136. 302. 366. 569. 569 . 697
Inſtitutum Signum 240.

241
Remiſſio peccatorum, vita,
ſalus, 526
Uſus 36 8̊. 526
Certum pignus, Arrhabo
Chriſti 527
nititur verbo Dei 526
hoc contra peccatum nobis
venerabiile 524

Sa.
Deus auxiliatur & conſulit,
38301
ſumendum in communio-
nebccleſiæ, non extra. 280
eſt Proprium Fccleſiz 280
Duo inſunt illi, Signum &

Verbum 24 1
eſt Cibus Animæ n. 327
Alimentum 526
fortificat & alit Novum Ho-
minem 527
reparat vires F5§Fꝛ7

corroborat fidem 15. 146. 178.

57

adfert arrhabonem & pi-
gnus certum ſalutis 527
theſaurus 526. 528. 529
Uſuro eſt opus Recto Pro-
poſito reéëtè faciendi &
malum omittendum. 291
Animi levatio præſentaria
527
Gratiæ ſignum, teſtimoni-

um Voluntatis divinæ er-

ga nos, 15. 178. 240
Nota bProfeſſionis inter ho-
mines 15.178. 240
Offert chriſtum S7. 52
Excitat filem 15. 146. 179
Conſolatur & erigit territas
mentes II
offert Remisſionem pecca-
torum 242
Urendum eſt illo fide 15. 16.
181. 242. 285. 582. 529
eve⸗

—

Fa.

reverentisſimè, dignisſimèe
5526
Ejus Rectus Uſus alit pieta-

tem erga Deum 26
Utraque ejus Species danda
⸗ꝛ
Dirifio ejus Inſtitutioni Chri-
ſti non convenit 74
Utendum frequenter 530
ob Manndatum 551. 06
Indigentiam 536

Auazer in anno ad mini-

mum 337
Uſus ejus eſt cultus Novi
Teſtamenti 26.241

Parum, certum, ſecundum

Inſtitutionem Chriſti u-
ſurpatum & acceptum,
retineri debet à nobis. 285
Nemo ad utendum cogen-
dus 337. 338.530
non prodeſt ſine file 242

non efficitur ullo hominis

verbo, aut opere, aut fi-
de noſtra, ſed cChriſti Ver-
bo & Inſtitutione tantum
r 571. 697. 700. 716 723
Nil derogatur illi Miniſtri
vel ſumentis dignitate
vel indignitate, fide vel
increduſitate 716
Eficacia ſunt Sacramenta
perMalos exhibita 14 125.
H 128
Contemtores, ut tractandi.
337. admonendi periculi,

§Ha.
docendi, 38
in numero cChriſtianorum
non cenſendi, nequeec-
catum, neque Carnem,
neque Satanam, Mun-

dum, Mortem, Infernum

habent. 337
nulla gratià, vita, Paradi-

ſo, cœlo, Chriſto, Deo,

opus habent, non cre-
dunt. 337
Notæ profeſſonis inter homi-
nes, ſed non tantùm 1;.
140. 141. 178
Quid? 178. 228. 241
Ritus habentes mandatum
Dei & promiſſionem gra-
tiæx. Signa & teſtimonia
ſfſunt Divinæ voluntatis
erga nos 15. Promisſio-
num 181. 246
Exhibent Promisſiones 15.
241 & oſtendunt 16. 181.

per illa datur Spiritus §.

tanquam per Inſtrumen-
ta 13. 241
Non juſtificant ex Opere O-
perato 16. 129. 143
Efficacia propter Ordinatio-
nem & mandatum DEI
14
Quot Sacramenta numeren-
tur, non multum refert,

178. 180
Veteres non eodem modo
numerarunt 178

R 2 Non

INDEN
VSF&.

TNDEX

vErsm.

Sa.
Non conferunt Gratiam vel
Spiritum s. ex Opere O-
perato 16. 74. 142. 143.
180
Opinio hæc de Opere Ope-
rato eſt judaica, impia,
perverſa opinio 181. 23;3
Non intuenda juxta Exter-
nam, craſſam larvam ·ii
Per Sacramenta & verbum
moventur ad credendum
corda, tanquam per In-
ſtrumenta 133
Participatio Chriſti, ſine
ſpirituali inutilis & no-

Xia eſt 709
Sacramentalis unio 702
diverſa à Perſonali 702
Manducatio quid? 7¹⁰

fit Ore ab Omnibus 710
Sacrißicis quid? Opus nimirum
Deo datum, ad illum hono-

randum 228. 230.
Syontanea offerenda 670
Spiritualia 230. 232
Deo Accepta per fidem &
Chriſtum 690
Cur fiant? 294

Aacgiuevy pro Culpa & Pœna,
Deum reconcilians, pla-
cans, merens nobis & a-
liis Kemisſionem 228

Sa.
Aagνααορν unum tantum eſt
2256. 237. 238
Chriſtus ſolus eſt Propitia-
t10. 294
Cordis 2
Laudtis 233
Juge 23 7. 234. 235

eex Opere Operato Deum nul-

la ſacrificia reconciliant
232. 234
Levitica referuntur ad duo
hæc genera 228
Pro Peccato, pro Delicto,
Holocauſtum. 229
Novi Teſtamenti, Prædicatio
Evangelii & Boni inde
frucéctus

232.133
eſt quoddam verum 232
juſtum. 232
mundum, 232
novum 232
Inocatio 230. 232
Gratiarum actio 230. 232
Laudes 230. 232
Confeſſio 230. 232
Affli ctio 230.240
Bona Opera 130⁰

Levitica non merebantur
remiſſionem peccatorum
230. 247. 248
dicebantur ita ruxiau 230

Sacrificium *νιααναααιιαοα eſt Re- Sacramentariorum Nomen, eft

conciliatorum pro accepta
venia & aliis beneficiis zeg.

230

577. 091. 692. 694. 697. 699.
701. 707. 708. 701I. 715. 716. 717.
720. 721. 723. 725
Verbis

1

Sa.
Verbis proximè A. C. acce-

dere ſtudent 692
utuntur formis puriorum
Eccleſiarum 692
ſunt Occulti 733
Verſuti, Gallidi 70
ſeditioſi Spiritus 524
Naſutuli Spiritus 527
Aperti . 73;
Craſſi 579
deteſtandi laſphematores
Sacramenti 514

Errores illorum de Cœna,

474. 694. 721. 722. 723
offerunt Auguſtæ Confes-
ſionem peculiarem 691.

694. 695

Immutant Verbum Dei &

prorſus aliter interpre-

tantur 700

VocantManducationem O-
ralem in S. Cœna, Duos pi-
los caude equinæ 711
Vocant doéstrinam de Ma-
jeſtate Chriſti, Satane Ex-
crementun 711
Non habent in S. cœna præ-
ſentia Corpus & Sangui-
nem Chriſti, ſed nu-
dum panem & vinum

700. 716

Anno 36. Concordiæx for-
mulam erigunt nobiſcum
Wittembergæ. 69
Ingerunt ſe Eccleſiis no-
ſtris, ſub titulo Auguſta-

Sa.
næ Confesſionis 569. 7ar
prætexunt Nomen Lutheri
ſuis figmentis 699
Imponunt aliis magnis viris
verbis ſplendidis 693
Habent Imaginaria funda-

menta 7¹6
Argutias ſpecioſas 720
Opiniones impoſturæ ple-
nas, 721

Errores fraude plenas 720
Quæſtiones curioſas, Sarca-
ſticas, blaſphemas 724
Inſultant Eccleſiæ toti, &
Chriſto ipſi, virulentis

Sarcaſmis 71r
Peſtilentes 692
Homines Fanatici 717.7 8.
719
Fanatici Spiritus 696. 717.
y„is
Hoſtes Sacramenti 700⁰

craſſi & ſtulti homines 719
Sæpitia,

Epiſcoporum Papiſticorum
103. 205. 153. 165. 182. 267.
224. 306. 211. 199. 325. 212. in
Bonos 211
In utentes Sacrà Cœna in-
tegrůà 2535
In Pios Doctores 296. 322
In Conjugatos clericos 212.
213. 221. 268
Monachorum. 2

. 49
Salarium, Doctoribus debetur.

373

R 3 Sal

INDEX
rerum.

INDEX
rerum.

