Gc88_qt Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Concordia, Pio Et Unanimi Consensu Repetita Confessio Fidei Et Doctrinae Electorum, Principum, Et Aliorum Ordinum Imperii, Ac Eorundem Theologorum, Qui Augustanam Confessionem amplectuntur & Nomina sua Huic Libro suscripserunt, Cui E Sacra Scriptura, Unica Illa Veritatis Regula Et Norma, Quorundam Articulorum, qui post Doctoris Martini Lutheri felicem ex hac vita exitum, in Controversiam venerunt N125 11762044 021 UIIIIIIIIIuIIIII Immm inmm R 3 2 B — . eE TerrS A S, 5 51gt .e . Yutn Ge=n.S5 15 (Aa W ,Nαä amiko Bec vo, EogNK SSJC MWoctc&‿ ARNI0 A DoRocen6), 5HNS W FE . I, T SE.οαMα+ HLDX SSHSRgS h LO⸗ 1065155TMJS. CocO½+¾ -NR NCCαhe XX NℳA JoAVA TROVDO SXA0Oο. R K ta, S Fτ N. SNA Ao WCCsSs„w U Lo Je E& NVN SLBERANAECͤνr A PE‿IEt, Cey JTeSSeEX“Kà V*ν KITF T.S, LSeHPI & A Tt 19° H.ο&, Se & VWà& JX. CoN,DTtS ροσα̈αει⁰ρ⁰⅞t? 5 CV Voro Peh S&εHÜαι & DeS KAJS5 RN VTA1ENM. 3t6& R6DIS N rr , 1 BJNVX s;, RAJOS CONM & 5897JNllJII. ReV6R &εNXNERA nbe οα 2J Tot I NLVrI§& N LLeR PS NℳNK. RN 1 DAon AUAIV. ——— OQuorundam Articulorum, qui post Dodtori MARTINI LVTHERI felicem ex Primò Typu Lipſiæ, cum Gmtia &ö Privilegio Seren,. Bleltor. Saxon. Anno M. D. LxXX. PIO ET VNANIMI CONSENSV REPETITIA ELECTORVM, PRINCIPVM ET ALIO- RVM ORDINVM IMPERII, amplectuntur, & Nomina ſua Huic Libro ſubſcripſerunt, CVI E SACRA SCRIPTIVRA, VNICA WLA VERITATIS RBGLA BEBYNORMA, bac vita exitum, in Controverſiam venerunt, ſolida acceſſit Et erudiendis ac monendis Subditis, Eccleſiis, & Scholis ſum Ad Memoriam & Cautelam Pafleritatis, . gPalgata, hactenus fruſtra in Bibliothecis pluribus guzlita, Jam, Neceſſitatis Publicæ cauſsâ; ob crimen Variationis; & omnium melio- rem uſum; Literà grandiore; A llegatis typo diſcretis; Libro, Capite & Verſu nota- tis; Vocum Emphaticarum indicio; Parallelis continuis; Paragraphis Numero per- petuo diſtinctis; Collatione Exemplarium; Indicibus Rerum, Verborum, Loco- rum Scripturæ, Autorum; Nominibus Locorum & Officiorum, quæ ſubſcripti Prælati, Doctores, Concionatores, Ephori, Parochi, Ludimoderatores, Anno M. D. LXXX. tenuerunt, & Modernorum; cum Margine columnarum augmen- tis idoneis patulo inſtructa, THEOL. D. Præpoſ. & Prælat. ad B. Virg. Magdeburg. Sereniſs. Ducum Sax. Conſil. Eccleſ. Suprem. S, Theol. PP. & Seniore Academiæ Jenenſis. CüM GRATIA ET PRIVILEGIO ELBCTOR ET DvVCALI SAYON. ALIORVMQVE ORDINUM 8. IMPERII. Manufſcripte, curaque propriâ edita ℳ Editione bac, ut Titulus in exhibentur nica, Würtembergica Ducalis, Editoris priv chiſmi Epitomes P. 42. rum fuit uſus, (5.) Autorum qui Concordiam vel infeſtàrunt. (6.) Abbreviaturarum Expl cimen Moderni Cleri ſubſcripti. Apologia P. 49. III. Articuli Smalcaldici P. 270. IV. Catechiſmi Lutheri P. 2. 377. Appendix P. 797. VI. Subſcriptiones Cleri Evangelici P. 57. VII. Articuli Viſitatorii Saxo-Electorales. torum. 3. Hæreticorum, ut Confutation Scripturæ, Patrum. 4. Generalis Rerum. ſtorià oportuna. dicat, I. Pxſatio publica Statuum Cônfeſſorum, Electoralis Saxo- ata, cui an- nexa ſunt Index Articulorum XVII. D. Martini Lutheri & Confeſſionis. Smalcaldicorum ſeriem vide P. 270. Cate- Sic (I.) Summæ, Sectiones, Notæ textus Parallelæ, marginales continuæ. (2.) Notæ ad Subſcriptiones. (3.) Syllabus Mo- dernorum Confeſſorum Illuſtrium. (4.) Editionum qua- explicàrunt, icatio. Spe- II. Lutheri Articuli XVII. Symbola Tria P. I. Confeſſio P. . Pon- tiſicia Confutatio, cum-Nota Con-& Diſſenſus, P. I. ad ſin. V. Epitome ſeu Formula Concordiæ P. o9. Declaratio p. oo. VIII. Indices I. Locorum Theol. 2. S. Scripturæ & Autorum cita- is Allegator. Alia pro Hi- Kkonig Poln. und Chur⸗ Fuͤrſtl. l Buͤcher⸗PRIVI- LEGIVM an D. Philip Wuͤllern/ Proſt zu Magdeb. Fuͤrſtl. Saͤchß. Geſ. Ober⸗ Kirchen⸗Raht / Theol. Prof. Publ. zu Jena / ertheilt. dinſch au etz⸗ aſchal und Chur⸗ zuͤrſt zu Bachſen / auch Burg⸗Graff zu Magdeburg:. hacſuf beſchehenes aller⸗unterthaͤnigſtes Anſuchen D. Phiip Muͤllers / Prof Publ. zu Fena / allergnaͤ⸗ digſt bewilliget / daß er ſeines verſtorbenen Vaters Labores TLheologicos & Hiſtoricos, nahmentlich Hi. ſtoriam Sangerhuſanam, Und uber Philippi Chronicon, Theologiam & Anthropologiam Biblicam, Bibla Ger- mamica Locis Parallelis illuſtrata, Loca Patrum explicata, viel Predigten in Evangelia, be Leichen / Inveſtituren / und Und beſondern Zufaͤllen / bevorab uͤber gantze Bibli⸗ ſche Buͤcher / als Geneſin, Samuelem, Joëlem und an⸗ dere: wie auch ſeine ſelbſteigene Labores, albs da ſind: Erklaͤhrungen uͤber Compendia Diſciplinarum, Livi- um, Curtium, Saluſtium, Tacitum, Perſium, Virgilium, Phinii Panegyricum, Quintilianum, Erasmi und Liplii Epiſtolicam Inſtitutionem, Vosſii Partitiones, Scheffe- rum de Stylo ejusque Exercitiis, Pancirolli Notitiam utri- usque Imperii; in Theologicis etliche Exegeſes uber Epiſtolas D. Pauli, Apocalypſin, Uſum Oratoriæ in Sacris, Animadverſiones in Præſcriptiones a Lucæ Op- lenii des Buchs de Officiss hominis Chriſtiam, und uͤber das gantze Buch ſelbſt / ſammt ſeinen Pro- grammatis & Poëmatis, die in ſeinem oder der Aca- demie Nahmen ausgefertiget worden / auch aller⸗ hand Diſſertationes, nach vorhergegangener ge⸗ woͤhnlicher Cenſur, wieder auflegen / auch das Svangeliſche Concordien⸗Buch/ Gateiniſch mit ſeinen / obgedachten D. Philip Wuͤllers Notis Variorum, und M. Samuel Wüllers / geweſenen Su⸗ Perm- perintendentens Parallelis, Notis & Indice in Ato unter hoͤchſtgedachter Sr. Chur⸗ Fuͤrſtl. Durchl. Privilegio drucken / und fuͤhren laſ⸗ ſen moͤge / dergeſtalt / daß in Dero Chur⸗Fuͤrſten⸗ thum Sachſen / deßelben incorpornten Landen und Stifftern kein Buchhaͤndler noch Buchdrucker oberwehnte Buͤcher / in den naͤchſten / von unten ge⸗ ſetzten dato an / zehen Fahren bey Verluſt aller nachgedruckten Exemplarien / Und zwey hundert Rthal. Straffe / weder nachdrucken / noch auch / da dieſelben an andern Orten gedruckt waͤren / darinne verkauffen und verhandeln duͤrfe. Worgegen er mehrgemeldte Buͤcher fleißig corrigiren / aufs zier⸗ lichſte orucken / und gut weiß Pappier dazu nehmen zu laſſen / auch / ſo offt ſie aufgeleget werden / von je⸗ dem Druck und Format achtzehen Exemplaria in Sr. Chur⸗Fuͤrſtl. Durchl. Ober⸗Conſiſtorium, ehe ſie verkaufft werden / auf ſeine Koſten einzuſchi⸗ cken ſchuldig / und diß Priviegium niemanden/ ohne hoͤchſtgedachter Sr. Chur⸗Fuͤrſtl. Durchl. Vor⸗ wiſſen und Einwilligung / zu cediren befugt ſeyn ſoll; Geſtalt er bey ſolchen Privilegio auf die be⸗ willigten zehen Fahr geſchuͤtzet und gehandhabet / auch / da dieſem jemand zuwieder handeln / und er uͤm Execution deßwegen anſuchen wuͤrde / ſolche ins Werck gerichtet / und die geſetzte Straffe einge⸗ bracht werden ſoll; Immittelſt und zu Uhr⸗ kundt deſſen iſt dieſer Schein / biß daß Original- Privilegium ausgefertiget werden kan / und ſtatt deſ⸗ ſelben von Sr. Chur⸗Fuͤrſtl. Durchl Kirchen⸗Rath und Ober⸗Conſiſtorio Unterſchrieben und beſiegelt / ausgeſtellet worden / welchen er durch den beſtall⸗ ten Buͤcher⸗Fiſcal, David Bittorffen / denen Buch⸗ haͤndlern zu inſinuiren / wiedrigenfalls die Ioſinua- rion vor null Und nichtig erkannt werden ſoll. So geſchehen zu Dreßden den 7. Nov. anno 704. . B. . v. Schoͤnberg. m. p. David Thieme. JERENIJSDIMIS EY POTYEN 718SIMIS, KEVEKENDISSIMIS, IL LUSTYRISMIS. CELSISSIMIS, GENEROSISSIMIS , MAGNIFI- CIS, NOgILISSIMIS, AMPLISSIMIS, PER Röl ERENDIS, EFECBöLLENTISSIAMIS PRIIDENTISSIAMIS 67 DOCTISSlMIS DOMIXNIS, DoMINIS, LRCTORIBVS, EPISCOPIs. DvciBVS PRINCIPIBVS, PR-ELATs, CoMITIBVS, BARONIBVS, CIVITATIBVS, ORDINIBVS PROVINCIARVM, ECCLESIA- RVM ANTISTITIBVS, AC SCHOLARVM EvANGELICARVM MODERATORIBVS, UTI ET PIIS AC FIDELIBVS CUINCTIS, AuUIGI- STANAMCONFESSIONEM, ET VERITATEM DOCTRINE COELESTIS HACTENVS RELIGIOSE ET CON- STANTER PROFESSIS, AC SINCERE PROFESSURIS, DOMINIS MEIS CLEMENYIRI. MlIS, GRATYIOSISSIMIS, HONORATISSIMIS AC DILVBECTIS STIMIS, HANC CONCORDILE CHRISTIANE EDITIONEM, PVBLICO SINGuILORUMVE JuRI ET VSUuI DEBITAM, SlI8 I6CTIISSIME, HlIMILITER, RBV ERENTER, OESE QVENTIER ETY AMANTIER OFFERO, EDITO& R. 2. Obſer- andus. Organum Salvatoris Electum, Li- motheo ſuo, Epheſi Epiſcopo, in τα νοσα„ Afrea Epiſt. II. c. 1. P. 13, dictitat: Foermam babeto Sanoerum Sermonum, quos à me au- ; diſti, de Fide & Charitate, quæ eſt in Chriſto Jeſu. Hoc Bonuv Depoſitum cuſtodi, per Spiritum S. qui habitat in nobis“ Idem ab omnibus Fidem beré Chriſtianam, in S. Scripturà divinits revelatam profeſſis, præ- ſertim animarum plurium curam gerere juſſis, irremiſsè, certo- que in alterutrum neglectus periculo aut diligentiæ præmio, obverſatur. Hæc Idea totos occupato, & omnia dicta, ceptaque pro Fi- de & Officio, uti Morum irritamenta, in ſe convertito, ne hilum non ad vivum reſpondeat. Quamyis, perinde ac Paulum, aver- ſentur ipſos Phygelli, Hermogenes, Demades, ſimilesque For- tunæ aucupes; raris vicisſim Oneſiphori imitatoribus afflictos ſponte perquirentibus, oportunè ſolatis, nec deſpicatis vincula & carceres infelicium coram Mundo, cujus xαρααα & *ÿ= Piua audiunt. Specimen Cuſtodiæ difficillimæ, Deſertorum exitialium, cùm alia Eccleſiæ Chriſtianæ, tot inſultibus & certaminibus exercitæ, tempora, in vaſto Imperiorum theatro oſtentant: tum Epangelicorum Proteſtantivun, conditio; ex quo Doctrina ſaluta- ris 3 PREFATIO DEDICATORIA. ris; per Martini Lutheri, divinitus excitati & invictà conſtantia corroborati, miniſterium, ſub Regno tenebrarum Papiſtico, mi- rabiliter diſſerenari cepit. Illos convicos certosve Cuinam cre- didiſſent, inter altè minantes hinc & hinc ſcopulos, per tela, per ignes, duraàſſe, & hactenus perſtitiſſe, non opis, artis, prudentiæ, facultatis humanæ fuit; ſed unicè Spiritui Chkriſti, ipſos inhabi- tanti, ductanti, confortanti, acceptum ferre oportet. Ei ſi- mul debetur Unitas quæ tantoperè pheſtis commendatur, per Vinculum Pacis, Cura dignè ambulandi Vocatione, & Charitas Conſortium Fidei, conſtans & officiis mutuis ſpectabilis: illapſe Unitate spei, Fidei, Baptisvii, Dei Patrisque omnium, ſupra, intrA & per nos omnes, indiſſolubiliter conſtricta, ut Concordiæ fert. Tanto juſtior eſt Gratitudo erga beneficum Servatorem, qui Majores, Veritatis Spiritu animatos, eò provexit, ut Forma Iia Ssanorum Sermonum providé coordinata, ſtrenuè vindicata; luculenter declarata, in hoc quod jam recuditur Concordiæ ſui nominis opere, eluceſceret, Eccleſias, Scholas, quæ Bonorum fontes vel à Barbaris agnoſcuntur, ac Domos Fidelium impljeret: Simul Libertas inſons Conſcieztiarum, in Publicam ac Privatam tranquillitatem Salutaris, (ceu cordatè Cæſar Ferdinandus I. de Pacavicà Transactione, à ſeſe directà, confectà, & Imperiali Re- ceſa Secuto auno MDLEI. conſtitutâ, tanquam Præcipuo ſui Im- perii Opere, pronunciabat,) adſtrueretur. Quanti id Laboris, Impendii, Periculi, fuerit, Eventuum alternantium ſpectacula res ipſa, & hodienum, poſt tot Scriptiones, Diætas, Bella, Pacifi- cationes, oſtendunt. Id igitur Depoſitum, verè naXoνWι'sPräetioſum & Sacroſanctum, 3. Tuen- cum non remiſſiore pervigilio inſpectare, ſitum abſtergere, ac dus. veſtire indies elegantius, Noſtrùm Omnium ſit: ſicut Coronæ & Iuſignia Imperialia, Perſonas Ordinum Primarias Cuſtodes, & Loca tuta, accipiunt: oportuna eſt tandem Conſenſu ſalutari confectæ Dpographica Repetitio, Publica ac privata Prælectio, & Exploratio diſcentium, in omni ætate ſtatuve viventium, præſer- a 3 tim PREFATIO DEDICATORIA. tim in Cœtibus quæ Eccleſiæ ac Scholæ appellantur. Ideòô gra- tanter acceptabitur labor fidelium Chriſti Servorum, dum Com- muni captui uſuive, Ordine, Tenore Sententiarum, Collatione Locorum, Repertoriis Memoriæ Levamentis, conſultum eunt. 4. Speci- Hujus curæ exemplum non forſan ſpernendum, poſt tot men. Operis editiones, agnoſcetur in hoc, à Parente Samuele, Sanger- huſano Duringiæ, Apo Jobanne, Chemnitii Miſniæ, ProAbo Philipyo, Amfurtenſe Magdeburgico, Eccleſiarum Ephoris, Ex- emplari relictum: IIlis e Papiſticà tyrannide, per Bohemiam ac Luſatiam, quæ Nobili fjamiliæ Patria erat, in Miſniam tractis, ac iterata, per Crypto-Calviniſtas, uti Bellum illud Tricennale, ſpo- lia, exilia, contumeliam, ultimaque plura paſſis: aſt immensà Dei bonitate obfirmatis, ſervatis & reſtitutis. Quorum ego, minimus ſervorum Dei, heres & præceptis innutritus, ac in ute- diof, ro materno jam Papiſtici terroris fignis, nulli fors mortalium ſo- litis ictus, miſerabiliſſimus infans: ideò tricennio toto mater- no lactè altus: dein Septies Jurata Fide, qualis, pro Officiorum mandatorum ratione, ſolet exigi, lubens meritoque eidem Confeſſioni obſtrictus: nil vani & otioſi affectaàſſe videbor, qui Concordiam hanc Evangelicorum Statuum, iſtà formà legibiliore oculis hebetibus, & ſubſiduis Memoriæ ac Doctrinæ praſentioris, Majorum ac meo nonnullo ſtudio inſtructiorem, publicatum eo. Collatio aliarum editionum oſtendet, quot in minutiſſi- mis tædia pertulerim, ceu Numeri, Literæ, Vporum diſeretio, di- geſtio Sectionum, Argumenti connexio, & Tituli, cum plenis Do- &rinæ, Allegatorum, Rerum, Indicibus, commonſtrabunt. Nec tamen, in diſtracto per plura prela labore, ſphalmata penitus eli- minari potuiſſe, illa quidem ſenſum nil turbatura, boni conſulet 6.. Tutior Lector æquanimus; approbaturus curam preſsè inſiſtendi Pri- Editio me, ad quam aliæ provocant, editioni Anno MDLXXX. Lipſiæ Prima, Jo. Steinman. exeuſæ, & hactenus rariſſimæ, velut inſtrumento gvarantigiato, quòd Prologo Galeato vendacis pruritús non e- get: Contra Criminatores imputatæ Dariationis; ſenuae odtum, PREFATIO DEDICATORIA. odium, & publitum inde exitium Eccleſiæz machinatos. Cui pro- inde præcaverunt Confeſſores glorioſiſſimi, cùm ad Cæſarem & Imperii Ordines, aliosve Honeſtos ac Pios bomines, ne turbati ca- lumniis abalienarentur: tum in Præfatione Publicà n.25̊. & ſeq. Nec D. Selnecceri p. m. Expoſtulatio, privatæ ſuæ, quadriennio poſt editæ, fini ſubnexa, defecta ipſa, hanc de Anno prædicto ſpectat. II. Sic Parallela Loca §. Scripturæ, & Allegata Patrum ac alio- rum Scriptorum, qui pasſim ſolo nomine citati tanguntur; per Tomos Libros, Tractatus, Capita, Sermones, obvia habere, ma- gnoperè utentium & veræ doctrinæ intereſt; perinde ac obni- ſos Ad verſariis Doctores; quorum plures adſcripturis, aliave in rem, chartæ amplitudo ſelecta ſerviet: ne ſolennis Malis, non Concordiæ noſtræ, (cui hamaxarius commentorum & convitio- rum, Cardinalis Bellarminus, peculiari libro tot Errores & Men- dacia, in ipſummet reciprocanda, ingerit) fraus & impudentia imputari queat: quali Confutatio Papiſtica, Conſesſioni nunc de- mum annexa, probro ſuo captat. III. Confutationem nempe Pontificiam, perincommodèé o- . Confu- miſſam in cunctis editionibus, inſerui, notatis locis, ubi Apologia talio Pa- 7. Paml- ela. noſtra reſponſum ivit, ut collatæ invicem evidentius arguerent ?Mica. ſeductores. Operæ ſimul pretium foret ſecutos Hoſtium motus connotari, & Loca S. Scripturæ, Patrum, quæ extracta Indici incluſi, diſtinctè vindicari: quod copiam temporis nactus non omiſero. IV. Notas alicubi adſperſas, & has Variorum, Incipienti lectori percommodas futuras, ne juſtà plenitudine adderem, id quod tam operosè profanis Autoribus tributum viſitur, margi- nis ſpatium non ſivit. Brevi & αται πωäαοα ſequentur, Nec aberit integra & concinna Series Proceſsus, quo ad hanc Status Sacri Reformationem, à Principio Evangelii per orbem prædi- cati ſtrictim repetito, perventum eſt. Cujus in partem noviſſi- mè ſervitum eſt Hiſtoriaâ Proteſtationis & Appellationis Statuum Confeſſorum ſub Carolo V. Imperatore, autoritate Serenisf. Jo- bannis, & Jobannis Friderici Blectoris Saxon. (illius verè Magna- nimi 9. Notæ. PRÆæ FATIO DEDICATORIA. nimi à Jac. Auguſto Thuano, Pontificio, Præſide Parlamenti Pa- riſini, meritò agniti & prædicati, in Hiſtor. L.I.p. m. gz. adeò Ve- ſtibus miniſtrorum Verba ejus argumenti inſui curantis,) Princi- pum Heredum, (quorum Nullus aliò tetendit hactenùs; ſed Omnes viam Anteceſſorum talium ſalutariter & invicto Zelo tenuerunt: mirandà Dei Protectoris & Vindicis Providentià aſſerti ac deco- rati) per Job. Jozchim. Müllerum, & Vinarienſe Archivo oportu- nè collecta, undè jam pridem edita ſupplendi & actiones accura- tè connectendi ratio facilior ſit; Intereſt quidem ſingulorum, nedum Publici Statũs, ut moxà maternis uberibus edocerantur de Ortu, Progreſſu, Statug; Confeſſtonis & Eccleſiæ jam Purioris. Sicut Deus Opt. Max. ſuum populum tam addictè jubebat me- miniſſe & inſtillare Pueris ipſis fata vicesque Majorum; & Bene- Fficiorum, quæ, Cognitione ſui, & conformatà Cultus & Vitæ to: tius tam operoſis & ſtupendis documentis Politiàa, impertiviſſet. Ingrati actione & pœnà plectere reos non dememor, ut luctuo- ſos caſus Ignorantiæ & Incuriæ poſterorum imputant Eiſtoria Ju- dicum & ſequentis invectivæ. Perſeum Macedonum R moniti, ut, more Philippi Patris, quotidiè perlegeret Articulos Pacificatio- nis cum Romanis, contemtorem, Romana potentia brevi in vin- cula, ultimamve miſeriam redegit. Nedum ſpreverimus Ro- mani Antichriſti ac ſimilium Vim Dolumve ſupini: ſed dietim ſtatam horam recitandis Patrum actis, & publicé & per domos, vice affaniarum & dictorum ferè inutilium, quæ ſingula Judi- cium Dei incurrere Chriſtus monuit, addicamus. Ne pejores ſimus laudatis gentilibus, quos trophæa civium, ut Themiſto- clem Atticum Miltiadis, exſomnem reddebant, donec paribus exemplis nobilitarentur. Quo favorabilior apparebit Subſcriptio Operis, à po- feris ſibi ſollicitè vindicanda; ut Diptychis Eccleſiæ, Albo Ci- vium, Matriculæ Imperii, & ubicunque Juris, Status, Commodi notabilis hilum proſpicitur. V. Sub⸗ — . 6 PREFATIO DEDICATORIA. V. Subſeriptiones in plerisque Decimi Sexti & YVII. Sora 19. Saub⸗ editionibus, forſan impendii alicujus fuga omias, nemo probet: ſeriptio. cum Teſtium & Autorum dicta, de quibus ipſiæ certatur, primo loco nes ſer- obverſari jus fasque ſit. Nec ignota eſt Adperſariorum calu- vande. mnia, de Extarſione talium, quæ agnita videretur, iis noſtromet facto ſuppreſſis. Addidi igitur & priſtinorum in Zirolenſi, Car- niolanâ, & Krainicäà propinciâ Confeſſorum nomina, palatind perinſigni editione anni MDLYXII. cum inclytus ille Ludovi- cus Elector ſupereſſet. Utinam in Poſteritate, Majeſtatis Literis o- lim indultis refocillanda libertate, tam innoxià & Imperantibus perutili, ſi modò expendatur quanti eyſorum eadem interſit, ſi Imperatorià clementiàâà, Maximilianum II. & Ferdinandum I. imi- tatà, annuerit. Diſerevi & agmina Nominum, in Cireulos ac Di- Diſtin- ſKtrictas ſuos, terrarum proximarum notitià & editionibus ée. Patriis. Ac peroptabilis foret Acceſſio Modernorum, hanc doctri- t. Mo- nam amplexantium, documento inſigni & ſalutari, Fandem Ma- ARernæ. Jerum Fidem ac Pietatem ſervari, & ad poſteros ſeriò propaga- tum iri. Ulſu venit ut mortales vel quantillo operi Memoriam ſui, Nomen & Inſignia inſculpant ac appingant: ſicut in tempo- rali juris alicubi captatione, ut per Ceinfeudationes, nulli labo- ri, periculo, ſumtui parcitur. Quantò dignior hæc conteſtatio vi- debitur, in negotio omnium maximo, quo ſalus æterna, conſcien⸗ tiæ tranquillitas, confirmatio ſuorum in parem ſpem, & juris par- ti uſus ſtringitur, fuerit: ne, ut indigni, excidiſſe ſtatu credantur. Quàm grave verò olim viſum, è& Dipvtychis Eccleſiæ, libris Publicis, Familiæ Tabulis, deleri; in quo Græca Eccleſia Romanis Ponti- ſicibus ipſis non pepercit: At conſignari nos in Libris Dei, Fitæ Naturalis, Spiritualis, Glorioſæ, ac tandem in Univerlſali illo Ju- dicio recitari nominatim, Heredem dein Regni, à principio crea- ti mundi fidelibus præparati, futurum, quis non ſanguinis ipſius impendio redemerit, ſic interritæ Fidei, Officiiq; impleti proœ- miis immenſum decorandus? Timidos viciſſim, Contemores; b Nega- ol PREFATIO DEDICATORIA. Negateres, ac ſimiles negatum, atrociter plexum, ac ignomi- niaà miſeriaque pari, excluſum iri Civitate illa ſancta', pridem prædictum ſcimus. Loquehar ait, Pſalmiſta Regius CXlIX, 56. de tellimoniis tuis in conſpecta Regum, & non con undebar. Id quod Sereniſſimis Confeſſoribus in Auguſtanis Comitiis totaque Europa Chriſtiana, etiam apud Adverſæ Partis Scriptores tan- tam gloriam peperit, uti nominatus modò Thuanus Hiſtor. Lib. rv. ad annum i717.. de captivi Electeris Saxonis admirabili con- ſtantià prædicat; Ac priùs Parens, Johannes Conſtans, Comitia illa tremenda, quæ formidatumiri hoſtes credebant, primus ingreſſus, immotà virtute & fide perſtitiſſe celebratur. 12. Colla- VI. Additurus eram Codletionem Noſtræ & quæ dicitur, Va- tio Edi. riste Confeſſionis, ut pateſceret ignaris, ſatin cauſſæ talem ab- tiovuw., horrendi ineſſet, cum paralleliſmo Conciliorum per ſingula ſecula, Primam Apologiam, jam quadruplo tanto extenſam, Librum In- terim cum Antidoto Synchrono, Confutationis Papiſtieæ Elen- chum breviorem ad ſeriem ſcripti, cum Vindicis malé Allegato⸗ rum, aliave lectu utilia pro cauſsà totâ. Ea vero cum Vo- luminis temporisque ratio non ſiverit, ſequentur in ppenadice Hiſtorico- Apologetica, quæ & Ceorporis Doctrina Julii Harmeniam, & alias Confeſſtones noſtræ Partis, & Index Autorum, dabit, qui par- titim Concordiam explicaſſe, defendiſſe, impugnalſe noſcitan- tur. Dum iſta meditor, accedant jam Nemina ſuperſtieum Confes ſorum, Regum, Principum, Statunm & Eccteſiarum, quibus bodie- num äeritas cordi eſt. Cleri uni verſi nomina mox deſiderata ſe- quentur, ſi modò Sereniſſimi, Potentiſſimi & Uluſtriſſimi Supe- riores, Proceres, aliive Status Splendidiſſimi, Doctores, Eccle- ſiarum Anſtitites Venerandi, aliive bujus Concordiæ ſerii ama- tores, quos humillimè, demiſsè, & perofficiosè deprecor, iſta mihi clementer ac benignè impertierint: ut pateſcat, nondum Fidem, Pietatem & Zelum priſtinum expiraſſe, ſed piè conſer- vari, imò amplificari & perpetuari ad poſteros Id omninò ſe- cundum Invariatam Auguſtanam; quod elogium ſibi Eccleſiæ EAIA . — 10 2 17 1 3* 14 PREFATIO DEDICATORIA. 11 Batavicæ noſtræ Publicum & Speeificum fecêére. Serviit illapſe priùs, ſervietve poſthac Subſcriptionum ſeries in diſcernendo Juris Patronatus ambitu, poſt totiplicem ditionum & ſtatús va- rietatem, ut illuſtribus exemplis oſtendere facile eſt, ſi con- fuſio & alieni uſurpatio graſſetur. Cum autem paſſim advertatur, nonnullos, ſimplicitate Fi- . Negle- delium & pruritu juvenili Atticiſſante, abuti, per Novas Cate- * cheſes, Compendia, Theologias, ut ſibi nomen, concurſum, lucra, . . . . . 6K. ceu circumforanei circulatores, pariant ; ita occupent male perſvaſos, & abſtrahant à receptà, ſtatà & probatà credendorum Formula, Primis, Cordatis, Fidis Interpretibus talium, ad quos regulariter recurri debet; ſummoperè id cavendum & ſeverè inhibendum eſt; nec typhus melioris Ordinis, Accurationis, Faci- lioris captus, tolerandus. Monuit & præcautum ivit pridem Lutherus noſter Præfatione utragque in Minorem ac Majorem Cate- ebiſzum; ſeque, vel ſenem tanti uſus & doctrinæ, dietim Cate- cbumenum agere. Quo ſervato non exaudirentur hodiè erum- pentia in finu Eccleſiæ Diſſidia & Foces invectivæ Zeli pel neglecti, velyræcipitis. Id quod dolens gemensque multoties expertus ſum, Theologiæ plures Studioſos, nec Decalogum tenere memo- rià, nedum conſtituta in Pædagogiis principia diſciplinarum; ſed contemtu neglectuve, velut vulgaria,: puerilia, ſebolaſtica, eji- cere ex animo, & napa, acuta, ſpecioſa oſtentatorum, ut fumi- vendulorum ſcribillatorum, dictata ſputaque hiantes captare; quorum Pars impudenter venditare auditur, nil ſe recepti noti- ve, ſed omnia no pa & incognita traditurose Pars interdicere ac demonere, ne quis Autores ullos, certè necantiquos, inſpiciat; pen- deant modò ab ſuo unius ore. Sic igitur, obliti priorum Ele- mentorum, nec nova è Parnaſſo ſomnia juſſi referunt integrè: nec cum ventum ad ſerium examen, certamen eſt, norunt, quid Confeſſto, quid ejus Formula præſcripta loquatur, cui tamen au- cupes officiorum, ſubſcriptione & jurata fide audacter alligan- b 2 tur; 12 PREFATIO DEDICATORIA. tur, & Status inclyti per omnes Pacificationes, vitæ& bonorum impendio tam addictè inſiſtunt. 14. Operis Quantas verò meminimus turbas excitàsſe imputatam Va- Prims p,iationem hujuſce Confeſſionis, & Corporis Philippici, ejus antea nRul. tantoperè à Luthere ipſo celebrati? Quo non ſumtu & labore prætenſa redintegratio in primum ac genuinum tenorem ſte- tit? Loquuntur Confeſſores in hac Præfatione, totve Con ven- tus, Colloguia, Acla, Scripea reciproca; ne Criminationes Ad ber- zriorum Papalium acerbas & virulentas, nedum Periculumstatus, velut defectione à conceſſis perpetrataà, motum tangam. Iy. Cura Scimus quidem, & cordatis hominibus, inter ipſos Genti- Wus. les, olim viſum eſt: Quèòd lectio multorum auctorum & o- mnis generis voluminum, habeat aliquid vagum & inſtabile. Certis ingeniis immorari & innutriri oportere, ſi velis aliquid tra- here, quod in animo fideliter ſedeat. Nusquam eſſe qui ubique ſit. In peregrinatione vitam agentibus hoc evenire, ut multa hoſpitia habeant, nullas amicitias. Idem ut accidat neceſſe fore iis, qui nullius ſe ingenio familiariter applicent, ſed omnia cur- ſim & properantes transmittant. Non prodeſſe cibum, nec corpori accedere, qui ſtatim ſumtus emittatur. Nihil æ&què fa- nitatem impedire, quàm remediorum crebram mutationem. Non venire vulnus ad cicatricem, in quo medicamenta tenten- tur: nec coaleſcere plantam, quæ ſæpè transfertur. Diſtrahi animum librorum multitudine. Probatos ſemper legendos, & ſi quandò ad alios divertere libuerit, ad priores redire oportere. At obrepens licentia evagandi idem parit quod Judicum c. II, 6. ſeq. oblitis & incurioſis temporum factorumve priſtinorum, eveniſſe cordatè advertitur. Ac Noſtris totiplex Dei corre- ctio ſpreta exitium tam tremendum intendit iteratve. 16. Maje- Huic incommodo una prævertet cura continendi noſtros „um le intra limitem, & evagantes ad ſtata principia retrahendi: ut Ggio. Respublica ſæpe revocanda eſt ad ſua principia, à quibus in ortu, auctu Il⸗ 10 ut 0,) PREÆFATIO DEDICATORIA. 13 audtu ſtatuve perenni pendet; Declinatio, ſpecioſo Meliorum oſtentu vanos, credulos, ſuique incertos, dementans, abhorrenda penitús eſt. Ceu Imperantes alicubi providè caverunt, ne ſuorum ulli ſine permiſſu peregrè irent, nec Uxores Extraneas ducerent, Merces novas inveherent, quod Germani noſtri apud C. J. Cæſarem, contra corruptelam ê vini potu vetuerunt. Pernoſcantur ante Majorum ſollicitæ operæ pro Eccleſià, præſer- tim Lutherus, ſatis perſpicuus, acutus, gravis, & in omnem par- tem tam plenus doctrinis, ut vix excogitemus, cui argumento & quæſtioni non pridem reſponderit: eoque Adverſarioramterror, ſuorum, quod de Jurisconſulti domo dicebatur, commune Oracu- lum, in fortunà tam modicà, & malorum averruncus, ceu præſa- gium Belli docuit, claruerit: cautè igitur deterrente Jo. Calvi- no amicos, quiritatos de invectivà Viri, à reſcriptione ceptà. Quidve deſideremus in Lutheri Sociis laborum tàm inſignibus, ac ſecutorum in Evangelicis Academiis, Miniſteriis, Doctorum operi- bus? Conferamus imò bono Tyronum priùs Catecheſes, Com- yendia, inde adultiorum auctui, ſtemata, Exegeſes illorum, ac dein comparemus novellos in pentores, quid prærogativam audi- rive potiùs mereatur? Ut rectè conceptis votis exoratum ean- tur Rerum Domini, in Hunniani illius conſili ſucceſſum, quo Sa- cri ſtatus fortuna, doctrinæ integritas, uſus abuſusque librorum recentium, præſertim Tbeticæ, &vegeticæ & ac Polemicæ Theolo- giæ titulis proditorum, dignoſcantur, & lectori maturè caveatur. Cujus ſpem Sereniſſima Domus Saxo-Erneſtina, uſu præviſo, ſa- pienter meditata, ſuis adoreis adſtruet ac proteget Veritatis & Pacis tam indivulſam quàm ſalutarem Unionem. Mei Officii agnoſco, ut quantillà parte navem operam fi- 7. Futa- delem, pro ee ac propitium Dei Numen ſuo Spiritu adſtiterit. iſum- Ei fini Concordia hæc brevi augeſcet 4spendice promiſsà, ac mo- 2.. nitis oportunis pro uſu efficaciore. Liberer ſaltem à vi dolis- que, quibus falſi fratres & perſecutores certatim impetunt, ne b 3 non 14 PRXFATIO DEDICATORIA. non Papiſticos furores recrudiſſe pateat. Adſit Servator deſer- to, nec ſinat ultra vires tentari, eripiat imploratus, vitaque verà in lalutis ſuæ complexu clementer muneretur! Idem Eccleſiæ ſuæ ſuccurrat potenter, ac perpurgatam à ſcoriis, in veritate & ſanctitate confirmet! Illuminet ſegreges miſerè errantes, unique ductui Supremi Paſtoris Jeſu Chriſti traditos, incorporet nobis- cum; ſic, ut Charitas omnium mutua indies exuberet, in agni- tione, omnique experientià meliora probandi, ſinceri inoffen- ſoque curſu pergant ad diem usque Domini, pleni Juſtitiæ fructi- bus, qui per Jeſum Chriſtum ad gloriam laudemque mature- ſcant, Amen. P. Jenæ KL. Octobr. Anno Gratiæ recuperatæ Nℳ Dcr. NOTE BREVES AD SUBSCRI- PTIONES PRFATIONIS PUBLICÆ, QAsS, uTILIS MEMORIECAUSSA ADDERE CONSULTCM EPSTI VIS3UM. Ine: Adiunximus] Numburgi aliquoties conventum, ut anne SS.567. & alibi, ſuper hoc negotio. Annal. Sax. p. t7”. Sic, poſt communicationemoperis, & Cenſuras impletas, Subſcriptiones, cum Sigillis ſucresſipè collecæ; non vi doloque ext ortæ, ut crimi- nantur Hoſpin. Conc. Diſc. & alii. Conf Selnec. Recitat. Apolog. Concord. & plura Scripta d. h. r. Tam liberé toto ſeculo egerunt Inclyti Status in Sacrorum cura, ut, ſine ullo relapſus aut reces- ſus præjudicio temporali quantum ad conſortes ſuos attinuit, de- ſerere agnita potuerint, idque pluries exercitum liquet. Nec verò unquam defuerunt autores odii & faſtidii, ut nec irrita- menta aliorſum tendendi. Procul abeſt Eccleſia Chriſti vera à ſpecioſis verbo & re inanibus; nil temporalis lucri, honoris; potentiæ, voluptatis oſtentat, pollicetur, aut reipſa ſuis ſequaci- bus diſpertit, ut Papiſticæ illecebræ amant, poſſuntjac hodie- num NOTE AD SUBSRIPTIONES ðêWèð num ſolent; nec ignota eſt Reſervatio in Clericos, vel violenter exercita ab ipſis, idne contra Pietatem & Humanitatis Jura. LubDPovVICuIS PALAT. ELECTOR] Primus Confeſſor Evan- gelicus hujus Domus erat Fridericus II. T 26. Febr. S5ρ6. Succeſſor Otto Henricus Elector, Papiſtis ſummè exoſus, amplexus Evan- elii doctrinam anno Saον. exul, reſtitutus anno Ssz. bello Mau- ritii in Carol. V. Imp. Sleid. I. 14. p. m. 40. l. 24. p. 763. 754. Is Ruperti F. Philippi N. improlis. Succeſſorem habet Frideri- cum III. qui Reformatus † G8ρ ac ,olſgango Bipentino, alteri Agnato, totidem gradibus quot Fridericus, à ſe diſtanti, Neo- burgicam ditionem legat, Tkuan. Hiſt. Lib. XXIII. ad ann. i59. p. m. 479.a. Ludovicus noſter Wilhelmi Haſſor. Pr. F. Bliſabetham; dein Guſtavi Suec. R. Neptim duxit, Thuan. LLXXI. p. m. 172.b. † 12. Oc1. 155S3. «t. g. Fridericus IV. F. ann. 1S3. Reform. ſequitur Tioto. Joban. Caſimirus Tutor d. anno Reform. partes tuetur † 16o. notis ad ipſum incentivis in Evang. Luther. Frideri- cas V. Rex Bohem. Electus, Reformat. † Moguntiæ exul 162. Secuti ipſum in religione F. Carol. Ludovicus Blector EIII. Bava- riæ duce ſtatum ejus ope Ferdinandi Imp. II. auferente, † α⁰6. Ita F. Carolus- cui ſuccedit Neoburg. Dux Palat. Rom. Catholicus qui † o. Succedit F. geh. E' ilbelmus d. anno. AuGusTus Dux SAx. ELECT. Inat. 37. Jul. I26. ex Henrice Sax Duce, Georgii Fratris inviti herede, & caſu immutatæ religio- nis Cæſarem & Ferdinandum R. ſubſtituentis. Henricus ta- men illuſtri conſtantià oſtentatas opes ſpreviſſe, & ſtatum divi- nitus tenuiſſe legitur ap. Sleid. O./2. p. m. 344. ringentibus adver- ſariis. Noſter † αρ. . Febr. b.6. peſier. «t. So9. menſ. 1o. Succeſſerat Mauritio, Electoratus compoti, poſt Erneſt. lineam, à Carolo V. privatam, capto in pugna ad Mülbergam Joh Friderico Elect. ultimo. Iſte anno 116.. 9. Jul. in prælio contra Albertum Bran- denb. ad Siverhusam, tormenti manuarii globo lethaliter ictus Iu. Jal. at, 32. maritus 5aι . Oc. Fundator Gymnaſü Miſnen- ſis, 16 PREFATIONES PUBLICE. ſis, Portenſis, Grimmenſis, è reditibus Cœnobiorum, in iisdem locis. Pater Henricus n. 1473.16. Mart. Georgii infenſi nobis ipſique Evangelico. Frater & Succeſſor †is1.! . Aug. Avus erat Albertus Animoſus n. I43. 27. Jul. † 15o. 12. Sept. Proavus PFri- dericus II Placidus Elector. u. 141. 7. Sept. † sε. Abavus Fride- ricus I. Bellicoſus Elect. Sax. I. † 12256. 4. Jan. Reliquit Auguſtus Chriſtianum I. Electorem, n. S6o. 3. Nov. † So71. 22. Sept. Chriſtianus hic (1.) Chriſtianum II. Elect. n. 153. 22. Sept. † 16n1. 3. Jun. ταα, (2.) Johan. Georgium I. Elect. n. s. 5. Mart. †16¹§¹w 5. Oc. & (3) Auguſtum A‿αααα. Jo. Georg. I. & Sibyllaà Eliſabetà Pruſſicà March. Alberti Friderici, Fi- lià (1.) oh Georgium II. Elect. n./013. d. 37. AMtai. (2.) Augu- ſtum Adminiſtr. Magdeb. a. 1614. d. 3. Aug. 116sο.(3) Chriſtianum Adtniniſtr. Martisb. u. 615.A.27. Oct. †S. Ocl.6o, (4 Mauritium Adminiſtr. Numb. Ciz. n. 1679. 1 25ß. Mart. † 16S1!. A. 4. Dec. Joh. Georgii II. F. Joh. Georg III. n. 20. Jun. 16 7. Elector 1656%. † 72. Sept. 1661. Is ex Anna Sophia Reg. Dan. Frid III. F. anno 1666. J. 9. O6c. ductà ſuſcepit anno i6. (I.) Joh. Georg IV. ab an. 16g:. Blebt. T 16o9. 27. April. (2.) Fridericum Auguſtum n. I2. May. 1676. Elect. an. 1694. & R. Polon. ab an. 1697. 5. Sept. qui Pontificiam profitetur. Ei Fil. Fridericus Auguſtus n. y. O67 1096. Heres Electoratus, Noſter Auguſtuslſte mirabili curà Concordiam & Pacem Evangelicorum promovit. Legavit pro stipendiariis Eir- teb. Studioſis 250. flor. annuos. Totidem ad Salaria Profeſſorum Witteb. 1000. flor. ann. ad Noſocomium Witteberg. 2000. modies frumenti Communi Menſzib. Conf omninò d. Ann. Sax. at. Ad 1576. JoHAN. GEORG. MAROHIO. BRANDENBuIRG. ELECTOR.] F. Joachimi II. Evangelici Electoris, qui n. 9. Ian. Foy. F70. Noſter d. anno Elector VII. u. Ii. Sept. Seys. † Sss. A. S. Ian. gt. 7;. Filios habuit oAu.Iαι ι FRIDERICVM, Erneſtum, Georg. Albertum, lobannem. Primus fit Adminiſtrator Archiep. Magdeburg. poſt Sigismundum (qui u. 27. Ian. I546. † Co. 3. Sept.) ac tuetur Concordiæ hujus doctrinam, cujus exemplar Teutonicè typis edi — — — — I. NOTE AD SVBSCRIPTIONES. 17 edi jubet Magaeburgi anno isbt., ac intentum ab Anteceſſore exercitium anno o6 abſolvit, recluſo templo Cathedrali, an- nis penè viginti clauſo, Du. 1. Advent. id Paſtori primo Evan- gelico D. Sigfrido Sacco committitur. Chytræ. Sax. l.21. f. m. 36. Thuan. Hiſt. Lib. YXXXVII. ad A. C. d. p. 267. dlla Publica. VI- timum in urbe Monaſterium B. Virginis anno Sos. demum Pa- piſmum exuit. conf. Philip. Mülleri Præpoſ. editoris Eiſtor. Se- cular. Bncoenior. ab ipſo celebrator. Succeſſor idem Patris in E- lectoratu IIX. n. S. Nov. ann. 1608. Filius Jobau. Sigimundus Elect. IX. n. 5. Nop. 7. cum Fr, Joh. Georg. Jägerndorf. duce, Erneſto, Magiſtro Ord. & Jjohanne, Reformatam præfert Vid. Acta 1073. 1014. Servatur nihilominus provinciis liberum- receptæ doctrinæ & rituum, juxta Conſtientiones, exercitium. Joachim. Frider. Adminiſtr. Archiep. Magdeb.) De hoc con- fer jam notata: ut Sigismundo ſucceſſerit . Sept. o. Patri Electori αο7 † 2o. Jul. 16o“. Conf. Hiſt. Introit. Magdeb. ad ann. S79. ab Jo. Heuſuer. edit. ut ſeriem Archiepiſc. qui Adel- bertus I. Giſelarius, Daganus, Walthardus, Gero, Hum- fridus, Engelhardus, Wernerus, Hartwicus, Henricus, Adel- gottus, Ruterus, Norbertus, Conradus, PFridericus I. Wich- mannus, Ludolphus, Albertus II. Burkardus, Hildebrandus, Rudolfus, Rupertus, Conradus II. Guntherus, Bernhardus, Ericus, Burkardus II. Heinricus II. Burkardus III. Heidec- cus, Otto, Theodoricus, Albertus III. Petrus de Bruma, Lu- dovicus, Fridericus II. Albertus IV. Guntherus II. Frideri- cus II. Johannes, Erneſtus, Albertus V. in quo & Cardinali, & Moguntino ſimul, inauditum exemplum apparuit, Imhoff. d. l. n. z. Joh. Albertus VI. Fridericus, Joachimus Fridericus Noſter, Chriſtianus Wilhelmus, captus & Papizans. Conf. ſcripta reciproca & Inſtrum. Pac. Oſnabr. duguſtus, VItimus Adminiſtrator, poſt Pac. Oſnabr. Conſtit. & hi Noſtri. Conf. Conſtitut. Sacro-civiles ipſorum pro Statu Doctrinæ tuendo. c yo⸗ 18 PREFATIONES PUBLICE. Joannes épiſe Miſnenſis.) Ab Henrieo Saxone Aucupe- Imper. fundata Eccleſia, in Monaſterio S. Johannis, ab Otho- ne I. F. conſummata; Immediata ſub Papà Romano, Hinc In- genua audit Albino Aunnal. Miſnic. ad ann. gb. p. 20. Ac Thua- nus Hriſz.l. 2. p. m. 26. b. Epiſcopum eum cum Babenberg. & Ratiſponenſi, ut Exemptum Archiep. poteſtate, recitat inter Im- perii Status. Quamuis, ut Numburgicus, Martisburgicus, à Magdeburgico Archepiſcopo ceu Si raganei dependerunt, or- dinatique ſunt, quod Chytræ. Sax. Uib. 2. p. 5F. benè recenſet, notabili Joannis Salhuſii (qui 42. dus à Burcardo, primo pa- ſtore, Ottonis Imp. concionatore aulico,) elogio: Fait, ait, præſulis Joannis ſagacitas, prudentia, ſeveritas, magnitudo ani- mi & induſria in offcio eximiæ,. Libros Precatiovum ,‚Lebtionum & Cantionum, quibus ſacerdotes utuntur, ab Andrea Proles, cu- jus tunc eruditio & pietas inter monachos præcipuè celebris eras, emendari & imprimi cura bit. Praæcones Indulgentiarum, nomi⸗= „e & autoritate antiſtitis Mag deburgici, penias penales circum- ferentes, ex ſud diæceſiplaus reiecit, & populi ſtultitiam repre- bendit, qui pecuniam mitteret in eam ciſtam, ad quam reſeran- dam claves non haberet. Superſtitiones temporum ſuorum multas palam improba pit ; ac ſe ſacra Biblia legentem, Re- ligionem præſenti valdè diſſimilem invenire, dixit. Nobili cui= dam, de Miſſarum fundatione conſilium ipßius petenti, reſpondit, Pulcherrimum in equo membrum eſſe oculos: Veruùm ſi to- tum ceorpus nihil præter oculos eſſet, prodigio magis quaàam- ornamento id futurum eſſe. Nullum animal audacius eſſe eo, quod è cueullo proſpiceret, de Monachu djebat. Ac multa illius Eimilia, in ſuperſtitiones ætatis ſuæ jocantis, apophbtegmata⸗ feruntur. Denique paulò ante obitum, à Tecelio Indulgentias de- nus vendi audiens, dixit“ Hunc fore Indulgentiarum inſtito- rem ultimum, quòd nimia ipſius & intoleranda impudentia eſſet. Epiſcopatus Auguſtanæ religioni, ut Numburg. Bran- den- o cho⸗ Ua⸗ SS A⸗ 8, ot⸗ nlet, pa⸗ ait, ni⸗ t ,6. ra! ; Alu. fall⸗ IN e⸗ Aut ndit, ſi to⸗ vam ſeeo⸗ ilius PdKA ſito⸗ ntia⸗ Brall⸗ del NOTYS AD SVBSCRIPTIONES. 19 denburg. Havelberg. anno vS7. ſeſe applicuit: notabili præ- monito ad Capitulum, ad famam cladis Mülbergicæ & capti- vi Electoris, in publicos plauſus, Sacra Euchariſtica & Hymnum S S. Ambr. & Auguſt. ruentes, per Fulminis ictum unicum-, quo tres turres, campanæ, organum Muſicum & tectum tem- pli conſumpta ſunt. albin. Müller. Annal. Sax. ad ann. iy7. p. 107. Auguſtus Sax. Elector Patris Heinrici F. Papiſmum abolevit, Succeſſtone & curà Epiſeopi in ſe translatà, ſervato Præpoſiti & Capi- tali ſtatu: cujus honores & reditus ceſsère Lipſicis Profeſſori- bus, datà Academiæ nominandi facultate, Albin. g. 99. Noſter hic Joannes videtur eſſe IX. genere Haugwizius, anno SSS†. electus, infeſtatus ab Joanne Carolovvizio. Ild. p. 104. A morte illius an- no isst. ſecuta mutatio indicata. Par Eé urzenæ facies viſitur. Miſnæ jam anno &àa. ut Portæ & Grimmæ, Dux. Mauritius Cœ- nobia in Scholas liberales converterat. Eberbard. Epiſé. Lubec. Adminiſtr., &piſc. Verdenſis] Lubecenſis hodienum durat, electione & Domo Ducali Holſaticâ ſolenni, cujus & cauſſas, & Danica Poſtulata pro alternatione refert Zech. Burop. Herold. p. öt. Jam Auguſt. Fridericus Holſato-Gottorp Dux præeſt. Ortum, ſtatum, motus exequitur Chytræ. Sax. Lib. II. p. r. Cur Everhardus ſolùm Adminiſtratorem Verdenſ. ſe ſcripſerit, quæritur? An ad Canon. Ne quis unà plures, an modeſtiæ cauſsà? Eccleſiæ fundator erat Carolus M. Anno i5oo. præerat gerthol- dus à Landsberg xLVII. poſt Jo. III. à S. Sviberto Anglo, Primo Epiſcopo. Secutus Chriſtept. dux Brunſvic. Henrici Sen. F. puer, idem ſimul Coadjutor Bremenſis, de quo Chytr. Sax. , 2. p. &2.. l. 4. p. ?22. εChron. V'erd. Secuti Ducis Georgii Brunſv. Coadjutor ac ſucceſſor hic Eberhardus Hollius, conſenſu Capituli, Cleri & Ordinum anns 1767. Hic Papiſmum abolet: celebris ceu Princeps ſapiens, veræ religionis, Juſtitiæ & literarum amans, Commiſſarius Cæſaris fit inter Duces Meclenburg. in quo ne- gotio Luneburgi obit 7 m. Jul. a. . Succeſſit ei in Labecen/i * 2 Joan. 20 PRAEFATIONES PUBLICX, Joan. Adolf. Dux Holſat. deſignatus Archiep. Brem. in Verdenſi Philip. Sigismundus Julii Ducis Brunfſvici F. qui Mindæ jam Epi- ſcopus erat. VItimus Bremæ ac Verdæ Regius Daniæ Heres Fri- dericus III. Dein ditio utraque Regno Syeciæ Pace Oſnabrug. Satufactioni, titulo ceſſit, Præſulatibus extinctis, religione ſalvâ, ut Capitulo Hamburgico, uti Secz. Y. §. 7. Inſtrum. Pac. conſtitu- tum legitur. Philip. Ludopicus Palat. Rbeni) Is Domus Neoburg. n. 2. Oct. 547. † 12. Aug. 1617%æ. Pater Wolfgangi Wilhelmi an- no 1614. vontificiam ſecuti † 20. Mart. 16 53. quem F. Philip. Wilhelmus, & Nepos a. sS. Nov. 16 5. Joh. Wilhelm. Joſephus n. 19. Apr. Styl. N. 165 8 Elect. Palatin. ſequitur, cum Fr. & Sor. Frid Eiloelmi & Jobas. Duc. Sax. Tutor. Joh. Caſim. & Joh. Erneſti Tutores.) Vt ſeries adſcenſus, deſcenſus & colla- ter. pateat, linea Erneſtina maſculinæ prolisſi ſic panditur. FRID ERICI BELLICOSI I. Elect. Sax. F. erat FRIDE- RICVS PLACIDVS II. Elect Ejus Filii, Erneſtas III. Elect. & Albertus Anim oſut. Erneſti F. FRIDERICVS SAPIENS III. E- lect. dτα † Sav. & TOHANNESCONSTANSV. Elect. † ε2. Hujus F. I. Ioban. Eridericis Magnanimus VI. Elect. † 5††1½. 2. Tohan. Erneſtus Coburg † 1SSGi. JoH FRIDERICI F. eſt Johan. Fridericus II. captus Gothæ Sρ7. † 1νν6£½ Hujus Jo. Fr. capti F. (1.) Ioban. Fridericus † I573. (2.) loh. Caſimirus Co- burg. heic nominatus, n. 12. Jun. 15 6 4. † 1633. dαααι. (3.) lIohan. Brneſtus, beic ſimul nominatus, n. 9. Iul. Söb. † 16035. &ιιιι II. JOHANNESWILHELMVS Vinar. Acad, Jen. conſum- mator pius & felix. III. Io. Fridericus àαααα⁰. Toh. U.ilbelmi F. I. ERIDERICVS WirnELMVs Altenb. qui h. l. Primò vominatur, fit Adminiſtraten Bl. Sax, bono Chriſtiani II. ut Pu- pilli, — — —— — gi W⸗ 65. Pu⸗- Ili Heni. Fri- NOTE AD SVBSCRIPTIONES. 21 pilli, Promoter Concordia Noſaræ, & Pupilli Nutritor Salutaris: qui n. 25. Apr. IS6e. f 7. Jul. 1602. Ipſi & Sophia E‿urtembergica E. (1.) lohann. Philippus, † 16,;9. (ꝛ.) Fridericus, † 1625. (3.) Jo. Wibelmus (4) Fridericus Eilbebmus, † 1669. cui F. Chrifßtianus † 16. Frid. E'ilbelm. † àαμ αοα. Et ſic recidit Linea hæc ad II. JIOHANNEM VIN A R. Beie Pmul nom nat um, n. 22. Mai Uo. T 1605. Huic F. 1. loh. Er- neſtus, n. 21. Febr. Sos. R Dan. General. Campimar. † in Hun- garia 4. Dec. 16:6. 2. Fridericus n. 1. Mart. Sgé. Tribunus militum Friderici V. Palat. Elect. † ad Fleury. in prælio 19. Aug. 1622. 3. lohannes n.31. Mart. oz. † 6. Octob. 6os. 4. Vilbelmus Ge- mellus Vinar. Lin. caput n. 11. April. Soéb. T 12. Maii 1662. 5. Al- bertus Iſenac. Lin. prioris caput n. 27. Iul. o9. † 20. Dec. 1644. 6. lIobh. Fridericus n. 19. Sept. 1600. † 17. Odt. a 7. Erneſtus Pi- us Gothanæ Lin, caput n. 25. Dec. 1607. † 26. Mart. 1675. 8. Fride- ricus E'ilbelmus n. g. Febr. † 16. Aug. 1619. 9. Bernbardus Magnus n. 6. Aug. 1604. † §. Iul. 16,9. Ex his orti (1.) u WVILHELMO (a) lobann Erneſtus n. n. Sept, 1627. (b) lob. Wilbelmus n. 16. Aug. 16,06. † V. Maii 1039. (c) Adolfus IEilbelmus n. Iy. Mai. 1651. † I4. Nop. 166. (d) lob. Georgius n. 1e. Iul. G,. † 1. sept. 165. (e) Bernbardus n. 23. Febr. 1029. † 37. Mai. 1675. J ToH. ERNESTI Secundogeniti F. Erneſt. Auguſtus u. 1. Apr. Iésö. & Iobh. Erneſtus n. 20. Oec. 1696. JoHAN. GEOR G. F. Frider. Auguſti, n. 29. Ocl. 1667,. 1v. Sept, 165. JOHAN. WILHELMVS, gemellus n. 17. Ocdl. 16066, cui F. W.ilhelmus Heinricus, u. 10. Nop. 1691. ERNESTI PII b. lob, Srneſtus Primus n. 1S. Sept. † 27, No .1655. Alter n. 16. Mai. 16447. † 37. Dec. 1672. Chriſtianus n. 22. Feb. 1642. FRIDERICVS Goth. Lin. caput n. 15. lul. 1646. † 2. dug. 1691. e 3 Alber- 22 DPRREFATIONES PVBLICE. lbertus v. 24. Ma. 164S, † 6. Aug. 1699. BERNHARD. Meining, Coburg. Lin⸗ caput, Domus Senior nο. Sept.16g. HEINRICVS Römhild. n. 19. Nov. 166“.. CHRISTIANVS Iſemberg. n. 6 lan. 1662. ERNESTVS Eisfeldicæ Lin. caput. n.6. Ian.G3, JO.E RNE- STVS Salfeld. n. 22. Aug. 6„αν¹⅞. Ex érneſtinis (I.) FRIDERICO, F. FRIEDERICVS jam Regens n. 15. lul. 1675. & lohan. ; übelmus n. 4e Odt, 16z. (2.) BERNHARDO F. Erneſtus Ludovicus n. 7. Odl. 167. Fridericus ilhbelmus n. 16. Febr. 1679. Georg. Erneſtus n. 26. Mart. 16b. Anton. Ulricus n. 22. Oct. 16éS7. Ab (3) ERNESTO Eisfeld. Erneſt. Eridericus n. 21. Aug. 165St. (A.) JOANNI ERNESTO Salfeld. Chriſtian, S&rneſtus ne lö. Augusl. 16Sz. W'ilbelmus Fridericus n. 10. Aug. I69t. Franciſius Ioſtas n. 25. Sept, O. FRIDERICO Re- genti F. Fridericus n. 14. April. 1609. Jam in Supſcript. h. I. Fridericus E'ilhelmus, erat altenburg. Primus. 6. Secundus Cognominis d. anno iéoo. obiit. loban. Vinarienſis, eſt de quo ante digtum- Joh. Frid. II. captivi F. Ioban. Caſimirus † Ié. Iul. 1633. à nα. & Iob. Erneſtus † 3. Oäctl. 16;5. dvsιι idem. II. Tutor Frid. Eilbelmi & lob. Sax. Duc. erat Auguſtus Elect. Sax Quàmvis n. illorum Pater lob. W'ilhelmus † SS7. optaſſet Luaopicum Palatin. Elect. cujus F. Derotbea suſanna or- phanorum Mater erat, & Albertum t Megapolit. ut tabulæ ſu- oremæ docent, Auguſtus tamen, Iure Agnati Proximi, vindi- cabat ſibi id officii, & totà vità tenebat. III. Tutores lob, Caſimiri & lob. Erneſti Due, Sax. erant lau- datus Ludowicus Palat. & lob. Georg. Blect. Brandenb. Loco & Pa- krui Ioh. E'ilbelmi, cui, ob ditionum diviſionem, cum nepotibus nondum convenerat: & loco Auguſti Blect. ob litem'de Prafe- Kuaris Aſſecuratorii, ne in rem ſuam autor contra jus fasque- videretur, & actitanda forent irrita. De his vide Acta sumpeu- um Belli Gothaui, Müler. Annal. Sax. Georg. en nt He ing. CVS ah, ieln Se. neſt. N. 10, h ſe⸗ Nos . 40/ NOTE AD SVBSCRIPTIONES. 23 Georg. Frider. March. Bmndenb.] n. F. Apr. . † 26. Apr. 71603. F. Georgii Püä, Confeſſoris qui Auguſtæ .ο. Confeſſio- nem ſubſeripſit, & Carolo V. caput recidendum ſe porrecturum ante quàm eandem abnegaret, profeſſus † 27. Sept. gs0s: Idem- Heres Alberti, improlis, qui Alcibiades Germanicus dicebatur, notus motibus, ap. Sleidan. Hortled. Thuan. Imhof. L. 4. c&α . 6, Georg. Fridericus erat Nepos Friderici, Principis Alberti Elect. qui Achilles Germanicus vocabatur, † 1gbsο. Abnepos Friderici IV.-Hohenzoll. Elect. qui † zi. Sept. 14406. A morte Noſtri im- prolis, fundatà ann. SSτ. ſchola Heilsbrunn. memorabilis: ditio ad Elector. Iob. Georgium Agnatum recidit, ut dein 1org. Pruſſia. Electoris F. Ioach. Fridericus jam laudatus Adminiſtrator. Archiep. Magdeb. dein Elector. Eius I. Filius lob. Sigiſmundus Electoratum, 2. Ioh. Georgius jaegerndorff. Ducatum, 3. Georg. W. ilbelmus Magdeburg. Archiep. nacus. Chriſtianus Joh. Georgii Electoris F. II. . 30. Jan. IyS&r. Succedit Georg. Friderico in Culmbacene Statu. Ac I. Biruthi. Ei † 3o. Maji. 6v. F. Brdman. Auguſtus n. 29. Ocl. 16,15. † 16S†²⅞ρ. Ac ſua tfelinquit F. Cbriſtiano Erneſto n. 22. Iul. 16g. conditori Gymnaſ. Siruthini ann. 166. cui F. Georg. E ilbelmus n. 16. Novembr. 10755. II. Culmbaci, Erdmanni Auguſti Fr. Georgio Alberto n. o. Mart. 10t9. d. 16. Sept. 1660ł. Succedit F. Chriſtianus Henricus n. o- Iul wör, Georgio Friderico Carolo n. ig9. Iun. Ioész-. Alberto W'olſgango n. 5§. Dec. i65oρ. aliave prole felix. Frater Carol, Auguſiu Canon. Magdeb. n. 1S. Mart. 166;3. Georg. Albertus n. 2y. Nov. 6ob. ſervant Concordiæ doctrinam omnes. Nec minus III. Onoldine Domus Johannes Fridericus Alberti F. „. g. Odlob. 1654. Georg. Friedericum d. z2.. Apr. 1675. prælio Hoœchſtatico † dein rilhelmum Fridericum n, z. Dec. 10g,. ſuſcipit: quorum illo Hic jam ditionem regit, pari cum Paren- t6 24 PREFATIONES PVBLICZ. te Sacrorum Zelo fulgidus. Vti Wilhelmina Carolotta n. 1. Mart. ész. Principis Electoralis Hannover. Conjux deſiderata ac glorioſa eminet, Exemplum mirandum Conſtantiæ. Julius, Otto, Heivricus Junior, W ilhelmus, k'olſzpangur, Duces Brunſuic. Luneburg.] Vt ſeries gratioſa evidentior ſu: I. JvLIVS Heinrici Junioris ante dicti, Proteſtanti- bus & Luthero infenſi, ut ſcripta docent, F. minimus, meliori doctrinæ addicdus & ideò neglectus, amiſſis prælio Sivershuſa- no duobus Patri charior, Primus Evangelicus Princeps in Lineàâ Domus Gveleberbyt. laudatur, n. izz. conditor Academiæ Juliæ, Corpus Dectrinæ Jalium publicavit, Concordiæ noſtræ ferè congruum, & Inſer. Saxon. Civitatum Confesſionem appro- bans, ceu collatio oſtendit. Patri † &9². F. Heinricus Julius n. Söe, ſuccedit. Ei † 1614. F. (1.) Frideric. Ulricus n. y. Apr. igi. cui Frater Chriſtianus Halberſtad. Epiſcopus, bellis in Pontificios & ſymbolo Gottes Freund / der Pfaffen Feind / notus, ſtatum relinquit, Eidem 7. Aug. 16;4. Aααν. Ditiones à Po- ſteris Henrici Fr. tranſeunt ad Bernbardi Luneburg. He- redes: qui poſt Fridericum Pium, Ottonen M. Henricums Medium, in Erneſto & Franciſco Fr. Confeſſoribus, ut Confe sſto Auguſt. docet, & captivitas Erneſti cum Jo. Frider. Plebtor. Sax, feliciter ſunt ſecuti. Hu jus Filius Heuricus Danneb. Eius Nepotes, Auguſtus Hözger. dein Gvelpherbyticus, Pronep. Rudocphbus Auguſt. & antonius Illricur, Prole maſcula, ut & ſequiore, potens. Ita & Fran- ciſci Gifborn. F. W'ilbelm. Zehenſis, Nepos Georgius, bello Sacro ſeculo priore fortis ac felix, Pronepos Chbriſtian. Ludovic. Georg. E ilbelmus, Erneſtus duguſtus, Elector & Fr. Georg. UI.il- helmi heres, in lætam Prolem ingens, veriverbium Dei implent ſucceſſibus, Generatio Juſtorum erit Bene dicta. Elogia ſingula- tim adſperſerunt Hiſtoriæ, ut Tbuan, Imbof. d. Opere. ac meritòô. ad — —— — — Nre in ,;, ihr ant-⸗ lioti buſ⸗ Linei etie okre ppro⸗ Zluu i.ci os otos, abo⸗ He⸗ cuN. feſi llzvr. örge t nius Iyae bello 1dovi⸗ I. N npleat ſngul NOTK rela⸗g rem Linea ab SUBSCRIPTIONES. 5 ſequuntur, & cura ntranſierunt, cujus ES 2 avitel Georgium sNee Lontuendi us nomina Julan vit: ſe ee E II S “ zelo Nepos digniſfi piè aaetunt ultimum . Harsaroi niſſimu „ Peren- 20. Oct. cui F. io e, Ottonis F. z * H Tes Job. Fridericus enricus n. 16., Jun ſed 2. Sept. † 160 e⸗ n. F6.. 14 a,D Mart. cælebs 72, S. ubs †. ℳ .21. Aug. 15 Mart. cæ lebs 7. Feér. 10,. . zo. 1606 11642. rg. Tit. ita „ 2. M. . il- ato Sororius W⸗ Uxor Eliliabetha, cés Moydorer .162. cælebs. Frid art. S7.1. Johanne »Julii Ducis F. . ir. Wenrica an „dd n. 6. Je Pt ,J.1. lul. F . SSos. 17. lan. cui or, dictus DOannebe, gic . Sept. Wor. „CuUI annebergi Sept. 1005. 17. Sept. Iulius nig. laudatus us v. y, asede, u. 2 «t IV. VWVilbelmus 2. . Mart. K71. †26. oc 10. Ar. i. . .7n. cui F. jam laud- ellenſis n. 4. Iul, 7 7636. ſuccedunt. eert⸗ † 2. Apr. 16s: pro p GroFies ; 1io. gig. ai. rtans. Vid Hiſt. 5 atriæ & E FE. . . c erg. Z. 17. F. Prædicati 3,. kev. Teuton, 7 z Eec cſæ libertate glori Ie. Mai. G5ORG Zn re Lepiee in 2gen. o7,. &cc. A quo F jam . Ve I 2 . gonsrs glector Im MlIS Cell. n. 16. Ian z,; 25. Febr. † 10cv. 1CSs Elector. prince, „„t . 1629. ”õð ERNEST. n. 16. Mart. 106SG35. Maxi PS n. 26. Mai. 166 Ei 6 GBEBORG. Lubo- z. 7. 5ept. im. Wilhem GEORG. A . . . n. Ia. Dec. 1606. E VGVSTVS V. WGSE. .ν Prm. Augu 77 g. cui pater e , kentes. z. Fy. d. 6 guſt. zaikerum d.n . Ans . Lr. 7. Mer⸗ ranſieri ut lob. Friaeri nnag. Fron. Henrici ux Megalobu affum eſt. Vecten- ron. rici Pingui rg.] F. Alb rin. ſit factus, *R tre n. Fag. † 1607.1 Sger uen, N. AMagniI. . ytræ. Sax. l. 17. ad a. Mο , ut Epiſcopus Sve- 4 p. iet: indicat: ut Fr. 2⁵⁶ NOTXE AD SVBSCIETIONES. Fr. Chrifoph. Raceburgicus per 38. annos. Uterque cum Fr. Io. Alberto n. Sa6. genuinum Dei cultum, abolitis ritibus Ro- manis, inſtauravit, ut judicia, & res collapſas. Chriſtophorus quoque Rigæ Archiepiſcopam occupavit, opera Erici Svec. R. ſed à Sigiſm. Pol. R. Legatis in arce Dalema captus, & poſt quinquennium dimiſſus, anxo iige. repente † (Conf. Thuan. . r. lob. & Sigiſm. Auguſt. Curatores) loannes & Sigism. Aug. erant F. Io. aAlberti, prior n. 7. Mart. IS. † 22. Mart. Sozr Alter n. iο. † 16os0. d. y. Sept. Ioannis F. Adolphus Fridericus n. 15b9. † IéoSb. & Toh. albertus u. 6. Mai. oo, qui Reformatum agit 13. Apr. 16;56. Prioris F. Cbriſtianus n. . Dec. 1623. cujus vis in fratres, ut contra Patris † d. 2. Febr. Iéss. teſtamentum, Papiſmus & Divortium famoſum, mors d. 21. Iun. Idoz. Hagæ Comitis, paſſim ſcriptis, & ab Imhof. ſtrictim indicatur, L. 4. c. 5. n. 100. Ut pater & patruus ceu conſcii conſiliorum Frid. V. Elect. Palatini, ann. ôzy. à Ferd. II. Imp. proſcripti, & per Wallenſtein. ditione exuti, ſed Suecicis armis I6zl. m. Iun. reſtituti laribus, & Cæſaris gratiæ: ut amplexi Pragenſ. Pacif. 10. Quæ loca ditionis Pace Oſnabr. Sveciæ R. ceſſerint, notum, nec hujus paginæ eſt. Conf. Iheatr. BEur. Lundorp. Pufendorf. in Hiſt. Spec. Conſtitutus eſt horum. Prior Patris teſtamento he- res Ducatus; alteri animo & ingenio parum valenti, apen- nagium, diſtrictus Strelitz, & Commendæ Mirau & Ivenak cum annuà penſione, uti & cum honore ſimultanei in publi- cis literis nominis, ceſſit, improli †. Utriusque Curatores hic didi, in Teutonico Vormuͤnde / voce Curatoris genera- lius acceptà, dabantur, pro eo ac par erat. Patrui, Ulricus jam appellatus, & Carolus Epiſc. Razeb. cælebs, autor Pacti Hereditarii diviſæ ditionis, 16o† ut fit 1611. 9, 92 Iul, Sic ſorte, Sverinenſis Adolphe miccte, Suſtrorie⸗ lo. alberto Zr e⸗ bli⸗ Hic 1a⸗ eb⸗ M. l0. t0 NOT AD SUBSCRIPTIONES 27 Alberto obtigit; repetita 1621. Receſſu Guſtropico d. 3. Mart. Ro- ſtochium & Academia ſolùm, cum aula Dobranenſe commu- nia ſervata, uæ iſtorum bello tricennali fortuna fuerit, quis Pace Oſnabr. ſucceſſus, referre longum, vid. dict. Hiſton. Joan- nis F. poſt Chriſtianum, Carolus n. 5. Mart. 1626. Svecis milita- vit. Adolphus Fridericus n. SS. † oνα””S F. quartus Frideri- eus n. 13. Febr. 16z;“. heredem habuit FRIDERICIM IIL- HBLMIIM n. z9. AMart. 1675. qui 16oz. Chriſtiano patruo † Sverini, & Guſtavo Adolfo, (qui F. Io. Alberti n. 6. Mai. I9o. † 2. Apr. 16,6)) qui à patruo in religione Evangelicà educatus, Filium Carolum n. S. Nov. 1664. amiſit d. 5. Mart. 6gb & Ipſe T 26. Oc. 16os. agnatis hereditatem litigioſam reliquit: cum PFrid. Vilbelmus Guſtroviam occupaſſet, Patruo Adolfo Friderico!!. jus poſcente, & Commiſſione extractà, vix dum ſopito diutino diſſidio, onf. Acta d. hb. r. & qui ſummam refert, Imhof. d. I. n. 14. 16. Religio Evangelica utrique parti dum cordi & provincialis eſt. Imbof. d. l. Ladovicus Dux Vürtemberg.] F. Chriſtophori qui n. 12. Maji. † 2. Dec. S6s. elogio emortuali à Thuano Præſide Catholico Hiſt. Lib. XLI. ad ann. dict. p. m. Soô;. mactatus, quod exemplo ſalutari emineto: Extremo anno demum Chri- NRophorus PTLVürtembergicus naturæ debitum perſolpit Stutgar- diæ anno EIIi. linguarum peritus, & literis excultus princeps, ac literatorum fautor eximius“ qui pariä fortunà jam ſub patre PIrico jactatus, adverſis & proſperis rebus eundem anivium ſer- vapit, boc eſt Invictum ſe prabuit“ & antequam in principa- tum ſuccederet, olim Franciſco I. belli Subalpinis fortem operam na ba pit, & induſtriam ſuam in re militari approbapit, XXXIII. vexillorum ductor, cum pix pigeſimum ſecundum annum ageret- de cætero Auguſtanæ Conſeſſionis acerrimus propugnator, quam & theologorum ſuorum ſcriptis ſormatam per legatos Tzidenti d 2 tuendam 28 NOTE AD SVBSCRIPIIONES. zuendam ſuſceperat. Partâ Imperio pace, pacis qubque fludia coluit, & poſt BElvanganam expeditionem, de quâ ſuo loco diximus, ſe domi quietum continuit, ſacrorum librerum lectione ſenectu- tem obletctans. Haic ſilius Ludopicus, cæteris maſculis, quos ex Annàâ Marià Brandenbargicà magno numere ſuſceperat, ante patrem fato functis, ſucceſſit. Vlrici patris fortunam idem, l. p. 1. p. 35. & ante Sleidanus l. 17. p. ie. ut bello Smalcaldi- co primus in armis, ac, rebus per alios confuſis, pacem recu- perarit, ac Jo. Brentium ab ingratis auditoribus, metu Hiſpa- norum, cum uxore & 6. liberis exulem, occultè receperit ac foverit, velut Obadias ille, 7. Reg. c. 1S., 63. ſtrictim indicat l. 20. ad ann. S&7. p. &. Ludovico ſine filiis ann. So;. d. F. Aug. de- cedenti, quam meritò Luc Oſiander &oι⁰. Hiſt. Eccl. Cent. XrI. l. 4. C. 47 p. 1102. prædicat: ut Sleid. Continuator l. 4. p. 5S4. ad Catharinæ Reginæ furiæ Gallicæ tentationes „prudentiam- Valae pium, & ſinceræ doctrinæ ſtudioſiſſimum, pitæ innocen- tis, bumaniſſimum, liberalem, qui Ducatum iſtum pruden- ter & feliciter in pace gaberneßit annos XV. Eas laudes repetit & auget Imhof. Notit. Imp. l. 4. c, 6, n. 10. Eundem Pii cognomen meritum, quòd Formulæ Concordiæ pro- movendæ incubuiſſet, & cum liberis deſtitutus eſſet, ut me- moriam nominis ab interitu vindicaret, inter alia monumen- ta, Collegium Illuſtre Tubingæ Lanſianis Exercitiis inclytum, primo ad ann. Ssb. lapide poſito, ingenti ſumtu condiderit; finità vità lineaque s. & ad. dicta, gο. gtatis anno necdum impleto. Ducatus ad agnatum proximum, Fridericum per- venit. Ei F. Io. Fridericus, & ab iſto eres rami, Srutgardi- cus, Montispelicardicus & lIulianus feliciter prodiere. Frideri- ci pietas provida patuit in curà renovandi hoc Concordiæ o- pus, ut Pablicæ literæ de d. 17. Aug. So“. docent. lohanni Priderico idem decus cordi fuit, ceu editæ Patentes de d. g9. April. tou., demonſtrant. Par Zelus heredis Eberhardi III.in prodito — S= li⸗ ut, S ite e lch. eb ſpa⸗ t l.20. XVI. ,ad m. en⸗ Aen. de Pro. me⸗ nen tutm, erit; cdum pol⸗ rili⸗ geri⸗ di . bemi 69 MMin ocito NOTE AD sußBSCRIPTIONES. 29 prodito Edicto paris ſtudii de d. 22. Maii anni 1660. quod memoriæ cauſſa huic operi cum Sax. glectorali præfixum. uàm ille dura fata adoleſcens bello Germanico expertus, ut Pace Oſnabr. plenè reſtitutus, famam ſummæ prudentiæ, juſti- tiæ, magnifcentia meruerit, res docet: patriſſaturo F. Eil. belmo Luaovito, n. 2. lan. I6427. ni triennale regimen † 1672. . lun. abrupiſſet. Succeſſor Eberbardus Ludopicus n. 1626. 2 6. Sept, implet, bello ut pace gloriam meritus & meriturus. Ut ſimilibus exemplis Agnati inclaruerunt, Friderirtus Caro- lIus, cum F. Ludopico, Fridericus, Auguſtus, Ferdinandus Wil- belmus cum F. Carolo Rudolphe, Georgius Montispelicard. cum F. Leopoldo Eéerbardos Chriſtianus lricus, Carolus, Fri- Jdericus Ferdixandus, Brentianæ S Juliæ ſtirpis conſervatores. Iidem verè providi ſelectu Conjiugum Conformis fidei, ad tranquillitatem domeſticam & Eccleſiæ ſtatum. Conf. Im- hof. d, l. 4. c. 6. Erneſti & Jacobi Marchion. Baden. Curatoresr] Cura hæc, qualis ante Tutela Duc. Sax, II. de uſu vocis conf. Dan. de Lynker d. lO. ad Locamer & alibi in Analett. Additur Er- neſto nomen Friderici in Geneal. Tab. Jubing. ann. 1626. ut ex Archivo à Friderico Seniore, per Georg. Fridericum concinna- tà, & Mylero Würtemb. Status miniſtro ſat celebri tradità: ſic in Rittershuſ. Tab. Sed Imhof. omittit, qui tamen ad il- lum in aliis provocat: nec probabile eſt erratum in Subſeri- ptione Concordiæ. Cur Georg. Fridericus natu minimus ſit o- milſſus, ille Domus & doctrinæ propagator, meritô quæras. Erneſtus & Jactobus Patrem habuit Carolum Il. n. 1529. † 7v. d. 2;. Mart. Sanblum dictum, ob vitæ innocentiam, qui anuo spooρ. Auguſt. Confeſſ. in ditione ſtabilivit: relictis jam didtis tribus filiis. Avus horum erat Erneſtus n. 15Se. † ν. Primus Spangelicis in Domo Durlacenà; Patruus Bernbardus n, I71. † . Epangelicus primus in badend 3 lineà; 30 NOTE AD SVBSCRIDTIONES linea; quem piè imitatus F. Philibertus; quo mortuo Au- guſt. Confeſſio iſtinc exulavit. Proavus erat Cbriſtophoruas I. n. 1453. † F. cujus F. Primogenitus ſacrum Ordinem ample- xus & Trevir. Archiepiſcopus, Maxim. Imp. I. ſponte ſatagen- te Goοs. ob mirificas dotes, quas Melanchton Poſtill. P. I. p. m. 543. retulit. Erneſtus Sacris quæ Iacobus turbaverat redin- tegratis, poſt Concord. Formulam agnitam, Reformatu- riens repentè obiit, ſine herede maſculo † οoνο. τ. Apr. ut Ja- cobus, autor Colloquii Badenſis, à Piſtorio Apoſtata ſeductus † Soo. Prater Erneſti & Jacobi Georg. Fridericus n. 1575. Wimpfenà clade 1622. notus & exul, i6sb. 1g. Septembr. regi- men F. Friderico V. reliquit, qui Pace Oſnabr. art. 4. reſtitu- tus, † 1Go. . Sept. F. Fridericum VI. & Guſtavum Adolphum re- liquit. Alter hic Papiſmum & Ordines amplexus. Prior rebus bello pro Patria, Philipsburgo recuperatà, & pace benè geſtis, † 1677. relicto (1.) Friderico Magno n. 1647. d. 24. Sept. (2e) Carolo Guſtavo, qui bello clarus, ex Anna Sophia Gvelpherb. Ducis Anton. Ulrici F. ſuperſtitem habet Céri- ſftinam Julianam n. 1I2. Sept. 10675. Seren. JoH. WILHELMO Du- ci Saxon. ann, 1607. d. 25. Febr. nuptam: IIIi F. E'ilhelmus Hen- ricus ſupereſt, avitas dotes æmulatus. Georg. Erneſt. Com. & Dom. in Henneb.] Wulbelmi T. F. ultimus Stirpis † S. 27, Sept. et. 77z. fundat Gymnaſium Sleuſin. 577, de Concordie ſtatu benè meritus, conf, Thuan. lib. LXEIX. pn. m. 172, b. & Chytræo Sax. l. zs. ad ann. 15bz. p. gö5. qui & E äbelmum meritò Pium & in Pere religioni do- Erinâ conſtantiſ, Principem prædicat, qui ſenex non canis modò & annis, perum etiam antiqua pirtute & ſide, annum æta- gis Fj. egreſis, piè& & placiaé in cœleſtis pitæ conſuetudinem mi. gravertt. Filium pietatem & virtutem imitatum indicat:; ac ne memoria optimorum principum ſimul cum vitæ & fa- miliæ a. I. ple . en. NK. edin⸗ natu⸗ t 4. ctus y. reg⸗ ſtitu⸗ m re⸗ Prior pice Ae 24, phi⸗ Chri⸗ Du⸗ Hen⸗ zi N. utn huan. zu canis n th⸗ n. at! X lh⸗ milie NOTE AD SUBSCRIPTIONES. 3 miliæ interitu extinguatur, ſeriem Familiæ ad ann. Fos. p. 62. ceptam benè abſolvit. Fridericus Comes E ürtemlb. & Mompelg.] Is n. 1567. 19. Aug. †ios. z. Jan. ab eo Duces ſecuti omnes. Succedit Ludovico Duci àαννα. Pater Georgius, n. 11491. g. Febr. † isss. FS. Jul. Avus Henricus † II9. Proavus Ulricus † Iasoο. Abavus Eberbardus, Comes Mompelicardi perVxorem, †1710. Fridericus noſter re- liquitF. Job. Fridericum, Patrem Stutgard. Lineæ n. FS. F. Maij † gb. Io. Jul. Ludopicuxi Fridericum, autorem Mompelg. Lineæ n. Ibb. zo. Jan. † 1G&†1. 26. Jan. Julium Friderieum, n. Söss. 30, Jun, T Gsv. 24. April. qui autor Colloq. Mompelg. Vid. notat. ad Ludov. Duc. Würtemb. Joh. Günther & U.ilbelm. Com. Schwarzb.] Nomen Schvvarzenburg, non confundetur cum Schvvarzenbergico, jam deſito. Quæ dividia inter Genealogiſtas de Majoribus ſit, patet; & ſtringit Imhof. .6. c. 6, ac rectè Conringii illuſio- nem de Duatuorviratu corrigit Fritſchius Tracdt, d. b. r. Me- minero Majorum in Hiſt. Monaſt. B. Virg. Magdeb. ubi Gün- tberus Archiepiſcopatum rexit Vigeſimus Quartus anno ezs. cui pater Guntherus Leuchtenbergicus, ut alii alias Eccleſias Germaniæ primi loci. Trium Guntherorum Medius, erat Gunthetm, cui ſeſe moderna Poſteritas acceptam feret: ut erat (l.) Guntherus, Maximiliano Imperatori II. bello Hungarico probatus, & Bellicoſi nomen meritus. Is àα obiit, ut Eilbhel- muus heic, noſter Jobann, Guntherus, & Albertus., IIIius Filius unus Chriſtianus Guntherus à juſtitià, egenorum curà, mi- litari in Turcas virtute, celebratus † d. i. Nov. 1072. Re- liquit Cognominem F. natu Primum, Probéi titulo inſignem, Arnſtadii vivere ſolitum. Mors Iéoéoρ. d.o. Sept. rapuit, cum Filio unico /6οσ. d. 29. Aug. ut filias aliquot & matrem 7655. Inton. Guntherus Magnanimi elogio celebris, Sondershu- ſvixit; é Conjuge Palatino-Birkenfeldiâ †to d. 27. Odtobr. Mares 29 NOTE AD SVBSCRIPTIONES. mares duos reliquit. Primus Chriſtianus Eilbelmus n 1647. d. z, pan. Ei à Leopoldo Imp. ob dotes & merita an. 15So!. eximiæ prærogativæ ad poſteros ituræ tribuuntur, & anno 1697. d. 3. Sept. dignitas Principis S. Rom., Imperii, cum ditio- ne in Principatum elevatà: Iure De non Appellando intra ſummam mille floren. Seſſione & Voto in Principum Col- legio: Comites Palatinos, Equites Auratos creandi. Ex An- tonia Sibylla Barbyenſe, & hac † 6S&ν. d. 2. May) ,ilbelmind Chriſtiand, Joh. Erneſti Saxo-Vin. Duc. F. eodem anno d. 27. Sept. ductà, Guntherum, Henricum, Auguſtum, Rudolfum, Wrilhelmum, Chriſtianum, Confeſſores patrisſantes gloriosè ſiſtit. Wilbelmus dauic benè finiit. Emich Comes Leinin.] Videtur eſſe XI. ejus nominis Domus Hartenburg. cum Weſterburgici à Cunonis tempore nomen Emiconis non tenuerint, quod Acta Subſcriptionum docent. n 4. Nov. Iy62. † I6S7. g. Nov.-Patre Joh. Philippo n. Fyg9. 25. Dec. F. Pridericus 1593. Georg. Adolfus n. S97. Joh. Philip. n. FoS. E Joh. Philippo Fridericus Emico in- Hartenb. n. 1627. 9. Febr. Joh. Philip. in Emichsburg. n. 71622. 19. Febr. Adolfus Chriſtian. u. 1623. 12. Ocd. Priderici Emiconis F. Frider. Emico VII. n. . Febr. 16. in Dagsburg. n. anno 1675. Frid. Lud. Bipontini gener. † 3oν*. 1. Aug. alter † öν. Tertius Joh. Fridericus n. 1661. A.iS. Mart. cui F. Carol. Fridericus n. 16 S. & Johbannes n. 16o. Noſtri ha- ctenus. Dagsburgo-Heidersheimiorum Caput, Joh. Carolus Auguſtus, n. 17. Mart. 66 Quamvis autem Leiningo-We- ſterburgica illo tempore non ſubſcripſerit: hactenus tamen eandem Veritatem profeſſa eſt; ac ſi quis aliò ſpe tempo- ralium tetenderit, ſenſit, cui bono variaverit, ſibimet noxius. Philipp. Com. Hanad.] Hic eſto Philip. V. Lichtenbergi- eus n. Sa.1. 2mI. Febr. † Sν1. à quo F. Philippus VII. n. 7. Oc?. 156. † 15τ. Albertus brevis ævi & Johan. Reinhardus a. vob. G. Febr. . 1. l. lio. Rra . 14 ,=H Miha 1,27 tlo —õäs NOTXE AD SUBSCRIPIIONES. 23 . Eebr. † 1ézs. & quo Philipp. Wolfgangus n. o”. † 1671. 14. Febr. Undè Joh. Ludovicus n. 1627. paulo poſt f. Fridericus Caſimirus n. 1623. 4. Aug. Joh. Philip. Babenhuſius, n. 1626. 23. Ian. Joh. Reinhardus Biſchofsheimius n. 162b. 13. Ian A quo Philip. Reinhardus . 2. Aug. ö. dicti Frid. Caſimi- ri Succeflor in regimine 16cs.. zo. AMartii adoptatus. Mare- ſchall. Heredit & Præfectus Suprem. Provinc. Epiſegbidlgent. Director Comitum Scamni Wetteravici. Fr. Joh. Reinhardus n. 37. Jul. 1607. Lichtenbergicus. Ac, ut ortu, familiis, meri- tis, honoribus, Domus hæc claret; ſic curà doctrinæ Evan- gelicæ Philippum iſtum religiosè imitatur. Hanoviæ Re- formatis data facultas ſuorum Sacrorum, per Philip. Ludovi- cum, cum Arauſion, Filiam duxiſſet uxorem. Conf. Imhof. L. 6. t. F. poſt Limnæ. Rittersh. Gottfrid. Com. Oeting.] F. Ludovici XVI. qui u. Sos. †T Sν. 1. Oét. Nepos Ludovici XV. n. 146. 25. April. † 21. Mart. S7. Hic cum Proteſtantibus accesſiſſet, &, Evange- lica religione in ditionem introductà, Schmalcaldico federi, unà cum filio primogenito, nomen dediſſet, attritis ejus poſt pugnam ad Mulbergam viribus, ab Imperatore Carolo V. pro rebelli habitus & malè multatus eſt, ita ut (Sleidano referen- te l. 19. p. m. yoo.) ab illius Gratia, cum Georgio Würtenber- gico, Alberto Mansfeldio, Joh. Hedecco, planè repudiatus, cum filio, uxore, «æterisque liberis profugus, & omni fortu- na ſpoliatus, Argentoratum veniret, ac deinde mulcis annis paſſim oberraret: nam Cæſar poſſeſſiones ejus omnes alteris filiis, quorum erga ſe fidem atque ſtudium probabat, Frideri- co & E olfgango, prorſus attribuergt: donec temporis factàâà commutatione anno 15. Cæſar illis ignoſceret. Mortuis F. Wolfgango & Lotho improlibus, Ludovicus XVI. & Frideri- cus ditionem partiti; IHIlius F. noſter Gottfridus e Margarità Luzelſteniaà Palatina, n. 9. Jan. Ia. T 1072. Patri ſuceetlit, E Ludovici 34 NOTE AD SVBSCRIPTIONES. Ludovici Eberhardi n. 9. Jun. 1577. parens, Avus Joachimi Erneſti n. 1612. 30. Mart. † ö. Aug. 16 /9. à quo orti Crato Lu- dovicus n. 1611. 2. Mart. T I4. Maj. 1660. Albert. Erneſtus n. 71642. 4. Maji. Joachim. Erneſtus n. 1046. 27. Febr. Chri- ſtian. Auguſtus n. cSρπα 22. Iul. Philipp. Gottfridus n. 14. Mai. io6s*. Ex his Albertus Erneſtus n. 14. Octobr. 167úâ4. Prin- ceps Imperii creatus eſt: Duarum ſororum laudati Ducis E- berhardi Fil. Wurtenberg. 166s. & 16Sα. A. 30. Apr. maritus, de quo incepto ſcripta publica ultro citroque prodierunt Hic Td. 29. Mart. ejusd. anni, ſuperſtite F. Alberto Erneſton. 1660%. d. 5§. Aug. Conf. Imhof. l. y. c. 11. Joach. Erneſto ceſſit elogium, quòd Comitatum difficillimis temporibus, magna pietatis, beneficentiæ & prudentiæ laude rexerit ?iαρ. Idem- Evangelicæ noſtræ Confeſſionis. Georg. & Heinric. Com. & Dom. in Caſtel Uterque Wolfgangi V. F. Prior n. 16. Nov. 5v7. Mareſchall. Aul. Lu- dovici Elect. Palat. † So. 12. Nopv. Poſterior Henricus VI. n. . Febr. S25. & Canonico Argentor. Herbipol. & Bamberg. (quas dignitates reſignat) ducta 655.11. Jul. Eliſabetha Com. Helfenſten. u. 27. Nop. S27. Pater Henrici, Præf. Weiblingæ † s. . Jan. ſua relinquit Georgio (quo Senior cur in ſub- ſeriptione non præcedat, quæri poteſt) Georgius † ο7. Filios reliquit Wolffgangum n. 555S. 20. Zul. † 3. Apr.1631. lin. Remling. & Gottfridum n. 16. Jan. 577. † 16 0.. 6. Aug. Lin. Ru- denhbus., autores. Wolfgangi F. Wolfg. Georg. in Remling. n. 22. Jan. 1610. cui F. Wolfg. Dietricus n. 6. Ian. 1671. Caroli Elect Palat. Aulæ Magiſter & Burggrav. Alzejus. Noſter fit Pater, ex Eliſabetha Limburgica Caroli Fride- rici Gottliebii n. 16. 4pr. 6719. & Dorothea Renata Sinzendorfia Wolfgangi Georgii n. zo. Dec. 169s. Imhofio 16να. Georg. Friderici n./6o. z1. Aug. T . 