Sal inſipidum 250
Salis ſtatua 634
Salvamur gratis, & gratia tan-
tùm & miſericordia mera,
13. 80.588. 591. 657
per fidem 80
Sola fide
Sola fide, gratis absque lege,
ſine operibus 1. 588. 663
per Chriſtum 80
Non fiducià Operum 80
Absque Operibus 1z. 663
In Chriſti nomine 278
Salur,
noſtra, Dei donum 636
offertur Omnibus 136
cum aptiſmo offertur 136
Salute æterna donamur propter
obedientiam Chriſti oßz
illam conſequimur absque
Operibus 66
Conſequimur eodem modo
ac Juſtitiam 663
Samoſateni Pauli error 728
Samoſateniani damnantur. eo-
rum error. 12

Samuelis liber. vid. Iadeæx Loco-
rum Seripturæ.
Sanctificare , quid ?2? Nomen
Dei laudare, extollere 471
490
Sankiißicatio, Siritus Sandli
quid? 774
non præcedit Juſtificatio-
nem 661. Sequitur 658
Ad negotium Juſtificationis

Fa.

non pertinet 658

Imperfecta eſt in hac vita,

65 6G

Forma, Pars, & Cauſa Ju-
ſtificationis, non eſt 661
Articulo juſtificationis, ut
Neceſſaria, & ad Eam
pertinens, immiſcenda
non eſt 661

Beneficium Chriſti Eedia-

toris eſt 658
Opus Spiritus S. eſt 658

Sanclitas Eccleſiæ non eſtin ami-

culo linteo, inſigni vertica-
li, veſte talarr 307
ſed in verbo Dei & vera fide
307
quædam Simulata & fucata
416

Sandti, Sanctos facit Verbum

. 409
petunt Remiſſionem Pecca-
torum pag. 93. 94
imitandgi 24. 201 204. 206
Ilorum Fides imitanda, 188
Virtutes 201. 204

Exempla 206

Exempla imitari volunt ho-
mines 97.788
Imitantur alii illorum Kxer-

citia, non Fidem. 188.201
Cultus horum idololatriaz68

Non ſunt colendi 22
Impiè colunturr, 259
ſuſtinent pœnas 173
Contritionem 73

Er-

Errores 173
Afflickones 173
Non colendi jejuniis, feriis,

miſſis, oblatiomibus, 2984

Invocatio horum 22. 200.

280. 284
Cultus impius 259
Docebatur olim à concio-
natoribus 18
olim omnes fide in chriſtum
uſtificati 237
Patroni noſtri 202
inhabitantur à Deo 242
In locumchriſti malè ſurro-
gantur 201. 259
Chriſto æquantur 204

Invocandi non ſunt, 21. 201.
248
Non fſunt Mediatores 231.
Interceſſores 284. neſci-
unt cogitationes 201
Sabjelti ſunt morti & aliis
communibus afflictioni-
bus 172. Mors in iis reli-
qua eſt, ut aboleat natu-
ram immundam d. I.
Neſciuntcogitationes zor
Erertentur cruce, ad mortifi-
candum veterem homi-
nom. I21

Remiſſionem peccatorum o-

peribus non promerue-
runt, 977
Merita horum 202. 203. non
applicantur aliis 204. non

F§.
ſalvamur his J. l. ad horum
auxilia non confugien-
dum ad. I.
Sunt templa Dei 742. lau-
dandi zor. honorandi d I.

& quomoddo 16
Illorum Exempla movent 98.
1898
Communio 252
Glorificabuntur poſt hanc
vitam 1o

Ceguitio illorum fingitura-
tutina & Veſpertina 201
Geſſerunt res magnas, uti-

les Reipublicæ 206
Reliquiæ illorum, 28¾.
ſeq.

non neceſſariæ 283. inutiles
d. 1. neminem ſanéctifi-

cant 709
Sandtuli Cainici qui? 689
Sangvi: Cbriſii emundat à pec-
cato 738.739

per modum efficaciæ 2739
eſt ?otus Vivificus 477
In Sanguine Chriſti juſtifi-
camur 278

Sanitas, donum Dei, pars Pa-

nis quotidiani, petenda. 258
Sapientiæ ſpecies decipit 188
Sardanapalut 220.396
Satan. vid. Diabolus.
Satanæ Excrementun quid?
7r1
Satisfactio noſtra pro peccatis,
eſt Pasſio & Sanguis imma-
culati.

INDEX
rerum.

INDEX
rerum.

Fa.
culati, & innocentis Agni,
& hinc certa, plena, per-
fecta, non incerta, manca,
mutila, 2)9
Verz eſt, beccatorum Cau-
ſas exſcindere, ſecundum
auguſtinum, vel Car-

nem Mortificare 175
Satiifactiones,

Opera Indebita 162. 176. 177
Ad placandam offenſam di-

vinam 163
redimendas pœnas Purga-
torii 193
Oolim præſcriptæ 162 269

Canonicæ«, Canonicis 15. 166.
176. 162. 168.172
Non valent ad Compenſa-
tionem Pœnæ Purgatorii,

157. 168
Non habent Dei mandatum
176
Res conficta, commentitia
16
nuper nata 166

Spectaculum erat, Exem-
plum ad probandum eos,
qui Excommunicati re-

cipi petebant, 163
Diſciplina Politicca 163
Scholaſticæ 167
Hypocriticæ 267

Culpam non redimunt 168

Non neceſſariæ ſunt Jure

Divino ad remiſſionem
Culpæ, Purgatorii, Pœnæ

Fa.

Xternæ, 15. 162. 170
Non ſunt Neceſſariæ Jure
divino 15. 262. 170
frigidæ 168 171

Cauſas Peccatorum exci-
dunt & coërcent Carnem
Auguſtino. 175

Pontificiæ quæ? Oratio, je-

junium, 296
Peregrinationes, Roſaria &
ſimiles ſtultæ obſervatio-
nes, non habent manda-

tum Dei 142

Pontificii arte uſi parum

Satisfactionum impoſu-

Eere 296
Poſſunt Recuſari ſecundum
ipſos Scholaſticos 176

ad kemiſſionem Zeccato-

rum 102
ad Redimendas pœnas æter-
nas & Purgatorii 15
redimuntur Indulgentiis a-
ud Papiſtas 143
Ad annos remiſſæ, 7. 100.
“ e96

Satisfecit Chriſtus pro Pecca-
tis 13.171

Noſtras præferre ſatisfactio-
ni Chriſti, inſania eſt. t

Saturit4 fugienda 191
Satyre Romanz 2::1
Saulus, Vitæ non malæ, declinat
à Deo, fidit potentiæ ſuæx,

perit eum ſuis omnibus. 389

Seandalum 266. 168. Contra ea

præ-

SFcortatio

Sc.
Præmuniamur mente,263
videntur Oriri & doctrina
268

Stbiſma Offenſivum eſt, 221

à Papiſtis excitatum 268

Schiſmata non excitanda, 135

Schmalcaldia 170. 331. 699
Articuli ibi facti, Symboli-
cus liber, in noſtris Ec-

cleſiis, 544. 697
Scholz 260
Lectionum ibiFinis 260

Seholaſtica doctrina, rixoſa ma-

gis quàm pia 208
plena falſarum perſvaſio-
num 207
Labyrinth?“ diſputationum
confuſisſimarum

Scholaſtici,
horum Theologia degene-
ravit à Scriptura 2 208

Obruerunt doctrinam de

Pœnitentia 141
Eorum dogmata Ethnica,
nec toleranda 291
Extenuant Peccatum & Pœ-
nam 61

De Peccati Originalis defi-

nitione 55
de Juſtitia Originaik., 56
de Bonitate Naturæz 29
434. 874
ScriniumPectoris Papalis 303.787
Schwenkfeldii Errores 595
Seh wermeri 4120, 525

208

Sc. Se.
Scxriptura,

gelium 62. 149
Alibi Legem alibi Promiſſio-
nes de Chriſto & Remis-
ſione peccatorum tradit,
81
ſxepè Miſericordiam implo-

rat 71

Unica Pdei Norma 543. 544
Lydius lapis, 544
Diriditur in Teſtamentum
Vetus & Novum 541
Diabolo non ferenda 381r
§. Sebaſtianus contra Peſtem §S.
Rochi ſocius 205
Secte, innumeræ 490

Incrementa ſumunt indies
699

Securi homines, prohibiti à Le-
ge peccare, Peccant plus,

291
deteriores inde fiunt, 291r
Securitas fugienda, 19t1
Sedes Romana, 532

Magiſtra Fidei non eſt, 165
Seditio Ruſticorum Germaniæ
300

seneſcens Mundus, vitiis pa-

tet 25
Senes, ſint placidi, graves ſine
moroſitate
Senſus Cordis & Carnis hümani

pronus ad Malum 5zꝛ
Sententiarii, alii Angelici, alii
S zubti⸗

TNDEX
dividitur in Legem & Evan- Reram.

249

TNDEX
Rerum.

Se.
Subtiles, alii Irrefragabiles
82
Eorum quæſtiones in finitæ
141
Nugacisſimi 153
Compilatores 153
maxima horum Turba z;
Ut pedanei ſenatores, 15;
Septimæ, pro Mortuis 281
Septimana vulgaris 281
Sepultura.

de iis contentio Paſtorum
olim cum Monachis 46
Sepultura Chriſti, 1. 2. 352. 385.
.4 70. 47
Sepultura, Spiritualis cum
Chriſto, per Baptiſmum, in
mortem 364
Sservi, ſumus Inutiles 13. 117.

118
Inutiles quinam Spirituali-
ter? Luc. 7. n9
Non àbalienandi 348
Ut Maneant, hortandi 348
iis opus 421
Boni, donum Dei 358
Furaces quidam, 441

officium horum, Obedire,
Parere, obtemperare, Ti-
mere, honorare heros,
& quidem promptè, læ-
te ſervire, & cur? 374
422
Servitur Deo optimè, in Man-

datis, & ab Ipſo Vocationi-
bus 38

. Se . Si. §80.
Serrus Peccati, homo non-re-
natus 629

Seſio Chriſti ad Dextram bPatris

1. 2. 4. 12. 277. 352. 385. 470.
4272. 736.745. 747. vid. Chriſtus.
Eſt ſecundum Humanam na-
turam 559. 730

Sexu, ſexum appetit, recta ra.

tione. 213
Signa, non habentia manda-
tum, non ſunt ſigna Gratiæ,

178
Sine Operibus, juſtificamur 6;8
660
ſalvamur 13. 558
juſti ſumus 557. 560. 563
Simls oblatio, Juge ſacrifici-
um olim. 234
Simulacrum Mariæ avrégarer
216
Societates in Papatu 283

vid. Fraternitates.
Socrates Diviſionum cupidus
227
Sola, particula Offenſiva in
auribus Papiſtarum 75
ejus ſenſus quis? 74
excludit tantum Operum
Merita
Sola Fide juſtificamur 555. 558
ConſequimurkRemisſionem
peccatorum 1. 76. 83. 88
Accipitur Remisſio pecca-
torum 13. 83
pronunciamur uſti 6ßs
Sola

75. 660

G

N

— ——ð—b—¶——

.

8S0o0O
Sola fide, juſtificat, 73. 76. 78.
8½. 278. 422. 658. 660. 667
Medium & inſtrumentum
apprehendendi Chriſtum
& Ejus juſtitiam 75. 53.
554. 556. 659. 661. 67
Solvere Peccatum & Remitte-
re, quid? 158. 177
Solus Cbriſtus eſt Noſtra Juſtitia
556
Sophiſtæ,
ita vocantur Pontificii Do-
Qores 133. 143. 144. 164.
165. 232. 293. 227. 262. 293.
302
Deſcribunt Gradus Merito-
ryum Miſſæ, 2 9
Evertunt Evangelium. 119
Abrogant Gratuitam remis-
ſionem peccatorum. i19
Eripiunt ſolatia firma 119
Nil docent de Fide & gra-
tuĩta remisſione peccato-

rum, 138
ſycophantæ ſunt 164
Sophiſticæ Rixæ 58
Sophiſtici Labyrinthi 144
8. Anna, Opum Dea. 205
S. Apollonia 390

S. Barbaræ intercesſio pro Eu-
chariſtiæ uſu morientium

206
S. Chriſtophorus typus Chri-
RKiani. 206

§. Georgius, Equitum Patro-

nus 20 5

§. Sp.

§. Laurentius contra Incendia INDEX
Protector. 309 Rrerum.

§S. Nicolaus Jejunio honora-
tus, à Pueris innocatus, 405
§. Rochus contra Peſtem. 390
§. Sebaſtianus contra Peſtem.

390. 205
S. Valentinus, Epilepſiæ medi-
cus. 205
Sanéisſimus, merà gratiàa. 307
Species Recti. 347
Specula Exemplorum de San-
Kis. 207
Spes, quid? 114

verſatur circa Bona Futura,
& liberationem futuram.
114
differt à Fide, quæ in præ-
ſentià aceipit Remisſio-
nem peccatorum & re-

conciliationem. 114
eſt Fidei Comes individuus.
559

eſt Sacrificium juſtum. 732
Spirituales Motus, quinam?
nempe Deum timere, dili-
gere, prædicare, ei gratias
agere, obedire, Ejus in af-
flictionibus auxilium expe-

Cctare. 131. 425
inſeruntur à Spiritu Sancto.
1 94
contrascripturam S. caven-
di 30; ſeq.
Spirituale, ſignificat motus Spi-
ritus §. in. nobis 230

8 2 Spiri=

Fp.
INDEXY Spirituales pale, „ quinam?
Rerum. ſcil. qui nos paſcunt, re-
gunt, docent, gregi præ-
ſunt fideliter; non verò il-
lIi. qui in Papatu ſic vocari
volunt. 425
ita non aluntur. 4²⁶
Spinnalia Sariheia „ DEO gra-
ta ſunt ob Chriſtum. 690
Spiritualis Cognatio, non im-
pedit Matrimonium. 328
Spiritualis Communicatio C orpo-
ris Chriſti. 707. fide fit. 709.
710. neceſſaria eſt cum Sa-
cramentali. 7006
Spiritualis Cultus. 20
Spiritualis Manducatio, quid?

709
Spiritualis Modus alicubi Eſendi.
718
Spiritualis Vita. 74
Spirituæliter, quid Calvinia-

nis? 7150%

quid Lutheranis? 2710
Syiritus Coneribalatus, gratum

Deo ſacrificium. 2,2
Spiritus Santtus 1. 35. 473
à Filio nunquam ſeparatus.
774
eſt Patri & Pilii Proprius.
744
effuſus in Chriſtum ſine
Menſuraà. 744
eſt Dominus. 2. 96
eſt Omnipotent. „43

Omnem Foteſtatem habet

in cœlo & terra 742
SpiritusSanctus,
Increatuseſt. 2
datur Chriſto ratione Hu-
manitatis. 733

requieſcit in chriſto. 743

Procecdit à Patre, etiam à Fi-

lio 2. 3. 743. 744.
eſt Paracletus. 6

79
operatur Velle & berficere.
69
communicat ſanéctis aliqua
tantùm dona. 743
reqviritur ad facienda Bona
Opera. 29 1
non ſinit Peccatum Domi-
nari, Invaleſcere, Con-
ſummari, victoriam ob-
tinere; ſed reprimit &
coërcet illud, ne facere
posſit quod vult. 300

eſt æternus. 2

eſt immenſus. 2
donatur concipitur, accipi-
tur per Verbum & Sacra-
mehta. 13. 17. 74. 79. 505
non contingit ſine Verbo
Externo. 13
ſeu per opera & præparatio-
eS. 30. 304
non confertur per Sacra-
menta, ex Opere Opera-
to. 24
non datur per Legis, ſed
Evangelii prædicationem
acci⸗

=

S

— — — —

p.
1„
accipitur Fide. 8 5
remittit Peccata. 353
conſervat in Fide. 353

ſanctificat. 373. 473. 65z. 661.
638. duomalo: 474

Spiritus Sanctus,

vocat per Fvangelium 3 3

illuminat donis ſuis 353.

643.634
datur à Deo 356

mittitur à Chriſto 12.679

datur per Baptiſmum 5

oſtendit Chriſtum — 85
parit in nobis Vitam No-
vam. 8 5
Vitam æternam. 8

Juſtitiam æternam. 85
affert & operatur in nobis
dona, ut Dilectionem.

86. 131. 657
Caſtitatem. 86 231
Patientiam. 86. 131
Invocationem. 86
Gratiarum actionem. 86
Timorem 131
Obedientiam 653
Fidem 13. 635
Virtutes 635
Effectus Ejus. 13

dabit Vitam æternam. 353
ſuſcitabit à morte. 353
convertit. 634. 642. 651

poteſt Contriſtari, & cur?
646.650
Miniſterium habet, & quid
illud ſit? 2 8

F5p.

eſt Spiritus Regenerationie. N DEX
636 Kerum.

Renovationls.
Conüſilii.
Scientiæ.
Intelleetüs.
Fortitudinis. 743

Spiritus Sanctus,

Eccleſiæ inſerit. 638
introducit in Eccleſiam. 638.
639
manet cum Ececleſià ad no-
viſſimum diem. 638

ſanat nos per Eccleſiam.

638
luctatur cumùffectibus ma-
lis. 94. 360
reſiſtit affe ſtibus mahs. 86.
89
reprimit malos affectus. 49
inſerit novos & ſpirituales
motus. 94
poteſt excuti. 503. 646.650
amittitur à lapſis in ſcelera.

D 19.503
gubernat. 8 7
propugnat. 87
mortificat. 94. 688
arguit per Legem. 679. 680.
688
regenerat. 634.
renovat. 657. 661

defendit à Diabolo. 12. 87
contra vim Peccatt. 12

vivificat. 12.688
adhortatur ad Bona Opera.
638

§ 3 regit.

IN D EX
Rerum.

sp.

regit. 12. 87
conſolatur. 12 679. 688
facit ut renaſcamur. 12

efficit Fidem, ubi & quan-
do viſum eſt Deo. 13. 656
deducit ad Inferos. 688
offert in Evangelio gratiam

Dei & ſalutem. 633
amitti poteſt. 15
utitur operà Legis. 687
convocat Chriſtianorum
Communionem. 475
non meremur illum per O-
pera. 74

incipit Mortificare Coneu-

piſcentiam poſt Bapti-

ſmum., 19
Spiritus §.
cum bPatre & Filio ſimul ad-
Oratur. 2
operatur per Verbum & Sa-

cramenta. 241. 642. 647.
652
locutus eſt per Prophetas. 2
non datur Otioſis, in An-
gulo ſedentibus. 180
per Præparationes pro-

Pprias. 13. 180. 30 8
facit ut Verbo credamus.
356
piè vivamus. 356
impetratur Chriſti precibus
& merito. 679
Mi reſiſtitur à multis. 590.
644

Sp. St.

impellit ad Novam Obedi-

644½
donat Intellectum. 6;5

entiam.

aperit Cor hominis, ut Scri-
pturam intelligat. 635

facit, ut attendat homo

Verbo Dei. 635
aufert Cor durum. 636
dat Cor molle & carneum.

636
creat ad Opera Bona. 6356
facit ut proficiamus. 638.

6 39
Sponſalia, clandeſtina & dolo-
ſa, item ſine Conſenſu Pa-
rentum facta, ſunt impro-

ba. 328
Spontænea Sacrificia. 671
Wontaneus populus Novi Te-
ſtamenti. 671
Sponte, fieri debent gona O-
Ppera. 671
Sponte, operatur Novus ho-
mo. 671

Status Humiliationis. 731. 736.
à Chriſto depoſitus eſt. 736
Status Perfectionis, quid? 38
apud Monachos non eſt. 38
Stoicorum dogma, omnia fieri
neceſſariò
Erogyn Oogiun, quid? ſcil.
ordinatio ſexus ad ſexum.