2b. Mart. ex Anna Ludovica Lim- exequi. Rittersbuſßi ductu, à Gunthero III. orſus, moneo qui primi Evangelicam doctrinam amplexi. Gebhardus in- ut Carolus V. rebellem declararet, ad gratiam inadmiſſibi- lem; (ſucceſſum tn. Sleidanus l. 24. ad ann. ISe. p. m. Zsg. 20. Dec. filiios dat Guntherum IV. Erneſtus ex his, familiæ ſecutæ pa⸗ rens, n. 6. Dec. 1479. G Chriſtoph. à Joh. Georg. Islebico † 5. Erneſti F. u. 1crz. öb. Petrus Erneſtus zanior F. ejusd. Joh. Georgii, (ut NOTE AD SUBSCRIPTIONES. 35 Limburgica F. Johan. Friderici. Is n.6. Febr. 167*. rebus præeſt, & Carolotta Julianà Patrui F. Parens. N. Job. Hojerus, Bruno, Hejer. Chriſtopherus, Petrus Erue- ſtus Junior, Chriſtepherus Com. Mansfela] Superſtitis Comi- tis Jobannu Gtorgii, religionis veræ cultoris unici jam, & mul- tifarià virtute illuſtris, intuitus, collati his nominibus, ob- ſtringit ut reverenter ſingulos conſideremus. Generis antiqui ſplendorem, poſt Spangenbergium, accuratè inſpexit Imho- Hus l. . c. 10o. nec noſtrum eſt in hoc curſu aliò directo denuos nota: Lineas tres ab Arce illa Nominali, cujus partes ſeorſim- tenuére, in Prioriſt. Medianam, & Poſterotſticam, Vor⸗Mittel⸗ Hinteroͤhrtiſch / diſcretas; leeriors [Hinteroͤr tiſchen Erneſtus I. autor, Gebhardum VII. & Albertum VII. dedit, nepotibus deſiit. Alberti illius, Pontificiis tam exosi, annotat.) ſanguis finiit in Chriſtiano Friderico ann. 6. d. Citerior; (Vorderoͤrdiſche) autor Albertus V. † 145„. Job. Hojerus Arteranus, Erneſti Heldrungici F. † iefz. 26. Mart. at. 6o. Bruno n. 7. Novw. Sas. † 1617. 14. Apr. Hojer. diſcretus à Petro Erneſto Gubernatore Lucemburgico, cu- jus laudes Imhof. d. l. 5. F. & Fam. Strada, Grotio, Thuano, confirmat) n. ο.a. 1S. Oct. † s5b7. m. zan. Joh. Georgii ne- pos Cogominis n. 5o;. 10. Maji † o. Febr. 6s7. Cognominem F. , 0gο. 22. Zsle relinquit, in quo deſinit Evangelica Poſte- * 2 ritas: 36 NOTX AD SUBSCRIPTIONEs. ritas: Illo tam ſerio Lutheri admiratore, ut inhibuerit de- molitionem cathedræ in Templo primario ad S. Andreæ, pro- ſpectum ad novam cathedram, à me ante Paſtore, & Legato Fratris Johannis Cti, Propræſidis Elect. Sax. in provincia Mansfeld. Se queſtratà ſtructam, intercipientis cum veterem Lutherus tam ſalutaribus concionibus tenuiſſet. Albertus. Georg. & E'olff. Erneſt. Com. Stolberg.] Iſte eſt Patruus hujus: ac à Bothone., nato 1s67. genitus 7516. † cæ- lebs g. Jul, SS. VVolf. Erneſtus & VVolfgango Stolberg. n. 30. Nov. I546, † 1606. improlis. Ejus frater Johannes n. g. dedit VVolfg Georgium ga. àτααοͤ Alter Lud. Georg. † 16,. Henricum Volrathum † 1647. Chriſtophorus † 1&α (I) Henricum Erneſtum, à quo Ludovicus Chriſtianus z. ⁵. Sept. /Gv†ο. (2) Johan. Martinum f. 1669. (3) Chriſtof. Ludovicum, (4) Bothonem VlIricum † 1627. Ab Henri- co Erneſto eſt Ludovicus Chriſtianus: à Joh. Martino (1) Er- neſtus n. 25. Mart. 16 6. (2) Ludov. Chriſtianus, u. 16 2. S. Sept. Chriſtof. Ludovicus n. 1G. cui F. Carolus n. 25. Jan. 1668. Joh. Ludovicus n. 6. Nop. 1670. Chriſtof. Fridericus n. *. Seyt. 1672. Juſtus Chriſtianus n.24. Oct. 1676. Henricus Gun- ther n. 16)7. †. 1S. àτααι Fridericus VVilhelmus n. 7. Febr. 1639. † αανπααπꝙ Id nota, Henricum u. 1509. Decanum Co- lon. Capit. reſignàſſe, & Auguſtanæ Conf. nomen dediſſe, dein uxorem duxiſſe: ac ejus ſanguis in dad. Ludovico Ge- orgio & Chriſtophoro hodienum durat, doctrinà immo- to ſtatu agnita. Ludopicus & Carolus Comes Glich.] Vterque eſt Ludo- vici & Magdalenæ Ruthenæ F. ſine maſculo herede decidui; ut Carolus † 1607. I. Mart. Vti & Patruelis Johan. Ludovicus z. Söt. dxuie obiit; unde Familia deſiit: operaà licet dataà ut hujus Conjux Anna Agnes Hoenloica, ad fratres aliqua- transferret. Diviſio Bonorum quænam inter feudi dominos & a⸗ de. r0. to nda fen eeſt ℳ. org. HNh. H. ltok. . 16O I. b. Gun⸗ 100. 6e⸗ d. icus. tdatd iqa⸗ Vins a⸗ ri⸗ NOTE AD SVBSCRIPTIONES. 37 & alios extiterit, non eſt hujus loci dicere: quàm non de Sa- racenà Todegà, liberatrice Erneſti captivi, & ſimultaneo conjugio à Pontifice probato. Remdanus Baronatus Jenen- ſis Academiæ, beneficio Nutritorum Saxoniæ Ducum, dos fiebat. Conf liet. Denat. Mülleri Vinar. Annal. Sax. anno 1631. y. 339. ahn 63. p.34S&. Nempè ut inde, & 4polledano prædio, tres quadrantes ſalarii Profeſſoribus ſolverentur, tributa- Jurisdictione in ipſos Nobiles Amtſaſſios, & remiſſis ſervi- tiis quadrigæ equorum, Conf. Rittershuſ. Imbhof. l. S. c. 7. n. 6. Vtinam Proteſtantes id in bonis Eccleſiaſticis & caducis imi- tarentur, & Seculariſationem tam ap. Pontificios probroſam vitarent. BErmneſt. & Boto Com. Reinſtein.] Vltimus Comitum, hu- jus & Blankenburgici tractus dominus. Joh. Georgius t Sce. Ut ſua feudi dominis reliquerit, Abta Confer; quæ ſummat Imbhof. I. 31. c. 4. n. &. Comitis Tettenbachij poſſeſſoris, ob perduellionem in Cæſarem anno 6o. exitium vid. ap. Pu- fendorhium Rer. Brandenburg. l. II. n. 46. Ludopicus Com. Loe penſtein.] Hic, ut anni monent, eſt Ludovicus trium Impp. Conſil. & Præſes Conſilii Imper. Au- lici n. GJ., rebr. 530. † 1611. 13. Febr. F. Friderici, Nepos Lu- dovici ,pronepos Friderici Victoriofi Elect. Palar. ut ex inæ- quali Claræ à Tettingen conjugio. Noſter ex Annà Stolber- gicà g genuit (1) Henricum. (2) VVolfgangum, filiis Joh. Caſimiro „ Georgio Ludovico (à quo Virneburg. LCineæ Byangelicæ ſtatus prodiit, à Rupifortia ſ. Catholicà diſcretus) (A4) Joh. Hermanni, Erneſti, Friderici Ludovici prole Iætum. Nam utriusque ſexus copia præbita, in quà Ludo- vicus Erneſtus, Pridericus Eberhardus, Guſtav. Alexius, Albertus, Carolus Ludovicus, Domui præſidia plura dede- runt. Ex his Fridericus Lud. propagat genus: ut Ludovi- cus Prneſtus n. I627. 21, Mart, † 1671. G. Dec. cum Eucharius e 3 Calſi- 38 NOTE AD SVBSCRIPTIONES. Calimirus n 1665. † I. Jan. Iéob. dαοααι decederet. In Fride- rico Eberhardo † 16;56. d. I4. Mart. & Filiis, e. c. Guſtavo Axelio, irritum, per Albertum Friderici Ludovici F. n. 1647,.20. Aug. refloruit; dum & VVilhelm. Fridericus n. 19. Febr. 1073. & Ludovicus Mauritius n. 22. 4pr. Iézb. domum ſuſtentant. Conf. Inbof. I. S. c. 6. qui Rittershuſ. utiliter ſupplet. Henricus Baro Limpurg. Semperfrei.] Hic Wilhelmi F. Chriſtophori N. Alberti Pronep. n. Fz4. †21. Zun. Sbv. Impro- lis per Fr. Chriſtoph. n. /2. Ial 1s6. Gailndorf. lineam Filio Al- berto n. S6. † ü:. Nov. 1619. fovit. Huic natus Joh. VVilhelmus 16oâ. I. Dec. † 2. Nop. 1SS†. quinque F. genuit; ſed deſito VVilhelmo Henrico n. 16 2. F. cum iſtis Lineam Gailndorf. fniit. In Specfeldicaâ Fridericus † Ia. per nepotes, Eber- hardum & Henricum, binos ramos, illum & Suntheimicum, excitaſſe vilus: ſed hic 1676. d. 37. Mai. morte Henrici Caſimiri, n. é Ludovico Caſimiro Henrici F. exaruit. Eber- hardi F. I. Philip. Ludovicus à τααα.. 2. Georgius Fridericus 116571. dedit Volrathum Marforatu & Pincternatu Imperii, vice R. Bohemiæ, mactum n. I641. d. 21. Iun. & Georg. Bberbar- dum n. 1643. A. 3. Oct. (al. Bernhardum) Summershuſium. Vte' ue Piliis heredibus caret, & inclytæ Domus exequias pro- ſpectant. Conf. Limnæ. Sener. Imbof. t. S. c. 5. Georg. & W. oltgang. Baro Schonburg.] Cum Erneſtus, à quo cuncta proſapia, 1 . per tres F. Georg. † 16. Hugon. & VVolfgangum, † u“. Glauch. Waldenburg. é& Penicenſem lineam fundarit, probabile eſt, iſtum & bunc ſubſcripſiſſe: li- cet totidem heredum nemina, ut Georgii 1ol. & z. ex Hugone, & VVelfgangi Patri cognominis n. I556. † 1612. poſſint agnoſci. Notatque ex Geiero Conſil. Domus, amici olim mei, recenſu, Rittershuſium nonnuſpiam erraſſe. Ge- orgius jam Glauchenſis † 15S. nepotes non habuit. Hugo- ni II. Hartenſteinio; ſuperat Otto Albertus † 7651. d. 1s. Zun. e quo „ “ NOTE AD SVBSCRIPTIONES. . . A quo Otto Ludovicus n. 1672. 16. Sept, Caput Familiæ: Pater % GBeorg. Alberti n.2, Maii. 1677. Ottonis VVilhelmi n. 4. Nov. 2. Sy,, al. 1678. Ludov. Friderici n. 4. Nov. ési. Chriſtiani Hen- „ rici n. 13. Nov. 16Se. ;„ßVVolfgangi Penicenſis Cognominis F. lll. “ρπανι ι ſtabilit lineam rchſelburg. in Samuele Henrico n. 26. Sept. 1642. cCui nati Carolus Henricus n. 12. Apr. 1677. sig⸗ l mund, Henrico =. Dec. i6zgs. Franc. Henricus n.iy. Maii. 16S2, ro⸗ Sam. Henrici r. in 1 nicà Lin. VVolfg. Henricus n. I4. zul. Al⸗ 6sα”. filios ſiſtit VVolig. Henricum n. &. Dec. ée. Aug Sieg- Ns friedum n. 24. Nov. Iézs. Conſtantinum z. 2za’ zan. 10gr. Frid. ſio Erdmannum & Franciſcum Carolum gemellos n. 20. Dec. 16 ;. or. Servàrunt hactenus Statum Confeſſionis à lIaudatis Majoribus ber initum, ac tuebuntur ad Poſteros benedictos. umnn Anarc. Frideric. Baro E'ildenfels.] VItimus familiæ † 1oοv. wici Tranſiitditio, feudum Elect. Sax. in Voitlandià, ad Solmen- ber⸗ ſem Sonnevvaldicum Joh. Georgium, quem Heroem religio- eus za, jaſtitiæ, & pacis amantem, in Templa, Sscholas, & Paupe- ice es beneſßicum, celebrant, numeroſæ & egregiæ ſobolis patrem, ar⸗ ut renumerat cum Rittersh. Imhof. L. 6. c. 12. n. 16. Jam quod Dk. ad rehgionem attinet, Noſtra hodienum laudatur Domus Li- o chica & Barrutbiga. Illius (1) rector Herman Adolph. Mauritius v.. 72. Sept, 1646. Erneſti F. Senior Domus, (2) ALTI- SOLMIÆ , Ludovicus, & quo Mauritius Fridericus n. 31. 4ug. 1677. Lu- gon. dovicus Carolus n. 7. Nov. 3677. Frid. VVilhelmus n. , Febr. ſ ose. (3) LAVBACHICX VItimus Carol. Otto † &. dug. 2076, ſek. (A4) soNNEVVALDICO-TPOUCHICXY Otto Henricus a. 16775. cui 2.EX rF, Frid. Bernhardus n. 7. Mai. oi. Carolus Chriſtianus a. 77. I. Seyt. Iéoz. (5§) Sonnewaldicæ-ſpeciala Henricus VVilhelmus icdi „, Ibö. (6) BARRVTHICE, ac (a) Rœdelbeim, Joh. Carolus .Ge Eberhardus n. . Jul. I7. cui F. Ludovicus n. zs. Sep, Ioo‿. Huge (ex eo nepos Frider. Aug. Carolus n.9. Oct. do”.) Ludov. Hen- N. ricus n. z. Aug. 6067. (b) W'ildenfetſice, Frid. Erneſtus n. 26. gah . NMarr, * 40 NOTXY AD SUDSRIPTIONES. Mart. 16l. Cameræ Wezlar. ad ann. Idys“. Præſes Evangeli- cus. Cui Fr. Joh. Georg. † 12. Oct. I6go. (c.) Barruthicus Fri- dericus Sigismund. † I666. Fr. Frid. Sigismundi n. 1627. I6ob. cui F. Gottlob. Alexander n. IOo. eſt. CIVITATES. Splendidiſſimam hanc Coronam, quæ firmamentum & decus maximum præbuit, ut terrorem Adverſariis incuſſit, circumgeſtate, tam ſalutare quàm gratioſum Dei beneficium eſt. Singularum ſtatum percenſere gravioris curæ eſt, quàm ut heic exequamur. Sequimur autem Ordinem Nominum in Prototypo conſpicuum, quo ſucceſſivè ſubſcripfſiſſe no- ſcuntur, ſalvo Præcedentiæ, Circulari Obſervantiæ, aliove Sta- tus ſingulis competentis jure, cujus arbitrium non eſt noſtrum. Expectamus benignos Indices Cleri bodienum piè fangenta, ut Procerum, quorum memoria heic, ut intabulis publicis, efflore- bit. Omnes illæ hodienum Epangelicæ noſcitantur, præter Do- nawerdam illam miſerandam; cui tamen mirando Dei conſi- lio jam in libertatem Politicam vindicatæ & Circulo ſuo red- ditæ, non dubitamus, quin Juſtiſſimus Imperator petenti Sa- cræ quoque & Conſcientiarum copiam tributurus ſit. Idem- clementiæ ſpecimen Conſtantiæ quæ Iyzb. Evangelica fle- bat, ac Provintits Auſtriaca, reſtituto Literarum Majeſtatis in- nocuo uſu, indulgeri, in publicum ſalutare eſt; ceſſaturis, motibus quæ privatos & afflictos exercuerunt. Specimen priſtinæ facultatis innocuæ juvet huc annectere, ut per pro- vincias dictas Concordiæ doctrinam ſint amplexi, in editione Palatina BElectorali Heidelbergæ anno isbz. annotati, ac malè omiſſi in editt: alin. Vide in Fine Clericor. neminum. G. tutn ſſit W AVGVYVSTANAM CONFESSIONEM, , . G . Ejus Explicationem Genuinam, Dei Omnipotentis Spiritu Serenante ac firmante, hodie- num amplectuntur, & Exercitium illius tuentur ac fovent, initio reverentiſſimè nominati Status Chriſtiani intra & extra Germaniam, Dn. FRIDERICVS IV. DA- NIE ET NORVEoIL REAX? cum Conjuge glorioſiſſimà, Dn. LVDOVYICA, GVSTAVI ADOLPHI, Ducis Meclenbur- gici p. m. F. & Filio, Dn. CHRISTIANO, Regno- rum Herede, Fratribus Dn. CAROLO, Nor- yvegiæ Pro-Rege, Dn. NILHELMO, Sorore Dn. SOPHIA HED WIGE. Patruo Dn. GEORGIO, Magnæ Britanniæ Reginæ Conjuge. Amitis Dn. AN N A SOPHIA, Electorali Saxon, Vidua. Dn. FRIDERICA EMILIA, Holſato-Gottorf. Vidua. Dn. WII HELMlINA ERNESTI- NaA, Elector. Palatina Vidu. Vt Regia & Ducalis Holſata Domus. Dn. CAROLVS XII. Sveciæ Rex, 200 Sorores, Dn. HEDWIGIS SOPHIA, Ducalis Holſato Gottorpi- ca Vidua. Dn. VRICA ELEONO- RA, Regiavirgo Princeps. Simul Agnataà Domus Palati-⸗ na, ut Sulzbacenæ, Dau. PHI- EIPPFS, Cæſareus Cam- pimareſchallus Senior. Dpn. ADOLPHVS 7OHAN- NES Bipontinus, ex Elſa Eliſab. Brahea, Suecaâ, Dn. ADOLPH. 7J0OHANNES Bav. Cæſ. Tribun. Dn. Catharina, Gülden- ſtirnia Vvzxor. Dn. Maria Eliſabetha. Dn. CHRISLTIANVS II. Bir- kenfeldicus, Dn. FRIDERICVS BERNH-AR- DVS, Du. 70 HANNES. . Ex Dn. Catharina Agatha Rappoltſtenia, (a) F. Dn. 34 1 Dn. Magdalena Claudia, Seren. Principi Hanoviæ Dn. PHILEIBBPO KEINHAR- DO nüuúpta. Dn. Ludovica. Fratres: Dn. IOHANNES CAROLVS, cum Filiis Dn. FRIDERICO BERN- HARDO, Dn. 70 HANNR: ac Filiabus Dn. Magdalena juliana. Dn. Carolina Catharina. Vt Patrui Dnu. CAROLVI 070O- NIS Filiæ, Dn. Carolotta SophiaEliſabeta. Dn. Hedvvigis Eleonora Dorothea. Ac Dn. LEOPOLDI LVDoVICI Veldenzii & Dn. Agathæ Chriſtianæ, Ha- novicæ F. Dn. Eliſabetajohanna, Rheni- Comitis Môrching. Vidua, Dn Dorothea. Par Decus in DOMO SAXO- NXNICGA ALEBERTINA, Dn. FRIDERICVS AVGV- STVsS II. Ele ctoratũs Saxon. Princeps Heres, ut Mater Pn. CHRISTIN A EBER- HARDINA, Dn. CHRISTIAN, ERNESTI Marchio. Brandenb. Biruth. & Dn. Sophiæ Ludovicæ E- berhardi III. Würtemb. F. & laudata Avia Materna. COoONRESSORES MODERNI. Fr. Patruelis Peiſenfelſenſte, Dn. JOHAN. GEORGIVS, VxXor Dn. Friderica Eliſabeta Iſenac. Joh. Georg. Filia. Fratres Dn. C HRISTIANVS, Eques Johannit. Sonneburg. Du. 70OH. ADOLEPHVS. Sorores, Dn. Magdalena Sibylla. Dn. Johanna Wilhelmina, Dn. Anna Maria. Dn. Sophia, Dn. G EOR GIO WILHELMO Principi He- red. Marchion. Brandenb. Biruth. nupta. Inde Dn. CHRIS TIANI Y- MORIS Martiſpurg. Vidua Dn. Erdmuthis Sophia. Filii Dn. MAVRITVIVS EILI- HELMVS. Dn. FRIDERICVS ERD- MANNVS. Filia Dn. Chriſtiana Eleonora Dorothea. Iterum Patrui I. Dn. AVGV- STVS Zorbic. cum Vxore Dn. Hedvvige Eleondra Hol- ſato-Guſtrovica. II. Dn. PHILIP PI Vidua Dn. Ludovica Eliſabeta Wür- temb. Bernſtad. F. Dn. Hedvvige Eleonora. III Dn. HENRICVS Spremberg. cum VxXore Dn. Eliſabetha Meclenburg. Guſtrov. Fil. Dn. Carolotta Auguſta & Dn. Chriſtiana Friderica. † Pari un 2, g: cha I. — CENSI Domo Dn. MAVRITIVS WIL- HELMVS, Adminiſtrator Epiſcop. N umb. & Eizenſ- cum Liberis Dn. FRIDERICO AVoVSYO, Dn. Dorothea Wilhelmina. Et Frater Dn. FRIDERICVS HENRICVS. Pegav. cum Conjuge Dn. Sophià Ange- licaà Würtemb. Bernſtad. Vt laudata Soror Dn. Erdmu- this Dorothea, Martiſpurg. Vidua. Inprimis &.AXO-ERNESTNAE Domus lumina; nullo dum amiſſo, I. VINAR. Dn. WIILHELM. ERNESTVS, Fr. Dn. 70 H. ERNESTVS. cum Lib. Dn. ER NESTO AVGVSTO, Dn. 70HAN. ERNESTO, Dn. Johanna Carolotta, Dn. Maria Eudovica. Il. IsSöENAC. Dn. IOHANNES WIIL- HELMVYS, cum Vxore⸗ Dn. Chriſtina Juliana Ba- denſ. Durlac. Lib. Du. ILH. HEENRCO, ex Princ. Arauſ. Dn. Johannetta Juliana, Dn. Carolina Chriſtina. Simul GOTHAN. Dn. FRIDERICVS, cum Vxore Dn. Magdalenà Auguſtà An- CoNrESSORES MonERNL. 35 Pari gratia Dei in SAXO-ZI- halt. Serveſt. & Liheris, Dnu. FRIDERICGO., Dn. Sophia. Fr. Dn. 70HANNE VILHEMG. Sor. Dn. Anna Sophia, Schvvarz- burg. Rudolphop. Conjuge. Dn. Dorothea Maria. Conjz. Pp. Meining. Dn. Friderica. Dn. Johanna. Patrui I. Dn. BERNHAR- DVS Meining. cum Vxore Dn. Eliſabetha Eleonora- Brunſvic. Lüneb. Gvelferb. Vt Liberi, Dn. ERNESTO Lr- DoVICoO, Campimareſchall, Crſareus, & Vxor laudata. Dn. Fridericus Wilhkelmus, Dn. Georgius. Dn. Anton Vlricus. Dn. Eliſab. Erneſtina Antonia. Dn. Eleonora Friderica. Dn. Wilhelmina Ludovica. 2. RöMHILD. Dn. HENRICVS, cum Conjug. Dn. Maria Eli- ſabeta Darmſtad. 3. ISEMBERG. Dn. CHRISTIA- NVS, cum Conjuge Chri- ſtiana, Saxo-Martiſpurg. Fil. Dn. Chriſtiana, Holſata- Glüksburg. nupta. 4. HILDBVRGHVS. Dn. ERNE- STVS, cum Vzore Dn. Erne- ſta Friderica, Waldecc. Filius . Comitiſſæ Erbach. Maritus. Fil. Dn. Sophia Carolotta. E 2 5. Dn. 6 9 SArFELD. Dn. JOH. ER- NESTVS, cum Conjuge- 1. Dn. Sophia Hedvvige, Saxo-Martispurg. & Liberis, Dn. CHRISTIANO ERNESTO, Dn. Carolotta Wilhelmina. 2. Dn. Carolotta Johanna Waldecc. & ! iberis, Dn. Wilhelmo Friderico, Dn. Carolo Erneſto. Dn. Franciſeo Joſia. Dn. Sophia Wilhelmina. Dn. Ludovica Sophia. Dn. Henrietta Albertina. Sic . CoFVRG. Dn. ALBERTI Vidua Dn. Suſanna Eliſabeta Kempinskia. Non minus Inclytæ Domus Brandenburg. I. BIRVTHINE CVLMBAC. Dn. CFHRISTIANVS ERNE- STVS, S. R. Imp Campima- reſchall. cum Principe Herede Dn. GEORG ILHELMO, ac hujus Vxore Dn. Sophia Saxo-Leucopetr. Filiab. Dn. CHRISTIANA EBERHARDINA, Reg. Pol. & Elect. Saxon. Conjuge, Dn. Eleonorà Magdalena. I. CVLMBAC. Dn. CHRISTIANVS HEN- RICVS, cum Vxore CoONFTESSORES MOoDERNI. Dn. Sophia Chriſtiana, Co⸗ mite Wolfſten. & Liber. Dn. Georgio Friderico Carolo, Dn. Alberto Eolfgango. Dn. Dorothea Carolotta. Fr. Dn. Carolo Auguſto, Dn. Georgio Alberto. III. ONOLDIN. Dn. WIL H. FRIDERICVS, cum Soror. Dn. Dorothea Friderica, Ha- nov. Buſchvv. Conjuge Dn. Wilhelmina Carolotta, Elect. Princ. Hered. Conj. Amitis Dn. Dorothea Carolotta, Haſſo-Darmſtad. Vxor. Dn. Eleonora Julianà, Wür- temb. Vidua. Pariter Seren. Dom. Brunſvico- Luneburg. I. Gvelpherbyt. I. Dn. RVDOLPHI AVGVSTI Fil. Dn. Dorothea Sophia, Holſato-Plœnic. Conjux. 2.Dn. ANTONIVS VLRICVS, cum Fil. 1. Dn. AVors EILHELMO, Princ. He- red. Ejus Conjuge, Dn Sophia Amalia, Holſat. Gottorp. 2. Dn. ILudovico Radolpho, & Conjuge Dn. Chriſtina Ludovica Oetting. ac Prole, Dn. . 64, . ü. nia, X. ſat. O H. „ 2– CONEFESSORES MoDERNI. L Dn. . Eliſabeta Chriſtina fuliana, Dn. Carolotta Chriſtina Sophia, Dn. Antonetta Aemilia: 3. Dn. ELISABETA ELEO- NORA. SaxoO-Meining. Con- juge. 4. Dn. ANNA SOPHIA, Ba. den-Durlac. Conjuge. y. Dn. AVGVSTA DORO- THEA, Schvvartzburg. Arn- ſtad. Conjuge. 6. Dn Henrietta Chriſtina, Ab- batiſſ. Gandersheim. Ser. Dn. Clara Auguſta, Wür- temb. Neoſtad. Vidua. 3. Dn. FERDINANDI ALBERLI, Beverani Vidua Dn. Chriſti- na, Haſſo-Darmſtat. Lib. Dn. Auguſtus Ferdinandus, Dn. Ferdinandus Albertus, Dn. Ferdinandus Chriſtianus, Dn. Erneſtus Ferdinandus, Gemelli. Dnun. Henricus Perdinanduas. Dn. Sophia Eleonora, Cano-⸗- S niſſa Gandershem. II. Hannoper. Dn. GEORG. EILHELMIVS. † Dn. GEORGIVS LVDOVI- CVS, Ele ctor. Lib. Dn. GEORG. AréVrSYTVS. pPrinc. Ele ctor. Dn. Sophia Dorothea. 37 Fr. Dn. MAXIMILIANVYS EII- HELIVS. Meclenburg. 1. Sverin. Dn. FRIDERICVS WILHEL- MVS, Sverin. Mater Vidua, Dn. Chriſtina Wilhelmina, Haſſo-Bingen- heim. PFr. Dn. Carolus Leopoldurs. Dn. Chriſtianus Ludovicus. Sor. Dn. Sophia Ludovica. Fr. Dn. Guſtaphi Adolphi Vidua Dn Erdmuthis Sophia, Lao- burg. Patruus Dn. AD OLPHVS FXNI. DERICVS, Streliz. & Conjux Dn. Chriſtiana Emilia Antonia, Sundersh. Princip. Schvvarz- burg. Fil. Lib. Dn. Adolphus Fridericus. Dn. Guſtava Carolotta. 2. Guftroy. Dn. GVsTArI AWDoLPHI F. Dn. Magdalena. Dn. Sophia. Dn. Chriſtina, Stolb. Conjux. Dn. Hedvvig. Eleonora, Aug. Martisb. Conjux. Dn. LVDOVICA, Dano- Regia Conjux. Dn. Eliſabeta, Henr. Martisb. Conjux. Dn. Auguſta (a) 3 WükRe WiRKYENBERG. I. Stutgart. Dn. EBERHARLDUS LUDO- VICUS. Mater Dn. MAGDALENA Sl⸗ BYLLA, Darmſtat. Vxor Dn. IOHANNA ELISA- BETA, Badena-Durlac. Sor. Eberhardina Ludovica. Dn. Magdalena Wilhelmina, Baden. Durlac. Conjux. patruĩi Dn. FRI DERICI CAROLI Vidua Dn. Eleonora Juliana, Onoldina. Horum Liberi. Dn. Carolus Alexander, Dn. Henricus Fridericus, Dn. Maximilianus Emanuel, Dn. Fridericus Ludovicui, „Dn. Chriſtina Carolotta, Oſtfriſ. Vidua. Dn. Sophia Carolotta, Iſenac. Vidua. II. Neoſtad. Dn. FRIDERICVS AVeorsIS. Vxor Dn. Albertina Sophia Eſther, Eberſtenia. Fil. Dn. Auguſta Sophia. Dn. Eleonora Wilhelmina Carolotta. Fr. Dn. FERDINAND. EILHBLE- MVS, Dux General. Batav. Angl. Pol. Dan. Dn CAROoLVS RDOLFVS, Dux Milit. Dan. CoNFTESS6GRES MOPDERNI. II. Mond, belic. Dn. LEOPOLD. EBBERHARDVS, Ssor. Dn. Eleonora Carolotta, Würt. Oelſ. Vidua. Dn. Anna. Dn. Eliſabeta, Würt. Weil- ting. Vxor. Dn. Hedvvigis. UI. Juliana. 1. Sileſie. Dn. SIILVII FRIDERICI Vidua, Dn Eleonoraà Carolotta, Würt. Montiſp. Fr. Dn. CH KRISTIANVS VLRIS, Oelf. Vx. Dn. Sophia, Mecl. Guſtrov. Lib. Dn. Carolus Fridericus, Dn. Chriſtianus Elricus, Dn. Carolus, Dn. Ludovica Eliſabeta, Phi- lipp. Sax. Martisb. Vidua. Dn. Sophia Angelica, Sax. Ciz. Pegav. VxXor. Dn. Anna 'Sophia, Meclenb. Vidua. 2. W'eilting. Dn. FRIDERIC. FͥlkRDINANDVS. Vxor Dn. Eliſabeta, Würt. Montiſpel. G F. Dn Julia Sibylla Carolotta. Dn. Hedvvigis Friderica. Haſſica Dom. Dermkar. Dn. ERNESTVS LVDO- VICVS. Mat. Dn. Eliſabeta Dorothea, Sax, Goth. Vidua. VX. S. irt. CONFESSORES MoPDERNI. 39 Vx. Dn. Dorothea Carolotta, Fil. Dn. CHRISTINA JIVLIA- Oeting. Lib. Dn. Lsdovicut. Dn. Carolus Wilhelmus. Dn. Franciſeus Erneſtus. Dn. Dorothea Sophia. Sor. Dn. Magdalena Sibylla, Sax. Rômh. VxXor. Dn. Sophia Maria, Sax. Eiſen- berg. Vxor. Dn. Sophia Ludovica, Oe- ting. Vxor. Patruel. Dn. Eleonora Dorothea. Dn. Magdalena Sibylla. Amita Dn. Eliſabeta Amalia, Neob. Elect. Palat. Vidua. Dn. Ludovica Chriſtina Stolb. Vxor. Homburg. 9 Badeno-Durlacenæ Domuüs. Dn. FRIDERICVS MAGNVS. Vx. Dn. AVGVSTA MARIA, Holſat. Gottorp. Lib. Dn. CAAO. ILHEILMVS, cui Vxor Dn Magd alena Wil- helmina, Würt. Stutg. Dn. Chriftophorus. Dn. Catharina. Dn. Johanna Eiiſabeta Würt. Stutg. Vx. Dn. Albertina Friderica. Fr. Dn. Cak olVSs GvsTaVrVS, Campimarſch. Cæſ. Vx. Dn. Anna Sophia, Brunfvic. Gvelpherb. NA, Sax. Iſen. Vx. Dn. Catharina Barbara, Ca- noniſſa Hervord. Sor. Dn. CHRISTINA, Sax. Goth. Vidua. Holſatic. Domut J. REGIE. 7. Sunderburg. Dn. CIRISTIANNS ADOLS, Franzhagen. Vx. Dn. Eleonora Carolotta, Saxo Laob. Lib. Dn. Leopoldus Chrißianus. Dn. Ludorvicus Carolus. 2. Auguſtoburg. Dn. ERNESTVS AVöorSTV§. Mat. Auguſta, Philip. Glücks- burg. F. Fr. Dn. FRIDERICVS ILHIEIL- MVS, Præpoſ. Hamb. Vxor Dn. Sophia Amalia, A- lefeld. Lib. Dn. CHKRISIIANVS Ar- GsTW§S. Dn. Carolotta Maria. Sor. Dn. Ludovica Carolotta, Halſat. Becc. Conjux. Dn Dorothea Ludovica, Ab- batiſſ. Izeho. J. Beccia. Dn. FRIDERICVS EMNELMLS, Mat. Dn Hedvvigis Ladovica, Lippica. CONFESSORES MoDERNI., i. Dn. FRDERICVS LyDorI- CyS, Eques Elefant. Ord. Gubernator Pruſſ. Dux Equit. Gener. cui Vxor Dn. Ludovica Carolotta, Holſat. Lib. Dn. FRIDERICVS EIL= HELMVS. Dn. Carolus Ludovicus. Dn. Philippus E'ilhelmni. Dn. Anton. Güntheruf. Dn. Dorothea. Sor. Dn. Sophia Ludovica, Lipp. Vidua. Dn. Dorothea Amalia, Lipp. Conjux. Dn. Ludovica Clara. 4. Wieſenburg. Dn. FRIDERICVS, Gener. Locumten, Cæſ.- PF. Dn. Leopoldus. Fr. Dn. Chriſtianus Wilhelmus, Tribun. Elect. Saxon. Sor. Dn. Dorothea Eliſabeta, Rabutin. Gubernat. Trans- Sylv. Vxor. Dn. Anna Friderica Philip- pina. Dn, Johanna Magdalena Ludovica. y. Nordburg. Dn. ERNESTVS LEOPOLDVS. Sor. Sophia Henrietta. . Amita Kliſabeta Juliana, Princ, Svelpherbyt VxXxOT, Dn. PHILIP. ERNESZMS, Fro- tribun. Danicus, Ux. Dn. Chriſtiana, Sax. Eiſen- berg. F. Lib. Dn. CHRIS 11AN. AUGMW- § 15§. Dn. Chriſtiana Erneſtina. Dn. Sophia Auguſta. Sor. Dn. Auguſta, Sunderb. Ux. Dn. Chriſtiana, Sax. Martisb. Vidua. b. Plænic. Dn. 70 H. ADOLPHIIS Campi- mareſchall. Batav. Ux. Dn. Dorothea Sophia, Brun- ſvic. Lun. Gvelpherb. F. Dn ADoLPHVS AVoVSTWS. Dn. Chriſtianus Carolus. Dn. Dorothea Sophia. Nep. & Fr. Dn. AVoSο Pn. Foachim. PFridericus, Dn. Chriſtianus Carolus. Dn. Augnſta Eliſabeta, Ca⸗ non. Hervord. Dn. Carolotta Sophia. Dn. Dorothea Johanna, Naſ- ſov. Dillenb. Uxor. II. Holſato- Ducalis Gottorp. Dn. FRIDERICI, Mat. Dn. FRDERICA EMl- LIA, Dan, Reg. F. Vidua, Dn. HEDWIGIS SO- PHIA, Svec. Reg. F. E. Dn. ſen⸗ 16l⸗ . Ux. tisb mpi⸗ brun⸗ 5.& F. Dn. Carolus Fridericus. Fr. Dn. Chriſtianus Auguſtus. Sor. Dn. Sophia Amalia, Duc. Gvelferb. Hered. Uxor. Dn. Maria Eliſabeta. Patruus Dn. Anuguſtus Fridericus, Epiſcop. Lubec. cui F. Dn. Auguſta Maria, Durlac. Ujxor. Amita Dn. Magdalena Sibylla, Guſtro. Vidua. Dn. Hedvvigis Eleonora, Svec. Reg. Vidua. Dn. Anna Dorothea, Elect. Abbat. Quedlinb. ANHIALIINE Donh˖. JI. Cotheniæ. Dn. Emanuel. Lebrechti Vidua Dn. Giſela Agnes Rathia. Liber. Dn. Auguſtus Ludovicurs. Dn. Eleonora Wilhelmina. II. Serveſtanæ. Dn. CAROLVS ILHELMVS., Uxor. Dn. Sophia, Sax. Hall. Lib. Dn. Johan. Auguſtus. Dn. Magdalena Auguſta, Sax. Goth. Uxor. Fr. 1. Dn Anton. &bbhberut. 2. Dn. Johan. Adolſus. 3. Dn. Johan. Ludovicus . Dornburg. Ux. Dn. Chriſtina Eleonora, Zeitſchia. His Lib. Dn. Joban. Ludovicus. Dn. Chriſtianus Auguftus. CoNTESSORES Monkzatt. Dn. chriſtian. Ludovlcut. F. N. Dn. Chriſtiana Sophia. FRISITL ORIENTZ. Dn. CHA&lSANVY S EBERHAR DVS, ex Dn. Eberhardina Sophia, Würt. Oeting. Lib. Dn. Georg. Albertut., Dn. Auguſtus Enno. Dn. Chriſtina Sophia. Dn. Maria Carolotta. Dn. Friderica Wilhelmina. Dn. Jjuliana Ludovica. Patruel. Dn. Juliana Ludovica. OETING. DOMVS. Dn. ALBERIVS ERNESTVSJ. Uxor. Dn Sophia Ludovica, Darmſtat. Fil. Dn. Sophia Magdalena Eliſabeta. Sor. Dn. Chriſtina Ludovica, Dn. Ludovici Rudolphi Brunſv. Wolfeb. Uxor. Dn. Henrietta Dorothea, Naſſov. Idſten. Uxor. Amita Dn. Suſanna Johanna, Friderici Magni Caſtell. Com. Ux. Dn. Hedvvigis Auguſta, Com. Stadel. Cæſ. Ducis Gener. Vidua. Dn. Eberhardina Sophiajuliana, Oeting. Wallerſt. Vidua. ve. 42* CoNrTESSeREYS MoDERNI. ALDECC. DoMVS. Dn. GEORGII FRIDERICI, Cam- pimarefchall. Holland. ex Uxore . Dn. Eliſabeta Carolotta, Naſſov. Sigen. Lib. Dn. Ludovica Amalia, Coum. Erpach. Vidua. Dn. Albertina. HANoVIoE DonMVS. Dn. PHIIIP. REINHIARDVS, Ux. Dn. Magdalena Claudia, Palatina birkenfeld. Fr. Sor. Vid in Comit. Indic. h. v. SCH,ARzBVRGO- SONDERS- HSANAE DonIVS. Dn CHRISTIANVS WIL.- HEILMVS. Ux. Dn. Wilhelmina Chriſtiana, Sax. Vin. Lib. Dn. Güntbherus. Dn. Henricus. Dn. Auguſtus. Dn. Rudolphus. Dn. . ilhelmus. Dn. Chriſtianus. Dn. Magdalena Sophia. Dn. Chriſtiana Emilia An- tonia, Dn Adolf. Friderici II. Duc- Meclenb. Streliz. Uxor. EPISCOPAL. Oſnabrug. alternat. cum Domo Brunfy. Luneburg. Lubecenſis, Dn. Auguſt. Fridericut, Dux Holſat. Gottorp. cum Capitulo. Capitula Summa & Collegiata Magdeburgi, Brandenburg. Havelbergæ, Halberſtadii, Miſenæ, Numburgi, Cizæ, Martisburgi. Ut Monaſteria in Scholarum Publicarum, Vſum piè & ſalutariter verſa; ceu Primum Inſtitutum po- ſtulat. Ordines Equitum Sacri, Mixti. ASBATIE IMPREkII, Quedlinburg. Dn. Anna Dorothea, Saxo-Vinar. cum Capitulo. Jam † vacat. Herford. Dn. Carolotta Sophia, C urlaud. Dux, cum Capitulo. Gandersheim. Dn. Henrietta Chriſtina, Brunſvic. Lüneb. cum Capitulo. COMITES ET LIBERI BA- RONES S. Imperii, ad Seriem Alphabeti recenſiti. J. EETIERAICI SCAMNI, Fleckenſtenii. Dn. HENRICVS 7ACOBVS, Ux. Dn. Ssuſanna Maria de Landsberg. Lib. Dn. Fridericus Jacobus, cui Ux. Dn. Maria Catharina, Lib. Dn. Eleonora Sabina. Manovii. Dn. PHIIILE. REINHARPVS, Mare- Lib. Mareſchall. & Supr. Præf Ca- pit. Strasburg. jam Princeps. Uxor Dn. Magdalena Claudia, Palatin. Birkenfeld. Frat. Dn. Johan. Reinhardus, Buſchvveil. Ux. Dn. Dorothea Friderica, Dn. Joh. Frid. Onold, F. Liberi. Sor. Dn. Johanna Magdalena. Dn. Carol. Aug. Leining. Uxor. Dn. Ludovica Sophia. Dn Firderici Ludov. Naſſov. Ottvveil. Uxor. Dn. Franciſca Albertina. LEININGEICLE DoMVS. I. Hartenburg. Dn. 70H. FRIDERIVS. Ux. Dn. Dorothea Friderica, Alefeld. Dan. Lib. Dn. Carolus Fridericus. Dn. Johannes. R Pr. Dn. Fridericus Emico, cui UIx. Dn. Carolotta Sophia, Ba- dena. Dn. Eliſabeta Chriſtina, Dn. Frid. I. udovici, Palatin. Bipont. F. Fil. Fiderica. Dn. Maria Eliſabeta, Alefeld Vidua. Dn. Chriſtiana Magdalena, Dy. Chriſtiani Sayn. Uxor. CONIESSORES MonkERNI. ð 43 Dn. Carolotta Ludovica Dn. Triderici E'ilbhelmi, Wit- genſt. Vidua. Dn. Sophia Juliana, 8ellinii Uxor. Dn. Maria Polyxena, Dn. Johan. Erneſti, Naſſau- Weilb. Uxor. M. Dagiburg - Reidenheim. Da. 70H. CAROL. APoVSTLS. Ux. Dn. Johanna Magdalena Hanovica. Sor. Dn. Wilhelmina Eliſabeta, Du. Ludovici Solm. Uxor. Dn. Polyxena Juliana. I. Leining-Eeſterburg. 1. Grünſtet. Dn, GEORGII EILHELMI I. F. Dn. Friderici PLVilhelmi, Sax. Hall. Mareſchall. Aul. Caſſell. Gubern. & Dn. Sophiæ Tere- ſiæ Ronov. F. Dn. Joh. VLVilbelm. Fridericus. 2. Dn. Johan. Antonii, Cameræ Præſ. & Dn. Carolottæ Ludo- vicæ Witgenſt. F. Dn CGeorg. Fridericus. Dn. Sophia Carolotta. 3. Dn. Chriſtoph. Chriſtianns. Conjux Dn Eliſabeta Juliana Lipp. Biſtorf. Fil. Dn. Georg. Hermannus. Dn. Simon. Dn. Carolus. (b 2¹) 4. Dn. 4 Dn. Henrieus Fridericus Erneſtus. Conj. Dn. Albertina Eliſabeta L Sayn-W. F. Dn Albertina Amalia. Dn. Wilhelmina Ludovica Friderica. 5. Dn. Georgiu. Conj. Dn. Anna Eliſabeta Teclenb. Dn. Anna Magdalena, Bo- denhuſ. Ux. kiliæ, Dn. Johanna Walpurgis Aug. Sax. Hall. Conj. † Dn. Maria Chriſtina, Ruthena Lobenſt. Dn. Sophia Magdalena, Schönburg. Hart. Uxor. Dn. Johanna Eliſabeta Wida- Metternich. Vidua. Dn. Angelica Catharina, Com. Waſaburg. Uxor. Dn. juliana Eleonara, Metter- nich. Winneb. Uxor. MANSTFELDTE DoMVS. Dn. 70M. GEORG. III. UVx. Dn. Sophia Eleonora Schönburg. N ASSOVICI. Jj. Saarbr. Ottyril. Dn. FRIDERICVS LVrDoIVS. Ux. 1. Dn. Chriſtiana, Alefeld. Dan. Lib Dnn. Chriſtiana, Ludovi- ca, Sophia, Amalia, Caro- lotta. CoNrTESSORES MoDERNI. Vx. 2. Ludovica Sophia Hanov. Fr. Dn. W'alradus, Gener. Major. Bata Sor. Ludovica & Amalia Ludo- vica Horn. vNVYF. F. Dn. Ludovica. 2. Saarbruk. Dn. LVDoVIcCVS CRATO. Ux. Dn. Philippina Henrietta, Com. Hohenloh. F. Fr. Dn. Carolus. Ortenburg. Dn. GEORG. PHILIPPVJS. Ux. Dn. Amalia Regina Sin- zendorf. Fr. Dn. Joh. Ceorgius. UIILD =- ET RHIEINGRAFII. 1. Grumbach. Dn. LEOPOLDVS PHIIIPPVS, Ux. Dn. Friderica Juliana. Lib. Dn. Car. Ludovicus Phil' ppus, cui Ux. Dn. Wilhelmina Hen- rietta, Naſſov. Uſing. Eis F. Dn. W'alradu–WÜ‧].— Dn Friderica Agatha Eli- ſabeta. Fr. Dn. Fridericus Eilhbelmus, cui Ux. Dn Ludovica Carolotta, Lein. Weſterb. Lib. Qhn. Carol. Ludovicus. Dn. Otio Fridericus. vVidua.- Dn CoxrzxsSsORks MonERNI. Dn. Eleonora Dorothea, Dn. Anna Eliſabeta. Daunica Lin. Du. CAROLVS. Fr. Dnn. Philip. Magnus, Cbriſtian. Otto. E alradus. Sor. Dn. Ludovica Philippina. Amita Dn. Eleonora Sophia Do- rothea Limpurg. Vidua. Dn. Dorothea Walpurgis. Dn Johanna Philippina. V THIENI. L. Lin, Senior. 1. Super. Graiz. Dn. HENRICVSI. & II. Mat. Dn. Henrietta Amalia Friſia Baron. Sor. Dn Ferdinandina Carolot- ta, Rakeniz. Uxor. Dn. Margarita Sophia. 2. Infer. Graiz. Dn. HIENRIGI I. † Vidua Dn. Eliſabeta Sibylla, Ru- thena. F. Eva Amalia. Dnn. HEVRICVS XII. UI. DRin. Sophia Eliſabeta, Stolb. r. Auguſia Erneſtina Sophia. Dn. Rwarc . † Vid. Dn. Chriſtina Witgenſt. II. in. Junior. 1. Geranga. Dn. HENRICEVS IXMA. Mat. Dn. Anna Dorothea, Schvvarzb. Vidua. Fr. Dnn. Henricus XXV. GXXVII. 2. Schlaiz. HDZ Dn. HENRREVS XI Ux. Dn. Johanna Dorothea Tettenb. F. Dn. Henriçus I. Fr. Dn. Henricus XXIV. Sor. Dn. Amalia Agnes, Uxos Promniz. 7. Lobenſten. Lin. 1. Dn. HENRIGCVS III. Ux. Dn. Maria Chriſtiana, Lein. Weſt. F. Dnn. Henricus XV. XVII. XXE XXIII. XXVI. Dnn. Sophia Maria, Chriſtia- na Eliſabeta, Wilhelmina Chriſtiana, Antonia So-⸗ phia Magdalena, Johanna Auguſta, Amalia Eleonera, Anna Sophia. 2. Hersberg. Dn. HENRICVS X. Ux. Dn. Sophia Juliana, Ruthen. Sor. Dnn. Magdalena Coro- thea, Henrietta juliana, Ro- nov. Uxor, Friderica Sibyil. 3. Ebersdorff. Dn. HENRICVS X. Ux. Dn. Erdmuth. Benigna, Solm. F. Dn. Benigna Maria. (b 3) Sarn- CoNFESSORES MODERNI. k4j SVATN- EFITGENSTIEIN. 1. Perleburg. Dn. CASIMIRVS. Mat. Dn. Sophia Hedvvigis, Lipp. Vidua. Sor. Dnn. Maria Amalia, Sophia Florentina, Carolotta Hen- rietta. Amitæ, Dnn. Juliana Margarita, Albertina Maria, Iſenburg. Uxor. Carolotta, Wilhelmi- na Philippina, Sophia Eliſa- beta, Ferdinandina, Con- cordia, Friderica Wilhel- mina. 2. Homburg. Dn. LIDOoVICI ALBENYI Vidua Dn. Carolotta Witgenſt. F. Dn. Carolas E'ilbelm. Guſtavus. Dn. Carolotta Sophia. Laubach. 1. Dn. CAROV 0TTONIS. † F. Dn. Catharina 5«milia, Caſtel. Uxor. Dn. Eliſabeta Wilhelmina. Dn. Anna Belgica Florenti- na, Iſenburg. UXor. Dn. Carolotta Henrietta, Solm. Braunf. Vidua. 2. Sonneypaldo- (1.) Puchica. Dn. OTTO HENRICVX. Ux. Dn. Carolotta Groſekia. Lib. Dn. Fridericus Eberhardus. Dn. Erneſtina Eliſabeta. (2.) Sonnevvald. Special. Dn. HENRICFS EIIHELMVS. F. Dn. Wilhelmina Chriſtina. Dn. Ludovica. Sor. Dn. Sophia Albertina, An- halt. Bernburg. Uxor. G.) Barruth. (a) Rödelbeim. Dn. JOH. CAROL. EBERHAR- DVs, Gener. Dux in sabaucd. Fr. 1. Dn. l udovicus, cui Ux. Dn. Carolotta Sibylla, Alefeld. Dan. Lib. Dn. Frider. Auguſt. Carolus. Fr. 2. Dn. Ludovicus Henricus, cui Ux, Din Wilhelmina Chriſtina Limburg. e quà F. Dn. Erneſtus Carolus. Filia N,. (5) Eildenfels. Dn. FRlERICVS EFRNESTVS, Cameræ Præſes. Ux. Dn. Benigna Promnnitia. F. Dn. Erdmuht Benigna, Ruthena Ux. Dn. Magdalena Wilhelmina. Fr,. Dn. Carolus Otto. Dn. Henricus Wilhelmus. (&) Barruth- Barruth. Dn FR DERIC. NTGISVNDPLVS. Ux. Dn. Amalia Chriſtiana, Lüzelb. Lib. Dn. Gottlob Alexander. Dn. Joh. Chriſtianus, cui UxX. Dn. Conſtantina Helena, Dn. CoNFESSORES MoDERNI. Dn. Erdmuth. Amalia. Dn. Hedvvig. Carolotta. Fr. Dn. Johannis Georgii Vidua Dn Eleonora Ruthena. Sor. Dn. Eleonora, Schulenb. UxXor. SOLBERG. I. Senior. Lin. (O Eerningerodæ. Dn. ERNESTVS. Ux. Dn. Sophia Dorothea, Arnſt. F. Dn. Sophia Eliſabeta, Ruth. Graiz. Ux. (²) Gcuderan. Dn. LIDoVIC. CHIRISTIANINS. UIX. Dn. Chriſtina, Meclenb. Guſtrov. Lib. Din Chriſtianus Erneſtus. Dn. Fridericus Carolus. Dn. Henricus Auguſtus. Dn. Friderica Carolotta. Dn. Amilia Auguſta. Dn. Chriſtina Eleonora. Dn. Erneſtina Wilhelmina. II. Zuntor. Lin. Dn. CR STOPH. EUIDoViolS. Ux. Dn. Ludovica Chriſtina, Darmſtat. Lib. Du. Chriſtophorus Fridericus. Dnun. Juſtus Chriſtianus. Dn. Sophia Eleonora. Dn. Ludovica Chriſtiana. Waldecc. Dn. CRIST AN. LüDOoVrIcuS, Tribun. Cæſ. Ux. I. Dn. Anna Eliſabeta, Rap polſten. 2. Dn. Johanna, Naſſov. Idſtein. Lib. Dn. Antonius Ulricus. Dn. Erneſtus Auguſtus. Dn. Fridericus Caſimirus. Dun. Henricus Georgius. Dn. Carol. Chriſtian. Ludovicus. Dn. Joſias. Dn Dorothea Eliſabeta, Lipp. Ux. Dn. Carolotta Sophia. Dn. Chriſtiana Magdalena. Dn. Eleonoraà Catharina. Dn. Eberhardina Ludovica. Dn. Chriſtina Eleonora Lu- dovica. Dn. Sophia Wilhelmina. Dn. Henrietta Albertina. Dnpn Carolorta Florentina- Fr. Dn. Joſe Vidua Dn. Wilhel- mina Naſſov. II. SrürIcI ScANI. 1. Pappenheim. Dn. CHRISTIANIIS ERNESTIIS, Mareſchall. Imper. Hered. Mat. Dn. Georg. Caſp. de Reizenſiein., Avia Mat. Dn. Amalia Margareta. Fr. Dn. Job. Fridericus. Sor. Dn. Eleonora Albertina. 2. Sinzendor, . 4 Dn. TIEODORUS, Cæſ. Camer. Pincerna Auſtriæ Hered. Frat. 1. Dhn. Otto Henricus, Ejus Ux. CONFESSORES MoDERNI. 5½ Coxrxs Uxor Dn. Sophia Ludovica Haugvviz. V . 1. Dn. Sigismund. Rudolſui. 3. Dn. Auguſtus Johannet. Sor. Dn. Suſanna. Dn. Maria Iſabella. Dn. Anna Apollonia, Wol- kenſt. Ux. Dn. Marianna, Gœſ. Ux. Dn. Anna Maria, Uhlefeld. Uxor. Dn. Maximiliana, 2. V'olkſtein. Dn. ALBERT. CHRIS TIANUS. Ux Dn. Auguſta Frideriça, Hoenlo. Oering. Pr. Dn. Philip. Frideritus., Pn. Eolfgang. Ludovicus. Sor. Dn. Albertina Juliana. Dn. Friderica Florentina. III. FRANCGCONICI S CAMNI, I. Gaſtellici. C2) Remling. Dn, V OLFGANG. DIE TERICUS, Magnus Aul. Elect. Pal. Ma- giſt. & Burggrav. Al- Ux. (7) Dn. Eliſabeta Dorothea, Limburg. . (ꝛ) Dn. Dorothea Renata, Sin- Zendorf. Lib. Dn. Carolus Fiider. Gottlieb. Dn. PVolſgangus Georgius. Dn. Sophia Dorothea. Dn. Eleonora Auguſta Ama- lia. Dn. Carolotta Ludovica Re- nata. & Fr. Dn. Frid. M. & Dn. Suſan- na Johanna, Oetting. Nepos Dn. Leopold, Frid. Erneſtut. Sor. Dn. Juliana Dorothea, Hoenloh. Ux. Dn. Sophia Ludovica, Wolfſt. Vidua. () Rüdenhuſ. Dn. 70 HANNhS LIDOFVIECES. Ux. Dn. Catharina Hedvvigis, Ranzov. Lib. Dn. Dorothea Carolotta. PDn. Friderica Carolotta- Sor. Dn Dorothea Sophia Flo- rentina. Dn. Sophia Iuliana, Rechter. Vxor. Dn. Philippina Eleonora. Dn. Johanna Eliſabeta. Amita. Dn. Dorothea Eliſabeta. II. Erpach., Dn. GEORG. LVD oVICLT & Dn. Amaliæ Catharinæ, Wald. † Lib. Dn. Philip. Ludovicus. Dn. Carolus Ludovicus. Dn. Georgius Albertus, cui VNX. Dn. Anna Chriſtina Do- rothea Hoenlo. Lib. Dn. Pbhilippus Carolus. Da. Erneſtus Fridericus Albertut. Dn. Georg. VVilhelmurs. Dn. Georg. Albertus. Da. Glorg. Anguſtaa. Dn. Dn. Chiienu Carolut. Dn. Chriſtina Eliſabeta, Hoenlo. VxX. Dn. Friderica Albertina. Dn. Henrietta Juliana Caro- lotta. Dn. Wilhelmina Sophia- Geyer. Dn. HENRICVS WoLFGANGVS. Mat. Dn. Johan. Agatha Senf- tia Sulb. Vx. Dn. Helena Juliana W ol. mersh. Hoenlobe. Neoſtein, 1. Oering, E Dn. 70. FRDERICO. f Vx. Dn. Ludovica Amœna Holſ. Norb. † Lib. Dn Fridericus Crato, cui Ux. Dn. Chriſtina Sophia Eli- fſabeta Erpach. Du. Johan. Erneſtus. Ux. Dn. Eleonora Juliana, Langenburg. Dup. Carolus Ludovicus. Dn. Johan. Fridericus. Dn. Sophia Eleonora, Canon. Gandersh. Dn. Maria hriſtiana Amœna. Dn. Auguſta Friderica, Wolf- ſtein. UN. Dn. Ludovica Amœna. II. Langenburg. Dn. HENRICI FRIDERICI. CoNeEssORES MoDERNI. Com. Hohenloica Lin. Dn. Juliana Dorothea Canellj Vidua. Lib. I. Du. Albert. Eolſgangus, cui Ux. Dn. Sophia Amalia Naſſ. Sarbr. Lib. On. Philipput. f Du. LEudovicus. Dn. Eleonora Juliana Ca- rolotta. † 2. Dn. Chriſtianus Crato. Ux. Dn. Wilhelmina Sibylla Carola, Com. Hohenloica Lin. Waldenb. Pfedel. 3. Dn. Fridericus Eberhardus. Vx. N. Com. Erpacenſ- Hi. Furſtenav. 4. Dn. Ludovica Carolotta, Hoenl. Vx. Dn. Eleonora Juliana, Vidua Com. Dn. Joh. Emhse de Ho- henloh. Dn. Chriſtina Maria. Dn. Auguſta Dorothea. Dn. Philippina Henrietta. Dn. Erneſtina Eliſabeta. II. Waldenburg. I. Pfädelbach. Du. LVDOVIC. GOTIFRIDVS. Vx. Dn. Ludovica Carolotta, Hoenl. Vx. Sor. Dn. Maria Catharina Sophia. Dn. Chriſtina Juliana. 2. Wr'aldenb. deſitæ. Dn. OIFGANGI ERIDERICI (c) Et 50 . Et Dn. Evæ Catharinæ Hoenl. Langenb. F. Dn. Anna Iſabella Eleonora. Sor. Dn. Annæ Chriſtianæ F. Dn. Dorothea Eliſabeta, Pfadelb. Vidua. Dn. Anna juliana. Dn. Dorothea Chriſtina „Er- pach. Vx. 727. Schillingsfürft. Dn. Franciſea Barbara, Vxor Dn. Philippi Erneſti, Com. Hohen- lo. Schillingsfürſt. Limburg. 1. Gailndorf. deſit. Dn. WII HELMI HENRICI Vidua Dn Eliſabeta Dorothea Specfeld. Fil. Dn. Juliana Dorothea, Lö- vvwenſt. Vx. Dn. Wilhelmina Chriſtina, Solm. Rôd. Vx. Dn. Juliana Carolotta. Dn. Sophia Kliſabeta. Sor. Dn. Sophia Eleonora, Vol- rath. Limp. Vx. 2. Pecfeld. Dn. VOLELRATHVS. CGailnd. F. Dn. Wilhelmina Sophia Eva. Dn. Chriſtina Magdalena Juliana. Dn. Amœna Sophia Friderica. Dn. Friderica Augaſla n CONTESSORES MoDERNI. Dn. Sophia Eleonora. Fr. Dn. Georg. Bernbardue, Sum- merh. cui † Vid. Dn. Jôhanna Polyxena Lein. Dagsb. Fil. Dn. Amalia Alexandrina Friderica. “ Dn. Albertina Suſanna. Dnpn. Chriſtina Carolotta Hen- rietta. Lörvrenſtein- Eertheim. Virneburg. Dn. EVCIASII CASIMIRI & Dn. julianæ Dorotheæx Lim- burg. jam Wurmbrand. VXoris. 4 F. Dn. Juliana Dorothea Lu- dovica. . Sor. Dn. Sophia Rrneſtina- Dn. Catharina Carolotta. Dn. Maria Dorothea Sophia Oſtein. Vx. Dn. Amalia. Patrui I. Dn. Friderici Eberhardi & Vx. Dön. Suſannæ Sophiæ Lude- vicæ Hoenlo. Waldb. PF. Dn. Heinricus Fridericus. Vx. Dn. Sophia Eleonora Limb. 2. Dn Albert & Dn. Carolottæ Erneſtinæ f Viduæx, . F. Dn. W'ilbelm. Fridericus. Dn. LEudovicus Mauritinus. Dn. Dorothea Sibylla Flo- rentina. W. ES 72 CoNFESSORES MODHERNI. II. ESTPHALICI S Ca ο1́.̈ Bentheim — Tekelnburg. Dn. 70H. ADOLPHIIS. Vx. Dn. Carolotta Haſſica. Lib. Dn. Johan. Aauguſtust. Dn. Sophia Juliana. Dn. Eleonora Juliana Fri- derica. Fr. Dn. Fridericus Mauritius, Reg. Pruſſ. Camer. Kirchberg. Dn. GEORG. FRI DERICVS, & Par. Dn. Georgio Ladovico, Gu- bernat. Sax. Iſen. & Darmſt. D Ac Dn. Magdalenà Chriſtina Mandericheid. Sor. Dn Johannetta Friderica. Dn. Eliſabeta Dorothea. Dn. Magdalena Chriſtina. Dn. Erneſtina Carolotta. Lippenſis. V V I. Detmold- 1 Detmolll. Dpn. FKIDERICVS ADOLPHIVS. F. Dn. Simon Henricus Adolphus. Fr. Dn. Ferdinandus Cbriflianus, Gen. Dux Brunfv. Luneb. Dn. Chriſtoph Ludovicus. Dn. Theodorus Emilius. Dn. Simon Carolus. Dn. Auguſtus VLVolfartus. 2. Detmold- Bieſterfeld. D. 70HAN. AGι⁸⁰ 1 Fr. Dn. Dietericus Adolphus. Dnu. Johban, Fridericus. Dn. Georg Ludovicur. 1 Dn. Rudolſus Ferdinandus. Sor. Dn. Juliana Eliſabeta, nupta Lein. Weſt. Dn. Maria Chriſtiana. Dn. Chriſtiana Erneſling Eleonora. Dn. Anna Auguſta. Dn. Eliſabeta Garolotta. Dn. Sophia Juliana, nupt. Sayn-Witgenſten. Dn. Juſtina Hermina. II Brakel. Dn. NDöoLFVrS. . Vx. Dn. Dorothea Eliſabeta Waldecc. Lib. Dn. Ferdinandus. Dn. Amalia Carolotta. Dn. Hedvvigis Sophia Wit. genſt. Berlb. Vvid. Dn. Chriſtiana Maria, Bent- heim. Vx. Fr. Dn Friderici, Canon. Halberſt. & Dn. Sophiæ Ludovicæ, Hol- ſat. Sunderb. F. Dn Ludovicus Ferdinandus. Dn. Sophia Amalia. Patr. Dn. Georgius, Brunſv. Ge- ner. Dux. . Amit. Dn. Dorothea, Nupt. Kunovviz. Caſiel. III. Buckeburg. Dn. Fl»IDERIC. CHIRISTANVS. Ux. Dn. Johanna Sophia Hoenl. Langenb. Lib. (c :ꝛ) Fr. Dn. Fridericus Erneſtus. Dn. Carolus Ludovicus. Dn. Ferdinandus Philippus. Dn. Auguſta Wilhelmina Philippina Sor. Dn. Hedvvigis Ludovica, nupt. Holſat. Sunderb. Ranzov. Dn. CHSISTMANI, Reg. Dan. Camer. & Dn. Vlricæ Antoniæ Gul- denlov. F. Dn. Wilhelm. Adolphus. Dn. Catharina Hedvvigis, nupt. Caſtel-Rüdenh. WVied. z. Neopvied. E Dn. FRRIDERICI & Dn. Mariæ Julianæ Lein. Weſt. . PF. Dn. Georgio Hermanno Rein- hardo. 1.E Dn. johanna Eliſabeta Lein. Veſt. Lib. Dn. Joh. Hidericus Wilhelmus. Dn. Maximilianus Henricus. Dn. Carolus. Dn. Chriſtianus. Dn. Sophia Sabina, nupt. Schonb. Dn. Wilhelmina Erneſtina. Dn. Anna Sibylla. Dn. Sophia Amalia. Dn. Franciſca Erdmanna. CoNFTESSORES MoDERKNI. 2. E Dn. Maria Sabina Solmenſ. F. Dn. Fridericus W'ilhbelmus. 3. Dn. Conradina Ludovica Teclenb. Fr. Dn. Wilhelmus Ludovicus. Sor. Dn. Sibylla Chriſtina Lein- Weſt. Vid. Dn. Johanna Maria, Sayn. Witgenſt. Vid. Dn. Anna Maria, Solm. Lich. Vid. 2. Durdorf. Dun. Ludovicus Frideriecus. Vx. Dn. Dorothea Amalia Naſſ. Idſtein. CIVITATES VBI CONFESSIO VIGET. Alphabetico ordine relatæ. Alenia. Auguſta Vindelicorum. Argentoratum. Bopfinga. Brema. Brunſvicum. Campidunum. Conſtantia. † Colmaria. Donavverda, reſtituenda. 1 Dunckelspula. Eimbecca. Erfurtum. Eslinga. Giengena. Gôttin- CoNFESSORES Göttinga. Goslarla. Haganoa. Hala Saxon. Hala Svevica. Hamb urgum. Hamelia. Hannovera. Heilbrunna. Hildefſia. Iſna. Kauf beurenia. Landavia. Leutkirchenia. Lindavia. Lubeca. Luneburgum. Memminga. Monaſterium Vallis Geor- gianæ. † MoDERNI. Mulhuſium. Nordhuſium. Nordheimium. Nordlinga. Norimberga. Ratispona. Reutlinga. Rotenburgum ad Tuberum. Schvvinfurtum. Spira. Strasburgum. VIma. Weiſſenburgum in Alſati4 Immnferiore. Weiſſenburgum Nortgaviæ. Wimpfena. Winshemium. VWormatia. Zerveſta. Regna, Provincicæ, & Dominia, Regum, Principum, Comi- um Imperii aliorum qui nominati ſunt. Ita Regiæz Danicæ, ipſa Gronlandlia, Islandia. Svecicæ, omnes, Pruſſca. Marchia, Ducatus Magdeburg. Clivenſis, Bergenſis, Po- merania Vtraque, Principatus Halberſtadicus, Mindenſis, & aliæ Ditiones. . lagnæ Britanniæ favor in Liberum Exercitium, ut in pluribus doctrinæ & rituum partibus conſenſus, dudum inclaruit, Lirvonia, Curlandia omnis, cujus Dn. Fridericus Wilhel- mus Dux, Tutore Dn. Ferdinando Patruo, hereditarium ze- lum ſervat. ”M Alſatia, hactenus Gallica: Sileſia locis ſtatis liberi uſus, ut in Hungaria, cum Traniſylvanid, oloniä, & Lithuania Sic Magna Maſcovia noſtros tuetur, & ipſa erſia ac India, perinde ac Africa, cum dmericæ partibus, ſicubi celebrati Reges ibidem ſedes com- merciis ac Statum fixerunt,. (c 3) Inpri⸗ 1 14 CoONFESSORES MonERNI. Inprimis Fæderatum Belcium XXXIII. urbibus & hanc liberta- tem, & Conſiſtorii Jjus, cum Elogio ſolenni Invariatæ Confeſionis Auguſtanæ, protegit. Ordines Equeſtres perindè noſtræ Eccleſiæ membra gratanter accipiunt, ut Maltenſis, Teutonicus Pruſſiæ, Sonnebergicus, Brunſvico-Luneburgicus, Regio-Pruſſicus Generoſitatis, Gotha- nus, ac Aurati Equitei. Si jam Numero certandi ſtudium xar a d αοτοο ametur, non erit cur Bellarminus ille criminator venditet Soooοο. Clericorum ſuorum, ad noſtratium Soο.. Scimus Salvatoris cordatum Judi- cium, vix quartam partem, Chriſtianiſni nomine notam, ſalvatum, at Seductores & Malos Eccleſiæ membra habitum iri; adeò Exi- guum gregem nil, ad immenſam diſſidentium, ſuam magnitu- dinem, ac vencdlitatos Eccleſiæ characteres, ceu Papiſmus Gen- tilizans amat, oſtentantium, terreri oportere. Quod jam, ceu Meduſæ ethnicæ caput, circumferentes, exilium, ſpolium, igno- miniam, ferrum, flammas, præſentemque mortem intentantes, & facto plus vice ſimplici inferentes, jam Regna mundi cum illo Chriſti tentatore venditantes Pontificios, verè divinitus inſpiratà conſtantià Elector-Confeſſor Jobannes Conſtans & Conſor- tes, jam gloriosè triumphantes, repulerunt. In Exempiem Poſte- ris, ſanguinis ſui Heredibus, & Subditis, ut teneant preſsè quod habent, ne quis auferat ipſis Coronam: memores, Servatorem Opt. Max. Ipſorum nomen perinde confeſſurum vel abnegaturum comm Deo Patre, pro eo ac in hoc mundo Ipſum confeſſi fuerint vel ab- negaverint. Nec dubitare fas eſt, plurimos Primæ Dignitatis, Potentiæ, Virtutis Nomina, Veritati, ut primùm ſatis innotue- rit, cupidam mentem animumve applicaturos: uti evenit ad Evangelii, tenebris Papatibus eluctati, ſplendorem. Proinde Confeſſores inclvyti in Præſat. tam ſollicitè caverunt ſibi, ne pre- miſcuè Damnationis dicto tangerent tales; ſed Errantes, Seductos, à Sedukctoribus prudenter diſcernerent. Nec deforent in Clero Pon- Gficio, quos non pravitas zeli inconſulti, ſed educatio, confve- tudo, neceſſitas obruit: id quod Lutherus de ſe ipſo fateba- tur, Pauli exemplo. Domine, conſerya nos in Te, qui Via, Veritas, ac Fim es; Verbum tuum A Ver itas & manet in æternum, Amen. Vt “ “ — S perſpici. CoNFTESSORRS MoDERNI. Vt pateat, qualem Cleri Confeſſoris Moderni deſignatio deſideremus, id è communicatis, ceu ſp à55 lod nem ecimine præmiſſo, poteſt DESIGNATIO EPHORI, PASTORVM ET LVDMO- DERATORVM SANXO-MEININGENSIVM SVPERSTITVMM 1. Ephorus & paſtores. Georg. Walch / Superintend. & Conſiſtorial. Joh. Samuel Koch / Archi-Diac. Joh. Martin. Erk/ Hypodiac. Georg Wilhelm. Scheideman⸗ tel/ Paſt. Inferior Maſsfeld. Joh. Cellarius, Paſt. Super. Maſs- feld. Elingshuſæ. Albertus Hörning / Paſt. Bell- rieth. & Einhuſæ. Joh. Abraham. Wagner / baſt. Wachdorff. Sigmund Abrah. Wagner / Paſt. & Patris Subſtitutus. Joh. Adam Hunneshagen / baſt. Leuttersdorf. . Sam. Chriſtian. Thomæ, Paſt. Juuchſen. & Neubronn. Juſtus Koch / Paſt. Weyerfeld. & Rentvverthuſæ. Joh. Erneſt. Hufnagel/ Paſt. Ber- kach. & Schvvinkershuſ. M. Joh. Georg. Köhler/P. Rixen- huſ. & Wolfsberghuf. Joh Georg. Henfling. P. Drey- ſigakker. & Rippenhuſ. Joh. Valent. Molter. P. Sülzfeld. Joh. Ludov. Heim/ P. Hermans- feld. & Henneberg. Daniel. Dietr. Silchmüller. Paſt. Stettling. & Willmar. Nicol. Erkenbrecher. P. Bettenh. & Serba. . Joh. Jac. Linck. P. Stegbershuſ. Elias Linck. P. Stegſperghuſ. Joh. Reichard. Nagler. P. Solz. Joh. Mich. Schad. P. Notendorff. 2. Scholarum Moderatores. M. Jac. Aug. Krebs/ Rect. Mei- nung. Joh. Philip. Nagel/ Con. Rect. Joh. Frid. Werner. Cantor. Joh. Valent. Franck / Coll. IV. Joh. Georg. Stoll. Collaborator. Joh. Wolffg. Erk. Coll. V. Chriſtoph. Ssigmund. Wagner Puell. Præcept. Conrad. Dahl. Infer. Maſsfeld. Andreas Otto. Sup. Maſsfeld. Joh. Frid. Seyd. Einhuſæ. Nicol. Mitteldéôrffer. Bellrieth. Joh. Hornſthans. Vachdorff. Joh Conradi. Leutersdorff. Joh. Wilhelm Sittig. Juchſen. Joh. Mich. Weiſſ. Neubronn. Joh. 56 CoNFESSORES MODERNI. Joh. Wilh Malthamar. Meyerf. D. Caſpar Lſcher. Joh. Georg. Zeuner/ Rentvvert- D. Joh. Balthaſar Haberkorn † huf.- D. Paulus Chriſtoph. Marth. † Cyriac. Voeller. Rixenhuf. Andreas Müll r. 3 fershaſt oh. Caſp. Hufnagel. Dreyſigak. :Jerie 1 Foh geinr. Grumbach.süttteld. Ge rens e. Joh. Nicol. Eckard. Senneberg. M. Johann. Gr. aͤfe, Achidiac. Joh. Mich. Xylander. Hermans- M. Benjamin Calbiz. Diacon. Jam ibidem funguntur feld. Joh. Lörzer. Stettling- 2. In Præfelcturd Urbis Elias Riſsland. Wilmar. gSunderihuſ. lohr al Kretſchmar. Bet- Joh. hiig oph. Helbig, Paſtor . Waſſerthaleben. . . ubſtit. 1. 1,„ 0 . ohen- halebræ. Joh. GrRt. Kuͤmmel / Rip- M. joh Georg Reif ejus . Subſt. Valent. Gökrig/ Utendorff. o BS: asd. Subſtit. joh. Cach Sind, selbæ & Wel- Martinus Schneider, P. Badræ. ershuf. Joh. Caſp. Daute, Paſt. Jechæ, & Adam Wilhelm Mittelsdorffer / . Sammel Ente inec. Subſt. Elingshuſ. M. Joh. Georg. Kleinſchmidt, „AR p. Shiræ-Infer. PRINCIPATVS SCHN ARZ- M. Joh. Chriſtoph. Neuſe. Paſt. SvVRGIGO SNNENS. l kerche I. In Urbe ipſa Superintendentes Nicol Frider. d achemuth Taſl. Eccleſiarum exiiterunt Otterſtad. & Blie lerſtad. M. Bartholomæus Bermelius. † M. Joh. Gunther Kieſevvetter. D Salomon Glaſſius. Paſt. Shieræ-Superioris. Jot . Johan. Chriſtoph. Pfeiffer. Paſt. D. Johann. Bôtticher. † Toh. Chriſtoph. Nicolai. f Bruchſtad. . M. Chri- CoNrESSORES MoorRI. M. Chriſtoph. Godofred. Tbrps / Paſt. Belſtad. & Turinghuſ. M. Joh. Chriſtoph. Pfeiffer / Paſt. Jecheburg. Debræ &α Stoch- huſ. . .. Paßores 6Greuf. Rhrige- Majori & in Præſelctura Elingenſe. L. Joh. Caſpar. Haferung. Paſt. Greuff. M. Joh. Chriſtian. Hauſchild- Diac. Tob. Henr. Aßmann. P. Ehri- gæ. Majj. — M. Georg. Ernet. Bachrockt. P. in Oppido Elingx. Ioh. Volm. Preſſel. Paſt. in Vico Haſsleben. Joh. Eſchrod. P. Feldempl. Joh. Georg. Stallknecht. Paſt. Weſtgreuſſenæ. Hermann. Ludovicus, Paſt. Al- menhuf Joh. Nicol. Schmidt. P. Veſteræ & Kirchempl. Paulus Pfaſt, b. Bœſæ Infer. Johan. Thom. Joachimi. Paſt. Iiolzempl. M. Fridericus Contius, P. Trebr. Joh. Juſtus oachimi. P. Rohn- ſtad. & Ehrigæ miner. M. Joh. Geor. Kôppel. b. Wol- fersvvendæ. 7. 9. Pagor. s in prafattura Dadange OE Nobilium Pagis. 57 Geotg. Nicol. Betticher. p. Bo. dungæ Maj. & Haurodæ. & M. Johan Mich. Zahn. Ejusd. subſtitut. Joh. Caſp. Haferung, & Wallrodæ. Jacob. Pflug. P. Zvvenigæ & Po- chelnhagæ. Joh. Paul. Meyer, Paſt. Epſchen- rodæ. Bodo David Ulrici, P. Heyen- rodæ. p. Evjæ M. oh. Melchior Rath. P. Sil cherodæ. Paſtores in Præfecturt Ebe- lebon. J M. Nicol. Conrad. Biel. Paſt. Ebeleben. M. Joh. Mich. Roédiger. P. Bo- tenheilingæ. Joh. Nic. Hartung. P. Billeben. Joh. Martin. Reiff. P. Holzſuſtæ. 5. Paſtorer i in Prafectura Comnenni- Imperiali Cebrenh. M. Chriſtian. Balthaſ. Fidler, b. in Oppido Geren. & Inſpect. Erdmann. Cyprianus, Diacon. ibid. & P. in Jeſuborn. Philipp Nicol. Zimmermann. F. in opp. Langenvvieſen. M. Joh. Georg. Cyprianus, P. in opp. Breitenbach. & M. Ericus Heller, Diac. ibia. (4) Joh 58 jJoh. Wolffg. Kieſer. P. Angſtad. G6GBrafenav. & Weinbach. M. Joh. Juſt. Emmelmann. Paſt. Mörenbach. III. IN INSPECTIONE OHR- DRUFF. CO MITATUS HOENLOICI. 1. Wperintendentes, qui Libro Concordiæ ſub- feripsére. M. Joh. Debelius, Superintend. poſtea D. & Profefſ. Theol. in Acad. Jenenſe: cujus Succeſ- ſores. M. Chriſtophorus Mengvvein. D. Joh. Weberus, qui Stifelia- nis voce pariter & calamo feliciter ſe oppoſuit. M. Johann. Moſeè, Anteceſſoris ener. M. Melchior. Kromeyer, itidem Anteceſſ. gener. M. Joh Abrah. Kromeyer, An- teceſſ filius, Moſis nepos, Weberi pronepos. Theodoricus Cyriaci, Conc. Aul. cujus Succeſſor Michael Saxo, Scriptis haud in- celebris. Chriſtoph Sperber. Joh. Seuberlich. poſt quem Offi cium Concionatoris & Auli- ci & Superintendentis coa- Iuit, & ſimul adminiſtrat. à CoXNTESSORES MoDERNI. memorato ſupra D. Webero, hujusque Ssucceſſore M. Moſe, cum quo deſfüt. Chriſtoph. Salomon, Diacon. cujus Succeſſor M. Andreas Kreuch. qui ante Diaconatũ Ohdruff. Librum Conc. ſubſcripfit. Bartholomæus Vicelius. M. Andreas Starkloff. M. Joh. Wagner. Fridericus Tôpffer, cujus trans- latione ad Paſtorat Wegmar. bini conſtituti ſunt Diaconi. 2. Archidiaconi. M. Joh. Chriſtoph. Schaner. M. Joh. Moſe. M. Melchior Kromayer. M. Joh. Chriſtoph. Wolff. 7. Diaconi. M. Andreas Starkloff. M. Jeremias Seuberlich. Chriſtoph. Sperber. M. Hermann. Wolff. M. Joh. jacob. Zang.- M. Ioh. Chriſtoph. Wolff. M. Caſp. Rhoön. M. Joh. Abraham Kromayer. Georg. Mich. Lehmus. 4. Sebolæ Moderatores. M. Georg. Fladung Rect. Schol. D. Kirchneri gener. anno Subh- ſeriptioni Heidelbergam vo- Ccatus lb⸗ 95 catus ad Profeſſ. Hiſtoriar. & bPoeſ. demum Superinten- dens Salfeldenſis & Orla- mund. Hujus Succeſi. Eraſmus Vicelius. Joh. Zorn. M. Andreas Starkloff. M. Jjoh. Walter. M. Eobanus Berham. M. Andreas Starkloff. jun. M. Chriſtian. Timoth. Dufft. M. Nicol. Eiſenberg. Joh. Georg. Pfefferkorn. M. Caſp. Rhòn. Phil. Jacob. Spindler. M. Joh. Chriſtoph. Kieſevvetter. Chriſtophorus Poppius, Conne- ctor, cujus Succeſſ. M. Ioh. Walther, poſtea Rector. Joh. Weidner. Joh. Iſſer. M. Joh. Witſchel. M. Georg. Knpfel. Ioh. Kreuch. M. Philip. Moſe. Joh. Weidner. Mich. Balthaſ. Credinger Abraham Wiener. Joh. Jeremias Bôttiger. Valentinus Lenz, Cantore cujus Succeſſ. Mich. Lorenz. Chriſtianus Chyſander. Eſaias Zimmermann. CoNyYESSORES MonENNr. Joh. Henr. Hildebrand. Joh. Heinr. Kühn. Joh. Henr. Arnold. Elias Herda. Caſp. Pellio, College Scholæ: cujus Succeſſores Chriſtoph. Salomo. David Wickerſtedt. Joh. Cruſius. Benedictus Hôfer. Paulus Beck. Joh. Fritſch. Joh. Günther Schneider. Joh. Chriſtoph. Bach. Matthæus Poppius, hifmnr Sche- Iæ Collega & ædituus: cujus succeſſores partim opifices fuerunt, partim in meliores Provincias migrarunt. Paſtorei M. Chriſtoph. Mengvvein. Paſt. Feemar. cujus Succeſſores, Mich. Saxo. Meilchior Mengvvein. Fridericus Tôpffer. Chriſtoph. Sperber. M. Hermann. Wolff. Ludolphus Cunemundus Boslar. M. Joh. Henr. Syrbius. Amon Roth. Joh. Thilo. Paſt. erninghuſ. cu- jus Succeſſores: (d 2) Eraſinus 60 CONFESSOR Fraſimus Eccelius. e M. jacobus Zangius. M. Philip. Moſe. M. Georg. Ludov. Chriſtian- Moſe. Joh. Georg. Sigismund. Uhle- nicus. “ Henr. Berlach. Paſt. Kerlingsleb. cujus Succeſſ. Joh. seuberlich. M. Joh. Breitſchuch. Jocob. Koch. M. Joh. Müller. . Joh. Georg. Cunradi. Henricus Stengelius, P. Emle- ienſ. cujus Succeſſ. M. Andreas Starkloff. M. Eobanus Berham. M. jerem. Seuberlich. M. Joh. Chriſtoph. Schaner. Ludolphus Cunemundus Boslar. M. Joh. Chriſtoph. Wolff. Georg. Ludovicus Capfſius. Georg. Mich. Lehmus. M. Joh. Caſp. Vonhoff. M. Joh. Dêrnin, P. Schyvabbuſ. cujus Succeſſ. UMUMUU Chriſtoph. P'oppius. M. Georg. Eccelius. oh. Stengelius. acod. Koch. M. Joh Breitſchuch. Joh Valentin. Roth. Joh, Kriegk. ES MODERNI. IN URBE ERFURT. ANNO SUBSCRIPTIONIS 1580. Fungebantur Paſtores, 1. Ad Prædicatsrum. M. Nicol. Erbenius, Paſt.* M. Sebaſtianus Hugius, Diac. 2. Ad Mercatorum. M. Melchior Wedmann. Paſt. M. Volckmar Cramerus, Diac- 3. Ad ſic dicti Ord. Minorit, Johann. Ekoldt, Paſt. M. Valentin. Bilgrim, Diac. 4. Ad S. Auguſtin. & Jobann. M. Bertholdus Sprocovius. P. Valentin Nicolai. Diac. . J. Ad S. Andreæ. M. Theodoricus Giering P. M. Franciſcus Griſsbach. Diac. 6. Ad S. WMichael. Joh. Hiering. Paſt. 7. Ad Regularium. M. Caſp. Läufer, bPaſt. Caſp. Daute, Diac. S. Ad S. Thomæ. M. Wilhelm. Kônigrodt. P. 9. Ad Xenodochii. M. Adelarius Prætorius. P. 10. Nonarius Paſtor. Licent. johann. Gallus, Senior Theol. Prof. Publ. præceden- tium omnium Ssupremus. Jam, Anno nempe 1zoy. ibidem funguntur. 3. Ad !redicator. “ D. johann. Saurbrey, Paſff. M. Joh. —— — Diac. 2. Aad Merzatorum. M. Chriſtoph Kleſch. Paſt. M. Joh. Kiesling. Diac. 2. Ad Sic diékt Ord. Minoritarum. D. Auguſtin. Friedrich Kro- meyer, Senior & Auguſt. Confeſſ. Prof. Publ. omnium Paſtorum Supremus. Balthaſ. Chriſtoph. Mangold. Diac. L 4. Ad D. Auguſtini & Johann. M. Joh. Sylveſter Heſſe, Paſt. M. Hęinr Julius Lotze, Diac. 5. Ad S. Andreæ. M. Johan Samuel Tromsdorff. Paſt. M. Heinrich Kindervater, Diac. ⁶ Ad S. Michael. M. Heinrich Kratzenſtein, baſt. M. Joh. Henric. Tbiemeroth, Diac. 7 Ad Regularium. M. Georg. Andreas Wollen- haupt, Paſt. S. Ad S. Thoma. Erneſt Gottfried Heuſſer. P. 2. Xenodochii M. Henric. Wolkksg. Büchner. Paſt. 70 Nonarii paßtores. M. Zacharias Hogel. M. Joh. Andreas Limmerhirt. CoNTISSORES MoDERNI. M. Johan. Laurentius P'feiffer, 61 Paſtores in Electoral. & Erbis Erf- Iurii Præfelturis jam Jfun- guntur M. Joh. Chriſtoph. Leiſtenius, Paſt. Sömmerd. ad D. Bo- nifacii. David Gottfried Heuſer. Diac. Joh. Henr. Wenzel. Paſt. ibidem §. S. Petri & Pauli. . Rudolph. Gottfried. Andreæ, Ejusd Subſtitut. Henric. Wilhelm. Schmidt, Paſt. Kohrborn. Johann. Andreas Arnoldi ,Paſt. Schallenburg. Johan. Chriſtoph. Schulz. Paſt. Vippach. Joh. Chriſtoph. Gebhardi, Paſt. Beelſtad. Enoch Brükner. Paſt. Brembach. minor. M. Gottfried Henric. Hogel. b. Vargulæ. Tobias Marggraff. Paſt. Stot- ternheim. M. Vitus Zvvez. Baſt. Schvver- M. Joh. Andreas Glôrfeldt. Diac. born. M. Theodorus Schvverdtfeger, P. Iversgehofen. Laurentius Lukke, P. Udeſtad. M. Herbord Rauſch. P. Ollen- dorff. M. Johan. Chriſtoph. Groſch. P. Zimmern Infer. & Ml- ſen. Min. Mar- (d 3) 62² Martinus Hartung. in diverſ. templis. Andreas Knügge. P. Te ttleben. M. Johan. Tobias Enzel. Paſt. Kerſpleben M. Joh. Henric. Siegel. P. Vie- ſelbach. & Hokſtad. Jacob. Franciſcus Fiſcher. Paſt. Linderbach. Martinus Lumpius, Paſt. Ax- mansdorff. Daniel Martinus Franke, Paſt. Mönchenholtzhuſ. & Son- ſtad. Georg. Chriſtian. Holtzel. Paſt. Vtꝛberg. Joh. Rüdiger Bônike, F. Hopf- garten. Joh. Martin. Fiedler. P. Ullæ. oh. Adam Schönherr. P. Nohra. ſer. Hõrder. P. Bechſtad. in Via. And reas Heermann. P. Niſſæ Superior. & Rdichen. Johan. Rhen. Paſt. Büſeleben. & Urbich. M. Tobias Hildebrand. P. Win- diſchholzhuſ. & Niſſæ Infer. Joh. Matthæus Fiedler. P. Frien- ſtad. & Retbach. min. Tobias Chriſtian. Leonharcli, P. Nottleb. Johan. Roſt. P. Trô chtelborn. M. Joh. Henr. Gebhardi, P. Zim- mer. Super. CG ONFESSORES MoDERNI. Chriſtoph. Henr. Juch. P. Erm- ſtad. & Gottſtad. Paulus Lüpke, P. Bintersleb. Joh. Michael Heſſe, P. Alach. & Salomonsborn. Joh. Frider. Schinkopff. Paſt. Dachbich. M. Joh. Petrus Schlotvvein. Paſt. Haingen. & Schellroda. M. Joh. Zach. Reinhard. Paſt. Werningsleb. & Bechſtad. in Wagg. Joh. Kiſter. P. Egeſtad. & Wal- tersleben. M. Zacharias Roſt. Paſt. Kirch- heim. M., Henr. Andreas Kirchhoff. P. Mörsburg. sigismundus Heerman. Paſt. in Schmira. M. Joh. Graffe, P. Andisleben. Joh. Bernhard. Leich. P. Walſch- leben. M. Nicol. Henne, Diac. ibid. Matth. Albinus Eyering. Paſt. Elxleben. Auguſt. Jacob. Schamberger. P. Künhuſ. & Tiefthal. M. Georg. Chriſtoph Buttſted. pPaſt. Marpach. M. Wolffg. Jacob. Scheideman- tel, Paſt. Giſpersleben, Chi- liani & Viti. Seriùs d casufitnde “W CoNPTRSSORES MoDERNI. Serius accepta Auguſtanæ Reipublicæ verè auguſtæ 63 meritis lumina, in Statu Politico & Sacro, Partis Eyan- gelicæ, par eſt quàm proximè adponi. I. Reipublicæ jam præſunt Dn. Gottfridus Ammannus, S. Cæ.: Majeſt. Conſiliarius & Status Curator. Dn. Joh. Matthias Kochius de Gai- lenbach, Intimior. Conſil. To- parcha Miring. & Mühlen. Dn. Paulus à Stetten, Intim. Con- fil. Rei milit. & Eccleſ. Cu- rator, Supr. Colleg. Evangel. Adminiſtrator & Scholar- cha. Dn. Guſtavus Adolphus Saulzerurs, Steurar. Director, Supr. Ec- cleſ. Curator& Colleg. Evang. Adminiſtrator. Dn. Heinricus Langenmantel, Rei milit. & CommeatúsDirector Alternans. Du. Anton. Chriſtoph. Langenman- tel, Steur. & Taxar. Inſpe- Ror Iudic. Matrimon. Evan- gel. Præſes. Du. Johann. David Langenmantel, Umgelti-Dire ctor. Dun. Chriſtoph. Sigiemundus Am- mannus, Redit. Inſpector, & dilis Alternans, Super. Ecclef. Curator, Colleg. E- vang. Adminiſtrator & Scho- larcha. Dn. Johan. Chriſtoph. Kochius à Gai= lenbach, Taxar. Inſpector. Dn. Johan. Paulus Ammannus Commeatũs Director. Dn. Marcus Chriſtoph. Pelſerus, Super. Status & Hoſpital. Curator. Dn. Johan, à Stetten, Super. Ju- dic. Præſes & S. Jacob. Præ- bend. Curator. Dn. Georg Gottfridus Sulzerus. Dn. Paulus à Seetten jun. Con- ſul. Dn. Georg. Gottfridus Ammannurt. Dn. Jeremias Fridericusl oitus d Berg, K.dilis & Scholarcha. Dn. Cinradus Eblingus, Ungeiti- Director. Dn. Balthaſar Schnurbeinius, Se- nior. Dn. Andreas Hoſeneſtelius, Con- ſul. Dn. Chriſtoph. Radius. Dn. Johan. Jazob. Beprius, Con- ſul. Dn. Johan., Caſpar. Bidermannus, Super. Eccleſ Curator & Col- legii Evangel. Adminiſtra- wr-Adjunctus. II. Ec- 64 CONFESSORES MoDERNI. II. Eccleſias curant M. Joh. Jacobus Müllerus, Paſtor ad Nudipedal. Miniſterii Senior & Conventus Præſes Alter- nans. MM. Andreas Harterus, Paſtor ad S. Annæ Senior, Miniſt. & Con- ventus Præſes Alternans. M. Johb. Baptiſta Renzius, Paſtor ad S. Ulric. M. Jeremias Urſinus, Paſtor Ho- ſpitalar. alen Lelpoläm, paſt. ads. Cru- cis. Gottfridus Züuchiur, Paſtor ad S. Ja- cobi. Abrahamus Fiſcherus, Diacon. ad S. Ulrici. A1. Gottfridus Lomerus, Diac. Pri- mus ad Nudipedal. M. Chriſtoph. Raymund. Schifler. Diac. ad S. Annæ. Joh. Marcus Gaæbelius, Diac. ad S. Crucis. M. Guſiav. Adolphus Jungirs, Diac. Secund. ad Nudipedal. M. Johan. Tulla, Diac. ad S. la- cobi. Abraham. r.gnerm, Diac. Tertius ad Nudipedal. Johan. Weidnerus, Diac. Qurtus ad Nudipedal. IIl. Gymnaſium Evange- licum ad S. Annæ regunt, M. Philip. Jacob. Grophius, P. L. C. Rector & Reip. Patr. Biblio- thecarius. Johan. Thomas Reſchius, V. Claſſ. ccir-. Michacl. Hafehelius, Dav. Nep. . Claſſ. Præcept. M. Georgius Broſſerus, III. Claſſ. Præcept. Jacob. 'annerus, Notar. & II. Claſſ. Præcept. Nicolaus Bengius, I. Claſſ. Præcept. Ord. Johan. E'ehius, II. Claſſ. Colla- borator. Daitet Merkius, Cantor &I. Claſ:. Collaborator. 6(65) 5£ Corti genda heic & Supplenda Abſentiæ& Mortium ignota priuùs damna in recenſu Eminentiſſ. Illuſtriſſ. & Magniff. Conteſſorum. Pag. 22. lit. (a) col. I. lin. 7. lege DN. CHRISTIANO FRI- DERICO, Regnorum He- rede. lin. g. lege DN. GEORGIO Fil. II. lin. u. leg. DN. WILHELMO,., jam lin. 13. leg. Britanniæ M. Reginæ Conjuge, eod. Duce Cum- berland. Magni Thalaſſiar- chæ & Generaliſſ. Angl. Scot. Hlibern. &c. Col. 2. lin 17. omitte. lin ig. m.20. 21. 72. refer ad pag. ſeq. 34.col. 7. 7. ubi jam extant. Pag j.ol. 1. lin.i leg. F. Dn. Mag- dalena Claudia jam f. lin. J. leg. Dn. Ludovica Waldecc. Conjux. lin. 1o. leg. Dn. Johan- ne & Dn. Wilhelmo. Col. 2. lin. 10. leg. Dn. Anna Ma- ria, Dn. Erdmanni Comit. de Ppromnitz Conjux, bin. 14. inſere, Amita Dn. Sophia, Dn. Auguſti, Adminiſtrat. Maggdeb. Archiep. F. nupta Dn. Carolo Wilhelmo, prin- cipi Anhalt. Serveſt. lin. 17. leg. Dn. Erdmuthis Dorothea. 1. 22. adde, jam f. lin. 26. leg. Dn. Hedvvig. Eleonora Me- clenb. Guſtrovica. lin yo. ad- de, jam f. lin. 3y. dele f. Pag. 3j. col. 1. lin. 1o. leg. jam Neo- ſtad. Voigtland. in. u. leg. Conjuge Dn. Annà Frideric Philippinà Holſato-Wieſen- burgicâ. in. 12. adde, jam f. lin. 3o. leg. Dn. Wilhelm. Hein- ricus, Princeps Heres ex Princ. Arauſion. jam Rector Magnificentiſſ. jen. Academ. E Secundo Conjugio Dn. Jo- hanna Antonia juliana, Dn. Carolina Chriſtina. Fr. Vidua, Dn. Sophia Carolot- ta Würtemberg. Alſteti Du- ringiæ vivens. Col. 2. lin. 2. 3. leg. Dn. Anguſto Eri- derico, & Carolo Wrilhelmo. O- mitte Dn. Sophia. lin. g. adlle Fr. DN. 1OH. WIILHELMO Generaliſſ. Reg. Svec. per Pomer. Brem. Ducat. in. „. adde, Nupta Principi Heredi Anhalt. Serveſt. lin 10 adde, Nupta Meclenb. Streliz ſea f. Dn. Patris Friderici Vidua Dn. Chriſtina Friderica Dur- lacen. Badenſ. Altenburgi reſidens. in. 5. leg. Liberi (e) Dn. Dn. ERNESTUS LVDOVI- CVS, lin. 25. leg. cum Conju- guge II. Dn. Sophia Maria Haſſo-Darmſtat. lin. 5.. Dn. Sophiâ Henriettà Waldecc. Principe, ſed f. Fil. Dn. Er- neſt. Fridericus. Pag. 36. Col. 1. lin. 3. leg. t. Dn. So- phià Hedvvige jam f. Col. 2. lin 7. leg. Dn. Georg. Al- berto, jam †. lin. i2. leg. Ha- nov. Lichtenberg. Conjuge. lin. 13. leg. Elector. Princip. Hannov Brunſvic. Luneb. Hered. Conjuge. in. 3. leg. Dn. Ludovico Rudolpho, Commendatore Supplin- burg. Reg. Pol. & Elect. Sax. Gener. Maj. Duce Bell. Pag. 37. Col. 1. lin y. leg. Dn. An- tonetta Amalia. lin. 21. leg. Auguſt. Ferdinandus jam f. lin. 3i adde. E Matre Dn. So- phiâ Palat. Elect. Filià, Here- de Magnæ Britanniæ, Lib. DN. GEORG. AVGVSTVS, Princeps Electoral. cum nu- tà Du. Carolina Carolottâ O- noldinà, Dn. Sophiaæ Doro- thea. Lin. Col. 2. lin. 12. leg. Patrui Guſtav. Ad lin. . Pone: in medio: 2. Streliz. DN. ADOLHPHVS FRIDE- RICVS, & Conjux. lin. 22. add. fini. jam f. CoRRIGENDA ET SVPPLENDA. Sor. Dn. Maria Eliſabetha, De- caniſſa Ganderhemia. Dn. Anna Sophia, Duc. Julii Sigism. Würtemb. Vidua. lin. 23 dele 2. Guſtrov. Pag. 35. tol. 1. lin. S. adde: Fil. Dn. Fridericus Ludovicus, Princeps Heres. lin. i9 adde poſt Oſtfriſ. Vidua⸗, jam † Col 2. lin. 3. dele nomen. lin 15. omitte nomen, Carolus. lin 21. adde fin. Vxor, jam † lin. 23. omitt. nomen Dn. Anna So⸗ phia Meclenb. Vidua & pone, Dn. Carolus, cum Conjuge Dn. Wilhelmina Ludovica, Dn. Bernhardi Duc. Saxo- Meining. F. Pag. 59. col 1. lin. 1i leg. Brandenb. Onold. jam f. lin. & adde: Dn. Henrietta Friderica Carolot- ta, Würtemb. Vidua. lin. 7. lege, pro Dn. Soph. Mar. Dn. Maria Eliſabetha, Saxo- Röm- hild. Vxor. lin. 15. adde. jam †. lin. 20 lege: Dn. Friderici Ma- gni Liberi, Dn. Carolus Wil- helmus, è quo Dn. Carolus Magnus, & Dn. Chriſtopho- rus, Dn. Johanna Ehſabetha, nupt. Duci Würtemberg. Dn. Albertina Friderica, nu- pta Dn. Chriſtiano Augu- ſto, Duci Holſato-Gottor- pPico. Dn. N Dn. Carolus Guſtavus, bater jam † ex hac Vnica Filia Dn. CHRISTINA JIVLIANA nupta Dn. Duci Iſenac. Jo- hanni Wilhelmo. E familia Dn. Marchionis Fri- derici ſuperſunt Dn. Chriſti- na, Ducis Saxo-Gothani Vi- dua, Altenburgi ſedem nacta: Ac Dn. Catharina Barbara, Canoniſſa Hervordica. Col. 2. lin. 9. leg. I. REGIAE, 1. Sunderburg. ac Franzhagicæ, Dn. Lepold. Chriſtianus Tri- bun. Leg. Eqv. Danic. Reg. Dn. Chriſtiani Adolfi † Vi- dua Dn. Eleonora Carolotta Saxo-Laoburg. Fr. Dn. Ludovicus Carolus. lin. 27. dele, Dn. Carol. Maria, & pone, Du. Ludovica Sophia. lin ult. Fr. Dn Friderici Wil. helmi, Sor. Dn. Dorothea Henrietta. Pag. g0. Col. 1. lin. 1. leg. pro PFr. Patruus (1.) lin. 7 leg. Hujus Fridr. Ludovici liberi, Dn. Frid. Wilhelmus, Dn. Fride- ricus Ludovicus, & ſic ſeqq. lin. u. leg. Patruuns (ꝛ.) Dn. Anton. Guntherus. Amitæ, Dn. Dorothea, Dn. Sophia Ludovica, Lipp. Vidua. Dn. Dorothea Amalia, Lipp. Con- jux. Dn. Sophia Eleonora, Dn. Ludovica Clara. CoRRICGENDA ET SvPPDLENDA. lin zo. inſere: Vxor, Dn. Caro- lotta Ligniz. Brieg. F. lin.25. adde, Dn. Frider. Heinrici Duc. Saxo-Ciz. Vxor. lin 7. Pone: Sor. Dn. Eliſabetha So- phia Maria, Dn. Adolphi Aug. Holſato-Plœn. Principis Heredis Vxor. Amita Dn. E- liſabetha Juliana, Ducis Brun- ſvic. Luneb. Vxor. Col. 2. lin 6. leg. Lib. Dn. Fridri- cus. Fr. Dn. Chriſtianus Au- guſtus Trib. Bell. Dan. lin. 14. Dn. Joh. Adolphi Campi- mareſchall. Batav. Vidua, Dn. Dorothea Sophia &c. Fil. Dn. Adolph. Auguſtus † Vid. Dn. Eliſab. Sophia Ma- ria, Dn. Rud. Friderici Hol- ſato-Norburg. F. Inde liberi Adolph. Auguſtus, ſea † reli- cto filio (1) Dn. Aug. Rudol- pho. (2) Joach Friderico, cui nupſit Dn. Magdalena Juliana Birkenfeldia, (3) Chriſtiano Carolo, ſed eod. † ad lin. antepenult lege Dn. Frid. Amalia Dan. Reg. F. Pag. gl. col. 1 lin. 2. leg. Fr. Dn. Chriſtian. Auguſtus, Coad- jutor Lubec. deſignatus. Tribun. Equeſtr. Svec. Brem. jam Tutor Gottorf. Princ. lin. . add jam † improlis. lin. g. lege, Amitæ Dn. Magdalena Sibylla Guſtrov. Vid. Dn. (e 2) Hed. 68 ConRIGENDA FT SVPPLENDA. Hedvvig. Eleonora, Svec. Reg. Vid. Dn. Auguſta Ma- ria, Durlac. Vxor. lin. 24. ad- de, cui Vxor, Dn. Friderica Saxo-Gothana F. Col. 2. lin. S. †l 9 adde: Dn. Ge- org Albertus. Dn. Carol. E- manuel. lin. . lege, Patrui Ezardi Ferdinandi Nordani F. Dn. Ezard. Eberhard. Dn. Wilhelm. Dux Gener. Maj. Batav. Dn. Frider. VIricus, idem Dux Bell. lin. ult dele. Pag. ga. Col. 1. lin. 6. add. jam †. lin. 12. add. jam f. lin. 3yi. adde Dn. Ludovica Alber- tina. Dn. Chriſtina Wilhel- mina. Dn. Erneſtina Hen- rietta. Sor. Dn. Anna Dorothea Ruthe- no-Gerana Henrici IV. Jun. Vidua. Dn. Clara Juliana-. Dn. Eleonora Sophia, Deca- niſſa Quedlinburg. Dn. Ma- ria Magdalena, Canoniſſa Tbid. Dn. Johanna Eliſabe- tha. Patrui, Dn. Ludov. Guntheri Filia Dn. Sophia Dorothea Stolberg, Conjux, & Dn. Cla- ra Sabina. Gol. 2. lin. 1. jam f. lin. 15, omitta- tur Dn. Carolotta Sophia. lin. 3o. eſt †. lin. 32. add. Rath- ſamhuſia. lin. 33 adde, Dn. Sidonia juliana. Gin. altim. Sor. Dn. Maria Dorothea, Golniz. Vid. Pag 43 sol. I. lin 2i. adde, Eâ †. ducitur 2. Vxor Dn. Catha- rina, Dn. Frid. Magni Baden. Durlaceni F. Mater Vidua eſt Frid Emiconis Comitis Lein. Dagsb. Hartenſtein. Sibylla eſt Chriſtiani Wald. F. jam mortua, cujus Vidua jam no- minata eſt. Ejus Fr. Emico- niæ XIII. itidem † Vor (1.) erat Dn. Carolotta Sophia Baden Durlac. ſed mortua“ VXor 2. Dn. Eliſab. Chriſtina jam eſt Vidua. Ex his liberi, Dn. Carol. Fridericus, ohan- nes, Friderica jam & ſeqq. Col. 2. lin to. Dn. Joh. Carol. Aug. eſt f. ita lin. n. Vxor, fa cta eſt Vidua lin. . hic Dn. Georg. Wilh. mortuus. & Fil. lin. 21. & Vxor Ronovii F. mort. Sic lin. 2;. Frater Johan. Anton. lin. penult. add. Simon Chri- ſtof. Carol. Chriſtianus. Pag 44. lin. §. add. Dn. Anna Eli- ſabetha Eilbelmina, lin. 25. hac mortuàâ, ducitur Ludovica Chriſtina Stolbergica. lin. 30. hæc f†. lin. ult. lege, Sophia Amalia. Col. 2. lin. 2. leg. Dn. Volradus. Soror, Dn. Anna Catharina, Joh. Philipp. Rheingr. Daun. nupta. Ludovica. lin. 1o. leg. Caro⸗ hia us. a . Carolus Ludovicus. Soror Dn. Sophia Amalia, VXor Dn. Alberti Wolffgang. Com. Hoenlo. Sophia Heonora. Sophia Johanna Dorothea. Iin. 1i9. leg. Leopold. Philip. ilbelmus, lin. zo. lege: Julia- na kKirburgica. lin. 2l. 22. 