Stuprum. ⸗
Subditorum Officium, eſt cre.
obe-

553.640

213. 215
434

— — —

Fu.
obedire, ſubeſſe, timere,

honorare, interpellare; &

cur? . 373. 482
Sobjecio? 65
Sabmerſio Spiritualis. 364

Sub Pane, Cum Pane, In Pane,

quid: 701

Jabſßantiæ vocabulo non eſt u-
tendum in templo, in doctri-
nâ de Pecc. Orig. 724. 550
utuntur eo Patres, in
artic. de Peccato Origi-
nis, 652

Subſtantia omnis aut Deus,
aut Dei Solius Creatura eſt.

F 625
Subſtantia eſt, quæ per ſe ſub-
ſiſtit. II. 625
Jubſtantia AcRtuum. 19
Saßragiorum multitudo, cujus
generis? 153
Suidas. 782
Summarum olim magnus nu-
merus. 140
Sammiſtæ. 131. 132.139
colligunt Circumſtantias

peccatorum.

139
ineptè ſcribunt de Tradi-

tionibus. 132
Summiſtarum Carnificina, E-

numeratio peccatorum 139
Samtio Saeræ Cæœnæ, poteſt dici

Sacrificium. 133
non juſtificat ex Opere O-
4perato. 233

non applicatur aliss 233

Ju.

non meretur Remisſionem INPEE
233 KReruzmz,

peccatorum.
Supererogationis opera. 37. 169.
170. 120. 142.256. 264
finguntur eſſe Pretium pro
Morte æternà. 17⁰
Monachorum, qui illa aliis
applicant. 57. 256
venduntur. 120. 254. 257
Sapereſſe Merita, ſententia im-
pia eſt. HZ 254
Superſtitienes, Monachorum in-
finitæ. 269
Superſtitioſæ Opiniones, præ-
texuntur à Monachis, ut fu-
cum faciant imperitis. 220
Superſtitioſis Opinionibus ad-

verſandum ſedulòô. 220
Supplicia, juſta ſunt licita. 16
192
improbantur ab Anabapti-
ſtis. 594
Saſceptores, in Baptiſmo Cam-
panarum. 309

Sutor quidam Alexandrinus,

melior Antonio. 257
aditus ab Antonio, explo-
ratum illius exercitia &
dona, quæ erant oratio
matutina, & opus ma-

nuum diurnum. 257
Sybaris, libidines. 221
Symbolum, Nicenum. 1. 6¾
Apoſtolicum. 1.62. 350
Athanaſfſii. 2⸗

cur

INDEX

Rerum.

Syv.
cur Tria & cur Oecumeni-

cat P. I
Sympeſis, ſunt ſigna Fede-
rum & Amlicitiæ. 240
Sacra Synaxis, olim Miſſa dieta,
quòd eſſet Multorum Com-
munlicatlo. 243
Synecdoche, in Sacris. 99
quæ eſt Lucæ 24. v. 35. P. 210

. Synergiſtarum dogma. 648

Synodus, Toletana, de Uſu Ca-
licis. 210

Tridentina, de Bonis Operi-

bus. 6967 5

Synodi per sSecula à Chriſto no-

ta, pro Conſenſu & Diſſenſu
cum Concordia hac. Vide.
Appendix,

Ta.
Tabula, ſecunda poſt naufragi-
um, Hieronymi. 522
Tabula Legis, Prima & Secunda
S=S 67
quid utraque doceat. 7
Prima præcipit, Deum dili-

gere & timere. 67. 169

Secunda continet Juſtitiam
civilem. 67
Primæ Opera, non poſſunt
fieri ſine Spiritu Sanéto.

b. . Bſ. 106
in Primâ præcipiuntur Affe-
ctus cordis. 8

Tædium, Verbi Dei.
odioſa & damnoſa peſtis, à

*

Diabolo, a d oppresſio-
nem noſtri, & Verbi ſub-
tractionem 41 9
Tana, EgyptiEpiſcopus ibi, par
Romano.

Tartari, hoſtes Chriſtianorum er
atroces. 288
Templorum, dedicatio. 308 1

Ornatus, non ſunt Aræ,
Candelæ, Statuæ. 235
ſed pia, utilis, perſpicua
Doctrina, pius uſus Sa-
cramentorum, Oratio, 236
Deſolatio, deploratur à Pa-

piſtis, quod Aræſtentin- Ern
ornatæ, ſine candelis, ſta- e
tuis. 235 lent
deſolatio vera, eſt Ignoratio &
Evangelii. 2353 fer
Tempora, noſtra, proxima Re-
rum Fini. 2 1
Temporum Diſcrimen, valet (
ad monendum vulgus, 1r6
non eſt Cultus Dei 187
Vices, divina ſunt ordina: l
tio. 19S V
Tenacitas erga Pauperes. 444 V
Tentatio, à Deo non eſt. 360
ſed à Satana. 360. 503
à Mundo. 360. 503 “
à Nobis ipſis. z60.5fos 2
Tentatio Carnis. 504
cui Fini? 360 u⸗
ſuperanda. 360 Ter
ſufferenda. 5S504

ne

S

Te.
ne illa ſubmergamur, oran-
dum. 5904
non conſentiendum ulli.
504
non indulgendum ulli. 504
Tentatio, eſt ſeductio ad de-
ſperationem, diffidentiam,
ſcelera & flagitia, cordis in-
durationem, Dei abnega-
tionem, excœcationem, a-
poſtaſiam, ſuperſtitionem,
fduciam noſtri pravam,
piacula alia innumera, de-
teſtanda. 503
Tentationis ſenſus, nemini no-

cet. 504
Tentatio, expectanda quoti-
diè. 504

Tentationi repugnandum, Fi-

de & Oratione. 504
Terrores, Mortis. 147 226
(Conſfcientix, ſunt horribi-
les. 171
Peccati. 147. 162. 226.
Morientium. 147
Veri 147. 166

veros ſuſtinere Natura no-

ſtra non poteſt, niſi Fide

erigatur. 147
vincit fides. 151
non ſinunt indulgere Vo-
luptatibus. u6
ſuperantur Fide. 172. 226.
Tertullianus de Fide Pœniten-
tis. 158. 159

Te. Th. I.
Teſtamentum „ hominis valet.
Novum in Sanguine Chri-
ſti. 368
habet rem ſigniſicatam. 234
typos non habet Sacrificio-
rum. 234
debet habere ſacrificia Cor-
dis, non Ceremonialia
pro peccatis facienda,
more Levitici Sacerdotii.
23
Teſti, qualis eſſe debeat? nem-
pe fortis, probæ vitæ. 447
Thimenienm falſum lo qui, quid-
4 50
Thebæ Egypti. Epiſcopus ibi
Romano par 315
Theodorus, Presbyter Rheten-
ſis. 7728. 729
Theodoretus de Chriſto Homi-
ne. 803. 8II. 822. 729
Theophylactus de eodem. 803
810. 818. 822. 825. 827
Theologorum A. C. Certamina,
non ſunt AoνιοαανI 603
quidam aba. C. diſceſſerunt.

603
Thomas: de Miſsà. 239
de Monachatu. 253. 30 5
de Baptiſmo. 301
de Monachatu, quòd Ba-
ptiſmo par ſit. 34. 253
de Peccato Originis. 8888
de jejunio. 188

Thomas Monetarius; docet
T con-

ZNDEXY
Rerup,

Timor Dei Effectus Spir. S.

Ti. To. Tr.
contra Verbum Externum,
eſt Enthuſiaſta.

30903
Tbreißs homo. 4²4
Timor: Filialis, quid; 146
Servilis, quid? 146

1 1
Toletana Synodus, de Uſu
Calicis 210
Torga, oppidum. Conven-
tus ibi Theologorum quo-
rundam

584
Traditiones Humanæ. vide Ri-
tus.
Univerſales. 192
ſunt Cultus Inutilis. 256.264.
„,ðM 190
Onus Conſcientiæ. 133

Laquei Conſcientiarum. 192
Vincula. 189
Doctrinæ Dæmoniorum. 43.
133. 18
Speciem habent Sapientiæ.
Obſcurant Evangelium. 18;
Beneficia Chriſti. 183
Juſtitiam fidei. 193. 189
ia ννρατραααν να τιraτ—ᷣα „
i. e. ad Coërcendam car-
nem, & Diſciplinam ru-
dium, & ad Ordinem po-
liticum proſunt. 187
Adverſantur Evangelio &
doctrinæ Fidei, quia in-
ſtituuntur ad promeren-
dam Gratiam, & ſatisfa-
ciendum pro peccatis. 16

Tr.
non poſſunt omnes ſervari
exacte. 198
ſunt Innumerabiles. 1g9
Conſcientiæ his miſerè ve-
Xantur. 158
conſcientiæ his non one-
randzz 16
ſunt Jugum. 1989
non conducunt adVitam æ.
ternam. 264
ſunt Injuſta Onera. 145
ſunt Nova Onera. 145

non neceſſe eſt, Ubique eſſe
Similes. 14. 131. 178. 186
non ſunt per ſe pro Cultu
Dei habendæ 587. 171
Tradition"s, V
non debent imponi Eccle-
ſiæ, ut Meritum, Cultus,
Onus conſcientias gra-

vans. 26 5
non ſunt Perfectio Evange-
lica. 256

quædam habuere initio
probabiles cauſas conſti-
tutionis, quæ noſtris tem.
poribus non congruunt.
75
ſunt Uſus Rerum ad Corni-
hil pertinentium. 133
quædam ſunt Errore rece-
Ptæ. 45
multæ ſunt Mutatæ jam o-
prælatæ olim operibus à Deo
Præceptis. 198.322
quæ

.

Tr.
quæ bonà conſcientiâ ſer⸗
vari nequeunt, non im-
perandæ, inſtituendæ, ur-
gendæ 42. 53. 45.4 66
Epiſcopi hanc poteſtatem
non habent, I. c.

ſunt Stolidæ. 322
Leves. 322
pro Cultu & Perfectione ha-
bitæ. 256 312

earum Obſervatione non
meremur vitam æternam,
peccatorum remisſionem
& juſtitiam. 23. 264. 26.
631. 183. 194. 189. 190. 192
eas condere & exigere, ad
PeccatorumRemiſſionem
& ſatisfactionem pro
peccatis, eſt contra Scri-
pturam. 13. 42. 187

Traditiones variant alibi, pro-

pter Rationes probabiles, aut

Caſu. 131

ſunt Externæ & Politicæ or-
dinationes. 131
Creverunt in infinitum, op-
preſsà Doctrinàâ de Fide.
42
Non faciunt ad Remisſio-
nem peccatorum 187. 308.
ad Juſtificationem. 189
Non merenturſalutem 308
Non vivificant cor. 133. 265

Non conducunt ad Vivifi-

cationem. 131
A batribus inventæ, pro-

Traditiones uſu pereunt. u3

pter Bonum ordinem. 148
Veteres pleræque à nobis

obſervantur. 33. 190. &
quænam? 190
Non juſtificant 190.192

Diſſimilitudine harum non
læditur Unitas EcCcl. 131.
132.186
Inſtitutæ ab Hominibus. 122
Non ſunt cultus Neceſſarii
ad Juſtitiam fidei, 132. t39.
192

Non mutandæ ſine proba-
bili cauſa, 192
Violantur ab Apoſtolis. 190
Non neceſſariæ ad Juſtitiam
coram Deo. 133

ad Juſtitiam fidei. 192
Non ſunt Inſtrumenta Dei,

ad movendum Cor, ut

credat, . 133
nec Effectus Spiritus S. 131
13

Non conducunt ad Vitam
ternam. 764. 265
Non perrinent ad Cor, ʒz
Obſervantur ſine ſuperſti-
tione à volente, ut boliti-
cum quid, 19
Ob Concordiam ſervandæ,
quoad ſine peccato pos-
ſunt ſervari 129

Traductio Proximi vetita 346
Tragœdia. . *41

1I2 Traänse

INDEX
Rerum.

Rerum.

Tr

TINDEXY Transſubſtantiatio Papiſtica, 302.

374. 720. 721. quid? 202
Rejicitur ut ſubtilitas Sophi-

ſtiea, 302. 696. 701
Tres Perſonæ Divinitatis. 11
Triceſimæ pro Mortuis, 281

Tridentinæ Synodi decretum de
Conſervatione fidei per Bo-
na Opera. 75
Ttinitas divina II
Tripartita Hiſtoria de Miſſa 28
de Ritibus. 3
Truncus Otioſus, homo non eſt
inquiunt Papiſtæ 650
Trunco deterior Homo eſt. 6
644. rudi ſimile eſt cor ho-

minis. 633. 635
Turcæ,
Hoſtes atroces Chriſtiano-
rum 288

Ob tributum Religionis li-
bertatem permittunt, 288
Monachos habent 254
A patria depellendi. 22

V

Valens Imperator. 744

Valentiniani hæretici da-
mnantur. 11
S§. Valentinus, contra Comi-
tialem morbum. 205

PAaſa Domini portare, quid? 223

Poſſidere in ſanctißicatione, 220

223
In eorumDiſcrimine Cultus
Dei nullus, 17

Ve. .
Vaticeinig Johannis Hildeni
2%
Velamen Mofi quid? g86. 75
Velata Moſis facies.

humana opinio de tota Le.-
ge Dei, & Ceremoniis,

quod illis ſatisfiatheo. 16

Tollitur, cum convertimur
679. cum fide in Chriſto s
Venditio Operum Bonorum

289
Venefici cultores Dei alieni,
—. 3 1
Venenum ſpirituale, Peccatum

Originale 619
Venire ad Cbriſtum, quid? 147
Venus, Voluptatum datrix 392
Verba Inſtitutionu S. Cœnæ, Re-
citanda ſunt. 5F1. 714

Terbales prædicationes Calvi-

nianorum, 735
Verbalis Communicatio Sacra-
mentariorum 777. damna-
tur 591
Verbum Deus, unitum Homini
cum Humanitate, in Homi-
ne & per Hominem opera-
tur miracula, 771. 714.
Verbum, Vocale & Exter-
num 304. zo5. Revelatum.
For. 68. purè docendum 355.

ſanctè habendum 341. a ldi-

endum 341. 411 642. diſcen-
dum i41. 417. Non conte-
mnendu zan ad illud viven.-
dum 555,410. 685. ejus ducta
DUU guber.

Ve.
gubernanda omnis vita, o-
mnia opera noſtra 4¹⁰

Prræcellit & exſuperat ſan-

Ctitate omnes res ſacras
409. eſt Potentia Dei 381.
Fugat Satanam. 381. 412.
Sanctificat omnia 409.
Refocillat. 181
Magna ejus Nauſea & faſti-
dium 412. Ne unius qui-
dem aſſis æſtimatur 424.
blaſphematur, 447. Men-
dacii arguitur. 447. de il-
lo dubitatur 67
sine Verbo & Sacramento
quicquid jactatur ut ſpi-
ritus, Diabolus eſt 305.
Verbo Dei nulla poteſtas

præferenda eſt. 313

Per verbum & ſacramenta
tantum nobiſcum vult a-
gere Deus. 305. Nempè
ExXxternum 13
Verbum D EInon fallit, 5i8.
Fallax & falſum non eſt 777.
Verbo Deus apprehenditur.

74
ab illo avelli non ſinamus
nos 559

Verbum & Sacramenta ſunt
per quæ Deus Cor movet.
133. ſuſtentat Cor, 14 8. vivifi-
cat Cor, 148. non pro lubi-
tu fleétendum & reflecten-
dum, 12103
Vitæ Norma 685

Unica Fidei Regula 543
Inſtrumentum eſt ꝓpiritus §.
in Converſione 1. 555
Revelatum, tenendum 5or
Verbum DEI, adhibendum,
pronunciandum deContro-
verſiis ex eo 269
sine præcedente & audito
credere, & Juſtus eſſe ne-
mo poteſt 304
Cuſtodiendldum rii
In promtu habendum An
Firmo aſſenſu retinendum
750
AdvVerbi diviniPræſcriptum
colendus eſt Deus. 685
Sine Verbo nulli Cultus in-
ſtituendi 699
Sine Verbo Spiritus §. nulli
contingit 13
Per Verbum Spiritus San-
ctus concipitur 17
Verbi Analogia 688
Poteſt à Non-renatis audiri,
legi. 642
Ejus Auditio Spiritus §. in-
ſtrumentum . 642. 652
Prædicatio eſt Orgonum⸗
Spiritus §. 643
Per illud ut Inſtrumentum
donatur S. Spiritus, 13. 303
641
Affert Remisſionem pecca-
torum 721
Contemtores ejus puniun-
tur 401
T 3 Tor-

INDEX
Rerum.

NDEX
Rerum,

Ve. Vi.
Torquetur
Pervertitur
Veritas è Rumoribus colligi ne-
quit.
Neque ex maledictis Inimi-

447

corum. 23
Verticale Inſigne Sanctos non
facit. 703
Veſtes, à Deo. 358
ſunt pars Panis quotidiani,
358
& à Deo petendæze 358

Veſtes Sanctorum non ſanéctifi-
cant ut ſaeræ, res Mortuæ

40⁰
Veſtis talaris 307
Veſtitus. Ejus Ordo ſervatur
in Miſa apud nos, 225

Vetus Adamus 364. 526. 666
In natura & omnibus viri-
bus hæret 686. ad extre-
mum Spiritum 689
Vetus bomo, quid? 520. quo-
modꝗò deponatur. 6s. mor-
tificatur 121. 233
Petuſtas Carnis, mortificanda

233
Vicariſtæ 283. eorum Boatus in
Templis 409⁰
Vicinorum Invidia 430

Vieinus fidus, Dei donum 3 58
Viclefus furebat proprium
quid habere vetans 194
Pictima, vide Hoſtia, Sacrißici-
um.

Vidur, Junioribus nubendum.

Vi.