27. 24. 25. Omitte dicta. lin. ult. ad- de Anna Amalia, Anna Do- rothea. Pag. 45, col. I. lin. z9. lege, Hen- rici V. Fil. Chriſtina Henri- etta. lin. . Fr. omittatur Mar- garita Sophia, ponatur Johan- na Margarita. Col. 2. lin. 6. ad- de, jam f. lin. i6. dele XXI. ad Henricum XV. adde: Vxor. Erneſtina Eleonora Schoôn- burgia, è qua Liberi, Henri- cus II. III. Chriſtiana Sophia, Sophia Maria Hersb. add. lin. 2. Jam dττmαας†ι½ lin. ult. ad- de, Fil. Henricus II. poſt Be- nigna Maria, pone Erdmuth Dorothea. Pag. 46. col. 1 lin. n. poſt Alber- tin Mariam, inſeratur Amalia Henrietta, Georg. Alberti Iſenburg. Uxor. lin. 17. ſic lege: loco horum Carol. Frideri- cus, Fr. Carol. Erneſtus. Pa- truus Chriſtianus, qui cum Chriſtiana Magdalena Lei- ningia gignit Fil. Carol. Ot- tonem, cælibem. Chriſtia- COERIGENDA RT SVPPLENDA. 69 nam, Henrici V. Rutheni Viduam. Sayn. A Wilhelmo Lin. hujus autare, & Conjuge Anna Eliſabetha Saynenſe, ortus eſt Erneſtus. Hic cum uxore Ludovicaà Ju- lianà Erpachiâ genuit, præter alias, ſiliam Erneſtinam Co- mitiſſam Manderſcheidiam- & johannettam, quæ i. Uxor Johannis Haſſiæ Landgravii, 2. Johannis Georgii, Ducis Saxo-Iſennaceni; fit ex hoc mater ſuperſtitis Dei gratia DN. IOHANNIS WIIL- HELMI, qui & Ipſe ditio- nis Iſennacenæ & Jenenſis eſt Dominus, & è primà Con- juge Dn. Wilhelmum Henri- cum ſupra laudatum gignit. Johannetta, Johan. Georg. Uxor partitur cumsorore ter- ras. Wilhelmus prædictus e Con- juge ſecundà Anna Ottilia Naſſov. Saarbrucciãà relin- quit Nepotem Carolum Lu- dovicum f. qui, & Carolottàâ Guſtavi Witgenſtenii Filia, fit Pater Caroli Wilhelmi Gu- ſtavi & Carolottæ Sophiæ. Caroli Ludovici Sorores ſunt 1. Carolotta Eleonora, nupta Cratoni Adolpho Comiti (e 3) Crom. Crombergico. 2. Albertina Eliſabetha, Heinrico Frideri- co Leiningico Weſterburgio nupta. Patrueles Caroli Lu- govici audiunt Philip. Wil- helmus, Chriſtianus, Anna Magdalena, Philippina Eli- ſabetha. Witgenſtein. Dn. Guſtavi, qui Clettenbergæ reſidet, Filius Dn. Henricus Albertus uxorem ducit Dn. Eliſabeth. Carolottam, Joh. Hermanni Comitis Lippa- Biſterfeldii F. Idem Iræ- trem agnoſcit Dn. Auguſtum Regium Pruſſicum Ssupre- mum Aulz Mareſchallum, Dn. Concordiæx maritum. Utrinque () orores ſunt Dnn. Carolotta, Caroli Ludovico Saynico nupta, Amalia, An- na Sophia, Henrietta, Mag- dalena Ludovica. (2) Patrue- les, Dnn. Jo. Fridricus, Caro- lus Henricus, Anna Augu- ſta. Chriſtina Ludovica, nu- pta Dn. Joan. Antonio Lei- ningo-Weſterburgio, Con- cordia laudato jam Dn. Au- guſto nupta, Carolotta, (3) Amitæ, Anna Sophia, Chriſti- na Ludovica, Chriſtina Lu- dovica Philippina. CoRRIGENDA ErT SvPPLENDA. Schönburg. 1. Waldenburgica. Caput Familiæ, Dn. Otto Ludo- vicus, jam † cum Dn. Sophia Magdalena, Georg. Wilhel- mi Leiningio-Weſterburgici F. prolem habet maſculam Dn. Wilhelmum, & bunc f. Georg. Albertum, per Sophi- am Sabinam Comitiſſ. Wie- danam uxoratum, Ottonem Wilhelmum, Ludovicum Fridericum, & Filias Dn. Mariam Eliſabetham, Dn. Au- guſti Erneſti agnati Rochs- burgici conjugem, Joh. Aug. Carolam, Chriſtinam There- ſiam, Erneſtam Eleonoram, Mariam Chriſtianam, Ludo- vicam Albertinam, 5Æmiliam Antoniam Auguſtam. Soror unica Erneſtina, Vidua Solmenſ. Baruthia ſuperat. 2. Penicciæ, trifidæ, ut (1)) Remiſſoricæ. Dn. Chriſtian. Erneſtus, Glau- chæ reſidens, è Conjuge 1. & 2. quæ Urſula Ludomilla Reufvvicii Baronis F. Libe- ros nactus Dnn. Ottonem Erneſtum, & jam † Chriſtian. Erneſtum, Gotofredum Er- neſtum, Wolfgangum Er- neſtum. FLra.- . H DB CoRRICENDA ET SVPFLENDA. Frater ei ſupereſt dictus modò Dn. Auguſt. Erneſtus Rochs- burgicus, cui & Conjuge jam laudatà ſuperat Proles, So- phia Agnes Wilhelmina,, Chriſtiana Eliſabetha, Julia- na Maria, Magdalena So- phia. (2) kechſellurgice, Dn. Samuel Henricus, ib. reſi- dens, e Conjuge Eliſabethaâ Magdalenaâà Sophià, Jo. Ca- ſparis Agnati F. obtinet Li- beros, Carolum Henricum, Sigism. Henricum, Franc. Henricum, Maximilianam E- leon. Sophiam, Joh. Wilhel- mi Com. Ronov. Viduam. G Penickicæ-ſpecialis, Dn. Wolfg. Henricus, Wechſel- burgici prædicti † Frater, cui & julianà Catharinà, jam di- &ti Jo. Caſparis Filià altera, ILiberi ſunt, Wolfg. Henricus, Auguſtus sigfridus, Con- ſtantinus, Fridericus Erd- mannus & Franciſcus Caro- lus, gemini. Henrica Sophia, Magdalena Eleonora. Schyparzburgo- (0 Arnftadice Domm, Dn. ANTON. GVNTHERVS, qui ex Dn. Auguſtà Dorotheàò Brunſvic. non habet Hberos. Superſunt autem Sorores Dnn. Anna Dorothea, Henrico IV. Rutheno nupta, Clara julia- na, Eleonora Sophia, Maria Magdalena, Johanna Eliſa- betha. (2) Rudolſtadice Domur, Caput, DN. ALBERTVS AN- TONIVsS, cui, è connubio Dn. Emiliæ Julianæ, Comi- tiſſæ Barbyanæ, eminentiſſi- mæ virtutis in ſexu eo, He- res Dn. Ludovicus Frideri- cus; Hic & Dn. Annàâ Sophia, Dn. Friderici Saxo-Gothani Ducis † Filià, genuit Frideri- cum Antonium, Wilhelmum Ludovicum, Albertum An- tonium, Sophiam Julianam, ſuperſtites. Pag. 46. col. 1. lin. 23. pro Caftel. lege Caſſel. Col-2 lin. ʒ. lege, Pxor altera Dn. Helena Dorothea, Comes in Waldburg, ex qua Eil. Fride- ricus Magnus. lin 19. lege, Fil. Wilhelmus, Erneſt. Caro- lIus. Soror, Anna Maria, nu- pta Solm. Eleonora Magda- lena. kn. 23. pro Vxor. ponat. Mater jam †. lin. 25. adde, Dn. Carol. Otto, Wetterav. Comi- tum Legatus Ryſvvic. lin. zr. adde, Frat. Dn. Joh. Chriſtia- nus. in. 7j. pro Conſtantia Hele- 72 CoRRICGENDA ET SVPPLENDA. Helena, lege, Helena Conſtan- tia, & quâà Chriſtina Sophia, & Alia N. Pag. 47. Col, I. lin. 1. adde, Soror, Dn. Erdm. lin. 15. adde: Hen- ricus Auguſtus gemellus, Rudolph. Lebrecht. & Chri- ſtian. Ludovicus, gemelli. lin. 20. lege, Emilia Aug. pro Chriſtina leg. Chriſtiana Eleono- ra. adde, Sophia Chriſtiana, Ferdinandina Henrietta lin. 2;. ponat. Dn. Chriſtoph. Fridericus, Vxor, Dn. Hen- rietta Catharina, Baroneſſa de Bibra. ſed Chriſtof. Ludov. & Vxor Lud. Chriſtina obière, ut Fil. Chriſtof. Fridericus f. Col. 2. lin. . ſubdatur Fridericus Caſimirus. lin. 24. adde, Dn. Chriſt. Magdal. jam f. lin. 27. dele, Chriſt. Ern eſtu hodier- P nus Mareſchall. eſt Dn. Wolf- Chriſtiana Friderica. lin 7. ad- de, Wolf. Ludov. jam f. Sor. Sophia Chriſtiana, Brandenb. Culmbac. Conj. lin. 32. adde, Dn. Frider. Gottl. jam f. Col. 2. lin. I. pro Carol. Lud. Ren. lege, Carolina Friderica Ludo- vica. lin. n. lege, Johan Fri- dericus. bn. y. adde, jam f. lin. 27. præfige, Patruus Dn- Georg. Albertus, Protribun. P gang. Chriſtof. Wilhelmus. Eil. Fridericus Erneſtus Sub- ſenior Mareſchall us. lin. an- tepenult. lege Dn. Theodorus Theſaurar. S. Imper, Pincer- Francon. Milit. Circular. lin. 29. poſt Hoenlo. adde, Horum Lib. ag 19. col. 1. lin. 22. ad Dn. Joh. Erneſtus adde, jam f. Sic lin. 3t. f†. Col. 2. lin. 6. lege, Chriſtian. Albert. Wolfgang. lin. 20. adde, Hoenlo-Oering. F. Johanna Sophia, Vxor Lipp. Bückeburg. Carolotta. Ludovica Carolotia, VX. Hoenloh-Pfedelbach. Dn. Philippina Henrietta, Vxor Naſſov. Saarbr. lin. 3. adde, Hoenloh. Langenb. lin. ult. Wolfg. Friderici, adde f. Pag. 0. Col.t. lin. 1. adde, f. & lin. 2. na Auſtriæ Superioris He- red. Ag. 45. Col. 7. lin. 3. add. Vigil. præf. Suprem. Dano-Cæſar. de- le lin. 4. Dn. Aug. Johan. lin. 14. adde, Mater, Sophia Lu- dovica Caſtello-Remling. lin. 10. I 12. . dele. lin. 14. ad- de †. in. ig. Jul. Dorothea, nunc eſt Comit. Wurmbran- dii Vxor. . Col. 2. lin. 2. lege Georg. Eber- 5 Vidua. ad in. J. adde, Eilia. hardus. lin 5. adde, gemellæ. ſin. 10. lege, pro Henrietta, Henrica. ſubde, Gailndorf. Lin. e, rici † Fil. Juliana Dorothea, uxor Euchar. Caſimiri Lœ- vvenſtein. Wertheim. Wil- helmina Chriſtina, Vxor Lu- dovici Henrici Solmenſ. Rô- delheim, juliana Carolotta. Sophia Eliſabetha lin, penult, adde, Wilhelm. Frider. Loœ- vvenſtein. Ludovic. Mauri- tius, Wertheimius. Pag. o. col. 1. lin. yp adde, Joh. Auguſt. f. Sic lin. 6. Sophia Jul. f. lin. z. dele. lin. 21. & ſeqg. dele. Sic Col. 2. lin. 1. ad 12. Omitte 4à lin. . ad lin. 1. omitte. n. Friderico Can. Halberſt. adde f. lin. 27. Georg. adde f. lin. 29. 30, de- lIe. lin. ult. add. Fil. Albert. Volffgangus Philip. Erne- ſtus, & Conjuge. Pag. †2. col. I. lin i. adde, Doro- thea Amalia Holſato- Sun- derbo-Beccia Filii Frid. Ern. & ſeq. lin. 9. lege Dn. Chrifiano adde, Chriſtiano Derero, R. Dan. Camer. Cæſar. Excub. Præf. General. hn. n. pro F. Pone Frat. n. 1z. appone, CoRRICGENDA ET SVPPLENDA. Lin. deſitæ, Wilhelmi Hen- 7³ Sor. Cathar. Hedvv. in. 5. adde f. Sic lin. 14. f. & dic Georg. Hermannus Rein- hardus. Col. 2. lin 6 pro Sibyll. Chriſt. pone, Chriſtiana Sibyll. ad- de, Anna Sophia, Guſtavi Adolphi Regii Svecic. Filii Naturalis Vidua. Ln. 9. pro Joh. Maria, lege Eliſabetha Carolotta Sayn. Ux. lin. 17. lege, Uxor 2. Doroth. Amal. Fil. unica, Friderica Amalia Carolotta, reliqui ſunt Fra- tres & Sorores. In Solmenſi Domo I. Lichica- HGeciali ſuperat DN. HERMAN. ADOLPH. MAURITIVS, & Vxor Dn. Anna Maria Solmia-Rôdel- hemia, Improles. U. Laubachicæ, (i.) Sonneypalds. LFuchicæ, Dn. Ottonis Henrici † vidua Dn. Carelotta Groſeccia, & Liberi, Frideric. Eb erhardus, Carolus Chriſtianus, Erne- ſtina Eliſabetha H Serlius 338 (74) 5** Seriùs accepta, Nomina Cleri in Numburgo-Cizenſi Epiſcopo-Ducali Ditione. M. Johannes Henricus Hermannus, Concion. Aulicus & Conſi- liar. Eccleſ. Cizenſis. M. Chriſtianus Gottfrid, Echlitius, Capituli Superintendens, Conſiſtor. Aſſeſſor & Cano- nicus ibidem. M. Chriſtianus Albertus Ludovicus, Paſtor. ad S. Nicolai. ibid. M. Gottfrid. Tauber, Diaconus Aulicus. M. Paul. Chriſtianus Mitternacht, Archidiac. ad S. Michael. M. Chriſtianus Geſche, Diaconus ibid. M. Chriſtianus Köber, Paſtor ad §. Stephani Cathedralis. M. Valerius Erffurt, Concionator Numburg. Cathedral. M. Polycarpus Leyſer, Paſtor in Exemto Diſtrictu ibid. M. Johan. Bretten. Paſtor Prim. ad S. Wenzeslai ibid. M. Andreas Günther. Archidiac. ibid. 1M. Johannes E'eiſe, Diaconus ibid. . M. Job. Martin Schammel, Diac. ibid. 24. Jeb. Micaus, Paſt. ad S. Oth- War. ibid. Georg. Wiſilizen. Paſt. Emerit. ad S. Mauritii ibid. Auguſtus LEöprve. Paſtor Subſtitut. ibid, Nicolaus Höpfner. Paſtor emeri- tus in Draſchvviz. Capitular. Cleri Senior. M. Joh. Nicolaus Höpfner, Paſtor Subſtit. ibid. Melchior Lebn, Paſt. Emeritus in Zipſendorff. M. Abraham Lehn. Paſtor Subſtit. ibid. Johan. Mosdorff. Paſtor Emerit. Heukevvaldiæ. Chriſtian. Grundmann. Paſt. Sub- ſtit. ibid. M. Wolſz. Rudorff. Paſt. Emerit. Maj. Jenæ. Nicol. Biedermann. ſtitut. ibid. Johan. Georg. Am Ende, Paſt. Eme- rit. in Vetere-Löbniz. Joh. Georg. Am Ende, Paſt. Subftit. ibid. Johann. Schram. Paſtor Oſter feld. David Knöcher Paſt. Aulik. Chriſtoph. Schypalbe, Paſt. in Brei- tingen. Paſtor Sub- Johan. I⸗ Cũſeliz. Salomon Schatte, Paſt. Koſte- vviz. M. Job. Balthaſ. Sebebart. Paſtor in Croſſen. Chriſtian. Ludov. Kutzſebke, Paſt. in Deſchvviz. M. Jobann. Wriſſe, Paſtor Falken- hahn. Johan. Andreas Triller, Paſtor Ga. zenſ. Andreas Kuppe, Paſt. Griſniz. M. Abrahbam. Schaltetu, Paſtor Gleinæ. * Chriſtian. Silbernagel. Paſtor Maj. Bôrten. M. Johan. Adolph. Liebner, Paſtor Heynsberg. Joh. Caſp. Liſt, Paſt. Keynæ. M. Chriſtian. Prange, Paſtor Min. Jenæ. AM. Joh. Samuel Höpfner. Paſtor Koôttich. M. Abrabam Avenarius, Paſtor Kretſchvvenſ. Chriftian. Sthal. Paſtor Langen- auenſ. Job. Jacob. Schaubner, Paſt. Lan- gendorff. Gotthard Tromsdorf. Paſt. Lobeſ. Chriſtian. Henneberger. Paſt. Loit- ſchiz. Michael Gerlach. Paſt. Maſniz. Chbriſtoph. Fridel, Paſt. Miſchel- vViIZ. CoNrESSORES MOPDERN. Joban. Cbripoph. Eckart. Paſtor in Joh. Knoblauch. Paſt. Holzhule Infer. Voſgeng. Wachter, Paſtor emeri- tus Oſſigæ. Joh. Benjamin achter, Paſt. Sub- ſtit. ibid. Joh. E'alther. Paſt. Emeritus O- ſtrauenſ. M. Samuel Barthel. Paſt. Subſt. ib. Joh. Eberhard. Paſt. Pötevviz. Joh. Kobitſt. Paſt. Proſtenſ. M. Julius Chriſtian. Reichel. Paſtor Punſchrau. Joh. Mich. Polder, Paſt. Ranisdorff. Genjamin Cunradi, Paſt. Regiſii. Joh. Philip. Hempel P. Reimsdorff. Chriſtian. Ealther, Paſt. Rippich. Job. Daun. Paſt. Salek. Auguſt. Meiſter. Paſt. Saalſiz. Jobh. Eiſzlizen. Paſt. Schönburg. Chriſtoph. Efger, Paſt. Scaudiz. Joh. Chriſtoph. Senff. Paſt. Silbiz. M. Gottfrid Balduin. Paſt. Sporau. Adam Medel. P. Emerit. Tauchenſ. Adam Sia n Medetl, Paſt. Subſtit. ibid. Joh. Gottfrid Eagner Paſt. Triſſen. Chriſtian. Kobitſch. P. Trautſchen. M. David 6eρÿn. P. Wittgendorff. Chriſtian Eunder. Paſt. Weitzen. M. Mart. Jampert. P. Zangenberg- Job. Mich. Mezner, Paſt. Zorbenſ- Joh. Chriſtoph. Hebenfreit. Paſtor Keutſchen. Benjaminsepfarth, Paſt. Schelbach. (F2) Sequen- Sequentia Nomina Theo logorum, Inſpectorum, Eccleſiaſtarum & Ludimoderatorum, ſub Ordinibus Provincia- libus Ducatus Styriæ, qui Auguſtanam Confeſſionem, pro- feſſi, Concordiæ Chriſtianæ librum anno 1580. ſubſcripſerunt, LNSPECTORES IN AMlLISSI- mornm Ordinum Eccleſiis & Scholis Grazii. Otto Neidthardtus. Michael Hochſchildt M. Criſpinus Schnitzer. Hieremias Homberger D. & Toannes Scheibizius. paſtor. Matthæus Ammonius im Kro- tenhof, Illuſtr. Procerum Se- cret. Primarius. Adamus Venetus D. I. Conſul- tus. Chriſtoph. Gabelhouer D. Me- dicus. Andreas Funck Sup. Capit. Secr. Wolffgang. Finckelthaus D. I. Conſultus. Hieronymus Periſterius M. Reétor. ECCEESIARVM ET SCHOLA- rum Keltores. In Græzio Metropoli. M. Dauid Thonner Primarius, Chriſtoph. Stamler M. Bernhardus Egen M. Heinricus Oſius. Reliquorum Tralctuum & Ordinum Eccleſtiæ Miniſtri. Chriſtoph. Freyus M. Paſt. & In- ſpe Rtor ludenburgenſis. Lampert. Hirſimannus. lIoannes Trautrein. Nicolaus Bathman. Daniel Greblacher. Andreas Mändl. Valentinus Gätherus. Matthias Mändl. lIoannes Hein. Caſparus Vidatius. Anthonius Koſthôuer. Ioannes Geſellendienſt. Vitus Micholitzius. David Feyrer. Georgius Nell. Georgius Agricola. Georgius Sommerauer. Sigismundus Liertzer. Ionathan Wicker. Thomas Artopæus. Marcus Weibhauſer. Michael Pfingſten. Michael Fürer. Vrbanus Egentter. Nicolaus Bitterdorffius. Georgius Xenodochus. lIoan- — — ——— „ „ — R—Nʒ— — — = — — d - — l. CoNFESSORES Ioannes Ssummerecker. Andreas. Geyer. Georgius Pitterkraut. Leonhardus Rulandus. Georgius Thashamer. Wolffgangus Aftheir. Ioannes Marck. Sebaſtianus Amatorius, Ioannes Bock. Virgilius Holtzhauſer. Gregorius Heſſus. Vitus Stoll. Ioſephus Stoll. Georgius Stoll. Simon Braun. Wolfgangus Rauſcher. Iacobus Stoll. Ioannes Pierpammer. Vincentius Engel. Martinus Zeyler. Michael Zeyler. Balthaſar Montanus. Martinus Schroffelius. Michael Rockinger. Martinus Kegelin. Ioannes Füſchel. lIoannes Delzerus. Chilianus Agricola. Ioannes Macouitius M. Hieronymus Toxites M. Chriſtophorus Spitzvveg. Chriſtophorus Schvvaiger. Ioannes Diethamer. Dionyſius Widemannus. GBeorgius Lagus. Gnun ChRAN. KERNTEN. Chriſtophorus Niger. Martinus Grobmaler. Matthias Flierus M. Caſparus Oberman. ẽ Vricus Aglaſſinger. Iacob Grieb. Georgius Sproll. Martinus Storck. Pridericus Latomus M. Michael Deltzer. ichael Burckgieſſer. David Wigelius. Ioannes Hagius. lIacobus Krämpl. Narciſſus Dettelbach. Georgius Butina. simon Gerlachius. Ioannes Zencker. Ioannes Dolanski. Georgius Mettitſch. PROFESSORES ET PRE. cepteres illuſiris Gymnaſii rezenß . Petrus Corvinuunus. Ioannes Moontz M. Caſparus Gaſtelius. Georgius Langius. Goeorgius Reitenſpies. Ioannes Beccerus. S Michael Bernhardus. f ) Reli-⸗ £ CorkssoRESs GRAIEY. Reliquorum Tractuum & Ordinune Clerici. Wolfgang. Penſoldus M. Georgius Braunfelſius. Laurentius Aumaier. Matthias Rslerus. CRAIN. KERNWTENN. Georgius Fiſtulator. Eberhardus Kegelius. Georgius Grashofferus. Ambroſius Lindacher. Antonius Schvvanegel. Michael schnabelius. Sebaſtianus Moſer. INDEX Nominum Theologorum, Eccleſiarum & Scholarum-moderatorum in Ducatu Crainiæ, ſub Ampliſſi- mis Ordinibus Provincialibus Auguſtanam Confeſſionem amplexis, qui Chriſtianæ Concordiæ Libro ſubſcripſerunt. Chriſtophorus Spindler M. Pa- ſtor & Super. Georgius Dahmatinus M. Ioannes Schvvaiger. Caſparus Khumperger. Georgius Zeutzhitſch. Iohannes Tutſchatz. Marcus Schlatintzh. Antonius Neapolitanus. Ioachimus Weſſius. Felicianus Truberus M. Bartholomæus Knapfl. Matthias Schinzhitſch. Andreas Sauinus. lIloannes Winckler. Thomas Faſchang- Thomas Lagunitzh. Petrus Waeenicius. Ilohannes Gottſcheuer. Gregorius Vlahouizh. Ioannes Weixler. RECTYOR ETY PRE. ceptoreX. Adamus Bohorizh. Simon Braun M. Sebaſtianus Semnizerus. Lucas Selanetz. Rupertus Mordax. Matthias Vinizianer. Sigismundus Waſſerman. Henricus Mullerus. Bartholomæus Maurin. Matthias Lauritsh. GNNFESSORES GRAIZ. CRAIN. KERNTENIHI. Nomina Theologorum, Eccleſ. & Scholarum moderatorum in Archiducatu Carinthiæ &c. P ECCLESIAS TSÆ. Bernhardus Stainer M. lIacobus Præcelius M. Paulus Kollenus. Gregorius Faſchang. Gregorius Krahouitz, Conradus Rues. Iohannes Zitrer. lIohannes Faſchang. Iohannes Tugent. Bartholomæus Torbalder. Laurentius Tenck. Oſvvaldus Schlaicher- Balthaſar Ferherr. Lucas Kerner. Iohannes Svvartzeugger. Guilhelmus Eberle M. Florianus Grobmaierus. Michael Gothardus Chrii- ſtalnik. Iohannes Griep. Chriſtophorus Samir. Ioachimus Eberhardus. Philippus Mercator. Michael Böxlerus. Andreas Kopp. Paulus Obendorffer M. Sebaſtianus Amatorius. Caſparus Kalpacher. Bartholomæus Locker, Iacobus Hopfer. Georgius Edenhueber. Maximilianus Biber M. Caſparus Schôpfer. Lazarus Lôcker. Carolus Rues. Michael Blaſsmannus. lIobannes Schoffauer. Michael Haiſchmann. Iohannes Laurentius.- Leonhardus Roſpacher. Magnus Breüning. Bartholomæus Habler. Iohannes Hilibrant. Leonhardus Zifsger. Walthazar Wielſcher. Hieronymus Kofler. Walthazar Gebhardt. Heinricus Maiſner. Iohannes Philomena. Marcus Anthoffer. Leonhardus Grebitshizer. Iacobus Winxelberger. Valentinus Zetieshnik. Adamus Rinck. Andreas Reija. Adamus Fugger. Iohannes Repokoi. Caſparus Feldgshrai. Chriſtophorus Faſchang- Geor-⸗ 80 CoNrFESSORES GRAIZ. CRAINN. KERNTENI. Georgius Svuarzrug ger. Martinus Mörſtetter. Martinus Perger. Sigismundus Lierzer. Hermachoras Haſsler. Georgius Schalle. Ludimoderatoret. Andreas Scheuherr. Andreas Arbaiter M. Georgius Dictelius M. Paulus Heldt. Sebaſtianus Felman. stephanus Theſmarus. Marcus Murus. His Provinciis dein ademta lux & libertas Evange- lohannes Seidelius. Petrus Neſenus. Felix Heggnerus. Petrus Raſpühler. Chrifſtophorus Findeneck. Iodocus Coquus. Chriſtophorus Kienning. Antonius Lôcker. lIohannes Rogenfueſs. Stephanus Künerling. Paulus Puſchel. Andreas Puccher. Wilibaldus Ruggerus. Vrbanus Wurzer. Valentinus Viereggeer. licæ Profeſſionis, ac priſtinæ tenebræ in- BN – R eNre n D E E E “ horruerunt. R 8 Er 4 — AVDITORES CONFESSIONIS RECITATX. 4* AVGVSTANE CONFESSIONIS S DIGNITAS Rofitentium ſtatu, Rerum gravitate à Cæſare ipſo agni- ta, uti Vſu, Periculo inſignis, Publicæ quoque Recitatio- nis, ob Hoſtium reniſum ægrè impetratæ, claritate, verè VI- tima Evangelii Tuba, ſine exemplo ſecuturo, inſonuit. Au- ſcultàrunt Recitatam I. Imperator Carolus V. idem Hiſpan. & Indiar. Rex: Oui oblatum Alexandro Sweiſſio per Recitatorem D. Chriſtia- num Brückium Cancell. Elect. Sax. Sonorum, exemplar Latinum ac Teutonicum, ſurgens de throno Ipſe appre- hendit, translatum in plures linguas Principibus Exteris miſit, Latinum ſecum in Hiſpaniam pertulit, Germanico Moguntinæ Imperii Cancellariæ relicto. II. Ferdinandus Frater, Hungariæ & Bohemiæ Rex, idem & Elector. III. Electores I. Clerici, (1) Albertus Brandenburg. Mar- chio, Moguntinus & Magdeburg. Archiepiſcopus, Halber- ſtad. Epiſc. Adminiſtrator, & Cardinalis. (2) Hermannus Colonienſis Archiepiſcopus. (3) Trevirenſis, ob morbum abſentis, Legati. II. Laici, (1) Fridericus Comes Palatinus. (2) Johan- nes Saxon. Dux. (3) Joachimus I. Marchio Brandenburg. IV. Archiepiſcopi alii, Salisburg. Mattheus. Bremenſis Chriſtophorus: cum Magiſtro Ordin. Teuton. Mer- genthemico. Vt Epiſcopi, Alphabeticà ſerie jamnomi- nandi. . f Auguſta. 42 AvVDITORES CONFESSIONIS RECITATE. . Augauſtanus Chriſtoephora. Argentorat. Vilbelmu. Bamberg. E, gandus. Brixiens. Geargiu. Conſtant. Baltbaſar. Curiens. Paulut. Eichſtad. Gabriel. Leodicus Erhardu. Paſſav. Er- neſtuu. Razeburg. Georgins. Spirenſ. Philippus. Tridentin. Bernharduu. Wormat. Henricu. Würzburg. Conradus. Abbat. Brincipali Dignitate, Fuldan. Aominiſtrator. Sic Alio- rum Capita vel Legati. V. Principes rerum nondum potiti: Johan. Fridericus Princeps Elect. Saxon. Joachimus II. Princ. Elect. Brandenburg. Otto Henricus & Philippus Comites Palatini. Wilhelmus & Ludovieus Bavar. Duces. Georgius Barbatus Dux. Saxo. cum Filiis. EFricus & Heinricus Junior dictus, Brunſwicenſes Duces. Beinricus, Albertus, Magnus⸗ Meclenburg. Duces. Erneſtus Marchio Badenfis. Georgius, Barnimus Pomerani Duces. Franciſeus Luneburg. Dux. VVolfgangus, Johannes, Joachimus anhaltin Principes. Georgius Landgrav. Leuchtenberg. Georgius Munſterber. Dux. Erneſtus, Wolfgangus, Bertholdus Henneberg. brincipes- VI. Comites, ſerié alphabetica, Beichling. Adam. Fürſtenberg. Fridericus. Heidecc. Jabius. Helfenſten. Vlricu. Hoenloh. albertu. Hohenſten. Wokſgan- gus. Iſemberg. Antonius. Leiningen. Henningu. Mansfeld. Hojerus. Montfort. olfgang. & Johannes. Naſſov. Wilhelmus, Oetingen. Carolus, Ludovicu, Martinnu. Scwarzburg. Gunthe- rus. Sulz. Rudolphus. Werningerod. Felix. Zollern. Joachimur. VII. Civitates Imperüi per Legatos. Alena. Colmaria. Francofurtum. Aquisgranum. Colonia Agrippina. Gemunda. Auguka. Donaverda. Goslaria. Bopfinga. Dortmunda. Hala? Svevica. Biberacum. Dunkelſpula, Haganovia. Lampodungme Esliogelba- Heinbrunna- 2 AvPTTORES CONEESSIONIS RECTTATE PAFISMUS DESERTUS. 43 Iſas. Ravenſpurgum. Praterea tot alii Proce- Kaufbeurena. Rotenburgum. res, Nobiles, & Docti Lindavia. Rorwila. Viri, qui in comitatu Lubeca. S.. ira. ſuorum Dominorum, Memmingena. Svinfurtum. additerunt. Ita in A- Metis. Vberlingena. rea Epiſcopali, quò Mülhuf. VIma. Vox Recitantis & præ- Norimberga. VVangena. lecta ad glurimos præ- Jordhuf. VVeiſenburgum., ſtolatos penetrarunt Offenburgum. VVinshemium. Rstispena. VVoᷣrmatia. Principes, Magnates, Regna & Provinciæ, Papatum, ad Lutheri & Proteſtantium Confeſſorum exemplum, vel totæ deſerunt, vel Exercitium Evangelicæ Doctrinæ obtinent, Anno Anglia ut Scotia 7 : ſig. Auſtriæ 1560 Badenſis Marchio Carolus 1556 Bentheim. Comes 15564 Brandenburg. Elect. Joachim. II. cum Marchia 1579 Brunſvic. Dux Julius 16 5 Daniæ R. Fridericus I. F567 Friſia Orient-Ezardo I. Comi- Alphabeticà ſerie. . Aflino Livonia 1574 Magdeburg. Epiſcop. ſub Sigis- mundo & Joachim. Frideri- co, March. Brandenb. „s Miinia 9 Palatinatus 154 Pomerania 1559 Pruſſia; Duce Alberto. F2 Razeburg. cum Epiſcopo & Ca- pitulo 266 te UVe2; Styria, Carinthia, Crainia. jSz. D Civitates. Amſtelodamum V Geneva eod. anno. Argentoratum z Haganovia Alſat. 1,67. Auguſta Vindelic. 7S5 Hildeſia i42 ſeq. Baſilea g Mechlinia Brabant. Féo'a Berna Helvet. 2 Monaſterium 72 Conſtantia ad Leman. Lac. eod. Tigurum Helvet. ⸗ anno., Ke⸗ 44 RELAPSI AD PAPISMVM. Relapſi ad Papiſmum. Anno ge. Yacobus Marchio Baden. Colloquii noti autor † eod. ann. 1614. ſeq. E'olfg. Wilbelmus Palat. Neoburg. — =Esuardas Frid. V. Elect. Palatini F. 1636. Fridericus Haſſ. Landgrav. - - Ludovici Darmſtat. F. factus Cardinal. 261. Alius & Domo Cognominis. 1612. Erneſtus Haſſo-Caſſellanus Rheinfelſicus. .—2 Johannes Haſſo-Darmſtat. — „ Fob. Fridericus Luneburg. Georgii F. Hannover. = 2 Henrit. Julius & Maximilianus Fr. Saxo-Laoburg. 165. Chriſtina Sveciæ R. Oeniponte. Comites olfg. Philip. Mans- feld. Jobh. Ludov. Naſſov. Vlricus Helfenſten. alii plures. - .„ Nobiles, Chriſtoph. KRanzev. Holſat. Erhard. Truchſer. Alii plurimi. ut Redactæ ſub jugum iſtud provinciæ, vario motu & eventu, usque ad Pac. Oſuabrug. & variata Pac. Neo- mag. Ryſvicenſe. Colloquia cum Pontificiis. Anno. 1519. Lipficum Caroloſtadii & Lutheri cum Eccio, coram Georgio Sax. Duce, de Pontif. Rom. Poteſtate. Conf. Luth. I. I. Lat. I. 297. —- Bbtann Zwinglii cum Jo. Fabro Vide illius I. II. p.. 120. Hot- ting. H. E. Sec. XVI. c. 3. p. 625. .— Auguſtanum Lutheri cum Cajetano Cardinali, de Indul- gentiis. Luth. 1. I. J. E. A. 1526. Ilancinum Kheæricum, cum ſucceſſu ad libera Sacra. . ⸗ Badenſe Helvet. Oecolampadii &c. cum Eccio, Fabro, Murnero, Sleid. I. I. Wurſtis. ap. Scultet. Annal. P. H. Oſian. d. c. 16. 7 2 „ Homburgo- Haſicum, Franc. Lamberti & Adam. Cratonis cum Nic. Herborn. & Gvardian. Marpurg. ap. Scultet. 4/. 1528. Bernenſe, Bertholdi Helberi, Franc. Colbii cum Alex. Grado. ap. Hotting. d. ,p. 16b7. eod. CoLLOOVIA CVM PONTIFICNS. 45 Anno . eod. Nordanum Friſicaum, Reſii cum Gerh. Synello. 1530. Augüſtavum Il. in Comitiis, inter Deputatos Theoll. coram.⸗ Principibus à Cæſare Carolo V. Conſtitutis. Vide Acta Comit. Sleid. l.z. Cœleſtin. Chytræ. Hiſt. A. C Salzman. Admirand. Setkend. Lutheran. Luther. T. Maller. d. Hriſt. Proteft. & Sppell. 1534. Genevenſe, Vireti, Farelli cum Furbito. 1540. Haganoicum Juſti Menii, Jo. Piſtorii, Vrb. Regii, Jo. Buceri, Blaureri, Oſiandri, Schnepfü cum Pontificiis, curaà Ludov. Palat. Jo. Treviri, Ludov. Bavari, Gvilhelmi Epiſc. Augu- ſtani: Dilatum W'ormatiam. Sleid. .. Id eſt deinde V, ormaticum It. eod. anno, inter Malvendam, Muſcoſam, Caro- bellam, HBiſpanos, Eccium, alios: & Melanchthon. Ca- Piton. Bucer. Oſiand. Brent. Calvin. Ales. Scot. coram Gran- vellano & F. Epiſc. Atrebat. per Pontificios abruptum. Sleid. 1541. Ratisponenſe I. inter Melanchthon. Bucer. Piſtor, cum Eccio & aliis, ad Cæſaris librum oblatum, coram Jul. Pflug. Joh. Gropper. abruptum per hos. Sleid. l. 14. 1546. Kar on. II. inter Petr. Malvendam, Eberard. Billicum, Jo. Hofmeiſterum, Jo. Cochleum: inde Jo. Bucerum, Jo. Brent. Georg. Major. Erh. Schnepfium, coram Deputatis. Diſſi- dio Major. abruptum, Sleia. l.té. Hortled. de Cauſſ. Bell. Smalc. Seckend. d. &ρ.† 1549. Oxonicam Anglicum. 1550. Cantabrigicum ib. Buceri. 1555. Paſſavicum: hinc laudata Tranſaltio. Sleid. I. 26. 155. E. ormaticum III. Melanchthonis, Schnepf. Brent. Rung. Pi- ſtor. Kargii: cum Caniſio, Staphylo, ſuper Controverſis Articulis. Acta. Camer. Vita Philippi. hic Epiſt. Vol. I. p. 106. Oſiand. Cent. ö. Forner. c. b. p. ed, ann. 1624. 1559. W'eſtmonaſer. Anglicum inter Cox. Gryndall. Whit. Bajn. WVWVatſon. ſuper Controverſiis cum Papatu. Meteran. Hif. Belg. Bell. h. t. 1561. Pofſiscenum Gallicum, Martyris, Bezæ, Vireti, Marlorati, Sstukii, Gallas Merlin. Morell. Boquin. Spinxi: cum Ad- verſar. Theoll. Epiſc. coram Carolo 1X. R. Saper tota religio- f e 4⁵ CoorLOOVIA GVM PONTIFICIS. dAnR9 ne controversdâ. Acza Martyr. & Stuk. Thuan. lib. 25. Suavis Hiſt. Conc, Trid. l. . p. Job. Chytrz. az. l. z20. p. 726. MHornéet. Sumte. Controp. l. 4. 1599. Badenſe, Iac. Andreæ Jac. Heerbrand. Steph. Gerlach. Oſiand. cum Jo. Piſtorio apoſtatà, coram Jacobo Marchione Papi- ſturiente, de Eccleſizg, Alla Tubing. go. Oſian. Cent. 16. l. 4. c. 77. 1590. Bmmending. Brisgoæ, inter Jo. Papp. & Georg. Hainlin, co- ram eod. Jacobo, de ead. re. Fecht. Hiſt. Colloq. c. 2. 1601. Rat Honenſe III. Pontifitis, Hungeri, Velſeri, Hannemanni, Gret- ſeri, Tanneri, cum aliis decem: cum Saxonici Hunnio, Kun- gio, Fladungo, Marchici, Wiknero, Lælio, E'urtenbergitir, Oſiandro, Bidembach. Palariniz, Heilbrunneris, aliisve. Phi- lip. Ludovicus Palatinus, & Maximilian. Bavariæ dux, no- Kris toties provocatis, de Iudice Controverſiarum, id cura- runt. Thuan. lib, 126. Alta Ingoſſt. Witteb. Scripta reciproca Taria. 1618. Neoburgicum, jac. Heilbrunneri cum jac. Kellero leſuita, in- ſtituto Wolfgangi Palatini ad Pontificios tendentis. 1645. Tharunicum inter Evangelicos Lutheranos ut Jo. Hülſe- mann. Prof. vVitt. Moderatorem, Reformatos ut Joh. Büth- ner. superattend. Eccleſ. Maj. Polon. & Pontificios: coram Præſide Regio Legato, Epiſc. Samogitiæ Seorg. Tyzkiewicz & Cancellanio Regni Georg. Tetzyn. 4 Adza in Calov. Sneret. Hiſtor. lib. 7. 6, 37. 16551. Rheinfelſicum, Menzeri, Haberkorni, Hoppelii, cum Vale- riano Magno, Paul. Piſterfeldo, Re ginaldo &c. CO ram Erneſto Landgrav. Haſſiæ apoſtata. Adca Calixti & Er. neſti. Brower. Annal. repir. l. 25. To. Crocti Seehe⸗ ad Erneſt., liter. Dorſihai Tudicium. Kubn. Catbol. Diſc ret. Ln hof. Notit. g. y4as. Quam artem Thunenſis, dein Nee ed, eus E pilconus . ſine legiti- matione perſonæ debitaà, nzuodνσ per Evangelicas Re- gias, annis proximis ludens, & irritos congreſſo Ius ſumtus- ve paſſim cauſſatus, exercitum iverit, non dememineri- mus. Vnicus inde fructus patuit dignotio inularora⸗ Papi. CoOLLOOVIA DE ALIIS DISSIDIIS. papizaturientium. Quod inceptum editio Acterum fors brevi oſtendet, ſi vacaverit. Colloquia de Aliis Diſſidiis quorum in Concordia mentio fit. ge. m. Olt. Marpurgicum, Noſtrorum cum Zvinglio & Sociis de 5§. Cand. — Wé. m. Majo E' itteberge, cum Superioris German. Civitatum De- putatis, d. h. r. proſperum. 8 Uéo. m. Jun. Heidelberge, cum talibus d. ead, re. . oöost Lüuneburgi, inter Theol. Jen. Saxon. Inferior. de Corpore Do- „ &trinæ Philippi, Elencho Damnatorio, Poteſt. Papæ Rom. U6.. m., Apr. Maulbrunne, Tubingici cum prioribus de noti QOq. . ysb. Altenburgi, Ducales Saxon. cum Elector Sax. Philppiſtir. . Francothalii, Reformati Palatini cum Anabaptiſtis. I15S1. Argenterati, Jac. Andrexæ cum Matth. Flacio de Pecc. Orig. UI. Lindavis, cum Tob. Rupio, Sebaldo schefflero, de Pecc. —= Emdanum Reformator. cum Anabaptiſtin. „ Vzs. m. Aug. Herzbergæ, Noſtri cum Anhaltinis, de Formula . Concordiæ. n . Longoſaliſſæ, Noſtror. cum Haſſis Caſſell. 1. h.r. .½bz. Quealinburgi, Noſtri cum Helmſtadicis de Form, C oncerd. . 5öb. m. Mart. Mompelgarti, Noſtri cum Beza & Sociis. de notis Q. Uo92. Vißtatie Elect. Sax. ferax talium laborum. Uo3. Neoburgi Palatin. de Catechiſmo Bipontino. . Osé. Lewardiæ, Reformati cum Anabaptiſtis. . 156,/,5. 1679. Dordracena Synodus inter Arminianos & Gomariſtas, . ad Quaingque Articulos. 261. Lipſitam Theol. Sax. cum Marchicis Elect. Haſſicis &c. pro Vnione. tss!. Caallanum Rintelens. cum M arpurgicis, pro Vnione. Doctores Proteſtantium Auguſtæ. 1„, D. Juſtus Jonas Superintendens Hall. Sax, † 7. 4 D. Ur⸗ 48 Docrohks PROTESTANTIUIM AuGusT: EPDITIONES OPERIS. 2.D. Urbanus Regius superintend. Luneburg. † ... .D. Stephanus Agricola. .D. Johan. Rana. 5. M. Philippus Melanchthon. VVitteb. Prof. † isbo. 6. M. Georg. Spalatinus Sax. Elector. Concionator † α16² 7. M. Johan. Agricola Islebius (dein Interimiſta & Antinomus) Féö æt. 7. . 8. Andreas Oſiander, Regiomonti Profeſſor. (Errat in III. Art. Form. Concord.) † ?. 9. Johan. Brentius, Paſtor Svevo-Hallenſis. † 77. 10. JGhan. Aurerus Onoldinus. m. Adamus Candidus Crailsheimius. 6Paſtores. 12. Martinus Moghinus. 13. D. Erhardus Schnepfius, Philippi Landgravii Haſſi, 14. & D. Conradus Ordinger Concionatores. 15. D. Heinricus Bock, Duc. Luneburg. Concionator. Editiones Concordiæ partitim & conjunctim in hoc labore adhibitæ fuerunt De Anno 1531. Confeſſio Auguſtana & Apologia Latinag, cum Prafatione contra anonymum editorem lucripetam, in vo. VVitteber gæ per Georg. Rhauen anno zl. Sic Germanica in &vo ibidem ap. eundem Aicto anno. PRS 1535. Eadem Germanica in 8vo ſine Præfatione illà, Tubingæ per Ul- ricum Murhart. 1536. Eadem Germanica in gete Vitteberge per Rhauen. heredes. 1553. Confeſſio & Apologia Latina, cum Pref. diéza, & Confeſſione ** Würtembergica, in Concilio Tridentino exhibendà, Fran- cofurti ad Mæn. per Petrum Brubach. 1568. Eadem izmo Lalina Jenæ per Thomam Rebart. 1580. Concordia integra Latina in ato. cum Subſcription. Cleri, Prima hactenus defiderata, Statuum Evangelicorum nomine edita, Lipſiz ap. Johan. Steinmann. Eadem 8 . AYAeno EPDITIONES CONCORDIX. 49 Eadem Germanicæ in fol. Dresdæ ap. Matth. Stœckel. Eadem in Ato. ibid. 1587. BEadem mandato Joachimi Friderici Adminiſtratoris Archie- piſc. Magdeburgici, in Ato. Magdeburgi ap. Balthaſar Vogt. Eaden in ſol. cum Flector. Brandenburg. Johan. Georgii effi- gie, Francofurti al Oderam per Joh. Lichorn. 1582. Eadem Germanica in fol. autoritate Electoris Palatini Ludo- vici, cum auctario Subſeriptionum per prorincias Se priæ, Car- niele, Crainii Heidelberg. per Jo. Spies. 5584. Concordia Latina ſine Subſiriptionibus Cleri in 4to, cum Ni- colai Selnecceri invectivà finali in editorem alium Lipſiæ per Georg. Defner. 1503. Germanica in gtoο Liphis ap. Michael. Lanzenberg. Confeſſio, Confutatio Papiſtica, à pologia Prima, Cæſari ex- hibita 8. ap. Abram Lamberg. Germ inicè, Francofurti ad Oder. ap. Frider. Hartman. 1589. Confeſſio & Apologia Latina in ato, cum Comment. Johan. Pappi Theol. Argentor, ad Principem Elect. & Fratrem Brandeburg. Francofarti ad Mœn. ap Joh. spieſs. 1606. Concordia Latins ſine Subſcriptionibus Cleri, in 8vo. Lipfßæ. 1622. Eadem Germanica in g4toο. ſine his, Lipf.- ap. eundem. 1660. Concordia tota Germanica in gto. cum Subſeript. & Indicibus autoritate Ducis W ürtemberg. Eberhardi tertiò repetita, Stutgardiæ per Jo. Weirich. Rôslin. 1669. Eadem Latina in gvo. ſine Subſeript. cum Indic. & Appendi- ce Rechenbergicaà ap. Groſs. 1698. Eadem recuſa cum Appendice illa ibid ap. eund. Eadem Germanica in ato ſine subſcript. cum Append. PDippingi. Eadem in Hiſoriäâ Aug. Canfeſ- ap. Tutherum, Philippum, Slei- dan. Goldaſt. Hortleder. Ccœleſtin. Chytræum, Oſiandrum, Seckendorf. in Corpore Doctrinæ Jalio, ao. 1603. fol. àa p. Jac. Lucium. H'horie Protißt. &C Appell, Evang. Statunm. Corpore Thuringico Jena S7e. g SCRIPTO- 66 SCRIPFTORES AD CONCORDTAM. SCRIPTORUM AD CONCORDIAM nonnullos connotari intereſt, quibus plures addet cui copia placuerit. I. DE SYMBOLIS, LUTHERANI. 1. 1u genere, Calixtus G. Calovius Syncret. Calxt. Danhauer. Myſter Syncretismi. Hülſeman. contr. Caliæti Deſid. Concerd. Ly- ſer. Wilhelm. Major J0. Tob. Diſpp. Müller. Phil. Pregr. Diſp. Pe- largus. Selneccer. 2. Pontifici, Baronius Annal, ad A. C. 44. Becanus Manitsli. Bellarmin. de V. D. l. 4. c. 2. Caſſander de Ofic. Boni viri. De Do- minis de Rep. Ecet. l. 5. «. 6. Sander. Svaretz, alii in II. Secunde Thomez. Tanner. Theol. Schol. T. 3. D. 1. 5. Reformati Hottinger. Bibosrb. Theol. l. 3. c. 1. Voſs. Diſi⸗ de Trib. Symbol. Vſſerius. . Singulatim, II. Ab SYMBOL. APOSTOLICIM. I. Luther. in Catech. Major. & alibi. Calov. Cramer. in L. Che- mnit. in LL. Chytræ. Cornerus. Danhauer. Lacte Catech. Forſter. Diſpp. Gerhard. L. de Trin. 5Æg Hunnius. Lau- rentius. Lyſer. Polyc. LL. Murſel. Abſtraſa. Pelargus Sechold Figei. Schilter. Diſpp. Catech. Selnec c. Pædag. Cbrißt. & Cate- chiſtæ communiter. ut olim Ruffin. Auguſtin. de Fide ad Petrum. Catechiz. Radibus. alii veteres: II. Pontificii: Enchiridion Colenienſe. Angelus del Baſ. d. h. r. Bellarmin. Expoſ. Symb. Colen. 12. L. 4. f. Ilpe. Controp l. 4. de C. III. Reformati: Alſted. Theol. Catech. Danæus Explicat. Fabricius. Jo. Grynæus. Lyttichius. Martini Samma Fid. Muſculus Lb. Olevian. Conction. Paræus. Perkinſus. Polanus Syntagm. Ssladus Græco-Latin. Vœt. Diſſ. d. h. r. Select. Diſs. T. 1. p. 641. III. Ab SYMBOL. ATHANASII. I. Lut ber. Centur. Magdeb. IV. Gerhard Patrel.p zzi. Lauren- uus explic. b. Lyſer. Wilh. de Antiq: Aug. Confif. selneccer. Exeg. Sinb. 4. 11. Pon-⸗ 1 64 1 15 SChIPTORES AD CoNCORDIAM. Fr II. Pontifecii: Baron. Ann. T. 3. A. C. 49. Binius Concil. L. . Not. . pPoſſevin. Apparatu. Genebr⸗ rd. de Trinit. Svarez, Vasquez, Peſantius in Thom P. I. qu. 36. III. Reformati: Voſſius D. de Trib. Gmb, Paræus Not. inh. IV. Ab SYMBOL. NICENIIM. I. Lut her. T. 4. J. G. f. 24. VViet. Alt. parall, Calov. de Theol. Nat. & Rey. Dorſchæ. E.r. àd b. r. Hülſemann. D I. contra Hagers Pelargus Scholzä Fidei. . II. Pontificii- Hager. homas Henrici Anatom. A. Conf, 80 . III. Reformati, Voſs. & jam dd. II. II CONFESS. AUGIISTANAM. J. Luther. Melancht. imn Tomis. Epift. paſiw. Hiſtoria, Autoritas, Puritas ap. Sleidan. Cœleſtin. Chytræum, Apologia contr. Am- broſ. VVolf. Pupillæ Fvangelicæ Defenſio. Haupt⸗ Verthaͤ⸗ digung. Goldaſt. Paͤpſtiſche Reichs⸗Haͤndel. Hortleder. Urſach. des Kriegs von Carolo V. Magdeburgica d. h. r. Georg. Mülleri Paſtor. Miſnici ad Fribergam. J. I. Mülleri Hiſto- ria Prot eſtationis & Appellationis Statunm, ex Archivo Vinar. Ar- cularius Comment. Diſppy. Balduin. Defent. contra Pazmann. Ca- lov. Critice S. & paſim in El. Carpzovii Wagoge. Dorſchæus Diſ. Seculari de Aug. Conf Drawitz. Coneion. Erythræi Tabb. Franzius Diſép. contra Photin. Pontißf. Calvinian. Vindiciæ in Smalcium. Goôbel. Concion. Grauer. Prælettioner. Güntheri A- nalyſis Triam Symb. Librer. Bimmel. Cokeg. in Aug. Conf. Hül- ſeman. centra Hager. Hutter. Colleg. Analyf. Diſpp. Lauterbach. Miraculum C. A. Lobechius Diſpp. Jac. Martini contra Becanum. Balth. Meiſner. Concion. in 4. C. Menzer. Collatio Doctrinæ Zwinglian. Pierii, Crotii., Examen Cenſuræ Crociang. EFxegeſis A. C. Mylius Explic. A. C. Oo. Muſæus Prælect. Norimberg. Libri Normales ed. ann. 164s. ut A. C. Apolog. Catechiſm. Confeſſ. Sax. Eccleſiarum anno Syi. Loci Melanchthon. anni 133. Examen Ibeol. 1S. Deſinitiones. Rcſponſ. ad Artic. Bavaricos 177. Kirch⸗Ordn. Catech. Predigt. Pappus Piſſert. Comment. Pelargus Schola Fiaet. Prætorius Not. in A. C. Rechtenbach. Analyj. Jo. Regius contr. Bellarminum, Tolitum. Sigwart, Diſpp. 8 2 lo. SCRIPTORES AD CONCORDIAM. Jo. Schmid. Diſert. Stenger. Concion. Winkelmann. Tρſes, Scripta anni Jubilei Secularts. 1670. II. Pontificii: Confutatio Publica in Comitiis huic editioni addita. Fabricii Leodii ſeu Uſingeri Harmonia, cui inſunt Cochlæi Di- ſiusſio, Hoffmeiſteri udteium, Adaventria Refatatio, Virve- ſii Philippiczæ. Cochlæi Vita Luther: & Scripta quæ ib. pag. 329. recenſet, ut Colonienſium per Billiccium. ib. Thom. 1 einrici Ana- tomia. Damaſi Concordia Diſcors. Hænlin. Parallela A. C. cum Aduga- ſtiniaa . Heiſii Caſtigatio Heilbrunneri Acatbholici. Scripta Scop/icæ Wer hat das Kalb ins Aug geſchlagen? das iſt / Hochnothwendige und unuͤmgaͤngliche Frag aus dem Evangeliſchen Aug⸗Apffel / ob der Augſpurs. Confeßion verwandte Prediger / oder aber die Jeſuiten den Religion⸗Frieden uͤmſtuͤrtzen? durch ein kurtzes Sendſchreiben des theuren Mannes D. Mart. Luth. an ſeine Diener am Wort eroörtert und mit beſtaͤndigen Grund beant⸗ wortet. % 16:0. ſuppre do nomine autoris & loci. Brill auff den Evangeliſchen Augapffel / das iſt Richtige beſtaͤndi⸗ ge Ableinung und in GOttes Wort wohlgegruͤndete Refuta- tion, deren im Augapffel Augſpurg. Lonfeſſion ſaͤmtl. geſetz⸗ ten Articul / darinnen neben andern zu ſehen was die Kaͤyſerl. Majeſtaͤt und die Catholiſchen Staͤnde dazumahl von ſolcher Confeſſion gehalten/ durch andream Fabricium. M. DC. XXIX. ſine mentione loci. Die rechten Glaͤſer in die alte Beilluͤber den zu juͤngſt ausgegan⸗ genen Evangeliſchen Augapffel verſchafft und eingeſetzt / ver⸗ mittelſt zweyer Theoſogiſcher Tractaͤtl. als das erſte: wieder das Pabſtthum zu Rom vom Teuffel geſtifftet. Das andere/ Beweiß aus den Schrifften der alten Vorfahren / daß der Pabſt zu Rom und ſonſt kein ander der Anti⸗Chriſt ſey. Sammt mil⸗ der Zugabe eines Berichts daß gemeldeter Pabſt mit St Pe⸗ ter weder im Leben noch in der Lehre ſich vergleiche 4. O. M. O0. XXXY ſuppreſſo nomine utoris & loci Unforml. Augen⸗Wimper des Scharffen runden von D. Georg Landherren / Prediger Ordens / auff dem Pabſt und ſeine Kirche gerichteten Auges / artl. angezeiget und deutlich vorgeſtellet durch M. Daniel Kemnizium Bandſtedenſem. A. C. At. DC. XXX. ſine mentione loci, Mariani SCRIPTORES AD CONCORDIAM.B 3 Mariani Conpivium Evangelicum. Poſſevin, Judicium de A. C. Tanneri Eccleſiaſticus. F III. Refermati: Altingius Exegeſi. Crocius Lud. & Joh. Apologe- ticus, Aſſertio A. C. Comment. de Sacietate Proteſtantium Pacte Sa- cm. ambroſ. VVolffius Hiſtoria A. C. cui confer. Hiſtor. Theol. Lath. Lipſiæ asn. Fös.. & Apolagia Heidelberg, anno Söz. editz. Alia ad Pappum. Harmonia Confeſſ. Refoermat. Genep. edita. HBornbeck. Ssumm. Controverf. Sohnius, Arminiani, Curcellæus. Praf. ad Epiſcopium. Hottinger. Riblioth. l.3. c. 1. III. AD ARTICUL. SMALCALDICOS. I. Luther. Autor. Durfeld. Diſp. de Fundam. Salutis. Balduin. Diſpe. Harbart. The- ſibus ad ar. 3 4. & de Primatu Papæ. Dan. Heinrici Diſpy. d h. Pla- cius l. de Sect. & Diſſens. Pontific. III. Pontificii: Scripta tot Pro Sede Rom. & Concil. Trident, Svavis ſ. Paul. Servita Hiſtoria, cum Hiſtor. ballavicini, conera, Spavem. III. AD CATECHESES LIITHERI. I. De Catechizatione ap. Patres, & omnes diſſidentes Eccleſ. re- cenſet Hottinger. eblioth. Theol. l. 3. c. 1. p. 355. ſeg. Lutheri publicam habere autoritatem faſſo, German. Latinè, Græcè, Ebrai- cà per M. Jo. Clꝗjum Witteb. 117e, edu. notas, Commentar. Vindicias, Diſpp. in easd. exæt are plures e. c. Adami Mel. Vit. Theo’. German. Alardus. Arndius. Artomedes Concion. Brentius Explicat. Cramer. Cruciger. Dauhauer, Lac. Catechet. Dietericus I ftitut. Eckard. Henr. Gagege. Egardus Medull. Theol. Fiſcher. Chri- ſtof. Explicat. Forſterus Theſeur. Catech. Fabricius Axiom. Catech. Gerhardus Conf. Catsol. Gerlach. Analytica Minoris. Gieſſe- nius Defenſio Catech. contr. Jeſuit. Himmelii Minor tum Sebholiis. Gigas. Hoë Conz. de Lathere. Buberinus Concion. Kesleri Lutherthum. Kaufmannus. Laelius contr. Sertorium. Losſii Ob- Jetct. & Solutionei pro Pueri. Lyſer. Polyc. Mattheſ. Conc. Vit. Luth. Müller. Jo. Defenfones Lutheri contra Creuz. o. Meiſner,. in Catech. Palat. Oſiander Luc. Pappus Hyporypoſ. Doctrin. C. A. Rungius Diſpp. Salmuth. Stiller. Conc. Schilter Diſpp. Sel- G 3 nec- 54 SCRIFTORES AD CoNCORDIAM. neccer. Pædag. Chriß. Spangenberg. Huc refer Compendia Tbeol. Hutteri, Heerbrandi, Hafenreff. alia. Privatas Cate- cheſes Luther. indicat Hottinger. Bibliath. d. l. 3. 6. 1. p. 355. II. Pontificii: contra, ut Romanus, Caniſii Explic. cum his quos in Admonit. nominat. III. Reformator. per Provinc-indicat Hottinger d. lI. conf. Sibelii Meditt. Alſtedii Ibeol. Catechet. Kukelin. Cateb. Helland. Lubber- ti Comment. in Cateth. Palat. Begicum. Explicat. Wendland. IV. AD FORMILAM CONCORDIZ. I. Lutherana Hiſtoria de Motibus & Neceſitate operis. Chemnitius de Duab. Natur. in C. Judicium de Contreverſ. Fundamenta S. Cænæ. Hutteri Concordia Concors. Apologia Theol. Heidelb. edita ann. Fbi. Andreæ ac. contr. Sturmium, Hamelmann contr. Collog. cum Reform. Hoë& Apologet. contra Bellarmini Mendacia Concordiæ impa- KMα. Hunnius Apolog. contr. Hofman. Geſner. Hutterus in F. C. Selneccer. Recitationes & ear. Examen. Oſiander contr. Sturm. Olearius Gottfr. Iſagege. Carpzov. Iagoge, ib. Jo. Olear. Mar- bach. Apolagis. Jo. Schmidii Apolog. Ceancisn. Colm ar. Joh. Mu- ſæus Pralect. Jenæg. Balduin. coner Piz nAn. l. 3 c. S. 9. 5l. HO- pfner. Sax. Evang. . I. Pe I. t4. 4. Gerhard. EI. T. 6. de Eccleſ. J. 2477. Scripta Yabilei de bac re ad ann. léb. Corzus Libbr. Luth. d. §. Cæena Vrfell. 1562. Jubel⸗Jahrs⸗Poſaune / das iſt / der reinen Evangeliſchen Kirchen Vierdtes und der Chriſtlichen Concordien Erſtes Jubel⸗Jahr/ zum Gedaͤchtnuͤß des vor 100. Jaͤhren abgefaßten / unterſchriebe⸗ benen und gedruckten heiſſamen Concordien- Wercks / mit einer Poetiſchen Lob⸗und Danck⸗Poſaune ausgeblaſen / und mit ausfuͤhrlichen Philologiſch⸗und Hiſtoriſchen Anme ckungen / fon⸗ derlich von Anfang und Fortgang der Chriſtlichen Concordien/ welche zur Wiederholung mehr als 100jaͤhxiger Kirch⸗Geſchich⸗ te dienen koͤnnen / erklaͤrt von M. Heinrich Ernſt Treibern / Lia- cono in Eißfeld. 1681. Schleuſing. Würtemberg. Iheol. -ontra Belermini Mendacia. Schroppii Acta Concil. Oecumenici de Cœna S§. Tabing. Jbt. II. Pontificii: Bellarmin. Jadicium TL. 7. F. 576. cui Würtemb. Theoll. & Hunnü reſponderunt. leſuitæ communiter de=⸗ Chriſto, Prædeſt. III. Ke- BBBBB—eBm SCRIPTORES AD CONCORDIAM. 5§S . Reformati: De Libr. Concordiæ Admonit oe Theoll. &C Miniſtr. Pa- latin. Neoſtad. 1SSt. Lutheri Lehre von der Perſon C. Himmel⸗ fahꝛt / ſitzen z eRechlen oitewiederlec⸗ Andrexæ und Mithelffer / Chriſt. Grammunds 1 euſt. 1581. Hoſpiniani Concordia Di- ſcors. Tigur. Pappi & Oſiandri Wiiß v, wir. Examen Recitt. Sel- nectcteri Jo. Balzæi Neapol. Nemet. Iba. Colbatio Cathol. Chriſt. Fidei de Perſon. C. & §. Cæva, cum Diſp. Jac. Andreæ Witteb. habit. ed. ibid. Nesp. Fbz. Hermann Bayers Pronuntiation um Ant⸗ wort vom H. Abendm. an Selneccer. ib6. eeg. zan. Angeli Maſa- relli Monitoria ad Jac. Schropy. de Synode Oecamenics fictitia ib. Calvini Iaſtit. & tot Opera ad ſingulos artt. ut Syſtema ata e. C. Bucan. Calv. ontra Ei fiphal. Colloquior. Acta. Bezæ & alior. Polan. Wendelin. beol. Chriſt. Fxertit. contra Gerhard. Nopa Novo- rum Ubiquißica Nova, wieder das Concordien⸗ Buch / far⸗ rago Sscommatum. Sturmii Anti-Pappi I. Beza Epiſt. 69. Ren- necher. de vero AntiC. Hanfeld. Hodeper. Germ. Neodorp. Eu- ther. 0, ibecox. bPareus Collo 97. Svalbac. c. 2. Warenberg contra- Hamelmann. de Euchariſtia. Contra Uſum Symb. libr. Armi- niani Apol Exam. Cenſur. Conf. Prævoſt. Concio ad Pſ. 122. Hæ- reſ notam habere E. C. Ameſ. de Canſi. l. 4. c., 4. Condemnatio abolenda Sturm. . J. Haſſi Cenſura 1576. Conſeng. Orthod. Præf. Nomina in Anthitheſi malè omiſſa Helmſtadici Col. Dued- linb. ib. Chemnit. LL. p. 188. Philippiſtæ in Coll. Altemb. Lipfi= cum ann. 16;0. Caſſell. Paræi, Duræi! lrenica. Calixt. bigreſſ. contr. Nihuſ. I. SckIPTORES DE SWENCFELD. ERRORIBUS. Caſpari Swencfeld. nobilis Sileſici cujus Opera in fol. &sto. pro⸗ dita, Hottinger. Bibl. Theol. l.3. c. 2. p. 3c5. ei tribuit Cæaput non tam malitioſuw quàm perplextim, nec tam contontioſim guàm blandiloquum, ad intricandum tamen potins & ſedu- cendum, qum docendum & ducendum aptum. Conf. Oſian- drum H. E. Cent, 16. , 2. c. 3. qui adſtites indicat y. n6. ne hæſite- SCRIPTORES DE SVVENCFELD.B hæſitetur ad Lutheri judicium 7. Alt. 4. f. 446. T. 6. f. 145. & ſeqq. T. 5. fF. 34 4. & c. Socii extiterunt & Imitatores, ?a- lent. E'eigel. Paſtor Schopæ Miſnicæ, Pbilipp. Theophr. Para- celſ, à Bombaſt Medicus famoſus. Methiſtæ, Stifeliani, Fra- tres Roſeæ Crucis, Novelli Prophetæ. Jac. Bebmius. E Reformatis obſtitiſſe ei primus dicitur adianus Antilog. in iſtius Summam. Toſſan. Becman. Bxerc. 21. Alii ſeriatim indicati, Jac. Andreæ, Adami Vit. Medic. Baring. War⸗ nung für den Proph. Beza écρ. ad Corran. Boiſſard. Vit. Viror. Doct. P. 4. Bucholz. Ind. Chron. p. Io. Chytræ Epiſt. Calov. Ll. Prolegg. Agricola Theoph. Cruſius Ann. Spev. L. 10. P. 3. P. 5Syßf. Dreſler, Milen. VI. P. I. p. 20. Fecht. Suppl. Hiſt. Eccleſ. Freher. Theatr. p. o. Gerhard. Diſp. I. de Gloria Dei. & LL. paſſim. Held. Endſchafft Swencf. Lebens. Horn. Georg. H. E. p. 376. Hoyer. be⸗ ſtaͤnd. Lehr. contr. Rathman. Kromayer. H. E. p. b. Ley- deker. H. F. p. 746. Lubec. Hamb. Luneb. Miniſterium contr. Nop. Proph. Melanchton. Judic. ad libell. Swencf. Ottius Annal. Anabapt. Pfeiffer. ut Calov. Anti-Bobem. Qvenſtet. ſtem. LL. paſſim. Radacker. Ausſchreiben von Aufheben Svvencf. Schrifften / cui reſpond. Theoph. Agri- cola Gegen⸗Bericht. Schelhammer. Schluſſelburg. Ca- tal. Heret. lI. io. Scultet. Ann. Evang. P. 1. Seckendorf. Hiſt. Luther. l. 3. Schoper. Chronogr. Deutſch. Nation. Sei- ler. verſtellt. Wiedertaͤuf. Siderocrates Tubing. Hiſt. Act. cum Theoll. Thumm. mpiet. Veigel. Vadianus jam dict. Weberus. Jo. Wigand. Sppencfeld. VVitteberg. Conſilia. Quàm ſeſe Svvencfeld. ipſe Ep. P. 2. Lib. von Ceremo⸗ nien. Judicio von Prædicanten. Idem, uüber Brentii Lehr von Nachtmahl. Antwort auf Saͤchß. Theol. 7. II. l. 2. p. 409. Bericht wie auf Luth. Inquiſit. zu antworten / relegi poteſt ac conferri, ut Arnold. ille Hæreſiollogus oſtentet, obniſos injur. & vio- — —— — SCRIPTORES DE ANABAPTIST. 57 & violent. reos arguat P. II. lib. 16. c.20. P. IV. Sect. a. u. 24. &. Ita Paracelſi Apolog. operosè texi P. II. Il. 16. c. 22. Pateſcit· Conf. Qvenſtet. de Vir, doctr. illuſtr. Voſs. de Philoſ. p. 21. Blount. Cenſur. Autor. p. 422. II. SCRIPTORES DE ANABAPTIST. ERRORIBVUS. Anabaptiſtarum, quibus add. Puritani, Duakeri ſ. Tremulant. I. Scripta, & Elenchum poſt Mennon. Fundament. vid. in Cor- pore Controverſ. ADooreslaar & Auſtroſzlvii, publico no- mine colleco. Zac. Andreæ Concion. Valent, Andreg Me- Becan. Manuale. Bauman. Evang. aͤrgerl. Chriſtenthum P. II. p. 145. Bentheim Holland. Kirchſtaat. b. I. c. 19. Botſac. Ana- bapt. Reprobatus. Du Brez contra eos I. 3. Bullinger. Confut. Anabapt. Brochmand. LL. paſſim. Calov. LL. 4 Carolus Memorabil. Sec. 17. Arnold. Ketzer⸗Hiſt. P. II. I. 17. c. 12. Carpzov. & alii Comment, in Aug. Conf. & Form. Conc, ad h. I. Caſſander Colloqv. cum Jo. Kremer, Matthia Cloppenburg. Gangræna Theol. Anabaptiſt. Colo- quia, Tigurin, oper. Zvvingl. in Append. Frankenthal. ann. 157. Bmdan. 1579. Leoppard. 1598. Harlingen. 1610. Sðneekan. 1614, Bolzpard. 1608. Pranequeran. 1644. &c. Andr. Eiſeberi Urſachen ſie nicht zu leiden. Le Fevre Frieden⸗Schrifft. Gaſtius de Catabaptiſt Error. Gerbard. in LL. & Diſpp.. de N vis Fanaticis p. 939. ſeq. Hacſpan. ad Matth. 1,16. Hamburg. Miniſter. Qvaker. Greuel. Hammond. Pædobapt. contra Tomlium. Honor. Re ius ſeu Georg. Horn. de Statu Eccleſ. Britann, Hornbet Ssumm. h Controv. — SCRIPTORES DE ANABAPTIST. Controv. I. 5. Hotting. Biblioth. h. Hutter. Lb. A Laſcs contr. Mennon. Limborch. Theol. Chriſt. Luther. contra Thom. Münzer. T. 3. J. G. ao. 1525. Præfat. ad Menii lib. d. h. r. T. 5. J. G. f. 260. T. Alt. 5. pasſim. T. 6. 433. T. 7. 141. T. 8. 800. T. 9. 245. 295. &c. Melanchthon. Diſp. de Judi- ciis. Præf. T. 2. Nicolai Melch. Wiederleg. deren Buͤchleins. Oecolampad. Inſtitut. de Anabapt. Magiſtrat. Jurejur. Reſponſ. contr. Hubmeier. Oſiander Luc. Enchirid. Controv. Ottius Annal. Anabapt. Pfeiffer. Anti-Melanchol. P. 2. Pozlenburg. Epiſt. ad Brant. in Epp. Arminian. p. 876. Dvenſtet. Syſtem. Th. per LL. Florim, Ræmund. de Orig. hær. I. 2. Vrb. Regins Dehort contr. Nov. Baptiſ. Jo. Denkii, Fridberg duas Mirabil. Epp. Valen- tin. Monaſter. Confess. Chriſtian. Schüz. Apol, contr. Catal. Schelvvig. Seyler Lar- va Anabapt. Sleidan. Hiſt. de Stat. Relig. lib. 6. p. m. 158. l. 10. p. 267. ſeq. SchKüſſellurg. Catal. Hæret. l. 12. Theatr. Europ. T. 4. deman. Pax Sionis. ofj. Diſp. de Baptiſmn. 7 oer, Polit. Eccl. P. l. 1. 5. Tr. 1I. c. 9. Wigand Anabaptiſmus. Zech. Europ. Herold. p. 844. Zeildler. Itiner. German. Zvin- glius Elench. Catabaptiſt. T. 2. Eccleſiaſticus. De Bapti- ſmo. Reſponſ. contr. Hubmeier. Coœterum, ut Formula Conc. b. p. 7S;. cautè notat, gos in multas ſektas eſſe dipiſoes, & alios plures, alios pauciores relig. errores amplectie ſic Bentheimius Holland. Kirch⸗ und Schul⸗Staats d. c. 19. benè obfervavit, poſt ſectarum lites varias, conveniſſe Dordraci in Confeſſ. Formulam, quam p. Sa.ρ. refert, quà plures errores ante jactatos de quib. Sleidan ad ann. SchTORES DE ANABAPTIST. ann. 1627. p. m. 158. ad an. 1535. I. 10. pr. ſeq. deſerere viſi ſunt, ſeriò, an curà externi ſtatus; ſic multos & autores in ſcriptis Partium, & proceſſum in eos refert: quæ huc transferre non eſt paginæ. Sacror. ritus ſimplex & ſpecies depotions ſpectanti probabilis videtur. Quàâm operosè Arnold. Hereſiol. tales tuea- tur P. II. lib. 16. c. 2: ut Mennonem, hujus ſic dictum Fundamen- tum ann.i5i. editum inſpicere placeat pro criſi ſerià. Sic David. Georgium refoſſum & combuſtum Baſileæ, P. IV. Secét. 2. n. 29. 30. 37. 32. congeſtis ſcriptis Apologeticis, patet. Dap. Geor- gi Scripta anno iSle edita, lingua Flandricà in fol. ſunt Libri 4. Mirabilium. De Creatione. Dei spiritu, Amore, Voce ad Homi- nem Lapſum. De Eccleſ. & S. Trinit. De Verbes Scriptaræ ali- zuib. Hamburgi communicavit mihi Anabapt. Prædicans Balth. Tenner. Biblia Oſiandri & Erneſtina oſtendens, undè ſe docere alios indicabat, ad meliora ſe ductilem profeſſus. SCRIPTORES DE ANTITRINITAR. ERRORIBUS. Anti- Trinitariorum Scripta Vid. in Sandii Bibliothecalis, Tom. Societ. Polon. ubi Socini, Crellii, Schlichtingi, Wolzogenii opera Amſtelodami edita. Separatus eſt Oſtorodi Catechismus, & alie, In eos edita, ſerie alphabet. Ad Portum Defenſ. Fidei contr. Oſtorod. Alſted. Turr. Babel . deſtr. Ambroſ. de Fid. Sp. S. Anonym. Anti-Socin. Arnold. Nic. contr. Catech. Racov. Athanas, contr. Arium, Orat. de Nat Hum. ſuſceptà. Dial. de Trin. &c. Auguſtin. contra Serm. Arian. lI. 3. contr. Maxim. Balduin. contr. Catech. Racov. Baſil, contr. Eunom, Bellarm. I. 5. de C. Bettſacc. Anti-Crell. Antiſtegman. Brochmand. L. per articulos. 60 SCRIPTORES DE ANTITRINITAR. Calov. Anti-Socin. in LL. Cereal, de Fid. Trin & Incarn. Ci= cbov. 100. argum. contr. Schlichting. Chemnit. LL. P. I. Cloppenburg. Compend. Socin. Antismalz. Coccejus Con- ſid. Princip. Joh. c. I. contr. Apolog. Equit. Polon. Come- ni. Admon. de Iren. Zvvickeri. Lud. Crocii Anti-Socin. contract. = panhauer. Hodomor. Phot. Durr. Diſpp. contr. Socin. Epiphan. Hær. 69 74. Eſſen. Templ. Cruc. contr. Crell. Eſt-= thius ad I. Sentent. Lomb. Felwinger. Defenſ. Divin. C. contr. Jo. Felbing. Smalc. Zvvi- cker. Feuerborn. Anti-Enjedin. Franz. Diſpp. in A. Conf. Vindic. contr. Smalc. Aſſert. Satis fact. C. 4 Gerbard. Synopſ. Neo-Photin. in LL. per articulos. Grauer. polem. In Micheam. Diſs. cContr. Oſtor. Socin. Vindic. In- carnat. Exam. Sophiſt. Grotius de Satisfact. C. contra Socin. Hieronym. Epiſt. 2 ad Damaſl 3 contr. Maximin. de Fide ſuà ad Marc. Hilar. libb. . de Trin. Hornbec. Socin. confut. Compendium Diſpp. Hunnii Nic. Examen. Himmel. Diſpp- Anti-Photin. Macius Clarus contr. Varimund. Jazs Bercay Exam. Anti- Socin. Junius contra Prælect Socin. Kesler. Exam. Log. Phyſ. Metaph Photin. Lulbert. de] C Servator. contr. Socin. AMaccov. eοα ναιεοορ Arian. Mares. Hydra Socin. expugn. contr. Volkel Mareini de Trib Elohim. Syntagma Anti- Photin. Macthiæ Colleg. Antiphot. & Diſpp. Maukiſcb. Anizvvicker. Conſpicilla Iren. Comenii. Meiſuer. Balth. Conſid Theol. Photin. Nazianz. Greg. Orat. de Theol. & Spir. S. plear. Jo. Synopſ. Err. Socin. Placætts R ScCRIPTORES DE ANTITRINITAR. 6 Placcus Diſpp. contra Crell. de Deo Patre. Polyander, Con- certat. Anti-Socin Prolæi Matæol, Socin. Quenſted. Syſtem. per Artic. ſing. Saubert. Anti-Smalc. pro Schopper. Scberzer. Colleg. Anti- Soc. Diſpp. Schook. Sophiſt. Zvvicker. Socini. Simler, de ætern. Dei Fil. & Spir. S. Smiglec. Nod. Gord. Nova mon- ſtra Arianor. Spener. Ternio German. de Trin. Stegman. Photinianiſm. Zarnov, de Trin. Tertullian, l. I. de Trin. Thomas Summ. P. I. Thum. Impiet. Photin. De Valentia T. I. Comment. lib. 5. de Trin. Varenius Anti-So- cin. Orthodox. Victorin. contra Arium lib. ad Candid. de Generat. Verb. D. Vigilius Lapſ. Dial. inter Arium, Sabell. Photin. & Athanaſ. Wiek. de Divin. Spir. S. Ad Pag. ov. Catalogus Teſtim. ille à D. Martino Che- mnitio & D. Jac. Andreæ Brunſvigæ colligitur, & additur poſt Subſcriptiones“ eòô quòôd dicerentur à Multis eſſe novæ Phra- ſes in Articulo de Perſonâ Chriſti- Conſenſu Electorum Sa- xonis & Brandenburgici, ut convincerentur illi logodædali ⅛Patribat. Permiſſum autem primèò eſt omnibus, poſt Sub- ſeriptiones ponere Catalogum hunc, vel ante, pro lubitu. Imòô primàm ſubjunctus ille fuit Sutſeriptionibus, nec quis- quam ad ſubſcribendum illi coactus. DH. Polycarpus Lyſer. in script, contr. Dan. Hofman. anno gz. Scripta Evangelicorum in Pomtificios ex Parte collecta ſerie Alphab. Afflmann. Conflictus Anti-jeſuiticus. Anatome Fœtus jeſui- tici. Phoſphorus Veri Cathol. Alehefer. Abyſſus Deſperat,. Pontific. Pſeudoſtereom. Relig. Pontificiæ. Balduin. Examen Sciopp. Apologet. de Indulgent. Diſputatio“ cum Diabolo contr. Serar. Battus de Juſtific. contr. Bellarmin. Bebet. 62 SCRIPTORESCONTRAPAPFISMuM. elel Evang. Glaubens kraͤfft. Pruͤfung / Cathol. Glaub. Staͤr⸗ ckung. heer Fortpflantz. Evangel. Warheit. Antivenator, Anruf. der Engel / Heiligen. Unfehlbahre Kirche Chriſti. Gruͤndl. Wiederleg. Erbermanns Beweißes. Lernegger. Idol. Lauretan. Bidembach. & Ofenari Reſponſ. ad Dilling. Aſſerta. Botſacc, Tr. de Eccleſ. Rom. Papiſt. Contradicet. in Schiller. Buchholtz. Tr. de Indulg. Bacer. Colloq. Ratiſpon. Diſp. cum Latomo. (E Refor. Chamier. Panſtrat. Calvin. nſtit. alii multi. Calixt. G. Colloqu. Hemelſchburg. Tr. de Miſſa. Conjug. Cle- ric. Commun. ſub Utraque. Compellat. Acad. Colon. Re- ſponſ. ad Moguntin. de Pontif. Rom. Infallib. Conſid. Doctr. Pontif. Reſponſ. ad érnef. Haſſ. Tr. de Arte Novà. Calixt. F. Ir. de Purgator. In Mülman, Hiſt. Concept. B. Virgin. Carpzarv. Colleg. Anti-Papiſt. Chemnitius Examen Concil. Trid. Loci Theol. Chemuit. Chriſtian. Veritas Relig. contra Scheffler. auf deſſen Tuͤrcken⸗Schrifft. Kehrwiſch. Cellar. Diſpp. in Concil. Trid. Clotz. Tr. de Angelolatr. Cothman. Prodromus de Pontif. doctrin. Conringius Concuſſ. Fundam. Contra Novenam Anton. de Pa- duà. Vindiciæ contra Dionyſ. Werl. Argument. Duor. Refut. de Vocat. Miniſtror. Eccl,. Cramer. Tr. contra Stevart. Je- ſuit. . Danhauer. Gorgias in Valerian. Magnum, Onirocrit. Walen- burch. Deliquia. Nihuſti Anoëtica. Hodomoria Spir. Pa- pæi. Vale Cornæo dictum. Hyæna Friburgica, in lren. Thomæ Henrici. Iconothetes Chriſtian. Do-ſebæ Myſaria Miſſæ. De Ec- cleſ. Autorit. Vindiciæ in Bellarm. Controverſ. Kircher. De- vius. Hodeget. Cathol. Detectio malæ fidei Papiſt. de S. Tri- nit. Dreier. Controv. cum Pontif. Eccard. Henr. Papa Phariſaizans, Pandectæ. Feſt Pred. contra Wittfeld. Reckii defenſorem. Ferrarii ſiu Fabricii Euclides Catholicus in Walenburch. Facii Catal. Teſt. Verit. Forſteri Paræneſis contra Gretſer. Frantz. Syntag. Controverſ. Gerhara Confeſſ. Cathol. Bellarmin. Orthod. Teſtis. Coldaſt. Polit. Imper. Pontif. Grauer. Diſpp. Antiles. Conring. Animadv. in- Mül- SCRIPTORES CONTRAPAPISMUIM. 6 Mülman. de Purgator. Defenſ. Eccl. Proteſt. Fundament. Fid. Pontif. Concuſſio: & Defenſ. contra Valerian. M. Haunold. contra Erberman. Hanneken., Exam. Manual. Becani. Irenicum Thom. Henriti. Haberkorn, Vindicat. Luth. Fidei contra Hunnium JCt. Syn- tagm. Diſſert. Anti-Valerianus. Relatio action. cum iſto. Decas Diſpp. in Kedd. Forer. Heilbrunneni Jac. Un⸗Cathol, Papſtthum. Defenſio contra Keller. “”DU Herihbuſßie Unterſcheid Cathol. und Paͤpſt. Lehre. Rinmel. Jeſuita Phariſaizans. Solut. argument. Hunnii Apô- ſtatæ. Matæol. Papiſt. Hæpfner. Sax. Evangelica contra Cut- ſem. Tr. de Idololatr. Anti-C. Hoe Labyrinth. Pap. Cretico. Gretſer. Apologet. in Bellarmin. RI pro L. Concord. Nova Novor. Velit. Epiſt. cum Cutſemio. De- ,— fenſ. Luther. contra jeſuit. Huüſeman. Collat. Antipap. Manual. Conf. Aug. contr. Hager. Hanniu Nc. Eccl. Roman. non-Chriſtiana. Apoſtaſia, Pellis ſ Ovina detecta. Hurter. Diſpp. de Verbo D. Traditt. Actio in Gretſer. de Principum Munificent. in Sedem Rom. Kratewiz Examen Controv. de Extr. Vnéction. Conjugio contra BBellarmin. Coſter. Könιρς. G. Tr. de Anti-C. Rom. Kortbolt. Papat. contra Laubenberg. Beelzebub Rom. Kromayer. Diſpp. . de Eccl. Rom. Apoſtaſ. Theol. Poſit. Polem. . Liibav. Gretſer. Triumphat in Colloqv. Ratiſpon. Link. Wencesl. Dieal. von ausgelauf. Muͤnchen. Luiheras, omnib. Tomis, Vid. „ Indic, es te Altenb. yſer. Eab. Depulſ. accuſ. jeſuit. pro Aug. . Confeſs. . Sea. Majer Judicium de ACathol. regula contr. Valer. A. janior . Diſs. de Orat. pro defunct. Apolog. in Valer. Magnum. Meiſner. Balth. Phlil. Sobr. P. II. Mur. Babylon. Excubiar. Papiſt. Depulſio. Conſultatio de L uth. relig. capeſtenda contra Les- „ ſium. Apolog. contra Hugon. Meiſner, go. Synopfſ. Controv. 6 D P apiſt. Melanthoen, paſſim in Tomis, Biſt. Colloqv. Mirrælius de Comit. Truchſes. Recognit. Eccl. Univerſal. Moderati Sert. R—. ptores in Papatu Fabricii. Miütller. Zeb. Anti-janſenius. Mäller. i Semnel, Spes Vana Papiſtica contra Cutſemii Sax. Cathol. Mul. Wia, . 64 SCRIPTORES CONTRA PAPISMUM.B mann. Diſpp. Anti-Jeſuit. Maſzi o. De Eccleſia contra Erber- man. Biblia Vindicata. Vertheid. Augſp. Confeſs. contra Kedd. Jeſuit. Müller. Philip. contr. Maſen. Dubitat. Pontif. Nicolai Phil. de AntiC. Rom. Næol. Melch. contr. Forer. Kedd. Erhard. Pfeiffer. Anti-Papiſmus. Pomarii Examen Examin. Kedd. Pre- g'zer. Anti-Forer. Quenſted. Syſtem. per Art. ſingulos. Vt Gerhard. alij. Qaiſtorp. Catechiſm. Anti-bapiſt, Reinb. El. Sigm. Bericht contr. Frommens Antw. Ad Tanner. Reſenii Anti-Becanus. Rhauen. Papat. Conciliis Denudatus, Diſpp. de AntiC. Abeinboth. Ausfuͤhrl. Beweiß contra Kedd. R. Manual. contr. Papat. Kintelenzs, de Tranſit. ad Papiſm. Samſon. Anti-Jeſuita in Laur. Nicolai. Saxos. Theol. Vertheidi⸗ gung und Haupt⸗Vertheid. des Ev. Aug⸗Apfels. Scheubler Fel⸗ ſengrund contr. Recken. Evangel. Warheit contr. Wittfeld. Schleiderſtein contra Walenburch. Scherzger, Anti-Bellarmin. Schiller. Quadrilingvis. Refut. Durfel. Seldii Topica Mar- celliana. Antimarcell. Exercit. Anti-Marcell. Schlaßlburg. Ca- tal. Hæret. 1. 8. Schröder. Enchirid. Theol. Reihing. Laquei contriti. Diſſert. de Eccl. C. Apologet. Retractat, Manual. Cathol. E Reform.plures eadem. Thome ob. Confeſs. Fid. ad Maſen. Thamwmii Disq. de Jubilæo, Indulgent. Verbo D. ſcripto, non-ſcripto. Purgator. Annehm. Paͤpſt. Religion. Liei Oſtenſio Summar. Vindic. Aug. Conf. contr. Bellarm. Exercit. Academ. Animadverſ. in Motiva Er- neſti Haſſi & Walenburchior. Reſponſ. ad Keddii Poſtulata. Tr. de Phraſib. Vet. Eccl. Dd. Pruͤfung Hildesheim. Paͤpſt. Probier⸗Steins. Heimſendung Sonnemanns. Parenii Theol. Controverſa, Anti-Papiſm. Orthodox. Veiel. Au- guſtin. Controv. Judex. Vrſin. lob. Henr. Rettung Ev. Kirch. contr. Neuhauſers Bericht. Evang. Glaubens⸗Lehr contra Maſen. Wagner. Tob. Cenſur. Motivor. Beſoldi Cti Apologet. VVatd. ſchmid Keddius vertiginos. Schmids⸗Lauge inkedd. Refut. 20. Rat. contra Horn. Apoſtat. VVelber. Jec. Diſpp. contr. Becan. de Idol. Pontific. Zeæman, 6 . — — — SCRIPTORES CONTRA CINGLIANOsS. 6 Zeæman. Jeſuita Revapulans. Defenſio. Baſis Fidei. Athleta lar- vat. ſtramentit. contr. Gretſer. Carnificina Eſavit. Zeigler. Kedd. Refut. Luther. Defenſus. His cui vacat addito plures. Quid Reformati in Papiſm. ſcripferint, Hottinger. Biblioth. Hornbek. Summa Controv. alii, recenſent. Scripta contra ſic dictos Cinglianos ſeu Calvinianos, ſerie Alphab. W'lman. Fxamen Concion. Rhuel. de S. Cæna. Calvini Heu⸗ ſchrecken. Baemecſßer. Bekaͤntniß Calvin. Daß bey Luther. Lehre wohl ſeelig zu werden. Bares vindiciæ de Apoſtaſia Sanctor. contra Ssy- nod. Dordrac. ut Benefeld. Bebmii Sextas Diſpp. de Differen- tia Promisſion. Divinar. contra Crocium & Bergium. Broch- mand. in Locis per tot. Calixti G. Conſider. Doctrin. Reform. Tr. De Tolerantià eor:. Calovius ad Marefii Obſervat. Colloqu. Caſſell. Hyppomnemata, Aoxikaia Spiritus Syncretiſtici. Diſſert. Horubecc. de Con- ſociat. Reformator. & A. Conf. synopſis Controverſ. Collatio Pſeudapoſtolor. & Calvin. Cellarii Diſpp. de Prædeſtinatione. Cothman. Duellum Euchariſticum „cContra Bergii Traét. de Prædeſtin. & Wendelin. Crameri Tract. de diſtinct. Decalo , Prædeſtinat. Unterricht von Streit mit Calvin. Bericht Col- loquii mit Pelargo. Danhauer. Hodomoria Spiritus Calvin. Iconothetes Chriſtianus. Nuncius Nuncio buræzi miſſus. Dedekenni Religions⸗Streit Luther und Calvin. Beantwort. des Lampadi von der Gnaden⸗ ahl. Dorſehæus Diſs. de S. Cœnaâ contr. Zwinger. De Vo- luntate Dei. contr. Trigland. Eccardi Henr. Faſcicul. Controverſ. Scopæ diſſolutæ. Arneld. Tract. triplex. Tabricii Wiederlegung des Verdachts von Calviniſimo pro Gu- ſtav. Adolf. Svec. R. wieder Hopfium. Feurborn Reſponſ. ad Cæſaris diſp. de Adventu C. ultimo. ad Eglin. de Peccat. 1 ID 66 SCRIPTORES CONTRA CINGLIANO0sSs. — in Spir. S. Examen Combach. de Perſona & Officio C. Diſs. de Majeſt. C. Vſurpatione. Faſcic. 6. Diſs. Epitome Error. Calvin. Erklaͤr. des H. Abendmaͤhls in 17 Predigt. Ausfuͤhrl⸗ Wiederlegung Caſſel. Wechſelſchrifften. Fiι schediasma- ta, Apologia eor. Diſpp. Anti-Goclen. Prodromus Reſponſ. ad Theſ Apolog. Goclen. Hyperaſpiſt. in èN. Marpurg. For- Rer, Status Qvæſt de Fractione Panis Euchariſt, de Indurat Abſolut. Decret, Election, contr, Huber. Franzii Syntagma Controverſ. . Gerhard. nuterque, contra Calvin. in LL. in Wendelin. Grauer. Qqd de Localitate & Hlocal. omnipræſent. Corpor. C. contra Ke- kerman. Bellum Calvini & Chriſti. Colloqv. cum Amlingo. Antl-bParæan, Propugnacul. Abſurda Calviniſt. Harmonia Calvin. & Photin. Anti-Lubinus. Abfertigung vermeinter Wiederleg. Lamii. Groſßus Tr. de Diſs. Calvin. & Luther. Haberkorn. Syntagm. Diſes de Error. Calvin. Fundament. Vindi- ciæ Artic. I. Epicriſ. Witteberg. Syncret. Caſſel. oppoſ. de S Cœna. Demonſtrat. Calvin. hodiern. Error.: Manichaic. Pe- lag. Meſſal. Swencfeld, commiſſor,: Haveman. Eris Euchariſt. Antiwell. Streit von Naechtmahl. Abfertig. des Calvin. Me- dici zu Bremen. Heilbtunver. Swencfeld. Calviniſmus. Sy- nopfſis Doétrin. Calvin. Wiederleg. des Berichts Theol. Hei- delb. von H. Abendmahl. Huneu Egid. Aſſertio de C. Per- ſonꝗ & Majeſt. contra Pezel. Prædeſtin. Sacramentar. Calvinus Judaizans. Anti-Paræus. Præfat. in Epiſt. ad Epheſ. contra bezel. Grabium. Hunnii Nicol. Controverſ. de Vniverfal Meriti C. Diaſcepſis de Fundament: Diſſens. Luther. & Cal- vin. Himmel. Colleg. Anti-Calvin. Calvino - Papifin. Heshuſias pro S. Cœnàâ, & Defenſio. Hülſeman. Calvin. Irre- conciliab. Diſp. in Confeſs. Calvin. Thorunienſ. Aarter. Concordia Concors, contra Hoſpiniani Concord. Diſcord. CalviniſtesAulico Politicus, Sadeel, Elenchos. Antwort auff Geſpraͤch Hanß Knorrens. Examen der Glaub. Bekaͤnt. Re⸗ formirt. Kirch. Aoe Solida Deteſtatio Payæ & Calvin. Vera Calvin. Deſcriptio. Tr. contr. Gnomon. Apol. IV. Budowez. Antwort qauf etl. Spruͤche Lueéer, von Abendmahl, Berie SCRIPTORES CONTRA CINGLIANOS. 67 auf Calvin. Supplic. Diſcurs. von Calvin. Lehr. Ableihnung 2. Calvin. Unwarheit. contr. Toſſan. Nachricht wieders Geſpraͤch von GOttes Wort. Antwort auf Diſſert. Monitor. Erinne⸗ iunng wieder N. Confeſſ. Judic. de libr. Ableihung. Prodrom. der Gegen⸗Antw. kurtz. Beweiß. Hoe, von Calvin. Red. und Punct. in 17. Artieuln. Prob. wie Calvin. in 99. Punct. mit rian. Tuͤrck. eins. Ableihn. 5o. Ertzluͤgen. Erklaͤr. .auf Frag. Ob Evangel. vor Calviniſt. die Waffen ergriffen. Riſtoria Colloquiorum. Acta Confeſs. Thorun. in Calorv, Haſtor. Hyuc retiſt. Rrakevvirz Illecebræ Sacrament. Disquiſ. de S. Cœna. Conſult. Theol. Chriſtl. Urſachen. Kremayer. Loci Anti-Syncretiſt. Theol. Poſitivo-Polem. Scrutin. Religg. Luther. paſſim. de S. Cœna. T. . G. 336. . L. z. 3o. contr. Carol- ſtad T. 3. J. G. 1oz. Jy. Confeſs. de S. Cœn. T. F. 741. 4). Mo- nitor. contr. Schppermer. 3b. Epiſt. ad Argentin. yor. Philip. Haſs. T. 41 46. Refut. Carolſtad. 376. Dehort. contr. Zwin- glian. T. 6. o, Lyſer. Polyc, Harmon. Calvin. & Photin. de S. Cena. Jac. Martin, de Communic. Proprii contr. Kekerm. De Loco. Prrzlect. Extempor. in Log. Kekerm. Colleg. Anti- Calvin. Jac. Martin. de Tribus Elohim. Lutheran. pro Defenſ. Cate- chiſm. Anatom. contr. Maſſon. Maukiſch. Maledic. Mared. de Perſever. SS. Nihil-Sani Mareſii. Maurit. Exercit. Anti- Calv. Meiſner. Balth. Phil. Sobr. P. I. Unterricht ſich vor Cal⸗ vin. Lehr zu huͤten. Apolog. Script. Prob der Cglvin. Relj⸗ gion. Meiſner. Job. Diſpp. ad Catech., Heidelb, Irenic. Duræan. — Menzer. Collatio A. C. cum Zwingl. doctrina. Vrban. Pierii, Ludov. Croci. Anti-Crocius. Examen Cenſur. Croc. Abſter- ſio calumniar. Crocii. Refponſ ad Defenſ. Converfat. Pruten. Crocii Elench. Error. Sadeel. Refponſ. contr. Martin. Elen- chomenon. Difſpp. Antiſtein. Examen Reſponf. Appel. Diſp. in Dordracen. Synod. Micræl. Heterodox. Calvin. de Salute Homin. contr. Berg. Mislenta Disquif. de Communic, Idiom. contr. Carol. Sachs. i2 Jo. Mil. 6⁸ SCRIPTORES CONTRA CINGLIANOs. FJob. Müller. Gedicht von Verſtoß. der Menſchen. Wiederſeg. Dortiſch. Abſol. Decret. Jo. Muſaus de Vſu Princip. Rat, & Philoſ. contr. Vedel. De S. Cœna contra Vorſt. De Decret. Election. Colleg. Controv. Phil. Nicolai Fundam. Calvin. cum Arian. Neſtor. detectio. Reſponſ. ad Sadeel. Method. Controverſ. de Omnipræſ. Chriſti Hominis. Omnipræſ. J. C. Myſter. Grundfeſt. von Gegenwart J. C. Bericht von Calvin. GOtt nnd Reli⸗ gion. Abtreibung des wehrloſ. Entſatzes der Calvin. zu Un⸗ na von der Vriquitaͤt. Erſte Victor. uͤber Calvin. Geiſt. Verantw. Evangel. Kirch. in Holland. wieder Petr. Plaz. Warnung fur Jo. Cuno Calvin. Duͤnſten. Examen Exam. Pierii. Freud. Wiederkunfft. Sieg und Freudentritt der Warheit in eum. Olear. Job. Synopſ. Err. Calvin. Oſiandri Lucæ Enchirid. Controv. cum Calvin. Pfeiſper. Anti-Calvin. Piſcator Petr. de Prædeſtin. QDaenſtet in Syſtem. Locor. per tot. Regius Vrban. Dehortat. contra Carolſtad. Oper. P. IV. f. ny. Reſe. Anti-Crocius de Autore Peccati. Examen Apolo- getici Felgenhauei. Saxon. Theoll. Gruͤndl. Hiſt. Augsb. Confeß. wieder Ambroſ. Wolf. Schluͤſſelburg Catal. Hæret. I. 3. Theol. Calvini- ſtica. Erklaͤr. und Antwort. contr. Pelarg. Wiederleg. in eund. Scharf. Colleg. Anti-Calv. contr. Berg. Cro- cium. Scherzer. Colleg. Anti-Calvin. Scultet. Seperin. Conſultatie de Pace Proteſt. Iterata Reform. Invitatio. Anmica diſcept. cum Picteto. Aſſertio Gratiæ in eum. Seldiu: Topica Calvin. Scrutin. Medior. Concordiæ. sluter. * ScarpronEs coNTRA CINGCTIANO0Ss. 69 Sluteri Sever. Antitheſ. Philanthrop. divinæ & miſan- drop. Calvin. in Prædeſt. Sebröder, de Oral. C. in S. G ρα0. na, commun. & Ritib. Eccleſ. De Communic. Idiom. Pro- blema. de Commun. Proprii. Neſtor. Eutychian. contt. Grabium. Thronus Regalis C. Eius Defenſio. Sceptrum Regale C. Gegenbericht von Worten des H. Abendm. contr. Naum. Unterricht von ſtreitigen Artienln. Erklaͤr. von Sitz. zur Rechten GOttes. Bedencken contr. Meyers Be⸗ kaͤntnis. Steuber. Diſs. de Controverſ. Luther. & Cal- viniaan. 