262
0ο.. annofum eligendæ 262⸗
Juænam idem prima m abne-
gaverint, 262
Viduæ nubentes non damnan-
tur à Paulo, cur? 262 earum
officium,
In veſtitu nulla Juſtitia po-
nenda 264. nullum pec-
catum, nullus Cultusbei.
107. 187
Vigilantibus Jjura ſubveniunt,
45⁰
Vigilie, pro Mortuis, 281

à Diabolo exactæ, 282

Finculum Perfectionis, Charitas
102
Vindicta, eſt in pœnitentia 171.
vindicta hæc eſt terror Le-
gis „conſcientiæ, dolor ani-

mi 171
Vindicta Publica, mandata,
opus Dei, 54

publicæ ſpecies, 194.
privata, vetita. 193. 194
Vindictæ ſtudium 43³⁰
Vires Hominis, poſt & ante
Lapſum 5r non manſerunt
integræ, 290 viribus his
mandata Dei non facimus,
46. 290. 649. 668. Interiores
686. Exteriores ibid. inhæ-
ret illis vetus dam 686 ple-
nlaÄæz Impiis Affectibus, zr.
687. Imbecilliores quàm ut
Bona

l⸗ H
.

Vi.
Bona Opera poſſint facere.
121. 637
Vitæ Exitus, felix à Deo 310
Vires Humanæ, in poteſtate Dia-
boli ſunt, 21. 637
AdConverſionem nihil con-
ferunt, 647
Virginitas, waderi poteſt, non
imperari. 216. 274
Magis Voti, quàm Præce-
pti eſt. 216
Sine fide, non eſt mundities
217. 218. 223
In Impiis Immunda eſt 218
Ei Conjugium non æquan-
dum 219. 224
Donum præſtantius Conju-
gio 219
Non meretur Juſtificatio-
nem. 224
Cur laudetur à Paulo ærg
Expeditius orat, docet, ſer-

vit, 219
ſvadetur donum habenti-
bus 254.

Virgo, curat quæ ſunt Domini.
218. Non magis meretur ju-
ſtificationem virginitate,
quàâm Conjux otſteiis con-

jugalibus 219. 224.
Pirtus maxima, eſt Dilectio,
non juſtificat. 101

Virtutes, Omnes excluduntur
ab articulo juſtificat. 66r
Legis, quatenus obediunt
Legi, ſunt Juſtitiæ, 95
Viſio Dei, in Vita æterna, eſt

Vi.
perfecta & æterna, 691
Pitaeterna, Compenſat Affli-
cRtiones, ide ò erces dici pot-
eſt conſecutivè II9. 121
Eam non meremur Operi-
bus 88. 9. 255
In hac vita Inchoatur 2 22
Donum eſt, 119. 835. 255
Dicitur & Eſt Merces n9. 121
Ejus Satus. 691
efficitur in corde, rebus æ-
ternis, Verbo Dei & Spi-
ritu Sancto. 265
Donatur per miſericordiam
propter Chriſtum, 117. us.
. 253 255. 26
piis dabitur klectis à Chri-
ſto 17195
offertur Propter Chriſtum

per Miſericordiam, non
propter Legem, Operum
perfectionem 115
Vitam æternam promittit Scri-
ptura univerſa, 6
Parit fides. 95
datur gratis, 255

Non merentur Monachi 255
- - - Legem facientes zcy
Vita Conjugalis, deſerta olim à

pluribus 188
Vita divina, Humanæ naturæ
Chriſti data,, 739

Pitæ Angelicæe genus Monachis
Cælibatus 226
Vita hæc Mortalis Imperfecta
691
233. 364

Vitæ Novitas
Vita

INDEX
Rerum.

TNDEX
Rerum.

Vi. Un.
Vita Nova 74. parit bonos fru-
tus 122. eam in nobis parit
Spiritus S. 8s5. inchoanda 283

Vita Perfelza 188
Vita spt ritu alis 74. 188
Vitia, creſcunt, 221

Vivificandi vis, data eſt Chriſto
ſecundũ Humanitaté 738.739
Vivificare homines, eſt opus
divinæ Potentiæ, 148. 149 .738
Vivificatio, quid? 174. 241
Vivificatio contingit fide ob
Chriſtum Izu. Eus vox in 4.
Pologia pro Juſtificatione
2134. 235. 655 9. 65.656
Propriè notat Renovatio-
nem 558
Ultimum ferenlum. 1
Una ſpeties 302, forte habet
quantum Utraque 302
S. Cœnæ defenditur Laica
communione 21ο. per do=-
Eoo biav 302. Locis ubi
Panis tantum mentio 216.
diſcrimine inter bresby-
teros & Laicos,

210
Periculo effuſionis 211
Introduéta eſt contra Man-
Adatum 2
Scripturam. 23
Canones Veteres 23
Eccl. Exemplum 22

Untlio, Extrema ritus à Patri-
bus acceptus, 179
Non neceſſaria ad ſalutem 179
Caret mandato Dei 179
Unio, facit Communia, dictum

Un.
eſt Calvinianorum 577 zer
Hypoſtatica, 278. 723.741. 744
Habet ſe ut. Unio ànimæ &
LCorporis, 270
Naturarum Chriſti, eſt Realis »
non Verbalis tantum 577.
730. Arcta, Ineffabilis, 579
Corporis & animæ, 576. 729.
741
Non eſt Combinatio 5y8
Eſt Perſonalis & Sacramen-
talis 579 702
Unitæas, ſine hac Fides in Gorde
& Juſtitia coram DEO non
poteſt conſiſtere. II
Unitas Eecleſiæ conſiſtit in Fide,
Oratione Caritate, Sacra-
mentis. 299 in Doctrina,
non in Ritibus 14. I7. Non
læditur Ritibus Fcocleſiaſti-
cis disſimilibus ab homini-
bus inſtitutis 2
Unius rei plures fines ſunt, 241
IUnus Cbriſtas, non duo, 577
Vocati tantum, poſſunt doce-
re publicè 16
Vocatio Miniſtrorü Eccleſiæ 305
Vocationem ſuam firmam face-
re, quid? 874
Vocationes diſſimiles, perſo-
nales 259. Comuniones 259
Vocationis& v ρo ſit quilibet 2.8
Bonum Opus, debet ſequi
fidem, 218
Deo placet propter fidem 218
Miniſtrorum Eccleſia Jus ha-
bet Eccleſia, 325. 326
;— Opera

—,

vVo.

Dyera Dei placent 2

Vocationi ſerviendum, 176
—„ ſuæz quemque Obedire
vera fide, perfectio eſt. 38.259
nemo ſatisfacit. 94

Poluntas, Carnis noſtræ 356

Mundi. 356
Dei, Bona 357
Revelata 589
quomodò fiat apud nos. 557
fit in Cœlo 3357
Voluntas Dei,
Immutabilis 685.688
fiet à nobis in æterna vita
perfecte 691

Poluntas Evminis, habet liberta-
tem in Operibu & Dele ctu re-

rum, 17. 193.37.19 5.634.635.673.

in Converſione cooperatio il-

lius nulla 639. Nihil confert,

nihil adjuvat 65a. Nullas vi-
res habet bonum inchoandi
aut cooperandi 637. in rebus
Corporalibus 55I. 615. 634. 642.
Spiritualibus 551. 615.629.631.
G 634.
Eſt Peccati Cauſa, 17. 18. 197.
8888. ante & poſt Lapſum,
551. 627. ante & poſt Con-
verſionem, 55i. ante Con-
verſionem eſt averſa à
Deo 552. 632. Deo inimica
552. 632. prona tantùm ad
malum, cupiens mali. De-
le atur malo. ib. in Con-
verſione non eſt Otioſa, agit
sliquid, id malè dicitur,
554· 6

Voluntas hominis in Conver- INDEX
ſione paſſivè ſe habet 55S.s7 KRerum.

Poſt Converſionem Otioſa
non eſt, ſed operoſa 55. 645.
651. mmutatur & renovatur
à Spiritu S. 5r5. Nova eſt Spi-
ritus S. Organon & inſtru-
mentum, poſt Converſio-
nem Spiritui San cto 551. 64 7.

6 ⁵ I1. 652
Voluptatiba indulgendum non
eſt, 166

Votum viduarum olim 162
Nazaræorum quale? 260
Monaſtica 34. 36. 249. 250. 2 t.
308. Abroganda 308. Impii
Cultus, 36. Irrita 36. mpia
36. Qaaſtiones de his Decẽ
250. obſcuràrunt Evange-
lium, 22722

Non ſunt Cultus Meriterii Remis-
ſionis peccatorum, & Juſtiſica-
tionis. 34. 35. 36. 250. 251. non
funt Satisfa ciones pro Peccatis
25%. Obſervatio Præceptorum &
Conſiliorum Evangelica 35. 250.
Non habent Opera Super ergatio-
nis 15
Veta non paria Baptiſmo 34. 300
Non meliora. 15. Ventris & Otii cau-
ſa tantùm ſuſcepta, 24. 0. Ex⸗
torta invitis, Imprudentibus 250.
269. vergunt ad Exitum malum.
25.. pugnant, cum Scriptura S.30
Votum licitum, ſit in re Posſibili 25. Vo-
luntarium 315. Spontaneum. 53. 6
Conſilio, 35. 36. non ſit ante 15. aus
18. annum 36. ante juſtam ætatem 25.
34. 35. In vetis ſæpe diſpenſatum eſt

à Pontitcibus 35
Non ſit Vinculum Iniquitatis 37.

—2

Vao. Ur. Uſ.
Tollere nequit Dei mandatum,
25. 35. 259. In votis Jus Superioris
excipitus 35. Tollere nequit Natu-
ram ſine Speciali Dei ope 24. 214.
Liciĩta ſervanda ꝛ5e. Vota ad prome-
rendam gratiam & ſatisfacien-
dum pro peccatis, inutilia & con-
tra Evangelium 16. 2 51
Votx“, à quibusdam ſine judicio 34,26 0,
Inconſultò 35. Errore. 34. perſvaſio-

ne. 36. 260
Exactione 94. 3 . 26 0
ob Victum. 34
De Votis Lutheri Liber 251

Urbes ſubſcribentes Formulæ, Lubeca,
Haganoa, Brema, Landavia, Mona-
ſterium Vall. Georg. Goslar, Mulhu-
ſiũ, Auguſta, Ulma, Biberacũ, Alenia,
Eslinga, Reutlinga, Nortlinga, Hala,
Heilbrunna, Memmiga, Dunckels-
pulan, Lindavia, Ravensburgum;
Campodunum, Kaufbeuren, Dona-
vverda;, Svinfurtum, Wimpfena,
Isna, Giengena, Bopfingena, Leutkir-
cha, Comberga, Brunſvic, Lunebur-
gum, Hildeshemium, Hannovera,
Gottinga, Hamela, Northuſium,
Eimbeca, Osnabrugum, Minda,
Suſatum, Huxaria, VVeiſſenburgum
Vid. in Præfatione.
Uſari prztexitur Honeſta appellatio,
457
Uias Sdazramentormn, 15. 180. 240. 241.
246. In hoc requiritur fides 16
ut fint Notæ Profeſfionis inter ho-
mines, 15. 24
ſigna & teſtimonia divinæ volunta-
tis erga nos 15. 240
— .„ Remiſſionis peccatorum 246
-— ⸗Sigilla & teſtimonia Gratuitate

remiſfionis peccaterum 236
Confirment ſdem. 15
Excitent 6dem. 15

Offerunt Remiſfonem percat. 15.
Sacramenti, eſt Cultus Novi T. 241

FINIS.

Us. Va.
Fidelis ejus, eſt culeus N. T. 24*
Apud nos crebrior quàm apud Papi-
ſtas, . 26
Docentur de hoc noſtri. 236
Non eſt Animarum liberatio è& bur-
gatorio, 242
Non Gratiarum actio, aliis applican-

da ex Opere operato. 242²
Ueraque Species S. Cœnæ 23
Habet Dei mandatum 23
Non liquet, quando & à quo muta-
ta primùm, 2 3

Eum prohibentes, Execrandi in no-
mine Domini. 302
Inflituta à Chriflo pro tota Ecclens,
non pro parte tantùm, 209. 302
Sumitur in Eccleſiis Græcis 209
Utraque ſpecies S. Cœnæz quondam &
in Eceleſiis Latinis ſumta, 2109
Non omittenda, 302
Vulneribss Chrifti ſanamur, fſanati ſu⸗

mus 278
Uxor.
Dstere uæorem licet 16. 22
Eſt pars Panis quotidiani, 358
Proximo non abalienanda, 384
Non deſerenda 257

Eam deſerere ob Cultum Dei, ſine
mandaro Dei, ridiculum 2 ˙8
Earum OGicium eſt, ſubefle, obedi-
re 37 %
Uxor Lofhi 634
VV.

VViclefus contra Cleri Bona. 149
VVitteberga. Concordia ibi cum Sa-
cramentariis anno 136. p. 695: 697
. r.
TOig&ααεπ. ad Confſtitutioné illius
Duæz naturæ unitæ Perſonaliter 57⁸
Zenon, ejus & Socratis dicta, collata
cum Chriſti dictis 64
Zvvinglii Allœoſis, blaſphema, larva
Diaboli, Neptis Rationis, 729.733,74.

— — — —

EE

Errata Typographica.

Præf. Dedic. p. a. 2. I. 12 obverſator. I. fin. ſaluzariz, per a. 4. I.6.
ſpernat. I. 9. Lemos, Libros. fac. b. lI. I. Pariſini. I. 3. Aajerum, p.
ſeq. 13. I. 23. dele, é65. p. 15. I. .4. Lutheranos, l. 16. Reformatus. p. 16.

I. 25. modios. I. 26. Mrnſaæ, ibid. Confer. p. 21. I. 19. Vl ibelme (a) Du.

PVilbelmus Erneſtus, n. d. 19. Octob. anno 1662. Jobas. Erneltus,
S ita porrò in nameriz. p. 25. 1. 22. VV ithelmus. p. 26. I. 23. borum
Prier. p. 28. I. 13. caius Werité. p. 40. l. 20. Sacrorum. p. 74. col. I.
I. 7. Gottfried Eeblitius.
Ina præmisſis Operi.
Præf. Confeſſor. B. 4. I. 12. quam vis. l. 17. Divinæ. B. 6. I. 6. ab-
borremus. B. 6. b. I. z. epinienes. l. 19. ſacrum. B. 8. b. l. 15. quæ ex
Proph. C. 3. I. 3. G othofredus Comes Oeting. Sequentinum libb. Numeri.
p. 9. I. 5. In eventum. p. II. I. 8. 6recendum eſſe. p. 12. l. 21. ut ſint. p.
14. I. fin. Confesſione. p. 22. l. 13. cum ita. I. 31. articulo. P. 23. I. 12. G
alendam. I. 19. éxemplum. l. 21. uſam eſſe. I. 29. introdacza. l. 33. utrA-
que ſpecie. P. 25. l. I3. in re. l. 34. Miſſam. p. 34. I. 19. Canonum in re.
p. 40. l. 21. Deo.
In Confatatione, cujus Numeri ſunt Romani.
P. 3. I. 18. dele, ſi ita concupiſcent, dicunt. p. 8. I. 7. nos talem. p.
12. 1. 16. admonendi. p. I4. I. I3. Cain. p. I5. I. 10. dele, punctum. p. 17.
I. 13. unus de millibus. p. 19. I. I5.: Zempora. p. 21. I. I. ſolum matrem p.
22. I. 9. d gnai qudd. p. 31. l. 21. ſententiæ ſußrag. p. 32. I. 19. verò ſa-
1is. p. 33. I. 23. aulem ezan. P. 37. I. 5. Catbhelicam. p. 40. I. 14. ad aratr.
§. LXI. I. I. lege X½LI. p. ſeq.l. I. pro LXII. lege XLII. §. ſeq. pro LXIII.
I. I. lege XLIII. I. 20. i qui. p. leq. pro LXIV. lege XLIV. p. 45. l. 25.
noffra. p. 5. Col. 2. I. 17. confirmationiz.
In Apolegid.
P. 67. I. 9. ſeriptum eſt. l. 13. ſapientid. p. 71. I. 22. de fide p. 73. I.
16. Deo Agere. p. 75. l. 26. juſtifcati. p. 78. l. II. vigelicet Remiſy. p.
81. i8& Cbriſto, & de. p. 83. I. 2. peccatorum. p. 85. l. 19. demam ſit.
p. 91.1. 13. 14 Réso palis. P. 93. J. 26. fingant. p. 113. I. 31. cobarent.

( P. 120.

p. 120. I. 2. Re m. 8. I. 29. dele punci aae. p. 121. I. 7. «ternam. I. 18. cor-
poral. & ſpirit. p. 12. l. 7. reſurrectionem. l. 17. seperibus, intek,. p.
124. I. 29. contra. p. 125. I. 29. Paulus ad Eph. I. 30. c. 5, 22. & 1, 22. p.
127. I. ult. Cbriſti. Sed. p. 1322. l. 23. Deo, ſeguitur. I. 26. Oes: p. 135. J.
21. funguntur. p. 36. I. 13. tum. I. 16. dele, & Puella. p. 133. I. 23. 5-
cramentis. l. 26. Denunciatur. l. 35. Si qui. p. 139. l. II. dele Ppandum.
p. 141. I. 34. ſunt? p. I42. I. ult. ſatiafactiones. p. 143. 1. 21. Duda. p.
1551. lI. 28. dum. p. 152. I. 4. «ccipitur. p. 165. 1. 7. quod. p. 169. I. 32. alius.
p. 195 . I9 quid. p. 196. I. 20. Igitur. p. 197. l. I0 egregie. p. 199. l. 3.
propeſfita. l. 4. Propeſita. l. 4. poce. (ut. p. 206. I. 35. dimzieationes. p.
p. 209 l. 26. comedat. p. 215. I. 9. III. p. 221. I. I. VI. p. 234. Jl. 12. in
margine. Daetidianum ſacrificium. p. 246. J. I. 4R T7C. XEII. p.
260. l. 13. peccatorum. I. I5. infinit æ. p. 266. l. 15. interpretandarum.
p. 2 67. l. 10. ſunt.
Iu Artieulis Smaldicis.
P. 271. I. 16. engregaxdaum. p. 279. §. 4. I. 5. extremas., p. 286. I. 25.
Apoc. c. 10. p. 288. I. I4. Prefet. P. 293. l. 10. ut ſcirent. p. 296. I 9. re-
perſurum. p. 297. I. 13. domos. l. 30. dele comma. I. 3;. verbis, vel fack.
p. 304. I. 14. 4ſé. p. 309. J. II. in marg. Sg6ε.’ I. ult. Stutgarg. p. 317. I.
II. dele) p. 326. I. 26. Lomiine. p. 327. 1.21. pro ſue. p. 331. I. 7. ſubſſeripſit.
In Catechismis.
P. 337. I. 22. omittite. p. 338. I. 6. accurrant. p. 34 S. I. antep. aaz be-
na. p. 351. I. 2. «alc eos. l. 9. pleno. p. 352. I. II. & ab ewnibus., p. 36 4. l.
penult. confitenda. P. 373. . 14. Dei ordinationi reſ. p. 377. l. 18. mi-
nimi pretii p. 378. I. 15. perpauca. p. 381. I. 9. o bo. P. 392. l. II. ve=
neræbantuar. p. 396. l. 8. omnem. ibid. idololatriam funditus. p. 397.
I. 2 petentior eſt. I. J. cemmovere. p. 399. I. I. pro 369. p. 400. l. I. ad
bunc p. 401. I. 1I5. deſienmari. I. penult. ſolum. p. 402. I. 22. 23. terra zes
fF er atque nutriat p. 403. l. 9. cum boc. p. 407 l. 23. Gabe. I. 30. «er-

pora p. 410. 30. idgemque. p. 415. I. 22. operibus. p. 419. 1. 4 Prepe

rabit. I. 7. a5 ederit. p. 431. I. 24. debebaz. p. 421. l. 23. ad boc. I. 30.
debeane. P. 422. !. 21. qu? ſieri. p. 424. J. 22. unz perſum p. 42 5. I. 19.
Preſidentes. p. 428. I. 3. egitez. p. 441. 1. 14. edacentar. p. 430. l. 17.
5 5 z68.