7rnov. Prælect. de Sacramentis contr. Aretium. Tbhumm, Miſanthrop. Calvin. de Prædeſtin. Scultetus Iconocla- ſtes. Polytropia Calvin. de S. Cœna. Majeſtas J. C. Sy⸗ nopl. Articull, Fidei. Tizius Repetit, doctrin. Prote- ſtant. de S. Cœnà contr. Vorſt. Reſponſ. contr. Vorſt. Epiſtolam. Varenii Anti- Calviniimus Orthodox. Collegium Con- troverz. —’r Waltheri Anticluto de S. Cœnà. Wriiurich. Problem. The- olog. de Sacramento Initation. Winkelman. reſponſ. ad conciliat. Pugnæ Sacrament, contr. Sadeel. Conſiderat, Tabulæ Eglini de 5§. Cœnaà, berſonà C. Electione, contr. Toſſan. Reſponſio ad Apolog. Toſſani. itteberg. Theol. Epicriſis contr. Colloq. Caſſellan. Antapologia in Rinte- lens. Gruͤndl. Beweiß Calviniſch. Irrthuͤmer. Warnung Luther. Chriſten in Boͤhmen. Eirtenberg. Theol. Refu- tat. Conſenſus Orthodoxi. Wiederlegung Stafforts Buchs. Examen und Gegen⸗Bericht / was Reformirte in Deutſchland glauben oder nicht. veaman. Papiſmi Sacramentarior. de Verbo ſcripto. 1 3 Alios * — 790 ScCIPTORES CONTRA CixCLIANO8S. Alii Partium Separatarum, ut eſt Arminius, Ant. Arnal- dus, Bellarminus, Bertius; Boſvettus, Canus, Corvinus, Cur- cellæus, Epiſcopius, Le Fevre, Gibbon de Burgo, Limborch, Marcellius, Perronius, Roſcius, Scarga, Stapleton. trans- mittuntur: ut Replicæ, Colloquia, Defenſiones &c. quas co- piosè ennmerat Hornbek. Bibloth. Theol. alii, ſingulatim repetere libri res foret. —— — ABREVIATIR B Autorum per literas initiales citatorum. 4. C. Auguſtana Confeſſio. Calviſ. Calviſius Chronol-⸗ Aε. Alſtedius. Calo. Calovius. Amb. Ambrofius. can. Canonicum Jus. Apol. Apologia Aug. Conf. Car. Caranza Synopſi Con⸗ Aung. Auguſtinus. cil. Bald. Balduinus. Caſt. De Caſtro contr. Bar. Baronius in Annal, Hær. pec. Becanus. Caſs. Caſſander. Bell. Bellarminus Controv. Car. Ma. Catechismus Ma- Bi. Biel in Can. Miſs. jor. ꝑin. Binius Tom. Concil. Cat. Mi. Catechiſmus Mi- Bon. Bona Cardin. nor. ponapy. Bonaventura. Chemn, Chemnitius. Buc. Bucanus. Chytr. Chytræus. pzo. BzZovius Annal. Chryſ. Chryſoſtomus. Cajet. Cajetanus. Clem. Al, Clemens Alexan- Calv. Calvinus. drinus, 7 Coch. cal. kocb. Cochlæus. Cod. Codex juſtiniani. Or. Ep. Syn. Cyrillus Epi- ſtola Synodica. Danh. Danhauerus. Dav. De Daventtia. Dom. Mar. Ant. De Dominis. Dor. Sn. Dordracena Sy- nodus. Dors. Dorſchæus. Dur. Durandus Specüla- l ror. Epiſc. Epiſcopius. Sſpen. Eſpencæus. Eſtb. Eſthius. ASRBVIATüRk. Coœleſtinus. Hiſt. A. C. Haupt. V. Deupt⸗ Berthe⸗ digung des Augapfels. 7˖⸗ . Henr. Hier. Hil, Thomas Henrici. Hieronymus. Hilarius. Him. Himmèlius. Hofm. Hofmeiſterus: Hopf. Hopfnerus. Hornb. Hornbecius. Hunn. Dgid. Nicol. Hunnii. Hutt. Hutterus. En. Ignatius. Xek. Kekermannus. Leſ. Leſſius. Lomb. Lombardus. Magiſt. Magiſter Sententia- PEuſ. Euſebius. Fab. Har. Pabricius in Har monia. Eindel. diæ. Artic. Paginâ. Finkelthufius. c. a. y. Formula Concor- üm, idem. Luth. t. 7. E. dJ. 7. Lutherus Tom. jenenſi, Witteberg. Altenburg. Islebico. Lyſ. Lyſerus. Mald. Maldonatus. Fran. Franzius. Meib. Meibomius. Gabr. Gabriel Biel. Meiſm. Meiſner. Balthaſar & Gaud. Gaudentius. Joannes. Creg. M. Gregorius Magnus. Menz. Menzerus. Gr. Naz. Gregorius Nazian. Mir. Miræus. zenus. 2Miilm, Loͤſ. Mälmannns Loͤ⸗ Gr. Wfſs. Gregorius Nyſſe- ſe⸗Schluͤſſel. nnus. Myl. 1, C. Mylius in Aug. Erot. Hugo Grotius. Confels. X Niceph. Nicephorus. Oſi. Oſiander Lucas. Peſan. Peſantius. Pol. Virg. Polydorus Virgi- lius. Prud. Prudentius. Rhad. P. Contr. Ov. Rhada Parte, Controverſia, quæ- ſtione. Reintk. Reinking. Raym. Raymundus. Salm. Salmero. Schafn. Schafnaburgenſis Hiſtor. Sleid. Sleidanus Hiſt. Smal. Articuli Smalcaldici. Socr. Socrates Hiſtor. Ec- cleſ. Sozomenus eadem. Petrus Svavis Hiſt. Conc. Trid. Soz. ABBREVIATURE. Tap. Tapperus Ruard. Tbom. P. 1. 2. 3. 4. a. c. Tho- mus Parte Primà, Secundà, Tertià, Quæſtione, Articu- lo, in Corpore Articuli. Tbu. Thuanus Hiſt. Trid, dyn. Tridentina oy⸗ nodus. Dal, Gregorius de Valen- tià. Vasquezius. Vizelius in Semita Antiqua. Virp. Virveſius in Philippicis. Voſs. Tr. Gmb. Vosſius de Tribus Symbolis. Volaterranus. Dasq. Viz. Volat. 1Wiend. Wendelinus. Biblica Initia videntur notiora quàm ut Indice egeant. Nomina Partium, Pontifeii, Cingliani, Calviniani, tàm non indignè accipere par erit, quàm non Lutherani ap- pellatio vulgò in odium rapta. Diſcretiva ſunt, ad com- munem loquendi conſuetudinem. Si quis illorum do- gmatum non ſit conſors, meritòô eximitur: de 3 quo heic præcautum & ſolenniter prote- ſtatum eſto, Omnibus j- T7OT Alia olim Præfatio erat præfixa Aug. Confeſſio- . "ni Semicalvinina, ſcri- . pta à D. Georg. Craco- Nvio & D. Cheiſtoph. V 8 HAS 08 T RAS Ehemio, Confiliaris ” Electorum Falatini & * „ „.wre „ Savonis Politicis. Vid. lecturis, Nos qui iisdem Nomina noſtra ean 2 go ger bas. . . 579. Scripta eſt in Con- ſubſcripſimus, Auguſtanæ Confeſſioni addicti, Electores, teſtantium Numburpico; — . . . .—. . tempore renovati Con- Principes, & Sacri Romani Imperii in Germania Ordines, einreidentinis piorv. D „ . . . . . . qui per legatos Principes pro dignitate & gradu cujusque, noſtra ſtudia, amiciti- 2 Concilium tunc in- vitabat, ſcriptis ad ſia- 1t6 1 1 gulos literis. Huc præci= am ac ſalutem cum officio conjunctam defe- õ rimus & nuntiamus. præſupponit priores libr. Wn , NGE NS DEIOpt. si daraſ. Supe e Max. beneficium eſt, Seadrdenh geong. N . I. vocabat Aug. Confeſſ. quòôd poſtremis tempo- Pupillam ſuam & Evan- 0 NS . . 1 gelicor. omnium. Edebat W ribus & II hac mundi Defenſionẽ cõtr. Jeſuitas & Monachos 162 9, in 16. ſenecta, pro ineffabili a-iie aa 1, Haune. „ Bertheidigung in 4. con- more, clementia ac mi-szaniaCrigt⸗ ve DDer hat das Kalb ins Aug ge⸗ ſericordia ſua, humano figen or, ierher⸗ generi lucem Evangelii & Verbi ſui (perραg,Ben at quod ſolum veram ſalutem accipimus) aine, Pereto eine⸗ polt tenebras illas Papiſticarum ſuper. ir ga ſe ee ſtitionum in Germania, chariſſima pa-; Eibel ier deuli tria noſtra, puram & ſinceram exoriri P R F ATIoO. & prælucere voluit. Et eam ſane ob cauſam brevis & ſuccincta Confes- ſio, ex Verbo Dei, & ſacroſanctis Pro- phetarum & Apoſtolorum ſcriptis co l- lecta eſt: quæ etiam in Comitiis Au- guſtanis, Anno 1530. Imperatori Caro- lo Quinto excellentis memoriæ, à pien- tiſſimis majoribus noſtris Germanico & 8 Latino Idiomate oblata, & Ordinibus Vid. Ger- Imperii propoſita, denique publicè ad 7..- ſeq. Omnes homines, Chriſtianam doctri- nam profitentes, adeoq; in totum terra- rum orbem ſparſa, ubique percrebuit, & in ore & ſermone omnium eſſe cœpit. Agniio. 2 Hanc deinceps Confeſſionemmul- Prato. t& ECccleſiæ & Academiæ, ut Symbolum quoddam horum temporum, in præci- puis Fidei Articulis, præſertim Contro- verſis illis, contra Romanenſes & varias corruptelas doctrinæ cœleſtis, comple- xæ ſunt & defenderunt, & perpetuo conſenſu ad eam absque omni contro- verſia . P R FAT IoO. verſia & dubitatione provocaverunt. 3. Docbrinam etiam in illa compre-Saene henſam, quam ſcirent & ſolidisscripturæ e &Sym. Iteſtimomiis ſuffultam, & à veteribus re. E;ceptisque Symbolis approbatam, uni- cum & perpetuumillum, verè ſentlentis Eeccleſiæ, ac contra multiplices hæreſes S& errores olimdefenſum, nunc autem- repetitum conſenſum eſſe, conſtanter judicaverunt. A4. At verò ignotum nemini eſſe poteſt, vVindicie ſtatim poſteaquam ſumma pietate præ- and. & ditus & præſtantiſſimus heros D. Marti- nus Lutherus rebus eximeretur huma- I-nis, dulcem patriam noſtram Germani- m am, periculoſiſſima tempora, & rerum- . perturbationes graviſſimas excepiſſe. In 0 quibus ſanè difficultatibus, & Reipubli. aS cæ antè florentis optimeque conſtitutæ e milſera diſtractione, hoſtis ille mortali- no um aſtutè laboravit, ut ſemina falſæ do- 0. Srinæ, & diſlenſiones in Eccleſiis & 1 A 2 ſcholis P RXEA TIO. R ſcholis ſpargeret: diſſidia cum offendi- culo conjuncta excitaret: atque his ſuis artibus puritatẽ doctrinæ cœleſtis cor- rumperet: Vinculum charitatis Chri- ſtianæ, & pium conſenſum ſolveret: ſa- croſancti Evangelii curſum majorem in modum impediret & retardaret. Calumri- S. Notum etiam univerſis eſt, qua rati- pulſus. One hoſtes Veritatis cœleſtis inde occa- ſionem arripuerint, ut Eccleſiis & Aca- demiis noſtris detraherent: ſuis errori- bus integumenta invenirent: pavidas er- ranteſq; conſcientias à puritate doctri- næ Evangelicæ abſtraherent: utillis in ferendo & tolerando jugo ſervitutis Pontificiæ, & amplectendis reliquis eti - am corruptelis cum Verbo Dei pugnan- tibus, obſequentioribus uterentur. . Sorpte. 6. Nobis profect& nihilvel gratius ac- diatollen-Cidere poterat, vel quod majore animo- α. rum contentione & precibusà DeoOpt. Max. petendum judicaremus: quàm ut noſtræ ———ᷓ —e — — — –w,— *e—; — — — —ð — — — — — — £☛ P RFEATIO. noſtræ & Eccleſiæ & Scholæ, in ſincera doctrina Verbi Dei, ac exoptata illa & pia animorum conſenſione perſeveras- ſent: &, quod Luthero adhuc ſuperſtite fiebat, pié & præclaré ſecundum regu- lam Verbi Dei inſtitutæ & propagatæ ad poſteritatem fuiſtent. 7. Animadvertimus autem, quemad- modum temporibus Apoſtolorum in- eas Eccleſias, in quibus ipſi Evangelium Chriſti plantaverant, per falſos fratres corruptelæ introductæ fuerunt: ita pro- pter noſtra peccata, & horum tempo- rum diflolutionem, tale quid irato Deo, contra noſtras quoque Eccleſias per- miſſum. nobis injunctum eſſe novimus, memo- us. res: in eam curam diligenter nobis in- cumbendum exiſtimamus: ut in pro- vinciis & ditionibus noſtris, falſis dog- matibus, quæ ibi ſparſa ſunt, & ſubinde A 3 magis 8. Quarè noſtri officii, quod divinitùs αa Conven- tus ratio. Locus. AO. 1661. Ferdinando Cæſate, bonti: fice Pio IV. in- dicto Concis memoriæ, &partim etiam nos Numburgi InH PR XFATIoO. magis magisꝗ; ſeſe quaſi in conſuetudi- nem & familiaritatem hominum infili- nuant, occurratur: & imperio noſtro lubjecti, in recta pietatis via, & agnita & hactenus conſtanter retenta, defenſaq; veritate doctrinæ cœleſtis perſeverent: nec ab ea ſe abduci patiantur. 9. Qua ſanéè in re, partim Anteceſſores noſtri laudatiſſimi, partim nos elabora- re ſtuduimus: cum anno Chriſti 15 5 8 Francofurti ad Moœnum, oblata Comi- tiorum (quæ tum ab Electoribus habe- bantur) occaſione, communibus votis, in eamſententiam itum eſt, peculiarem & Communem Conventum habendum eſle: in quo de iis rebus, quæ ab Adverſa- riis, Eccleſis &⁊ Academiis noſtrisodioseè per calumniam objicerentur, ſolidè & fa- miliariter tamen inter nos ageretur. 10. Et quidem poſt deliberationesillas, Anteceſſores noſtri, piæ excellentisque PRXFATI GO.M in Thuringia, congreſſi ſumus. Et cum Auguſtanam Confeſſionem (cujus jam. aliquoties meminimus) Imper. Carolo „Quinto, in frequentioribus illis Imperii p.& * Comitiis, Auguſtæ anno I53 O. habitis . oblatam, in manus ſumſimus: & Piæ illi Confeſſioni, quæ ſolidis teſtimoniis im- motæ ac in Verbo Dei expreſlæ Veritatis „ſuperſtructa eſt, tum una mente omnes 38 ſubſcripſimus. Videlicet, ut ea ratione po- . ſteritati conſuleremus: & quantum qui- * dem in nobis erat, authores & monſto- res eſſemus ad vitanda falia dogmata, u quæ cum Verbo Dei pugnarent. Idq; eo iun conſilio fecimus, ut & apud Cæſaream- . Majeſtatem, Dominum noſtrum cle- RK mentiſſimũ, deinde in univerſum apud omnes teſtificatio ſempiterna extaret: nundquam in animum nos induxiſte, no- vum aliquod & peregrinum dogma vel Oe defendere vel ſpargere velle: ſed cupere e eam Veritaté, quam Auguſtæ anno 1530. 6 A 4 pro- P R EÆ F ATIO. profeſſi ſumus, Deo nos juvante, con- ſtanter tueri ac retinere. vfus. II. Fuimus etiam in ſpem non dubiam- adducti, fore, ut ea ratione non ſolùm i, qui puriori doctrinæ Evangelicæ adver- ſantur, à confictis criminationibus & ac- cuſationibus abſtinerent, ſed alii etiam- boni & cordati homines, hac noſtra ite- rata & repetita Confeſſione invitaren- tur, ut majori ſtudio & cura Veritatem- cœleſtis doctrinæ(quæ ſola nobis ad ſa- Iutem ductrix eſt) quærerent & inveſti- garent: & in ea, ſaluti animæ ac æternæ felicitati ſuæ conſulturi, repudiatis in po- ſterum omnibus controverfiis & diſce- ptationibus, acquieſcerent. Contraia 1I2. Sed non absq; animi perturbatione calumnia. clarationem & repetitionem illam piæ Confeſſionis, apud Adverſarios parum admodum ponderis habuiſſe: nec nos & Eccleſias noſtras calumniis præjudi- ciorum certiores facti ſumus, hanc noſtram De- — ——,— PRXETITAIIO. ciorum, quæ contra nos illiin vulgus ſa- nê graviflima ſparlerant, liberatas. Eſſe etiam ab Adverſariis veræ religionis ea, quæ nos optimo animo & conſilio feci- mus, in eam partem accepta, perinde ac ſi ita incerti de religione noſtra ſimus, eamque toties in alias atq; alias formulas transfuderimus, ut nec nobis nec Theo-P.s. logis noſtrisconſtaret, quæ illa olim Au- guitæ Imperatori oblata Conteſſio eſſet. 13 Hæc Adverſariorum Cõmenta mul- tos bonos ab Eccleſiis, ſcholis, dotrina, fide & Confeſſione noſtra abſterrue- runt & abalienaverunt. 14. Ad hæc incommoda id etiam acces- . rypto- ſit: quòd, ſub prætextu Auguſtanæ Cahinis- Conteſſionis, dogma illud pugnans cum 206;4. Inſtitutione ſacræ Conæ Corporis & Sanguinis Chriſti, & aliæ etiam corru- ptelæ paſſim & in Eccleſias &ſcholasin- troducerentur. I5. Quæ omnia cùm nonnulli pii, pacis becarn- A 5 &⁰. Prævla. —◻½ & concordiæ amantes, prætereaetiam- docti Theologi animadvertiſſent, judi- cârunt, calumniisillis, & ſubinde magis magisque creſcentibus diſſidiisin religi- one, rectiùs occurri non poſſe: quàm ſi controverſi articuli ex Verbo Dei ſolidè accurateꝗq; declararentur & explicaren- tur: falſa dogmata rejicerentur & dam- narentur: Contrâautem divinitùs tradi- ta Veritas diſertè & luculenter propone- retur. Ut qui ſibi perſuaderent hac ratio- ne & Adverfſariis ſilentium imponi : & ſimplicioribus & piis viam ac rationem. certam demonſtrari poſle, quomodo Porrô in his ſe diſſidiis gerere, & in po- ſterum etiam divina ad juti gratia corru- ptelas do ctrinæ vitare poſſent. 16. Principiô igitur Theologi ſcripta quæ dam hac de re, eaq; ſatis prolixa et ex VerboDei deſumta inter ſe commu- nicârunt, quibus diſerté & dextrè oſten.- derunt: quomodo cõtroverſiæ illæ cum offen- . G PRXYFTXYIIO offenſione Eccleſiarum comjunél'æ, abs⸗ que ulla Veritatis Evangelicæ jactura & deponidemanibus & tolli è medio pos- ſent: ita enim futurum, ut Adverfariis occaſiones & prætextus ad calumniam quæſiti, præciderentur & eriperentur. I. Poſtremò Articulos controverſos in Reid S „ „ — Bergæ IsYuch. manus ſumtos, accuratê & reli giosè per. Penderunt & declarârunt: adeoq; ſcri- Pto quodam peculiari complexiſunt, qua via ac ratione diſſidia illa exorta, rectè et piè componi poſſent. HH 18. Nos autem de hoc pio Theologorum Probata- Propoſito facti certiores, non modòô id probavimus, ſed magno etiam ſtudio ac Zelo, pro ratione muneris et officii divi- Nnitus nobis commiſſi, promovendum-⸗ nobis eſſe judicavimus. 19. Ac proinde nos DEI gratia Dux Sa- = „ — . . . ata⸗? Xoniæ Elector, etc. de conſilio reliquo-“ rum Electorum et Principum, qui inre- ligione nobiſcum conveniunt, ad pro- vehen- commu- 22. IS poſtea liber, præcipuis nonnullis nicata⸗ allis. P R £ F ATIo. vehendum pium illud, inter doctores Eccleſiæ, Concordiæ inſtitutum, exi- mios quosdam minimeq; ſuſpectos, exer- citatos etiam, & ſingulari eruditione- præditos Theologos, Lorgam anno- ſe⸗ ptuageſimo ſexto, evocavimus. 20. Hi cùm fuiſſent congreſſi, de Arti- culis controverſis & Scripto Pacificatio- nis (cujus paulò ante meminimus) reli- giose inter ſe contulerunt. 21. Et quidem, primùm precibus piis ad DeumOpt. Max. ejusq;;laudem & gloriam ſuſceptis, cura deinde & diligentia fin- gulari (juvante eos Domini Spiritu gra- tia ſua) omnia ea, quæ ad hanc delibera- tionem pertinere & requiri videbantur, optimo convenientiſſimoque ordine-, ſeripto quodam complexi ſunt. — ⸗ — — — — — — ——̃ᷓ— — — — — — — Auguſtanam Conteſſionem profitenti- bus, Electoribus & Principibus, ac Ordi. 1 nibus transmiſſus eſlt: & petitum, utipſi, adhi- P R £ F ATo, adhibitis præſtantiſſimis & doctiſſimis Theologis, ſollicita cura, & pio zelo e- um legerent, diligenterexaminarent, & ſuam de eo ſententiam & cenſuram ſcri- ptis comprehenderent: & poſtremò de omnibus & ſingulis judicium fuum e- jusque rationes, Nobis liberrimè expo- nerent. 23. Has ergo Cenſuras cum accepiſſe- mus, multasin iis pias & utiles commo- nefactiones invenimus, quomodò trans- miſlà Declaratio ſinceræ do ctrinæ Chri- ſtianæ, contra corruptelas ac depravati- ones, Sacrarum literarũ teſtimoniis mu- niri, & confirmari poſſit: ne fortè pro- greſſu temporis, ſub ejus prætextu, im- pia dogmata occultarentur: ſed ſinceræ Verltatis minimè fucata declaratio, ad poſteritatem tranſmitteretur. 24. Exhis ergo quæ optimè meditata ad Concordia nos pervenerant, Liber iſte piæ Concor-„nfech. diæ, de quo diximus, compoſitus, & ea⸗ forma, Recitata. Pta. P RXEFATIoO. forma, qua ſubjicietur, abſolutus eſt. 25. Deinceps ex noſtro ordine quidam (neque enim nos omnes, ut & aliinon- nulli, hoc tempore, certas ob cauſas quæ obſtabant, id facere poteramus) librum hunc omnibus & ſingulis noſtrarumre- gionume dianum Thedlogi ‚Eccle- iæ& & Scholarum miniſtris, articulatim⸗ & diſtinctè recitari, et ipſos ad diligen- tem accuratamque auſcultationem ea- rum doctrinæ partium, quæ in illo con- tinentur, excitari curavimus. 26. Cùm ergo illi Declarationemcon- troverſorum Articulorum congruere in primis quidem cum Verbo Dei, deinde- Auguſtana Confeſſione, animadverte- rent, promptiſſimo animo et teſtificati- one ſuæ erga Deum gratitudinis hunc Concordiæ librum, ut piam et genui- nam ſententiam Auguſtanæ Confeſſio- nis exprimentem, ultrò et quidem accu- raté meditatum et conſideratum, rece- perunt, P RXEFATIO. perunt, approbarunt, eique ſubſceripſe- runt: & de eo corde, ore & manu palàm teſtati ſunt. paucorum quorundam Theologorum, ſed inuniverſum omnium & ſingulorum Eccleſiæ miniſtrorum & ludimoderato- rum in noſtris provinciis & ditionibus, conſentiens & Concors Confeſſio & vo- catur, & perpetuò erit. Francofurti ad Moënum, deinde Num. ¹⁵⁰. burgi initæ & ſcriptis comprehenſæ Conventiones, non modòô eum, qui ex- petebatur, finem, & piam pacificatio- nenm non ſunt aſſecutæ: ſed exiis etiam à gquibuſdam patrocinium erroribus & fal- ſis dogmatibus quæſitum eſt. 29. Cm tamen nobis ne in mentem. quidem unquam venerit hoc noſtro ſoripto, vel novum aliquod & falſum- doctrinæ 27. Quare pia illa pacificatio, non ſolùm eivern- 238. Quia verô noſtræ & præclari nomi- Augaſt. nis Anteceſſorum noſtrorum primùm, Explics- PRXEFATIO. doctrinæ genus introducere, integu- mentis commendare, confirmare, velin. minimis etiam à Confeſſione illa anno e 1550. Auguſtæ exhibita diſcedere, quin potiùs quotquot noſtrorumactionibus Numburgicis illis interfuimus, tum eti- . am id integrum nobis reſervavimus & 85 promiſimus inſuper, ut ſi quid ſucceſltu temporis in noſtra Confeſſione deſidera- retur, aut quoties id neceſſitas poſtulare 1 videretur, nos porrô omnia ſolide & prolixé declaraturos eſſe. Ideoque hanc ipſam ob cauſam in hoc libro Concor- diæ, ad declarationem conſtantis & per- petuæ voluntatis noſtræ, & repetitio- nem veræ Confeſſionis, magno & pio conſenſu elaboravimus. rotepi 30. Ideo ne Adverſariorum noſtrorum ollno, calumniis de ingenio ſuo confictis, qui- bus jactant ne nobis quidem conſtare, quæ ſit vera & genuina illa Auguſtana, Confeſſio, aliqui ſe turbari ſinant: ſ 2.„ — — — P RXIFAT IO. & ii, qui nunc in vivis ſunt, & poſteri- tas etiam diſertè & firmiter doceantur, ac certiores reddãtur: qu ænam illa pia Con- feſſio ſit, quem & nos & Eccleſiæ ac ſcho⸗ læ noſtrarum ditionum omnibus tem- poribus profeſlæ & amplexæ fuerint: Poſt ſinceram & immotam Verbi Dei veritatem, ſolam Primam illam Augu- egstn ſtanam Confeſſionem, Imperatori Caro- n abla- ta in Hi- I0 V. anno 153 O. in celebribus illis Co. ſpaniam mitiis Auguſtanis exhibitam, Solam (di. byu cimus) nec ullam aliam amplecti nos ie. wvelle luculenter teſtamur: Cüjus exem-b. Pla in Archivis Anteceſſlorum noſtrorum excellentis memoriæ, qui ipſi Carolo V. in Comitiis illis eam exhibuerunt, repo- ſita, per fide dignos homines, ne quid ad accuratiffimas rationes diligentiæ in no- bis deſideraretur, cumeo, quod Impera- tori ipſi exhibitum eſt, & in Sac Rom. Imp. Archivo aſſervatur, conferri volui- mus: & certi ſumus noſtra & Latina & B Ger- P. R & F ATIO. Germanica exempla per omnia fſibi in- vicem reſpondere. Qua etiam de cauſa, Confeſſionem illamtum exhibitam, no- ſtræ, quæ his ſubjicietur, declarationi, ſive libro Concordiæ, inſerere voluimus: ut omnes intelligant, quò d in noſtrisdi- tionibus, Eccleſus & ſcholis nullam a- liam doctrinam ferre conſtituerimus, quàm quæ Auguſtæ anno 1530. à com- memoratis ſuprà Electoribus, Principi- bus & Imperii Ordinibus recepta fuit. penus 31. Hanc Confeſſionem etiam, Deo nos Agnita. bené j piè ex hac vita ad cœleſtem patriam mi- graturi, tenebimus: excelſo & intrepido animo puraque conſcientia comparituri coram tribunali IEsu CHRISTI. 32. Speramusitaque Adverſarios noſtros poſthac & nobis, & Eccleſiarum no- ſtrarum miniſtris parſuros eſſe: nec con- ſuetis illis & graviſſimis criminationibus uſuros: nos de fide noſtra nihil certi apud uvante, usque ad ultimos ſpiritus, — — Numburgicis Actis fit mentio, attinet, rum poſterioris illius editionis, corrupte- las in negotio Cœnæ, & v alios errores Obtrudere conatos: nec motos eſie Au- guſtanæ Confeſſionis (quæ Prima exhi- publſicè teſtari, & certiores facere uni- dem, ullo modo voluerimus falſa & im- P R AEFFATIO. apud nosipſos poſſe conſtituere, eamq; ob cauſam ferè ſingulis annis, imoò verò menſibus, novas confeſſiones cudere. 33. Porròô quod ad alteram Auguſtanæ Aitio Confeſſionis editionem, cuius etiam in. t. animadvertimus (quod & notum vni- verſis eſt) quosdam, ſub prætextu Verbo- contegere & occultare voluiſſe: & ſcri- ptis publicè excuſis imperitæ plebeculæ bitaeſt) diſertis verbis, quibus Errores Illi palàm rejiciuntur: ex quibus etiam., longè alia, quàm ipſi volunt, ſententia evinci poteſt. 34. Viſum igitur eſt nobis, hiſce literis neea- verſos, quòd nec tum, ac ne nunc qui- B 2 pia P RXEFATIo. pia dogmata & opiniones (quæ ſub in- tegumentisaliquibus verborum latere- poſſent) defendere, excuſare, aut veluti cum doctrina Evan gelica conſentien- tes, approbare. 35. Nos ſané nunquam Poſteriorem, editionem in ea ſententia accepimus, quæ à priori illa, quæ exhibita fuit, ulla ex parte diſſideret. Saipta 36. Nec etiam alia ſcripta utilia D. Phi- ia. lippi Melanchthonis, neque Brentii, Ur- bani Regii, Pomerani & ſimilium repu- dianda ac damnanda eſſe judicamus, uatenus cum ea norma, quæ Concor- diæ libro expreſla eſt, per omnia conſen- tiunt. EnY 377. Quanquam autem nonnulli Theo- aun- logi, & in his ipſe Lutherus, cum de Co- nabominica agerent, inviti etiam ab Ad- verſariis ad diſputationes de Perſonali Unione duarum in Chriſto naturarum, pertracti ſint: tamen Theologi noſtri in Concor- P R &£ F ATIO. Concordiæ Libro, & ea quæ in illo eſt ſanioris doctrinæ norma, diſertè teſtan- tur, & noſtram & hujus libri ſententiam conſtantem & perpetuam eſſe, pios ho- mines in negotio Cœnæ Dominicæ ad nulla alia fundamenta, quàm Verbo- rum Inſtitutionis Teſtamenti Domini noſtri ESuI CHRISTI, deducendos eſie. Nam cùm ille & Omnipotens & Verax ſit, expeditum ei eſſe, ea quæ in- ſtituit, & Verbo ſuo pollicitus eſt, præ- ſtare. 38 Et ſanè, cùm hoc fundamentumab indituti adverſariis impugnatum nonfuerit, de, aliis probandi rationibus in hoc argu- menti genere non contendent: ſed in vera fidei ſimplicitate verbis apertifli- mis CHRISTI firmiter inſiſtent: quæ ra- tio tutiſſima, & erudiendis imperitis hominibus accommodatiſſima eſt: ne- que enimilli ea, quæ de his rebus accu- Iatius diſputata ſunt, intelligunt. B 3 At tia. Loquen- mine. di modus decnται½ Modos attinet, quiin hoc Concordiæ li- PRYFATIO. conſtan- 39.At verò cum illa aſſertio noſtra, & ſimplex verborum Teſtamenti CHRI- sTI ſenſus ab Adverſariis impugnatur, & veluti impius, & rationibus veræ fidei repugnans rejicitur, denique articulis Symboli Apoltolici (præſertim de Fili Bei incarnatione, aſcenſione in cœlum, & ſeſſione ad dextram Omnipotentis Virtutis & Majeſtatis DEI) contrarius, &proinde etiam falſus eſſe contenditur, vera ſolidaq; articulorum illorum inter- pretatione demonſtrandũ eſt, noſtram illam ſententiam nec à verbis CHRI- SsTI‚neque ab articulis illis diſſidere. 40. Quod verò ad Phraſes & loquendi bro, quando de Majeſtate Humanæ Na- turæ in Perſona CHEHIST Lad Dexteram Dei collocatæ & eveéctæ, agitur, uſur- pantur: ut omnes ſiniſtræ ſuſpiciones & offendicula, quæ ex varia ſignificatione vocabuli ABSTRACTI quemadmo- dum — — &em———N P RFEATIO. dum hoc nomine & Scholæ & Patres hactenus uſi ſunt)exiſterepoſſent, me- dio tollantur: Theologi noſtri diſertis Gexpreſſis verbis teſtatum volunt: Ma- jeſtatem illam Humanæ CHRISTI naturæ, extra unionem perſonalem, ne- quaquam aſſcribendameſte: nec etiam concedendum, quòd Humana natura eam Majeſtatem, vel propriam, vel per ſe (etiam in Unione Perſonali) eſſentia- liter, formaliter, habitualiter, ſubje ctiveè (hæc enim, quamvis non ſatis latina vo- cabula ſcholis placent) poſtideat. Nam ſi eam & dicendi & docendi rationem teneremus, Divina & Humana naturæ, unà cum Proprietatibus ſuis confunde- rentur: Humana etiam Divina ratione- eſſentiæ & proprietatum exæquaretur, imòô verò tota negaretur. 4l. Sentiendum ergò eſſe Theologi ju- eere didcant, id ratione & diſpenſatione Hypo- ieſtats unde? ſtaticæ Unionis fieri, quemadmodum- B 4 docta P R £ F ATIO. docta Antiquitas ea de re cautè locuta eſt: quod myſterium tantum habet, ut omnes ingenii noſtri intelligentiæque vires ſuperet. Anuthe- 42 Ad Condemnationes, Reprobatio- re es & rejectiones impiorũ dogmatum, tenus. & ejus præſertim quodde Sacra Ceena extitit, quod attinet: Hæ ſanè in hac no- ſtra Declaratione, &controverſorumar- ticulorum ſolida explicatione & deciſi- one, expreſsè & diſtinctè, no ſolum eam ob cauſam, ut univerſi ſibi ab his damna- tis dogmatibus caverent, omninò pro- ponendæ fuerunt, ſed ob alias etiã quas- dam rationes nullo modo prætermitti potuerunt. Sic, ut nequaquam conſili- um & inſtitutum noſtrum ſit, eos homi- nes, qui ex quadam animi ſimplicitate errant, nec tamen blaſphemi in Verita- tem doctrinæ cœleſtis ſunt, multò veròô minùs totas Eccleſias, quæ vel ſub Ro- mano Imperio, velalibi ſunt, damnare, Quin —,,— — —— r — — — — PRKEFATIoO. Quin potiùs mens atque animus noſter fuerit, hac ratione Fanaticas opiniones & earundẽ pervicaces doctores & blas- phemosduntaxat (quos in ditionibus, Eccleſus & Scholis noſtris nequaquam tolerandos judicamus)palàm reprehen. dere &damnare: quòôd illi errores ex- preſſo Verbo Dei repugnent, & quidem Ita, ut cum eo conciliari nequeant. De- inde etiam eam ob cauſam hoc ſuſcepi- mus, ut pii omnes de his diligenter vi- tandis monerentur. Nequaquam enim dubitamus, multos pios & minimè ma- los homines, in iis etiam Eccleſiis, quæ hactenus non peromnia nobiſcum ſen- ſerunt, reperiri, qui ſimplicitatem quan- dam ſuam ſequantur, & negotium qui- dem ipſum non probè intelligant, ſed blaſphemias, quæ contra Sacram Cœ- nam (quemadmodum ea in Eccleſiis noſtris ſecundum Inſtitutionem Chriſti diſpenſatur, & juxta Verba Teſtamenti B Ss ipſius Docendi Offici- um. Cautio de vexa- tione in- zuſta. P RE F ATIO. ipſius magna bonorum omnium con- ſenſione docetur) evomuntur, nullo modo probant. 43. Magna etiam in ſpe ſumus, illos, ſi re- ctè de his omnibus doceantur, juvante- eosdem Domini Spiritu, immotæ Veri- tati Verbi Dei, nobiſcum & cum Eccle- ſiis ac ſcholis noſtris conſenſuros eſſe. Et profectò Theologis, omnibꝗq; Eccleſiæ miniſtris in primis hoc negotii incum- bit, ut ex Verbo Dei etiam eos, qui, ex quadam vel ſimplicitate vel inſcitia, à Veritate aberraârunt, de periculo ſalutis ſuæ, ea qua decet moderatione doceãt: & contra corruptelas muniant: ne for- tè, dum coci coœcorum ſunt duces, uni- verſi periclitentur. 44. Quamobrem hoc noſtro ſcripto, co- cam Deo & tota Eccleſia teſtamur, no- bis propoſitum nunquam fuiſſe, hac pia Conciliationis formula moleſtiam aut ů— 0 — .— periculũ creare piis, qui perſecutionem 6 hodie — n — 4 — — — — P RTFAILoO. hodiè patiuntur. Quemadmodum enim Chriſtiana charitate moti, in ſocietatem doloris cum eis dudum venimus: ita à perſecutione & graviſſima tyrannide, quæ in miſeros illos maxima exercetur, adhorremus, eamque ex animo dete- ſtamur. DHe “ A5. Nullo etiam modo in profuſionem vsin- innocentis illius ſanguinis conſentimus: “ qui haud dubiè intremendo illo Domi- ni judicio, ac coramtribunali Chriſti, à perſecutoribus illis magna ſeveritate repetetur, & hi ſanè tum tyrannidis ſuæ graviſſimas rationes reddituri, ac poenas horrendas ſubituri ſunt. 46. Noſtrum equidem in his (ut ſuprà Curapa- meminimus) id ſemper propoſitum fu- bae!“ it: ut in terris, ditionibus, Scholis & Ec- cleſiis noſtris, hon alia doctrina, quàm uæ Verbo Dei fundata, & Auguſtana, Confeſſtione, tum Apologia (& ea qui- dem dextrè intellecta) continetur, ſona- ret, PREFATIoO. ret, & accuratè proponeretur: nec pu- gnantes cum his opiones admitteren- tur: quo ſanè conſilio hæc Pacificatio- nis Formula inſtituta & abſoluta fuit. enmæ A7. Quare denuò etiam coram Deo, & Confes- o**° omnibus mortalibus profitemur & te- cu. ſtamur: nos Declaratione articulorum controverſorum, quorum jam aliquo- ties mentio facta eſt, non novam con- feſſionem, aut ab ea (quæ Imp. Carolo V. felicis recordationis Anno 1530. ex: hibita fuit) alienam afferre: ſed Eccle- ſias & Scholas, quæ nobis parent, inpri- mis quidem ad fontes Sacrarum litera- rum & Symbola, tum ad Confeſſionem Auguſtanam, cujus ante meminimus, deducere voluiſſe. maiu- 48 Hortamur etiam ſeveriſſimè, ut in tio cleri HPprimis Juventus, quæ ad ſacram Eccle- ſiarum & ſcholarum miniſteriumedu- catur, in hoc fideliter & diligenterinſti- tuatur: utad poſteritatem etiam noſtrã ſince- — P REF ATI O. ſincera doctrina profe ſſioque Fidei, us- que ad præclarum illum adventum uni- ci Servatoris noſtri eſu Chriſti(largien- te hoc Sancto Spiritu) conſervetur & propagetur. 49.Cûùmergòô hæc ſic habeant, & nos Edendi de doctrina & confeſſione noſtra, Pro- e.d Ppheticis & Apoſtolicis ſoriptis eruditi, Certi ſimus: gratiaq; ſancti Spiritus men- tes & conſcientiæ noſtræ majorẽ in mo- dum confirmatæ ſint, Librum huncCon- cordiæ in lucem edendum putavimus. 60.Videbatur enim id apprimè eſſe ne- pseu- ceſſarium, ut intertot noſtris tempori- mwentum bus exortos errores, tum offendicula, certamina & diſtrackiones illas, pia ex- plicatio & conciliatio harum omnium, controverſiarum, & Verbo Dei extructa., extaret: ut ſecundum rationes ejus ſin- cera doctrina à falſa internoſceretur & ſecerneretur. SS S”r. Prætereaea res ad hoc etiamconfert, frenum a P R AE F ATIO. ut turbulentis contentioſisque homini- bus, qui ad nullam formulam purioris doctrinæ altringi ſe patiuntur, liberum., non ſit, pro ſua libidine controverſias cum offendiculo conjunctas movere: & prodigioſas opiniones & proponere & propugnare. 42. Ex his enim hoctandem conſequi- tur, ut purior doctrina obſcuretur & a- mittatur: ad poſteritatem autem nihil quàm opiniones & ν½½ Academicæ transmittantur. A3. His accedit & illud, quòd, pro officii à Deo nobis injuncti ratione, hoc nos ſubditis noſtris debere intelligimus: ut quæ ad hujus & ſecuturæ vitæ rationes pertinent, diligenter curemus: ac demus Operam, ut, quæ ad amplificationem no- minisac gloriæ Dei, & propagationem Verbi ipſius (ex quo ſolo ſalus ſperatur), ad pacem & tranquillitatem Eccleſiarũ S Scholarum, ad Commonefactiones, & R B —reees nr— ee ee wr e — — 2 d —, —„—— N e ——— — — „ = 7 opus Concordiæ, ab hominum oculis ac lucem illam cœleſtis veritatis ſubter trahere neutiquam debuimus. & veritatis cœleſtis & Concordiæ ſunt bono- Q amantes, unà nobiſcum hoc ſalutare, uti- PRXEEATIO. conſolationem perturbatarum conſci- entiarum faciunt, ſummo ſtudio, & qui- dem quantum fieri poteſt, procuremus. Præſertim cùm nobis certò conſtaret, à beſde- multis bonis & cordatis hominibus ſum-· mi & infimi ordinis, hoc Concordiæ o- pus, dudum ſeriis gemitibus, ſummoque deſiderio fuiſſe expetitum & expectatũ: Ac ne nos quidem ab initio ſuſcepti ne- otii Pacificationis hujus, in ea ſententia uerimus, neque etiamnum ſimus, hoc tam ſalutare, & apprimè neceſſarium. removendum, & penitùs occultandum: modium aut menſam ponendam eſſe: Quapropter editionem ejus diutiũs ex- 5§54. Neq; dubitamus, pios omnes, qui ravor TruW le, pium & perneceſſarium inſtitutum. proba- P RXY F AT I 0.„ probaturos: & non commiſſuros eſſe,, ut ad amplificationem gloriæ Dei & vti- litatem publicã quæ & in æternis &tem. poralibus cernitur, in ipſis aliquid vel ad ſummium conatum deſiderari poſſit. ruga. 555. Nes Ccerté (ut ad extremumid re- Noia. Petamus, cujus aliquoties ſuprà memini- tum. quam nova comminiſci, aut à veritate Te voluimus. spec6. 56. Eam autem doctrinamintelligimus, A quæ eſt Propheticis & Apoſtolicis ſcri- conten⸗-⸗ orum. Ptis extructa, in tribus veteribe Symbolis, 1 Auguſtana Confeſlione, anno 1830. Imp. Carolo V. excellentis memoriæ ex- hibita: Deinde Apologia, quæ huic conjuncta fuit, Smalcaldicis Articulis, utroque denique Catechiſmo excellen- tis viri D. Lutheri comprehenſaelt. — Quarè mus) hoc Concordiæ negotio nequa- doctrinæ cœleſtis, quam majores noſtri, Pietatis nomine celeberrimi, & agnove- runt & profeſſi ſunt, ullo modo diſcede- P REFAI IO. vy Quare etiam nos ne latum quidem unguem à rebus ipſis & phraſibus, quæ inilla habentur diſcedere, ſed, juvante, 1nos Domini Spiritu, ſummà concordiâ conſtanter in pio hoc conſenſu perſeve- raturos eſſe, decrevimus: controverſias omnes ad hanc veram normam & decla- rationem purioris doctrineæ examina- e turl. 58. Deinde etiamapud animum noſtrũ Studium conſtituimus, velle nos cum reliquis Ele- tdir. QGoribus, Principibus & Ordinibus Sacri Rom. Imperii, & aliis Chriſtianæ Reipu- „blicæ Regibus, Principibus & Magnati- .bus, ſecundum Sacri Imp. Conſtitutio- „ Lnes & Pacta conventa (quæ nobis cum „ illis ſunt) pacem & otium colere, & ſin- „ gulis, pro dignitatis & ordinis ratione, o- e Inia noſtra officia cum benevolentia conjuncta & deferre & exhibere. 9. Præterea communicatis conſiliis, inn Defeaſoni⸗ hoc etiam ſedulò incumbemus, ut in diti-² C onibus P RÆ T A TIO. D onibus noſtris, per diligentes Eccleſia- rum & Scholarum Viſitationes, & inſpe- Rtiones officinarum typographicarum, & alias deniq; ſalutares rationes, obſer- vatis occaſionibus &circumſtantiis, quæ ex noſtro & aliorum uſu ſint, hoc Con- cordiæ opus magna ſeveritate & ſummo ſtudio defendamus. Tabaum 60. Dabimus etiam operam, ſi vel re- opieſto. naſcantur controverſiæ jam ſopitæ, vel novæ in religionis negotio oriantur, ut eæ, absque longioribus & periculoſis am- bagibus, ad præcavenda offendicula, in- tempore é medio tollantur & compo- nantur. abſriptio. 6l. In cuius evidens teſtimonium, *. nomina noſtra magno conſenſu ſubſcri- pſimus: & ſigilla etiamadjunximus. P R AF F A T I o. Ludovicus Palatinus Rheni, Flator. HWedores Tres. Auguſtus Dux Jaxoniæ, Eléltor. Joannes Georgius Marchio Brande- burgenſis, Eleltor. Joachimus Fridericus Marchio Bran- biſot deburgenfis, Aaminiſtrator Archiepi- Qator ſoopatus Magaeburgenſis. Joannes Epiſcopus Miſnentfis. Eberbardus Epiſcopus Lubecenſis, Ad- miniſtrator Epiſcopatu V'erdenſis. Philippis Ludovicus Palatinus Rheni. princies Friderici ülbelmi &d Johannis, Ducum Saxoniag Zutor. JNohannis Culimiri S& Johannis Erneſti, Ducumdaxonicz?Lu- toree.. Ceorgius E. ridericus Marchio Brande- burgenſis. Julius Dux Brunſvicenſis & Lune- lurgenſts. Otto Dux Bruntvicentis & Lunebur- genſis. C 2 Hon⸗- P R AE F AT Io. Henricis gJunior Dux Brunſvicenſis & Luneb' urgenſis. Vilhbelmus Junior Dux Bruntvicenſis & Luneburgentis. Vuoltgangus Dukx Brunſvicenſis & Luunehurgenits. Ulricu Dux Megalopurgenfis. 4 Johannis & igiſmundi Augiſti Ducum Megalo- uirgénſium Curatores. Ludovic Duxr Vuirtembergenſis. Ereſti & Jacobi Marchionum Badenſium Cu- ratores. Re Ceorgius Erneſtis Comes & Domi- XXI, nus Hennebergenſis. Fridericus Comes Vuirtembergenſis S Mumpelgardenſis. Johannes Guntherus Comes Nhvvar- cenburgenſis Vuilbelmus Comes Nhvvarcenbur- genſis Emich PDP KRã Ar PATIO. Emich Comes Leiningenſis. PEhilippus Comes Hanauenſis. Gothofregus Oetingenſis. Georgius Comesa-Dominus in Caſtel. Henricus Comesac Dominus in Coſtel. Jobhbannes Hoierus Comes Mansfel. gJgggenſis. Bruno Comes Mansfelaenj is. Hoierus Chriſtophorus Comes Mans. Ccbriltophorus Comes Mansfelqenſis. Abertus Georgius Comes Nolbergen- is. Vuolfgangus Erneſtus Comes Itol- bergenſis. HM Ludovicus Comes Glichenſis. Carolus Comes Glichenſis. Erneſtu Comes Reinſteinenſis. Boto Comes Reinſteinenſis. Luaovicu Comes Leonfteinenſis. Henricus Baro Limpurgenſis Jem, gaonerlv. berfrei. C 3 Geor- Civitates XXXV. P R AE F ATIO. Georgius Baro Scbonburgenſis. , olſgangis Baro Sbonhurgens. Anar- Fridericus Baro I: dälaenfel. denis. Conſul. & Jenatus Luhecensi;. Conlul. & Jenatus Landaviensis. Conful. & Nenatus civitatis Monaſte- rienſis in Valle Gregorinnn. Jenatus Goslariensis. Conſul. & Nenatus Umensis. Contul & Jenatus Eslingensis. Nenatus Reutlingensis. Conſul. & Jenatus Nordlingensi. Contul. & JNenatus Kotenburgensis ad ZTuberam. Conlul. & Jenatus Halæ Suevorhur. Conſul. & Jenatus Heilbronensis. Conſul. & denatus Memmingensis. Conſul. & Nnatus Lindaviensis. Conſul. & Begatzes ISchwinfurtensis. NJenatus Donavverdensis. Camerarii G Jenatus Ratiſponensis. “ Con⸗- Conſul. & Nnatus Giengenſis. Conſul. & SenatusKaußbeurensis. Senatus Göttingensis. D Conſul. & Senatus Luneburgensis. Conſul. & Senatu Hannoverensis. P RFATIoO. Conſul. & Jenatus Vuimpfenſis. Conſul. & Senatus Bopfingelusis. Conſul. & Senatus Alensis. Contul. & Jenatus Inenſis. Conſul. & Jenatus Campidonensis, Senatus Hamburgenstis. Senatus Brunſvicensis. Conkul. & natus Leuthkirchensis, Senatus Hildesheimensis. Conſul. & Jenatus Hamelensis. Jenatus Mülhbulins. Jenatus Erfurdensis. JNenatus Eimbecensis. Jenatus Northeimenſis. CHRISTIANUS II. DEIGRATIA, DKHIXS AXO- NIE, SACRI ROMANI IMPERII ARCHI- marſchallus & Elector, andgravius Thuringiæ, Marchio Miſniæ, & Burggravius Magdeburgi &c. Omnibis ac ſingulis Prclatis, Comitibus, Baronibus, totiq. Ordini Equeſtri, noſtræ pariter & Fpiſcopatuum, Miſnenſis, Numburgenſis, & Merſeburgenſis Juridiclioni ſub. Jecto, Capitaneis item & Oſfcialiblus, maximé verò Superinten- dentibus, Paſtoribus & Becleſtarum miniſiris, Salutem neſtramq Clementiam. pꝗerendi, Illuſtres, Nobiles atquestrenui, I nec non Venerabiles, Nobis fideles ac devo- Rti: Jam inde ab aliquot annis certiores ſu- mus redditi, traduci paſſim noſtrarum pro- Ie vinciarum Eccleſias & Scholas apud exteros, ac ſi in iis, quovis verè ſeptennio, fiat aliqua VLonlfeſſionis mutatio. Quod equidem au- Aditu eòô moleſtiùs accidit Nobis, quò tene- mus exploratius, & quò facilius planum facere poſſumus, religio- ſiſſimos ac laudatiſſimos noſtros Majores piæ ſanctæque recor- dationis, inde à primo initio repurgatæ doctrinæ, poſteaquam- DEUS lucem Evangelicæ veritatis, in hac inclinati mundi veſpe- ra, per Miniſterium ſelecti ſui organi, Dn. Martini Lutheri, miſe- ricorditer accendit, eamque ex indubitato ſuo Verbo puram & incorruptam benigniſſimè largitus eſt, Confeſſionem ſuam nun- quam mutaſſe, ſed invicta planè conſtantia in illa, quæ Anno 1530. Carolo Quinto Cæſari, totique Romano Imperio, ſemel exhibita eſt, Confeſſione omnes ordine Electores perſtitiſſe, pioque zelo eam propagaſſe, aliquos etiam illius aſſerendæ ſtudio multas per- tuliſſe moleſtias, & magnos feciſſe ſumptus: ita quidem, ut laus con⸗- (on lebe bilin tum tenme Aͤug⸗ tim tame acr lice alſci dicle da ſem ſopt iſto⸗ guo Uie ſim li Fide l Co⸗ ger fin zre Im N PBFATIO ELECTOR. SAXONICA Conſtantiæ in vera Religione nullo jure eis derogari poſſit aut debeat. Z DZSimul verò & hoc cognovimus, extitiſſe quosdam homines bilingues & falſiloquos, qui ad Iluſtriſimum ſuum Magiſtra⸗ tum verbis quidem ſpeciose jactarint, quin etiam Juramentis temerè conceptis aſſeveraàrint, ſe puræ & Invariatæ Conſeſſſioni Auguſtanæ, contra omnes corruptelas & fanaticas opiniones, tàm Calviniſtarum quàm aliorum Sectariorum, eſſe addictos: qui tamen poſteà deprehenlſi ſint, quòd dogmata falſa, & erroness Sacramentariorum Opiniones occultè foverint, & per ſuos com- plices, fraudulentis dolis & machinationibus, furtim invehere, inſcioque ordinatio ſuo ac divinitus conſtituto Magiſtratu, diſſeminare ac propagare totis viribus contenderint. . Hoc genus hominum excitavit quidem nonnunquam tur- bas & diſtractiones in Harum terrarum Scholis & Eccleſiis, quæ ſemper tamen, per Dei gratiam, à Chriſtiano Magiſtratu con- ſopitæ rurſum ſublatæque ſunt, quamprimum is de malignis iſtorum tenebrionum molitionibus certior eſt factus. Qauoniam ergò D EUS ipſe hoc tepidum genus hominum, quod nec frigidum eſt nec calidum, ſeriò deteſtatur, & minatur illis qasd ex ore ſuo illos velit ejicere "idcircò & Nos confe- ſtim, inito Magiſtratu, in hanc curam incubuimus, ut omnes No- ſtri Conliliarii, Aulici, Capitanei, Officiales, & reliquis mune- ribus Præfecti, præſtarent Juramentum Religionis legitimè de- latum, & fidem darent, quòd Nobiſcum in Prima In pariata Au- guſtana Confeſſione, quemadmodum ea Anno M D LXXX. ;n Libro Cencordiæ Chriſtianæg Repetita, Declarata, & adverſus omnis generis corruptelas accuraté munita eſt, æu οαfirmiter ad fſinem usque vitæ ſuæ perſeverare velint. Quam quidem rem- præmeditato & omni ex parte probè deliberato conſilio ſuſce- pimus: hoc nimirum fine, ut illo ſalutari medio, Deo juvante, conatibus improbis Fraudulentorum illorum hominum jaus — glan- PR FATIO ELECTOR. SAXxONICA. Clandeſtinis molitionibus talem Noſtris provinciis apud exteros maculam aſpergunt, efficaciter obſiſti queat. Scimus etiam (Deo ſit laus & gloria!) quòd Illuſtriſſimi Prineipes ac Domini, Dominus I OHANNES GEORGIUsS, & Dominus AUGuüUSTUS, Duces Saxoniæ, Fratres Noſtri ex- optatiſſimi, Nobiscum in hac cauſa Religionis, ut & aliis, per o- mnia conſentiant. Ut igitur pium hoc & verè Chriſtianum opus etiam porrò ſartum tectum conſervari, & ad venturam Poſteritatem conſta- biliri queat: nec quisquam habeat quod obtendat, ſibi Smbo- lici bujus ſeripti legendi copiam facultatemg defuiſſe, curavimus, For- mulam Concordiæ utraque Lingua Latina pariter& Germanica; in minore forma (ut & viliori pretio comparari, & commodi- us circumferri queat) Vero, authentico exemplari undiquaque congruentem, exſcribi typis & evulgari. Proinde & Noſtro & Tutorio priùs nominatorum Fratrum Noſtrorum Chariſſimorum nomine, clementer mandamus vobis ſingulis ac univerſis ſuprà dictis, ut, quemadmodum proximo Conventu Provinciali hac in parte Nobis- eum conlienſiſtis: ſic deinceps etiam ſuo quisq; loco, pro fide ſomel nobis dats, conſtanter in eo permaneatis. Cumprimis autem mandamus Noſtris ad Scholarum & Eccleſiarum cau- ſas deputatis Confliariis, nec non Rectoribus, Doctoribus & Profeſſoribus Aeademiarum, Conſiſtoriorum Aſſeſſoribus, cunctis Superintendentibus, & eo- gum Adjunctis, Paſtoribus & Diaconis: fimiliter Rectoribus & Collegis Scho- larum Illuſtrium, & reliquis Ludimoderatoribus univerſim, unà cum noſtris Sti- pendiariis & Alumnis, ut Hunc librum ſibi quàm commendestiſſimum eſſe- Enant: diurna nodturnaque manu terant, debito ſtudio evolvant: Examina- quoque ex eo inſtituant: neque quenquam, qui non Librum hunc, tum Subſcri- ptione, tum data per Jusjurandum fide approbaverit, ad Officia promoveant, adesque totis viribus huc elaberent, ut per Noſtrum hunc inclitum Electora- tum & adjunctas Provincias, in Scholis & Eccleſiis, nihil vel publicè contrà do= cestur, vel privatim invehatur, quàm charus cuique eſt Omnipotentis D El fa- vor, Noſtra Clementia, propriæq: Animæ ſuæ Salus & incolumitas. Facietis hoe pado quod & officio veſtro congruum, & ſeriæ conſtantique Voluntati Noſtra Sonſentaneum eſt: & ſumus viciſſim vobis clementiſſimè propen. DabA4 *er Dreide, Cal. Auguſt. Anna milleſimo ſexcenteſimo ſeeundo. 0 di eA⸗ 0⸗ nnd ta⸗ o⸗ ol⸗ caz di⸗ ge nri ddit⸗ latt⸗ cil⸗ ibis cho⸗ gti⸗ le⸗ ins- bſetl ant, go⸗ 1 OH 150G ra baß⸗ PREFATIODIuCAL. WuRTEMBERGICA.- Se⸗-S Os Dei Gratia EBERHARDUS, Dux Wäür- tembergenſis & Teccenſis, Comes Montispelicardi, Dy- naſta Heidenhemii &c. Significamo omnibus ac ſingulis T Noſtris Conſiliariis, Prælatis, Rectoribus & Regentibus oſtræ Academiæ Tübingenſis, Theologis Noſtri Conſiſtorii Ec- cleſiaſtici quod Stutgardiæ eſt, & cunctis Superintendentibus, Paſtoribus, Concionatoribus, Diaconis, Subdiaconis, Pædagogis, & reliquis, Noſtram Salutem & Gratiam: ac Vobis hisdem literis intimamus: poſtquam Nobis paulò ante per Theologorum Noſtrorum Synodum ſive Conventum in hujate Conſiſtorio, humillimè rela- tum & ſuggeſtum eſt, quòd nulla Exemplaria Fermale Conctordiæ, clementi quondam mandato Sereniſſimi Principis, DN. Lubo- VICI, Ducis Würtembergenſis &c. Beatæ recordationis, Tabin- gæ anno M D XXC. in forma majore foliari; Dein Sereniſſimi Principis, DN FRIDERICI, Ducis Würtembergenſis & reliqua-. Chariſſimi Domini Avi Noſtri glorioſæ memoriæ, clementi juſſu, Anno M. D. XCIX in forma quarta, ſic & Sereniſſimi quondam Principis DN.IOHAN NIS FRIDERICI, Ducis Würtembergen- ſis & reliqua Amantiſs. & Charisſimi Domini Parentis Noſtri ſanctæ recordationis, propitià ordinatione, heic Stutgardiæ An- no MD CXl. in pari formà typis editæ, ſuperſint: & tam novi Miniſtri Eccleſi? Noſtrarum Ditionum, & Alumni in Noſtrs Theologico Stipendio Tubingenſi, quàm alii ſinceri Chriſtiani, eodem cum ſuo gravi incommodo careant: Ideò Nos clementer decrevi- mus & curari jusſimus, ut dictum Opus in Noſtra hac Civitate- ubi reſidemus, typis denuò recudatur, quod & hoc ipſo obſequen- ter expeditum eſt. Jam igitur Noſtra clementisſima, eaq; ſeria Voluntas ac Mandatum hoc eſto, ad Vos omnes ac ſingulos, ut juxta iſtam Formulam Conctordiæ, quam Nos Ipſi non minus ac Noſtri glorioſisſimi ac in Chriſto beati Majores, Ore & Corde confite- mur, & Vos, Promisſione Nobis ſolenni præſtità, eodem obliga- ſtis, Doctrinam & Confesſionem veſtram omni parte eidem- conformetis, nec ullatenus inde recedatis. Præſertim Noſtri D 2 Theo- Vid. Luth. Tom. Jen. ar. I4 WEitt. V. Ful. 14. dl. Vfit D. LurTrHERI ARTICʒ⸗ILI. XVIkI. Theologi in Conſiſtorio Eccleſiaſtico conſtituti, at & Superinten- dentens Noſtri Ducatus & Ditionum, ſedulèò invigilent, ne quis eidem non ſincerè addictus, ad ullum in Eccleſiis ac Scholis offici- um admittatur, aut à quoquam hilum contra illam publicè proponatur & doceatur, aut clanculum hominibus ingeratur. Hæc eſto Noſtra certa & conſtans Voluntas. Actum otulgardiæ D. 22. 2. Maji Anno Milleſime, Sexcenteſimo & Sexageſimo. CONEESSIO CIHIRISTIAN Doctrinæ & Fidei, per D. Martinum Lutherum, XVII. Articulis concepta, & Auguſtam ad petitum miſſa. ANNO M D XXX. Articul. I. de Deo. é firmiter & unanimiter doceatur, quòd ſit Vynus verus Deus, Creator Coeli & Terræ, ita ut in- A Aunda, Verà, Divinâ eſſentia T Pres diſtinctæ Perſonæ ſint, S GE aempe, Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus. Quòd Filius à Patre genitus, ab æterno in æternum verus & naturalis Deus ſit: & Spiritus Sanctus, à Patre ac Filio procedat, & ab æterno in æternum verus naturalis Deus ſit, cum Patre & Filio: ſicut id omne é Scriptura clarè & firmiter demonſtrari poteſt;, ut Job. C. I. 1,2. In principie erat erbum, & Verbum erat Das De- um, & Deus erat Perbum. Omnia per ſim facza ſunt & . Ac Matth. C. XXIIX. p. 9. Tee, docete omnergentes, & baptixate iyſos in nomine Patris, & Filii &; Spiritus Sancti. Et è pluribus ejus teno⸗ ris dictis, præſertim in Evangelio Johannis. Articul. II. de Sa. ii Incarnatione. Quèd D. LuT HERI ARTI CuLI XVII. Uòèd ſolus Filius Dei Verus Homo ſit fadus, conceptus de Spi- ritu Sancto, è pura Virgine Maria natus, corpore & animàâ per- fectus, non verò Pater, aut Spiritus Sanctus, ſit factus Homo, ut bæ- retici Eaeripaſſani docuerunt: Nec Filius ſolum corpus ſine ani- maà afſumſerit, ut Photiniani erràrunt. Nam ipſemet in Evangelio perſæpe de ſuà animà loquitur, ut cum Martbh. C. EXV Bs. ait: Anima mea triſtis eſt uſque ad mortem. Quòd autem Deus Filius ſit factus Homo, clarè extat Joh.I-g. FEerbum Caro factam eſt. Et ad Gala- tas c. IV,4. Cum Penit plenitudo tempor Ge. Articul. III. de Redemtione noſtri per Chriftum. Uèd Pilius ille Dei, verus Deus & Homo jJeſus Chriſtus, ſit Una, Rinſeparabilis Perſona, pro nobis paſſa, crucifixa, mortua, ſe- pulta;, tertio die reſurrexerit à mortuis, evecta ad cœlum, ſedeat ad Dextram Dei Dominus omnium creaturarum: Ita ut non liceat credere, poſſitve aut debeat doceri, Qaòa Jeſus Chriſtus, ſolum ut Homo, pel ut Humanitas, pro nobis paſſus ſit. Sed ſic, Quia Deus & Ho- mo hic, non Dus Perſonæ, ſed na inſeparabilis Perſona eſt, ideò ſta- tui & doceri debeat, quòd Deus & Homo, ſive Filius Dei, revera- pro nobis ſit paſſus: ſicut S. Paulus ad Rom. Cap. IX, 32. ait: Deus Proprio ſui Filio non pepercit, ſed ipſum pro nobis omnibus tradidit. Et I. ad Cor. C. Ilb. ſi cognoviſſent & c. quæve id genus dicta plura ſuppetunt,.. Articul. IV. de Peccato Originis. uòèd Peccatum Originis ſit Verum ac certum Peccatum; Nec tantum Defectus aut Debilitas; ſed tale Peccatum, quod o- mnes homines qui ab Adamo naſcuntur, condemnet & in æter- num ſeparet à Deo: niſi Jeſus Chriſtus nos de fendiſſet, & hoc pec- catum, cum omnibus inde ſeqvutis, in ſe recepiſſet, ſua Paſſione pro eis ſatisfeciſſet: itaque funditus ſuſtuliſſet ac deleviſſet in ſe- pſo, ut Eſalm. Ll, & ad Rom. PEiz. de hoc Peccato claré ſcriptum- eſt. D 3 Arti- D. LuruäRI ARTICuILI XVII. Articul. V. de Juſtißcatione per Fidem. Cum igitur omnes homines jam ſint Peccatores, impoſſibile eſt ut Homo bropriis ſuis viribus, aut Suis Omnibus Bonis ſeſe- inde eripiat, utpriſtinam Juſtitiam & probitatem recuperet. Imò nec præparare aut accingere poteſt ſeſe ad Juſtitiam: ſed quo ma- gis conatur ut ſeipſum inde extricet, eò deterior ejus ſtatus fit. Hoc verò eſt unicum Medium ad Juſtitiam, & Redemtionem à Peccato & Morte: ſi, citra omne ſuum meritum factumve, cre- dat in Filium Dei pro nobis paſſum &c. ceu dictum. Talis Fides eſt Juſtitia noſtra. Vult enim Deus nos pro Juſtis, probis & ſanctis reputare & exiſtimare, omnia peccata remittere, & vitam æternam donare omnibus, qui hac Fide in Filium ſuum feruntur, quòd propter Filium in gratiam recipi, & regni ſui heredes eſſe debeant &c. Ceu id omne S. Paulus & Jobannes in ſcriptis ſuis copiosè docent ut ad Rom. X, iI. corde Creditur & c. Jobh.c. III, 16. Omnes qui creduntz inkhilium non peribunt, ſed vitam ezternam obtinebunt. Artic. VI. de Operibus Bonis ſeu Fructibus Fidei. Uòd iſta Fides non ſit operæ Humanæ, nec virium noſtrarum: ſed eſt Dei Opus & Donum, quod Spiritus S. per Chriſtum de- dit, & in nobis producit. Ac iſta Fides, cum non ſit vana opinio vel figmentum cordis, quale fovent male-creduli: ſed quiddam po- tens, novum, vividum, quod fructus multos parit, ſemper bonum o- peratur, Erga Deum, laudando, gratias agendo, orando, prædicando, & docendo: Erga Proximum, amore, officio, auxilio, conſilio, mu. nere, mutuo dato: ac quidvis mali tolerat usque ad mortem &&cc. Artic. VII. de Miniſterio Evangelii. Unr hanc Fidem conſequamur, vel nobis hominibus impertiat, in- Aſtituit Deus iniſteriũ Eccleſiaſticum, ſive Verbumvocale, nempe Evangelium: per quod hanc Fidem ejusque virtutem, uſum &fructum annunciari curat. Dat quoque per iſtud, velut Medium, Fidem cum Spiritu S. quomodò & ubi vult. Alioquin non datur aliud medi- um modusve, via aut trames, Fidem chatbquencdh. Nam cogitationes, ſine vel præterito Verbo orali, quantumvis ſande & bonæ videantur, ta- men mera ſunt mendacia & errores. Ayti. — — — WWN — — D. LuT HERI ARTICIII XVII. Articul. IIX. de Sacramentis. Vxta hoc vocale Verbum, ac unà cum eo conſtituit Deus Signa Frier- na, quæ vocantur Sacramenta, Nempe Baptiſmum & Eucthariſtiam. Per quæ Deus, unà cum Verbo, Ffidem & Spiritum fuum quoque offert ac largitur, & confirmat omn es ejus cupidos. Articul. IA. ae Baptiſmo. Q Baptiſmus, qui Primum ſignum ſeu Sacramentum eſt, conſiſtit in Duabus Partibus, nempe, in Aqua & Verbo Dei, ſive, ut A- quà baptizes, & Verbum Dei addas: Nec ſit ſolmsimplex aqua, five perfuſio, ut Baptiſmi eriminatores jam tradunt, ſed, quia verbum, Dei conjunctum eſt ei, & ipſum in hoc fundat, Jam ſanctum, vivum, effi- cax res eſt, ac, ut baulus adit. III j. & ad Eph. L,abé. docet, Lavacrum Rege- nerationis & Renovationis Spiritus §. quòdve isBaptiſmus Infantibus quo- que impertiri & conferri debeat. Verba Dei autem quibus inniti- tur, ſunt hæc: lte, & baptizate, in Nomine Patris, & Pilii & Spirita; §. Mattb. C. XXII, 1o. & Marc. XVI, 9. Qui crediderit & baptizatus fuerit &c. Articul. J. de BEucharikftis. Qdd Euchariſtia ſeu Sacramentum Altaris Duaba quoque Parti- bus conſtet, nempe quòd revera præſens in Pane & Vino ſit Vverum corpui & ſangvu Cbriſti,ut ſonant verba Matth.e. XXVI, 26 Marc. XII, 22. Hoc eſi corpus meum, Hit eſt ſangui meus; nec ſolum ſit Panis & Vinum, uti nunc Adverſa Pars contendit. Bæc verba quoque requirunt & pa- riunt Fidem; eamve exercent apud omnes qui hoc Sacramentum, expetunt, nec contra id faciunt. Sicut & Baptiſmus Fidem parit & confert ejus cupidis. Articul. XI. de Confesſione. N E Confeſſio Privata extorqueatur Statutis, quàm non Baptiſmus, S. Cœna, Evangelium extorquent, ſed libera relinqui debeat. scire tamen oporteat, quantoperéè ſoletur, ſoſpitet, adjuvet & proſit mæſtis & erroneis conſcientiis; cum per ipſam Abſolutio ſive Dei Verbum & Sententia pronunciatur; quaConſcientia & triſtitia libe- ratur & pacatur. Nec opus ſit recenſu Omnium delictorum; ſed es teferri poſſe quæ cor l ancinant &turbant. Articul. Xll. de Eccleſia. Non dubitari, quòd ſancta Chriſtiana Eccleſia, in terris usque ad *Ifinem mundi duratura ſit, uti Chriſtus ait Matib. Cuult. z0. Ego ſunm vobiſum aiquead ſi nem mundi. Hæc Ecclefa ſolùm ſunt Credentes in Chriſtum, qui indicatos articulos & partes agnoſcunt, credunt & do- D. LuTHERI ARTIcCuILI XVII. cent, ac ideò affiguntur & torquenturin mundo. UÜbi enim Evan- gelium prædicatur, & Sacramenta rite ſumuntur, ibi eſt Ecclefa Ctriſiaena; Nec legibus & externà pompàA, alligatur certo loco, tem- pori, perſonis ac ritibus. Articul. XIII. de Jaudicio Extremo. Vòôd Dominus noſter Jeſus Chriſtus in Die Noviſſimo venturus ad judicandum vivos & mortuos: Fidelesſuos ab omni malo libe- raturus & in æternam vitam perducturus: Incredulos autem & Im- pios puniturus, ac unà cum Diabolis in infernum perpetuò damnatu- Articul XIV. de Magiſtratu Politico. Qad tantisper, donec Dominus venerit ad Judicium, & omnem WVootentiam ac Dominatum ſuſtulerit, Magiſtratus ac Imperium politicum honore & obſequio coli debeat, tanquam Status à Deo ſan- citus, ordinatus, ad Bonorum tutelam & Malorum coerc'tionem. uòd & hunc ſtatum Chriſtianus legitimè vocatus, ſine periculo da- mnove ſuæ Fidei ac Salutis animæ, ſuſcipere & adminiſtrare poſſit, Articul. XV. de Coniugio Clericorum, l nterdicto Ciborum, E'otis Monaſticis. Nꝗe ſequitur, quòd Doctrina, Sacerdotibus & Cleticis Conjugio & Uſu ACaraniam acCibotum promiſeuè prohibens, uti & Vita ac Monaſtica omnis, cum hiſce Gratia Dei & Salus animæ quæratur & ſpectetur, nec libera relin- quantur, Tota damnabilis Diat'oli doczrina ſit, icut S. Paulus I. Timot b. IV., z. Vocat. Cum tamen Chriſtus Uaica via 44 Geatiata & Salutem animarum fſit. Articul. XVI. de Miſſa & Urague ſpecie. Uè&ù& priòs quàm omnes aliæ abominationes, Millæ. hactenus proSacriſficio & Bono Opetc habitæ, ſint abolendæ: quo alter alteri Gratiam Dei pro- mereri voluit. Sed ejus loco orso obſervetur divinitus inſtitutus, Sacramentum Corporis & Sàanguinis Chrilli ſub hkraq; ſpecie præbendo cuivis, pro s0 ac credi- detit & eo indiguerit. Articul. XVTII. de Ceremoniis. T & Ceremoniæ Eccleſæ, Verbo Dei adverſæ, tollantur; reliquæ verèò li- berè procedant, an uti ipfis, pro eo ac charitas peicat, an abſtinere wali⸗ mus, ne temeré Scandalum detur, velpubiica tranquillites peticlitetut &c. TRIA “ 2(1¹) 28 TRIA SVY = Tria) more Rom. V 3 0 . Eccl. pro conſenſus § non excluſis aliis- Auguſtin. t. 10. S. 3. CATHOLICA SEV N— 2 ſentia Dei p. 688⁸. . Oecum.) Objedto OECUMENICA 6 Provincial. Alſted. Chron. c. 33. Voſſ. Sy mbolum Apoſtolicum. u. ⸗ Luth. Tom. 6. Ien. ,. R EDO IN DEUM: PATRE M Omni- 573. b. Selneccer. R botentem, Creatorem cœli & terræ. & rian Rnche. Et in JxSUM Chriſtum, Filium ejus vocs d. h. r. Myl. unicum, Dominum noſtrum: Qui con- . ceptus eſt de Spiritu ſanécto: Natus ex Maria virgine: Paſſus ſub Pontio Pi- R– lato: Crucifixus, mortuus, & ſepultus: Deſcendit ad inferna: Tertia die reſurrexit à mortuis: Aſcendit ad cœlos: Sedet ad dexteram Dei Patris omni- potentis: Inde venturus eſt judicare vivos & mortuos. Credo in Spiritum ſanctum: Sanctam Eccleſiam Catho- licam : Sanctorum communionem: Remiſſionem, peccatorum: Carnis reſurrectionem: Et Vitam æter- nam, AMEN. Symbolum Nicenum. Co d. l. I. t. I. a. 47. . . Luth. Tom. 6. Jen. BREDO in unum Deum, Patrem omnipoten- p. I83. an. 318. Ni- S 3 . . . cææ&W Bithyni tem, factorem cœli & terræ, viſibilium A8. Epiſc. ſub com , omnium & inviſibilium. ſtantino M. urbs . . Scythis ſub Valeria- Et in unum Dominum Irsu CRRISTUM, N0enαπα. Re Filium Dei unigenitum, & ex Patre natum, Confirmatur Sardi- 5 . cæ in Concilio an. ante omnia ſecula: Deum de Deo, Lumen de Lumine-, 347. Arimini an. 359. Deum verum de Deo vero: Genitum non fatum: Con- Qug. r. 2 WG In- . . . ter Oſius — ſubſtantialem Patri: Per quem omnia facta ſunt. Qui dub. Maximus jero- propter nos homines, & propter noſtram ſalutem, deſcen- ſol. Paphnut. Spi- 5 .. . , :„ridion. Serapion. dit de cœlis: & Incarnatus eſt de Spiritu ſanto, ex Maria A VYir. 2 SYMBOLUM ATHANASII virgine: & Homo faéctus eſt: Crucifixus etiam pro nobis, Deſcenſus ad infe- “ Pontio Pilato, paſſus & Rhu tus eſt: & Reſurrexit ter- 1os omiſſus. tia die ſecundum Scripturas & Aſcendit ad cœlos: ſedet ad dexteram Patris: & It terum Venturus eſt in gloria, ju- dicare vivos & mortuos: cujus Regni non erit finis. RKec verba an. 447. Et in Spiritum ſa anctum, Dominum, & Vivificantem: ſub Theodoſio II. qui ex Patre F ilioque Procedit: qui cum Patre & Filio, ſi- an Zallit⸗ mul adoratur & g lori ficatur: qui locutus eſt Pper Prophe- Romæ demum poſt tas. Etunam ſané Tan Catholicam & AP oſtolicam Eccle- SSR arnG: 0 Eri- lam. Confiteor unum Baptiſma, in Remiſſionem pPecca- torum: & expecto Reſurrectionem mortuorum, & Vitam venturi ſeculi, A ME N. ene b ee SyIbolum Athanaſii, contra ſcriptum ann. 340. & oblatum Synodo, Ari ſe repoſitum in Archi- TIaliOo 38 criptu III. vis, poſt 300. ann. publicatum, cum in? N Toletana citaretur Calviſ. Chronol. p. 395. fruſtra notat. vid. Voſſ. de Trib. Symb. LDiſfſ. II. V ICUNGCUE vult ſalvus eſſe, ante omnia opus eſt ut teneat Catholicam fidem. . 2. Quam niſi quisq que inte egram inviola- tam que ſervaverit, absque dubio in ætern um I. §. 3. FIDES autem Catholica hæg eſt, ut Vnum., De Trinuno Deo. Deum in Trinitate: & Trinitatem in Vnitate veneremur. §. 4. Neque confundentes Perſônas, neque Sub- ſtantiam ſe ſeparantes. 1½ 4 1 1 1 F. 5. Alia eſt enim Perſona Patris, alla Filii alia Spi- ritus ſancti. §. 6. Sed Patris & Filii & Spiritus ſanéti Vna eſt Di- vinitas, *qualis gloria, coæterna majeſtas. §. 7. Qualis Pater, talis Filius, talis Spiritus ſantus. §. 8. Increatus Pater, increatus Filius, increatus Spi- ritus ſanétus. §. 9. Immenſus Pater, immenſus Filius, immenſus Spiritus ſanctus. §. 10. Eternus Pater, æternus Filius, æternus Spiritus ſanctus. Et —— sYMBOLUM ATHANASII. §. II. Et tamen non tres æterni, ſed Vnus æternus. G. 12. Sicut non tres increati, nec tres immenſi: ſed V- nus increatus, & Vnus immenſus. §. 13. Similiter omnipotens Pater, omnipotens Filius, omnipotens Spiritus ſanéctus. (potens. . 14. Et tamen non tres omnipotentes, ſed Vnus omni- §. 15. Ita Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus ſanctus. S. 16. Et tamen non tres Dii ſunt: ſed Vnus eſt Deus. §. 17. Ita Dominus bPater, Dominus Filius, Dominus Spi- ritus ſanétus. G. 18. Et tamen non tres Domini, ſed Vnus eſt Dominus. §. 19. Quia ſicut ſingulatim unamquamque Perſonam-⸗ Deum ac Dominum confiteri, Chriſtiana veritate compel- limur,: S. 20. Ita tres Deos, aut tres Dominos chcere, Catholica⸗ religione prohibemur. §. 21. Pater à nullo eſt factus, nec creatus, nec genitus. G. 22. Filius à Patre ſolo eſt: non factus, nec creatus, ſed genitus. §. 23. Spiritus ſanctus à hatre & Filio: non factus, nec creatus, nec genitus: ſed procedens. S. 24. Vnus ergo Pater, non tres Patres: Vnus Filius, non tres Filii: Vnus Spiritus ſanctus, non tres Spiritus ſancti. §. 25. Et in hac Trinitate nähilprlus: aut poſterius, nihil majus aut minus. §. 26. Sed totæ tres Perſonæ, coæternæ ſibi ſunt & coæx- quales; Ita, ut per omnia, ſicut jam ſupra dictum eſt, & Trinitas in Unitate, & Unitas in Trinitate veneranda ſit. §S. 27. Qui vult ergò ſalvus eſſe, ita de Trinitate ſentiat⸗. Sed neceſſarium eſt ad æternam ſalutem, ut Incarnationem quoque Domini noſtri Jeſu Chriſti fideliter credat. §. 28. Eſt ergò fides recta, ut credamus & confiteamur, quia Dominus noſter Jjeſus Chriſtus Dei Filius, Deus & Homo eſt. §. 29. Deus ex Subſtantia Patris ante ſecula genitus, & Homo ex fubſtantia matris in ſeculo natus. A 2 §. 30. 3 P. 74. a. 3* F. E. II. De Chriſto Incar- nato. 4 SYMBOLIM ATHANASII Aug. t. 3. de G. 30. Perfectus Deus, perfectus Homo ex anima ratio- Trin. I. nc. 7. nali, & humana carne ſubſiſtens. . . 31. Equalis Patri ſecundum Divinitatem, minor Patre ſecundum Humanitatem. §. 32. Qui licet Deus ſit & Homo, non duo tamen, ſed Unus eſt Chriſtus. Unus autem non Converſione Divi- nitatis in Carnem, ſed Aſſumptione Humanitatis in- Deum. “ G. 33. Unus omninô, non Confuſione Subſtantiæ, ſed U- nitate Perſonæ. Aug. t. lo. . 47. G. 34. Nam ſicut anima rationalis & caro unus eſt homo: ita Deus & Homo Unus eſt Chriſtus. §. 35. Qui paſſus eſt pro noſtra ſalute: deſcendit adin- feros: tertia die reſurrexit à mortuis. S. 36. Aſcendit ad cœlos: ſedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis. §. 37. Inde venturus eſt judicare vivos & mortuos. §. 38. Ad cujus Adventum omnes homines refurgere- debent cum corporibus fuis. §. 39. Et reddituri funt de factis propriis rationem. §. 40. Et qui bona egerunt, ibunt in vitam æternam: qui verò mala, in ignem æternum. 6. 41. Hæc eſt fides Catholica, quam niſi quisque fideli- ter firmiterque crediderit, ſalvus eſſe non poterit. — CON PF'ESSIO FIDEI, ENHIBIT INVICTISS. IMP. CAROLOV. CESARI AVG. IN COMITIIS AVGVST, D. 25. Jun. hor. 3. Anno M. D. XXX. In Palatio Epiſcopi Auguſtani, à D. Chriſtiano Bruccio Cancellario Saxon. prælecta. Impreſſa & recuſa ann. 1530. 1531. 1536. 1538. 1549. 154. Wittebergæ Haganoæ Nori- berg. 1532. 47τ1³ 3* Teæger in Hiſpan. à Cæſare ablatum dichdr. * 1558. I. 7br. die Mat- thi. Luth. Tom. 4 .Ien. Pſalm. 193. Hiſtori ci Sleidan. D. Georg Cæleſti- nus, D. David Chytræus, ubi hæc eſt Conf. allis. Dicitur & Apolo- gia Luthero t. 6. P R £ FATI O A DfeTin, C ESARE M CAROLVM V. cté, contra ca- lumnias. Comitiorum Nvictiſſime Imperator, Cæſar Au- „ guſte, Domine clementisſime“. Cum V. C. M. indixerit conven- ÆM tum Imperii Auguſtæ, ut delibe- S retur de auxiliis contra Turcam S atrocisſimum, hæreditarium, at- ac religionis hoſtem, quomodo illius ſcilicet furori & conatibus durabili & perpetuo belli apparatu reſiſti posſit. Deinde & de diſſenſio- nibus in cauſſa noſtræ ſanctæ Religionis & Chriſtianæ fidei, & vt in hac cauſſa Religionis, partium opinio- nes, ac ſententiæ inter ſeſe, in caritate, lenitate, & A 3 man- Cauſſa. P. 289. que veterem Chriſtiani nominis Obſequens Pzæ- ſentia. Oblatio manda- La. 6 P R F. F A T 1 O0 manluetudine mutua audiantur coram, intelligantur & ponderentur, ut illis, quæ utrinque in ſcriptu- ris ſecus tractata aut intellecta ſunt, ſepoſitis & cor- rectis, res illæ ad unam ſimplicem veritatem & Chriſtianam concordiam componantur & reducan- tur, ut de cætero à nobis una, ſincera & vera reli- gio colatur & ſervetur, ut quemadmodum ſub uno Chriſto ſumus & militamus: ita in una etiam Eccle- ſia Chriſtiana, in unitate & concordia vivere posſi- mus. § 2. Cumque nos infra ſcripti Elector & Princi- Pes, cum aliis qui nobis conjuncti ſunt, perinde ut alii Electores & Principes & Status, ad præfata Co- mitia euocati ſimus, ut Cæſareo mandato obedienter obſequeremur, maturè venimus Auguſtam, &, quod citra jactantiam dictum volumus, inter primos affui- mus. §. 3. Cum igitur V. C. M Electoribus, Principi- bus & aliis Statibus Imperii, etiam hic Auguſtæ, ſub ipſa initia horum Comitiorum, inter cætera proponi fe- cerit, quòd ſinguli Status Imperii, vigore Cæſarei E- dicti, ſuam opinionem & ſententiam, in Germanica. & Latina lingua proponere debeant atque offerre. Et, habita deliberatione proxima feria quarta, rur- ſum reſponſum eſt Vræ Cæ Mii nos proxima feria ſexta, Articulos noſtræ Confesſionis pro noſtra parte obla- turos eſſe. Ideo ut V. M. voluntati obſequa- mur, offerimus in hac Religionis cauſſa noſtrorum- Bellarmina men-Concionatorum, & noſtram Confesſionem „cujusmo- dacium efſt, aliter di doctrinam ex Scripturis ſanctis, & puro Verbo docniſſe prius Luth. Melancht. Dei, hactenus illi in noſtri terris, ducatibus, ditio- nibus, AD CAROLVM V. 7 nibus, & vrbibus tradiderint, ac in Eccleſiis tracta- uerint. §. 4. Quod ſi & cæteri, Electores, Principes, ac Status Imperii, ſimilibus ſcriptis, Latinis ſcilicet & Germanicis, iuxta prædictam Cæſaream propolſi- tionem, ſuas opiniones in hac cauſſa Religionis produxerint, hic nos coram V. C. M. tanquam Do- mino noſtro clementiſſimo, paratos offerimus, nos cum præfatis Principibus & amicis noſtris, de tole- rabilibus modis ac viis amicé conferre, vt, quantum- 5 7 honeſtè fieri poteſt, conueniamus, & re inter nos partes, citra odioſam contentionem, pacificé agitata, Deo dante, diſſenſio dirimatur, & ad vnam veram concordem Religionem reducatur: Sicut omnes ſub vno Chriſto ſumus & militamus, & vnum Chriſtum confiteri debemus, iuxta tenorem edicti V. C. M. & omnia ad veritatem Dei perducantur, id quod ar- dentisſimis votis à Deo petimus. §. 5§. Si autem, quod ad cæteros Electores, Principes & Status, vt partem alteram, attinet, hæc tractatio cauſſæ Religionis, eo modo, quo V. C. M. agendam & tractandam ſapienter duxit, fcilicet cum tali mutua præſentatione ſcriptorum, ac ſedata collatione inter nos, non proceſſerit, nec aliquo fru- u facta fuerit, nos quidem teſtatum elarè relinqui- Collatio Parata. mus, hic nihil nos, quod ad Chriſtianam concor- diam (quæ cum Deo & bona conleientia fieri poſ- ſit) conciliandam conducere queat, vllo modo de- trectare. Quemadmodum & V. C. M. deinde & cæteri Electores, & Status Imperii, & omnes, qui- cunque ſincero religionis amore ac ſtudio tenentur, quicun- Concilii ad- miſſio. 8 PR XF AT I O quicunque hanc cauſam æquo animo audituri ſunt, ex hac noſtra & noſtrorum Confesſione hoc clementer cognoſcere & intelligere dignabuntur. §. 6. Cum etiam V. C. M. Electoribus, Prin- cipibus & reliquis Statibus Imperii non vna vice, ſed ſæpè clementer ſignificauerit, & in Comitiis Spi- renſibus, quæ anno Domini M. D. X XV I. habita ſunt, ex data & præſcripta forma Veſtræ Cæſareæ Inſtru- ctionis & Commisſionis recitari, & publicè prælegi fecerit: Veſtram M. in hoc negotio Religionis, ex causſis certis, quæ V. M. nomine allegatæ ſunt, non- velle quicquam determinare, nec concludere poſſe: ſed apud Pontificem Romanum, pro officio V. C. M. diligenter daturam operam de congregando Con- cilio Generali. Quemadmodum idem latiùs expo- ſitum eſt ante annum in publico proximo conuentu, qui Spiræ congregatus fuit. Vbi V. C. M. per Do- minum Ferdinandum, Boëmiæ & Vngariæ Regem, Amicum & Dominum clementem noſtrum, dein- de per Oratorem, & Commiſſarios Cæſareos, hæc inter cætera proponi fecit, quòd V. C. M. intellexiſ- ſet & expendiſſet Locumtenentis V. C. M. in Impe- rio, Præſidentis & Conſiliariorum in Regimine, & Legatorum ab aliis Statibus, qui Ratiſponæ conue- nerant, deliberationem de Concilio congregando. Et quòd iudicaret etiam V. C. M. vtile eſſe vt con- gregaretur Concilium; Et quia cauſæ, quæ tunc tra- ctabantur inter V. C. M. & Rom. Pontificem, vicinæ eſſent concordiæ & Chriſtianæ reconciliationi, non- dubitaret V. C. M. quin Romanus Pontifex adduci poſſet ad habendum Generale Concilium: Ideo ſi- gnifica- . 4D CAROLVM vVv... 9 gnificabat ſe V. C. M. operam daturam, ut præ fa- tus Pontifex Maximus, unà cum V. C. M. tale Ge- nerale Concilium, primo quoque tempore emisſis li- teris, publicandum congregare conſentiret. §. 7. In ventum ergô talem, quod in cauſſa Reli- Poſulatio. gionis, diſſenſiones inter nos & partes amicè & in ca- ritate non fuerint compoſitæ, tunc coram V. C. M. hic in omni obedientia nos offerimus, ex ſuper- abundanti comparituros, & cauſam dicturos in tali Generali, libero & Chriſtiano Concilio, de quo con- gregando in omnibus Comitiis Imperialibus, quæ quidem annis Imperii V. C. M. habita ſunt per Electores, Principes, & reliquos Status Imperii, ſemper concorditer actum, & congruentibus ſuffra- giis concluſum eſt. Ad cujus ctiam Generalis Con- cilii conventum, ſimul & ad V. C. M. in hac lon- gè maxima & gravisſima cauſſa, jam ante etiam debi- to modo & in forma Juris provocavimus, & appella- vimus. Cui Appellationi ad V. C. M. ſimul & Con- cilium adhuc adhæremus, neque eam per hunc vel a- lium tractatum (niſi cauſſa inter nos & partes, juxta- tenorem Cæſareæ proximæ Citationis amicè in ca- ritate compoſita, ſedata, & ad Chriſtianam concor- diam reducta fuerit) deſerere intendimus aut poſſumus, de quo hic etiam ſolenniter & publicè proteſtamur. . — Seee , REES 6 ——–— SS . RA: . 3 . ub. Conf. drt. 48 I. de Trinitate. 52 Traduntur Cæzſa⸗ 3 Jri Latine & Ger- X 8 E K A OR An. — S 4 3 2 r ek manice ſeripti: 7 C— E ( . S * E E . „ „⸗ . C & SS D „ Recitati in con Heelu r,. Jun. hor. 38 l r 3. anno 1530. O bla- tos Secretario A- IARTICVLI FID E IEaGäi extenſâà accipit: P R 2 C I P U J. ereg. in A in Moguntinâ Can- cellarià. Sed vide Vertheid. d. Conſ. I. pr DEO ET S. S. TRINITATE. f z01. A. Sm. p. ⸗ . . 277. Ap. 1. P. 53 CCLESIFZ MAGNO CONSENSU probatur à Papi- apud nos docent, Decretum Ni- gis. Ita Cod l.l t. r. & cenæ Synodi, de Unitate Eſſentiæ Di- Conſenſus. Nicenæ vinæz, & de Tribus Perſonis, verum,, Synodi. Summa. & ſine ulla dubitatione credendum. eſſe. Videlicet quod ſit Una Eſſen- ttixæ Divina, quæ & appellatur & eſt E& Deus, æternus, incorporeus, impar- tibilis, immensà potentiâ, ſapientiâ, bonitate, creator & conſervator omnium rerum, viſibi- lium, & inviſibilium, & tamen Tres ſint berſonæ, Ejus- dem eſſentiæ, & potentiæ, & coæternæ, Pater, Filius, & spi- ritns ſanétauu. Et nomine Perſonæ utuntur ea ſignificatione, perſna quid. qua uſi ſunt in hac cauſa Scriptores Eccleſiaſtici, ut ſi- gnificet non partem aut qualitatem in alio, ſed quoa pro- p. Q2. 625. priè ſubſiſtit. §.. 2. Damnant omnes Hæreſes, contra hunc articulum Pugnantia. exortas, ut Manichæos, qui duo principia ponebant honum, & Malum, item Valentintanos, Arianos, Eunomianos, Maho- metiſtas, & omnes horum ſimiles. Damnant & Samoſa. J tenos, ·788. ſeq. Aug Confel-. Art. 12 ARTICVUVLI FIDEI. lu: S. MB 9- tenos, veteres & Neotericos, qui cum tantum Unam perſo- In 1. Perfenà ham eſſe contendant, de Verbo & de Spiritu ſancto aſtute Chbrifti. & impiè rhetoricantur, quòd non ſint Perſonæ Aſtinkte, ſed quòd Verbum ſignificet verbum pocale, & Spiritus, motum in rebus creatum. Ap. p. 53. A. Sm. II. pPE PECCATO ORIGINIS. P. 1220. F. C . §. I. Item docent, quòd poſt lapſum Adæ Omnes ho- 545. F. Ir. mines, ſecundum natumm propagati, naſcantur tum Pectato, probatur à Papiſtis ,Z & Gι⁰ia. Pialm. hoc eſt, ſine metu Dei, fine fiducia erga Deum, & cum-⸗ 1. ob. 14, 46. "5, Concupiſcentia, quòdque hic morbus, ſeu Vitium Orgi- 1. c. 25,4. Rom 5nis verè ſit ' eccatum, damnans & afferens nune quoque æ=- 19. . prr 4. ternam Mortem, his qui non renaſcuntur, per Baptismum 16. 3,5. b 196 & Spiritum ſanctum. G. 2. Damnant Pelagianos, & alios qui vitium Originis P. 48. negant eſſe Peccatum, & ut extenuent gloriam Meriti, & beneficiorum Chriſti, diſputant, hominem gropriu viribus Rationis coram Deo juſtificari poſſe. Apol. p. 62. A Sm. III. DE PERSONA ET OFFICIO CHRISTI. .— p. 277. C. M, 470. §. I. Item docent, quòd Verbum, hoc eſt, FPilius Dei, as- F. C. 576. 7r5. ſumſerit a) Humanam naturam b) in utero beatæ, Mariæ Probatur in Co- virginis, Cc) uſint Daæ naturæ, Depmna & Hamana, in Unimte d) mitiis. „7. . . * Ebr.2,5,16. Perlonæ inſeparabiliter conjunctæ, Unus Chriſtus, e) veré b. 3. 277. Deus, & vere Homo, natus ex Virgine Maria, verè paſſus, crucifixus, mortuus & ſepultus; ut reconciliaret nobis Pa- trem f), & hoſtia eſſet non tantùm pro Culpa Originis, ſed etiam pro Omnibus actualibu hominum peccatis 2). Idem F. C. art. 9.P. 749: deſcendit ad Inferos, & verè Reſurrexit tertia die, deinde- Aſcendit ad cœlos, ut ſedeat ad Dexteram Patris, & perpe- tuò regnet & dominetur omnibus creaturis, ſanctificet cre- dentes in ipſum, miſſo in corda eorum Spiritu ſanto, qui regat, conſoletur ac vivificet eos, ac defendat adverſus Dia- bolum, & vim Peccati. Idem Chriſtus palàm eſt rediturus, „) chemn-Harm. . ut judicet vivos & mortuos, &c. Juxta Symbolum Apoſto- Meiſn. Aνν ονιν ad lorum:. Item Ioh. r. Lyſer. D. eo d. Eſth. 1. 3. Sent. 6. I.n.6. Rada p. 3. contr. I. n. I. 3. 4.5.Cyrill. Ep. Syn. ad Neſtor. Chemn. de Duab. Nar. c. 9. b) Ex. 40, 35. Deut. 33, II, I12. q. C) Damaſc. O. E. I. 3. C. 3. Alex. p. 3. qv. 4. M. I. Rich. in 3. d. r. a. I. q. 2. Scot. ib. q. 5. a. 3. Biel ib. q. r. a. I. n. 5. d) Germ. exemplar Antitheſin ad- dit. Forer. Uberſchlag. p. 194. Sax. Apol. c. 28. p. 514: Chytr. H. A. C. 514. e) I. Cor. 5, 6. Eph. 4, 6. f) Rom. 3, 24. I. Cor. 1, 30. C. 6, 19. Gal. 3, 13. Luth. in Io. c. 16. t. 7. Jen. I51. g) Meiſn. Anthr. d. 25. contra Lomb. 3. d. I9. Thom. P. 3. a. 2. q·. 44 · Rhada t. 313. à. 2. 3. 2 ui I- I, PRXCIPUI. 13 Auguft. Conf. Art. IIII. DE JUSTIFICATIONE. IV. de Juſtifcat. 1 1 dh . „gip, e, V. de Lege & Ebang. Item docent, quod homines non poſſint juſtificari cCo- yI. de Bon. Oper. ram Deo erepriis viribus, meritis aut operibus, ſed grati ju- Ell. ae Eceleſta. Rificentur propter Chriſtum per Fidem, cum credunt ſe⸗- ro p.62, A. Sm. . b. 3. a. 12. P. 307. in gratiam recipi, & peccata remitti propter Chriſtum, qui -- C. a.. p. zu6. 5z2. ſua morte pro noſtris peccatis ſatisfecit. Hanc fidem im- probatur cum re- putat Deus pro Juſtitia coram ipſo Rom. 3. v. 22, 25, 26. & C. 4, ſerbat. Merit: 6.0. V. 5, 6, 16, 23. C. 5, I. C. 10, 8. Gal. 3, II. Luth. t. 5. I. f. 297. . .151. Gutithefe omiſſa prüdenter. p. z,. 654. V. DE LEGE EI EVANGELIO. Probat.à Cenſorib. Uthanc fidem conſequamur, inſtitutum eſt Miniſte- Daventria h. rium docendi Evangelii & porrigendi Sacramenta. a) Nam b- 641. 67. per verbum & Sacramenta, tanquam per inſtrumenta, do- t. „. s. 6ze. natur Spiritus ſanctus, qui fidem efficit, ubi & quando vi- bhil. 1, 29. c. 2. 2. ſum eſt Deo in iis qui audiunt Evangelium: ſcilicet quòd Thel. 3, 2. Jo. 6,39, Deus non propter Noſtra merita, ſed opropter Chriſtum ju-) Cne- n 921. ſtificet, hos qui credunt, ſe propter Chriſtum in gratiam 9. Werbh. d. h.e. reclpr. p. 250. §.2. Damnant Anabaptiſtas & alios, qui ſentiunt Spiri- J. ar. 2. 554. 2a. 12. tum ſanctum contingere ſine Verbo Externo hominibus, 0. 64 p 18⸗ P. 62. * Per ipſorum Præparationes & opera. Sm. z01. F. C. ,60. VI. DE BONIS OPERIBUS. 667. Item docent, quòd Fides illa debeat Bonos Fructus Inprobatur Meri- parere, & quòd oporteat Bona Opera, mandata à Deo, face-“ Bejectos Cen. re, propter voluntatem Dei, non ut confidamus per ea O- 6hτ hic Syner- pera Juſt: ficationem coram Deo mereri. Nam Remiſſio pec- giſtæ & Papiſtæ. catorum & Juſtificatio fide apprehenditur, ſicut teſtatur & P. 1.9.77. 78.88. 93. vox Chriſti: Cum feceritis bæc omnia, dicite, ſervi inutiles b-: 116. 118.129. 143. . . „ 151. 252⸗ ſumus. Idem docent & veteres Scriptores Eccleſiaſtici; Luccyns. 70.P. d0. Ambroſius enim inquit, in I. Cor. t. 5. f. 244. m. Hoc con- 4. 10 %. 145. 155. RKitutum est à Deo, ut qui credit in Chriſtum, ſalvus ſit, 156. 170. 183. 235. 236. 264. 265. 267⸗ Sine opere, ſola fde, Gratis accipiens remiſſtone cato- 6 5 ſ . 5 V. Rio m pecca 588. 591. 657. 672. rum. Ap. p. 124. A. Sm. VII. DE ECCLESIA. p. 314. 12. 307. Item docent, quod Una Sancta Eccleſia perpetuò man-Ivptobetur us ſura Huſſiticus. Aaugußt. Gonf. Art. 14 IIX. De Miniſi erio ſi ARTICULI FTIDEI Mtahraz, lura ſit. Eſt autem Eccleſia Congregatio ſanctorum, in Ix. de Baptiſmo. qua Euangelium rectè docetur, & rectè adminiſtrantur X. de S. Cæœnd. Sacramenta. Et ad veram Unitatem Eccleſiæ, ſatis eſt 129. 124. ſeqq. conſentire de Doctrina Evangelii & Adminiſtratione Sa- euz. La "*. cramentorum. Nec neceſſe eſt ubique eſſe ſimiles Tra- 7 17)32* p. 131. ditiones Humanas, ſeu Ritus aut ceremonias ab homini- p. 22, 13. ſeq. bus inſtitutas. Sicut inquit Paulus, Una ſides, Unum⸗ 183. 186.758. Baptiſina, Unus Deus &C Pater omnium, & . Eph. W: g. ſeq. 125. 130. 132. Ap. 135. p. 698. A. VIII. DE MINISTERIO MALORUM. Sm. 302. Cat. Min. .B . 367. Maj. 507. Quanquam Eccleſia propriè ſit Congregatio Sancto- Probat. dugufte, rum & verè credentium, tamen, cum in hac vita multi hy- . 4 “ 30. PoOcritæ & mali admixti ſint, licet uti Sacramentis, quæ per 698. 688. Malos adminiſtrantur, juxta vocem Chriſti, Sedent Scribæ & Phariſei in cathedra Moſi, Matth. 23 . Et Sacramenta & Verbumpropter ordinationem & mandatum Chriſti ſunt efficacia, etiamſi per malos exhibeantur. p. 130.135. . 2. Damnant Donatißas & ſimiles, qui negabant lice- re uti miniſterio malorum in Eccleſia, & ſentiebant mini- ſterium malorum inutile & inefficax eſſe. Apol. 136. 229. A. Sm. 301. Cat. M., IX. DE BAPTISMO. 07. . . Pprobat. dagaße. De Baptiſmo docent, quòd ſit neceſſarius ad ſalutem, quodque per Baptiſmum offeratur gratia Dei: Et quod Pueri ſint baptiſandi, qui per Baptiſmum oblati Deo reci- tur in gratiam Dei. . . H. 2. Damnant Anabaptiſtas, qui improbant Bapti- ſmum Puerorum, & affirmant, pueros ſine Baptiſmo ſalvos p. 229,: 136,301. 516. Pian Pz 785 788. fieri. a 4. T 157. X. DE COENA DOMINI. ℳ7 4.523. * * 4 . ..’ X — Probat. reſerbatà De Cœna Domini docent, quòd Corpus & Sanguis Traniſubſtantiat. Chriſti verè adſint, & diſtribuantur veſcentibus in Cœna & Unà ſpecie. Domini, & improbant ſecus docentes. contra Sacramentarios. Infra 28. 259. Ap. 137. A. S. 30 ℳ. XI. DE COMFESSIONE. 159. 160. 295. 76 ⅝. De Luth, t. 5. Jen.342 quiutuntur, propoſita. Itaque utendum eſt Sacramentis PRXCIPDVUI. 15 Sug. Confeſſ. Art. 6.2. De Confeſſione docent, quòd Abſolutio Privata de Lanitent. in Eccleſiis retinenda ſit, quanquam in Confeſſione non, ,amentorumna. ſit neceſſaria Omnium delictorum enumeratio. Eſt enim brobat. eum reſer- impoſſibilis, juxta Pſalmum 19, 15. Delicéta quis intelligit? Sat. Conf- Omnium — beccatorum. Ap. 140, 158. A. 8. 297. C. 520. F. C. . . X . 6 .1 1tht. 4. . De beœnitentia docent, quòd lapſis poſt Baptiſmum Sekn 11.4 Ien contingere poſſit Remiſſio Peccatorum, quocunque tem- probatur par- pore, cum convertuntur. Et quòd Eccleſia talibus redeun- titio utInſußfciens. tibus ad pœnitentiam Abſolutionem impertiri debeat. §. 2. Conſtat autem Pœnitentia propriè his duabus partibus, Altera eſt, Coneritio, ſeu terrores incuſſi conſcien- p. 29. 139. 146. 9. tiæ agnito peccato. Alers eſt, Fides, quæ concipitur ex 364. 768. XII. DE POENITENTIA. Evangelio ſeu Abſolutione, & credit propter Chriſtum re- mitti peccata, & conſolatur conſcientiam, & ex terroribus liberat. Deinde ſequi debent Sonα Ogera, quæ ſunt fruftas Peœnitentiæ. §. 3. Damnant Anabaptißtas, qui negant ſemel juſtifi- .p. 1z. F. C. 363.67. catos poſſe amittere Spiritum ſanctum. Item qui conten- 2. dunt quibusdam tantam perfectionem in hac vita contin- gere, ut peccare non poſſint. Damnantur & Novatiani, 3. qui nolebant abſolvere lapſos poſt Baptiſmum, redeuntes ad Pœnitentiam. Rejiciuntur & iſti, qui non docent Re- 4. miſſionem peccatorum per fidem contingere, ſed docent, Bellarm. eſt Men- Remiſſionem Peccatorum contingere propter noſtram dile- erinm⸗ onορτα Morοa. Rejiciuntur & iſti, qui Canonicas ſatisfa-?: r. 781. Qiones docent neceſſarias eſſe ad redimendas Pœnas æter-p. z0. 296. as, aut pœhnas Purgatorii. Ap. 146. 179. 236. XIII. DE UsSüu SACRAMENTORUM. i .6 zoz⸗ De uſu Sacramentorum docent, quòd Sacramenta in- Deſderat. Septe- ſtituta ſint, non modò ut ſint Notæ profeſſionis inter homi- Parius sacmment. nes, ſed magis ut ſint Signa & teſtimonla voluntatis Dei erga nos, ad excitandam & confirmandam fidem in his, ita, S, erte. S 16 ARTICULI FIDEI „ raine 1 . . . Fecleſakiro. ita, ut fides accedat, quæ credat promiſſionibus, quæ per XV. Ye kRisibas Sacramenta exhibentur & oſtenduntur. L Lecleſ. §S. 2ꝛ. Damnant igitur illos qui docent, quòd Sacramen- XVI de Rebus Cibi ta ex Opere Operato juſtificent, nec docent Fidem requiri in uſu Sacramentorum, quæ credat remitti peccata. libus. p. 176. 225. p. 142. 143. 182. Bellarm. eſt Men- dacium. XIIII. DE ORDINE ECCLESIASTICO. Ap. 181. A. Sm. 305. De Ordine Eccleſiaſßtico docent, quòd nemo debeat in Vocandes taneu* Eccleſia publicè docere, aut Sacramenta adminiſtrare, niſi ab Epiſcopis, non P 1 miniitrare, nift Laicis. rité vocatus. Pa e- XV. DE RITIBUS ECGCLESIASTICIS. Pp. 33. 4 . h⸗ De Ritibus Eccleſiaſticis docent, quoòd Ritus illi ſervan- 35 F. C. 68). gi ſint, qui ſine peccato ſervari poſſunt, & proſunt ad tran- Luth. t. 4 p. 343 t. qullitatem & bonum ordinem in Eccleſia, ſicut certæ fe- 5·P. 94· riæ, feſta & ſimilia. §. 2. De talibus rebus tamen admonentur homines, ne conſcientiæ onerentur, tanquam talis cultus ad ſalutem neceſſarius ſit. §. 3. Admonentur etiam, quòd Traditiones Huma- næ, inſtitutæ ad placandum Deum, ad promerendam gra- tiam, & ſatisfaciendum pro peccatis, adverſentur Evange- gelio & doctrinæ fidei. Quare Vota & Traditiones, de Ci- zo. 3u. 31. 58. bis & Diebus, &c. inſtitutæ ad promerendam gratiam, & Rz. ſeq. ſatisfaciendum pro peccatis, inutiles ſint, & contra Evan- gelium. Ap. 192. 221. 267 . XVI. DE REBUS CIVILIBUS. Proßa. à Cenſor. De Rebus Civilibus docent, quòd legitimæ ordinatio- nes civiles, ſint bona opera Dei, quòd Chriſtianis liceat= gerere Magiſtratus, exercere Judicia, judicare res ex Impe- p. 257. ratoriis, & aliis præſentibus legibus, ſupplicia jure conſti- tuere, jure bellare, militare, lege contrahere, tenere pro- prium, jusjurandum poſtulantibus Magiſtratibus dare, ducere uxorem, nubere. b. 786. §. 2. Damnant Anabaptiſtas, qui interdicunt hæc S officia ?⸗ l⸗ D⸗ ₰ Itaque neceſſariò debent Chriſtiani obedire Magiſtratibus ſuis & Min, PRXECIPUI. 17 Aupguß. Conf. Art. ficia Chriſtianis. Damnant & illos, qui Evangelicam per. ** FrsYsts fectionem non collocant in Timore Dei & Fide, ſed in Deſe- Xi. de Liber., gy- rendis civilibus officiis, quiaà Evangelium tradit Juſtitiam, bitrio. æternam tordi a) Interim non diſſipat Politiam & Oecono- p. 38. 40. miam, ſed maximè poſtulat confervare tanquam Ordina- à) Bellarmino eſt 4 2 ae . . Mendacium. tiones Dei, & in talibus ordinationibus exercere Caritatem. Rom. 13, 5. C. . . 4 5. 370. 319. legiba. * RNiſi cum jubent peccare, tunc enim magis debent 373. obedire Deo quam bominibu, Act. y, 29. XVII. DE CHRISTI REDITU AD IUDICHUM. Apol. r9. Item docent, quod Chriſtus apparebit in Cenſummatione Probat. duguftæ. mundi ad judicandum, & mortuos omnes reſuſcitabit; piis & electis dabit vitam æternam & perpetua gaudia; impios autem homines ac diabolos condemnabit, ut ſine fine crucientur. §. 2. Damnant Ansbaptiſtas, qui ſentiunt: hominibus damnatis ac diabolis ſinem y-œnarum futurum eſſe. Damnant & alios, qui nunc ſpargunt judaicas opiniones, quòd ante Reſurreétionem mortuorum Pu regnum mundi occupaturi ſint, ubique oppreſſis impiis. XVIII. DE LIBERO ARBITRIO. Ap. 195 A. S. 290. . . . . F. C. 550. 627. De Libero Arbitrio docent, quòd humana voluntas ha- Lutk. t. 4. J. 344. beat aliquam libertatem ad efficiendam Civilem juſtitiam, t. 5. 297. 13. 479. & deligendas res Rationi ſubjectas. Sed non habeat vim reser, H ſine Spiritu ſancto efficiendæ Juſtuiæ Dei, ſeu juſtitiæ Spi- . S35 668. it⸗ ritualis, quiaæ animalis homo non Percipit ea, quæ ſunt Syiritus 1. Cor. 2, 14. p. 19 5. . dh ſi . J. , 7 . . . * 5 P 19 Dei. Se æc fit in cordibus, cum per Verbum Spiritus ſan- . tus concipitur. Hæc totidem verbis dicit Auguſtinus Bellarm. I. 6. c. 4. lib. z. Mypognoſticon ** Eſtſe fatemur liberum arbitrium omni.* T VII. f. 9z4. in us bhominibus, hbabens quidem judicium Rationis, non per br f 1371. ed. Baſ. quoaα ſit idoneum in is quæ ad Deum pertinent, ſine Deo aut . 1 inchoore aut certèò peragere, ſed antuùm in operibus vitæ ræſentis, tam bonis, qudm etiam malis. Bonis dico, quæ de, Bono Aag. Confeſſ. Art. 91 ARTICULI FIDEI 11. ““ Bono Naturæ oriuntur, id esſt, velle laborare in agro, velle man- XI. de Bonir O- ducare & bibere, velle abere amicum, velle babere indumenta, peribus. vpelle fabricare domum, uxorem vehe ducere petora nutire, ar- P. 56. 61). 669. tem diſeere diverſarum rerum bonarum, relle quicquid bonum ad præſentem pertinet vitam. Quæzx omnia non ſine divino gubernaculo ſubſiftunt, iméô cx ipſo & per ipſum ſant, & ſes o*runt. Mali verò dico, ut ei? velle idolum colere, velles homicidium, &c, b. 66. 6. 88. H. 2. Damnant bPelagianez, & alios qui docent, quòd fine Spiritu ſancto, ſolis naturæ viribus poſſimus Deum ſu- per omnia diligere. Item præcepta Dei facere, quoad Iulſtantiam abzunm. Quanquam enim Externa opera ali- 7 modo efficere Natura poſſit, poteſt enim continere⸗ manus à furto, à cæde, tamen interiores motus non-⸗ poteſt efficere, ut timorem Dei, fiduciam erga Deum, caſtitatem, patientiam, &c. 5.37. XIX. pE CAUSSA PECCATI. robat. Papift. De Cauſa Pecczti docent, quòd, tametſi Deus creat⸗ & conſervat Naturam, tamen cauſa peccati eſt Voluntas P. . malorum, videlicet diaboli & impiorum, quæ, non adhu- vante Deo, avertit ſe à Deo, ſicut Chriſtus ait Joan. 5, Cumw laquitur mendatium, ex ſe pſo loquitur. 4.C13. 86. Ap. 19. XX. DE BONIS OPERIBUS. Probatur, ſi Fides . inteltigat. operoßa Falſò accuſantur Noſtri, quod Bona Opera prohibeant. per ebaritatm. Nam ſcripta eorum quæ extant de Decem Præceptis, & Mentiri, ait Bel- alia ſimili argumento, teſtantur; quod utiliter docuerunt de larmin. omnibus vitæ generibus & officiis, quæ genera vitæ, quæ Et hic Mentiri. — . 2 .. 1 opera in qualibet vocatione Deo placeant. De quibus re- bus olim parum docebant Concionatores, tantum pueri- lia & non neceſſaria opera urgebant, ut certas Ferias, certa Jejunia, Fraternitates, Peregrinationes, Cultus Sanctorum, Roſaria, Monachatum & ſimilia. Hæc Adverſarii noſtri admoniti nunc dediſcunt, nec perinde prædicant hæc inu ia H 3 M milia docet Ambroßius de Voca tione Gentium, † & alibi. Sic e- PRXCGIPVUI. 19 A4. Conſeh. Art. tilia opera, ut olim. Præterea incipiunt Fidei mentionem *. Sar* 9. facere, de qua olim mirum erat filentium. Etſi non deſi- 1.8 4 . nunt obſcurare doctrinam fidei, cum relinquunt dubias . conſcientias, & jubent mereri remiſſionem peccatorum o- p. . 43. 83. 90. jrc peribus. Nec docent quòd ſola fide propter Cbriſtum certò 5 .78. 88. 109. 292. accipiamus Remiſſionem peccatorum, 264. 267, 412. 554. §. 2. Cùm igitur doctrina de Fide, quam oportet in Ec. cleſia præcipuam eſſe, tam diu jacuerit ignota, quemad- modum fateri omnes neceſſe eſt, de Fidei guſtitia altiſſimum ſilentium fuiſſe in concionibus, tantuùm doctrinam Ope- rum verſatam eſſe in Eccleſiis, noſtri de Riae ſic admonue- runt Eccleſias; §. 3. Principiè, quoòd Opera noſtra non poſſint reconcilia- re Deum, aut mereri remiſſionem peccatorum, & gratiam . & juſtificationem; ſed hanc antùm Eide conſequimur, cre- ſoc zei ſarmino dentes quòd propter Chriſtum recipiamur in gratiam, qui nenriti⸗ ſolu/ Poſitus eſt Mediator & propitiator, per quem reconci- lietur Pater. Itaque qui confidit operibus ſe mereri gra- . S8. tiam, is aſpernatur Chriſt, Meritum & gratiam, & quærit ſi- ne Chriſto Humanis viribus viam ad Deum, cum Chriſtus de ſe dixerit: Ego ſum pia, veritas & vis Jo. 14, 6. 5 4a. Hæc doctrina de Fide ubique in Paulo tractatur, Epbeſ. 2, 5. Gmtia ſalvi facti eſtu per filem, & boc non ex vobu, Dei donum eit, non ex operibus, & c. §. 5§. Et ne quis cavilletur, à nobis novam Ppauli inter- Pretationem excogitari, tota hæc cauſa habet teſtimonia, *de Pecc. Mer. 8 Patrum. Nam Auguſtinus * multis voluminibus defendit Remiſſ. Iibb. 1. f. Gratiam & Juſtitiam Fidei contra merita Operum. Et ſi- 44 de Nar. & . Grat. I. 1. f. 494. i . . . . contra Jul. libb. nim inquit de Vocatione gentium: Vileſcenet redemptio ſanguinis 6, f. 6,3 1. VII. Cbriſti, nec miſericordiæ Dei bhumanorum operum prærogatipa, Conf' I. 9. c. 13. T. ſuccumber et, Ri jaſtificatio, quæ ſit per gratiam, meritis præce- I. S 4 gentibus deberetur, ut non munus largientis, ſed merces eſet tie⸗ . . t. 1. operautis. V èl.6. Quanquam autem hæc doctrina contemnitur ab imperitis, tamen experiuntur piæ ac pavidæ conſcientiæ Aug. Conſeſſ. Art. 20 AXX. de Boni Ope- ribus. ARTICUILI FID EI plurimum eam conſolationis afferre: quia conſcientiæ non poſſunt reddi tranquillæ per ulla opera, ſed tantum fide, cum certò ſtatuunt, quòd propter Chriſtum habeant pla- catum Deum. Quemadmodum bPaulus docet Kom. y, 1. Ja- ſtiſicati per Fidem, pacem habemus apud Deum. Tota hæc do- Strina, ad illud certamen perterrefactæ conſcientiæ refe- renda eſt, nec ſine illo certamine intelligi poteſt. Quare male judicant de ea re homines imperiti, & prophani, qui Chriſtianam juſtitiam nihil eſſe ſomniant, niſi Civilem & Phi- loſophicam juſtitiam. §. 7. Olim vexabantur conſcientiæ doctrina Operum, non audiebant ex Evangelio conſolationem: Quosdam-⸗ conſcientia expulit in deſertum, in Monaſteria, ſperantes ibi ſe gratiam merituros eſſe per vitam monaſticam: Alii alia excogitaverunt opera, ad promerendam gratiam & ſa- lisfaciendum pro peccatis. Ideò magnopere fuit opus, hanc doctrinam de fide in Chriſtum tradere, & renovare, ne deeſſet conſolatio pavidis conſcientiis, ſed ſcirent fide in Chriſtum apprehendi Gratiam, & Remiſſionem pecca- P. 19. 11.27. 29. 30. torum, & Juſtificationem. §. 8. Admonentur etiam homines, quòd hic nomen Fi- p. 70.106.557.669. dei non ſignificet tantum hiſtoriæ notitiam, qualis eſt in- P. 19. De Cogn. ver. vi- tæ c. 37. T. IX. Ser. . impiis & diabolo: ſed ſignificet Fidem, quæ credit non tan- tùm biſtoriam, ſed etiam fctum hiſtorie, videlicet hunc ar- ticulum, Remiſſonem peccatorum, quòd videlicet per Chri- ſtum habeamus gratiam, juſtitiam & remiſſionem pecca- torum. 8 §.9. Jam qui ſcit, ſe per Cbriſtum habere propitium Patrem, is verè novit Deum, ſcit ſe ei curæ eſſe, diligit & invocat eum; denique non eſt ſine Deo, ſicut gentes. Nam diaboli & impii non poſſunt hunc articulum credere, Remiſftonem, peccatoerum. Ideò Deum tanquam hoſtem oderunt, non-, invocant eum, nihil boni ab eo expectant. Augaſtinus et- 181. T. X. in Pſal. iam de Fidei nomine hoc modo admonet lectorem, & docet 77. f. 589. in S cripturis nomen Fidei accipi, non pro votitia, qualis eſt in PRXCIPUI. 21 in impiis, ſed pro fiducia quæ conſolatur & erigit perter- refactas mentes. S. 10. Præterea docent noſtri, quòd Neceſſe ft Bona Opera facere, non ut confidamus per ea gratiam mereri, ſed pro- pter voluntatem Dei. Tantum Fide apprehenditur re- miſſio peccatorum & pax conſcientiæ. Et quia per FPidem accipitur Spiritus ſanctus, jam corda renovantur, & in- duunt novos affectus, ut parere bona opera poſſint. Sic enim ait 4mbroſius, Fides bonæ voluntatu, & jufts akeonis ge nitrix est. Nam humanæ vires, ſine Spiritu fancto, ple- næ ſuntimpiis affectibus, & ſunt imbecilliores quàm ut., bona opera poſſint efficere coram Deo. Ad hæc, ſunt in poteſtate diaboli, qui impellit homines ad waria peccata“, ad impias opiniones, ad manifeſta ſcelera. Quemadmo- dum eſt videre in Philoſophis, qui & ipſi conati honeſtè vivere, tamen id non potuerunt efficere, ſed contaminati ſuntmultis manifeſtis ſcelenbus. T'lis eſt imbecillitas hominis, cum eſt ſine fide & ſine Spiritu ſancto, & tantum humanis viribus ſe gubernat. S. II. Hinc facilè apparet hanc doctrinam non eſſe accu- ſandam, quòdbena opem probibeat, ſed multo magis lau- dandam, quòd oſtendit quamodo bona opera facere poſimus. Nam ſine fide, nullo modo poteſt humana natura primi aut ſecundi Præcepti opera facere. Sine Fide non invocat, Deum, à Deo nihil expectat, non tolerat crucem, ſed quærit humana præſidia, confidit humanis præſidiis. Ita regnant in corde omnes cupiditates, & humana con- ſilia, cum abeſt Fides & fiducia erga Deum. Quare & Chriſtus dixit, Sine me nihil poteſtu fatere, Joan. 1)7,J. Et Ec- cleſia canit, Sne tuo numine, nibil eff in omine, nibil eſt innoxium. H XXI. DE CULTU SANCTORUM. De Calta Sanbterum docent, quod Memoria Sandkto. raum proponi poteſt, ut imitemur fidem eorum, & Bona- Opera juxta vocationem, Ut Cæſar imitari poteſtexem- B 3 plum Ap. 0ρ A. S. 28 4. Luth. t. 4. J. 244. Jag Confeſ. Art. XXI. de Cualtu Sand orum. p. 637. d. Voc. Gent. 1 1. c. j. t. I. edir. Baſ f. 46. P. 6. 66. 196., 637. p. 107. 187. Improbat. Cenſor. br. 3 17. gug. Confel. Art. 22 ARTICULI FIDI n. , 7* plum Davidis in bello gerendo ad depellendos Turcas à Luth. 4. J. 346.4 31. patria. Nam uterq; Rex eſt. Sed Scriptura non docet inve- p. 284. Bellarmi- care Sanétos, ſeu petere auxilium à Sanctis. Quia unum-⸗ no eſt Mentiri. Chriſtum nobis proponit mediatorem, propitiatorium⸗, 1. 1 ek 35 1. Pontificem, & interceſſorem. Hic invocandus eſt, & promi- Luc. 11, 9. Jo. 16. ſit ſe exauditurum eſſe preces noſtras, & hunc cultum ma- 24. 1. J0. 3, 21. c. 5, Ximè probat, videlicet, ut invocetur in omnibus afflictioni- 14. Bbr. 9, 11. bus I. Johan, 2,1. Set quis peccat, babemus advocatum apud Deum &ε. 5§. 2. Hæc ferè Summa eſt Doctrine apud nos, in qua cerni Bellatmino hoc Poteſt, nihil ineſſe quod diſcrepet à Scripturis, vel ab Eccle- eſt Meniri. ſia Catholica, vel ab EccleſiaRkomana, quatenus ex ſcripto- ribus nota eſt, quod cum tia ſit, inclementer judicant iſti, ui noſtros gro Hareticis baberi poſtaulant. Sed diſſenfſio eſt de guibus dapi Abuſibus, qui ſine certa autoritate in Eccleſias irrepſerunt, in quibus etiam, ſi qua eſſet diſſimilitudo, ta- men decebat hæc lenitas Epiſcopos, ut propter confeſſio- nem, quam modò recenſuimus, tolerarent noſtros, quia neCanones quidem tam duri ſunt, ut eosdem ritus ubique eſſe poſtulent, neq; ſimiles unquam omnium Eccleſiarum ritus fuerunt. Quanqnam apud nos magna ex parte vete- res ritus diligenter ſervantur. Falſa enim calumnia eſt, uòd omnes Ceremoniæ, omnia vetera inſtituta in Eccleſiis noſtris aboleantur. Verum publica querela fuit, abuſus quosdam in vulgaribus ritibus hærere. Hi quidem non- poterant bona conſcientia probari; aliqua ex parte correcti ARTICuILI IN QuIBuS RE- CENSENTUR ABUSUS MUTATI. . QUM Eccleſiæ apud nos de nullo articuli Fidei diſſen- Es hos Mentiri tiant ab Eccleſia Catholica, tantum paucos quosdam-⸗ eſt illi. Abuſus omittant, qui novi funt, & contra voluntatem Cano- num vitio temporum recepti, rogamus ut Cæſarea Maje- ſtas clementer audiat, & quid ſit mutatum, & quæ fuerint⸗ cauſæ, quo minus coactus ſit populus illos abuſus conar Ccohlicli- P 14. 33. Mentiri id eſt Bellarmino. conſcientiamobſervare. Nec habeat fidem Cæſarea Majeſtas PRXCIPUI. 23 Aug. Confeſſ. Art. XXII. ſ. äbuſ- 2. . . . De Utnague dpetie. iſtis, qui, ut inflamment odia hominum adverſus noſtros, Age 30 miras calumnias ſpargunt in populum. Hoc modo irritatis animis bonorum virorum, initio præbuerunt occaſionem huic diſſidio, & eadem arte conantur nunc augere diſcor- dias. Nam Cæſarea Majeſtas haud dubiè comperiet, to- lerabiliorem eſſe formam & Doctrinæ & Ceremoniarum apud nos, quàm qualem homines iniqui& malevoli deſcri- bunt. Porro veritas ex vulgi rumoribus aut maledictis inimicorum colligi non poteſt. Facilè autem hoc judicari poteſt, nihil magis prodeſſe ad dignitatem Ceremoniarium conſervandam, & alendau reverentiam ac pietatem in po-⸗ pulo, quàm ſi Ceremoniæ ritè fiant in Eccleſiis. . 1 B. . §.52 9,26 ⅞2 . uth. t. 4. 340. 351. De Utraque Specie. 1. F. e. eior . . . . . . . 294. Aĩicis datur Memque ſpecies Sacmmenti in Cœna Domini, quiĩa Napros gtnn. hic mos habet mandatum Domini Macth. 26. Bibite= ex boc omner. Ubi manifeſtè præcipit Chriſtus, de pocalo Matth. 26, 25. ut omnes bibant, & ne quis poſſit cavillari, quòd hoc ad Sacerdotes tantûm pertineat, Paulus ad Corinth. exmplum 1. c. 11, 15. 26 recitat, in quo apparet totam Eccleſiam utraque ſpecie- quam eſſe. Et diu manſit hic mos in Eccleſia, nec conſtat . . E. , & 4. 1. quando aut quo autore mutatus ſit. Cyprianus aliquot IV. p. 6 t/. locis teſtatur pepulo ſanguinem datam eſe. Idem teſtatur, Ser. de Cœn. D. f. Hieronymus, qui ait,* Sacerdotes Euchariſtiæ miniſtrant, 399. & Sanguinem Chriſti populis dividunt. Imòôò Gelaſius Pa. g B opha⸗ c. 3. ya mandat, ne diridatur Sacmmentum, Diſt. 2. de Conſecmtione, cap. Comperimus. Tantùm Conſuetudo non ita vetus aliud habet. Conſtat autem quòd Conſuerudo contn man- dam Dei itnroduéta, non ſit probanda, ut teſtantur Canones, Diſt. F. Cap. Verite, cum ſequentibus. Hæc verò con- ſuetudo non ſolùm contra Scripturam, ſed etiam contra veteres Canones & exemplum Eccleſiæ recepta eſt. Quare ſi qui maluerunt ntraque ſpecies Sacramenti uti, non fue- runt cogendi, ut aliter facerent cum offenſione con- ſcientiæ. B 4 Et Aug. Confeſſ. Art. 24 XXIII. de Conju- gio Sacerdotam. ARTICULI FIDEI . Et quia Avifio Saeramenti non convenit cum Inſtitu- tione Chriſti, ſolet apud nos omitti Proceſſie, quæ hactenus 2) Ap. 212. A. S. 30 6 fieri ſolita eſt Luth. von Ehſa⸗ EU. 299. von Ehlichen XXIII. DkE GONIUGIO SACERDOTUM. (a Leben e. 5. 1V. 167. An deutſchen Or⸗ . ben: enſche Rau⸗ PVbhca querela fuit de exemplis Sacerdotum qui non ſchelbach p. 447. 4 continebant. Quamob cauſam & Pius Papa dixiſſe- Thuag. 33 f. 7,6. fertur, , Sr aligqnmas auſas. cur ademtum ſit Saterzotibus Con- . bio tl. . z0. jngiren, ſed mult majores ſſe cauſas cur reddi debeat. Sic e- nim fſoribit Platina: * Cum igitur Socerdotes apud nos Publica illa ſcandala vitare vellent, duxerunt uxores, ac docuerunt quod liceat ipfis contrahere matrimonium. I. Cor. 7, 2, 9. Primum, quia Paulus dicit, Unusquisque habeat uxorem. ſuam propter fornicatinem. Item, Melhus est nubere quàm Marth. 19, 2. uAri. Secundè, Chriſtus inquit, Non omnes capiunt verbum, bg ubi docet non omnes homines ad cœhbatum idoneos p. 33. 214. eiſe, quia Deus creavit hominem ad procreationem, Gen. 7. 7S5̊. Nec eſt humanæ poteſtatis, ſine ſingulari dono &opere Dei, creationem mutare. Igitur qui non ſunt Efsaaſ ad Ti- idonei ad cœlibatum, debent contrahere matrimonium. Bell de Cler. c. Nam mandatum Dei & ordinationem Dei, nulla lex hu- 24. Argument. Mäha, hullum votum tollere poteſt. Ex his cauſis do- Soto]' & I.“; q cent Sacerdotes, ſibi keere nxeres dutere. Conſtat etiam *. a. „concl. . in Eccleſia veteri Sacerdotes fuiſſe maritos. * Nam & Pel ac r Paulus ait, Epiſiopum eligendum eſſe, qui ſit maritus. Et⸗ 1:. Menrjiri. in Germania primuúm antè annos quadringentos, Sacer- Schafa b. anno dotes vi coacti ſimt ad cœlibatum: qui quidem adeò ad- 1074. hemn. E- verfati ſunt, ut Archiepiſcopus Moguntinus, publicaturus e Phenn Ecdhctum Kom. Pontificis de ea re, penè ab iratis Sacerdoti- 37. f 754. 766. de bus per tumultum oppreſſus ſit. † Etres geſta eſt tam in- eleri pruritu. civiliter, ut non ſolùm in poſterum conjugia prohiberen- 1 Chemn. Fx’m. tuxr, ſed etiam Præſentia, contra omnia jura divina hu- Ce renege iopt mana, contra ipſos etiam Canones factos, non ſolùm à ner. Sax. Evang. Pontificibus, ſed & à laudatiffimis Synodis, diflraheren- Ce I32 tur:. Et ⸗ PpPRECIPDUIUI. 25 duguß. Conf. Art. dd ö22 — ” ana XXIV. de Miſa-. G.2. Et cum ſeneſcente mundo, paulatim natura humana?. fiat imbecillior, convenit proſpicere, ne plura vitia ſerpant in Germaniam. Porrò Deus inſtituit conjugium, ut eſſet remedium humanæ infirmitatis. Ipſi Canones veterem ri- gorem interdum poſterioribus temporibus propter imbe- cillitatem hominum laxandum eſſe dicunt, quod optan- dum eſt ut fiat & in hoc negotio. Ac videntur Ecclefiis ali- quando defuturi paſtores, ſi diutiùs prohibeatur conju- gium §.3. Cum autem extet Mandatum Dei, cum mos Eccleſiæ notus ſit, cqum impurus cœlibatus plurima pariat ſcandala, p. 212. 21. 221. 306⸗ adulteria, & alia ſcelera, digna animadverſione boni magi- 312. ſtratus: Tamen mirum eſt, nulla in rem majorem exerceri fævitiam quàm adverſus Conjugium Sacerdotum. Deus kbr. 13, 4. Præcipit bonore affrere conjugium. Leges in omnibus rebus- publicis bene conſtitutis etiam apud Ethnicos maximis honoribus ornaverunt. At nunc capitalibus pœnis ex-, é6.ut. cruciantur, & quidem Sacerdotes contra Canonum volun- vizel Sem. Antiq. tatem, nullam aliam ob cauſam, niſi propter conjugium :. Can. Si poſt. 6.27. Paulus vocat doctrinam demoniorum, quæ prohibet conjugi- Din. zI. br. d. 34 gium i. Timoth. 53. Id facilè nunc intelligi poteſt, cum tali-raern. bus ſuppliciis prohibitio conjugii defenditur. §. 4. Sicut autem nulla lex humana poteſt mandatum Dei tollere, ita nec Votum poteſt tollere mandatum Dei. Pro- p. 214. 296. inde etiam Cyprianus fuadet, ut mulieres nubant, quæ non ſervant promiſſam caſtitatem. Verba ejus funt hæc, Ab. 1. Epiftola Al. Si autem perſevemre nolunt, aut non peſſunt, melius eſt ut nub nt, quàm ut in ignem delitiis ſuis cadant, rertèò nul- lum fmtribus aut ſororibus ſeændalum faciant. Et æquitate quadam utuntur ipſi Canones erga hos, qui ante 1. 2u. A. 8 juſtam ætatem voverunt, quomodo ferè hactenus fieri 4) 4 5. 14. , de 1,79. Luth. Greuel conſuevit. der Stillmeß. t. 4. W. 408. t, 4. 344. XXIV. PE MISSA. (aàa t. 6. J. 8. t. 5. J. 29 . u. 5§5. Winckelmeß. L Alsccufantur Eccleſiæ noſtræ, quod Meſſiam abole- Improbatur. ant. Retinetur enim Miſſa apud nos, & ſumma reveren- Bellarmino eſt B 5 tia Mentiri. agek, Cenf. dyt. 26 ARTICUuILI TIDEI 31IW. ade Miga. tia celebratur. Servantur & uſitatæ ceremoniæ ferè omnes, præterquam quòd Latini cantionibus admiſcentur alicubi §. a. 15. P. 16, Germanice, quæ additæ ſunt ad docendum populum. Nam ad hoc opus eſt Ceremoniis, ut doceant imperitos, & quos- dam excitet verè ad timorem aut fidem ac orationem tra- ctatio Verbi Dei. Et non modò Paulus 1. Cor. 4. præcipit ati „D. Philip. Mül- Eingua intellecta populo in Becleſia, ſed etiam ita conſtitutum. ler. ad 1. Cor. 4. eſt humano jure. Tr. d. h. r. §. 2. Aſſuefit populus ut anàα utantur Sacramento, ſi qui ſunt idonei, id quoque auget reverentiam ac religionem p. 28. 225. 236. publicarum ceremoniarum. Nulli enim admittuntur, niſi autea explorati. Admonentur etiam homines de Dignimie & ſu Sacramenti, quantam conſolationem afferat pavidis conſtientiis, ut diſcant Deo credere, & omnia bona à Deo p. 24. expectare & petere. Hic cultus delestat Deum, talis uſus Sacramenti alit pietatem erga Deum. Itaque non viden- tur apud Adverſarios Miſſæ majore religione fieri quàm- apud nos. G§.3. Conſtat autem hanc quoq; publicam, & longè maxi- mam querelam omnium bonorum virorum diu fuiſſe, p. 27. 29. 226. 35. quòd Miſſæ turpiter prophanarentur, collatæ ad quæſtum. 239. 269. 321. Neque enim obſcurum eſt, quàm latè pateat hic abuſus in 5 omnibus templis, à quibus cerebrentur Miſſæ, tantùm⸗ propter mercedem ac ſtipendium, quàm multi contra in- terdiétum Canonum celebrent. Paulus autem I. Cor u, 27. graviter minatur his qui indignè tractant Euchariſtiam, cum ait, Qui ederit panem hunc, aut biberit calixem Domini indi- gnd, reus erie Corporus & Sanguinis Domini. Itaque cum apud nos admonerentur Sacerdotes de hoc peccato, deſierunt apud nos privatæ Miſſæ: cum ferè nullæ privatæ Miſſæ niſi quæſtus cauſa fierent. . G.4. Neque ignoraverunt hos abuſus Epiſcopi, qui ſi cor=- rexiſſent eos in tempore, minùs nunc eſſet diſſenſionum. Antea ſua diſſimulatione multa vitia paſſi ſunt in Eccleſiam ſerpere. Nunc ſerò incipiunt queri de calamitatibus Eccle- ſiæ, cum hic tumultus non aliunde ſumſerit occaſionem, quàm quàm ex illis abuſibus, qui tam manifeſti erant, ut tolerari amplius non poſſent. Magnæ diſſenſiones de Miſſa, de Sa- cramento extiterunt. Fortaſſe dat pœnas orbis eam diu- turnæ propbanationis Mihſarum, quam in Eccleſiis tot ſe- culis toleraverunt iſti, qui emendare & poterant & debe- bant. Nam in Decalogo E.20,7. ſcriptum eſt, Qui Dei nomine abutitur, non erit impunitus, At ab initio mundi nulla res divi- na ita videtur unquam ad quæſtum collata fuiſſe, ut Miſſa. S.5. Acceſſit opinio, quæ auxit privatas Miſſas in infini- tum, videlicet quòd Chriſtus ſua paſſione ſatisfecerit pro Peccato Originis, & inſtituerit Miſſam, in qua fieret oblatio pro Quotidianis delictis, mortalibus & venialibus. Hine ma- navit publica opinio, quòd Miſſa ſit opus tollens peccata-, vivorum & mortuorum ex opere operato. Hic cœptum⸗ eſt diſputari, Uerum ana Miſſa dicta pro pluribus, mntundem va- leat quantum fingulæ pro ſingulis ? Hæc diſputatio peperit., iſtam infinitam multitudinem Miſſarum. §.6. De his opinionibus noſtri admonuerunt, quòd diſſen- tiant à Scripturis ſanctis, & Iædant gloriam Paſſionis Chriſti. Nam Paſſio Chriſti fuit oblatio & ſatisfactio, non ſolum pro culpa Originis, ſed etiam pro Omnibus reliquis peccatis, ut ad Hebræos ſcriptum eſt cap. 9, 26. Sanctificati ſumus per oblationem Jeſu Ghriſti ſemel. Item, c. zo, I4. Una oblationes conſummavit in perpetuum ſanctiſicatos. §. 7. Item, Scriptura docet, nos coram Deo juſtificari per Act. 13,39. Rem. Cor. 5, II. c. 4 16. Gal. 2, 16. C. 3, II fidem in Chriſtum, cum credimus nobis remitti peccata- propter Chriſtum. Jam ſi Miſſa tollit peccata vivorum & mortuorum ex opere operato, contingit juſtificatio ex O- pere Miſſarum, non ex fide, quod Scriptura non patitur. §. S8. Sed Chriſtus Luc. 22, 20. I. Cor. 11. 25. jubet facere in ſui memoriam; quare Miſſa inſtituta eſt, ut fides in iis qui utun- tur Sacramento, recordetur quæ Beneficia accipiat per Chri- Rum, & erigat & conſoletur pavidam conſcientiam. Nam id eſt meminiſe Chbriſti, Beneficia meminiſſe, ac ſentire, quòd verè exhibeantur nobis. Nec ſatis eſt biforiam recor- dari, quia hanc etiam Judæi & impii recordari poſſunt. Eſt igitur p. 93. p. 26: b. 29* b. 655. Pp⸗ 20. 29. 30 P. 99. 236. P. 241. Aug. Confeſſ. Art. 28 ARTICIILI FIDEI . 1 . De cenhen igitur ad hoc facienda Miſſa, ut ibi porrigatur Sacramen- tum his, quibus opus eſt conſolatione, ſicut Ambroſius ait, Quia ſemper pecco, ſemper debeo acipere medicinam. §.9. Cum autem Miſſa ſit talis communicatio Sacramen- ci, ſervatur apud nos una communis Miſſa, ſingulis feriis, atque aliis etiam diebus, ſi qui Sacramento velint uti, ubi Bellarmino eſt Porrigitur Sacramentum his qui petunt. Neque hic mos in Mentiri. Eccleſia novus eſt. Nam veteres ante Gregorium non fa- * in c. 9. ad Cor. ciunt mentionem privatæ Miſſæ. De communi Miſſa plu- hom. 12. f. 1873. c. rimum loquuntur. Chryſoſtomus *ait, Sacerdotim quotidit Epher. . en. ſtare ad altare, & alios ad commanionem accerſere, alios arceres. are. præf. Ord Et ex Canonibus veteribus apparet unum aliquem cele- Rom. d. h. r. praſſe Miſſam, à quo reliqui Presbyteri & Diaconi ſumſe- runt Corpus Domini. Sic enim ſonant verba Canonis Ni- † Liturg. Chry ceni, † Accipiant Diaconi ſecundum ordinem poſt preslpteres, ab ſoſtom, Epiſeopo vel à preshytero ſacram communionem. Et Paulus I. Cor. II, 33, de communione jubet, ut alii alios expectent, ut ſiat commanis participatio. “ —“ §. 10. Poſtquam igitur Miſſa apud nos habet exemplum Eccleſiæ, ex Scriptura & Patribus, confidimus improbari eam non poſſe, maximè cum publicæ ceremoniæ, magna- ex parte ſimiles uſitatis ſerventur, tantùm numerus Miſſa- rum eſt diſſimilis, quem propter maximos & manifeſtos abuſus certè moderari prodeſſet. Nam olim etiam in Ec- cleſiis frequentiſſimis non fiebat quotidiè Miſſa, ut teſta- tur hiſtoria Tripantita lié 9 cap. 3?. Rurſus autem in A- lexandria quarta & fexta feria Scripturæ leguntur, easque doctores interpretantur, & omnia fiunt præter ſolennem oblationis morem. 3 Ap. 138. 159. S. 2. 11. 14. A. S. 308 C. XXV. DE CONFESSIONE. Min. 364. Luth. t. „. 1 *MK 4. Jen 3 2. Onfeſſio in Eocleſtis apud nos non eſt abolita: Non Improbatur. enim folet porrigi Corpus Domini, niſi antea explora- tis & abſolutis. Et docetur populus diligentiſſim è de Fide Abſolutionis, de qua ante hæc tempora magnum erat ſi- Pe 26. 225. 236. len- a⸗ N⸗ ficium, tum propter allas conſcientiarum utilitates apud . PRXCIPVUI. 29 duguß. Conf. Art. lentium. Docentur homines ut Abſolutionem plurimi fa- 2 . 1. t. Wert. ciant, quia ſit vox Dei, & mandato Dei pronuntietur. Or- . 146. . natur Boteftas Clavium, & commemoratur quantam conſola- tionem afferat perterrefaétis conſcientiis, & quòd requi- rat Deus fidem, ut illi Abſolutioni tanquam voci de cœlo ſonanti credamus, & quòd illa fides in Chriſtum verè con- P- 1 130 66. .. ſequatur, & accipiat remiſſionem peccatorum. Antea im- 172. modicè extollebantur ſatisfacktiones. Fidei verò & meriti Mentiri Bellarm. Chriſti, ac juſtitiæ fidei nulla fiebat mentio, quare in hac p. 3. parte minimè ſunt culpandæ Eccleſiæ noſtræ. Nam hoc etiam Adverſarii tribuere nobis coguntur, quòd do Ctrina 1 Peœnitentia diligentiſſimè à noſtris tractata ac patefacta p. 133. 102. §. 2. Sed de Confeſſione docent, quòd Enumeratio delicto- it. 139. 14.160. rum non ſit neceſſaria, nec ſint onerandæ conſcientiæ cura D 295. 303. enumerandi omnia delicta, quia impoſſibile eſt omnia deli- ta recitare. Ut teſtatur Pſal. 19, 13. Delh'cta qua intell gus Item Jeremias, Pravum est tor hominis & inſerutabite Jer. 17,9. Quòôd ſi nulla peccata niſi recitata remitterentur, nunquam ac- quieſcere conſcientiæ poſſent, quia plurima peccata ne- que vident neque meminiſſe poſſunt. Teſtantur & veteres ſcriptores, enumerationem non eſſe neceſſariam. Nam in Decretis citatur Chryſoſtomus, qui ſic ait, Non tibi dico, ut te prodas in publicum, neque apud alios te accuſes, ſed obediren te volo propbetæ ditenti Pſ. 37, 5. Prov. 16, 3. Revela ante Deum viitm tuam, cum omtione. Delicta tua pronuntia non lingun, ſed tonſcientiæz tuæz memoria, &c. Et gleſſa de Pœnitentia, Diſt. J. cap Conſideret. fatetur humani juris eſſe conf-ſienem. Ve- rum Confeſſio, cum propter maximum Abſolutionis bene- nos retinetur. P. 5. XXVI. DE DISCRIMINE CIBORUM. PDvblica perſuaſio fuit non tantuùm vulgi, ſed etiam do- Inprobatur, centium in Eccleſiis, quoòd diſcrimina ciborum, & ſimi- ?“29. 183. les Aug. Conſeſſ. Art. 30 ARTICULI xxI. de Diferi.] les traditiones humanæ, ſint opera utilia ad promeren- Et quòd ſic ſenferit mundus, apparet ex eo, quia quotidiè inſtituebantur no- væ ceremoniæ, novi Ordines, novæ feriæ, nova jejunia: & doctores in templis exigebant hæc opera tanquam ne- ceſſarium cultum ad promerendam juſtificationem, & ve- hementer terrebant conſcientias, ſi quid omitterent. Ex hac perſuaſione de traditionibus multa incommoda in Ec- ine Ciborum. . me WW. dam remiſſionem culpæ & pœnæ. cleſia ſecuta ſunt. 7. Gratiæ & Iuſtit. G. 2. Primô, obſcurata eſt doctrina de Gratia & Juſtitia fi- dei, quæ eſt præcipua pars Evangelii, & quàm maximè o- portet extare & eminere in Eccleſia, ut meritum Chriſti bene cognoſcatur, & fides quæ credit remitti peccata pro- pter Chriſtum, non propter ulla noſtra opera, longè ſuper opera collocetur. Quare & Paulus in hunc locum maxi- Pidei obſe uratis. mè incumbit, legem & traditiones humanas remov et, ut⸗ oſtendat juſtitiam Cbriſtianam aliud quiddam eſſe, quàm hujusmodi opera, videlicet fidem quæ credit peccata gra- tis remitti propter Chriſtum. At hæc dostrina Pauli, penè tota oppreſſa eſt per traditiones, quæ pepererunt opinio- nem, quòd per diſtrimina ciborum, & ſimiles cultus, opor- teat mereri remiſſionem peccatorum & juſtificationem. In pœnitentià nulla mentio fiebat de fide, tantùm hæc opera- ponebantur, In his videbatur pœnitentia ſatis factoria pro tota conſiſtere. §. 3. Secundò, hæ traditiones obſcuraverunt græceptæ PEI, quia traditiones longè præferebantur præceptis Dei, Chri- ſtianiſmus totus putabatur eſſe obſervatio certarum fe- riarum, rituum, jejuniorum, veſtitus. Hæ obſervatio- nes erant in poſſeſſione honeſtiſſimi tituli, quòd eſſent, Interim mandata Dei juxta vocationem, nullam laudem habebant, qued pater- familias educabat ſobolem, quod mater parlebat, quòd Princeps regebat rempublicam, hæc putabantur eſſe ope- ra mundana & imperfecta, & longè deteriora illis ſplendi- dis obſervationibus. Et hic error valde cruciavit pias con- 2. Et Præcep: Dei. vita ſpiritualis, & vita perfectz. ſcien- — PREk.k GIPIIYI.. 31 Aug. Confeſſ. Art. ſeientias, quæ dolebant ſe teneri imperfecto vitæ genere, *. de Pieri- in conjugio, in magiſtratibus, aut allis functionibus civi- . libus, mirabantur Monachos & ſimiles, & falſò putabant, illorum obſervationes magis mereri remiſſionem peccato- rum & juſtificationem. —Rr §. 4. Terti6, traditiones attulerunt magna pericula con- 3. Conſcient. Peri- ſcientiis, quia impoſſibile erat omnes traditiones ſervare , cula. & tamen homines arbitrabantur, has obſervationes neces- ſarios eſſe cultus. Gerſon ſcribit, multos incidiſſe in de- . 8. d-. vie znir. ſperationem, quosdam etiam ſibi mortem confſciviſſe, ct. 4 ) . . . . . 62. it. O. Caſſand. quia ſenſerant, ſe non poſſe ſatisfacere traditionibus, & Conſult. ar. 5. interim conſolationem nullam dge Juſtitia fidei & de Gratia audierant. §. 5§. Videmus Summiſtas & Theologos colligere tradi- 7. Summißar. mo- Hones, & quærere Musaπαο ut levent conſcientias; non cramen fanum. ſatis tamen expediunt, ſed interdum magis injiciunt la- queos conſcientiis. Et in colligendis traditionibus ita fue- runt occupatæscholæ, & conciones, ut non vacauerit attin- gere Scripturam, & quærere utiliorem doctrinam de fide, de cruce, de ſpe, de dignitate civilium rerum, de conſola- tione conſcientiarum in arduis tentationibus. Itaque Gerſon & alii quidam Theologi graviter queſti ſunt, ſe his rixis traditionum impediri, quo minus veriari poſſent in- meliore genere doctrinæ. Et Auguſtinus vetat onerare conſcientias hujusmodi obſervationibus, & prudenter ad- monet Januarium, ut ſciat eas indiferenter obſervandas AWſe, ſic enim loquitur ?. 2. ep. 5. e. 15. i9. 20. T. II. p. 372. ed. Baſ. §. 6. Quare noſtri non debent videri hanc cauſam teme- Noſror. Cura. re attigiſſe, aut odio Epiſcoporum, ut quidam falſò ſuſpi⸗ cantur. Magna neceſſitas fuit de illis erroribus, qui nati e- rant ex traditionibus malè intellectis, admonere Eccleſias. Nam Evangelium cogit vrgere doctrinam in Eccleſiis de- Gratia & Juſtitia fidei, quæ tamen intelligi non poteſt, ſi putent homines, ſe mereri remiſſionem peccatorum & ju- ſtificationem per obſervationes ab ipſis electas. §.7. Sic igitur docuerunt, quoòd per obſervationem Tradi- Luther. Doctrina. P: 16. 30. 131. 184. tlonum 189. 357. Aug. Conſeſſ. Art. 32 ARTICUEI FIDEI XXVYI. de Diſeni tionum humanarum non poſſimus mereri remiſſionem mine . a. peccatorum ac juſtificationem: quare non eſt ſentiendum, probatio quòd hujusmodi obſervationes fint neceſſarii cultus. 9. 8. Addunt teſtimonia ex Scriptura, Chriſtus Matth 5, 1. excuſat Apoſtolos, qui non ſervaverant uſitatam traditio- nem, quæ tamen videbatur de re non illicita, ſed media es- e, & habere cognationem cum Baptiſmatibus Legis, & di- cit, Fruſtm colunt me mandatis bominum. v 9. Igitur non exi- p. 4. Zit cultum inutilem. Et paulò poſt addit, v. 9. Omne quod intrat in os, non 8. inquinat beminem. 3 Item Roma. 14, 17. Regnun Dei non est eſia aut gotus. Coloſſ.2, 20. Nemo judicet vos in cibo, potu, ſabkato aut die ſeſto. Item, v. 16. Si mortui eſtis cum Chriſto, ab element is mundi, Quare anquam piyentes in mundo detrem facitis? Ne attingas, Ne guſtes, Ne contrectes. Actor. 9. ait Petrus, Quare tentatis Deum, imponentes, Jugum ſuper cerpices diſcipulorum, quod neque nes, neque patres noſtri pormre potuimus, ſed per gratiam Domini noſiri Jeſu Chriſti credimus ſalvari, quemadmodum & wlli. Hic vetat⸗ Petrus onerare conſcientias pluribus ritibus ſive Moſi fi- ve aliis. S S Et . Timoth. 4, 1. vocat probibitionem eciberum, doéctri. nam dæmoniorum, quia pugnat cum Evangelio talia opera inſtituere aut facere, ut per ea mereamur remiſſionem pec- catorum & juſtificationem, aut quòd non poſſit exiſtere- Chriſtianiſmus ſine tali cultu. . Mortißcatio Gera. G. 9. Hic objiciunt adverſarii, quòd noſtri prohibeant di- Bell. I. 4. d. Eccl. ſciplinam & mortificationem carnis, ſicut Jovinianus. Ve- c.9 Cadro zeit rum aliud deprehendetur ex ſcriptis noſtrorum. Semper e- G le . nim docuerunt de Cruce, quòd Chriſtianos oporteat tole- 12. contr. Chema. rare afflictiones. Hæc eſt vera, ſeria & non ſimulata mor- Ex. P. d h. r. 4. tificatio, variis afflictionibus exerceri, & crucifigi cum p. 147 191 z66. Chriſttto Serb. n, e3. §. 10. Inſuper docent quod quilibet Chriſtianvs debeat ſe corporali diſciplina, aut corporalibus exercitiis & labo⸗ ribus 1. Cor. 6, 13. C. 8, IPRKECIPDUWTIT.,„ 33 Aug. Confeſ. Ark. bus ſic exercere & coërcere, ne ſaturitas aut deſidia exti- mulet ad peccandum: non ut per illa exercitia mereamur remisſionem culpæ aut mortis æternæ. Et hanc corpora- lem diſciplinam oportet ſemper urgere, non ſolùm paucis & conſtitutis diebus. Sicut Chriſtus Luc. 214. præcipit, Cavete ne corpora veſtra graventur crapula. Item, Matth. I7, 21. Hoc ge- nus dæmoniorum non ejicitur niſi jejunio & oratione. Et Paulus ait 1. Cor. 9, 27. Caſtigo corpus meum, & redigo in ſervitutem. Ubi clarè oſtendit, ſe ideò caſtigare corpus, non ut per eam diſciplinam mereatur remisſionem peccatorum: ſed ut corpus habeat obnoxium & idoneum adres pirituales, & ad faciendum oficium, juxta vocationem ſuam. Itaque non damnantur ipſa jejunia, ſed traditiones, quæ certos dies, certos cibos præſcribunt, cum Periculo Conſcientia, tanquam iſtiusmodi opera ſint Neceſarii cultus. §. n. Servantur tamen apud nos pleræq; traditiones, qvæ liilium sſin. conducunt ad hoc, ut res ordine geratur in Eccleſia, ut Or. ar. 15, 16. 22. do Lectionum in Miſſa & Præcipuæ Feriv. Sed interim homi- nes admonentur, quòd talis cultus non juſtificet coram Deo, & quòd non ſit ponendum peccatum in talibus re- bus, ſi omittantur ſine ſcandalo. Hæc libertas in ritibus hu- p. 14. 22. 132. 14. manis non fuit ignota Patribus. Nam in Oriente alio tem- pore ſervaverunt Paſcha quàm Romæ, & cum Romani dei conſonantiam non ſoluit. Sicut & Diſt. 12. c. . 9.10. Gregorius Papa ſignificat, talem diſſimilitudinem non lædere unitatem Ec- cleſig. Et in Hiſtoria Tripartita lib. 9. c. 35,. multa colliguntur exempla disſimilium rituum, & recitantur hæc verba: Meni Apoſtolorum fuit, non de diebus feſtu ſancire, ſed prædicare benam converſationem & pietatem. XXVII. DE VvOTIS MONACHORVUM. ððMDU C Quid Euſeb. H. E. L. 5. c. ropter hanc disſimilitudinem accuſarent Orientem Schi- e. ro. ſ.. matis, admoniti funt ab aliis, tales mores non oportere c. 36. Socrat. 1. 5. ubiq; ſimiles eſſe. Et Irenæus inquit, Diſſonantia jejunii fi- c. 22. IXXI. de Votis Monaſticu. 183. 186.758. . 22. Niceph. l. 4 b. 386. 758. gug. Confesſ. Art. 34 ARTICGULI FIDEI z, 6 ie ois Quid de Votis Monachorum apud nos doceatur, me- Impiobatur. lis intelliget, ſi quis meminerit qualis ſtatus fuerit Mona- Monaſteria quid? ſteriorum. Quàm multa contra Canones in ipſis Mona- Bellarmino eſt ſteriis quotidiè fiebant? Auguſtini tempore? erant libera le . collegia: poſtea, corruptà diſciplina, ubiq; addita ſunt Vo- Invent. 7.. Coch- ta, Uut, tanquam excogitato carcere, diſciplina reſtituere- Iæz. Hofmeiſt. Vir- tur. Additæ ſunt paulatim ſupra vota aliæ multæ obſerva- ves. Phil, 20. tiones. Et hæc vincula multis ante juſtam ætatem contra Caſſand. Conſult. „„ it; ; . .: X 25. layman. T.. Canones injecta ſunt. Multi inciderunt errore in hoc vi- Tr 4. tot. Mirz, tæ genus, quibus etiamſi non deeſſent anni, tamen judi- Orig. Monaſter. Cium de ſuis viribus defuit. Qui ſic irretiti erant, cogeban- L. 2. c. 1. tur manere, etiamſi quidam beneficio Canonum hberari Berly Sonk Cath poſſent. Ethoc accidit magis etiam in Monaſteriis Virgi- p. 241. & Catholi- um, quàm Monachorum, cum ſexui imbecilliori magis par- cis cendum eſſet. Hic rigor diſplicuit multis bonis viris ante 1 Gerh. d. I. I. II. hæc tempora, qui videbant puellas & adoleſcentes in Mo- k. a. c 4 naſteria detrudi propter victum; videbant quàm infelici- . 250. ter fuccederet hoc conſilium, quæ ſcandala pareret, quos laqueos conſcientiis injiceret. Dolebant, autoritatem Ca- num in re periculoſisſimà omninò negligi & contemni. . F. 2. Ad hæc mala accedebat talis perſuaſio de Votis, pe lerm., e lon. quam conſtat etiam olim displicuiſſe ipſis Monachis, ſi qui Uurh⸗ . . 3e paulò cordatiores fuerunt. Docebant, Vota garia eſſe Bapti= * Caſſand. Conſ. ſmo: docebant, Se hoc vitæ genere mereri remis ſionem peccatorum, af. 25 Gerh. Conf. & juſtificationem coram Deo. *Imò addebant, HVitan Monaſti- Carh. Lill: fitn. cam non tant um jiuſtitiam wereri coram Dez, ſed ampliuùs etiam, ARisaem⸗ 1. 4. quia ſervaret non modò Præcepta, ſed etiam Conſilia Erangelica. c. 2. p. 37. . Chemaie. LL. . 6. 3. Ita perſuadebant, Monaſticam Profes ſionem longò me II. c. i. liorem eſſe Baptismo vitam Monaſticam plus mereri quàâm Pralatio Mona- Vitam Magiſtratuum, vitam Paſtorum, & ſimilium, qui in Voti jactatio. Kics. mandatis Dei, ſine factitiis religionibus, ſuæ vocationi ſer- P. 253. 30. 30. 3³. vjunt. Nihil horum negari poteſt, extant enim in libris eorum. Monaß. Abuſes H. 4. Quid fiebat poſtea in Monaſteriis? Olim erant ſcho- Bellarm, falſum, læ Sacrarum literarum, & aliarum difciplinarum, quæ ſunt p. 250. 293. uules — — — 8 PRXCIPVUVI. 53535 ug. Confeſ-. Art. utiles Eccleſiæ, & ſumebantur inde Paſtores, & Epiſcopi. i. 11: de Voss Nunc alia res eſt, nihil opus eſt recitare nota. Olim ad di- ena ſeia⸗ ſcendum conveniebant; Nunc fingunt inſtitutum eſſe vi- tæ genus ad promerendam remisſionem peccatorum & ju- p. 34. ſeq. ſtificationem; Imò prædicant, eſſe Statum Perfelctions, & Ap. 282. 5. 3. longè præferunt omnibus aliis vitæ generibus à Deo or- dinatis. ð = F. 5§. IIæc ideò recitavimus, nihil odiosè exaggerantes, Dodrina noſtra. ut melius intelligi poſſet de hac re doctrina noſtrorum. r. Conjngii liber- Primanm, de his qui matrimonia contrahunt, ſic docent a- 1a. H pud nos: quòd Iiceat omnibus, qui non ſunt idonei ad cæ- libatum, contrahere matrimonium, quia vota non poſſunt ordinationem ac mandatum Dei tollere. Eſt autem hoc mandatum Dei I. Cor. 7, 2. Propter fornicationem habeat unus- p. 24. 2 5. 215. guisq; uxorem ſuaw. Neq; mandatumſolum, ſed etiam crea- Menriri eſt Pa- tio & ordinatio Dei cogit hos ad conjugium, qui ſine ſin- Piſtis. gulari Dei opere non ſunt excepti, juxta illud Gen.Il, i&. Non eſi bonum bomini eſſe ſolum. Igitur non peccant iſti, qui lb. Luther. obtemperant huic mandato & ordinationi Dei. . §. 6. Quid poteſt contra hæc opponi? Exaggeret aliquis Exceptio ßana. Obligationem Voti quantum volet, tamen non poterit effi- cere, ut Votum tollat Mandatum Dei. Canones docent, in omni voto Jus Sauperioris excipi: quare multò minus hæc Vota contra mandata Dei valent. Quòd ſi Obligatio Voto- Sandtif v. g rum, nullas haberet cauſas, cur mutari posſit, nec Romani Ramirnae- mo. Pontifices diſpensaâſſent. Neq; enim licet Homini obligatio- nacho ad regaum nem, quæ ſimpliciter eſt Juris Divini, reſcindere. Sed pru- a0. 114. Beyer- denter judicaverunt Romani Pontifices, æquitatem in hac ins. FPhentr: in obligatione adhibendam eſſe: ideo ſæpe de Vorz diſpen- P Beo denr sâſſe leguntur. Nota eſt hiſtoria de Rege Aragonum, "re- Plura iab. SGerk⸗ vocato ex Monaſterio, & extant exempla noſtri temporis, LL. I.7. h. 5. 549. §S. 7. Deinde, cur Obligationem exaggerant adverſarii ſeu Votinatura. Effectum Voti, cum interim de ipſa Voti Natura ſileant, quod debet eſſe in re poſibili, quod debet eſſe voluntarium: Nonte & consults conceptum. At quomodé ſit in Pote- ſtate hominis perpetaa caſtitas, non eſtignotum. Et quo- . Ct 2 tusquisꝗ: v Sodet 36 . ARTICVUVLI FIDEI t. de Vots tusquisq; ſponte & conſultò vovité Puellæ & adoleſcentes, AMn Giet. priusquam judicare poſſunt, perſuadentur ad vovendum, interdum etiam coguntur. Quarè non eſt æquum tam ri- gidè de Obligatione diſputare, cum omnes fateantur, con- tra Voti naturam eſſe, quod non ſponte, quod inconſultò admittitur. Raſeiaſo §. 8. Pleriq; Canones reſcindunt Vota ante annum deci- mumquintum contraécta: quia ante illam ætatem non vide- b. 16. tur tantum eſſe judicii, ut de perpetuâ vità conſtitui posſit. 2 Diſt.28.c- de his. Alius Canon,plus concedens hominum imbecillitati, ad- Cauſ. 20. q. I. e. dit annos aliquot. Vetat enim, anute annum decimum obtanpum a Sor „Votum fieri. Sed utrum ſequemur, maxima pars habet ex- 20. q. 1. c. Juvenis. cuſationem, cur Monaſteria deſerant, quia plurimi ante hanc ætatem voverunt. Poſtremòô, etiamſi Voti violatio re- prehendi poſſet, tamen non videtur ſtatim ſequi, quòd Con- Jugia talium perſonarum diſſolvenda fint. Nam Auguſtinus negat debere diſſolvi, P.a. 27 quæſt. 1.cap. Nuptiarum. !. cujus non eſt levis autoritas, etiamlſi alii poſtea aliter ſenſerunt. Impietar 5§.9. Quanquam autem mandatum Dei ae Coniugio videa- Meriti tur plerosq; liberare à votis, tamen afferunt noſtri & aliam rationem de Votis, quòd ſint irrita; quia omnis cultus Dei, ab hominibus ſine mandato Dei inſtitutus & electus. ad promerendam remisſionem peccatorum & juſtificatio- nem, impius eſt: ſicut Chriſtus Marebh. XViyg. ait, Fruſtra colunt me mandatis hominum. Et Paulus Col. Il, zo. ubiq; docet, Juſti- tiam non eſſ querendam ex noſtris obſervationibus & cultibus, qui ſint excogitati ab bominibus: ſed contingere eam per fidem, credentibus, ſe habere Deum placatum & propium pro- pter Chriſtum, non propter ulla noſtra merita. G. 10. Conſtat autem Monachos docuiſſe, quòd factitiæ p. 34, ſeq. 235e. religiones mereantur Remisſionem peccatorumi& Juſtifi- p. 3. 83. 251. 308. cationem, & quòd pro Peccatis ſatisfaciant. Quid hoc eſt a- liud, quàâm de gloria Chriſti detrahere & obſcurare, ac nega- re Iuſtitiam Fidei? Sequitur igitur, iſta vota uſitata, impios cultus fuiſſe, quarè ſuntirrita. Nam votum impium, & far Rtum Ant ui , 60⸗ iæ ifi⸗ ka⸗ hit⸗ m PRXCIPUI. Hẽ 37 W nl. Ae. factum contra mandata Dei nonvalet, neque enim debet. 1ι.. de ots votum vinculum eſſe iniquitatis, ut Canon dicit. §F. II. Paulus "dicit, Evacuati eſtis à Chriſto, qui in lege juſt 'fica- mini : à gntia excidiſtis. Id eſt, qui ſentiunt, quòd merean- tur propriis operibus remiſſionem peccatorum, & quoòd propter propriam legis impletionem placeant Deo, nec ſentiunt quod propter Chriſtum gratis accipiant fide do- natam remiſſionem peccatorum, per miſericordiam Dei. & quoôd propter Chriſtum placeant Deo, hi amittunt⸗ Chriſtum, quia fiduciam, debitam Chriſto & promiſſioni Dei, transferunt ad opera. Item opponunt iræ Dei, non⸗ Propitiatorem Chriſtum, ſed propria opera, quare hono- rem debitum Chriſto, transferunt ad opera noſtra. Con- ſtat autem Monachos hoc docere, quod ſuis obſervatio- nibus mereantur remiſſionem peccatorum, quòd habeant Deum propitium propter has obſervationes. Quare⸗ docent confidere ſuis operibus, non propitiatione Chriſti. Hræc fiducia eſt impia, & cumEvangelio pugnat, & in judi- cio Dei deprehendetur eſſe inanis. Non enim poſſunt ope- ra noſtra opponi iræ ac judicio Dei. Tantùm ita placatur ira Dei, quandò gratuitam miſericordiam, propter Chriſtum Promiſſam, fide apprehendimus. Amittunt igitur Chriſtum, qui fiduciam non in Chriſtum, ſed in opera propria collo- cant, §. n2. Præterea Monachi docuerunt, ſuum vitæ genus Sa- tum eſſe Perfectiona, quia obſervarent non ſolùm Præcepta, ſed etiam Conſilia. Hic error maximè pugnat cum Evange- lio, quòd finxerunt, ſe præceptis ita ſatisfacere, ut amplius etiam facerent. Et hinc natus eſt horribilis error, quod fin- xXerunt, ſe habere Meriæ Supererogationis. Hæc applica- verunt pro aliis, ut ſatisfactiones eſſent pro alienis pecca- tis. Hæc ſi quis odiosè velit exagitare, quàm multa com- memorare poſſit, quorum jam ipſos Monachos pudet. F.rz. Non eſt leve ſcandalum in Eccleſia populo propo- nere certum cultum ab hominibus excogitatum, ſine man- dato Dei, & docere, quòd talis cultus juſtiſicet homines. Monaſticis. Noxa. Amiſſio C. * Gal. 554. P⸗ 184. 251. p.· 34. ſeq. b. 71I. 120. 155. 156. 167. Perfectio bendi- data. p. 30.254. Chemn. LL. P. 2. de Dis- crim. Leg. & Con- ſil. c. I. p. II1. ſeq. Seandalum. Aug. Confeſſ-. Art. 38 ARTICULI FIDEI XXVYII. de Votz Quia juſtitia fidei in Chriſtum, quam maximè oportet tra- Monafticis. diin Eccleſia, obſcuratur, cum illæ mirificæ religiones Ange- lorum, ſimulatio paupertatis, & humilitatis, & cælibatus, offundunturoculis hominum. viyj euleds vuina. H. 14. Præterea ob ſcurantur Præcepta Dei, & verus cultus p. 17. Dei, cum audiunt homines, ſolos Monachos eſſe in ſtatu perfe- p. 194. 254. 256. Kinis; † quia perfeltie Cbriſtiana eſt, ſerio timere Deum, Bellamnz, Praf. 1. & rurſus concipere magnam fidem, & confidere propter 3. Monach, Coch-. Chriſtum, quod habeamus Deum placatum, petere à lx. Diſcuſſ. f., 462, Deo, & certò expectare auxilium in omnibus rebus geren- dis, juxta vocationem: Interim foris diligenter facere bo- na opera, & ſervire vocationi. In his rebus eſt vera perfe- Gtio, & verus cultus Dei, non eſt in cælibatu aut mendici- tate, aut veſte ſordida; Ac populus concipit multas per- nicioſas opioiones ex illis falſis præconiis vitæ Monaſticæ. p. 31. ſec. Audit ſine modo laudari cælibatum, ideò cum offenſione conſcientiæ verſatur in conjugio; audit ſolos mendicos es- ſe perfectos, ideò cum offenſione conſcientiæ retinet pos- ſesſiones, negotiatur; Audit Conſilium Evangelicum eſſe de non vindicando, ideò alii in privata vita non verentur ulci- . ſci, audiunt enim Conſinuum eſſe, non Præceptum; Alii o- ?. 30. 34 mnes magiſtratus & civilia officia judicant indigna eſſe Chriſtianis, Fuga mundi. §. 15. Leguntur exempla hominum qui, deſerto conju- gio, deſerta reipublicæ adminiſtratione, abdiderunt ſein Monaſteria. Id vocabant Fagere ex munde, & quærere vitæ genus, quod DPeo magis placeret: nec videbant Deo ſer- viendum eſſe in illis mandatis, quæ ipſe tradidit, non in mandatis quæ ſunt excogitata ab hominibus. Bonum & perfectum vitæ genus eſt, quòd habet mandatam Dei. De his rebus neceſſe eſt admonere homines. Et ante hæctem- pora reprehendit Gerſon errorem Monachorum de Perfe- cione, & teſtatur ſuis temporibus noram vocem fuiſſe, quòd vita Monaſtica ſit tatus Perfectionis. S. 16. Tam multæ impiæ opiniones hærent in Votis, quòd mereantur remisſionem peccatorum & juſtificationem, p. 17. ¹54. 259. quòd — Pontifices, freti Poteſtate Clavium, non ſolùm novos cul- PRXYCIDVUI. 30 Auß. Confeſ-. Ars. quòd ſint perfectio Chriſtiana, quòd ſervent Conſilia & Sa . iee Præcepta, cuc habeant Opera Supererogationis. Hæc p. 34. 139. 193. omnia cum ſint falſa & inania, faciunt Vota irrita. Ap. 263. A. 8. 32. XXVIII. DEPOTESTATE ECCLESIASTICA. zo2 314.z15. Lutk. * . te 218¾. Magnæ diſputationes fuerunt de Poteſtate Epiſiopo- Improbatur. rum, in quibus nonnulli incommodè commiſcuerunt po- Sa ſio Potefta teſtatem Eccleſiaſtieum, & poteſtatem Gladii. Et ex hac“-. confuſione, maxima bella, maximi motus extiterunt, dum „“ Plus eſtspirituali. tus inſtituerunt, Reſervatione Caſuum, iolenti Excomu- S ,e nicationibus, "conſcientias oneraverunt: ſed etiam regna tsvav. Hiſt. Conc. mundi transferre, & Imperatoribus adimere imperium co- Trid. f. 466. Seſs. nati funt. Hæc vitia multò ante reprehenderunt inccleſia Hen “ cn. homines pii & eruditi. * Itaque noſtri, ad conſolandas con-= Cum vi exte n ſcientias, coacti ſunt oſtendere diſcrimen Eccleſiaſticæ po- Servita pro Ve- teſtatis, & poteſtatis Gladii, & docuerunt, utramq; propter netis. mandatum Dei religiosè venerandam & honore afficien- 1, narer Vor. e- dam eſſe, tanquam ſumma Dei beneficia in terris. Eccl, Bellarm. de §S. 2. Sic autem ſentiunt, a) Poteſtatem Clarium, ſeu poteſta- Bem. ken⸗ „4. tem Epiſcoporum, juxta Evangelium, poteſtatem eſſe ſeu Min. Eccl, 6. mandatum Dei, prædicandi Evangelii, remittendi & reti- a2) Poteftas Clabi: nendi peccata, & adminiſtrandi Sacramenta. Nam cum em quidà hoc mandato Chriſtus mittit Apoſtolos, Jo. zo, 22. Sicut mi- Ordo. Idictio. ſit me Pater, ita & ego mitto voti. Accipite Spyiritum ſantétum, . 65. quorum remiſeritis peccata, remitt untur eis, & quorum retinueri- e en tis retenta ſunt, Marci 16, i5. Ite prædicate Euangelium omsni ereaturæ, &c. Matth. 16, /9. c. 15, IS. O. 3. IHIæc poteſtas tantum exercetur docendo ſeu præ- krereitium Jaalei dicando Evangelium, & porrigendo Sacramenta, vel muaucl— tis vel ſingulis, juxta vocationem. Quia concedunturno res corporales, ſed res æternæ, juſtitia æterna, Spiritus ſanctus, vita æterna. Hæc non poſſunt contingere niſi per p. u. 3. z0 Miniſterium Verbi & Sacramentorum, ſicut Paulus dicit, Rom. , 16. C4 Fvan. Aug. Confeſſ. Art. 40 ARTICULI FID EI Xrued Btake- Euangelium eſt potentia Dei, ad ſalutem omni credenti. Itaque Bie cum poteſtas Eccleſiaſtica conferat res æternas, & tantum exerceatur per miniſterium Verbi, non impedit Politi- cam adminiſtrationem, ſicut ars canendi nihil impedit Politicam adminiſtrationem. Nam bolitica adminiſtratio p. 16, verſatur circa alias res, quàm Evangelium. Magiſtratus de- fendit non mentes, ſed corpora & res corporales, adverſus manifeſtas injurias, & coërcet homines gladio, & corpora- libus pœnis, ut juſtitiam civilem & pacem retineat. Diſeretio. §F. 4. Non igitur commiſcendæ ſunt poteſtates Eccleſia- ſtica & Civilis. Eccleſiaſtica ſuum mandatum habet, Evan- gelii docendi & adminiſtrandi Sacramenta. Non irrumpat in aliud officium, non transferat regna mundi, non abro- get leges Magiſtratuum, non tollat legitimam obedienti- am, non impediat judicia deullis civilibus ordinationibus aut contrachbus, non præſcribat leges magiſtratibus de Joh. 18,3⁶⁰. forma reipublicæ, ſicut dicit Chriſtus, Regnum meum non eſt Luc. 1, ij.· de hoc mundo. Item: Quis conſtituit me judicem aut diviſo- rem ſuper ves? Et Paulus ait Philip. 3 ze. Noſtra politia in Phil. 3, 20. cœlis es&l. 2. Corinth. to, 4. Arma militiæ noſtræ non ſunt carna- lia, ſed potentia Dei, ad deſtruendas cogitationes, &c. Ad hunc modum diſcernunt noſtri utriusque poteſtatis offi- p. 413. 497. cia, & jubent utramque honore afficere & agnoſcere, u- tramque Dei donum & beneficium eſſe. . nude Gladii EFpi- J9. 5. Si quam habent Epiſcopi poteſtatem gladii, hanc topi?; non habent, ut Epiſiepi ex mandato Evangelii, ſed Jure Hu- Hutter. Ll. d. h. mano, donatam à Regibus & Imperatoribus, ad adminiſtra- r.f. 586. Meiſa tionem civilem ſuorum bonorum. Hæc interim alia fun- Phil. So. P. 3.8 ¹. Ctio eſt, quàm miniſterium Evangelii. „. d 1Serh. the §. 6. Cum igitur de jurisdictione Epiſcoporum quæritur, Ean. l. v. de. P. R. diſcerni debet Imperium ab Eculeſiaſtica Jurisdilbtione. Porrô c. 9. Gerh. t.7. 5 ſecundum Evangelium, ſeu ut loquuntur, de Jure Divino, 320. nulla jurisdictio competit Epiſcopis, ae Epiſiepis, hoc eſt, his quibus eſt comiſſum miniſterium Verbi & Sacramento- S rum, niſi remittere peccata: Item, cognoſcere doctrinam, AAXX doctrinam ab Evangelio diffentientem rejicere, & im- — PRXCIPUVITI.„., 41 Jug. Confrſ. Art. pios, quorum nota eſtimpietas, excludere à communione 7*t. de te- Eccleſiæ, ſine vi humana, ſed Verbo. Hic necefſariò, & Se celeßaf. de jure divino, debent eis Eccleſiæ præſtare obedientiam, juxta illud: Qæi vos audit, me audit. Buc. 10, 16. §. 7. Verum cum aliquid contra Evangelium docent aut Falé Rejedio. ſtatuunt, tunc habent Eccleſiæ mandatum Dei, quod obe- dientiam prohibet, Matth. 7, J. Cavete à Pſeudoprephetis, P. 267. 319. Gal. 1, §. Si Angelus de cœlo aliud Epangelium evangelizaverit, anathema ſit. 2. Corinth. i3, §. Non poſſumus aliquid contra ve- ritatem ſedpro veritate. Item, Data eſt nobis poteſtas ad adifi- cationem, non ad deſtructionem. Sic & Canones præcipiunt 2. 4. 