pinguieres. P. 41. I. 34. dimivnerentar. p. 441. I. I. pro. 144. l. 19. ksca-⸗
Pit. p. 442. .. 9. «contraa: dονοα. P. 445. Prectptum II. I. 2. commer-
cicz,. p. 447. I. 32. mundi juagicio. p. 463. I. 26, reétâ. p. 466. l. 5. quid
2 D. P 46. 1 27. ſußiciat. p. 273. l. i2 mulziplices. l. 20. peculiariter. p.
47â. l. peceazoram. p. 479. l. 11. intentus. P. 46l l, 9. præceptæ plenè.
P. 7&z. I. 16. in legendo. P. 74. I. 15. iſea in jocum. p. a6b.. l. 22. on ve⸗
niebat. P. 490. I. 7. tant um p. 49. l. 4. pane opus. p. 479. l. 1z. ne eul-
misgs. P. 667. I. 3 4: éxtremam. p. og. I. 4. equidem. p. Go. l. 20. no de⸗
cedere. P. :: l. . 31:4 ad F. I. 11. ſedulè monere. p. 534a. l-i6. qui nuukam.
P. . l. 2. fibt ſa vet. I. 15. asſtſtas. I. 16. ads mantind.
In Formula Concordid.
P. 5gI. l. 9. Lipſierſe w. P. gg12. l, ult. Prefat. p. 5tz. I. 19. prsmere-
ri. p. 9. l. . ſt, cusi. P. y6o. I. 4. qaos opitas. in marg. ad §.i. Theol.
edit. d. ann. 1576. f. 3. p. 5776. I. 19. IV. p. 589. I. 33. Prædeſtinationis my-
Keriase dedseit) is doizrina de pradeſtinatione. P. 6oy). l. 36. quidem.
p. 6ο7. I. . Ecerane. l. 21. Cætechisvas. p. 6,3. l. 21. liberemur. P.6i7:
I. 2. contenannt. p. 6,zt. I. 9. & poluntati. p. 6&,. l. 22. Et cum Deus. p.
Go. l. 14. ſuzus Eactura. l. 21. ſomnianda. p. 6222. l. 5. truncum. p. 6y6.
I. o. Siritus F. p. Gf. l. F. «ut Judicium. p. 66- nota. I. 37. Cunrad,
Hornei. I. ult. Pr. Jen. p. 6oo¹ l. e. pugnatum. l. 2y. nopo quaſi ad. p.
o. I. 4. eſs proſegaut as. l. ic. quoties de in. p. 677.l. t. necesſitate. l. 6.
cenſequentas ſ.l. 26. etiam. l. 33. ovem. Creat p. 672. l. 33.D. Iac. Andr.
pro Paulina Phraſi agveſcit Brundl. 34. Thammio ſunt B. O. neceſſ.
P. S. l. 20. eſtas., Ra de- re. p. &gt. 1. S. PII. l. zo. ſeripte inſerendam,
I. 25. ſaſcepimus. p. 6ou. I. 14. illis nit niſi. l. 25. ſubſtantialiter. p. os.
I. ze. dele, eéum. p. 6o7. l. I. emmemeratg. P.71z. l. 11. Eberi. P. 7ZIæ. l. E⸗
9sa ſanat. P. 719. I. 14. non decet. p. 728.1. 14. afyngitur, p. 724. I.
9. EKecleſte. p. 757. I. F. 46 Potentig. p. 742;. I. ult. ioſo noz min as. p. 7252.
I. 2: & à ſinceraà p. 756 I. antepen. atut txecrentur. p. 7357. R. Ii. in ge-
vere. p. 35o. I. 6. pel inutilem, I. 2e. præſcéientia ezim. . 22. exlenditur.
Hac. p. 767. ſ. 3 quet ko winer. . 3 reputent. Duaia?“ p. zos. l. 30*
cut extra Chriſt. p. z69.. 2g igſorum efs: guds . l. 73. amplisſimam.
P. 77. . J. 1 Ua ex te eſt. p. 7zy. l. 22. wlerum. I. 36. qui verà p-
X 2 776

776 1. 6. dele; p. 777. I. 14. (at cungue. 1 26 convertunt. p. 751. . 255.
ſandclo ejus. P. 752. I. 16, ſeriptum eſt. I. 30 gquidane in illas erraſſent. p.
753. 1. 22. mert ales, Chriftum haud. p. 754. l. 6. conſentiant. p. 757.
I. 5. in marg- militare. p. Zbg. '. in marg. Paccii Filidini. I. 29. in
marg. Re, Srrect. à tridubé. l. 35. ſatvari, Chrifti doctrinam. l. antep.
carnem Chriſti; immort. p. 790. I. 12. obſcuram, Imperfeetam. 1 14a.
In ſui converſione lib. Arbit. peſſe aliqua. lI. 17. ſe'rvari. lI. 26, opere o-
peratoe. I. 31. Unctionem Extremam eſſe. p. z9o. ad error. Pap. l. 3 fa-
eere. ʒog. 322. I. 11. dubitandum. 321. I. T7. ſide. 16. I. 27. ſuſſicere. 23.
302 374. l. 22. propeſito. 291. I. 30. in pecandos. 254g. P. 791. in Notis. I.
2. Novas Phraſes. I. 4 Milogodædali p. 7sz- I. 3. nimis longum p. 795.
l. 10. r6 iisrsd τ P. 797: 1. 2. divinitas, buman. p. Soo. l. 5. s7νααα
vegyI7w— 1. 9. PiXρ,. p. 5os. l. 6. reſpiciunt. I. . operibas mortua. I.
22. 66αα τοα. P. Sl/. l. penult. eriqgo*. p. 56. I. 5. Salvatoris. p. 515. I.
4. a N. p. 5?9. 1. 0. avredναα α⁄. p. 5o. l. 22. in, céum, G&. p. 57. l. 5.
οͤD αρ. I. F: 6s ααπl. 76. xα5ααε⁰ Se. p. Sz. l. 22. repugnet,
Antiꝗ. Indice V. I. 4. Pontifßicid.
si quæ ultra occurrant, ut incurià hominum litera inverſa
ſit, meminerit Lector dicti mei in Prafatione literà a. 3. facie b.
nec moveatur noti Satanæ organi calumniis, dememoris preprio-
„um erratorum, in farragine de Termino Gratie, quidve Stutgardi-
cæ editioni, ac tot magnis operibus acciderit, np. rois ragαραι

yeis &σ°„7αααν.

=èð
S=

s

15

10

*
—
—
—
—
„
=
—

O Salance Q B

Focus

K 1

J

H

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Copyright 4/7/1999 VxyMaster Gmbh wWwwWW.yxymaster. com

ANIMI CONSENSV REPETITA

,„PRINCIPVM ET ALIO-
DRDINVM IMPERII,

& Nomina ſua Huic Libro ſubſcripſerunt,
&IPTVRA, VNICA WLEA VUERITATIS
EGVLA EBTNORMA,
ui post Doctors MARTINI LVTHERI felicem ex
in Controverſiam venerunt, ſolida acceſſit

onendis Subditis, Eccleſüs, & Scholis ſunm
moriam & Cautelam Pofſteritatis,
& Privilegio Seren:j. Bleltor. Saxon. Anno M. D. LxXAX.
Fenus fruſtra in Bibliothecis pluribus quaxſßta, .
cauſsà; ob crimen Variationis; & omnium melio-
A llegatis typoò diſcretis; Libro, Capite & Verſu nota-
dicio; Parallelis continuis; Paragraphis Numero per-
Exemplarium; Indicibus Rerum, Verborum, ILoco-
Nominibus Locorum & Officiorum, quæ ſubſcripti
latores, Ephori, Parochi, Ludimoderatores, Anno
dodernorum; cum Margine columnarum augmen-
doneis patulo inſtruéta,

Prælat. ad B. Virg. Magdeburg. Sereniſs. Ducum
em. S. Theol. PP. & Seniore Academiæ Jenenſis.

RIVILEGIO ELECTOR ET DVCALIL SAEON-
(QVE ORDINUM 8. IMPERII.

feripte curadus propriâ edita /

*

*

7

„
⸗

—. *