7. Cap. F. Sacerdotes. & Cap. . Oves. Et Auguſtinus contra Petiliani Epiſtolam inquit: Nec Catholitis Epiſcopis con- ſentiendum eſt, ſicubi falluntur, aut tontra Canonicas Dei Scriptu- ras aliquid ſentiunt. F. 8. Si quam habent aliam vel poteſtatem, vel jurisdi- Finkelt. de I Patr. Gionem in cognoſcendis certis cauſis, videlicet matrimo- 4,.504 Gerk de Min. §.10 9. Reink. nii, aut decimarum &c. hanc habent humano jure; Ubi, de Reg. S. & F. L. ceſſantibus Ordinariis, coguntur Principes vel inviti, ſuis z3. Cl. 1. c. 7. ſubditis jus dicere, ut paxiretineatur. v. 19. F. 9. Præter hæc diſputatur, utrum Epiſcopi ſeu Paſto- Ceremoniar. Nos res habeant jus inſtituendi Ceremonias in Eccleſia, & leges 01 6t. de Cibis, Feriis, Gradibus Miniſtrorum, ſeu Ordinibus Abol. §. a. b. &c. condendi. Hoc jus qui tribuunt Epiſcopis, allegant teſtimonium Jo. 16, 12. Adbuc multa babeo vobis dicere, ſed non poteſtis portare modò., Cum autem venerit ille Spiritus Veri- tatis, docebit vos omnem veritatem. Allegant etiam exem- plum Apoſtolorum, Ac. , 1S. qui prohibuerunt abſtine- re à ſanguine, & ſuffecato. Allegant Sabbathum mutatum in diem Dominicum contra Decalogum, ut videtur. Nec ullum exemplum magis jactatur quàm mutatio Sabbathi. Magnam contendunt Eccleſiæ poteſtatem eſſe, quòd dis- penſaverit de præcepto Decalogi. G. 10. Sed de hac quæſtione noſtri ſic docent, quòd Epi- copi non habent poteſtatem ſtatuendi aliquid contra Ev- angelium, ut ſupra oſtenſum eſt. Docent idem Canones 9. C 5 Diſtin. Nug. Confeſſ. Arl 4² XXVII. de Poteſta- te Ecoleſ. p. 30. 32. ARTICULI FIDEI iſtin. Porrò contra Scripturam eſt, traditiones condere aut exigere, ut per eam obſervationem mereamur remis- N. Cochl. Diſc. f ſionem peccatorum, & ſatisfaciamus pro peccatis. Lædi- 513. Daventr. f. tur enim gloria meriti Chriſti, cum talibus obſervationibus 50. Conf. Gal-4 conamur mereri remisſionem peccatorum & juſtificatio- 12 Chemnit. Exa nem. Conſtat autem propter hanc perſuaſionem, in EFc- cleſia penè in infinitum creviſſe traditiones, oppreſſa inte- rim doctrina de fide & juſtitia fidei, quia ſubinde plures feriæ factæ ſunt, jejunia indicta, ceremoniæ novæ, novi ho- nores Sanctorum inſtituti ſunt, quia arbitrabantur auto- m. res talium rerum, ſe his operibus mereri remisſionem pec- Conc. Trid. P. V. catorum & juſtificationem. Sic olim creverunt Canones Pæ- L. de Indulgent. p. nitentialee, quorum adhuc in Satisfactionibus veſtigia quæ- m. 113. Caranza Summæ p. 44.66. Error imit andi Moſaica. P 44. 1. 2⸗ dam videmus. F. II. Item plerique ſcriptores fingunt, in Novo Teſta- mento oportere cultum ſimilem eſſe Levitico, cujus ordi- nationem commiſerit Deus àpoſtolis & Fpiſcopis. Etviden- tur ſcriptores exemplo legis Moſaicæ decipi, quaſi juſtitia Novi Teſtamenti ſit externa obſervatio certorum rituum, ſi- cut juſtitia Legis erat externa obſervatio certorum rituum. Sicut igitur in lege peccatũ erat edere ſuillam carnem, &c. Ita in Novo Teſtamento collocant peccatum in cibis, in diebus, in veſtitu, & ſimilibus rebus. Et exiſtimant ſine his rebus juſtitiam novi Teſtamenti non poſſe exiſtere. Hinc ſunt illa onera, quòd certi cibi polluant conſcientiam: quòôd horas canonicas omittere ſit mortale peccatum: quòd jejunia mereantur remisſionem peccatorũ, quòd fint neceſſaria ad juſtitiam Novi Teſtamenti: quòd peccatum in caſu reſervato non posſit remitti, niſi acceſſerit autoritas reſervantis, cum quidem ipſi Canones tantùm de reſerva- tione Pœnæ Canonitæ loquantur, non de reſervatione Calpæ. §.2. Unde habent jus Epiſcopi has traditiones imponen- di Eccleſiis ad gravandas conſcientias? Extant enim clara teſtimonia, quæ prohibent condere tales traditiones, vel ad promerendam remisſionem peccatorum, vel tanquam neceſſarias ad juſtitiam Novi Teſtamenti, ad Säluten. 2 paulus PTPRXCIFVI. 43 §. 13. Paulus Coleſ-. 2, 16. Nems pos judicet in cibo, potx, parte diei feſti, novilunio aut ſabbatis. Item, Si mortui eſtis cum Chriſto ab elementis mundi, quare tanquàm viventes in mundo, decreta facitis à Non attingas, non guſtes, non con- tredtes, quæz omnia pereunt uſu, & ſunt mandata & docirinz bominum, quz habent ſpeciem ſapientiz. Item ad Titum t1, 14. apertè prohibet traditiones : Non attendentes Jadaicis fa. bulis „ & Bͦmandatis bominum averſantium pveritatem. Et Chriſtus Matth. Friy. inquit de his qui exigunt traditio- nes: Finite illos, cæci ſunt, & duces cæcorum. Et improbat ta- les cultus: Omnis plantatio quàâm non plantavit Pater meus cæ⸗ leſtis, eradicabitur. §. 14. Si jus habent Epiſcopi onerandi Eccleſias inffnitis traditionibus, & illaqueandi conſcientias, cur toties prohi- bet Scriptura condere & audire traditiones? cur vocat eas 1. Tim. . doctrinas dæmoniorum? Num fruſtrà hæc præmo- nuit Spiritus ſanétus? Relinquitur igitur, cum ordinatio- nes inſtitutæ tanquam neceſſariæ, aut cum opinione pro- merendæ remisſionis peccatorum, pugnent cum Evange- lio, quòd non liceat ullis Epiſcopis tales cultus inſtituere aut exigere. Neceſſe eſt enim in Eccleſiis retineri doctri- nam, de libertate Chriſtiana, quòd non ſit neceſſaria Servitus Legis ad juſtificationem, ſicut in Galatis «cνν ſcriptum eſt: Nolite iterum jugo ſervitutis ſubjici. Neceſſe eſt retineri præ- cipuum Evangelii locum, quòd remisſionem peccatorum & juſtificationem per fidem in Chriſtum gratis conſequa- mur, non propter certas obſervationes, aut propter cultus ab hominibus inſtitutos. §. 15. Quid igitur ſentiendum eſt de Die Dominico, & ſimi- libus ritibus templorum? Ad hæc reſpondent, quòd liceat Epiſcopis ſeu paſtoribus facere ordinationes, ut res ordine gerantur in Eccleſia, non ut perillas mereamur remisſio- nem peccatorum, aut ſatisfaciamus pro peccatis, aut ob- ligentur conſcientiæ, ut judicent eſſe neceſſarios cultus, ac ſentiant ſe peccare, cum ſine offenſione aliorum vio- lant. Sic Paulus ordinat, zut in congregatione mulieres valent⸗ Aug. Confeſſ. Arr. XATVII. de Poteſta- te Eccleſ. Deſectus. p. 32. p. 30. Illicitus. p. 133. 183. p. 265. p: 76. I0 9. 119. 14 56 147. 151. ſeq. 1624 165. 173. 170. 183. p. 13. 32 37. 183⸗ 187 262. Diei Dominici cura. p. 16. 266. Chemnit. LL. t. 2 p. 13⁰. Exam. P. 4. f. 807. bP. 4 4. Aug. Confeſ. Art. 44 ARTICULI FIDEI XXVII. de Poter velent capi, ut ordine audiantur in Eceleſia interpretes, Gec. ſtate Eccleſiaſt. I. Cor. n, 6. .„112 0. Modus ſersandi. GS. 16. Tales ordinationes convenit Eccleſias propter ca- p. 192. ritatem & tranquillitatem ſervare eatenus, ne alius alium offendat, ut ordine & ſine tumultu omnia fiant in Eccle- ſiis. Verùm ita, ne conſcientiæ onerentur, ut ducant res eſſe neceſſarias ad ſalutem, ac judicent ſe peccare cum p. 44. violant eas ſine aliorum offenſione: ſicut nemo dixerit peccare mulierem, quæ in publicum non velato capite- procedit, ſine offenſione hominum. §. 17. Talis eſt obſervatio diei Dominici, Paſihatis, Pente- P· 16. 33· 34.137. coſies, & ſimilium feriarum, & rituum. Nam qui judicant, Ad. 1, 13. Rom. Eccleſiæ autoritate, pro Sabbatho inſtitutam eſſe diei Domi- 14, 20. Col. 2, 16. DICI obſervationem, tanqu am neceſſariam, longè errant⸗. Ebr. 7, 12, 18. c. 9 Scriptura concedit, ut obſervatio Sabbathi nunc ſit lbera. 10,c. 10, 1. Tim. Docet enim, ceremonias Moſaicas poſt revelatum Evan- 4. gelium non neceſſarias eſſe. Et tamen quia opus erat conſtituere certum diem, ut ſciret populus, quando con- venire deberet, apparet Eccleſiam ei rei deſtinaſſe diem p. 402‧e. Dominicum, qui ob hanc quoque cauſam videtur magis placuiſſe, ut haberent homines exemplum Chriſtianæ li- bertatis, & ſcirent nec ſabbathi nec alterius diei obſervatio- nem neceſſariam eſſe. Pißut. Varg. Q. 18. Extant pro digioſæ diſputationes de Mutatione Legi, p. 42. de Ceremoniis Nonæ legis, de mutatione Sabbathi, quæ omnes ortæ ſunt ex falſa perſuaſione, quoòd oporteat in Eccle- ſia cultum eſſe ſimilem Levitico. Et quòd Chriſtus com- miſerit Apoſtolis & Epiſcopis excogitare novas ceremo- nias, quæ ſint ad ſalutem neceſſariæ. Hi errores ſerpſe- runt in Eccleſiam, cum juſtitia fidei non ſatis clare doce- p. 4 ⁰. retur. Aliqui diſputant, diei vominici obſervationem non quidem juris divini eſſe, ſed quaſ juris divini, præſcribunt de feriis, quatenus liceat operari. Huiusmodi diſputatio- nes quid funt aliud, niſi laquei conſcientiarum? Quan- quam enim conentur epiekizare traditiones, tamen-nun- quàm W PRECIPUI. 145 S I. eñ i i, done net Oyinio Ne- ae Potcfs- quam poteſt æquitas deprehendi, donec manet 0/ Feelſaßties. cesſitatis, quam manere neceſſe eſt, ubi ignorantur Juſtitia Fidei, & Libertas Chriſtiana. 6.19. Apoſtoli Aca. XL,§.juſſerunt Abſtinere à ſanguine; qvis Canon. Apoſßt. ne- nunc obſervat? Neque tamen peccant qui non obſervant, gledus. quia ne iĩpſi quidem Apoſtoli voluerunt onerare confſcien- Hastali ſervitute, ſed ad tempus prohibuerunt propter ſcan- dalum. Eſt enim perpetua voluntas Evangelii conſideranda in decreto. Vix ulli Canones ſervantur accuratè, & multi quotidiè exoleſcunt apud illos etiam, qui diligentisſimè defendunt traditiones. Nec poteſt conſcientiis conſuli, niſi hæc æquitas ſervetur, ut ſciamus eos ſine Opinione Necesſitatis ſervari, nec lædi conſcientias, etiamſi tradi- tiones exoleſcant. F. 20. Facile autem poſſent Epiſcopi Legitimam obedien- Rigor injaßus, tiam retinere, ſi non urgerent ſervare traditiones, quæ bo- Bellarmino Fal= na conſcientia ſervari non poſſunt. Nunc imperant cæli- utn batum: nullos recipiunt, niſi jurent, ſe puram Evangelii doctrinam nolle docere. Non petunt Eccleſiæ, ut Epiſcopi honoris ſui jacturà ſarciant concordiam, quod tamen de- cebat Bonos Paſtores facere. Tantum petunt, ut Injiuſta onera remittant, quæ Nora ſunt, & præter conſuetudinem Eccleſiæ Catholicæ recepta. Fortasſis initio quædam Con- ſtitutiones habuerunt probabiles cauſas, quæ tamen poſte- Auguſt. T. 2. Hp rioriba temporibus non congruunt. Apparet etiam qvas- 215., dam errore receptas eſſe: quarè Pontißciæ elementiæ eſſet, illas nunc mitigare, quia talis mutatio non labefacit Eccle- ſiæ Unitatem. Multæ enim traditiones humanæ tempore mutatæ ſunt, ut oſtendunt ipſi Canones. Quòd ſi non po- teſt impetrari, ut relaxentur Obſervationes, quæ ſine peca- to non poſſunt præſtari, oportet nos regulam Apoſtolicam 6*.. V,ig. ſequi, quæ præcepit, Deo magis obedire quàm homi- nibus. Petrus I. c. 5, 2. vetat Epiſeopos dominari, & Eccleſiis imperare. Nunc non id agitur, ut Dominatio eripiatur p: 40. 312, Epiſcopis, ſed hoc unum petitur, ut patiantur Evangelium : 263, purè doceri, & relaxent paucas quasdam obſervationes, quæ ● Auguſt. Conſeſſ. 46 ARTICGCULI FIDEI Filogu, quxæ ſine peccato ſervari non poſſunt. Quòd ſi nihil remi- ſerint, ipſi viderint, quomodo Deo rationem reddituri ſint, quod pertin chi ſuà cauſam ſchismati præbent. 8 ETPILOGS. Imò & bhabent & . . ₰ . . .„ .„ r . bidentur. JI suxz præcipui articuli, qui videntur habe Lre controverſiam, quanquam enim de pluri- Rectè&: ne a- bus Abuſibus dici poterat, tamen, ut fugeremus fin⸗ ue la. prolixitatem, præcipua complexi ſumus, ex quibus gant, ut Au- I. cætera facilè judicari poſſunt. Magnæ querelæ fue- Fnæ nofirora. J. runt de Indulgentiis, de Peregrinationibus, de Abuſu rop. 4. Excommunicationis. Parochiæ multipliciter vexa- 5. bantur per Stationarios. Infinitæ contentiones erant P. 39 6. Paſtoribus cum Monachis, de Jure Parochiali, de 78. Confesſionibus, de Sepulturis, de Extraordinariis CLoncionibus, & de aliis innumerabilibus rebus. Hu- jusmodi negotia prætermiſimus, ut illa quæ ſunt in hac cauſa præcipua, breviter propoſita, faciliùs co- gnoſci poſſent. Neq; hic quicquam ad ullius contume- liam dictum aut collectum eſt. Tantum ea recitata ſunt, quæ videbantur neceſſariò dicenda eſſe, ut intelligi posſit, in Doctrina ac Ceremoniis apud nos nihil eſſe receptum contra Scripturam aut Eccleſiam Ca- tholicam: quia manifeſtum eſt nos diligentisſimè cavis- ſe, ne qua nova & impia dogmata in Eccleſias noſtras ſerperent. Hos articulos ſupra ſcriptos, voluimus exhibere juxta Edictum C. M. in quibus Confeſſio noſtra ex- taret, & eorum qui apud nos docent doctrinæ ſum- ma cerneretur. Si quid in hac Confesſione Ssſaera itur; PRXCIPVUI. 47 bitur, parati ſumus latiorem informationem, Deo vo- lente, juxta Scripturas exhibere. Cæſareæ Majeſt. V. Fideles & ſubditi loannes Dux Saxoniæ Elector. Georgius Marchio Brandenburgenſis. Erneſtus Dux Luneburgenſis. Philippus Landgravius Heſſorum. Ioannes Fridericus Dux Saxoniæ. Franciſcus Dux Luneburgenſis. Wolfgangus Princeps ab Anhalt. Senatus Magiſtratusq; Nurnbergenſis. Senatus Reutlingenſis. Subſcribunt in his Comitiis ipſis Anno MDXXX. Civitates. Campodunum. Hailbrunna. wWinheimium. Weiſſenburgum. Anno MDXL. ſubſcribunt A. C. & Apologiæ multò plures I. Principes. I. Chriſtianus Rex Daniæz. 10. II. 12. 13. Erneſtus, Fran- 2. Joan. Fridericus Elector ciscus, Philippus, Ericus, Saxon. Brunſvicenſes & Lünebur- 3. 4. RKupert. & Wolfgangus gici Duces. — Comites bPalatini. 14. 15. Barnimus, Philippus, 3. Heinricus, & joan. Erne- Pomeraniæ Duüuces ſtus Sax. Duces. 16. Henricus Meclenburg. 7. 8. 9. Georgius, Albertus, Dux. Johannes, Marchiones 17. Ulricus Würtemberg. Brandenburg. Dux. Philli 18. Philippus Haſſiæ gravius denuò. 19. 20. 21.22. Wolfgangus, Jo- hannes, Georgius, joachi- mus, Anhaltini Principes. Land- II. Comites & Barones. 1. WilhelmuspPhilippus Nas- ſovius. 2. 3. Güntherus Heinricus Swartz burgici. * )() ( 3* 4. 5. Carolus & Ludovicus Oeting. 6. Wilhelmus Fürſtenber- gicus. 7. Cunradus Teklenburg. 8. 9. Albertus, Gebhardus, Mansfeldici. Io. Michael Wertheimicus. II. Comes de Waldek. 12. Comes de Hoja. 13. Comes de Rittberg. Bernardinus Baro Staufing. III. Civitates Imperiales & Aliæ. 1. Argentina. 2. Auguſta. 3. Eslinga. 4. Dunkelſpiela. 5. Lubeda. 6. Kemptena. 7. Jsna. 8. Memminga. 9. Nortlinga. 10. Noriberga. II. Northufa. 12. Conſtantia. 33. Francofurtum. 14. Biberacum. 15. Gienga. 16. Goslaria. 17. Gengenbachium. I8. Lindavia. 19. Heilbrunna, 20. Ulma. 21. Vinsheimium. 22. Reutlinga. 23. Brema. 24. Pimbeca. 25. Göttinga. 26. Northeimium. 27. Luneburgum. 28. Magdeburgum. 29. Bruswicum. 30. Hannovera. 31. Hallæ Saxon. 32. Halberſtadium. 33. Hamburgum. THEOLO- THEOLOGORVM PONTIFICIORVM AD OBLATAM A PROTESTANTIBUS CONFESSIONEM KLSDPONSIo. Prælecta publicè die 3. Auguſti anni 1o. per Alexan- drum Schweiſs, Secretar. Cæſar. & poſtulatus Pro. teſtantium aſſenſus. a) a) Sleidan. I.7. p. m. 1987. Oſiand. H. E. d. l. p. 182. Chytr. h. p. 191. Verſiohujus variat in German. non in Senſu. Conf edit. Francof. Oder. anni 1603, ut negata ſit noſtris copia, vide citt. locis. Acra Cæſarea Majeſtas, Dominus noſter cle- Be= mentiſſimus, cum ſuperioribus diebus quan- dam Fidei Confeſſionem per Electorem Du- cem Saxoniæ, & nonnullos Principes, & du- as Civitates, cum nominibus eorum ſubfſcri- am accepiſſet, pro affectu, quo Dei Opt. Max. gloriam, animarum ſalutem, Chriſtianam concordiam, & publicam totius Germaniæ quietem, honorem, unionem, atque ſalutem magnoperè exoptat, non modò eam Con- feſſionem legit ipſe, & quantum opus fuit, perſpexit dili- genter, ſed quo firmiuùs, maturiusque (utin re tanti mo- menti decet) procederet, ac negotium tam arduum ac- curatè tractaret, nonnullis eruditis, maturis, probatis & honeſtis viris diverſarum nationum eandem Confeſſio- nem videndam & examinandam dedit, eisque ſeriò man- davit & injunxit, ut quæ rectè & Catholicè dicta, in ea Confeſſone invenirent, laudarent, ac comprobarent. §. II. Contra verò à Catholica Eccleſia diſſidentia an- notarent, ac deinde Sacræ illius Majeſtati unà cum eorum reſponſione offerrent, ſuasque ipſi de quaque re ſententi- as exponerent. Quod quidem ordine & rite factum eſt. Nam & prædictam illam Confeſfionem, erudliti illi viri, H D omni 32. Augufli. Vid. Apol. p. 53. §. III. II THEOLOGORVIM PONTIFICIORVM omni cura & diligentia perſpexerunt, & quid de unaqua- que re ſentiant, ſcriptis mandârunt. Atque ita reſponſio- nem eam Cæſareæ Majeſtatis exhibuerunt. Quam ſane Reſponſionem Sacra Cæſ. Majeſtas, ut decet Chriſtianum Imperatorem, accuratiſſimè perlegit, ac cæteris Romani Imperii Electoribus, Principibus, & Statibus legendam dechit & examinandam. Quam & ipſi tanquam Ortho- doxam, & cum Evangelio & ſacris literis per omnia con- ſentientem approbaverunt. Qua de cauſa C. M. habito deſuper conſilio, prædictis, Electori, Principibus, Civita- tibus, ut ea orthodoxa noſtra ſanéta Fide ac Religione omne diſſidium tollatur, in præſentia recitari juſſit hoc mode: Ad ea quæ per Electorem & aliquot Principes ac Civitates Sacri Romani Imperii, in negotiis ac cauſis Chri- ſtianæ & orthodoxæ Fidei Sacræ Cæſareæ Majeſtati exhibi- ca fuerunt, hoc Chriſtianum reſponſum redcdi poſſit AD ARTICVLVM I. De Unitate Eſſentiæ Dei, Theologorum Pontificio- rum Reſponfio. INprimis „cum Articulo primo confiteantur Unitatem Eſ- ſentiæ Divinæ in tribus berſonis, juxta Niceni Concihi decretum: Eorum confeſſio acceptanda eſt, eo quòd per omnia ad normam Fidei, & cum Romana concordat Eccleſia. Nam Nicenum Concilium, ſub Imperatore Conſtantino Magno celebratum, ſemper ſacroſanetum eſt habitum, in quo trecenti & decem oèâto Epiſcopi, ſan- timonia vitæ, martyrio & eruditione conſpicui & vene- rabiles, diſcuſſis & diligenter examinatis ſacris literis, hunc articulum, quem hic confitentur de Unitate Eſſentiæ, & Perſonarum in Trinitate, definierunt, §. IV. Sic quoque acceptandum eſt, quòd damnant omnes hærefes, contra hunc articulum exortas, Mani- cChæos, Arrianos, Eunomianos, Valentinianos, Samoſate- nios: nam & hos olim damnavit ſancta & Catholica Ec- cleſia RESPONSIO, III §. V. AD ARTICULUM II. Apol. p. 53, De Peecato Originis, Theologorum Pontificio- rum Reſponſio. Ibl Secundo verò Articulo Confeſſionis comprobatur qui- dem, quòd cum Eccleſia Catholica fatentur, Vitium Ori- ginis verè eſſe Peccatum, damnans & afferens æternam mortem iis, qui non renaſcuntur per Baptiſmum & Spiritum ſanctum. Nam rectè in hoc damnant Pelagia- nos & novos & veteres, jampridem ab Eccleſia damnatos. §. VI. At declaratio Articuli, quod Peccatum Origi- nis ſit, qaòd naſeantur homines, ſine metu Dei, ſine fiducia ergaæ R Deum, eſt omninò rejicienda: cum ſit cuilibet Chriſtia- ro manifeſtum, eſſe ſine metu Dei, ſine fiducia erga De- “ um, potius eſſe culgam altualem adulti, quàm noxam in- fantis recens nati, qui uſu rationis adhuc non pollet⸗ Velut Dominus ad Moſen ait: Tus parvuli, qui hodiè boni & mali ignomnt diſtantiam, Deut. 1, 39. Sed ea relicitur declara- tio, qua vitium Originis Concupiſcentiam dicunt, ſi ita Concupiſcentiam dicunt, ſi ita Concupiſcentiam volunt eſſe peccatum, quòd etiam poſt Baptiſmum remaneat, Apol. p. 592. peccatum in puero. Jampridem enim damnati ſunt à Sede Apoſtolica duo articuli Martini Lutheri, ſecundus & terti- us de Peccato, remanente in puero pont Baptiſmum, & de Fomite remorante animam ab ingreſſu cœli. Quod ſi, juxta D. Auguſtini ſententiam, vitium Originis dicerent concupiſcentiam, quæ in Baptiſino peccatun eſſe deſi- nat, acceptandum eſſet, quandoquidem & juxta Pauli ſententiam omnes ſilii iræ naſeuntur Eph.a,z. Bt in Adam omneg geccavimns Rom.,2. 8S. VII. AD ARTICULVUM III. . DeIncarnatione Verbi, Theologorum Pontifi- Apo, p. 62, „⸗e- ciorum Reſponſio. N tertio articulo nihil eſt quod offendat, cum totaConfeſ Illiio cum Symbolo Apoſtolorum, & cum certa Fidei regula conveniat: Filium Dei Eiice eſſe incarnatum, humanam D 2 natu⸗ Apol. P:: 62. IV THEOLOGORUM PONTIFICIORUM naturam aſſumſiſſe in unitate perſonæ, natum ex Maria virgine, verè paſſum, crucifixum, mortuum, deſcendiſ- ſe ad inferos, reſurrexiſſe tertia die, & aſcendiſſe ad cœ- los, ſedeatque ad dexteram Patris. §. IIX. AD ARTICULUM IV. De Juſtificatione Hominum, Theologorum Pon- tificiorum Reſponſio. Uôd in quarto Articulo Pelagiani damnantur, qui ar- Abitrati ſunt, hominem, propriis viribus, ſecluſa Dei gratia, mereri vitam æternam, tanquam Catholicum, & antiquis Conciliis conſentaneum, acceptatur. Nam Sa- cræ literæ hoc expreſsè teſtantur. Johannes Baptiſta in- quit: Non poteſt homo accipere quicquam, niſi fuerit ei datum à clo, Jobannis y. Quia omne datum optimum, & donum pyerfeétum deſurſum eſt ‚, deſiendens à Patre luminum, Jacob. 1. Omnis itaque ſufficientia noſtra ex DEo eſt z. Corinth. 3. Et Chriſtus inquit: Nemo venit ad me, niſt Pater, qui mißt me, traxerit eum, Jobh. c.6, 4. Et Paulus, Quid habes, quod non accepiſti ? 1. Cor. 4. Jam ſi quis vellet impro- bare merita hominum, quæ per aſſiſtenfiam gratiæ divinæ fiunt, plus aſſentiret Manichæis, quàm Eccleſiæ ſanétæ Ca- tholicæ. Omnia enim ſacris literis adverſantur negare meritoria opera noſtra. Etenim S. Paulus inquit: Bonum certamen certavi curſum tconſummavi, ſidem ſervavi, de reliquo mihi repoſita est sorona juſtitiæ, quam reddet mibi Dominus in die illa juſtus judex, 2. Timotb. 4. & ad Corinth. ſcripſit:, Oportet nos manifeſtari ante tribunal Chriſti, ut unusquisque⸗= referat propria corporis pro ut geſit, ſive bonum, ſive malum, 2. Corinth. y. Uli enim eſt merces, ibi est & meritum. Domi- nus dixit Abrahæ, Noli timere, ego protector tuus ſum, & merces tua magna nimu, Geneſ. . Et Eſaias inquit: Ecce⸗ merces ejus cum eo, & opus illius coram illo, Eai. 30. Et ite- rum Eſaias c. 58. Frange eſurienti panem tuum, & anteibit fa- ciem tuam justitia tuag, & gloria Domini colliget te. Sic ait2 Dominus ad Chain: Nonne ſi benè egeris recipies i Geneſi. 10 1 õ RESPONSIO. YV Sic parabola Evangelica declarat: Nos conductos in vinean, Domirni, qui & convenit nobiscum pro diurno denario, qui & dicit: Voca opemrios, & redde eis mercedem, Matth. 27. Sic Paulus arcanorum Dei conſcius inquit: Mnutquigue pro- priam mercedem accipiet, ſecandum laborenm ſuum, 1. Cor. 3. At- tamen omnes Catholici fatentur opera noſtra ex ſe nullius eſſe meriti: ſed gratia Dei facit illa digna eſſe vita æterna. Sic S. Johannes inquit: Ambulabunt mecum in Kolis albis, quiæ digni ſunt Apoc. 3ʒ. Et S. Paulus ad Coloſſ. 1. Cum gaudio gratias gentes Deo Patri, qui dignos nos fecit in partem ſortis ſanctorum in lumine,. Mẽ §. IX. AD ARTICVLVM V., De Miniſterio Evangelii, Theologorum Pon- t ficiorum Reſponſio. IN Articulo quinto, qu d S. Spirieas per verba & Sacramen- 1a detur, tanquan er inſtrumenta, comprobatur. Sic enim ſcriptum habetur 6aumio. Adbuc loquente Petro verba bæc, cecidit Spiritus §. ſuper omnes, 7 i audierunt verbum. Et Joh. r. Hic eſt qiei baptizat in Spiritu Ssanécto. Quod autem Fidei men- tionem hic faciunt, eatenus approbatur, quatenus de fide non ſola (ut aliqui malè docent) ſed quæ per dilectionem, operatur (ut Apoſtolus rectè docet, Galat. 5. 3 intelligitur. In Baptiſmo enim non ſola fides, ſed ſpes, c aritasque ſi- mul infunduntur, ut declarat Alexander Papa, c. Majores, de Baptiſino & ejus effectu. Quod & longè docuit Joh, Baptiſta, de Chriſto loquens, Laucæ. Me vos baptizabit in spi- ritu . & igne. “MB §. X. AD ARTICVLVM VI. De Bonis Operibus, Theologorum Pontifi- ciorum Reſponſio. Uòd autem ſexto Articulo confitentur, Fidem parere bo⸗ nos frultus, ratum gratumque habetur. Quin ſides ſine operibus mortua est, Jacob. 2, Et tota Scriptura invitat nos ad opera. Nam Sapiens inquit: Muodcunque manus tua poteſt, Facere, inſtanter operare, Eccleſiaſtici 9. Et Deus reſpexit ad Abel, I 3 & mune⸗ Apoc. p. 62, P. 122, Apol. p. 89. P 9⁹9. I0I. P1022 P. 1IIS. P.I9. VI THEOLOGORVM PONTIFICIORVM & wunera ejus, Gen. 4. Viditque Abrabam, quòd grætepturus éſ- ſeißil liis ſuis, & domui ſuæ poſt ſe, ut cuſtodiant viam Domini, & fa⸗ siant judicium & juſtitiam, Gen. IS1ö. Et, Per memetipfunz juravi, agit Dominae, quia feæcisti hanc rem, benedicam tibi & multigl. icabo ſemen tuum Gen. 22,16. Ita roſexit in jejunium Nini vit arum, Jo- na3. in ſietus & lachrymas Ezechiæ KRegis, 7. Reg. 296, 5. Quare o-⸗ Pauli dicentis: Erge mnes fideles ſequi debent conſilium S dum habemus ta empus operemur bonum ad omnes, maximè autem 4 7 domeſticos fidei, Gal.6, to. Ait enim Chriſtus: Venit nox, quan- dò nemo opemri poterit, Johannis 9, 7. Quéoniam opera ilorsm ſequuntur illos. Apoe. 14, 13. Quòd verd in eo l, opera non ex cludente. operanti bonum, Rom 2 Q Matth. 75. Et Paul. 2’1 4 Ronm. 2. teſtantur, quòd Dominus reddi- turus ſit unicuigé,; juxi opera ejus. Prætereà inquit Chriſtus: Non omnis ti dicit mihit, Domine, Domine, intrabit in regnum eœlorum, ſed qui facit polanesten patris mei Matth. 3, zz. Unde quantumcunque quis crediderit, ſi non operatur bonum, non eſt amicus Dei. Vos amiei mei eſti 15, inquit Chriſtus, ſ Ffeceritis, quæ égo pracipio vobis, Yo⸗ tur, quòd tàm ſæpè tribuunt fidei juſtificationem, cum 1d pertineat: ad gratian m & charitatem. Nam ſic planè in- quit S. Paulus, Si ovnem fidem ha abuero, nibil ſum, 1. Cor. ,t. Hic S. Paulus certificat Principes, & totam Eccleſiam, fi- dem ſolam non juſtificare, ideò docet æbarimtem præcipuam eſſe virtutem, 23 CGsleſ 3, Iz. Super omnia autem charitatem babe- te, quod eſt vincal m, berfelti anis. Ne que ſuffragatur eis ver- bum Chriſti, cum feceritis bæc omnia, dicite, ſervi inutiles ſau⸗ mur, Luc. 17, io. Nam ſi factores ſe inutiles dicere debent⸗, quantò magis his, qui ſolùm eredunt, dicere convenit: Si credideritis omnia, dicite, ſerui inutiles ſumus. Non er⸗; r80 hc 0X hriſti extollit charitatem, ſine cherbhu, quod beran noſira nihil utilitatis DEo afferunt ribus ſuis dem articulo Juſtificationem ſoli fi- tribuunt, ex diametro pugn nat cum Evangelica verita- Quia gleria, honor, & gax, omni uid, qu d LDavid Pſ/a . 16. Chriſtus an , 14 P roindè non admitti- o poteſt juſtificari, quod opera no⸗ ſtra RES VIXY * * . . .. . .* 5 . . ſtra comparata divinis præmiis nulla ſint & nihil. Ita inquit D. Paulus: Exiſtimo, quòd non ſint cond gnæ paſſtones temporis Bujus ad ſuturum gloriam, quæ repelabitur in nobi Kom, F. Nam & fides & bona opera ſunt dona Dei, quibus per miſeri- cordiam Dei datur vita æterna. Sic & Ambhroſius hic Cci- tatus, minimè huc pertinet, cum Ambroſius expreſsè ſeipſum exponat de operibus legalibus: inquit enim, non ſine lege, ſed ſine lege Sabbarhbi, & circumciſionis & vindiétæ. Et hoc luculentius ait in Epiſtolam ad Rom. 2, 6. inducit S. Jaco- bum de juſtificatione Abrahæ, & operibus legalibus, ante circumciſionem diſſerentem. Nam qui fieret, ut S. Am- broſius in Commentariis aliud diceret, quàm S. Paulus in; textu, cum inquit: Ouia ex operibus l, Sgus non juſtiſtcatur omnis 2 in fine non ſimpliciter excludit opera, ſed ait: Arbieramur jußtißicari bominem ſine operibus legu, 9. XI. AD ARTICULUM VII. De Eccleſia, Theologorum Pontificiorum Reſponſio. Sebtimus Confeſſionis Articulus, quo affirmatu . gregationem eſſe Sanltorum, non poteſt citt mali, & peccatores. Nam Articulus ille in Conſtantienſi damnatus eſt Concilio, inter errores damnatæ memoriæ . . tradicit Evangelio. Namibi le- aptiſtam comparaſte Eccleſtiam areg, quam Chriſtus permundabit ventilabro ſuo, & congregabit triti- cum in horreum ſuum, paleas autem comburet igne inextinguibili, Matth.3z. Quid autem paleæz ſignificant, niſi malos, ſicut triticum bonos. Et Chriſtus Eccleſiam comparavit ſagenæ, in qua piſees ſunt boni & mali, Marth. z, as. Chriſtus item com- paravit Eccleſiam decem virginibus, quarum guinque erant pru- dentes, & quinque fatag, Matth. 2ay. Quapropter hic arti- culus Confeſſionis omninò non acceptatur, quamvis lar datur in eo, quòd Eccleſiam fatentur perpetuam, cum hoc loco habeat promiſſionem Chriſti promittentis, quòa ſiritus veritatis ſit perwanſarus cun ea in aternum, Johan.17,16. Ef ipſe 9 . 1o 4 Chri⸗ 4 Præjudicium admitti, ſi per hoc ab Eccleſia ſegregentur: PAg Apol. p. 135. Apol. p. 136. Apol. p. 136. VII THEOLOGORUM PONTIFICIORUM Chriſtus ſe promittit Eccleſiæ oænibus diebus, neg,; adconſum- mationem Seculi. Laudatur & in eo, quòd exiſtimat, rieuum varietatem non diſſecare fidei unitatem, ſi de ſpecialibus ritibus loquatur. Nam ſic unaquæque Propincia in ſuo ſenſu abundat, ait Hieronymus. Quòd ſi hanc Confeſſionis partem ad univerſales Eccleſiæ ritus extenderent, & hoc prorſus reji- ceretur, & illis cum ſancto Paulo diceretur, Nos tamen⸗ conſuetudinem non habemus, , Corinth. ti. Ab omnibus enim Chriſti fidelibus univerſales ritus ſervandos eſſe, pulchrè S. Auguſtinũs ad Januarium, cujus teſtimonio & ipſi utun- tur, docet, quod præſumendum ſit, illos ritus ab Apo- ſtolis dimanaſſe-. H. XII. AD ARTICULUM VIII. De Sacramentorum Adminiſtratione, Theologo- rum Pontificiorum Reſponſio. Oà5 tavus verò Articulus Confeſſionis de Miniſtris Eccle- ſiæ malis & hypocritis, quòd eorum malitia Sacra- mentis, & verbo non obſit, acceptatur cum ſanéta Roma- na EFccleſia. Laudanturque Principes hoc loco, Donati- ſtas & veteres Origeniſtas damnantes, qui negabant uti li- citum eſſe miniſterio malorum in Eccleſia. Quam hæreſin poſtea Waldenſes & Pauperes de Lugduno reſuſcitarunt. Quod deindè Joannes Wicleff in Anglia, & Johannes Huſs in Bohemia ſecuti ſunt. §. XIII. AD ARTICULII M IX. De Baptiſmo, Theologorum Pontificiorum Reſponſio. Naonus Articulus de Baptiſmo, quòd neceſſarius ſit ad Nſalutem, & quòd pueri ſint baptizandi, probatur & ac- ceptatur. Recteque damnant Anabaptiſtas, hominum ge- nus ſeditioſiſſimum, procul à finibus S. Romani Imperii eli- minandum, ne inclyta Germania exitialem & ſanguinari- um denuò patiatur tumultum, qualem annis ab hinc quin- ue tot millium hominum clade experta eſt. „ XIV. AD ARTICULUM X. De Cœna Domini, Theologorum Pontifi- ciorum Reſponſio. — -=— E RESPONSIO. IX Ecimus Articulus in verbis nihil offendit, quandò fa- — tentur in Euchariſtia, poſt conſecrationem legitimè factam corpus & ſanguinem Chriſti ſubſtantialiter & verè adeſſe: ſi modò credant, ſub qualibet Eecie integrum Cbriſtum ad e, ut non minus ſit ſanguis Chriſti fub ſpecie panis /er concoitantiam, quàm eſt ſub ſpecie vini, & edivers. Alioqui in Euchariſtia corpus Chriſti eſſet mortaum & ex- angue, contra S. ?aulum: Qui ait, Chriſtus reſurgens ex mor- tug, amplits non moritur, Rom 6. Adjicitur unum tanquam ad illius Confeſſionis articulum valdè neceſſarium, ut cre- dant Ecelefz potius, quàâm nonnullis aliter malè docenti- bus, omnipotenti verbo Dei, in conſecratione Euchariſtiæ, ſubſtantiam panis in Corpus Chriſti mutari: ita enimin⸗ Concilio generali definitum eſt C. firmiter. De ſumma Tri: & Rde Catholica. Laudantur itaque, quod Capernaitas, veri⸗ tatem corporis & ſanguinis Jeſu Chriſti in Euchariſtia ne- gantes, damnant. §. XV. AbPD ARTICULUMXI.v.5 De Confeſſione, Theologorum Pontificiorum Reſponſio. Vod articulo undecimo fatentur, Abſolutionem priva- tam in Eectleſia retinendam eſſe, cum C onfeſſione, tanquam catholicum & fidei noſtræ conveniens, acceptatur. Quo- niam firmatur verbo Chriſti Abſolutio. Chriſtus enim di- cit, Job. zo. Apoſtolis: Muorum remiſeritis peccata, remittun- tareit. Duo tamen ab eis hic exigenda ſunt: unum ut confeſſionem obſervari faciant à ſubditis annuatim, juxta conſtitutionem: Omnis utriusque ſexus, &c. de pænitentia & remiſſene, & communem Eccleſiæ conſuetudinem. Alte- rum, & per concionatores fideliter admoneri faciant ſub- ditos ſuos, quatenus confeſſuri omnia peccata ſus ſingulatim enumerare non poſſunt: diligenti tamen examine conſci- entiæ ſuæ facto delictorum ſuorum confeſſionem faciant integram, omnium ſcilicet, quæ ſibi in ejusmodi diſcuſſio- ne in memoriam venerint: Super aliis verò oblitis, & quæ mentem noſtram ſubterfugiunt, licet in genere confeſſio- o 5 nem Apol. p. 140. P. 1412 p. 14 4 P. 173. P. 14 5 15 1. W◻ ☚ —0 AO =èè= U! eman 14 cere, .G Cle ere meis munda nme Domines §. XVI. ARTICNLVUSXII De Poœnitentia, Theologorum Pontificiorum Reſponſio. S. Ab oecualtis Uod autem aräculo duodecimo co nſite entur, lapſis T C contingere poſſe rem nisſionem pecatorum, quocunq; temp 0re convwertantt Ir, & ad Eccleſia m redeuntibus debe- re Abſolut ionem impertiri, commendatur; qui juſtiſſime daimmant Novatianos pœnitentiam negantes ite randam: Tum contra Prophetam pollicentem vratiam, Peceastoram, uacunque hora ingemuerit, Ez Zeth. ig. Tum contra miſericor- dem Chriſti Salvatoris noſtri ſententiam S. Petro reſpon- entis, ur nedum ſepties, ſed ut ſeptuagies ſepttes fratri peccatum in die condanet, Matth. decimo oltavo. S. XVII. At altera hujus Articuli pars omninòre ejicitur. Nam cum duas duntaxat tribuat partes pœnitentiæ, adver- 9 liverſali Eccleſiæ, quæ uſque ab àpoſtolorum tempore tenuit, & credidit eres eſſ Ee parniter ntiæ part tritionem, Confeſtonem & Satisfablionem. Ita anti “ Dodctores Or igines, C prianus, Chry ſot Ro mus, Gregori nus TWacrarum Aliterarum ateſtimoniis docuein Int, prkrlertim ex z. Reg. 12. de David 2. Par.3, . de Manaſſe 100. 10. &e. Quapropter Leo Pap a X. felicis hunc meritò damnavit articulum ſic docent Tres eſſe partes pœnitent tiæ, Confeſionem, Contritionem, & Sat ufabtionen; non eſt fundatum i- in § acre Fe Ferpenre, nec in ſanctis Chriſtianis do- ſoribus. Hæc igitur Articuli pars nequaquam admitti pot- eſt, ſicut nec ea, quæ aſlerit Vs⸗- rartenm alteram pœniten- tis; cum omnibus comper rtum ſit, ſidem præviam eſſe pœ- nitentiæ, niſi crediderit, non p Enit bit⸗. §. 3 XIIk. Sed nec illa Ppars admittitur, qu ”Mcü les contemnit. Eſt enim contra a Evangelium, con- „Contra Patres, contra Concilia, & contra u- niverſam Eccle ſiam Catholicam. Joannes Baptiſta clamat: Facite frulétus dignos Pæhitentie, Matth. z. S. pPaulus Præcegpit, Sicut ſatur toti un ten tenm⸗ LeIll . P& diten t14 — — — 0 — —. „ 5 —2 ma — RESPONSIO. XT Nenr eerdeae Membra veſtra ſervire inmundiciæ, ita exbibete nomhra ve; Nra ſervire juſtitiæ, in ſanbliſicatione, Kom. 6, y. Item en tibr nnunciavit, quatenus pænitentiam agerent, & Ccon- terenter r4 Deum, 1gna yænitentis opera facientes;, Abtuum 20. Ita & Chriſtus ipſe cœpit præ ædicare & docere: Pænitenti- am agitke, apprep lingvabie enim regnum eœlorum, Mart. 4, 47.. Hunc modum prædicandi & docendi imperavit deinde Apoſto- lis, Luc. 24, 17. Et fideliter paruit ei S. Petrus in primo ſermone ſuo dén. 2. Ita hortatur etiam Auguſtinus, ut quuque ſeveri- tatem in ſeipſam exerceat, ut d ſeipfſojudicatus, à Deo non judice- tur. Uti Paulus 1. ad Corinih. 1I, 31. Leo Papa cognomento Magnus, inquit: Mediator Dei & hominum Cbriße, Jeſus hanc Prapoſitis Bccleſiæ dedit poteſtatem, ut confitentibus agnitionem Pœnitentiæ darent, & ſalubri ſatisfaltione Purgatos, 4 ad Sacmmen- torum communionem per januam re tonele tion admitterent. Sic Ambroſius inquit: Secundam conſcientiæ molem exbibenda est æœnitentiæ magnit u4 undè diverſi carane⸗ zanitentiales in ſa-= cratiſſima Synoda Nicaæna conſtituti ſunt, pro ſatisfattionum diver- ſiet. Jerinianus autem hæreticus exiſtimavit omnia peccata eſſe paria, ideò dive erſitatem at isfactionim pro peccatis non admiſit. Satisfactiones ergò in Eccleſia, contra expreſſum Evange- lium & Con acili orum & Patrum decreta abolendæ non ſunt. Quin imò abſoluti à ſacerdote injunctam pœniten- tiam perficere debent⸗ illud S. Pauli ſequentes: dedit ſe- metipſum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate, & mun- daret ſibi gagalam acteptabilem, ſectatorem bonorum operume; Tit.2, 12. Sic igitur Chriſtus pro nobis ſatisfecit, ut & nos ſi- mus bonorum operum ſectatores, ſatisfactiones injunctas implentes. C. 2 Per §. XIX. AD ARTICVUI. U. M XIII. De Uſu Sacramentorum, Theologorum Pontifſi= ciorum Reſponſio. Redecimus Articulus nihil offendit, ſed acceptatur, Ldum ajunt, Sacramenta eſſe inſtituta, non modò, ut ſnt notæ Profeſſionis, inter homines, ſed magis ut ſint ſi- Sne P. 16 37 P- 158. 1615 p. 176 ½ p. 170⁄2 Apol. p. 178: Apol. p. 1810 p· 181. Apol. p. 18 2 Pp; 183,ſeq. pl S9⸗ ſe q⸗ XII THEOLOGORUM PONTIFICIORUM gna & teſtimonia voluntatis Dei erga nos. Petendum ta- men ab eis erit, ut quod hic in genere de Sacramentis per- hibent, ſpeciatim quoque de Septem Sacramentis Eccleſiæ fateantur, & in ſubditis ſuis obſervari procurent-, §. XX. AD ARTICVLVM XIV. De Ordine Eccleſiaſtico, Theologorum Pontifi- ciorum Reſponſio. Uòd autem articulo quartodecimo confitentur, nemi- R-ALLnem debere in Eccleſia verbum Dei & Sacramenta adminiſtm- re, niſi rità vocatum, intelligi debet, eum ritè vocatum, qui ſe- cundum formam Juris, juxta Eccleſiaſticas ſanctiones at- que decreta, ubique in orbe Chriſtiano hactenus obſer- vata, vocatur; non ſecundum hæreticam vocationem, ſeu plebis tumultum, aut quamlibet etiam inordinatam intru- ſionem, nec vocatus ſicut Aaron, In hac itaque ſententia Confeſſio acceptatur. Admomendi ſunt, ut in ea perſeve- rent, ut neminem, neque paſtorem, neque concionato- rem, niſi rite vocatum, in ditionibus ſuis admittant. §. XXI. AD ARTICVLVM XV. De Ritibus Eccleſiæ, Theologorum Pontifi- ciorum Reſponſio. Um verò Articulo decime quinto confitentur, Ritus illos VEeccleſiaſticos obſervandos eſſe, qui ſine petcato ſet vari poſſunt, & proſunt ad tranquillitatem, & ad bonum ordinem in Eccleſia=, acceptatur. Admonendique ſunt, ut Ritus Eccleſiaſticos, tàm univerſalis Eccleſiæ, quàm qui in qualibet provincia uſq; ad nos piè & religiosè ſunt cuſtoditi, ipſi Principes & Civitates in ſuis dominiis & diſtrictibus faciant obſervari. Et ſi qui ex illis fuerint intermiſſi, ut eosdem reſtituant, atque omnia juxta priſtinam formam in Ecclefiis ſuis fieri ordinent, diſponant, atq; cum effectu ſubditis præcipiant. §. XXII. Appendix tamen illius articuli omnino tollen- da eſt, cum falſum ſit, Conſtitutiones bumanas ad placandum Deum, & ſatisfaciendum pro peccatis inſtitutas, adverſari Evan- gelio- uti de Votis, Uſu ciborum & ſimilibus poſterius latius dexlarabitur §. XXIII. RESFPONSIO. XIII H. XIII. AD ARTICULUM XVI. De Rebus Civilibus, Theologorum Pontifi- Apol. p. 192. Hẽ ciorum Reſponſio. YUW örimus ſeæxtus Articulus de Magiſtratibus Civilibus libenter HMacceptatur, tanquam conſentaneus non ſolùm juri ci- vili, verumetiam juri Canonico, Evangelio, Sacris literis, & univerſæ Normæ Fidei. Quin Apoſtolus præcipit, ue omnis anima poteſtatibus ſublimioribus ſubdita ſit. Non enim eit poteſtas niſi à Deo, quæ autem ſunt, à Deo ordinata ſunt. Itaque qui reſiſtit poteſtati , Bei ordinationi teſiſtit “ qui autem reſiſtungs “ uyſ, ſibi damnationem acquirunt, Rom. . Laudanturque De erfectione Principes, quod damnant Anabaptiſtas, omnes ordinatio- "Abendi p19½. 1 nes civiles diſſipantes, & Chriſtianis prohibentes magi- EKRKfratus, atque alia civilia officia, ſine quibus nulla Reſpub. feeliciter adminiſtratur: —S§E. XxxXIV. AD ARTICULIM XVII. H De Judicio Dei, Theologorum Pontificiorum Apol. p. 19. L Reſponſio. AXKüchi decimi ſeptimi Confeſſio acceptatur, quoniam A Aex Symbolo Apoſtolorum, & ex Sacris Scripturis tota 4 1 novit Eccleſia Catholica . Chriſtum venturum in noviſſi- 4 A ma die, ad udicanclum vvos &mortuos. Juſtè erg & hic damnant Anabaptiſtas, qui ſentiunt hominibus da- „ munatis & Diabolis finem pœnarum futurum eſſe, qui ſibi „ quædam judicia fingunt, regna piorum, ante mortuorum reſurrectionem, in hoc præſenti ſeculo, ubique oppreſſis 7“ uimpiiss. . 6b. XXV. APD ARTICULUM XVIII. ni De Libero Arbitrio, Theologorum Pontificio- Apél. p. 15* ⸗ rum Reſponſio. H . 1 IN articulo deeimo octavo confitentur Liberi Arbitrii vir- „ lItutem, quòd habeat libertatem ad efficiendam civilem „ juſtitiam, ſed non habeat vim ſine Spiritu S. efficiendæ ju⸗ Giätiæ Dei, quæ confeſſio acceptatur & approbatur. N P. 95 Apol. P. 197. XIV THEOLOGORUM PONTIFICIORUM ſic Catholicos convenit media via incedere, ne nimium tribuatur Libero Arbitrio, cum Pelagianis, nequeomnem libertatem ei adimant cum impiis Manichæis, nam utrun- que non caret vitio. Sic Auguſtinus inquit: Liberum ar- bitrium ineſe hominibus, certa ſide credimus & prædicamus indu- bitanter. Nanque inhumanus eſt error, negare liberum ar- bitrium in homine, quod quilibet cum ſeipſo experitur, & toties in ſacris literis aſſeritur. S. Paulus ait: Poteftatem autem babens poluntatis ſuæ t. Corinth. 7, 3. De juſto ait ſapi- ens, qui gotuit transgredi, & non eſt tranigreſſus, facxere mala, & non focit, Eecleſ. 3tsio. Deus dixit ad Caim: Nonne ſibenè ege- ris, recipies, ſin autem malè, ſzatim in foribus peccatum tauum aderit, ſed ſub te erit appetitus tuus, & tu dominaberis illius, Gen 4, 7. Per Eſaiam dicit Prophetam c. ,aο. i volueritis & au- dieritis me, bona terreæ comedetis, quòd ſi nolueritis, & me ad iracundiam provocaveritis, gladius devorabit vos. Hoc & bre- viter Hieremias expreſſit: Ecce locuta es, & fecisti mala, & potuisti, Hier. 3. Addamus & Ezech. Cap. 15,31. Projieite à vo- bis omnes iniquitates, in quibus præraricati eſtis, & facite vobis cor nopam, & quare moriemini domus Irael, quia nolo mortem morientis, dicit Dominus Deus, reyvertimini & vivite. Et S. Pau- lus, Syiritus prophetarum Prophetis ſubjectus eit, 1. Cor. 432. & idem 2 Corintb. 9,7. Unusquisque prout deſtinavit in corde ſuo, non ex triſtitia aut neceſitate. Denique omnes Manichæos pro- ſtravit Chriſtus uno verbo, cum ait: Semper pauperei habe- bitis vobiscum, & cum polueritis, poteſta illis benefacere, Matth. 26, 7. Et ad Hieruſalem: Qaoties volui congregare filios ſuos ſub alas, & noluisti, inquit Chriſtus, Matth. 23,37. §. XXVII. AD ARTICUIL UM XIX. De Cauſa Peccati, Theologorum bontificio- rum Reſponſio. AXRüciuu⸗ decimus nonus itidem probatur & accepta- AXtur, Deus enim ſummeè bonus non eſt auctor malo- rum, ſed Voluntas Rationalis defectibilis cauſa eſt pecca- ti. Quarè nullus ſcelera ſua & facinora imputet deo⸗ Kel ibi, ſibi, juxta illud Hieremiæ 2, 19. Atguet te malitia tua, & averſio tua increpabit te. Et illud Oſeæ 13,9. &te perditio tua Imel, tantummodò in me auxilium tuum. Et David in Spiritu cognovit Deum eſſe hunc, qui nolit iniquitatem, Pſalmo 5, 5. H. XXVIII. AD ARTICULUM XX. De Fide & Bonis Operibus, Theologorum Pon- tificiorum Reſponſio. IN articulo vigeſimo, qui non tàm continet Confeſſio- nem Principum & Civitatum, quàm excuſationem Con- cionatorum. Unum duntaxat eſt quod ad Principes & Ci- vitates pertinet, ſcilicet de Operibus, quoòd non merean- tur remiſſionem peceatorum, quod, ut ſuperius rejectum S reprobatum eſt, ità & nunc rejicitur & improbatur, Vulgatiſſimum enim eſtillud Danielis 4, 2g. Et illud Tobiæ ad Filium: Elkkemoſyna ab omni peccato & à morte liberat, & non patietur animam ire in tenebras, Tobiæ g, i. Et illud Chriſti: Date Bleemoſynam, & ecce omnia munda ſunt vobis, Lucaæ II, al. Si opera non eſſent meritoria, cur Sapiens dixiſſet: Reddet Deus mer- cedem laborum ſanitorum ſuorum, Sap. to, 17z. CurS. Petrus nos tam obnixè hortatus eſſet ad opera, dicens: Quapropter, fratres mei, ſatagite, ut per bona opera vestra tertam veſtram vo- cationem & electionem faciatis, 2. Petri i, o. Cur S. Paulus di- xiſſet: Non enim injuſtus eſt Deus, ut obliviſiætur operis vestri & dilectionis, quam oſtendiſtis in nomine ipſius, Heb.6, o. Nec per hoc aſpernamur meritum Chriſti, ſed ſcimus opera no- ſtra nulla eſſe, nullius meriti, niſi in virtute meriti Pas- ſionis Chriſti. Scimus Chriſtum, viam, vitam & veritatem:, Joan. I6, 6. Chriſtus autem velut paſtor bonus, qui cæpit fa- cere, O decere, Act. I. Exemplum dedit nobi, ut quemadmodum ipſe fecit, ita & nos faciamur, goan.13,iy. Et ivit per deſertum, Per viam bonorum operum, quem cunct Chriſtiani ſe- qui debent, & ad juſſum ejus tollere cerucem, & ſequi, Matth. 10355. & 16,27. Et qui non tollit crucem, non eſt, neque poteſt eſſe diſcipulus Chriſti. Verum quoque eſt, ut johannes RESFPONSIO. XV Apol. p. 197 P.107. ſeq/ P: III. P. 112. P. 119. ſe ,. P“* 1I2* inquit: Qus dicitſe in Gbrißte manere, debet, Kout ile amlula- Sitg XVI THEOLOGORUM PONTIFICIORUM vit, & ipſe ambulare, Joban. 2. Hæc autem de bonis operibus opinio, etiam ante mille centum annos, tempore Augu- ſtini damnata fuit & reprobata Apol.p29 b. H. XXX. AD ARTICULUM XXI. De Cultu Sanctorum, Theologorum Pontifi- ciorum Reſponſio. Poremo loco Articulum proponunt vigeſimum pri- mum, in quo admittunt Sanétorum proponi poſſe me- moriam, ut imitemur fidem illorum & bona opera, ſed non ut invocentur, aut auxilium ab eis petatur. Mirum certè eſt, quòd ipſi krincipes, & Civitates pasſi ſint hunc errorem in ſuis dominiis ſuſcitari, qui toties damnatus eſt in Eccleſia §. XXKI. Cum ante mille & centum annos beatus 4.1, Hieronymus in hac arena vicerit Vigilantium hæreticum: Longè poſt eundem, reſuſcitarunt Albigenſes, Pauperes de Lugduno, Picardi, Cathari veteres & juniores, qui o- mnes jampridem legitimè damnati ſunt. Quarè hic Arti- culus Confesſionis toties damnatus, penituùs rejiciendus eſt, & cum tota univerfſali Eccleſia orthodoxa reproban- dus. Nam pro Invocanda Sancétis, non modò habemus uni- verſalis Eccleſiæ authoritatem, ſed omnium ſanctorum Patrum conſenſum, Auguſtini, Hieronymi, Cypriani, Chryſoſtomi, Baſilii, Bernhardi, & id genus aliorum Eccle- ſiæx doctorum. Nec deeſt Catholicæ huic aſſertioni Sacræ ſcripturæ autoritas. Nam ſanos bonorandos docuit Chri- ſtus: Si qua, inquit, miniſtraverit mihi, honorificabit eum Pa.- ter meus, qui in cœlis es?t, Joan. 12. Si ergo Deus bonorat San- Qos, cur non honoramus nos homunculi? Converſus præ- † Mortui, h. mor- gereg est Dominus ad pœnitent iam Zob, cum ille oraret pro amicis ruis fortunà ſimi. uir, Job. 24. Cur ergo pientisſimus Deus non acquieſceret e 8 , cont. intercedenti beatæ Mariæ virgini, qui acquievit Job? Le- Thren. Jer. Ly- gimus quoque Baruch. 3. Domine omnipotens, DEIUS Iſrael, ram Gl. h. Rava audi nunc orationem mortuorum IVrael; orant ergoe & mortui vanell. Bibl. Sel. pro nobis. dic & in veteri quoque Teſtamento fecerunt d. lacur - . auch d. “ Onias, êòõ —, — — . RESPONSIO. XVII Onias, Hieremias. Nam Juda Machabao viſus eſt Onia: ſam. mus Saceraos, manus protendens, & orant pro omni populo Ju- deorum. Poſt hoc apparuit alius vir, & ætate & gloria mi- rabilis, & magni decoris circa illum, de quo Onias re- ſpondens, dixit: Hic' eif fratrum amator & populi Iſraele bic eſt, qui multum orat pro vopulo & aniverſa civitate ſanctas, HNieremias Propheta DEI z2. Machabeæorum J. Ex ſacris præ- terea literis cognovimus, Augelos etiam orare pro nobu. Cur ergò id negaremus de Sanctis? Domine exercituum (inquit Angelus) usque quo tu non wiſereberis Hieruſalem & urbium Juda, guibus iratus es Et reſppondi Dominus angelo, qui lo- Conceſſum Apol. p. 20. De Increato acci- pi per Eſa. 63, 9. . fas eſt, cum Ia- quebatur, verba conſolatoria, Zachar. 1. Idem teſtatur Job: 1 Si fuerit pro co angelus loquens unus de ſimilibus, ut annunciet bominu æquitatem, miſerebitur ejur, & dicet, lißera eum, ut von deſcendat in corruptionem, Job . Liquet præterea ex verbis ſacræ illius animæ Joannis Evangeliſtæ, cum in- quit: Qustuor aniwmalia, & viginti quatuor ſeniores ceciderunt coram Agno, habentes ſinguli citharas, & phialas aureas, plenas doramentorum, quæ ſunt orationes Sanctorum, Apoc. y. Et in- fra: Angelus ſtetit ante altare, habens thuribulum aureum, & data ſunt illi incenſa mule4 „ ut daret de orationibus omnium San. torum, ſuper altare aureum, quod eſt ante tbronum D EI, & æſcendit fjumus incenſorum de orationibus Sanctorum de manu An. geli, coram DEO. Poſtremo S. Cyprianus martyr ante mille ducentos, & quinquaginta annos ſcripſit Cornelio Papæ, lib. 1. Epiſtolerum, petens, at ſ qus eorum prior diſeeſſerit, pro fratribus & ſororibus nostris non ceſſet oratio. Niſi autem vir S. exploratum habuiſſet, Sanctos poſt hanc vitam ora- re pro vivis, fruſtrà Cornelium hortatus fuiſſet hoc fa- cere. Neque roborata eſt exhibita Confeſſio ab eo, quia unus ſit mediator D EI & hbominum, 1. Timoth., 2. I. Joann. 4. Nam etfi fatetur anum eſſe mediatorem Redemptionis Cæſ. Ma- jeſtas, cum tota Eccleſia: tamen multi ſunt interceſſores, mediatores Interceſionu. Sic & Moyſes fuit mediator & ſe- terpp. Et hic Increatus. c. 8, j. & hic In- creatus. P- 209. Sit ſanè fruſtra. p. 202. ſeq. Undeè liquet? Sané vivus. queſter inter Dominum PpEVM & homines, Deut. quinto. Conf. Eſa. 64. v. 16, †E Ora- XVIII Oravit enim pro filiis Iſrael Exodi 17. & 72. Sic oravit ſanctus Paulus. Ipfſe petit Omri pro ſe à Romanis, ad Roma- nos decimo quinto, ad Corinthios 2. Corinth. t. ad Colohßenſes quarto. 1 febat fine intermiſſione, in BEccleſia, ad D E M pro eo, Acdka- Ergò ſint & Re- „gm 72. demtores! Sede, azut ad Dextram Patris: Omniſcii, 706, & vo Omnipotentes. & videant caput Chriſtum o THEOLOGORUM PON TIFICIORUM Sic, dum D. bPetrus ſervaretur in carceère, omtio Eſt igitur Advotatus noſter Primariu. At, cum Sarn Rti fint membm Christi, 1. Cor. 12, 27. & ad Ephehios quin- luntatem ſuam conforment vohluntati Chriſti, rare pro nobis, quis dubita- re poteſt Sanctos hoc idem facere, quocd vident Chri- ſtum facientem? Quibus omnibus diligenter attentis, pe- tendum eſt à Prindpibus, & Civitatibus eis adhærenti- F. XXXII. B.210 At iſta non eſt Ee- cleſiæ, nedum San- &a. Art Smalc. p. J ar. 12. P. 507. bus, ut, rejecta Confe ſſionis particula, cum ſancta, uni- verſali, & orthodoxa fentiant Eccleſia, atque id credant & confiteantur de Sanétoruùm veneratione & interceſſio- ne, quod univerſus credit, & confitetur orbis Chriſtia- nus, & quod etiam tempore Auguſtini fuit in omnibus Eccleſiis obſervatum: Populus Chriſtianus, inquit, meme- rias Martyrum religioſæ ſolenniate conctelebrat ad excitandam imitationem, & us meritu conſocietur, & orationibus eorum- adju vetur. hecie Euchariſtiæ eorum utraque ſpecies AD ARTICILO S, area; In quibus recenſentur Abuſus mu- tati, & primum de Utraque Specie, Theo- logorum Pontificiorum Reſponſio. meratur inter àbuſus, Latcos dantaxat ſub altera-= communicari, ideoque in dominiis PS eWUGd in Confeſhone Principum & Civitatum nu- Laicis detur, Refpondendum eſt Eccleſiæ ſanctæ conſuetudinem, malè hoc dinume- Juxta rarl Inter Abuſus: quin juxta Ecele ſiæ ejusdem ſanctiones, & Sta- I. t 4⸗ le⸗ RESPONSIO. XlIX & Statuta, potiùs Abuſum eſſe, & inobœdientiam, Lai- cis dari Vtramque ſpeciem. Nam ſub una ſpecie panis d. I. communicaverunt Sanéti in primitiva Ecceſia: de qui- Conceffum hoc, bus Lucas Acgor. 2, 42. inquit : Erant perſeverantes in doctri. nulli præjudicie, na Apostolorum, & czommunicatione fmälionu panii. Hic Lu- Et hoc. cas ſolius Panu meminit. Similiter Acz. zo,7. inquit: Una au Conf. Gerh. L. d. . tem ſabbati, ecum conveniſſemus ad frangendum panem. Imdò 5.57. Chryſoſt, de Chriſtus inſtitutor hujus facratiſſimi Sacramenti refur- Vulgari cibo gens ex mortuis, ſub Vna tantum ſpecie Euchariſtiam de- *ibit⸗ dit diſcipulis euntibus in Emaus, ubi accepit panem, & be. Abſonum deS. nedixit, & ſfregie & porrigebat illi, Illi aatem cognoverunt euns Cœnqꝗiq.. in fractione panis, Lucæ vigeſimo quarto. Ubi ſanè Auguſti- Chemn. Exam, „ . Conc. Trid. P. Il. nus, Chryſoſtomus, Theophylactus & Beda, quorum., m. ſto, aliqui ante multa ſecula, & non longè poſt Apoſtolmorum ** L tempore, affirmant fuiſſe Sachariſtiam. Chriſtus quoqueę Ergone de 8. Joannis ſeæxto, perſepe meminit ſolius Panu. S. Ignatius ſan- Cona:? Ci Joannis Evangeliſtæ diſcipulus in Epiſtola ad Epbeſios ſo- Quid inde? lius pania in Fuchariſtiz communione meminit. Idem fa- cit B. Ambroſius in libro de Sacramentis, de communione- Laicorum loquens. In Concilio Rhemenſi præcipitur, ut Apol. p.21o. Laicis deferant Sacramentum Corpora, & nulla fit ibi ſpeciei mentio. Hinc ſanè intelligitur, Viaticum ſub una tan- tùm ſpecie datum infirmis. Comprobant antiqui Cano- O Aſii! nes pœnitentiales: nam Agathenſe Concilium trudit., Hæc ſolùm priva- criminoſum ſacerdotem in monaſterium, & ei tantum zin Orätnn. ar- Laicam communionem permittit. Oſius in Sardicen. Con- Lit. 1. 0ng.4.. cilio prohibet quibusdam temerariis, ne Laicam commu- 6:u4 nionem percipiant, niſi in fine peœniteant. Fuit ergò ſemper diſcrimen in Eccleſia Laicæ communionis ſub una, & Sacerdotis ſub utraque Becie. Hoç pulchrè prædictum fuit Ridicule! in veteri Teſtamento de poſteris Heli: EFuturum e*, in- cemnir, d. l. quit DEUS, 1. Reg. 71,36. ut quicunque remanſerit in domo tua, ur⸗ veniat, ut oretur pro eo, & offerat vwummum argenteups, & to- Raem panis, dieat gue, dimitte me, obſecro ad unam partem. Iacerdotlem, ur cemedam bnecellam panu. Hic oſtendit Sacra tE 2 ſcri⸗ XX THEOLOGORVMPONTIFICTORVM ſcriptura, poſteros Heli, ablato eis ſacerdotio, petere ad- mitti ad unam partem ſacerdotalem, ad buccellan panis. Sic p. 2110 ergò & noſtri Laici Vna parte ſacerdot ali, una ſzecie con- tenti eſſe debent. Nam & Romani Pontifices, Cardina- lesque, & omnes Epiſcopi, & Sacerdotes extra Miſſam, & in extremis pro viatico (ut in Niceno Concilio appel- latur) ſumendo, una ſpecie contenti ſunt, quod uti- que non facerent, ſi putarent, utranque ſpeciem ad ſa- lutem eſſe neceſſariam. §S. XXXIII. Quamvis autem multis olim in Ec- cleſiis utraque ſpecies laicis data fuerit (nam tunc libe- rum erat ſub una, aut ſub utraque ſpecie cummunica- p aj. re) tamen prepter multæ pericula mos iſte dandi utramque Vanus metus, ſpeciem deſiit penſata enim populi multitudine, ubi ſunt ſenes, juvenes, temulenti, debiles, ſi non adhi- beatur magna diligentia, per Fuſßionem liquidi, facilè fie- ret injuri« Sacramento. Pro tanta quoque multitudine- populi difficultas eſſet in vaſe, pro ſpecie vini cautè Non debet aſſet- promovenda, quod diutius aſſervata aceſceret, ac mo- vari extra uſum. veret nauſeam, vel ſumentibus. Neque ſine periculo effuſionis facilè circumferri poſſet ad infirmos. His & a- Imèò Spiritus liis rationibus, haud dubiè Spiritus ſanécti inſtinctu, per- mundi, motæ ſunt Eccleſiæ, in quibus mos fuit, Laicis utranque ſpeciem dare, ut deinceps una daretur: potiſſimum eo attento, quòd integer est Chriitus ſub qualibet pecie, & non Probato. minus ſub una ſumitur, quàm ſub duabus. Sicque in- Repugnat Infi- Concilio Conſtantini tam honorificè celebrato decre- emo. tum extitit. Sic & Synodus Baſilienſis legitimè decrevit. Et licet liberum fuerit olim, vel una, vel utraque ſpecie uti Erge Chrihi In- Euchariſtia, inſurgente tamen hæreſi, quæ docebat Nerang, Kitutum erit Hæ- ſeciem eſſe neceſſariam, Eccleſia ſancta, quæ à Spiritu ſancto reticim. qrrigitur, interdixit utranque ſpeciem Laicis. Sic enim- ſolet Eccleſia contrariis aliquando conſtitutionibus hæ- reſes extinguere: ut tum orirentur, qui aſſerebant- in ſolo azymo confici Euchariſtiam: Dum Neſtorius Mariam — — —, —, r – ☛⏑,— DE MISSA. XXI Mariam ſemper virginem voluit eſſe ſolam Matrem Chri- Zi, non DEImatrem: Eccleſia autem prohibuit eam- dici, Chriſtotecon. Quare petendum eſt à Principibus & Civitatibus, ne hoc Schiſma in Germaniam, in Imperio Romano induci, neque ſe ab univerſalis Eccleſiæ con- ſuetudine ſeparari patiantur. Neque moveant argu- menta in hoc articulo adducta: Nam Chriſtus quidem inſtituit aeranque ſpecien Sacramenti, ſed nullum reperi- tur in Evangelio, quòd geranque præceperit à Laicis ſamen- dam. Etenim quod ait Mattheus vigeſimo ſexto, Bibite ex boc oemnes, hoc duodetim Apoſtoli dictum eſt Sacerdotibus, quod ex Marco liquet, dum ait: Eer biberunt ex eo omnes; quod certè in Laicis hactenus non eſt completum: unde nunquam fuit ille mos per totam Eccleſiam, ut Laicis utraq; ſpecies daretur, Iicet is fortaſſe fuerit apud Corin- thios & Carthaginenſes, & alias aliquas Eccleſias. Quod verò Gelaſium afferunt, cap. Comperimus. de Conſecratione, Diſtinc. 2. ſi intueantur literam, invenient, quòd de Sa- cerdotibus, & non de Laicis loquitur Gelaſius. Unde-⸗ rejiciendum eſt, quòd conſuetudinem dandi unam ſpe⸗ ciem ajunt eſſe contra Jus Divinum s. §. XXXIV. Omnium autem maximè rejicienda eſt Appendix articuli, quòd ob id Pro ceſſio cum Euchariſtia ne.- gligenda fit, ſeu omittenda, quòd Sacramentum dividatur. Nam ipfimet fide Chriſtiana ſciunt, aut ſcire ſaltem de- bent, Chriſtum non eſſe diviſum, ſed integrum ſub utra- que ſpecie: Et nullibi Evangelium prohibere diviſionem ſpecierum Sacramentalium, id quod in die baraſceves per univerſam fit Catholicorum Eccleſiam „licet conſe- cratio fiat à celebrante ſub utraque ſpecie, qui & utran- que ſumere debent. : §S. XXXV. Quare admonendi ſunt Principes, & Civitates, ut ſolitam reverentiam & honorem debitum impendant Chriſto Filio Dei vivi Redemptori, & glori- ficatori noſtro Domino cœli & terræ, cum veraciter eum E 3 Ppræ. XXII DE CONIUGIO Conf. Sam. Ual⸗ præſentem credant & agnoſcant, id quod à ſuis proge- ler. contra ut“ nitorib bus Chriſtianffſimis Principibus, religioſiſſimè no⸗ ſemii Sav. Cathol. titulo: Spes va- runt obſervatum- na Papi ſtica. Dein Hopfner. Sax. §. XXXVI. AD ARTICUL UM II= Evan ge De Conjugio Sacerdotum, Theologorum bon- tificiorum Reſponſio. Apol p. 212 Uôd ſecundo loco commemorant inter Abuſus Cæliba- ztum Cleri, & quo pacto Sacerdotes eorum uxores ducant, & alios ducere ſuadeant, res profe tò, eſt ad- miratione digna, quò cælibatum ſacerdotaleri Abuſum vocent: cum ê& converſo violatio cœlibatus, & illici- tus ad conjugium tranſitus, in ſacerdotibus potius Abuſus dici mereatur. Etenim Sacerdotes nunquam uxo- res debere ducere, teſtatur Aurelius in ſecundo Conci- io Carthagin. ubi inquit: Quia ſic dotuerunt Apeſtoli ex- emplo, & ipſa ſervavit antiquitas, Nos cuſtodiamus“ Et paulò ante, talis legitur Canon: Placet ut Fpiſcopi, Presbyteri, & Diaconi, vel qui Sacramenta contretctant, pudicitiæ cuſtodes ab axoribus abſtineant. Ex quibus verbis liquet, ab Apoſto- lis receptam eſſe hanc traditionem, non noviter ab Ec- cleſia inventam. Auguſtinus Aurelium fequens in Quæ- ſione altima Novi & Veteris Teſtamenti, in hæc fanè verba ſcribit & interrogat: Si fortè dicat, ſcilicet & bonum eſt nu- bere, eur non licet Sacerdotibus uxores habere 5 Calixtus Pa- pa vir ſanctus, Martyr conſtituit ante mille, & trecen- tos annos, ne Sacerdotes ducant axores. Similia leguntur & in ſacris Conciliis Cæſfarienſi, Africanenfi, Agathenſi, Srundenſi, Aurelianenſi, Meldenfi. Et ita obfetvatum fuit à tempore Evangelii & Apoſtolorum, quod nun- quam licuit conſtituto in ſacerdotio de gare ducere uxo- rem. Verum quidem eſt, quod ob miniſtrorum PEI defectum in primitiva Eccleſia „conjugati admitteban- tur rſh 14⸗ tba e⸗ n⸗ tur ſſi⸗ SACERDOTVM. XXIII tur ad ſacerdotium, ut ex Canonibus Apoſtolorum & Paphnutii reſponſo liquet in Concilio Niceno. Atta- men volentes contrahere, tenebantur id facere ante- fubdiaconatus ordinis receptionem, uti legitur in &ap. Si quis eorum. Diſtincét. 3z2. Hanc conſuetudinem primiti- væ Eccleſiæ usque in hunc diem reſervavit, & retinuit Græca Eccleſia. Cum vero per gratiam DEI creſceret Eccleſia ut nullus eſſet defectus, Syricius Papa, ante an- nos mille, centum & quadraginta, procul dubio non ſine Spiritu Sancto, omni modo intercdixit ſacerdotibus continentiam, Cap. Plurimos. Diſtinéct., z5. quam Inno centius Primus, Leo Magnus & Gregorius Magnus, Pontifices approbaverunt, & confirmaverunt, & in hunc usque: D diem Latina ubique fervavit Eccleſia. Quibus ſatis li- quidum eſſe exiſtimatur, non Abuſum eſſe cælibatum cle- ri, à tam ſanctis Patribus tanto tempore comprobatum, & ab univerſa Latina Eccleſia receptim. Ad hæc Sacer- dotes Veteris Legis, tempore officii & miniſterii ſui in templo, ſeparabantur ab uxoribus, ſicuti Zacharias tem- Pore vicis ſuæ, Luce primo. Cum autem Sacerdotes No- væ Legis ſemper debeant eſſe in miniſterio, ſequitur, eos ſemper debere continere. Amplius: Conjuges non debent ſe fraudare oficio onjugali, nißi gd tempus, I. ad Corinthiot ſeptimo, ut pacent orationi. Cum ergo Sacerdos debeat ſemper orare, ſemper debet continere. His rationibus uſi ſunt Hieronymus, Ambroſius, Auguſtinus. Prætere ſanctus Paulus ait: Volo vos ſine ſolicitudine ſe. Das ſine uxore eſt, ſolicitus eſt, guæ domzini ſunt, gquomodopla- cea? Deo. Dui autem cum uxore eſt, ſolicitus eſt, quæ ſant mandi, quomodo placeat uxori-„ & dipiſus eſt, I. «d Cor. ſeptimo. Sacerdos ergo, qui jugiter debet placere Deo, ne diſtineatur ſolicitudine uxoris, & non reſpiciat retrò cum uxore Loth, Geneſis 19. §. XXXVII. Porrò adumbrata fuit facerdotalis con- tinentia etiam in veteri Teſtamento, nam Moyſes acce- 1E 4 Pturus P. 216. 217. 223. XXIV DE CONIUGIO pturus Legem præcepit, ut in diem tertium non apprepin- guüuat ent uXoribus, Exodi decimo nono. Sacerdetes igitur⸗ gecepturi kgulatorem Chriſtum Domini & Salvatorem-⸗ noſtrum, multo minus appropinquare debent uxoribus. SF. XXXVIII. Similiter juſſi ſunt Sacerdotes por- tare feminalia lintea, ut operiant carnem turpitudinis ſug, Ex- odi vigeſimo oltavo, quod fuit Smbolum futuræ continentiæ in Sacerdotibu, ait Beda. Etiam Abimelech, daturus pa- nem benedicdtum pueris David, interrogabat priuùs, an-⸗ mundi ſſent à mulieribus 7 David reſpondit, mundos eſſe ab heri & nudiustertius, i. Regum vigeſimo primo. Ergo ſim- per mundi eſſe debent ſumentes panem vivum, qui des cælo deſcendit, Johannis ſexto. Manducantes Paſcha, præ- cinéti erant renibus, Exodi decimo primo. Quare Sacerdo- tes frequenter manducantes Paſcha noſtrum Chriſtum, cingere convenit renes per continentiam, & mundatio- nem, ſicut eis imperat Dominus: Mandamini, inquit⸗, qui fertis vaſa Domini, Eſaiæ quinquageſimo ſecundo. Sanéi eſtoete, quoniam ego Sanltus ſam, Levitici vigeſimo nono. Ser- viant itaque Sacerdotes DEo in ſanctitate & juſtitia, omni- bus diebus ſuis, Lucæ 1. §. XXXIV. Hinc ſanctus Martyr Cyprianus teſta- tur, ſibi à Domino revelatum & cum ſeveritate injun- Kum, ut clericos ſtudiosè admoneret, ne cum fœminis commune haberent domicilhum. Undè continentia ſa- cerdotalis, cum ſit à conciliis & à Pontificibus præcepta, & à PpEO revelata, proprio voto à ſacerdote PEo pro- miſſa, non eſt rejictenda: nam hanc exigit ſacrificii quod traétant excellentia, orationis frequentia, liber- tas & puritas ſpiritus, ut curent, quomodo Deo place- ant, juxta S. Pauli doctrinam. §. XL. Et quia conſtat antiquam hanc fuiſſe Hæ- reſin Joriniani, quam damnavit Romana Eccleſia, & ſcri- ptis piis SACERDOTVM. xXxXV ptis convicit B. Hieronymus: S. Auguſtinus dixit, hanc hæreſin confeſtim fuiſſe extinctam, nec perveniſſe ad ſa- cerdotum corruptionem. Hanc ſacerdotum corruptio- nem & abuſum Principes tolerare non debent, Iu-⸗ verpetuam ſanéti Romani Imperii legnominiam & Inſfamiam, ſed conforment ſe potiùs univerſali Eccleſiæ: ne- que moveantur ab his quæ eis ſuggeruntur. Nam⸗ quod Paulus inquit, I. ad Corinthios ſeptimo: Ilnurquurque hbabeat urorem propter fornicationem Reſpondit ſanctus Hieronymus, ſanctum Paulum loqui de eo, qui non vovit. Sicut Athanaſius intelligit illud S. Pauli: Non peccat vir- go, ſi nupſerit: Virginem hic dicit, quæ DEo dicata non ſit. Sic ad illud: Melius eſt nubere, quàm uri, acris extat re- ſponſio Beati Hieronymi contra Jovinianum. Nam ille idem ſanétus Paulus ait: Bonum est bomini mulierem non tangere: habet namque Sacerdos medium, ut neque ura- tur, neque nubat, ſed per gratiam Dei contineat, quam oratione devota, & caſtigatione carnis, jejuniis & vigi- Hiis, à Deo impetret. Ampliuùs, dum ajunt Chriſtum do- cuiſſe, non omnes homines ad cœlibatum idoneos ſſz, hoc qui- dem verum. Ideoque nec omnes idonei ſunt ad ſacerdo- tium: ſed Sacerdos oret, & poterit capere verbum Chri- ſti de continentia. Sicut ſanctus Paulus dicit: Omnia⸗ poſam in eo qui me confortat, ad Philippenſes 4. Eſt enim continentia donum Dei, Say. 5. Prætereàâ, cum prætenda- tur hanc eſſe ordinationem & præceptum Dei, Geneſis 1. Reſpondit ante mille annos in hæc verba Hieronymus: Neceſſe fuit prius plantare ſylvam & creſcere, vt eſſet poſtea, quod poſſit excidi. Præceptum tunc erat depro- creatione prolis, ut repleretur terra, qua mod repleta, & adeò quidem ut ſit preſſura gentium, non eſt à mo- do præceptum volentibus continere. Variè prætereà jaétant Mandatum Dei: oſtendant, ſi poſſunt, ubi Deus præceperit Sacerdotibus, ut ducant uxores. Ad hoc re- peritur in Iure Divino, i pota ſemel emiſſa reddantur, IE 5 Pſalm. Pp. 212 p. 216. p. 219 XNVI . DkE CONIUVEIO Pſalm. 40. & 75. Ecclefiaſt. . Quare igitur expreffum iud jus Divinum non ſervatur ?à Corrumpunt quo- que S. Paulum, quaſi præcipiat, Epiſeepum eligendum debere eſſe maritum, cum ſfanctus Paulus dicat: Epiſco- pus ſit Vnius uxoris vir?: Quod non eſt intelligendum-, quôd debeat eſſe maritus, alioquin Martinus, Nicolaus, Joannes Evangeliſta, imo Chriſtus non fuiſſent Epi- ſKcopi. Quare Hieronymus explicat verba S. Pauli, 3aa Epiſcopus fit unius uxoris vir, hoc eſt, quòd non fit Bigamus 5 veritas expoſitionis liquet non modò ex autoritate Hie- ronymi, quæ tamen magna eſſe debet apud quenquam Catholicum, ſed ex ſancto Paulo quoque qui de vidua deligenda ſcribit, Vidua deligatur non minus ſeptuagintæ an- norum, quæ fuerat unins viri ugor, primo 4a Timothenne⸗ uinto. . §. XLI. Quòd poſtremô adducunt factum Ger- manorum, Fattum afferunt, non Fas. Dum enim Impe- ratori Henrico Quarto contentio eſſet cum Romano Pon- Gfice, ante etiam cum filio proceribus Imperii, Jura- humana pariter ac Divina confuſa fuerunt, adeò, ut Lai= Cià illo tempore temereè attentarint facra tractare, ſordi- bus pro ſacro oleo uti, baptizare, & multa alia à Chri- Kiana Religione aliena facere: Simili exorbitantia Cle- rus exceſſit, quod pro Jure jam allegari nequit, neque incivile fuerit ſacrilega matrimonia dirimere, quæ con- tra vota, contra ſanctiones Patrum & Conciliorum, nut- liter fuerunt contrata: quemadmodum & hodiè Sacer- dotum non ſunt rata matrimonia, cum prætenſis eorum uxoribus. Fruſtrà ergé queruntur mundum ſeneſiere, & imbecillitati remedium laxant : Nam DEo conſecrati alia habent imbeciällitatis remedia, utpote fœminarum con- ſortia devitent, otia fugiant, jejuniis & vigiliis Carnem⸗ macerent, prohibeant ſenſus exterieres ab illicitis, & præ- tereà viſum, & auditum, oculos quidem ne videant va- Nitates, parpulos denique, id &, carnales cogitationes alli⸗ SACERDOTVM dant ad petram: Petra autem Chriſtus eſt: affectus re- primant, Deum frequenter & devotè orationibus pulſent. Hæc procul dubio ſunt potentiſſima continentiæ remedia in Kcclefiaſticis viris & Deo ſervientibus. F. XLII. Paulus autem rectè Dæmoniorum de. Atrinam dixit eorum, qui nuptias prohibent, quales fue- runt Tatianus & Marcion hæretici, horum Auguſtinus & Hieronymus meminerunt. Sed adeò Ecceleſia non pro- hibet nuptias, ut etiam matrimonium inter Septem sa- cramenta connumeret; cum quo ſanè ftat, ut ob excel- lens miniſterium, excellentiorem Eccleſiaſticis præcipiat mundiciem. Falſum enim eſt, eſſe Mandatum Dei de contrahendo, alioqui peccaſſet Ioannes Evangeliſta, San- Rus Iacobus, Laurentius, Titus, Martinus, Catharina, Barbara, &c. Nec Cyprianus ab eis induétus loquitur de virgine, quæ ſollenne votum fecerat, ſed de ea, quæ decreverat continenter vivere, ut initium Epiſt. m. lib. I. indicat. Certiſſima enim eſt ſancti Auguſtini ſententia, Virginibus voventibus non ſolum nubere, ſed & velle nubere da- mnabile eft. Undè abuſus Matrimonii, & votifragium in Clero non eſt tolerandum-⸗. 6. XLIII. AD ARTICULUM III. De Miſſa, Theologorum Pontificiorum Qaaaid⸗ in hoc Articulo ponitur, de ſacratiſſimo Miſſæ officio, quod S. Romanæ & Apoſtolicæ conve- nit Eccleſiæ, approbatur: Quicquid autem adjicitur⸗, quod communis & univerſalis Eccleſiæ orthodoxæ obſer- vationi contrarium eſt, rejicitur: quia Deum graviter⸗ offendit, Chriſtianam unitatem lædit, ac diſſenſiones, tumultus, ac ſeditiones in Sacro Romano Imperio ſu- ſcitat. Nam ad ea quæ in articulo proponunt, primè , diſpli⸗ XXVII Apol. p. 224 p. 225. 26. Philip. Müller Tr. d h v. vom deutſch. Gottes⸗ dienſt. XXVIII DE MISSA. diſplicet, quòd, contra totius Rom. Eccleſiæ conſuetu- dinem, generales ritus Eccleſiaſticos, non Romana, ſed Alemanica peragunt lingua, & hoc prætendunt S. Pauli autoritate ſe facere, qui præceperit: In Eccleſia lingna po- ulo intelleléta utendum, 1. Cor. 14. Sed ſi ea eſſet verborum §. Pauli intelligentia, jam cogeret nos totam Miſſam in Alemanico perficere, quod tamen ipſi non faciunt. At cum Sacerdos ſit perſona commmunis totius Eccleſiæ, non ſolàm circumſtantium, ideò non mirum, quòd Sa- cerdos latinè, in Latina celebrat Eccleſia. Proficit au- tem auditori, ſi in Fide Eccleſie audit Miſſam, & experientia docet majorem fuiſſe apud Germanos Chriſti fidelium, Latinam linguam non intelligentium, ſub Miſſa devo- tionem, quàm ſit hodiè eorum, qui in Teutonico Miſ- ſam audiunt. Et ſi Apoſtoli verba penſentur, ſufficit⸗ aliquem reſpondentem ſupplere locum Iaiotæ, qui dicat, Amen, id quod Canones etiam præſcribunt. Neque ne- ceſſarium eſt, ut omnia verba Miſſæ audiat vel intelligat, vel etiam intelligens ſemper attendat: præſtat enim in- telligere & attendere fnem: Quia Miſſa celebratur: ut offeratur Buchariſtia in memoriam Paſſionis Chriſti. Et ad hoc facit, quòd, communi ſententia Patrum, Apo- Roli & eorum ſucceſſores uſque ad tempora Adriani Im- peratoris, in ſola lingua Hebræa Miſſam celebrarunt, quæ profect ignota erat Chriſtianis, præſertim genti- bus converſis. Quòôd ſi etiam lingua populo intellecta in primitiva Eccleſia Miſſa fuiſſet habita, modò tamen ilud non eſt neceſſarium. Nam quotidiè multi conver- tebantur ceremoniarum ignari, & myſteriorum inſcii. VUnge profuit aliquando intelligere verba Officii. At modò resque Eccleſiæ, undè facile norunt, quid quohibet tem- pore in Eccleſia agendum ſit⸗ . §. XKLIV. Quòd autem conqueruntur de Abußlat Miſfarüm, nemo eſt eorum qui rectèe fentiunt, qui abuſus — — — — — —.— — UUn— von Catholici ab incunabulis imbibunt conſuetudines, mo. ul Uer N lne Pred lec⸗ 82 . In. enti. men nlci. „ 4 4 R DE MISSA. XXIX abuſus ſublatos eſſe non percupiant: verum quòd Al- 1ari ſerpientes de Altari vivant, non eſt Abuſus, e hoc ju- ris eſt Divini pariter & humani. Oais enim unquam pro- prüs militat ſtipendiis 7 ait Paulus: Neſcitis, quoniam qui in ſacrario operantur, quæ de ſacrario ſunt edunt & qui Altari deſerviunt, cum Altari participant, 1. Cor. 5, . Et Chriſtus ait: Dignus est operarius mercede ſuæ Lucæ 1o,7. Sed ſuper omnia reprehenfione dignum eſt, quod Miſſæ privatæ in qui- busdam locis deſierunt, quaſi illæ fixos habentes redi- tus & certos, minus quæſtum quærant, quam illæ pri- vatæ. At hac abrogatione Miſſarum cultus opEI minui- tur, Sanétis ſubtrahitur honor, ultima voluntas defun- Philip. Mülier. torum corruit, & irrita fit, debitis defuncti ſpoliantur de Jur. Memor-. ſuffragiis, & vivorum devotio aufertur, & frigeſcit ⸗. Quare privatarum Miſſarum abrogatio admitti ac tole- rari non poteſt, neque ſatis intelligi poteſt, quod aſſu- mitur, Chriſtum ſatisfeciſſe ſua paſſione pro peccato ori- ginali, & inſtituerit Miſſam pro actuali peccato. Nam hoc nunquam auditum eſt à Catholicis. Jamque rogati ple- rique, conſtantiſſimè negant, ab iis ſic doceri, non enim Miſſa delet peccata, quæ per pœnitentiam velut peculia- rem medicinam ſanantur. Sed delet ænam pro peccato debitam, ſatisfactiones ſupplet, & gratiæ confert aug- mentum, ac ſalutarem vivorum protectionem. Poſtre- mò quibuscunque negligentiis & neceſſitatibus noſtris, ſpem adfert conſolationis & adjutorii Divini. F. XLV. Quod autem inſinuant, In Miſſa Cbriſtum non offerri, velut ab antiquo damnatum, & à fidelibus ex- cluſum, omninò rejiciendum eſt. Hæc enim antiqua, Hæreſis fuit Aerianorum, ait Auguſtinus, qui negarunt in Miſſa oblationem fieri pro vivis & mortuis. Hoc enim ſanctis literis, & toti Catholicæ Eccleſiæ refragratur. Nam Prædixit Dominus per Malachiam: jam Judæorum ab- jectionem, vocationem gentium & Evangelicæ legis ſa- E 5 crifi- p. 26. p. 225. 217. p.245. ſeq p.226. ſeq. P· 147. p. 232. RXX DE MISSA. crificium reſpiciens, non est, inquit, voluntas in vobis, net munus accipiam de manu veſtm. A ſolis enim ortu ausque ad occa⸗ ſum magnum est nomen meum in gentibus & in omni loco ſacri= Vid. Chemnit. ſicatur, & offertur nomini meo oblatio munda Malach. i, ii. Nul- Erai Arguhr. la autem eit Oblatio munda in omni loto jam PEo oblata-, VYVjIſ. quàm Euchariſtiæ mundiſſimo in Altaris ſacrificio. Hac au- Augaſtino & Pa- toritate S. Auguſtinus, & alii Catholici uſi ſunt, pro- tribus aliis vim nunciata contra perditos judæos: quæ certè plus debet fieri, laem I- vàlere apud Catholicos Principes, quàm omnes Adverſa- Imo contra Vos tmiorum objectiones. Perditos. §. XLVI. Prætereà idem Propheta, cum loquitur p. 233. de adventu Meſſiæ, ait: Et purgabit filios Lepi, & colabit Chemn. dl. P.264. eos quaſi aurum & argentum, & erunt Domino oferentes ſacri- feciun, juſtitiæ, & placebit Domino ſacrificium Juaæ & Hiernſa- lem, ſicut dies ſeculi & anni antigqui, Malachi⸗ tertio v.y. Hæc in ſpiritu prævidit Propheta, lios Levi, hoc eſt, Evangeli- Aliud Hieron. h. Cos Sacerdotes, dicit Hieronymus, oblaturos ſacrificiæ, non nil de Sacerdot. in fanguine Bircorum, ſed in Juſtitia, ſicut dies ſeculi. Un- talibe de eo Spiritu, quo illa verba à Propheta fuerunt ſcripta, eodem ſunt in Canone Miſſæ ab Eccleſia repetita. Da- nieli quoque dixit Angelus: Eligentur & dealbabantur, & quaſi ignüu probabuntur multi, & impiè agent omnes impii, ne- que intelligent omnes impii. Porrèò intelligent dolti, & à tempe- re tum oblam fuerit abominatio in deſolationem, dies mille du- centi nonaginn, Daniel. 12ut. Hanc prophetiam eſſe impien- dam, nondum tamen impletam, teſtatur Chriſtus, Mattb. 24,. Juge ergo ſacrificium Chriſtianorum in adventu abomi- nationis, id eſt, Antichriſti, ce‿ſzbit univerſalter, ficut jam Calumnia AGni-in aliquibus Eccleſiis ceſſat particulariter: & ſic ſedebit na in vos retor- in loco deſolationis, quandò omnes Ecclefiæ erunt deſola- quenda. z, in quibus non cantabuntur horæ Canonicæ, Miſſæ non celebrabuntur, nulla diſpenſabuntur Sacramenta-, nulla erunt Altaria, nullæ Sanctorum imagines, nullæz Candelæ, nullus Ornatus. Hortari proindè oportet omnes Prin- —2 — — — — oſt elt E J PDE MISSA XXXI Principés & fideles Rom. Imperii fubjectos, ne unquam ihquid admittant aut omittant, quo viam tantæ impie- ati Antichriſti præparent. Quando mulier, hoc eſt, Ec- egleſia Catholica, velut S. Johannes in ſpiritu vidit, agiee in ſelit udinem, ubi habebit locum pantum à Deo, ut eam paſcat diebus mille, ducentis, ſexaginta;,; Apocal. 12, 6. G. XLVII. Poſtremò S. Paulus inquit a1d Heb.5,3. Omniz Apol. p. 237. Pontifex ex hominibus alſumtus, pro bominibus conftituitur in bus, quæ ſunt ad Deum, ut ofenat donæ, & ſacriſiciæ pro peccati. Cum aufem Pontifex æternus non ceſſaverit in nova⸗ ele Lege, ſed mutatus ſit in meliorem, Ergo & hodiè Pon. Chemn d I. p. m- totum ſacerdotium offert in Eocleſia ſacrificium exter- 264. num, quod non eſt, niſi unum, Euchariſtiæ ſcilicet, Verè tidiculi Pa- Huic ſoli ſervire & accommodari poteſt, quod in actis pifhæ h. Oſiandros Apoſtolorum legitur, Cap. 13. 2. Juxta novam translatio- D de di mi. nem: Barnabas, Simon, Lucas, Cyrenæus, Manaches Chemn. d l. p. m. & Paulus ſacrifcaverant, hoc eſt, obtulerunt: quod non 272. ſeq. Card Bo- de oblatione idohis facta, verùm de Mſa, cum Græcis Li- na RE. I. c. 3,n. 30 turgia vocetur, poteſt & debet meritò intelligi. P.243. §S. XLIIX. Et Miſſam fuiſſe ſacrificium in primitiva Eccleſia abundè teſtantur, & huic ſententia, ſuffragan- tur Santi Patres, Ignatius enim S. Joannis Apoſtoli di- ſcipulus inquit: Non licet ſine Epiſcopo „ neque ſacriſicium., immolare neque Miſſam celebrare. Et Irenæus, diſcipulus Po- lycarpi difcipuli ſanéti Joannis Evangeliſtæ, teſtatur, Chrikfum Nori Teſtamenti nopam docuiſſe oblatienem, quam Ec- eleſiæ ab Apofſtolis accipiens in univerſo mundo offert DEO. Bic Antiſtes vieinus Apoſtolorum temporibus, novum teſta- tur ſacriſteium Evangelicum per univerſum orbem obla- tum. Idem Origenes, Cyprianus, Hieronymus, Chry- ſoſtomus, Auguſtinus, Baſilius, Hilarius, &c. docent, & teſtantur quorum verba brevitatis gratia omittuntur:: Imôò expriman- Quia igitur ſemper Catholica Eccleſia ab Apoſtolorum tur, patebit, moæ tempore per univerſum orbem Chriſtianum ſic docuit, lumuia Impu- tenuit, dent. — 2 §. XLIX. Neque obſtat S. Paulus ad Hebræos ob- lationi Miſſæ, quòd uana oblatione & ſemel juſtißicati ſumus per Chriſtum. Loquitur enim D. Paulus de oblatione viéti- mæ, hoc eſt, cruenti ſacrificii agni occiſi in ara ſantæ Crucis, quæ quidem oblatio ſemel facta eſt, à qua omnia Sacramenta & etiam ſacrificium Miſſæ ſuam habent effi- caciam. Tantuùm ergo ſemel oblatus eſt in cruce effuſo ſanguine. Hodiè offertur in Miſſa as boſtia pacifica & Ca- cramentali. Tunc offerebatur paſibili in forma viſibili, Hodiè offertur in Miſſa velatus myſteriis impaſibiliter, ſicuti in Veteri Teſtamento immolabatur typicè & figu- Velatus commen-⸗ 6§. L, Denique Miſſam Sacrifeium eſſe vis vocabuli oſtendit. Quoniam Miſſa nihil aliud eſt, quàm oblatio ad altare, ab Hebræo vocabulo misbeach. Græco verò unsi&ααον, propter oblations nomen. In ſuperioribus verè ſatis declaratum eſt, nos per fidem non proprie juſtificari, er charitatem. Quod ſi in ſacris literis quid hujus- i reperitur, norint Gatholici, id dici de fide formatz, quæ per dilectionem operatur, Galath. y. At quia juſtifi- catio à fide inchoatur, quiĩa ipſa ſubſtantia est rerum ſperanda- pum ad Heb. Il. Neque Miſſam eſſe memoriam paſſionis Chriſti & beneficiorum DEI, quoniam hoc & figura de⸗ ui ſimul victima, & memoriale fuit, ap- Et non ſolum verbis & Sacramento, ſed eſtibus ſacris in Eccleſia repræſenta- tur, & in memoriam victimæ Eccleſia offert denuò Eu- chariſtiam in myſteriis Deo Patri omnipotenti. §. LI. Non ergò improbatur, quoòd Principes & Civitates unam ſervant communem Miſſam in Eccleſia, ſi modò ritè juxta ſacrum Canonem id faciunt, ſicut-⸗ agno paſchali, ꝗ probat Exod. 12. etiam geſtibus, & v De diro Canone Perpetuum Fal- tenuit, & obſervavit, ſic hodiè tenet & obſervat: ides hoc idem irrefragabiliter ubique teneri & obſervari S omnmes ——— =☛- Onis * 2 –☛ — ES Nta⸗ Eu eſn NeS DEDISCRIMINE cIBORUM. XXXIII omnes Catholici obſervant: ſed quòd omnes alias Mif- ſas abrogant, Chriſtiana profeſſio non patitur. Wd au. tem olim pœnitentes communicabant, nemo repréhendit: utinam omnes eſſent ſic diſpoſiti, ut quotidiè hunc Pa- nem ſumere dignè valerent. Sed ſi anam Miſſam utilem arbitrantur, quantò utiliores eſſent plures Miſſæ, quas ipſi injuria reprobaverunt. Quibus omnibus ritè penſatis, petendum eſt, ut hanc novam Miſſandi formulam exco- gitatam, & jam toties mutatam, omninò caſſent & abjici. ant, & priſtinam celebrandi formam reſumant, juxta Eccleſiarum Germaniæ & totius Chriſtianitatis antiquum ritum & conſuetudinem, atque miſſas abrogatas, juxta fundatorum ultimam voluntatem, reſtituant. In quo ſibi ipſis utilitatem & honorem pariant & toti Germaniæ pa⸗ cem & tranquillitatem. §. LII. AD ARTICULUM rv, De Confeſſione, Theologorum Pontiſiciorum Reſponſio. Uantum ad Confeſſionem attinet, in reſponſione & ſententia ſuperius Articulo XI. data perſtandum eſt: Apol. p. 40,. I1 5⁄* n. XV., Apol. p. 139. Falſa enim ſunt, quæ ab ipfis ſuggeruntur de Chryſo- Ghema. Pxam. Conc. Teid. P. I. c. ſtomo, cum de Publica loquatur confeſſione. Ipſi au. 5, p. m. 393, ſeg team em torquent ad Sacramentalem & Sacerdotalem con- feſſonem: quod verba ipſius apertè indicant, dum in- principio inquit: Non dico tibi, ut te prodas in publicum, ne- que aupud alios te excuſer. Ita Gratianus, ita Petrus Lombar- dus ante trecentos annos reſponderunt. Quæ ſanè ſolutio fit manifeſtior ex aliis locis Chryſoſtomi : Nam in Serm. ag9. inquit de Pœnitente: In corde zjus coniritio esk, in ore ejug c«onfeſſio, in opere tota bumilitas. Hæc eſt profectò fructi- fera pœnitudo. Nonne hic exactiſſimè explicat tres pœ- nitentiæ partes? Ita Hom. 1o. ſuper Matthaæum tradit idem. Chryſoſtomus tempus etiam determinatum confitendi, ut IrF poſt on. Apol. p. 191. Luth. von Con- XXXIV PpPpDr HISsSA. . poſt patentia criminumvulnera, peœnitentia intervenien- te, curentur. Quomodò autem patebunt crimina, fi non per confeſſionem detegantur Sacerdoti? Sic in pluribus lo- cis Chryſoſtomus ipfe revellit hanc ſententiam, quam & Hieronymus proſternit, dicens : S quem ſerpens Diabolus occultò momorderit „O nullo conſcio eum peccati veneno infeceriti ſi tacuerit; qui percuſſus est, & non egerit pænitentiam, nec vul⸗ aus ſuum fratri & magiftro voluerit tonfiteri, Magiſter, qui lin- guam babet ad curandum, facilb ei prodeſſe non poterit. Si ergoé eruteſeat ægrotus fatuns medico confiteri, qquod ignorat medicina; non curat. His igitur credant Principes & Civitates auto- ribus, quàâm uni gloſſæ Decreti, à Juris Divini peritis im- pugnatæ & rejectz. Quarè admonendi ſunt, cum con- feſſio integra nedum ſit ad ſalutem neceſſaria, ſed et- iam nervus exiſtat Chriſtianæ diſciplinæ, & totius quo- ue obedientiæ, ut orthodoxæ Eccleſiæ ſe conforment- Nam, Hieronymo teſte, berefis illa fuit Montanorum, qui ante mille ducentos & plures annos damnati fuerunt, pro- pterea quòd erubeſcant peccata ſua confiteri. Non de- cet itaque Montanorum ſequi errorem, ſed potiùs ſan- Rorum Patrum ac totius Eccleſiæ Catholicæ ritum, ut ad normam fidei orthodoxæ unusquisque in omnibus domi- niis ſuis præcipiat confeſſionem, præcipuum in Eccleſia BEI theſaurum, fieri juxta ritum in Eccleſia etiam apud Hos obſervatum. §. LIII. AD ARTICULUM V. Conf de radit⸗ De Diſcrimine Ciborum, Theologorum Pontificio- rum Reſponſio. cil. & H'or. Epiſc- O Uz poſtmodum afferunt de Delecia Ciberum & ſimi- übus traditionibus, quas nihili facere videntur, re- jiciendum eſt. Scimus ex Apoſtolo, quòd omniz poteſtas zi 4 D5ο, & præcipuè poteſtas Eccleſiaſtica eſt data à EO in ædißicationem Ideo ex Chriſtiano & Ecclefiæ ſn⸗ A — — — —⸗— = — — M, Ho⸗ DE DISCRIMINE CIBORUM. XXXY tæ devoto pectore, ejusdem ſanctæ atque Catholicæ & Apoſtolicæ Eccleſiæ conſuetudines recipiendæ ſunt, quæ utiles ſunt Eccleſiæ, tàm in cultu Divino augendo, quàm in concupiſcentia carnis coercenda, cum expeditiores faciant ad Divina præcepta ſervanda, & in ſacris literis inveniantur conſultæ. Et qui eas contemnit, aut teme- rè eis reſiſtit, pEkUM graviter offendit, juxta vocem, me ſpernit, & qui me ſernit, pernit eum, qui miſit me, Lucæ lo. Spernitur autem Prælatus, dum Statuta ejus contemnun- tur, & juxta S. Paulum dicentem: Mui bæc Sernit, non, hbominem ſpernit, ſed DEUM, gui etiam dedit Ceiiritum S. in n. vobs, 1. Theſſ.g, F. Et dum ad Epiſcopos inquit: Attendite 4. D vobis & univerſo gregi, in quo vos poſait Spiritus §. Epiſceopos, 0% regere Eccleſiam DEI Atr. 20,25. 81 ergo Prælati habent po- teſtatem regendi, habebunt & poteſtatem Statuta faci- endi pro ſalutari Eccleſiæ regimine, & ſubditorum in- cremento. Præcipit enim idem Apoſtolus Corinthiis, ut D omvia ſecundum ordinem Pant in eis, 1. C Or.1, 7. 406 3, 17. At hoc ſine „ esgibus fieri non poteſt, idcirco Hebreu dixit, obedue pre. AL. poſitis veitris, & ſutjacete els, ipfi enim reddituri ſunt rationem i. proanimabus veſtris, ad Hebraos 13, 17. Hic S. Paulus non ſo- ſiu lum obedientiam, ſed & cauſam obedientiæ aſſignat ,. n vigdemus s. Paulum hac uſum eſſe poteſtate, qui jam mul- Chema. Eccleſia taceant, & de verbis etiam Prophanis, 1. 1b“ſG. . „Qe ſecularibus judiciis, 1. Corinth. 6, 12. Et apertiſſi- 10 me ad Corinthios inquit: Nim ceteris dico ego, non Do- mnminus, 1. Corinth. , 12. Item alibi inquit: Szate & tenete tra- in“ Airionet, quas didicistir, ve per Epiſtolam noſßram, ſive per ſer- . „ 1* . . . „ , S. LIV. Quarè admonendi funt Principes & Civi. „ tates; ut obedientiam Eccleſiaſticis Statutis & Conſtitu- ℳ92 — ir 2 tiohi- Chriſti dicentis: Qui vos audie, me audit, qui pos ſyernit, Apol.d. Pot Ecci, P.266, ſeq. Jejun. . . . . Ex. Cong. tas Leges præter Evangelium dedit, de eligendo Epiſco- Trid p p.m. 150. Ppo, de viduis, de mulieribus, ut velato ſint capite, ut in Terrtull. b. 4. de tionibus præſtent & exhibeant, ne, cum PEo ſubtrahar ? obedientiam, à ſubditis quoque ipſorum debita eis obe- dientia ſubtrahatur, ut in proxima ſeditioné populari ſubditi facere nitebantut, neque patiantur ſe falfis ſe- XXXVI DE DISCRIMTNE CIEORUNM. duci dogmatibus. . y. 266, G. LV. Falſiſſimum quoque eſt quoòd dicunt, Za- Kitiam fidei obſcuratam eſſe conſtitutionibu: bujutmodi: quin « imò demens eſſet & inſanus, qui ſine fide eas obfervaret. Nam fidelibus dantur, non Turcis aut Agarenis. Quid enim mibi de iu, qui foris ſunt, judicare alt S. Paulus, I. Co- 4 „iehy,2. Quôd autem Fidem hic fuper omnia extollunt, Ae §S. Paulo adverſamtur, ut füperiùs diximus, & S. Paulum lacerant, qui cum de operibus Legalibus loquatur, ipſi 4 ad opera Evangelica detorquent, ut ſuperiâs omnia ila „ errata fuerunt disjecta. LVI. Falſum etiam eſt, Conſtitutiones Eccleſiæ 1 obruere præcepta D EI, cum ad illa hominem expediant,, ſicut jejunio concupiſcentiam carnis exprimunt, & ad juvant ne in luxuriam cadat. Falſum etiam eſt, impoſſi- Tiie eſſe Conflitutiones ſervari. Non enim eſt crudelis ma- . ter Eccleſia, quæ manifeſtam non excipiat neceſſitatem in 1 feſtos dies celebrando, in jejunando & fimilibus. Inſu- per falſò citant Auguſtinum ad inquiſitiones Januarii, qui ex diametro cum eis pugnat: Nam apertiſſimè definit eo . loco, Univerſaliter ab Eccleſia tradita, univerſaliter quo- que obfervanda eſſe. In Indifferentibus autem & quæx ſiberum eſt ſervare, definit S. Pater Auguſtinus, Beati un Ambroſii monito, cujuscunq; Eccleſiæ normam obſervan- Ckemn. Exam. d. dam eſſe: Cum Romam, inquit, venio jcjuno Sabbato, cum 4 p. 560. ſeq hic ſum, non jejuno. Vim præterea Scripturis faciunt, dum er-· i rata roborare nituntur. Nam Chriſtus Marth. 5. non ſimpli- RM citer improbat conſtitutiones humanas, ſed illas dunta- gat, quæ adverſabantur legi pEi. Quod elare ex Marco agnos fieri immundos, & eos comede AXpoſtolorum vigiliæ non celebr DEDISCRIMINFE CIHBORVUM. XXXVII agnoſcitur, & hic Matth. 17. grιͤimini mandatunm Döl, Propter traditionem veſtram? qua⸗ re irritum fecisfis Præceptum DEI, ut traditionem VesPram ſor- varetis ? Sic Paulus Coll. 2. prohibet, guentunque judicari in sibo, potu, Sabbato & more Judaico. Nam Eccleſia non Judicat carnes eſſe immundas, quando prohibet, ſicut, Judæi in Synagoga arbitrabantur. Sic verbum Chriſti de cibo intrante per or, ſine recta & vera intelligentia huc af- fertur, cum intentio ejus fuerit, judæorum tollere erro. rem, qui exiſtimabant, cibos non Jotis manibus tactos . ntem fieri immundum, ut ex circumſtantia literæ eſt manifeſtum; Neque Eccleſia his confſtitutionibus Moyſen graves habentem manus re- ducit. Eodem modo ſanctum Paulum lacerant. 7. Timoth. zg. doltrinam Demeniorum cibos, uti Tatiani, Marcioniſtæ & bant, cibos eſſe immundos, ut exv bus li. quet, cum s. Paulus fubdit: Owni, creatura Dkel bona eſt. Ecclefia autem non prohibet cibos, quia malos aut im- mundos, fed pro expeditiore via ad mandata PpEI ſer- vanda. Cadunt ergò argumenta contraria. Si verè cru⸗ cem prædicarent, & corporalem difciplinam ac jejunia, ut eo modo corpus in ſervitutem redigatur, placeret hic doctrina eorum, ſed quòd iſta volunt eſſe libera/ damna- tur & rejicitur, tanquam à fide & Eccleſiaſtica diſcipli- na alienum. Nec ſuffragatur eis diverſitas rerum. Nam illa in ſpecialibus bene permittitur, ut unaquæque pro- vincia fuo ſenſu abundet, velut Hieronymus inquit. At univerſales Ecclefiæ ritus univerſaliter ſervari debent, & vVocat prohibentem Manichæi exiftima- ſpeciales in ſuis quibusque provincus. Et nihil eſt, quod de Oriente afferunt. Nam Romani Pontifices tandem A- Kianos in uniformem Paſchatis obfervantiam cum uni- vVerfali Eccleſia reduxerunt. Bodem modo intelligendus eſt Irenæus. Nam fine fidei jaétura per Galliam- aliquæ antur jejunio, quas ta- Quaré & vos, inquit, trans- Chemn. d. O. P. I. P-m. 21e. Chemnit. Exam, Nam-⸗ Conc. Trid. P. IV. P- m. 167. & tot. 22 IIIA- Sect. p. 161. ſeq, erbis ſequentibus li- non obſ. Ac. ij. 9, 29. Idem p. 222. Apoc. p. 249. Apoc. p. 260. P- 261. XXXVIII DEVOTIS MONACHORUM.B men Germania in jejuniis obſervat. Admonendi quo- que ſunt Principes & Civitates, ut Gregorii Papæ ſenten- tiam ſequantur. Nam is præcipit uniuscujusque provin- ciæ ſervandam conſuetudinem, ſi nihil uſurpet contra- Catholicem fidem, C. quoniam conſuetudinem Dift. 1z2. Un- de non ignoramus rituum diſſimilium in unitate fidei va- riam obſervantiam, quæ in quahibet provincia obſervari debet, ut ab antiquis tradita & recepta eſt, ſine tamen univerſalium rituum Eccleſiæ Catholicæ injuria- §. LVII. AD ARTICULUM XI. De Votis Monachorum, Theologorum Pontifi- ciorum Reſponſio. = Uamvis varia ex aliquorum ſuggeſtione adverſus Vota in hoc Articulo afferantur: omnibus tamen ma- turo conſilio perpenſis, cum Vota Monaſtica fint fun- data in ſacris literis novi & veteris Teſtamenti: ac ſan- Siſſimi viri miraculis clari, atque vita admirabiles in-⸗ ſuis Religionibus, cum multis millenis millibus laudabi- liter vixerint: atque à tot ſeculis per univerſum orbem ⸗ Chriſtianum, à Catholica Eccleſia ſint recepta & appro- bata eorum vivendi inſtituta & regulæ, nullo pacto tole- randum eſt, quòd vota licentiosè ſine omni timore prEr ſolvantur.⸗. §. LIIX. In veteri enim Teſtamento probavit⸗ DEUS vota Nazaræorum Num. 6. vota Rechabitarum, qui non bibebant vinum, neque comedebant uvas, Hie- rem. 36. Omninò autem exigit, votum ſemel eriſſum rkyddi, Deur. 34. Quòd ſi quis poſt vota retractat, ruina illi pro- cul dubio Rom. zo. Vota verò juſtorum placabilia Prover- biorum . Deus præterea per Prophetam ſpecialiter docet, vota Monaſtica ſibi placere. Eſaiæ enim 56. ita legitur: Hæs — w—⏑— R DEVOTIS MONACHORVUM. XXXIX Heec dicit Dominus Eunuchis, qui cuſtodierint ſabbata mea, & elegerint, quæ ego volo, & tenuerint Jadus meum, dabo eis ig, domo mea, & in muris meis locum, & nomen melius 4à filiis & Eliabus, nomen ſempiternum dabo eis, quod non peribit. Quin Chriſtus laudat, qui ſeipſos caſtrant propter regnum cœlorum, Matth. ig. Illos utique qui abnegata propria voluntate“, veniunt poſt eratem, & abnegant ſeipſos, & tollunt crucem ſuam, & ſequuntur eum, Lucæ 9. Ut non jam ſuo, ſed regali „& ſu.- Perioris ſui regantur arbitrio. §. LIX. Melius itidem, teſtante Apoſtolo, faciunt Virgines, quæ contemto mundo ſpretisque illecebris, vir- ginitatem in monaſteriis voverunt & ſervant, quam quæ oneri matrimoniali colla ſubdunt. Ita enim ait S. Paulus 7. Cor. 7. Qui matrimonio jungit virginem ſuam, benò facit “ qui non jungit, melins facit. Item de Vidua ſequitur: Beatior erit, ſi permanſerit ſecundum conſilium meum Nemo eſt, qui ignoret S. Pauli, Heremitæ, Baſilii, Benedicti, Bernharti, Dominici, Franciſci, Wilhelmi, Auguſtini, Claræ, Brigittæ, & ſimilium etiam Eremitarum inſtituta, qui ſanè omnes regnum mundi, & omnem ornatum ſeculi contempſe- runt, propter amorem Domini noſtri leſu Chriſti. Da- mnata verò fuit etiam antiquiſſimis temporibus Lamper- tianorum hæreſis, quam Jovinianus Hæreticus Romæ re- ſuſcitare conatus eſt fruſtra. Quamobrem rejicienda, ſunt omnia, quæ in hoc articulo contra Monaſticen pro- ducta ſunt. Nempe quod libera fuerint collegia tempo- re Auguſtini, quòd vota ſuperadaita ſint Monaſterlis: cum contrarius fuerit potius ordo, ut mwonafteria ſuperve- nerint vota. De monaſteriis Virginum etiam imbecillio- ris ſexus, ſatis compertum eſt, quomodò ſanctimonia- les longè conſtantiores in votis ſemel emiſſis perſevera- runt. In plerisque monaſteriis etiam ſub Principibus, & Civitatibus iſtis, quam plerique Monachi fecerunt, in hunc uſque diem nullis precibus, blanditiis, minis, ter- D Ir 4 roribus, Apoh. p 259. He 261. go1⅛. p. 255,2 5c. XL. PDEVOTITS MONASTICGIS. roribus, anguſtiis, aut preſſuris potuerunt à ſan o ſuo propofito avelli. Quarè admittenda non ſunt, quæ hic in ſiniſtram partem interpretantur, cum ſacris literis ſit expreſſum, Monaſticam vitam debita obſervatione cuſto- ditam, quam per gratiam PDEI, quilibet Monaſtici cu- ſtodire poſſi unt, mereri vitam aternam- & quidem autore-⸗ Chriſto, qui eis promiſit, dicens: Qui reliquerit domum, aut frat res, aut ſorores, aut zrxorem, aut patrem, aut matrem, aut filios, aut agros propter nowen meum, centuplum accipiet, & pitam aternam poſzdebit. §. LCX. Quòd monaſteria fuerunt olfim Schola litera- ram, non negatur; neque ignoratur tamen, fuiſſe pri- mum ſedes virtutum &ö aiſcipling, quibus poſtea literæ ac- ceſſerint. Cum autem nemo apponens manum & aratram, & retroſpiciens aptus ſit regno cœlorum, Lucæ g. pro Damnati ha- beri debent, juxta tenorem tum ſcripturæ ſacræ, tum Le- gum quoque & canonum, omnia matrimonia, & votifra- gia Monachorum & Monialium, quia primam ſidem, irritam fecerunt, babentes damnationem, ut ait S. Paulus 17. Timoth. y. Vota verò non eſſe contra ordinationem DEI, circa Se- cundum prætenſorum Abuſuum articulum, declaratum⸗ eſt. Quod ſe diſenſationibus Pontificiis tueri conantur, hoc nihil quemque movet. Nam licet Papa diſpenſaverit⸗ fortè cum Kege Arragoniæ, quem fuſcepta prole ad mo- naſterium rediiſſe didicimus, aut quovis alio principe: HMud fatum eſt propter patem totius regni, provinciæven, ne bellis, cædibus, rapinis, ſtupris, incendiis, homici- diis, totum regnum, aut tota provincia exponeretur. Cum privati tamen perſonis, quæ vota apoſtaticè reli- querant, tales cauſæ diſpenſationem verè obtrudi non Poſſint⸗ F. LXI. Repellitur etiam quod aſſamitur, vorum⸗ Ae in re impoſibili. Nam continentia non eſtimpoſſibilis, Qua N hMad qu ern uſt 2 „ 95 n 4 (DEVOTIS MONASTIGIS. LXI quam tot millia virorum & virginum obſervavere, quan- quam ſapiens inquit: Scio, qudd non poſſum eße continens, niſß, DllS dederit: Chriſtus tamen dare promiſit: Petite, inquit, & accipietis, Luc. 2. Matth. F. Et S. Paulus: Fidelisg es, inquit, Beus, qui non patitur vos tentari, ſupra id, quod pot eſtis, ſea faciet cum tentatione Proventum, ut poſſitis ſuſti- nere, I. Corinth,. o. Malè etiam cauſam ſuam muniunt⸗, eum vori Violationem reprehenfibilem eſſe admittunt. De- clarandum quoque eſt, ea matrimonia jure eſſe improba- ta, & dirimendea C. ar continentiæ. Atque etiam antiquis Imi- Peratorum legibus. Cum verò pro ſe adducunt nuptia- rum. nihil efficiunt: illud enim loquitur de Voto Simplici, non Solenni, quod in hunc quoque diem obſervat Eccle- ſfia. Nunquam ergo rata fuerunt Monachorum, Mo- nialium aut Sacerdôtum conjugia“. 9. LXII. Caſſatur quoque quod ajunt, Vitam⸗= votoriam eſſe Inpveneum bominum, nam ſacris literis eſt fun- data, à Spiritu S. religioſiſſimisque Patribus inſpirata. Ne- que detrahit honori Chriſti: quoniam monaſtici omnia Propter Chriſtum obſervant, & Chriſtum imitantur. Fal- ſa eſt ergoò ſententia, qua cultum monaſticam damnant ut Hupium, qui eſt Chriſtianiſſimus. Non enim evacu- antur monaſtici à gratia DEr, ſicut judæi, de quibus S. Paulus loquitur ad Gal.,y. qui juſtificationem adhuc in." Lege Moyſi quærebant. Sed monaſtici contendunt pro⸗ Pius ſecundum Evangelium vivere, ut mereantur vitam *X ternams. §F. LXIII. Quarè Impia ſunt quæ hic contra Mo- Apol. p. sr.25⁵. naſticen allegantur. Quod autem odioſius proponitur, quod Religioſi ſint in &ata Perfectioni, ita ab eis nunquam auditum eſt. Religioſi enim non ſibi arrogant perfectio-⸗ nem, ſed ſatum perfectionis Acquirendeæ, quia eorum inſtitu- ta ſunt Inſirumenta perfectionis, non ipſa Perfectio. Et hoc Paéto accipiendus eſt Gerſon, qui non negat Religiones Ir 5„ ſtatus 258. Apol. p. 263. LXII DEPOTESTATE ſtatus eſſe perfectioni acqutrendæ« ut declarat in tractatu Con- tra Proprietarios regule S. Auguſtini, in tra Rtatu de Conſiliis Eyangelici, in tractatu de Perfectione cordu & aliis 10 cis. §. LXIV. Ea propter admonendi ſunt Principes & Civitates, ut potius contententur, quòd per legitimos ſuperiores reformentur monaſteria, & non evertantur:, magis pièe corrigantur Monachi, quàm deleantur. Id quod etiam religioſiſſimè eorum progenitores Chriſtianiſ- ſimi brincipes fecerunt. Quòd ſi ſanctis & religioſiſſimis Patribus, vota monaſtica aſſerentibus, credere nolunt,, audiant ſaltem Imperialem Celſitudinem, Imperatorem, ſcilicet Jjuſtinianum in Auften. de monaſticis, Col. 1. §. LXV. AD ARTICULUM VII. De Poteſtate Eccleſiaſtica, Theologorum Pon- tificiorum Reſponſio. Uanquam multa hic inculcantur, de boteſtate Ec- cleſiaſtica, etiam odioſiùs, quàm par ſit, declaran- dum tamen eſt, ut reverendiſſimis Epiſcopis, & Sacerdo- tibus ac toti Clero, omnis poteſtas Eccleſiaſtica liberè permittatur, quæ eis de jure aut conſuetudine competit. ad hæc omnes Immunitates, Privilegia, Eminentias & prærogativas à Dominis Imperatoribus & Regibus Ro- manis conceſſas, ei conſervare convenit. Neque tole- randum, ut quæ Imperiali munificentia, aut largitione Eccleſiaſticis ſunt conceſſa, per ullos Principes aut quem- cunque alium Romano Imperio ſubjectum, infringan- tur. Nam ſufficientiſſimè probatur poteſtatem Eccleſia- ſticam in Spiritualibus, eſſe divino jure fundatam, dequa ſanè S. Paulus inquit: Nam etſi amplius gloriata ſuero de poteſtate veſtra, quaàm dedit vobis Dominus in zgdificationem & non in deſtrutctionem veitram, 2. Cor. 100. Et ſequitur: Ad vos ECCLESIASTICA. LXIII ves enim abſens hæc ſeribo, ut non præſens durius agam ſecun- dum potestatem, quam dedit mibi Dominus in ædificationem, & non in deſtructionem, 2 Corinth. . Idem S. Paulus Co- ercitivam oſtendit jurisdictionem, cum ait: Quid vultis, in virga veniam ad pvos, an in charitate, & ſpiritu lenitatis 5 1. Corinth. 4. Et de judicibus ſcribit ad Timoth. Adverſus Preshyterum actuſationem accipere noli, niſi ſub duobus aut tri- bus teſtibus, 1 Timoth. y. Ex quibus ſatis apertè digno- ſcitur, Epiſcopos non ſolùm habere poteſtatem miniſte- rii verbi Dei, ſed etiam poteſtatem regiminis & coerci- tivæ corre Rionis, ad dirigendum ſubditos in finem bea- titudinis æternæ. Ad potestatem autem Atgiminis, requi- ritur poteſtas judicandi, definiendi, diſcernendi, & ſta- tuendi ea, quæ ad præfatum finem expediunt, aut con- ducunt. Irrita igitur & caſſa ſunt omnia, quæ in præ- ſenti articulo contra lmmunitatem Eccleſiarum & Sacerdo- tum inferuntur. Quare prohibendum eſt univerſis Rom. Imperio ſubjectis, ne clerum contra conceſſa privilegia Imperialia ad tribunal ſeculare pertrahant. Nam fſic Cle- mens Papa & Martyr inquit: Si qus ex Patribus babent negotia inter ſe, apud cognitores ſæculi non judicentur, ſed apud Preshbyteros Eccleſiæ, quicquid est dirimatur. Undè neque, Conſtantinus Magnus Chriſtianiſſimus Imperator, in ſa- cro Concilio Niceno etiam in cauſis prophanis voluit, ipſos judicare. Vos Dii eſts, inquit, à Deo vero conſtituti. Ite & inter vos cauſam diſponite, quia dignum non est, ut nos jüdicemus Deos. §. LXVI. is etiam, quæ ampliùs repetuntur, de Conſtitutionibas Eccleſfiæ, ſuperiùs ſatis reſponſum eſt. Neque proderit eis Libertas Chriſtiana, quam prætendunt, cum iſta non ſit Liberta, ſed Prodigioſa licentia, quæ po- pulis inculcata eos ad exitialem & periculoſiſſimam ex- citat ſeditionem. Libertas enim Chriſtiana non opponi- tur Eccleſiaſticis conſtitutionibus, cum promoveant bo- p. 269. Ps 49. LIV DE POTESTATE num, ſed opponuntur Serpituti Legis Moſalc«, & ſervitut Peccati. Omnis enim, qui facit peceatum, ſervus est peccati, ait Chriſtus, Joh. 7. Undè quòd ſolvunt jejunia, liberè comedunt carnes, negligunt horas canonicas, non con- ſtentur tempore Paſchæ, ſimilia faciunt vel omitunt: Hoc non eſt uti libertate, ſed abuti, contra S. Pauli moni- ta, qui eos attentè præmonuit, dicens: Vos in libertatem pocati eſti, fratreg, tantùm ne libertatem detis in occaſßoanem car- nis, ſed per charitatem Spiritus ſervite invicem, Gal. j. Unde vullus ſua crimina velare debet, ſub prætextu Libertatis Fvangelicæ, quod & S. Petrus prohibuit: quaſi liberi & non quaſi velamen basentes malitiæ libertatem, ſed ſicut ſervi DEl, 1e Petri g. ” §. LXVII. Quod autem de Abuſibus adſtruxerunt, haud dubiè norunt Principes omnes, & Status Imperii, neque à Cæſar. Majeſtate, neque ab ullis Principibus, & Chriſtiano aliquo homine vel minimum abuſum pro-⸗ bari, fed optare omnes tum Principes tum Status Im- perii, communi conſilio & conſenſu adnitantur, ut ſub⸗ latis abuſibus & emendatis, utriusque ſtatus exceſſus aut penitus aboleantur, aut in melius reformentur, ac tandem Eccleſiaſticus ſtatus multis modis labefactatus, Chriſtiana Religio, quæ in nonnullis refriguit & remiſſa eſt, ad priſtinum decus & ornamentum reſtituatur, re- dintegreturque. Qua in re Cæſarea Maj. ut omnibus conſtat, hactenus plurimum & laboris & virium inſum- pſit, ut etiam nunc ad hoc negotium omnem ſuam ope- ram ac ſtudium ſerio in poſterum collocaturum ſe be- nignè pollicetur⸗ S§. LXIIX. Ex quibus quidem Confeffione ac Re- ſponſione cum Cæfſ. Majeſtas agnoſcat ipſos, Electorem, Chytr. Hiſt. A. C. Principes & Civitates in multis cum Catholica Fccleſia- P· m. 106. ac Romana convenire, & ab impiis dogmatibus, quæ vulgo — * “ S Das m. en 4. De Juſtificatione Homi- II. De Confeſñß=one. IX 4k G ECGCLESIASTIGA. XLVY vulgò paſſim per Germaniam diſſeminantur, & libelhis, qui paſſim circumferuntur, diſſentire, eosque explodere ac damnare, indubitanter ea ſacra Cæfarea Majeſtas ſibi perſuadet, & ſperat futurum, ut klector, Principes ac Ci- vitates, audita & intellecta hac fefponfione, in cæteris quoque rebus quibus haétenus fortaſſe cum Eceleſia Ca- tholica Romana non conſenſere, in poſterum concordi- bus animis confentiant, atque in præmemoratis, etiam aliis omnibus rebus, S. Catholicæ & Romanæ Eceleſiæ, & fidei Chriſtianæ, ac Religioni (qualis hactenus commu- nis Chriſtianitatis conſenſu obſervata fuit) ſe conforma- turos obedlienter & parituros. Quod eorum factum Gæ- ſarea Majeſtas inprimis gratum habebit, ac fua ſingu- lari benignitate eos communiter omnes, & oblata occoa- ſione ſingillatim proſequetur. Nam, quod longe abfit, ſi locus non eſſet futurus huic Chriſtianæ ac tàm clementi admonitioni, exiſtimare poſſunt Elector, Principes & Ci⸗= vitates, cauſam Majeſtati ſuæ Cæfareæ neceſſariam præ- beri, ſe ut decet Imperatorem Romanum & Chriſtianum Cæſarem defenſoremque & advocatum Eccleſiæ Catho- Hcæ ac Chriſtianæ, gerere, quemadmodum flagitat ratio muneris ſibi injuncti, & integritas conſcientiæ, hujus mundi rebus providere oportere⸗⸗ CONFUTATIONIS THEOLOGORUNI PONTTFICTORUM ARTICGCULI. 1. De Unitate Eſſentiæ Dei 7. De Eccleſia. vyVyjrk & Trinitate Perſonarum. 8. De Sacramentorum Ad- H miniſtratione. VIII 2. De Peceato Originis. III 9. De Baptiſmo. VIII 3. De Incarnatione Verbi. III 10. De Cœna Domini. VIII num. IV Z. De beœnitentia. X 5. De Miniſteriokvangelii. V Iʒ. De Uſu Sacramentorũ. XI 6. De Bonis Operibus. V 14. De Ordine Eccleſiaſtic. xII 15. De α (0) 328 15. De Ritibus Eccleſiæx. XII 19. De Cauſa Peccati. XIV 16. De Rebus Civilibus. XIII 20. De Fide & Bonis Operi- 17. De Judicio Dei. XII bus. XV 18. De Libero Arbitrio. XIII zr. De Cultu Sanctorũ. XVI DE ABUsSIBUS ARTICULI. 1. De Utraque Specie. XVIII 5. De Diſcrimine Ciborum. 2. De Conjugio Sacerdo- XXXIV tum. XXII 6. De Votis Monachorum. 3. De Miſsà. XXVII XXXVIII 4. De Confeſſione. XXXIII 7. De Poteſtate Eccleſiaſtica. XLII —— DePrincipum Protefantinm Confesßone JOH A NNIS ECCII C'ENS NRA Archiepiſcopo Moguntino, & Georgio Saxoniæ Dauci Auguſtæ exhibita-, 2 ð Rticulus primus de Unitate Eſſenti-e & Trinitate perſonarum concor- WAat cum Eccl. 2 9 11. Articulus ſecundus de Peccato Originali concordat cum rcleſta, at deſtniendo, quid ſit percatum originale, diſeordat ab Eccleſiz. Me- dium eſſet, quòd exprimerent; concupiſeentiam illam innatam eſſe peccatum tum originale ante Baptiſmum, & poſt Baptiſmum ſit. ſequela aut pæna origi- nalis peccati, non autem peceatumi. IjI. Articulus tertius de Chriſto Jeſu concordat. I.. Articulus quartus concordat cum Escleſia, quòd propriis biribus non poſumus juſtißcari: ſed diſeordat, quod tribuit jußitcationem fidei, & negat merita nritra. Concordarent ſi fdei openmntiper dilectionem attribuerent ju- ftificationem, id quod S, Paulus docet ad Gal. 5⸗ Mittere autem debent banc di- Kionem, Sola, quia ſimplices decipinntur, quòd ſola ſides, excluſa gratia & operibus, juſtificet. De Meritis concordarent, ſi ſe reſolßerent, quòd opera de ſui natur & in ſe non eſſent meritoriaæ; ſedſolum ex Deo, ex miſericordia Dei & gmtia Dei aſſti- fſente, præseniente & coopemnte. Sie Dominus readet mercedem laborum Sanktorum ſuorum. v. Articulus quintas concordat, quod Spiritus ſanctus datur per Sacè- mena, ut per inftrumenta De fide autem & meritis dicatur, at ſupn in quarto. VI. Articulus ſextus concordat, quod fides pariat Bona opera cum charits. ge. De ſide, ut ſupma. VII. Articulus ſeptinaus diſcordat, qudòd Eccleſiam dicunt honorum, cum in za ſint boni & mali. Concor dare polſſet, ſi Ecceſiam dicerent Sandors m, Kcut E no (. dan nen ad un hee Aar ron. SC, lnn, 1 C⸗ arl riti nin JOk. ECCH PDE CONFESSIONE AUGUSTANA CENSURA. XLVII nos dicimus Eccleſtam ſanctam a ſancinate Fidei, Sactamentorum, gratiarum & gonorum, & à principaliori fit denominatio, modo Boni ſint printipaliotes; & iok, admittant malos Minifiras in Ecclehia. VPIII. Articulus oltabus de Malu Miniftris concordat. IX. Similiter nonus. è ”M X. Articulus decimus concordat de Veritate Euchariftis, non tamen Mm- piatur ad Vsmnque ſpeciem. HZ XI. Articnulus undesimus concoy dat de Abſolutione, diſcerdat de Confeſ- ſione, de quoò Parte 2. Art. 4. ð XII. Art. te. cencordat de Reitenan da Pœnitentia, diſcordat de Partibus p&nitentiæg. Concerdaripoſſet, quia Contzitionem cum Fccleſia ponunt pro pri- ma parte: at fidem adberſarii & nos ponimus, ipſi ponunt hbic fidem pro Parte pœnitentiæ, nos dicimne, fdem non eſſe partem panitentic, ſed quòd ſides præ⸗ ſupponatar ut fundamentum. Intique plus eſt contentio Berbalis quàm realis, & cum ipſi Confeſſionem admittant, ponant eam pro Secunda parté pœnitentia cum &ccleſia, Prætered nos ponimus Satizfabtionév tertiam parten pcniten⸗ tiæ, ipſi Però fatent ur debere ſequi ſructus bonorum operum, ubi iterum ſolam en lis berbalis non realis XIII. Articulus tertiusdecimus concordat öunm Eccleſta. XIV. Artieulus quart usdetimus concordat in Berbis, ſed in pzictica diſior- dat, eum non bocent plebanos & predicatores ſecundum communem juris di- Spoſitionezm, aut Probinciaælem Ordinarii ordinationem, quod eft legitimt bocaren. . XV., Articulus quintusdecimus concordat in principali. De Traditionibas infià articulo ultimo. Articulus XVI. concordat de Magiftratu Cibilt. Art iculus XVil, conçordat de Adbentu Chrikti. Articulus XVIII. de Libero Arbitrio concordat. Articulus XIX de Cauſa Peccati concordat cum Eccleſid. Articulus XX. ade Fide & Operibus ſolum excuſat Concionatores, ideò non eft curandus modò, ſcut eft Articulo 4. Irticulus XXI. diſcordat de Cultu Sankiorum, nam bie triæz ſunt, Venenatio Sancoerum, Inbocatio noftni ad Sankos, Interceſſio Santtorum pro nobis. Ve- nemtionem admittunt Lutherani, duo alia negant, Interceſftonem Sanctorum edmittunt Sacnamentarii. Concordia hic nulta eſt reperibilis, niſi fateantur cum Becleſia, cum ibus bibentem inbotare poſſit, mortalis mortalem, peccator Peccatorem, egens egentem, eur non poſſit immortalem, juſtum, immunem dà Zeccato, dibitem ingntia, in bonis, in miſericordia & charitate abundantiori pro nobis æmulantem. SECüNDA PARD98 Rticulus primus diſcordat, concordari poſſet cum ſub Utnag ſecie commu- nicare non ſit contna fidem, & olim in multis Eecleſiis fuit obſerbatum Poſſet tolenari Communio ſub atnque ſpetie libena, ſicut tolenanda judicabaätur in Concilio Baſilienfi cum Bobemis, cum tribus conditionibus. Prima, quòd non Kommnnicarent pueri. Seéeunda, quòd doceretur Utmmg ſpeciem ag kec, ELVIII 10.? c Dr GoSrrsstONE AUEUSTANAGENSURA. ſariam. Tertia què d ſub Una ſpecie Chriſtus non minus ſumeretur, quàm ſub duabus, bis qui in Eccleſiis communicarent. An aut em expediat illam tolenan= dam usque ad futurur Concilium, prudentioribus committo. Articulus II. diſcordat, quia nunquam de Jure ſubfiftit conjugium, quo sa- cerdos in ſacerdotio conſtitutus duceret uxorem, Congordari poſſet, quòd ſicut olim à temporibus Apoſi olorum us que ald Cyricium fermé goo., annos conjugati promobebantur in ſacerdotes, an hodiè expediret dubito. Quo ad ſacerdotes, qui de facto contmxerunt, poſſet fieri concordia, quòd zolenrrentur usque ag feturum Concilium, non ſecus quàm publica proftibula, quòd non amplius præ⸗ digarent aut in Eccleſia miniſt arent, nec admitterentur ad cibiles functiones. DE MISSA. YM Articulus tertius de Miſſa difeordat, concordari poſſit cum Eccleſia, quòd non eſſzet amodò Euchariſtia Sacriſicium bictimæ ſicut in an crucis, ſi ta men- non negarent, ſicut corpus Chrifti fuit oblatum in beteri Teſtamento figunlis ter, & in cruce paßbiliter, ita in Miſſa myfſfterialiter, quæ myſterialis oblatig eſet memoria oblationus Sictimalis in cruce ſed propterea Miſſæ pribatæ non⸗ ejent abrogandæ. . DE CONFESSIONE. Articulus quartus de Confeſione diſeordat, concordari poſſet juxta eorum probationem. Delicta quis intelligit, Pfſalm. o. nam etiam Eccleſia non bult bpominem obligari ad peccata non intellecta. Ergo concedant peccata eſe conſi tenda, quæ quis intelligit, tunc concordabunt cum cleſia, Articulus quintus judicatur ex ſept imo- . ppE VOTIS. Articulus ſextus de Votis Monaſticis diſcordat cum Eccleſta, nec poteſt con- cordari, quia etſi bobere ſit liberum : tamen reddere est præceptum & TJuris Disini. Unde aſſentientes huic articulo ſunt rei & debitores omnium fotiſfzme giorum, quaæ ſiunt. Etiane uniberſalis Eccleſia non poſſet concedere bunc Ar- DDEHEPOTESTATE ECCLESIASTICA. Articulus ſeptimus diſcordat cum Eccleſia: quiaz aufert ei regimen & poteſta: tem ſtatugndi prô ubditis, ut ordinentur in Sitam sternam, quæ poteftas ſem⸗ per fuit in Ecleſia, ut ex ſtat utis & præceptis S. Pauli liquet, & ex Decretis in primo Concilio Apoſtolorum & ſequentibus Conciliis ſankIis. Ile enim Arti. culus at ferret Eccleſtaſticæ diſciplinæ nerbum, confunderet omnem ordinem & inobædientiam foberet al rébellionem. Concordari poſſe, quòd tolenarentur as 4 „ mitigarentar aliqus conſtitutiones &ccleſtæ, non tamen fieret pro contupiſcen: tia carn. . In ſumma Articuli diſfeulter concordabiles & non acceptabiles per Eccleſiam, De Cultu Sanctorum. De Communione ſab utmque ſpecie, De Conjugig Sacirdotum. De Votis Monaftici. De Sacrißcio Miſſæ,. De Conſtitutionibus humanis. In hu ſexæ punctis arbitror omnem latere dificultatem, qusz in aliis Articn- lis, ſi fimul eſſent duo Principes & duo docti ex utmque parte, facile componi & zolli poterit. l . D APOLO- — — de (XLX.) 336* APOLOGIAM SECVIVRAM EXCITARVNT PRECEDENTES CON- FVTATORES PONTIFICII, RECEN. SITI in LVTH. T. V. jen. f. 34. D. Joannes Eccius, Ingolſtad. Profeſſor, cujus Cenſura Con. Fſionu pag. XlLVI. & ſeg. legitur, notus tot factis in Re- formationis negotio, cum Luthero & noſtris »conf. Tom. I. Lat, Jen. p. 3. eius Obelo, Zudicium Luther. P. 214. Colloq. Lipſico p. 225. 34 06. 6. & ſegqg. † ann, i5gz. Lurth. L. 2. J. f. 147. D. Johan. Faber, Præpoſitus Coadjutor Budenſis ,‚poſtea Epi- ſcopus Viennenſis Lath. T. E 7. f. cr. D. Auguſtin. Marius, Officialis Würzburg. poſt Epiſcopus Salonæ. D. Cunradus Wimpina, Ordinarius Francofurt. ad Oder. D. Johan. Cochlæus de Wendelſtein, Canonicus Vratisla- vienſis, Georgii Ducis Saxon. Concionator & adS§. Sever. Erfurt. Præpoſ. Notus illa tempeſtate e. c. Propoſitionibus Pro Jo. Tezelio contra Lutherum, Diſcuſſ. Aug Confeſſ.in Fabric. Harmonia, Explicatione ActorumAuguſtæ, Collo- quio Hagenoico anno 1540. Viis Septem Præparatoriis ad Concordiam anno 1540. ap. Goldaſt. Polit. Imper. P. XXVII. ſ. .6. Vità Lutheri criminosè ſcriptà; Luthe. ro verè D. Rotzlboffel T. I. v. f. 41. f. 1553. ætat. 73. D. Paul. Haug. Provincialis Dominicanorum. D. Andreas Stoſſius, Provincial. Fratrum Ordin. Mariæ. D. Cunradus Collinus, Prior Coloniæ apud Prædicatores. ſcripſit conera Lutheri Conjugium, Reuebhlini Epiſßiolu notus. D. Cunradus Thoman. Ratisbonæ Concionator Epiſcopi, D. Joan. Menſing. Ord. Prædicator. apud Elect. Brandenburg. D. Barthol. Vſing, Auguſtinianus, in comitatu Würzburg. Epiſcopi, de Caſare & ſuorum Fotentia gloriatus in Luthe- ranos Vid, Jen, V. p. 592. 6† D. Jo- L CoNFVTATORVM NOMMNA, CONSENSVS. D. Johan. Dietenberger, Prior Prædicator. Confluentinus. D. Johan. Burcard, Vicarius Ord. Prædicator. D. Petrus speiser, Vicarius Conſtantienſis. D. Arnold. von Weſel / Colonienſis, Reſponſo eum Cocblao con- tra Confeſſ. Aug. innotuit, extante ay. Cæleſtin. Hiſt. ι C. p. 2;4. Ord. Minorit. S „ N. Medardus, Regis Ferdinandi Concionator. Auguſtin. von Cottelin Bremenſis. D. Wolfgang. Roedoerfer, Præpoſitus Stendalienſis. D. Hieronymus Montanus, Vicarius Paſſauienſis. D. Matthias Krez, Concionator Auguſtanus. D. Michael, Ordin. Prædicat. Moguntinus. CONSENSUS. DISSENSVS. Ad Art. Pag. Ad Art. Pag. I. II. 2. I1. 3. Pro Infantum Puritate & romite. 111. 3. IVVv. 4. Meritis operum. IV. 4. V. z. Pilectione, ut Fidei coopera- trice. V. z. VI. 6. Operũ Virtute Juſtificatrice. VII. . VI. 7. Malis, ut Eccleſiæ Membris. nx. L. X. 9. Specie in S. Coenà Vna. 1X. 8 XI. 9 Confeſſ. Annuã & Enume- rat. Peccator. X. 9. XI. 9. XI. 10. Satisfactione Proprià. XII. 10. XIII. 1. XIII. n. Septem Sacramentis. XV. u. XIV. u. Vocatione ad Miniſterium Pa- piſtica. XVI. 13. XV. 12. RituumPapalium Vſu & Merito. XVII. 13. XVII. 13. XIX. 15. De Operum Merito. XIX. 14. Xxl. 16, (Cultu Sanctorum Papali. ——0 — — XVII DECRETVM AVGVSTANVM. 1L1 —.— . △ . CONSENS. DISsEN S. AD ABUSUS. Pro Specie Vna, Proceſſione Art. III. 27, Art. I. 17. cum Venerabili dicto. II. 22. Cælibatu Cleri. —èM III. 27. Milfsa. (ſione. . IV. 33. Enumerat. Peccator. in Confes- V. 34. Icnterdicto Ciborum, VI. 38. Votis Monaſticis. HD VII. 42. Poteſtate Cleri immodica. DESYCRETUM ET HISTORIA. Negatà Confutationis copia Noſtris, poſt multam a- etionem pro conciliatione, quam Melanchthon, Lutherus ipſe, Sleidanus L. l. 7. inde Cœleſtinus 7. I. Chytræus, Oſian- der Cent. XVI. Il. z. c. 6. & alii connotant: I. Decretum, per PpPpProntificios Principes delectos conſignatum, Proteſtantibus pacem precatis, idque minabundum, publicatur. vid. dic. Il. . S&S&SEE Oſiandr. c. i9. II. Commune cuncétis, terrificum, poſt re- ffſciſſum pactum Summi Ordinis Magiſtri Alberti in Pruſſia, qui „ Diuzx factus, & Conjux, ditione Evangelicè reformatà, Po- loniæ Regem feudi dominum, ob ſecuritatem, agnoverat. Summa ap. sleidanum d. l.t. inde alios, hæc eſt: Poſt multam enumerationem totius actionis, Cæſar ſta- twuit: Ne tolerentur, qui de Cœnà Dominiſecus, quàm huc r. usdque ſervatum eſt, docent. Ne quid in Miſsà vel Commu- 2. ni vel Privatà, mutetur: Vt Chriſmate Pueri confirmentur: 3. &S ægrotantes Oleo conſecrato rungantur kaaßiner atque 3.4. ſiatuæx minimè removeantur: & quibus in locis ablatæ ſunt, ibidem reſtituuntur. Eorum opinio, qui Liberum, 5. 4 eeſſe negant hominis Arbitrium, nequaquam recipiatur,: quod & pecuina ſit, & in Deum etiam contumelioſa. Nihil 6. 0. omninò doceatur, quod ullà ratione Magiſtratůs dignita- tenm imminuere poſſit. Dogmaillud, de Solà Fide Juſtifican- 7 te, locum non habeat: Eccleſiæ Sacramenta ſint eo loco & 8- numero, quo antiquitùs. Ceremoniæ omnes Eccleſiæ, Ri- 9‧* tus, Exequiæ mortuorum, Kid genus alia, ſerventur. daer⸗ 100 4 6 2 40⸗ 80 ⸗= * rrrrrerer 1I. 12. 13. 14.15. 16. 17. 18. 19. 20. 21.22. Temperent etiam à Scommatis & Contumeliis. 23.34 25. 26. 27.28. agat: 29. 30. 31. 32. DECRETVM AVCGVSTANVM. LII dotia, quæ vacant, conferanturidoneis. Qui Sacerdotes vel Eccleſiaſtici, ante hoc tempus facti ſunt mariti, priventur- Beneficiis, quæ ſtatim, ab hoc Conventu, conferantur aliis. Qui tamen, relictis uxoribus, ad priſtinum inſtitutum redire, & abſolvi cupiunt, eos, de voluntate Pontificis, cum hoc ei Legatus nunciârit, Epiſcopi reſtituant. Cæteri verò nullum usquam habeant perfugium, ſed exulent, aut etiam meritam pœnam luant. Sacerdotum Vita ſit omnis honeſta: Veſti- tus etiam decorus, & vitetur omnis offenſio. Si quibus in lo- cis Eccleſiaſtici redacti ſint ad aliquam iniquam conditio- nem atque pactum: Si quid etiam Bonorum Sacrorum iniquâ ratione venditum ſit; aut in alium uſum prophanum applica- tum, id omne ſit irritum. Ad docendi munus nemo recipia- tur, niſi qui Doctrinæ ſimul & Vitæ probatum habeat ab E- piſcopo teſtimonium. In pocendo ſequantur omnes hancpræ- lentem formulam: Nec illud pro concione dicant uſitatum: quaſi boc nonnulli agant ut opprimatur Evargelii doctrina: Hortentur populum, ut Miſſam audiat, ut diligenter oret: ut Virgi- nem Mariam cœterosque Divos imploret: ut Dies Feſtos per- ut jejunet: ut Cibis Vetitis abſtineat: Vt ſubveniat Egenis. Monachis autem demonſtrent, non licere Profeſſio- nem ac Ordinem deſerere. Breviter, in is, quæ pertinent AD FIDEM ATQVE DEI CVLTVM, NIHIL QVIC- QVAM 1MMVTETVR: QVI CONTRA FE- GERIN T, CORPORIS ATQVE VITAE, SEV BONORVM DISCRIMEN SVBEA N T. Quicquid ab- latum eſt Eccleſiaſticis reſtituatur. Quibus in Locis domici- lia Monachorum, & id genus alia ædificia ſacra diruta- ſunt, reædificentur, in iisque Ceremoniæ fiant ac Ritus Vſi- 3;. tati. Qui ſunt in adverſariæ Partis ſnibus, Antiquæ reli- 34. gionis atque fidei ſetatores, & hoc Decretum approbant, in Imperii tutelam recipientur, eisque licebit, quò volent, emigrare, nullo cum detrimento. De Concilio Pontifex ap- pellabitur, ut, intra ſextum menſem, illud, ad locum ali- quem idoneum, indicat, ut deinde primo quoque tempo- re —W —„%° re, & ad ſummum intra Spatium anni, fiat ejus initium Hæc omnia rata ſint atque firma e & ſi quæ ſunt oppoſitæ, vel opponentur etiam Exceptiones aut Appellationes, locum- nullum habeant. Vt verò Decretum hoc valeat atque ſerve- tur, quantum quidem ad Ffidem atque Religionem pertinet, quicquid omninò virium atque facultatum conceſſit Deus, id omne, VITA ETIAM ATQVE SANGVIS HVC IMPENDETVR. Siquis autem vim alicui inten- tet, Camera, ſimul ac interpellata fuerit, ei qui vim vel arma⸗ parat, denunciet, ut incepto deſiſtat, & legibus agat. Si non obtemperabit, Fiſcus litem in eum inſtituat, Proſcriptio- nem urgeat, eàque promulgatà vicinos Principes atque Ci- vitates moneat, ut ei qui vim metuit, illicò ſuccurrant. In-⸗ Cameræ Judicium nemo recipiatur, niſi qui Decretum hoc, de Religione factum, approbarit: alioquin removeatur- loco. HOC VLTIMVM FVIT DECRETVM, cum quo finis impoſitus eſt Comitiis Auguſtanis. Odiosè Proteſtantium actiones ibr. A. h. r. ap. Goldaſi. 7. 1. I. 1. c. 9. de Cauſſ. Belli Germ. referri patet. Conf. Secken- dorf. Hifer. Luther. b. Lutheri Gleſſem in Edidtum I. 7. V. F. 2zyo, ut Moeniteriam ad Germanos ſuos ff. 277. provocantem ad Monitor. ad Clerum Auguſtæ collectum f. 76. ſeq. ap. Cœle- ſtin. T. V. p. z2o.. Chytræz. p. jo. ubi d. T. V. f. 92. contrapo- ſitu inſigni procedit, per Capita in Verà & Chriftianä Eccle- Rs neceſaria, quæ nos, ait, tractamu; Inde & Capita in Ec- cleſia Hypocritica recepta & uſitata. Addè Hiſtoriam Proteſtat. &σ Appellationn ad Ann. Sa9. yo. Statuum Epangelicorum. novis- ſimè à Joh. loach. Müllero Vinar. editam, quæ multa per- commodè ſupplet. . Capita in vera & Chriſtiana Eccleſia neceſſaria, quæque nos tractamus. Quid ſit Lex. Quid Evangelium. 6 † 3 QLuicd DECRETVM AVGVSTANVM.Z. LIIIE 35. 36. 37. 38. 40. LV CoONTRA POSITVSs DOGMATVM. Quid Peccatum. Quid Gratia. Quid Donum spiritus. uid Vera Pœnitentia. uid Vvera Confeſſio. Quid Remiſſio pecatorum. Quid Chriſtiana libertas. Quid Liberum Arbitrium. Quid Dileétio. Quid Crux. Quid Spes. Quid Baptiſmus. Quid Wiſſa. Quid Eccleſia. Quid Claves. Quid Epiſcopi. Quid Diaconi. uid Miniſterium. S Scholis enim veſtris educa mus, ejus rei teſtimonium perhibent. Quis verus Catechiſmus. Decem Præcepta, ſcilicet Oratio Dominica, Ssymbolum Apoſtolicum, Vera Invocatio. Litania. Lectio & interpretat. Scripturæ. Quid ſint Bona opera. Inſtitutio de Conjugio. Inſtitutio Liberorum. Inſtitutio Seruorum. Inſtitutio ancillarum. De colendo Magiſtratu. Scholz Puerorum. Viſitatio Aegrotorum. Curabauperum & Hoſpitalium. Morituros viſitare. Hos articulos omnes neminem Epiſcoporum veſtrorum Intellexiſſe aut docuiſſe, nonullos etiam ex illis planè oblite- ratos & deletos fuiſſe, inficiari aut negare non poteſtis. In ti ſumus, & libri veſtri quos habe- 1 Ac ea, quæ dixi, anteà pro concione nunquam propoſita fuiſſe, totus mun- dus teſtatur. In his autem à me commemoratis capitibus — præcipuam Fidei noſtræ ſummam conſiſtere, & Eccleſiam iis . Carere non poſſe, nec ineptiis veſtris additamentis indigere, certum eſt. Neque hic commemorabo Germanicas cantilenas, & a- hos vtiles tratatus à nobis compoſitos, neque etiam abomi- dem ſublatas & eradicatas recenſere ſtudebo, nationes per eos ſed demonſtraſſe ſufficiat, multa alia quoque commemoran- da eſſe, niſi tempus & locus nos deſtituerent. Capita — 5 — — —. — —¶ — — —— — 0, Raſuræ verticis.] Sacella In albis Templa CAFTTA IN ECCLESILA CONTRARIA. Capita in Eccleſia Hy Pocriti ca recepta & uſitata. 1. Indulgentiæ. 18. Czlibatus. 2.lnnumerabiles Miſſæ Privatæ 19. Templorum Conſecratio- 3. Excommunicatio, quæ planè 20. Altarium nes, cum In- in abuſum abiit. 21. Imaginum) dulgentiis. 4. Purgatorium. 22. Baptiſmus Campanarum-⸗ 5. Speétra. coram ducentis compatri- 6. deſepenetiones innumera- bus ad unum laqueum. biles. 23. Ciborum ex neceſſitate 7. Vigiliæ & 24. Dierum diſcrimina. g. Miſſæ pro defunctis. 25. Veſtium 9. Anniverſaria. 26. Horæ canonicæ vi extortæ. 10. Quatuor ſeptimanæ. 27. Proceſſionis ſpectaculum⸗ 1I. Balnea Animarum. die Dominica. 12. Cultus Santorum, quorum 2½.Extrema undio ad mortem, nonnulli non fuerunt in re- nonad ſanitatem. rum natura. 29. Conjugii 13. Feſta Sanctorum innumera- 30. Ordinis Sacramenta. bilia. 31. Cöfirmatinis 14. Commune Mariæz idolum-, 32 Acoluthos] conſecrare in cum innumerabilibus culti- 33. Tonſuriſtas Iimmunitatem bus, feſtis, jejuniis, cantio- 34. Lectores enon ad offici- nibus & Antiphonis. 35. Subdiaco- 1 um. 1;. Privilegia Butyri. nos 16. Innumerabiles San torum⸗ 36. Brigittæ preces. reliquiæ impoſturis plenæ. 37. Et fimilia infinita Horaria, 17. Fraternitates innumerabi- Plena ſcandalis & in Deum les. laſphema. Caſiolæ Altaria Quorum co- Pulla altaria Amicula lintea piam nulla Lychni Pallia ſacra neceſſitas re- Candelabra auirebat, & Tabulæ pictæ 5 Cru.⸗ LVI CONTRA POSIT. DOGMATUM. Crucifiiones [quæ omnia, Concio paſſionalis oto hora- Vexilla (cultus Divi- rum ſpatio. . Thuribula ni loco, con- Conſecratio ignis. Baptiſteria tra fidem⸗ Cerei Paſchales. Monſtranda ſunt intro- Crucem & monumento tollere Ciboria duéta. in ſpectaculum. Calices Placentarum in die bPaſchatis Cymbala cConſecratio. Campanæ §. Marci Proceſſio, utrumque Aquæ luſtrales aad libidines inſerviens. Sales luſtrales Aſcenſio triumphalis ad No- Aromata & omnia ciborum, nam. genera tempore jejunii. Spiritus Columbinus in die Dies cinerum. Pentecoſtes. Velum templi, Proceſſio Corporis Chriſti. Imagines obvolutæ. Aſſumtio Beatæ Virginis. Jejunia omnibus indicta præ- Dedicatio templi. terquam ſacrificulis. Peſtum batroni. Litanla Sanctorum. Septimanæ communes. Salve & Ave Maria. Feſtum Burchardi. Confeſſionis carnificina. Quatuor tempora. Pœnitentiæ, ſatisfactiones. Feſtum Omnium Sanctorum. Preces Majores. Dies Omnium Sanctorum. Aſini palmarum. Dies Omnium animarum. Projicere palmas. Anſer S. Martini. Devorare palmas. Advẽtus, potius in Mariæ quàm Palmarum cruces. Chbhriſti honorem celebratus. Ad Confeſſionem cogere. Wiſſa RORATE. Ad Sacramenta cogere. Conceptio Beatæ Virginis. Exoſculari & adorare crucem. Tres Miſſæ Chriſti. Ponere ſeu ſepelire crucem. Luſus Apparuit. Semimiſſa in die Paraſceves, Luſus S. Stephani. Pſalterium decantare ad ſe- Poculum jJohannis. pulchrum. Feſtum Luminis & cereorum Nocturni. nundinatio. D Non æramenta, ſed crotala ſeu S. Agathæ lychnus ſeu candela. crepitacula. §. Blaſii lychnus ſeu candela. APOLO- BOSTQVAM CONFESSIO R Principum noſtrorum publics praælelta Scripti. est, 7. heologi quidam ac Monachi ad- P etiam in conſeſſu Principum prælegi, Confutationi aſſentirentur. Nostri autem guia audie- ant multos articulos improbatos eſſe, 940 Cabjicere ſine offenſione conſcientiæ non poterant, roga perunt ſibi ex- biberi exemplum Confutationis, ut & pidere quid dam- narent aa berſarii, & mtiones eorum repeklere poſſent. Bt in tali cauſa, quæ ad Religionem & ad docendar con- 5§. 2. Poftulatg ſcientias pertinet, arbitrabantur Fore, ut non gravati negata. exhiberent ſaum ſeriptum adverſarii. Sed non potue- p. 224. runt id impetrare noſtri, niſt periculoſiſzmis conditioni- bur, quas recipere non botemnt, niſi pellent ſe in diſeri- men certum conjicere. Inſtituta est autem deindge paciſe- catio, in qua apparuit noſtros nullum onus guamlibet in- ommoaum detrectare, quod ſine offenſione conſcientiæ Iaſcipi poſſet. ₰. ( 49 )* PeimôLatinè ſceri- bitur & traditur, dein à D. Juſto ð Jonâ Germanicè vertitur, ad Sen- ſum, non ad Lite- CONFESSIONIS n. um 1531. in 4t0. erit Authenti- cum. D. Polycarp. PHILIPPVS M ELANCHTO N ir nerh- Be- niel, Hofman, tgz. & concione Fune- LECTORI S. D. Syi aageßi Sax: lector, S. F. C. 600°σ² 5§. 1. Cauſſa &ornaperunt Confutationem noſtri ſeri- Pti, quam cuns Cæſ. Mäjeſtas curaſſet poſtulavit d noſtris Principibus, ut illi Doctrina rejelte. Sed adverſarii obſtinate boc Poſtulabant, 5.Praba obtraſs: . l 550 PRXFATI O. ut quosdam manifeſtos abuſus atque errores approbare- mus, quod cum non poſſemus facere, iterum poſtuala pit Caſ. M. ut Principes noſtri aſſentirentur Confutationi. Id facere Printipes noſtri recuſa verunt. Müomodo enim as- ſentirentur in cauſa Religionts, ſeripto non inſecto? Et 65 4. Autor. Apo- ogiæ, audienant articulos quosdam damnatos eſſe, in quibus non potemnt judicia adverſariorum ſine ſéelere compro- bare. Juſſemant autem me & alios quosdam pamre Apo- logiam Confelſtonis » in qua exponerentun Cæſ. Majeſtati Cauſa, quare non reciperemus Confutationem, & ea quz objecerunt adverſarii diluerentur. Quidam enim ex no- ſeriz inter prælegendum capita locorum & argumento- rum exceperunt. Hanc Apologiam obtulerunt ad extre- mum Ceſarez Majeſtati, ut cognoſceret nos maximi & graviſſimis canſis impediri, quo minus Conſutationem- approbaremus. Verum Cæſarea Majeſtas uon recepit ob- latum ſcriptum. Poſtea editam est decretum quoadam, in quo gloriantur Ad verſarii, quòd neſtmm Confeſſionen ex Scripturis confutaverint. Habes igitur, Lector, nunc Apologiam noſtmm, ex qua intelliges, & quid adverſa- rii judicaverint, retulimus enim bona fide, & quèd ar- tieulos aliquot contra manifeſtam Scripturam Spiritus ſandti damnaverint, Tantum abest, ut noſtras ſenten- 81r. Maltio pri. zias per Scripturas labefactaverint. DQuanquam auten Sata. initio Apologiam inſtituimus communicato cum alits conſilio, amen ego inter excudendum quædam adjeci. Duare meum nomen profiteor, ne quis queri poſſit ſines certo autore librum editum eſſe. Semper hbie meus mos 8.6. Cura commu- fuit in his controverſiu, ut quantum omninò facere poſ- gis doctriua. ſem, retinerem formam uſitatæ doctrine, at facilius l aliquan- 6 4 P KXFAT1 0. . aliquando coire concordia poſſet. Negne multd ſetus nune facio, Etſi recte poſſem longius abducere hbujus æta- tis homines ab Ad perſariorum opinionibut. Sed Adverſa- rii ſie agunt tauſam, ut voſtendant ſe neque veritatem, ne- e concordiam quærere, ſed üut ſangninem noskrum exorbeant. El' nune ſeripi, quàm moderatißims potui, ac ſi quid pidetur dictum alperius, bie mibi præfandum, es, me cum Theologis ac AMonachis, gui ſeripſerunt Confutationem, litigares non cum Ceſare, aut Principi- bus, quos, ut debeo, peneror. Sed vidi nuper Confuta- tionem, & animad verti adeéò inſidiosè & calumniosè ſeri- ptam eſſe, ut fallere etiam cautos in certis locis poſſet. Non eractavi tamen omnes cavillationes. Eſſet enim in- FSinitum opus, ſèd præcipua argumenta complexus ſum :, ut extet apud omnes nationes teſtimonium de nobis, quòd rectè & piè ſentiamus de E pangelio Chbristi. Non delectat nos diſcordia. Nec nibil movemur periculo no- NRro, quod quantum ſit in mnta acerbitate odiorum, guibus intelligimus accenſos eſſe Adverſarios, facilé in- telligimus. Sed non poſſumus abjicere manifeſtam veri- atem & Eccleſiæ neceſſariam, quarè incommoda & ye- ricula propter gloriam Christi, & atilitatem Eecleſiæ perferenda eſſe ſentimus“ & confidimus Deo probari boc noſtrum offcium & Oeramus æguiora de nobis Jadicia: peſteritatis fore. Negque enim negari poteit!, quin multi loci doctrinæ Chriſtianæ, quos maxim prodeit extares in Eccleſia, d noſtris patefacti & ilaſtrati hint, qui qua- libas & quàm periculoſis opinionibus obruti olim jacue- rint apua Aonacthos, Canoniſtag, & 7 heologos Sophiſtas, O 2 Forls Fr 5, 7. Saben s Kudia. §. g& Modenstis ſeripti. 5§. 9. Confutato- rum maliti.s. H. II. Uſas, von libet bic recilare. Habemus publica teſtimonia zul⸗ §. 12. Faßor cauſ. 52 PD RKETFATIO. torum bonorum pirorum, gqui Deo gratias agunt pre bor ſummo beneficio, g7uod de multis neceſſaritis locis docue- rit meliora, quàm paſſim leguntur apud Adperſarios voſtros. Commendabimus itaque auſam noſtrim Chriſto, qui olim judicabit has controverſi. Sas, quem ommus, ut re- Biciat affidtas & diſipatas Beclefias, &ir concordiam piam & terzeten redat. ſ△ (S5Sz) èd55 11 II. Ate. AP OLOGIAETT næ. Latinum au- CONFESSIONIS. aitun WZ MUM articulum Confeſſonis noſtræ pro- Seprobat. ) bant noſtri Adverſarii, in quo exponimus, nos A:C. 1511. Hcredere & docere, quòd ſit Ena Eſſentia Dipina, , 8 indiviaua, &c. & tamen Tres ſint diſtinc & Perſone ejusdem Eſſentiæ divinæ, & coæter- næ, Pater, Filius, & Spiritus ſanctus. Runc articulum ſem- Per docuimus, & defendimus. Et ſentimus eum habere certa & firma teſtimonia in Scripturis ſanétis, quæ labefa- ctari non queant. Et conſtanter affirmamus, aliter ſentien- tes, extra Eccleſiam Chriſti, & Idololatras eſſe, & Deum contumeliàâ affcere“ D E pP ECC AT O 4 C. p. 3. a. 3. ORIGINAL I. P. 12. A. S. 290, S ECUNDUM articulum de Peccato Originù probant Ad- Probat. inparten. verſari; Veruùm ita ut reprehendant tamen Definitio- ?.0. Deſnitio fena. nem Peccati Originalis, quàm nos obiter recitavimus. Hic in ipſo ſtatim veſtibulo deprehendet Cæſ. Majeſtas, non ſolùm judicium, ſed etiam candorem iſtis defuiſſe, qui Confutationem ſcripſerunt. Nam cum nos ſimplici animo obiter recenſere voluerimus illa, quæ Peccatum Originis compleétitur, iſti acerba interpretatione conficta, ſenten- tiam per ſe nihil habentem incommodi, arte depravant. Sic inquiunt, ſine metu Dei, ſine ſi de eſſe, eſt culpa Actualis. Igitur negant eſſe culpam Originalem,. “ 2. Has argutias ſatis apparet in Scholis natas eſſe, non in Conſilio Cæſaris. Guanquam autem hæc cauillatio facili- mè revelli poſſit, tamen ut omnes boni virji intelligant, nos nihil abſurdi de hac cauſa docere: Primun petimus, ut in- 3 ſpicia- 54 APOLO G. ART. II. DE PECCATO ſpiciatur Germanica Confeſſio, hæc abſoluet nos ſuſpicio- neNovitatis, Sic enim ibi ſcriptum eſt: Weiter wird geleret/ daß nach dem Fall Adae alle Menſchen / ſo natuͤrlich geboren werden / in Suͤnden empfangen und geboren werder / das iſt / das ſie alle von mutterleib an voll boſer Luͤſte und Neigung ſind / keine ware Gottesforcht / keinen waren Glauben an Gott / von natur haben koͤnnen. Hic locus teſtatur, nos non ſolum (a Bellarm. d. A- altus a), ſed & potentiam, ſeu dona efficiendi timorem & fi- miſl. Grat l..c . quciam erga Deum, adimere propagatis ſecundum carna- *Fabric Cheino. em naturam. Dicimus enim, ita natos habere Concupiſeen- Lt. de ". O. bP. I. . 1 . lta necG 245. c. 7 bapp. h. iam, nec poſſe efficere verum timorem & fiduciam erga in 4.C p. 3uſeq. Deum. Quid hic reprehendi poteſt? Bonis viris quidem ar- bitramur nos ſatis purgatos eſſe. Nam in hanc ſententiam latina deſcriptio potentiam naturæ detrahit, hoc eſt, dona & vim efficiendi timorem & fiduciam erga Deum, detra- hit, & in adultis actut. Ut, cum nominamus Concupi- ſcentiam, non tantuùm actus ſeu fructus intelligimus, ſed perpetuam naturæ inclinationem §. 3, Sed poſtea oſtendemus pluribus verbis, noſtram deſcriptionem conſentire cum uſitata ac veteri definitione. Prius enim conſilium noſtrum aperiendum eſt, cur his po- tiſſimum verbis hoc loco ufi ſimus. Adverſarii in Scholis fatentur, materiale (ut vocant) Peccati Originalis eſſe con- cupiſcentiam; quare in definiendo non fuit prætereunda, præſertim hoc tempore, cum de ea nonnulli parùm reli- giosè philoſophantur Falſa. §. 4. Quidam b) enim diſputant, peccatum Originis b) ab Andradio non eſſe aliquod in natura hominis vitium, ſeu corruptio- ipſo Def. Conc. 4 tum ſervitutem, ſeu conditio tatis, qua id. uorntum, nem: ſed antu ſeryitutem, ſeu conditionem mortaluatis, quam propagati ex Adam ſuſtineant, ſine aliquo pgroprio vitio, e) Sic Laterman. propter alienam culpam. Præterea c) addunt, neminem da- Diſp. 5§. 2; contra mnari morte aterna propter peccatum Originis. Sicut ex an- Hülſem. Judic. D. illa ſervi ſ t & h- diti ſi t „ 1. d. 4uæ. Orat. c. Cilla ſervi naſcuntur, & hanc conditionem, ſine naturæ vi- 3.p.64. Argentin. tiis, ſed propter calamitatem matris ſuſtinent. Nos, ut e.13. p. 4,. hanc impiam opinionem ſignificaremus nobis diſplicere, Concupiſcentiz mentionem fecimus, optimo animo mor- bos Nec vident, ſe pugnantia dicere. Nam Propriis viribus ti. diligere Deum ſuper omnia, ut confidenter affirmant Scho- ORIGINALI. 55 bos nominavimus, & expoſuimus, quòd natura homi- num corrupta & vitioſa naſcatur.⸗ . §. 5§. Neque verò tantum Concupiſcentiam nominavi- Ertenuans, mus, ſed diximus etiam, deeſſe Timorem Dei, & FPidem. Id hoc conſilio adjecimus: Extenuant peccatum Originis, & Scholaſtici doétores, non ſatis intelligentes definitionem peccati Originalis, quam acceperunt à Patribus. De Fomite fomes, diſputant, quòd ſit qualitas corporis; &, ut ſuo more ſint ine- pti, quærunt, Verum qualitas illa contagione pomi, an ex af- Hatu ſerpentis contméta ſit Uerum augeatur medicamentü b Hujusmodi quæſtionibus oppreſſerunt principale nego- tium. Itaque cum de Pectato Origina loquuntur, gravio- ra vitia humanæ naturæ non commemorant, ſcilicet igno⸗ rationem Dei, contemtum Dei, vacare metu & fducia, Dei, odiſſe judicium Dei, fugere Deum judicantem, iraſci Deo, deſperare gratiam, habere fiduciam rerum præſenti- 2) o. 3 Davent um &c. Hos morbos a), qui maximè adverſantur legi Dei, 3 Fabr. Henm. non animadvertunt Scholaſtici; Imò tribuunt interim hu- f. 1. Bellarm. de manæ naturæ integras vires ad diligendum Deum ſuper Amiſſ. Grat. I. 5. . . „ „, . c. 6. Grat. & L. A. omnia, ad facienda præcepta Dei, quo adſubſtantiam altuum. .S. c. 3. z. Ter⸗ — . 18. Thom. I. 2. 4. poſſe diligere Deum ſuper omnia, fasere prætepm Dei, 109. a. 3. ib. Com- quid aliud eſt quàm babere Jaftitiam Originis à Quòd ſi ment. Durand. 2. has tantas vires habet humana natura, ut per ſeſe poſſit dent. c. 186. d. 3. L Biel ib. qv. un. a. H —. e. e RG. 3.d. 21. q. 3. Cajet. laſtici, quid erit Peccatum Originis? Quorſum autem opus t. 4. op. 1r. 4. q. 7. erit tia Chriſti, ſi nos poſſumus fieri juſti, propria juſti- in I. 2. Ja. q. 200. tia? Quorſum opus erit Spiritu ſancto, ſi vires humanæ Teanner d 5 . 15, Per ſeſe poſſunt Heum ſuper omnia diligere, & præcepta ꝗ. 8 Becan. B. Dei facere? Quis non videt, quàm Præpoſterè ſentiant, de ſuſt. B. O. c. r. adverſarii ? Leviores morbos in natura hominis agno= I6. Tapper. de L. ſeunt, graviores morbos non agnoſcunt, de quibus tamen : f. 291. ubique admonet nos Scriptura, & Prophetæ perpetus conqueruntur, videlicet, de carnali ſecuritate, de contem- tu Dei, de odio Dei, & ſimilibus vitiis nobiſcum natis. Sed poſtquam Scholaſtici admiſcuerunt doctrinæ Chriſtianæ, “ D 4 Philo.- 56 APOLOG. ART. II. DE PECCATO Philoſophiam de Perfectione Naturæ, & plus quàâm ſatis p. 8. 615. erat, Libero Arbitrio & ectibus elicitis tribuerunt, & homines Philoſophicaâ ſeu Civili juſtitià, quam & nos fatemur ra- tioni ſubjectam eſſe, & aliquo modo in poteſtate noſtra eſ- ſe, juſtificari coram Deo docuerunt, non potuerunt videre interiorem immundiciem naturæ hominum. Neque enim poteſt judicari, niſi ex Verbo Dei, quod Scholaſtici in ſuis diſputationibus non ſæpè tractant S. 6. Hæ fuerunt cauſæ, cur in deſcriptione peccati Ori- Coneupiſe entia. ginis, & Concupiſtentiz mentionem fecimus, & detraximus naturalibus viribus hominis, timorem & fiduciam erga De- um. Voluimus enim ſignificare, quòd peccatum Originis hos quoque morbos contineat, ignorantiam Dei, contem- tum Dei, vacare metu Dei, & fiducia erga Deum, non poſſe diligere DPeum. Hæc ſunt præcipua vitia naturæz humanæ, pugnantia propriè cum Prima tabula Decalogi. 9. 7. Neque novi quicquam diximus. Vetus definitio re- . tè intelleéta prorſus idem dicit, Cum ait peccatum Origi- 6 .in bardel. z. nis Carentiam eſſe Jaſtitiæ Originalu. Quid a) eſt autem Juſti- Grar pr. Hom.ea. tia? Scholaſtici hic rixantur de dialecticis quæſtionibus, Valent. de Pecc. non explicant quia ſit Juſtitia Originalis. Porrò Juſtitia in. O. c. 7. Scripturis, b) continet non tantùm Secundam tabulam Deca- ) Sr7 Ep h. logi, ſed Primam quoq;, quæ præcipit de timore Dei, de fide, 4 1. .7. Amnbr. de amore Dei. Itaque Juſtitia Originalis habitura erat non Hex. 1 6.c. 8. Aug. 1olum æquale temperamentum qualitatum corporis, ſed d Trin. I. 0. c. 7. etiam hæc dona, notitiam Dei certiorem, timorem Dei, fi- cere. ilr⸗ r. duciam Dei, aut certè rectitudinem, & vim iſta efficiendi. Eroͤrt. p. r4,. Gerh. Idque teſtatur Scriptura cum inquit, hominem ad imaginem Iſag. D. 22. L. 10. c. & ſimilitudinem Dei conditum eſſe. Quod quid eſt aliud, niſi 2. Luth. T. A. Ix. in homine hanc ſapientiam & juſtitiam effigiatam eſſe Gen. 3. f.47 F. C. quæ Deum apprehenderet, & in qua reluceret Deus, hoc p. 580. He 20. . . 1 . . . . . . eſt, homini dona eſſe data, notitiam Dei, timorem Dei, fi- duciam erga Deum, & ſimilia? Sic enim interpretanturſimi- adv. hær. I. 5. p. litudinem Dei Irenæus & Ambroſius†, qui cum alia mul- . m. 30%. ſeq. ta in in hanc ſententiam dicit, tum ita inquit: Non ſt ergs 11..8 fm. d6 b. goims 44 imaginem Dei, in qua Deus non ſemper eſſt. Et- . Paulus Deſinitio Vetas. —,.,— — — — — DORI GINALITI.„. 57 Paulus ad Epheſios e. 2, 2,5. & Coloſſenſes e. 3, 12, oſtendit,„ Imaginem Dei, notitiam Dei eſſe, juſtitiam & veritatem, Nec Lon- gobardus veretur dicere, qusa juſtitia Originis ſit ipſa ſimili- wado Dei, quæ homini indita eſt à Deo. Recitamus Veterum ſententias, quæ nihil impediunt Auguſtini interpretatio- a) L. de Quant. A- nem de Imagine. a) nim. c. 2. L. . Op. §. 8. Itaque vetus definitio, cum inquit, peccatum eſſe enperf e gen⸗ e. carentiam juſtitiæ, detrahit non ſolum obedientiam infe- adde collact⸗ 4 riorum virium hominis, ſed etiam detrahit notitiam Dei, Gerh. L.d. her. n.26, fiduciam erga Deum, timorem & amorem Dei, aut certè vim iſta efficiendi detrahit. Nam & ipſi Theologi in ſcholis tradunt, iſta non effici ſine certis donis „& auxilio gratiæ. Nos ipſa cona nominamus, ut res intelligi posſit, notitiam Dei, timorem & fiduciam erga Deum. Ex his apparet ve- terem definitionem prorſus idem dicere quod nos dici- mus, detrahentes metum Dei & fiduciam, videlicet non actus tantum, ſed dona & vim ad hæc efficienda: H. 9. Eadem eſt ſententia definitionis, quæ extat apud Auguſtinum, qui ſolet definire peccatum Originis Concu. Auguktini. Piſientiam eſſe. Significat enim concupiſcentiam ſuccesſiſſe amiſſa juſtitia. Nam ægra natura quia non poteſt Deum timere & diligere, Deo credere, quærit & amat carnalia Judicium bei, aut ſecura contemnit, aut odit perterrefa- ta. Ita & defectum complectitur Auguſtinus, & vitioſum habitum qui ſuccesſit. Neque verò concupiſcentia tantum corruptio qualitatum corporis eſt: Sed etiam prava con- verſio ad carnalia in ſuperioribus viribus. Nec vident quid dicant, qui ſimul tribuunt homini concupiſcentiam non mortificatam à spiritu ſancto, & dilectionem Dei ſuper omnia. G. 1o. Nòs igitur rectè expresſimus utrunq; in deſcriptio- AMjorum. ne peccatiOriginalis, videlicet defectus illos, non poſſe Deo credere, non poſſe Deum timere ac diligere: Item, habere concupiſcentiam, quæ carnalia quærit contra verbum Dei, hoc eſt, quærit non ſolum voluptates corporis, ſed etiam ſapientiam & juſtitiam carnalem, & confidit his bonis, „ 5 contem- 38 APOLOG. ART. II. D E PECCGCATO contemnens Deum. Neque fſolùm Veteres, ſed etiam Re- centiores, ſi qui ſunt cordatiores, docent ſimul iſta verè peccatum Originis eſſe, Defectu videlicet, quos recenſui, & V³) 11.æ.: 82. a. 1.c. Concupiſcentiam. Sic enim inquit Thomas a): Peccatum ori- Meiſner. Qq. ves ginis habet privationem originals juſtitiæ, & cum boc inordina- Xat, Cazaitie Nereſ- ſaria. ⁶ Jefem. 31, 19. am dißoſitionem partium anime, unde non est privatio puræ, Sed quidam habitus corruptut. Et Benaventura: Cum-⸗ quæritur, quid ſit Originale Peccatum, rectè reſpondetur, quòd ſit concupiſtentia immodemm., Recid etiam reſpondetur, quòa fit debitæ juſtitiæ carentia. Et in una iſtarum reſponſio- num includitur altera. Idem ſenſit Hugo, cum ait: Originale peccatum eſſe ignonintiam in mente, & concupiſcen= tiam in carne. Significat enim nos naſcentes afferre igno- rationem Dei, incredulitatem, difidentiam, contem- tum, odium Dei. Hæc enim complexus eſt, cum gno- nantiam nominat. Et hæ ſententiæ conſentiunt cum- Scripturis. Nam bPaulus interdum expreſsè nominat; AQefeltum, Vt 1. Corinth. 2, 14. Animalis home non percipit ea, quæ Spiritu Dei ſunt. Alibi «.7, F. concupiſcentiam nomi- nat eficacem in membris, & parientem malos frublus. Plures locos citare de utraque parte poſſemus, ſed in re mani⸗ feſta nihil opus eſt teſtimoniis. Et facilè judicare pote- rit prudens lector has non tantùm calzas eckuales eſſe⸗, ſene metu Dei, & ſine F de efe. Sunt enim durabiles defe- us in naturà non renovatꝗà. GS. rI. Nihil igitur de Peccato Originis ſentimus alienum, aut à Scriptura, aut à Catholica Eccleſia: ſed graviſſimas ſententias Scripturæ & Patrum, obrutas ophiſticis rixis Theologorum recentium, repurgamus, & in lucem reſti- tuimus, Nam res ipſa loquitur, recentiores Theologos non animadvertiſſe, quid voſuerint Patres 4 Defecn loquentes. Eſt autem Necſſaria cognitio peccati Originis. Neque enim poteſt intelligi magnitudo gratiæ Chriſh, niſi morbis no- ſtris cognitis. Tota bomina juſtitia, mera eſt hypocriſis coram Deo, niſi agnoverimus cor naturaluer vacare amo⸗ re, timore, fiducia Dei, Ideò Propheta* inquit: Postquam oſten⸗ (. N 60 lin i R aarnrrnne. H ORIGINALI. 59 eftendißdti mibi, percußt femur meum. Item, Ego dixi in ex- ceſſa meg, Omnis homo mendax, id eſt, non rectè ſentiens de Deo. Palm 115, 11. . §. 12. Hic flagellant Adverſarii etiam Lutherum quod Daz2, Pre fcripſerit, Peccatum Origini manere poſt Baptiſmum. a) Addunt, 3) Aug contr. Jul. hunc articulum jure damnatum eſſe à Leone X. Sed Cæſ. 1. 6. c 5 Til. Majeſt. in hoc loco manifeſtam calumniam deprehendet. sciunt enim Adverſarii, in quam ſententiam Lutherus b) Eccins wor- hoc dictum velit, quòd peccatum originis reliquum ſit poſt Ba- matiæ 1540. negat riiſmum. Semper ita ſcripſit, quòd Baptiſmus tollat Rea- ne be atu, tumpeccati Originalis, etiam ſi Materiale, vt iſti vocant, lum einselte, Se peccati maneat, videlicet Concupiſcentia. Addidit etiam de extat l. I. de Pecc. materiali, quòd Spiritus ſanctus, datus per Baptiſmum, in- merit. 1.2. c. 7, 27. cipit mortificare concupiſcentiam, & nouos motus creat 23. Tr. 41. in J0. in homine. Ad eundem modum loquitur & Au guſtinus, b) ld. Nup'. & Con- —. . 120 cup. c. 25. t. 7. f. 36 8. qui ait: Peccatum in Baptiſmo remittitur, nan ut non ſit, ſed contr. Roff. Da- ut non imputetur. Hic palam fatetur eſe, hoc eſt, manere ventr. Cochl. Fa- peccatum, tametſi non imputetur. Et hæc ſententia- bric. Iermn. k. 20. adeò placuit poſterioribus, ut recitata ſit & in Decretis. Sranſgc nil. Et contra Julianum inquit Auguſtinus: Lex ifta quæ est in c. 1.5 Hoc n.mii. membris remiſſa eſt regeneratione Girituali, & manet in carne l. i. de Bapt. c. 13. 10- mormli. Remiſa esât, quia reatus ſolatus eſt Sacramento quo 0 geemitor ſie renaſcuntur fiätles. Manet autem, quia operatur deſideria, con- Daſ 19 . len er8. eræ qus dimieant fideles. Sic ſentire ac docere Luthe- 1589: rum ſciunt adverſarii. Et cum rem improbare non poſf- ſint, verba tamen calumniantur, ut hoc artificio inno- centem opprimant, §H. 13. At diſputant, Concupiſzentiam Pænam eſe, non pec- Concupiſcentia- catum. Lutherus defendit Peccatum eſſe. Supra diétum eſt keresun c7a. Auguſtinum definire peccatum Originis, quòd ſit concu- Tid. Conc. Seſf.j. piſcentia. Expoſtulent cum Auguſtino, ſi quid habet in- ib. Chemn. Suavis. commodi hæc ſententia. Præterea Paulus ait, † Concupiſeen. † Rom. 7, 8.. 300. tiam neſciebam eſſe peccatum, niſi lex diceret: Non conca. viſees. Item, Video aliam legem in membris meis repugnantem egi menta meæz, & captivantem me legi peccati „ quæ est in membris men. Hæc teſtimonia nulla cavillatione⸗ euerti 60⁰ APOLOG. ART. II. DE PECCATO everti poſſunt. Clarè enim appellant Concupiſcentiam Peccatum: quod tamen his qui fſunt in Chriſto, non im- putatur, etſi res ſit naturà digna morte vbi non condona- tur. Sic Patres citra controverſiam ſentiunt. Nam Augu- ſtinus longa diſputatione revellit opinionem iſtorum, qui ſentiebant concupiſcentiam in homine non eſſe vitium, ſed &ααι oοσοα, ut corporis color, aut adverſa valetudo aαα οοαdicitun,. Non liber eſt Fo. G. 14. Quòd ſi contendent Aduerſarii, Fomitem eſſe àhia- a) Co nc. Tr 4.s y. Ooava) reclamabunt non ſolum multæ ſententiæ cripturæ, ib. Chemn. Exam. ſed planè tota Eccleſia. Quis enim vnquam auſus eſt dicere , Rom. 7, 13. hæc &αι ”αe&ονα,setiam ſi perfectus conſenſus non accederet, contr Bell.d Am, qubitare de ira Dei, de gratia Dei, de verbo Dei, iraſci iudi- Grat. I. 5. c. 14. — . . . . . . . . — . ciis Dei, indignari quòd Deus non eripit ſtatim ex afflictio- nibus, fremere quod impii meliore fortuna utuntur, quàm boni, incitari ira, libidine, cupiditate gloriæ, opum, &c. Et hæc agnoſcunt in ſe homines pii, ut apparet in Pſalmis ac Prophetis, Sed in Scholis tranſtulerunt huc ex Philoſophia prorſus alienas ſententias, Quòd propter peſßßenes nee boni. nec mali ſimus nes laudemur, nee vituperemur. Item, Nib-l eſſe b)Aug ontri ul. Peccatum, niſi Voluntarium. b) Hæ ſententiæ apud Philoſo- 1. 3 EC⸗ 5. T. VI . 295. malam. Id in loco diétum non reprehendimus, ſed non recte detorquetur ad extenuandum Peccatum Originis. Et tamen hæ ſententiæ leguntur apud Scholaſticos, qui intempeſtiuè commiſcent philoſophicam ſeu Ciuilem do- QRrinam de Moribus cum Evangelio. Neque hæc in Scho- lis tantùm diſputabantur, ſed ex ſcholis, vt fit, effereban- tur ad populum. Et hæ perſuaſiones regnabant, & alebant fiduciam humanarum virium, & opprimebant cognitio- nem gratiæ Chriſti. Itaque Lutherus, volens magnitudi- nem peccati Originalis & humanæ infirmitatis declarare, docuit, Reliquias illas peccati Originalis, non eſſe ſua natu- putentur, item Spiritu ſancto, ut mortificentun⸗ Quan- f. phos de civili iudicio dictæ ſunt, non de iudicio Dei. Ni- hilo prudentiùs aſſuunt & alias ſententias, Naturam non eſſe ra in homine aαα oονα ſed indigere gratia Chriſti, ne im- ————,,— — — .44———ð GRTGINALI. 6o r §. r;. Quanquam Scholaſtici utrunque extenuant, pec- Natum impor. catum & pœnam, cum docent Hominem proprius viribus poſe mandata Dei fatere. In Geneſi aliter deſcribitur pœna im- Poſita pro peccato Originis. Ibi enim non ſolum Morii & aliis corporalibus malis fubjicitur humana natura, ſed eti- am Regno Diaboli. Nam ibi fertur hæc horribilis ſententia: B Inimicitias bonam inter te & mulierem, & inter ſemen tuum, & Gen. 3, 15. p. 209. ſemen illius, Defectus, & concupiſcentia ſunt Pænæ & Pec- cat. Mors & alia Corporalia mala, & Tyrannis Diaboli propriè Pænz ſunt. Eſt enim natura humana in ſervitutem 2 Tim. 2, 25. tradita, & captiva à diabolo tenetur, qui eam impiis opi- Ebr. 2,15. Eph. 2,52. nionibus & erroribus dementat, & impellit ad omnis ge- neris peccata. Sicut autem Diabolus vinci non poteſt, ni- p. 504. 06. ſi auxilio Chriſti: Ita non poſſumus nos propriis viribus Col.r,1. Luc, ,71. ex iſta ſervitute eximere. Ipſa mundi hiſtoria oſtendit, . quanta ſit potentia Regni Diaboli. Plenus eſt mundus blaſ- Phemiis contra Deum, & impiis opinionibus, & his vincu-: lis habet diabolus irretitos ſapientes & juſtos coram mun- do. In aliis oſtendunt ſe craſſiora vitia. Cum autem datus ſit nobis Chriſtus, qui & bæc peccata, & has pæœnas aufenat, & regnum diaboli, peccatum & mortem deſtruat, beneficia Chriſti p. 87. 612. non poterunt cognoſci, niſi intelligamus mala noſtra. Ideò de his rebus noſtri concionatores diligenter docue- runt, & nihil novi tradiderunt, ſed ſanctam Scripturam, & ſanctorum Patrum ſententias propoſuerunt- . §. 16. Hæc arbitramur ſatis factura eſſe Cæſ. Majeſtati, de puerilibus & frigidis cavillationibus, quibus adverſarii ar- ticulum noſtrum calumniati ſunt. Scimus enim nos reètè & cum Catholica Eccleſia Chriſti ſentire. Sed ſi renova- P bunthanc controverſiam Adverſarii, non defuturi ſunt a- pud nos qui reſpondeant, & veritati patrocinentur. Nam adverſarii in hac cauſa, magna ex parte quid loquantur non intelligunt, Sæpe dicunt pugnantia, Nec Formale pecca- ti origina, nec Defeltus quos vocant, rectè ac Dialecticè ex- pediunt. Sed nos hoc loco noluimus iſtorum rixas nimis ſubtiliter ex cutere, Tantum ſententiam ſanctorumbatrum, quam Articul. III. 62 APOLOG. ART. HI. WV. DE TUVSTI FICATIONE. ig i. 2. quam & nos ſequimur, communibus & notis vVerbis duxi- i, Mus eſſe recitandam. — probatur. — GS. TJ. TERTIUM articulum probant adverſarii, a) in a) à Daventr. quo confitemur duas in Chriſto naturas, videlicet Natu- So. nandum ram Humanam aſſumtam à Verbo in unitatem Perſonæ ſecuti, Pupill. Sax. ſuæ. Et quòd idem Chriſtus paſſus ſit ac mortuus, ut re- c.65, peoo. conciliaret nobis Patrem, & refuſcitatus, ut regnet, juſtifi⸗ cet, & ſanctiſicet credentes, &c. juxta Symbolum Apoſñto- lorum & Symbolum Nicenum. A. C. 2. 4. P. 13. A. S. p. 278. 397. , G ae t Ain⸗ DE JusTIFICATIONF. er. B. O. Lib. Arbitr. NR quarto, quinto, ſexto, & infra in articulo Xx. damnant Improbatur. Inos a) quod docemus, homines non propter ſua merita, P bije ſaum. ſed gratis propter Chriſtum conſequi remiſſionem pecca- p.5. ut Manichæ- torum fide in Chriſtum. Utrumque enim damnant, & quòd os, Valentinianos negamus homines prepter ſua merin conſequi remiſſio- b) Bell. d. juſtif. nem peccatorum, & quòd affirmamus, homines fide conſe- Cath. I. 2. c. 2.4.5. qui remiſſionem peccatorum, & fide in Chriſtum juſtificari. Beran n ontr. Cum autem in hac controuerſia præcipuus locus do Krinæ Luth. in Jo, c. 15. 5. Chriſtianæ agitetur, qui rectè intelle tus illuſtrat & ampli- Nun. 1.7. f. 4. ficat honorem Chriſti, & affert neceſſariam & uberrimam conſolationem piis conſcientiis, rogamus ut Cæſarea Ma- jeſtas de rebus tantis clementer nos audiat. Nam adwerſa- rii, cum neque quid Remiſſo Peccatorum, neque, quid Fides, neque quid Gmtia, neque quid Jaſtitis ſit, intelligant, miſe- rè contaminant hunc locum, & obſcurant gloriam &bene- ficia Chriſti, & eripiunt piis conſcientiis propoſitasin Chri- ſto conſolationes. Ut autem & confirmare Confeſſionem noſtram, & diluere ea quæ adverſarii objiciunt poſſimus, Initio quædam præfanda ſunt, ut fontes utriusque generis dockrinx, & adverſariorum, & noſtræ cognoſtci poſſint. S. 2. Univerſa Scriptura in hos duos Iocos præcipuos di- ſtribui debet, in Legem & Promifiones Aliiès enim Legem tradit, aliàs tradit Promiſſionem de Chriſto, videlicet, cum aut promittit Chriſtum venturum eſſe, & pollicetur pro- 4 APOLOG. AR T. IV. DE JUSTIFICATIONEF. 63 Art. IV. De Jußii- pter eum remiſſionem peccatorum, juſtificationem & vi- Fealione. tam æternam; aut in Evangelio Chriſtus, poſtquam ap- paruit, promittit remiſſionem peccatorum, juſtificatio- nem & vitam æternam. Vocamus autem Legem in hac di- ſputatione Decalegi græcepta, ubicunque illa in Scripturis leguntur. De Ceremoniis & Judicialibus legibus Moiſi in præſentia nihil loquimur. §. 3. Ex his adverſarii ſumunt Legem a), quia Humana Legs Senſin. Ratio naturaliter intelligit aliquo modo legem. Habet enim 2) Paventr, 2 . idem judicium ſcriptum divinitùs in mente, & per legem Fabn f. zn. contr- quærunt remiſſionem peccatorum & juſtificationem. De- Luth. ad Gal. T. I. calogus autem requirit non ſolùm externa opera civilia, r en.. 7 7 Ale. quæ ratio utcunque efficere poteſt: ſed etiam requirit alla 63. le zr t⸗ longè ſupra rationem poſita, ſcilicet, verè timere Deum, verè diligere Deum, verè invocare Deum, verè ſtatuere, quòd Deus exaudiat, & expectare auxilium Dei in morte, in omnibus afflictionibus: denique requirit obedientiam erga Deum in morte & omnibus afflictionibus, ne has fu- giamus, aut averſemur, cum Deus imponit. §F. 4. Hic Scholaſtici b), ſecuti Philoſophos, tantùm be7. docent jafitiam Rationis, videlicet, Civiha opera, & affingunt eA. quòd Ratio ſine Spiritu ſancto poſſit diligere Deum ſupra by) e gar Hof- omnia. Nam donec humanus animus otioſus eſt, nec ſen- meiſt. ap. Fabr. f. tit iram, aut judicium Dei, fingere poteſt, quòd velit De- 1. Bell. Jud. Mend. um diligere, quòd velit propter Deum benefacere. Ad hunc enaj Blel l an. modum docent homines mereri remiſſionem peccatorum, der Sunm. . “ faciendo quodest in ſe, hoc eſt, ſi ratio, dolens de peccato, 3. Th. Henr. Anat. eliciat actum dilectionis Dei, aut bene operetur propter a. 4. . Andrad. Deum. Et hæc opinio, quia naturaliter blanditur homini- B In. Orrir c ꝛ91. bus, peperit & auxit multos cultus in Eccleſia, vota M ona- Trid. & 6. can . ſtica, abuſus Miſſæ, & ſubinde alii alios cultus atque obſer- 6.7. 9. Bell. d. Ju- vVationes hac opinione excogitaverunt. Et vt fiduciam ta- Kif. I. 1. c. 21. 18 lium operum alerent atque augerent, affrmaverunt Deum en ng. 4 * neceſſariò gratiam dare ſic operanti, neceſitate non coa- Hölfn Antimei- cCctionis, ſed Immutabilitatis. er. d.10. II. §. 5. In hac opinione multi magni & pernicioſi etrores gitet prudens Lector; Si hæc eſt juſtiria Cbriſtiana, tereſt inter Philoſophiam, & Chriſti doctrinam? ſionem peccatorum & juſtificationem, nihil jam inter juſtitiam Philofophicam, aut certèe Phariſa Chriſtianam ſe gratis accipere remiſſionem peccatorum, & re 64 APOLOG. ART. IV. DE JUSTIFICATIONEFY. hærent, quos longum eſſet enumerare. Tantùm illud co- quid in- Si mere- mur remiſſionem peccatorum his noſtris actibus elicitis, quid præſtat Chriſtus? Si juſtificari poſſumus per Ratio- P. 7i. nem & Opera Rationis, quorſum opus eſt Chriſto autkege- neratione? Et ex his opinionibus jam eo prolapſa res eſt, ut multi irrideant nos qui docemus, Aliam juſtitiam præter Pbi- laſophicam quærendam eſſe. Audivimus quosdam pro con- cione, ablegato Evangelio, Ariſtotelis Fthica enarrare. Nec errabant iſti, ſi vera ſunt quæ defendunt Adverſarii. Nam Ariſtoteles de Moribus civilibus adeò ſcripſit eruditè, nihil ut de his requirendum ſit ampliàs. Videmus exta- re libellos, in quibus conferuntur quædam dicta Chriſti, cum Socratis, Zenonis, & aliorum dictis, quaſi ad hoc ve- nerit Chriſtus, ut traderet leges quasdam, per quas mere- remur remiſſionem peccatorum, non acciperemus gratis propter ipſius merita. Itaque ſi recipimus hic adverſario- rum doctrinam, quòd mereamur Operibus Rationis remiſ- intererit Ucam, & §. 6. Quanquam adverſarii, ne Chriſtum omninò præ- tereant, requirunt Notitiam hiſtoriæ de Cbriſto, & tribuunt ei, Prima Gmtia quòd meruerit nobis dari quendam babitum, ſive ut ipfi vo- Juid? p-93. 1. cant, primam gratiam quam intelligunt habitum eſſe inclinantem, ut facilius dilgamus Deum. Exiguum tamen eſt, quod huic habitui tribuunt, quia fingunt actus volun- tatis ante habitum illum, & poſt illum habitum ejusdem ſpeciei eſſe: Fingunt, voluntatem poſſe diligere Deum; ſed habitus ille tamen extimulat, ut idem faciat libentias. Et jubent mereri hunc habitum primúm per Pracegentia me- rita, deinde jubent mereri operibus legis Iacrementum il- lius habitus, & vitam æternam. Ita ſepeliunt Chriſtum, ne eo mediatore utantur homines, & propter ipſum ſentiant concilia- tlonem, — —. — IV. D E JUSTIFICATIONEN, E65 tionem, ſed ſomnient ſe propria impletione Legis mereri remisſionem peccatorum, & propria impletione legis co- ram Deojuſtos reputari: cum tamen legi nunquam ſatis- p. 69. ?8. 90. 91t. fiat, cum ratio nihil faciat, niſi quædam civilia opera: Inte- 110. 466. rim neq; timeat Deum, neq; verè credat ſe Deo curæ eſſe. Et quanquam de habitu illo loquuntur, tamen ſine juſtitia fidei neq; exiſtere dilectio Dei in hominibus, neq; quid Ait dilectio Dei intelligi poteſt. G. 7. Et quòd fingunt a) diſcrimen interaterietum Congrui, Meritum Congrui, & meritum Condigni Iudunt tantùm, ne videantur apertè . Condigni. Aaviavigat. Nam ſi Deus necſaris dat gratiam pro merito Bief, 4. congrui, jam non eſt meritum Congrui, ſed meritum Condi. 5 giel ei gni. Quanquam quid dicant, non vident. Poſt habitum d. h. I. 7. c. 17. illum dilectionis fingunt hominem de condigno mereri. Bec. Opuſc. 7. T. Et tamen jubent dubitare, uerum adfit habitus. Quomodo 1¹ c. 3. n. 2. igitur ſciunt, utrum de Congruo an de Condigno merean- p. 88. 14. 116. tur? Sed tota hæc res conficta eſt ab otioſis hominibus, qvi non norant, quomodo contingat remisſio peccatorum, & quomodo in judicio Dei, & terroribus conſcientiæ, fiducia operum nobis excutiatur. Securi hypocritæ ſemper judi- cant ſe de Condigno mereri, ſive adſit habitus ille, ſive non adſit, quia naturaliter confidunt homines propria juſti- tia; ſed conſcientiæ perterrefactæ ambigunt & dubitant, & ſubinde alia opera quærunt & cumulant, ut acquie- ſcant. Hæ nunquàm ſentiunt ſe de Condigno mereri, & ru- unt in deſperationem, niſi audiant præter doctrinam egis, Evangelium de gratuita remisſione pecatorum, & juſti- tia fidei. . SS F. 8. Ita nihil docent adverſarii niſi juſtitiam Rationis aut certe Legis: in quàm intuentur, ſicut judæi in velatam p. 56. 1 . Moiſi faciem, & in ſecuris hypocritis, qui putant ſe legi ſa- Ex. 34, 35. 2. Cor. tisfacere, excitant præſumptionem & inanem fiduciam o- 3‧7 13. perum, & contemptum gratiæ Chriſti. E contra pavidas conſcientias adigunt ad deſperationem, quæ operantes ceum dubitatione, nunquam poſſunt experiri quid ſit Fider, & quàm ſit efficax: ita ad extremum penitùs deſperant. . E Nos 66 . IV. DE JUSTIFICATITONE. G. 9. Nos autem de juſtitia rationis ſic ſentimus, quod p. 13. 67. Deus requirat eam, & quòd propter mandatum bei neces- ſariò ſint facienda honeſta opera quæ Decalogus præcipit, * Gal. 3, 24. Juxta illud: Lex eſt pædagegus. Item: Lex eſt injuftts poſita. t1. Tim. 1, 9. Vult enim Deus coherceri carnales illa civili diſciplina; Et ad hanc conſervandam dedit leges, literas, doctrinam, ma- p. 17. 55. 195. 644, giſtratus, pœnas. Et poteſt hanc juſtitiam utcunqueRatio 335. ſuis viribus efficere, quanquam ſæpè vincitur imbecillitate p. 35. 61. 196, naturali, & impellente diabolo ad manifeſta flagitia. Qan- quam autem huic juſtitiæ Rationis libenter tribuimus fſuus laudes: nullum enim majus bonum habet hæc natura co- Eth. Nicom. L 5. rupta: Et rectè inquit Ariſtoteles, neg, Heſperum, neé; Lucife-: c.z. rnutm formoſiorem eſſe juſtitia? ac Deus etlam ornat eam cor- p. 669. pofalibus præmis: tamen non debet cum contumelia Chriſti laudari. p. 561. Falſum enim, quoòd per opera noſtra mereamur remis- ſionem peccatorum. Falſum eſt & hoc, quòd homines reputentur eſſe juſti coram Deo, propter juſtitiam Rationis. Falſum eſt & hoc, quòd Ratio proprüs Viribus posſit Deum ſupra omnia diligere, & legem Dei facere, videlicet verè timere Deum, verè ſtatuere, quòd Deus exaudiat, vel- le obedire Deo in morte, & aliis ordinationibus Dei; Non concupiſcere aliena &c. etſi civilia opera efficere Ratio po- teſt. Falſum eſt & hoc, & contumelioſumin Chriſtum, quod non peccent homines facientes præcepta Dei ſine Gratia. G. 10. Hujus noſtræ ſententiæ teſtimonia habemus, non ſolùm ex Scripturis, ſed etiam ex Patribus. Nam Auguſti- nus copioſisſimè diſputat contra Pelagianos, Gratiam non dari propter merita noſira. Et L. de Natura & Gratia L. inquit: Si poſibilitas naturalis per liberum arbitrium, & ad cogno- ſcendum quomodo vivere debeat, & ad bene vivendum ſuf- Ficit, ſibi ergò Cbriſtus gratis mortuus eſt. Ergo evacua- tum eſt ſceandalum erucis, Cur son etiam ego bic excla- “W mem 5 1 cet el⸗ vo . d. 10 1 ſt⸗ 01 nvo: Evatuati eſtis à Chriſto qui in natura juſtiſiramini, Gal. F, 4. teor Chriſtus eſt, ad juſtitiam emni eredent’, Et Jobannis 5.36., 1 39. Rom. 10, 4. enum Dei. Quòd ſi opus eſt renaſci per Spiritum Sanctum, gem, Rom. 3, 23. Omnes carent Gloria Dei. id eſt, carent fapi- jiri legi Dei, certè peccat, etiamſi egregia facta, & digna lit: . 44 ſine Spiritu ſan to, aut ſecurus contemnitjudicium Dei, p. 62, IV. DE JusSsTIFTICATIONY. 67 mem à Imò exelamabo & ifßos increpabo delore Chrifßia. gratia excidiſtii. Ignorantes enim juſtitiam Dei, & veſtram volentes conſtieuere, juſtitiz Dei non eſtis ſubjecti. Sicut enim finis legis, ita etiam naturæz humanæ vitioſæ Salva- Matth. 5I7. Aét. Si vos filius liberaverit, verò liberi eriti. Non igitur poſſumus Gal 3 13. c. 4, 5 per Rationem liberari à peccatis, & mereri remisſionem peccatorum. Et Johannis tertio, 3. ſerlptum eſt: Nifi quis renatas fuerit ex Aqua & è Spiritu, non poteſt introire in re- Juſtitia Rationis non juſtificat nos coram Deo, non facit le- entia & juſtitia Dei, quæ Deum agnoſcit & glorificat. Item Roma. 5, 7. Senſus carnis inimicitia eſt adverſus Deum. Legi enim Dei non eſt ſubjectus , acr ne poteſt quidem ei ſubjici. Qui autem in carne ſunt, Deo placere non poſſunt. Hæc adeò ſunt aperta teſtimonia, at non deſiderent aeutum intelle- Rorem, ſed attentum auditorem, ut Auguſtini verbis utamur, quibus ille in eadem cauſa uſus eſt. Si Senſus car- Rom, e. &, „ nis eſt Inimicitia adverſus Deum, certè Caro non diligit DBeum.“ Si non poteſt legi Dei ſabjici, non poteſt Deum diligere. Si ſenſus carnis eſt inimicitia adverſus Deum , peccat caro, et- iam cum externa civilia opera facimus. Si non poteſt ſub- laude juxta humanum judicium habet. Adverſarii intuen- Negat. Th. Hent. tur præcepta Secunde tabulæ, quæ juſtitiam civilem conti- Anat. a. 69. nent, quàâm intelligit Ratio. Hac contenti putant ſe Legi 1. “ Dei ſatisfacere. Interim Primam tabulam non vident, qvæ d. N. præcipit, ut diligamus Deum, ut verè ſtatuamus, quod Deus iraſcatur peccato, ut verè timeamus Deum, ut verè ſtatuamus, quòd Deus exaudiat. At humanus animus aut in pœna fugit & odit judicantem Deum. Itaq; non ob- temperat Primæ tabulæ. Cum igitur hæreant in natura ho- minis contemptus Dei, dubitatio de verbo Dei, de minis, & E 2 promis- Rom. 14, 15. 68 IV. DE JUSTIFICATIO NE. promisſionibus, verè peccant homines, etiam cum honeſta opera faciunt ſine Spiritu ſancto, quia faciunt ea impio corde, juxta illud: Quicquid non eſt ex fide, peccatum eſt. Ta- les enim operantur cum contemptu Dei, ſicut Epicurus non ſentit ſe Deo curæ eſſſe, reſpici, aut exaudiri à Deo. Hic contemptus vitiat opera in ſpeciem honeſta, quia Deus ju- dicat corda. b. 154. Pp. 67. Rom. 4, 15. Rom. 4, 23. Gal. 2, 2⁰. Eph. 5, 15 „ I. Tim. 26. Tit. 2,14. 1. Pet. 3, 21. C. 4, 1. Chemn. LL. P. 3. P 193. G. II. Poſtremè, hoc imprudentisſimè ſcribitur ab Adver- ſariis, quòd homines rei æternæ iræ, mereantur remisſio- nem peccatorum per alfftum elicitum dilections, cum impoſſi- bile ſit diligere Deum, niſi prius fide apprehendatur remis- ſio peccatorum. Non enim poteſt cor, verè ſentiens Deum iraſci, diligere Deum, niſi oſtendatur placatus. Donec ter- ret & videtur nos abjicere in æternam mortem, non poteſt ſe erigere natura humana, ut diligat iratum, judicantem & punientem. Facilè eſt otioſis fingere iſta ſomnia de dile- ctione, quòd reus peccati mortalis posſit Deum diligere ſuper omnia, quia non ſentiunt, quid ſit lra aut Judicium Dei. At in agone conſcientiæ & in acie experitur confſci- entia vanitatem illarum ſpeculationum philoſophicarum. Paulus ait: Lex iram operatur. Non dicit per legem mereri homines remisſionem peccatorum. Lex enim ſemper accuſat conſcientias, & perterrefacit. Non igitur juſti- ficat, quia conſcientia perterrefacta lege fugit judicium Dei. Errant igitur, qui per legem, per opera ſua mereri ſe remiſſionem peccatorum confidunt. Hæc de Juſtitia ra- tionis, autlegis, quàm adverſarii docent, ſatis ſit dixiſſe. Nam paulô poſt cum noſtram ſententiam de juſtitia fidei dicemus, res ipſa coget plura teſtimonia ponere, quæ etiam proderunt ad illos errores Adverſariorum, quos hactenus recenſuimus, evertendos. F. 1ꝛ. Quia igitur non poſſunt homines viribus ſuis legem Dei facere, & omnes ſunt ſub peccato, & rei æternæ iræ ac mortis: Ildeò non poſſumus per Legem à peccato liberari, ac juſtificari; ſed data eſt promisſio remisſionis peccatorum & juſtificationis propter Chriſtum, qui datus eſt pro nobis, ut ſatis- IV. DE IUSTIFICATIONE, 69* ſatisfaceret pro peccatis mundi, & poſitus eſt Mediator Jo. 1, 29. Rom. 3 ac propitiator. Et hæc promisſio non habet conditionem 25. 1. Tim. 2, 5. meritorum noſtrorum, ſed gratis offert remisſionem pec- 1. Jo. 2, 2. catorum & juſtificationem: ſicut Paulus ait: Si eæ ope- Rom. 11, 6. ribus, jam non ex gratia. Et alibi; Zuſßtitia Dei jam maniſe: c. 3, 2l. ſatar ſine lege, id eſt, gratis offertur remisſio peccatorum. Nec pendet reconciliatio ex noſtris meritis. Quoòd ſt ex noſtris meritis penderet remisſio peccatorum, & re- conciliatio eſſet ex Lege, eſſet inutilis. Quia enim Legem P. 54. 109, u6. non fäcimus, ſequeretur etiam promisſionem reconcilia- tionis nunquam nobis contingere. Sic argumentatur Pau- lus Rom. 4, 14. Si ex lege eſſet hæreditas, inanis eſſet Fides, & abolita promisſio. Si enim promisſio requireret conditio- nem meritorum noſtrorum, ac Legem, cum Legem nunquam faciamus, ſequeretur Promisſionem inuti- lem eſſe. = . §. 13, Cum autem juſtificatio contingat per gratuitam promisſionem, ſequitur, quòd non posſimus nos ipfſi juſti- ficare, alioqui quorſum opus eratpromittere? Cumq; pro- misſio non posſit accipi niſi fide, Evangelium, quòd eſt pro- p. 149. priè Promisſio Remisſionis peccatorum & Juſtificationis propter Chriſtum, prædicat juſtitiam fidei in Chriſtum, qvam non docet L ex, neq; hæc eſt juſtitia Legis. Lex enim requirit à nobis opera noſtra, & perfectionem noſtram; Sed promisſio offert nobis, oppresſis peccato & morte, gratis reconciliationem propter Chriſtum, quæ accipitur, non o⸗ peribus, ſed ſola fide. Hæc fides non affert ad Deum fiduci- am propriorum meritorum, ſed tantùm fiduciam promis- ſionis, ſeu promiſſæ miſcricordiæ in Chriſto. Hæc igitur fides Seciala, qua credit unusquisq; ili remitti peccata pro- p. 76. 33. 151. 181. pter Chriſtum, & Deum placatum & propitium eſſe pro- prer Chriſtum, confequitur remisſionem peccatorum, & Juſtificat nos, & quia in pœnitentia, hoc eſt, in terroribus conſolatur & erigit corda, & regenerat nos, & affert Spiri- tum ſanctum, ut deinde legem Dei facere posſimus, vide- licet, diligere Deum, verè timere Deum, verè ſtatuere; quod E 3 Deus 7⁰ IV. DE JIUSTIFICATIO NE. Deus exaudiat; Obedire Deo in omnibus afflictionibus, mortificat concupiſcentiam &c. G. 14. Ita fides, quæ gratis acci iræ Dei, non opponit noſtra merita, aut diletionem no- ſtram: quæ fides eſt vera Cognitio Chrſti, & utitur benefi- ciis Chriſti, & regenerat corda, & præcedit Legis impletio- nem. Et de hacFide nulla ſyllaba extat in doctrina Adverfa- riorum noſtrorum. Proinde reprehendimus adverſarios, P. 63. quòôd tantùm tradunt Juſtitiam Legis, non tradunt juſti- tiam Evangelii, quod prædicat juſtitiam fidei in Chriſtum. **5. Quid ſit Fides Juſtificans. (Dverſarii «) finguntFidem tantùm eſſe notitiam hiſto- Fides quid. p. 64. 74. 7 RE— . . . 4) Bell. d. Juſt. 1. riæ, ideoq; docent eam cum peccato mortali poſſe exi- c. 4. ſeq. Gerh. t. ſtere. ⁶) Nihiligitur loquntur deFide, qua Paulus toties di- 3. §. 71. Conf. cĩt homines juſtiſicari, quia qui reputantur juſti coram Deo, .„ P. 3‧* 1. * Ce. . . 5 . . . . gatte l. * non verſantur in peccato mortali. Sed illa fides quæ juſti- ³⁶) Syn. Trid. S8. 6. ficat, non eſt tantùm notitia hiſtoriæ, ſed eſt Mintiri pro- c. 15. Bell. d, h. r. misſioni Dei. c) in qua gratis propter Chriſtum offertur re- I. 1. c. 14. . misſio peccatorum & juſtificatio. Et ne quis ſuſpicetur, tantùm notitiam eſſe, addemus amplius, efſt velle & accipe- p. 10. 10. b. 557. e oblatam promisſionem remisſionis peccatorum, & juſtißca- c) Chem. LL. t. 2 p. 679. 669. tionu. . . G. 16. Ac facilè poteſt cerni diſcrimen inter hancFidem, & inter juſtitiam Legis. Fides eſt Aarοοαιâα quæ accipit à Deo ob- . lata beneficia, uſtitia Legu eſt argi—ι quæ offert Deo no- ſtra merita. Fide ſic vult coli Deus, ut ab ipſo accipiamus ea quæ promittit & offert. g. 17. Quòd autem fides ſignificet non tantum hiſtoriæ 5. 78. 156. notitiam, ſed illam fidem, quæ aſſentitur promisſioni, aper- „ann.4 16 tè teſtatur Paulus, qui ait, qaſtitiam ideò ex fide eſſe at ſit ſir- 19, 181.184. . . . niſi fide. Quare inter ſe correlativè comparat & connectit promis- pit remisſionem peccato- rum, quia opponit mediatorem & propitiatorem Chriſtum ma promiſſo. Sentit enim promisſionem non poſſe accipi IV. DE JusTIFICATIONE. 71 promisſionem & fidem. Quanquam facilè erit judicare, quid ſit fides, ſi Syml olum conſideremus, ubi certè ponitur hic articulus, Kemitſionem peccatorum. Itaq; non ſatis eſt credere, quòd Chriſtus natus, paſſus, reſuſcitatus ſit, niſi addimus & hunc articulum, qui eſt cauſa finalis hiſtoriæ, Remisſionem pecratorum. Ad hunc articulum referri cætera oportet, quòd videlicet propter Chriſtum, non propter noſtra merita, donetur nobis Remisſio peccatorum. Quid enim opus erat Chriſtum dare pro peccatis noſtris, ſi no- ſtra merita pro peccatis noſtris poſſunt ſatisfacere? p. 64. §. 18. Quoties igitur de Fide juſtificante loquimur, ſcien- Objeca. dum eſt hæc tria objecta concurrere, Promisßionem, & qui- tiationem. Promiiſio accipitur fide, Gratuitum excludit noſtra merita, & ſignificat tantùm per miſericordiam offerri be- neficium. Cbriſti merita ſunt pretium, quia oportet eſſe a- liquam certam propitiationem pro peccatis noſtris. Scri- ptura crebrò miſericordiam implorat: Et ſancti Patres ſæ- pè dicunt, nos per miſericordiam ſalvari. Quoties ĩgitur fit mentio miſericordiæ, ſciendum eſt, quòd fides ibi requira- tur; quæ promisſionem miſericordiæ accipit. Et rurſus qvoties nos deſide loquimur, intelligi volumus objectum, ſci- licet miſericordiam promiſſam. Nam fides non ideò juſti- ficat, aut ſalvat, quia ipſa ſit opus per ſeſe dignum, ſed tan- tùm quia accipit miſericordiam promiſſam. P §. 19. Et hic cultus, hæc Aaroιαοιοα in Prophetis & Pſalmis pasſim præcipuè laudatur, cum tamentlex non doceat gra⸗ tuitam remisſionem peccatorum. Sed batres norant pro- misſionem de Chriſto, quòd Deus propter Chriſtum vellet remittere peccata. Igitur cum intelligerent Chriſtum fore pretium pro noſtris peccatis, ſciebant opera noſtra non es- ſe ꝓretium rei tantæ. Ideò gratuitam miſericordiam & re- vo Teſtamento. Huc pertinent illæ crebræ repetitiones mi- Chemn. LL. P- Z⸗ dem gratuitam, & Merita Chriſt, tanquam pretium, & Propi- k. 6 0. p. 78. miſſionem peccatorum fide accipiebant, ſicut ſancti in No- Act. 10,4. c. 15,10, P- 7 3. 237. ſericordiæ & fidei in Pſalmis & Prophetis, ut hic: Si iniquitates . 30, 3 43 1* olſervareri, Domine, Domine quis ſuſtinebit? Hic confitetur E 4 pecca- Gen. 15, 8. Rom. 4, 4. Pe 79 Rom. 7, 18; 13. Gal. 5, 17. Gen. 15, 2. 72 IV. DE JuSTIFICATIONE. peccata, nec allegat merita ſua. Addit: Quia dpud te propitiatio eſt. Hic erigit ſe fiducia miſericordiæ Dei. Et citat promisſionem: Suſtinet anima mea in Verbo ejus. Syera- vit anima mea in Domino, id eſt, quia promiſiſti remisſio- nem peccatorum, hac tua promisſione ſuſtentor. Et Paulus citat de Abraham : Credidu Abrabam Deo, & re- putatum eſt ei ad juſtitiam, hoc eſt, Abraham ſenſit ſe habere Deum propitium, tantùm propter ipſius promis- ſionem. Aſſenſus eſt promisſioni Dei, nec paſſus eſt ſe ab ea abſtrahi, etiamſi videbat ſe immundum atq; indignum eſſe. Sentiebat Deum præſtare promiſſum propter verita- tem ſuam, non propter opera aut merita noſtra. Nec pos- ſunt acquieſcere perterrefacta corda, ſi ſentire debent, ſe propter opera propria, aut propriam dileétionem, aut Le- gis impletionem placere, quia hæret in carne peccatum, quod ſemper accuſat nos. Tunc autem acquieſcunt corda, quando in illis terroribus ſtatuunt, nos ideò placere Deo, quia promiſit, & Deum præſtare promiſſum propter ſuam veritatem, non propter dignitatem noſtram. Ita Abraham audivit hanc vocem: Noli timere, Ego enim ſum protector tuus &. Hic erexit ſe, & ſenſit Deum ſibi propitium es- ſe, non quia ipſe meritus eſſet; Sed quia neceſſe eſſet Dei promisſionem veram judicari. Hæc igitur fides imputatar ei pro juſtitia, hoc eſt, quia aſſentitur promisſioni, & acci- pit oblatam reconciliationem, jam verè eſt juſtus & ac- Rom. 4, 13 24. ceptus Deo, non propter dignitatem ſfuam, ſed quia gra- tuitam promisſionem Dei accipit. Non fruſtra placuit Pau- lo hoc teſtimonium Geneſis. Videmus quomodò exagge- rat, quàm diligenter in eo commoratur, quia videbat natu- ram Fidei in hoc loco facilè perfpici poſſe: Videbat diſertè addi teſtimonium de Imputatione juſtitivz. Videbat adi- mi operibus laudem promerendæ juſtificationis & pacan- dæ conſcientiæ. Cum Abraham ideò pronuncietur juſtus, quia aſſentitur promisſioni, & accipit oblatam reconcilia- tionem, non opponit iræ Dei merita aut opera. Quare-⸗ hic locus diligenter conſideratus, copiosè de tota re pias J mentes es IV. DE JUSTIFICATIONE. 73 mentes docere poterit, qui quidem ita intelligi poterit, ſi proponant eum ſibi perterrefactæ mentes, & ſtatuant, ad eundem modum ſe debere aſſentiri gratuitæ promisſioni. Neq; enim poſſunt aliter acquieſcere, niſi quia promiſe- rit; non, quia noſtra natura, vita & opera digna ſint. g. 20. Itaq; & Patres juſtificabantur, non per Legem, ſed per promisſionem, & fidem. Ac mirum eſt Adverſarios n. 7. 4. 15, 10. adeò extenuare Fidem, cum videant ubiq; pro præcipuo 21 4 1. cultu laudari, ut Pſ. 49, 1y. Inpoca me in die tribulationis, G& eri- piam te. Ita vult innoteſcere Deus, ita vult ſe coli, ut ab ipſo accipiamus beneficia, & quidem accipiamus propteripſius miſericordiam, non propter merita noſtra. Hæc eſt amplis- ſima conſolatio in omnibus afflictionibus. Et hujusmodi“ conſolationes abolent Adverſarii cum fidem extenuant & vituperant, & tantùm docent homines per opera & merita cum Deo & agere. ⁶**. Quôd Sola Fidesin Chriſtum “* 6α² juſtificet. PkRimäm, ne quis putet nos de otioſa notitia Hiſtoriæ? loqui, dicendum eſt Quomodò contingat fides 7 Po- ſtea oſtendemus & quòd juſtificet, & quomodò hoc intel- ligi debat, & diluemus ea quæ Adverſarii objiciunt. Chri- ſtus Lucæ ultimo 4, 6. jubet prædicare pœnitentiam in nomine Iuao, & remisfionem peccatorum. Evangelium („Senim arguit g„m. , 3u. Bph. omnes homines, quòd ſint ſub peccato, quòd omnes ſint 2, z. rei æternæ iræ ac mortis, & offert propter Chriſtũ remisſio- p. 73. 144. 56 5. nem peccatorũ, & juſtificationem, quæ fide accipitur. Præ- HH . dicatio Pœnitentiæ, quæ arguit nos, perterrefacit conſcien- G Eid . P54. tias veris & ſeriis terroribus. In his corda rurſus debent Decl. 676. concipere conſolationẽ. Id fit, ſi credant promisſioni Chri- ſti, quòd propter ipſum habeamus remisſionem peccato- rum. Hæc fides, in illis pavoribus erigens & conſolans, acci- pit remisſionem peccatorũ, juſtificat, & vivificat. Nam illa e E 5 conſo- „ IV. DE JUSTIFICATIONE. conſolatio eſt nova & ſpiritualis vita. Hæc plana & per- ſpicua ſunt, & à piis intelligi poſſunt, & habent Eccleſiæ teſtimonia. Adverſarii nusquam poſſunt dicere, Quomoaò detur Spiritus ſanctuu. Fingunt Sacramenta conferre Spiri- tum ſanétum ex opere operato, ſine bono motu accipien- tis, quaſi verò otioſa res ſit donatio Spiritus ſancti. §. 22. Cum autem de tali fide loquamur, quæ non eſt o- p. 669. tioſa cogitatio, ſed quæ à morte liberat, & novam vitam in cordibus parit, & eſt opus Spiritus ſancti, non ſtat cum Mat. 7. pecato mortali; Sed tantiſper dum adeſt bonos fructus pa- rit, ut poſtea dicemus. Quid poteſt dici de converſione im- pii ſeu de modo regenerationis, ſimplicius & clarius? Pro- ferant unum commentarium in Sententias, ex tanto Scripto- rum agmine, qui de Modo Regenerationis dixerit. Cum lo- quuntur de habitu dilectionis, ingunt, homines Spiritum ſanctum per opera mereri, non docent per VYerbum accipi, ſicut & hoc tempore Anabaptiſtæ docent. At cum Deo non poteſt agi, Deus non poteſt apprehendi, niſi per Ver- Rom. 1, 16. bum. Ideò juſtificatio fit per Verbum, ſicut Paulus inquit: c. 10. 17. Epangelium eſt potentia Dei ad ſalutem omni credenti. Item, Fides eſt ex auditu. Et vel hinc argumentum ſumi poteſt, quod p. 146. 642. 661. fides Juſtificet, quia ſi tantùm fit juſtificatio per Yerbum, & Verbum tantùm fide apprehenditur, ſequitur quòd fides P. 62. 69. 73. di. zuſtificet. Sed ſunt aliæ majores rationes. Hæc diximus 22. 531.654. 639. hactenus, ut Modam Regenerationi oſtenderemus, & ut intel- ligi poſſet, qualis ſit fides, de qua loquimur. EFides an juſtifictt. JG. 23. Nunc oſtendemus, quò1ſides uſtiſicet. Ubi primuùm hoc monendi ſuntlectores, quòd, ſicut neceſſe eſt hanc u. Tim. 2, „ ſententiam tueri, quòd Chriſtus ſit Mediator, ita neceſſe ſit br. 8,7. C. 11, defendere quòd fides juſtificet. Quomodò enim erit Chri- Credere quid? ſtus mediator, ſi in juſtificatione non utimur eo mediatore, — ſi non ſentimus, quòd propter ipſum juſti reputemur? Id P: 146. autem eſt Credere, confidere meritis Chriſti, quòd propter ipſum certò velit nobis Deus placatus eſſe. Item, ſicut o- portet defendere, quòd præter legem, neceſſaria ſit pro- misſio Chriſti, ita neceſſe eſt defendere, quod fides irſtinret . „ 4 ex IV. DE JUSTIFICATIONE. 75 Lex enim non docet gratuitam remisſionem peccatorum. p. 8). 86. Lex non poteſt fieri, niſi prius accepto Spiritu ſanéto. Ne- ceſſe eſt igitur defendere quòd promisſio Chriſti neceſſaria P 6. is4 106. 11 ſit. At hæc non poteſt accipi niſi fide. Itaque qui negant ¹ fidem juſtificare, nihil niſi Legem, abolito Evangelio & a- bolito Chriſto, docent. §.24. Sed nonnulli fortasſis, cum dicitur, quòd fides ju- An,ut Printipiumi ſtificet, intelligunt de Principio, quòd fides ſitlnitium juſtifi- P 663. cationis, ſeu præparatio ad juſtificationem, ita ut non ſit ipſa fides illud quo accepti ſumus Deo, ſed opera quæ ſe- quuntur. Et ſomniant, ſidem ideò valdè laudari, quia ſit Frincipium. Magna enim vis eſt principii, ut vulgo dicunt, 2 uRαuαω τανιτπο, ut ſi quis dicat, quoòd Grammatica effi- ciat omnium artium doctores,; quia Præparet ad alias artes, etiam ſi ſua quenq; ars verè artificem efficit. Non ſic de fide ſentimus, ſed hoc defendimus, quòd propriè ac verè ipſa fide propter Chriſtum juſti reputemur, ſeu accepti qufifcari quia? Deo ſimus. Et quia Jafißcari ſignificat ex injuſtis juſtos p. ,6. 106. 114.557. effici, ſeu regenerari, ſignĩficat & uſtos pronunciari ſeu repa- 651. ari. Utroq; enim modo loquitur Scriptura. Ideò primuûm Solan'Fides ju- volumus hoc oſtendere, quòd ſola fides eæ injaßto juſtum efi. Kiſicet? ci, hoc eſt, accipiat remisſionem peccatorum. P. z 16274,605, §. 25. Offendit quosdam particula Salz, cum & Paulus di- Rär 3, 28. cat, Arbitramur hominem juſtißicari fide, non e& operibus. Item, Luth. t. 5. J. 140. Epbeſios e. 2, 5. Dei donum eſt, non ex vobis, neg, ex operibus, ſeq. ve quis glorietur. Item Roma. c. 3, 25. Gratis juſtifcari. P- 512. 661. 672. Si diſplicet excluſiva, Sola, tollant etiam ex Paulo, illas ex- A Pfn. d. Juſt. d II. C. I. ar. I. F. 10. cluſivas, Gratis, Non ex operibas, Donum ſt & . Nam hæ d. 12. c. 3. aph. 3. quoq; ſunt Excluſivæ. Excludimus autem Oyinionem meritir S. 23. Hülſ. farm- non excludimus Verbum aut Sacramenta, ut calumnian- Eauli Jac. d. 13. turAdverſarii. Diximus enim ſupra, fidem ex Verbo con- 660 7 cipi: Ac multò maximè ornamus miniſterium Verbi. Di- n. j. lectio etiam & opera ſequi fidem debent: quare non ſic ex- p. 13. 74. 83. 97. cluduntur, ne ſequantur, ſed fiducia meriti dilectionis aut 107. 318. 5591 oberum in juſtiſicatione excluditur. Idque perſpicuè o- Quoôd ſtendemus. 76 IV. DE JUSTIFTICATIONE. §. 26. Quòd Remisſionem Peccatorum ſola fide in Chriſtum conſequamur. . dell! “ 4. Ateri etiam Adverſarios 4) exiſtimamus, quòdin Juſtifi- negit. catione primum neceſſaria ſit Remiſſio peccatorum. O- p. 69. 5v. Imnnes enim ſub peccato ſumus. Quare ſic argumentamur: 1. Conſequi remisſionem peccatorum, eſt juſtificari, juxta illud: Beati quorum remiſſæ ſunt iniquit ates. Pſ. 32, 1. Rom. 4,7. Sola fide in Chriſtum, non per dilectionem, non propter dile tionem aut opera, conſequimur remisſionem pecca- torum, etſi dilectio ſequitur fidem. p. 19. 43. 76. 92. Igitur ſola fide juſtificamur, intelligendo Jaſtificationem, 108½. 246. 264. 267. eX injuſto juſtum effici, ſeu regenerari. L 22. Minor ita facilè poterit declarari, ſi ſciamus, Quomods fiat remisſio peccatorum. Adverſarii frigidisſime diſputant: U- trum ſint una mutatio remisſio petcatorum, & inſ uſio gratiaæ? Otioſi homines quid dicerent non habebant. In Remis- ſione peccatorum oportet in cordibus vinci terrores pec- Pb. 172. cati/ & mortis æternæ: Sicut Paulus teſtatur l. Corinth. 15, F6. Aculeus morti pescatum eſt. Potentia verò peccati Lex. Gratia autem Deo, qui dat nobis victoriam per Dominum noſtrum Jeſum Cbriſtum, id eſt, peccatum perterrefacit conſcientias: Id fit per Legem, quæ oſtendit iram Dei adverſus peceatum: ſed vincimus per Chriſtum. Quomodo? Fide, cum erigimus nos fiducia promiſſæ miſericordiæ propter Chriſtum Sic igitur probamus Minorem. Ira Dei non poteſt pla- cCari, ſi opponamus noſtra opera, quia Chriſtus propoſitus eſt Propitiator, ut propter ipſum fiat nobis placatus bater. Rom. 3, 25. Chriſtus autem non apprehenditur tanquam Mediator, p. 114. 151. 278. niſi Fide. Igitur ſola fide conſequimur remisſionem pecca- * torum, cum erigimus corda fiducia miſericordiæ propter Chriſtum promiiiæ. Bph. 2, 11.198. G 27. Item, Paulus Roma. e,y. ait: Per ipfum habemm ateetr- Ebr. 4, 16. c. 10,22. ſum ad Patrem, & adcdit, per figem. Sic ĩgitur reconciliamur Pa- P. 92. 93. Renn . tri, & ſenſum omnium Prophetarum. IV. DE JUSTITIGATION. tri, & accipimus remisſionem peccatorum, quandò erigi- mur fiducia promiſſæ miſericordiæ propter Chriſtum. Ad- verſarii Chriſtum ita intelligunt mediatorem & propitiato- rem eſſe, quia meruerit habitum dilecétionis. Non jubent nunc eo uti Mediatore, ſed prorſus ſepulto Chriſto, fingunt nos habere acceſſum per propria opera, & per hæc habitum il- lum mereri, & poſtea dilectione habere pacem conſcien- tiæ. An non eſt hoc prorſus ſepelire Chriſtum, & totam fidei doctrinam tollere? Paulus è contra do cet, nos babere arceſſum, hoc eſt, ,acem per Chriſtum Et ut oſtenderet que- modô id fiat, addit, quòd per ſidem habeamus acceſſum⸗. Fide igitur propter Chriſtum accipimus remisſionem pec- catorum. Non poſſumus iræ Dei opponere noſtram dile- ctionem, & opera noſtra. l §. 28. Secunds, Certum eſt peccata remitti propter Pro- 77 2. pitiatorem Ohriſtum, Roma. 3, 25. Quem peſuit Deus propi- Ebr. 10, 10. iatorem. Addit autem Paulus, per Edem. deſt hic propitiator, cum fide apprehendimus promiſſam Itaq; nobis pro- P 124· ſe. 78. in eo miſericordiam, & opponimus eam iræ ac judicio Dei. Rom. 15, 2. Et in eandem ſententiam ſcriptum eſt a«d Ebreos c. 4, 16. Ha- Eph. 3, 12. bentes Pontificem &c. accedamus tum fiducia. Jubet enim ac- cedere ad Deum, non fiducia noſtrorum meritorum, ſed fiducia Pontificis Chriſti: requirit igitur fidem. §. 29. Tertiò, Petrus in Altias Cap. o, 47. Haic omnes Prophe tæ teſtimonium perhibent, remisſionem peccatorum accipere per no- men ejas omnes qui credunt in eum. Quomodo potuit clariùs dicere? noſtra merita, non propter noſtram contritionem, attritio- nem, dilectionem, cultus, opera. Et addit, Cam eredimus Neq; enim poſſumus ap- in eum. Requirit igitur fidem. prehendere nomen Chriſti niſi fide. Præterea allegat con- Hoc verè eſt allegare Ec- cleſiæ autoritatem. Sed de hoc loco infrà depœnitentia rur- ſus dicendum erit. Q3 . Qarto, Remisſio peecatorum eſt res promiſſa propter Remiſſionem peccatorum accipimus, in- quit, per nomen ejus, hoc eſt, propter eum, ergò non propter 3. P. 152, 197. 4. 78 IV. DE JUSTIFICATIONr. Chriſtum. Igitur non poteſt accipi, niſi ſola fide. Nam pro- P. 1365 15. 132. misſio accipi non poteſt, niſi ſola fide Rema 4, 16. Ide ex 199. Rde, ut ſit ſixma promisſio, ſecundum gratiam. Quaſi dicat: Si penderet res ex meritis noſtris, incerta & inutilis eſſet 1 213 * 8 . . 5 . p. 533. 94, 96. 109. Promisfio, quia nunquam conſtituere poſſemus, quando 116. Tatis meriti eſſemus. Idque facilè intelligere queunt peritæ conſcientiæ. Ideòô Paulus ait Galat. 3, 22. Concluſie Veus omnia ſub peceatum, ut promisſio ex ſide Jeſu Chriſti detur credentibus. Hic detrahit meritum nobis, quia dicit omnes reos eſſe, & concluſos ſub Peccatum: deinde addit, pro- nisſionem videlicet. Remisſionis peccatorum, & juſtifica- tionis dari, & addit, quomodo accipi promisſio posſit, vi- delicet fide. Atq; hæc ratio ſumpta ex natura promisſio- nis apud Paulum præcipua eſt, & ſæpe repetitur. Ned; ex- cogitari, neq; fingi quidquam poôteſt, quo hoc Pauli argu- mentum everti queat. Proinde non patiantur ſe bonæ mentes depelli ab hac ſententia, quòd tantùm fide accipia- mus remisſionem propter Chriſtum. In hac habent certam & firmam conſolationem adverſus peccati terrores, & ad- verfus æternam mortem, & adverſus omnes portas infe- rvoruf HGS. 31r. Cum autem ſola fide accipiamus remisſionem pec- catorum & reconciliationem propter Chriſtum, ſola ndes juſtificat, quia reconciliati reputantur juſti & fillii Dei, non propter ſuam mundiciem, ſed per miſericordiam propter Chriſtum, ſi tamen hanc miſericordiam fide apprehendant. Ideoq; Scriptura teſtatur quòd fide juſti reputemur. àdjici- emus igitur teſtimonia quæ clarè pronunciant, quòd fdes Ffides Juſtitia. ſit ipſa juſtitia, qua coram Deo juſti reputamur, videlicet non quia fit opus per ſeſe dignum; ſed quia accipit pro- P, 71. 101. 92. 654. misſionem qua Deus pollicitus eſt, quòd propter Chriſtum velit propitius eſſe credentibus in eum, ſeu quia ſentit, guò Chbriſtus ſit nobis falctus à Heo, ſapientia, juſtitia, ſanci ſica- Eſa. 40 2). tio, & redemptio I. Cor. 1, z0. . I8r. 23, 7. „ ny, eE : e F. 32. Paulus in Epiſtola ad Romanos Præcipuè de hoc loco Qiſputat, & proponit, quòd gratis juſtificemur fide, creden- ð Epiſtolis repetit. Taſtitiam, 6. 42 10, 22 tes, nobis Deum placatum propter Chriſtum. Et hanc pro- poſitionem capue tertio, 25. quæ Statum univerſæ Diſputatio- nis continet, tradit: Arbitramur, bhon inem lRide juſtificari, non ex operibas Legis. Hic adverſarii interpretantur Cere- monias Leviticas. At Paulus non tantum de ceremoniis loquitur, ſed de tota Lege. Allegat enim infrà Rom. Vil, 7. 1 3 80 ex Decalogo: Non concupiſces. Et ſi opera moralia mere- rentur remisſionem peccatorum, & juſtificationem, etiam nihil opus eſſet Chriſto, & promisſione, & ruerent omnia illa, quæ Paulus del promisſione loquitur. Malè etiam ſcriberet a1 Epheſios c. II, 5. Gratis nos ſalvatäs eſe & Donum Dei eſe, non ex operibu. em Paulus allegat Abraham, alle- gat Davidem, at hi de Circumciſione habuerunt manda- tum Dei. Itaq; ſi ulla opera juſtificabant, neceſſe erat illa opera tunc cum mandatum haberent, etiam juſtificaſſe. Sed rectè docet Auguſtinus, Paulum de tota Lege loqui, ſi- cut prolixè diſputat de Spirita & Litera, ubi poſtremò ait: His igitur conſideratis pertraltatisg pro viribus, quas Dominus donare Aignatur, colligimus non jaſßtißicari hominem præceptis bonæ vitæ niſi per ſidem Jeſu Chriſti. §. 33. Et ne putemus temerè excidiſſe Paulo ſententiam, quòd fides juſtificet, longa diſputatione munit & confir- mat eam in querto Capite ad Romanos. Et deinde in omnibus §. 34. Sié ait Capite quarto ad Rema. V, g. Operanti mercts non imput atur ſecundum gratiam, Ied ſecundum debitum. Ei Au- rem qni non operatur, credit autem in eum qui juſtiſicat impium, ut atar ſiges ejus ad juſtitiam. Hic clarè dicit, Fidem ipfam imputari ad Juſtitiam. Fides igitur eſt illa res, quàm Deus Pronunciat eſſe uſtitiam, & adcdit, gratis imputari: & ne- gat, poſſe gratis Imputari, ſi propter opera deberetur. Qua- re excludit etiam meritum operum moralium. Nam ſi his deberetur Juſtificatio coram Deo, non imputaretur fides ad Juſtitiam ſine operibus. Et poſtea: Dicimus enim qudd Abrabe imputata eſt ſides ad Capite IV. DE JUSTIFICATIONX. 75 p. 279. 654. Rom. 4, 35 6. Gal. 3, 6. b. 781 80 J. DE JUSTIFICATIONE. Capite, 1, ait: Juſtificati ex ſide, pacem babemus erga pi 92. 745. 227.239. Deam, id eſt, habemus conſcientias tranquillas & lætas co- 245* ram Deo. AKAomaæ. to. 10. Corde creditur adjuſtitiaw. Hic pronunciat, fidem eſſe juſtitiam cordis. B AdG a1latas 2,16. Nos in Chriſtum geſum credimus, ut juſtificemur ex ſide Chriſti, & non ex operibus legis. Ad Epheſ. 2, 5. Gratia enim ſaluati eſtis, per fidem, & hoc non ex „19.79 P. 7.7. vabe , Dei enim donum eſt, non ex operibus, ne quis glo- rieuur.. ð Johannis primo 12: Dedit eis poteſtatem filios Dei fieri bis qui eredunt in nomen ejus, qui non ex ſanguimibus, neg, ex poluntate carnis, neg,; ex voluntate viri, ſed ex Deo nati ſant. ⸗ p. '. FJohannis 3, 16. Sicut Moĩſes exaltavit ſerpentem in deſerto, ita exaltari oportet filium hominis, ut omnis qui eredit in ipſum non pereat. Item, Non miſit Deus filium ſuum in mundum ut judicet mun- dum, ſed ut ſalvetur mundus per ipſum. Qui credit in eum, non judicatur. s F. 35. Alluum 13,35. Notum igitur ſit vobis, viri fratres, quòd per bunc vobis remisſio peccatorum annunciatur, & ab omnibus qui- bus non potuiſtis in lege juſtificarie in hoc omnis qui credit juſt:fica- twur. Quomodò potuit clarius de officio Chriſti, & de ju- ſtificatione dici? Lex, inquit, non juſtificabat. Ideò Chri- ſtus datus eſt, ut credamus nos propter ipſum juſtificari. Apertè detrahit Legi juſtificationem. Ergo propter Chri- ſtum juſti reputamur, cum credimus nobis Deum placa- tum eſſe propter ipſfum. 8. 36. Altuum 4, 11. Hic est lapu qui reprobatus eſt à vobis adifieantibus, qui factus eſt in caput anguli. Et non eſt in aliquo alio ſalus. Neque enim aliud nomen eſt ſub cœlo datum bominibus, in quo oporteat nos ſalvos ſieri. Nomen autem Chriſti tantüm fide apprehenditur. Igitur fiducia nominis Chriſti, non fiducia noſtrorum operum ſalvamur. Nomen enim hic ſignificat cauſam quæ allegatur, propter quam — — — — — J--- IV. DEJUSTIFICATIONE. gr quàâm contingit ſalus. Et allegare Nomen Chriſi, eſt confi- dere nomine GChriſti, tanquam cauſa, ſeu pretio, propter quod ſalvamur. §. 37. Altuum i5, 9. Fide purifcans corda eorum. Quarè fides illa de qua loquuntur Apoſtoli, non eſt otioſa notitia, ſed b. 83. res accipiens Spiritum ſanctum, & juſtifcans nos. 9.38. Habacuc primo v. 5. Juſtus ex ſide viyvet. Hic primùm dicit, Rom. 1, 17. homines fide eſſe juſtos, qua credunt Deum propitium es- . 38 ſe, & addit, quòd eadem fides vivificet, quia hæc fides parit p. 5z. 9. in corde pacem & gaudium & vitam æternam. . §. 39. Eſaiæ 3, 7l. Notitia ejus juſtificabit multos. Quid eſt autem Notitia Cbriſti, niſi noſſe beneficia C hriſti, promiſſio- nes, quas per Evangelium ſparſit in mundum? Et hæc be- neficia Neſſe, propriè & verè eſt credere in Chriſtum, cre- dere quoòd quæ promiſit Deus propter Chriſtum, certò ræitet. 1 S§. 40. Sed plena eſt Scriptura talibus teſtimoniis, quia alibi Legem, alibi promisſiones de Chriſto, & & de remis- ſione peccatorum, & de gratuita acceptatione propter Chriſtum tradit. Extant & apud S. Patres ſparſim ſimilia teſtimonia. Ambroſius enim inquit in Epiſtola ad Ire- Lib. 9. Ep. 71. P. næum quendame Subditus autem Mandus eò per Legem faltus eſt, uia ex præſeripto Legi omner conveniuntur, & e operibus Le- gu nemo juſtificatur, id eſt, guia per Legem peccatum co- gnoſcitur, ſed culoz non relaxatur. Videbatur Lex nocuis- ſe, quæ opines fecerat Peccatores ,‚ ſed pveniens Dominus Jeſus peccatum omnibus, quod nemo Poterat evitare, do- napit „ & chirographum noſtrum ſui ſanguinis effuſione Col. 2, 14. delenit. Hoc eſt, quod ait? Abundavit peccatum per Le- gem. Ssuperabundavit autem gratia per Jeſum. Qia Rom. 5,10. Poſtquam totus mundus ſubditus faltaus eſt, totius mundi pec- p. 292. catum abſtulit, ſicut teſtificatus eſt Jobannes, 1, 36. dicens⸗ Ec- ce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Ee ides P. 387. nemo glorietur in operibus, quia nemo falctis ſuu juſtiſica- tur. Sed qui juſtus eſi, donatum babet, quia poſt lavacrum, juſtißieatus eſt. Eides ergs eſt, que liberat ber Sanguinen F— Chrißi, g2 IV. D E JUSTITICATIONE. Pl. 32, 7. Chrifti, qia beatas ille cui pecca! um yemittitur, & venia dona- zur. Hæc ſunt Ambrofſii verba, quæ apertè patrocinantur noſtræ ſententiæ, detrahit operibus Juſtificationem, & tri- buit fidei, quod liberet per Sanguinem Chriſti. Conferan- tur in unum acervum Sententiarii omnes, qui magnificis Gitulis ornantur. Nam alii vocantur Angelici, alii Subtiles. alii Irrefragibiler. Omnes iſti lecti & relecti non tantum conferent ad intelligendum Paulum, quantum confert hæc una Ambroſii ſententia. In eandem ſententiam multa contra Pelagianos ſcribit Auguſtinus de Siritu & Litera ſic ait: Iaeò quippe pro: ponitur Juſtitia Legi, quòd qui fecerit eam, vivet in illa, ut cum quisg, infirmitatem ſaam cognoverit, non per ſuas vires, neque per literam ipfius legis, 9udd Keri non poteſt: Sed Ver Ppdem concilians juſtißicatorem, perveniat, & faciat „G vivpat in ea. Opus reétum, quòd quifecerit vivet in es, non fit; giſi in juſtißicato, Juſtiſieatio autem ex ſide impetratur. Hic clarè dicit juſtificatorem fide conciliari, & Juſtifica- fionem fide impetrari. Et paulò poſt: Ex Lege timemus Deum, ex fide ſeramus in Deum, ſed timentibus pænam ab- ſconditar Gratia, ſuh quo timore anima laboran?, &c. per fi- dem confagiat ad Miſericordiam Dei, ut det quòdjubet. Hic docet Lege terreri corda, fide autem conſolationem cape- re, & docet prius fide apprehendere miſericordiam, quàm Legem facere conemur. Recitabimus paulò poſt & alia quædam. ”YUD g) Bell. Jud. de F. Profectò mirum eſt Adverſarios tot locis Scripturæ ni- G. mend.30 eſt Th. hil moveri, quæ apertèé tribuunt juſtificationem fidei, & nent. Anat. 2. . quidem detrahunt operibus. Num fruſtra exiſtimant toti- Aane lcset. 4 pe es idem repeti? Num arbitrantur excidiſſe Spiritui ſancto Ep. p. Decr. Caſtro Hon animadvertenti has vo ces?Sed excogitaverunte)etiam tdhe Hær. I. 7. cavillum quo eludunt, dicunt de fide formata accipi debe- hær s. re, hoc eſt, non tribuunt fidei Juſtificationem, niſi propter p. 15. dilectionem, imò prorſus non tribuunt fidei juſtificatio⸗ nem, ſed tantùm dilectioni, quia ſomniant fidem poſſe ſta- re cum peccato mortali. Quorſum hoc pertinet, niſi ut promis- des accipit remisſionem peccatorfim propter dilectionem, ſemper erit incerta remiſſio peccatorum, quia nunquam diligimus tantum quantum debemus: imò non diligimus, niſi certo ſtatuant corda, quod donata ſit nobis remisſio peccatorum. Ita Adverſarii, dum requirunt fiduciam Pro- priæ dilectionis in remiſſione peccatorum & Juſtificatione, Evangelium de gratuita remisſione peccatorum prorſus a- bolent, cum tamé dilectionem illam neq; præſtent, neq; in- telligant, niſi credant gratis accipi remiſſionem peccatorũ. Nos quoq; dicimus, quod aulectto Fidem ſequi debeat, ſicut & Paulus &al. 5, 6. ait: In Chriſto Jeſu neg, circtumciſio a- liquia valet, neg, præputium, ſed ſides per dilektionem eicax. Neq; tamen ideò ſentiendum eſt, quòd fiducia hujus dile- tionis, aut propter hanc dilectionem accipiamus remis- ſionem peccatorum & reconciliationem, ſicut neq; accipi- mus remisſionem peccatorum propter alia opera ſequen- tia. Sed ſola fide & quidem Fide prepriè zicza accipitur re- misſio peccatorum, quia Promisſio non poteſt accipi niſi Fide. Eſt autem Eides proprie dicta quæ aſſentitur promis- ſioni: de hao Fide loquitur Scriptura. Et quia accipit remis- ſionem peccatorum, & reconciliat nos Deo, priùs hac fide juſti reputamur propter Chriſtum, quàm diligimus, ac Le- Fem facimus, etſi neceſſariò ſequitur dilectio. Neque verò æ fides eſt otioſa notitia, neç poteſt ſtare cum pPeccato p. 74. 81 87. g. mortali, ſed eſt opus Spiritus ſancti, quo liberamur à mor- te, quo eriguntur & vivificantur perterrefactæ mentes. Et quia ſola hæc fides accipit remisſionem peccatorum, & reddidit nos acceptos Deo, & reddit conſcientias pacatas ac tranquillas, rectius vocariGratia gratum Iaciens poterat, quàm Effe tus ſequens, videlicet Dile clio. Hactenus ſatis copiosè oſtendimus & teſtimoniis Scri- pturæ, & argumentis ex Scriptura ſumtis, ut res magis fie- ret perſpicua, quòd ſola fide conſequimur remisſionem Peccatorum propter Chriſtum, & quòd ſola fide juſtiſice- mur, hoc eſt, ex injuſtis juſti efficiamur, ſeu regeneremur. F 2 Facilè 1V. D E JUSTIFIGATIONE. 83 promiſſionem iterum aboleant, & redeant ad Legem? Si fi- Rom. 4, 16. P⸗ 75. 87, 97: 55. „b. 96. bP 78. 94. 96, 109. . Alb. 501. Rom. 4, 16. 300%. 558. 661, P. 55§. 66 4. Goaanc laſio, I. 2. He 19. Matth. 19, 17. Jac. 1, 25. E. 2. II. Jer. 31, 33. P 99. 84 IV. DE DILECTIONE ET Facilè autem judicari poteſt, quàm neceſſaria ſit hujus Fi- dei cognitio, quia in hac una conſpicitur Chriſti officium, hac una accipimus Chriſti beneficia, hæc una affert certam & firmam conſolationem piis mentibus. Et oportet in Ec- cleſia extare doctrinam, ex qua concipiant pii certam ſpem ſalutis. Nam A dverſarii infeliciter conſulunt homi. nibus dum jubent dubitare, utrum conſequantur remisſio- nem peccatorum. Quomodo in morte ſuſtentabunt ſe iſti, qui de hac fide nihil audiverunt, qui putant dubitandum eſſe, Utrum conſequantur remiſſionem peccatorum Præ- terea neceſſe eſt retineri in Eccleſia Chriſti Evangelium, hoc eſt, promisſionem, quòd gratis propter Chriſtum re- mittuntur peccata. Id Evangelium penitùs abolent, qui de hac fide, de qua loquimur, nihil docent. At Scholaſtici ne verbum quidem de hac fide tradunt. Hos ſequuntur Adverſarii noſtri, & improbant hanc fidem. Nec vident ſe totam promisſionem gratuitæ remisſionis peccatorum, & juſtitiæ Chriſti abolere improbata hac fide. F. . D E DIL ECTIONE ET IMPLETIONE LEGIS. H' c objiciunt Adverſarii: Si vi in vitam ingredi, ſer- va mandata. Item: Facores Legis juftificabuntur & alia multa ſimilia de Lege & Operibus, ad quæ priusquam reſpondemus dicendum eſt, quid nos de Dilectione, & Im- pletione Legis ſentiamus. Scriptum eſt apud Prophetam: Dabo Legem meam in corda eorum. Et Roma. 5, 31 ait: Pau- lus: Legem ſlabiliri, non aboleri per fildem. Et Chriſtus ait: Si vis ingredi in vitam, ſerva mandata. Item I. Cor. 15, 3. Si dile- dtionem non habeam, nibil ſum. Hæ ſententiæ & ſimiles teſtan- tur, quòd oporteat Legemin nobis inchoari, & magis ma- gisq; fieri. Loquimur autem non de Ceremoniis, ſe de illa Lege, quæ præcipit de motibus cordis, videlicet de Decalo- go. Quia verò fides affert Spiritum ſanctum, & parit novam vitam SJrer f —— IMPLETIONE LEF-IS. vitam in cordibus, neceſſe eſt quod pariat ſpirituales mo- tus in cordibus. Et qui ſint illi motus oſtendit Propheta, cum ait: * Dabo legem meam in corda eorum. Poſtquam igi- tur fide juſtificati & renati ſumus, incipimus Deum timere, diligere, petere, & expectare ab eo auxilium, gratias agere & prædicare, & obedire ei in affictionibus. Incipimus & diligere proximos, quia corda habent ſpirituales & ſan- ctos motus. Motus Spiritualis quid 5 *Jer. 31, 33. . 42. Hæc non poſſunt fieri, niſi poſtquam fide juſtifi- mpletie Legu es cati fumus, &renati accipimus Spiritum Sanctum. Pri- mum, quia Lex non poteſt fieri ſine Chriſto. Item: Lex non poreſ ſieri, ſine Spiriu ſancto. At Spiritus ſanctus accipi- tur fide, juxta illud Pauli, Galat. 3: 14. Ut promisſionem spiritus ac ρ£isnus, per ſidem. Item, quomodò poteſt humanum cor diligere Deum, dum ſentit eum horribiliter iraſci, & oppri- mere nos temporalibus & perpetuis calamitatibus. Lex autem ſemper accuſatnos, ſemper oſtendit iraſci Deum. Non igitur dihgitur Deus, niſi Poſtquam apprehendimus fide miſericordiam. Ita demum ſit Wectum amabile. F§. 43. Quanquam igitur Civilia opera, hoc eſt, externa P. 75. 86. 96. Rom. 4, 5. 7⁵⁸. 82. Per S&y iritum §S. operabegis ſine Chriſto, & ſine spiritu ſancto aliqua ex pPar- Supr. p. 17.66.19 5. te fieri posſint: tamen apparet ex his quæ diximus, illa quæ 634. 644. 66 6.835. ſunt propriè Legis divinæ, hoc eſt, affectus cordis erga De- um qui præcipiuntur in Prima tabula, non poſſe fieri fine Spiritu ſancto. Sed Adverſarii noſtri ſunt/vaves Theolo- gi. Intuentur Secundam tabulam, & Politica opera, pri- mam nihil curant, quaft nihil pertineat ad rem: aut certè tantúm externos cultus requirunt. Illam æternam legem, & longè poſitam ſuprà omnium creaturarum ſenſum atq: intellectum, Diliges Deminum Dium tuum ex toto corae, Pror- ſus non conſiderant. onn eelarzsitieee : DIIEF §. 44. At Chriſtus ad hoc datus eſt, ut propter eum do- nentur nobis Remisſio peccatorum, & Spiritus ſanctus, qui novam & æternam vitam ac æternam juſtitiam in nobis pa- riat: Primum oſtendat Chriſtum ſicut Jobhan. 16, 14. ſcri. ptum eſt: Ile meiclarißicabit, guia de eo'ac: s er annunctan Willi F 3 . bit vo P. 63. 67. „Deur. 6, 5. Matth. 12, 37. Luc. 10, 27. Datum per C. 66 IV. DE DILECTIONE ET bit nobis. Deinde & alia dona afferat, dile Rionem, invo- cationem, gratiarum a ctionem, caſtitatem, patientiam, &c. Quare non poteſt Lex verè fieri, niſi accepto Spiritu ſancto per fidem. Ideò Paulus Rom. 5, 13. dicit: Legem ſta- biliri per fidem, non aboleri, quia Lex ita demum fieri poteſt, pelamen Moſs. cum contingit Spiritus ſanctus. Et Paulus docet II. Corinth. P. 65. 152, Detractio. a. Lex facséenda. 2. Modus. 3* B. velamen quo facics Moiſi tecta eſt, non poſſe tolli, niſfi fide in Chriſtum, quæ accipitur Spiritus ſanctut. sic enim ait: Sed ug, in hodiernum diem cum legitur Moiſes, velamen pofitum eſt ſuper cor eorum. Cum autem converſi fuerint ad Deam, auferetar velamen, Dominus autem Piritu eß». Ubi autem Spiritus Domini, ibhi libertas. Velamen intelligit Paulus, huma- nam opinionem de tota Lege, Decalogo & ceremoniis, vi- delicet quòd hypocritæ putant, externa & civilia opera ſa- tisfacere Legi Dei, & ſacrificia & cultus ex opere operato juſtificare coram Deo. Tunc autem detrabitur nobis boc ve- lamen, hod eſt, eximitur hic error, quando Deus oſtendit cordibus noſtris immundiciem noſtram, & magnitudinem peccati. Ibi primuùm videmus nos longè abeſſe ab Imple- tione Legis. lbi agnoſcimus quomodo caro ſecura atque otioſa non timeat Deum, nec verè ſtatuat reſpici nos à Deo, ſed caſu naſci, & occidere homines. bi experimur nos non credere, quòd Deus ignoſcat, & exaudiat. Cum au- tem, audito Evangelio & remisſione peccatorum, fide eri- gimur, concipimus Spiritum ſan tum, ut jam rectè de Deo ſentire posſimus, & timere Deum, & credere ei, &c. Ex his apparet non poſſe Legem ſine Chriſto, & ſine Spi- ritu ſancto fiei. G. 45. Profitemur igitur quòd ne ceſſe ſit inchoari in nobis, & ſubinde magis magisq; fieri Legem. Et complectimur ſimul utrumq;videlicetSpirituales motus & externa Bona opera- Falsò igitur calumniantur nos Adverſarii, quòd noſtrinon doceant Bona opera, cum ea non ſolùm requirant, ſed et- jam oſtendant, quomodéò fieri poſſint. Eventus coarguit hypocritas, qui ſuis viribus conanturLegem facere, quòd non poſſint præſtare quæ conantur. Longè enim imbe- Cilhor IMPLETIONE LEGIS. cilior eſt humana natura, quàm ut ſuis viribus reſiſtereDia- bolo posſit, quia habet captivos omnes, qui non ſunt libe- rati per fidem. Potentia Chriſti opus eſt adverſus Diabo- lum, videlicet ut, quia ſcimus nos propter Chriſtum exau- diri: & habere promisſionem, petamus ut gubernet & pro- pugnet nos Spiritus fanctus, ne decepti erremus, ne impul- ſi contra voluntatembei aliquid ſuſcipiamus, ſicut Pſ. és,. docet: Captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus. Chriſtus enim vicit Diabolum, & dedit nobis promiſſio- nem, & Spiritum ſanctum, ut auxilio divino vincamus & ipfi. Et I. Joban. 3, 5. Ad boc apparuit Filius Dei, ut ſolvat opera Diaboli. Deinde non hoc tantùm docemus, quomo- do fieri Lex posſit, ſed etiam quomodò Deo placeat, ſi quid fit, videlicet non quia Legi ſatisfacimus, ſed quia ſumus in Chriſto. Sicut paulò poſt dicemus. Konſtat igitur noſtros requirere Bona opera. Imò addimus & per Chriſtum acceditur ad Patrem, & accepta remisſione peccatorum verè jam ſtatuimus nos habere Deum, hoc eſt, nos Deo curæz eſſe, invocamus, agimus gratias, timemus, diligimus. Sicut Johannes docet m Prima Epiſtola 4, i9. Nos diligimus eum, inquit, quia prior dilexit nos, videlicet, quia dedit pro nobis Filium, & remiſit nobis peccata. Ita ſigni- p. 75.3;.55.5F9.661. ficat præcedere fidem, ſequi dilectionem. Item fides illa, de qua loquimur, exiſtitin pœnitentia, hoc eſt, Goncipitur in terroribus conſcientiæ, quæ ſentit iram Dei adverſus noſtra peccata, & quærit remiſſionem/peccatorum & libe- rari à peccato. Et in talibus erroribus & aliis afflictioni- bus debet hæc fides creſcere & confirmari. Quarè non po- teſt exiſtere in his qui ſecundum Carnem vivunt, qui dele- ctantur cupiditatibus ſuis, & obtemperant eis. Ideò bPau- lus ait Rom. 5, 1. Nulla nunc damnatio eſt in his qui ſunt in Chri- Ro Jeſu, qui non ſecundum Carnem ambulant, ſed ſecundum Spi- ritum. Item: Debitores ſumus non Carni, ut ſecundum car. nem pivamus. Si enim ſecundum carnem vixeritis, woriemi- ni, Sin autem spiritu altiones corporis mortifieabitis, pivetis, F 4 Quare hoc, quòd imposſi- Rom. 4, 2, Eph . . . . . . . „ 8 4 3 bile ſit dile tionem Dei, etſi exigua eſt, divellere à fide: quia , 10. Ebr. 4, 16. b. 74, 83. II. 300 24 Tim, 3, 25. Jo. 16, 23. 3. Placita opera cur? Fides-Dilectio conjuncta. P- 559. 662. 1. Joh. 2, 50 8 IV. DE DILECTIONE ET Quarè fides illa quæ accipit remisſionem peccatorum in corde perterrefacto, & fugiente peccatum: non manet in p. 74. 83. 833. 101. his qui obtemperant cupiditatibus, nec exiſtit cum morta- 100. 558. 673. Ii peccato. Dilehio, quali? G. 46. Ex his Effectibus fidei excerpunt Adverſarii«) u- 4) Turrian. Caſto num, videlicetbileétionem, & docent, quòd dilectio juſtifi- an. 4. Darehdo- cet. Ita manifeſtè apparet eos tantùm docere Legem. Non h. prius docent accipere remisſionem peccatorum per fidem. Non docent de Mediatore Chriſto, quòd propter Chriſtum habemus Deum propitium, ſed propter noſtram dileètio- nem. Et tamen qualis ſit illa dilectio, non dicunt, neque dicere poſſunt. Prædicant ſe Legem implere, cum hæc glo- ria proprie debeatur Chriſto: & fiduciam propriorum ope- p. 65, 14,. rum opponunt judicio Dei, dicunt enim ſe de condigno mereri gratiam & E æternam. Hæc eſt ſimpliciter im- pia & vana fiducia. Nam in hac vita non poſſumus egi ſa- tisfacere, quia natura carnalis non deſinit malos affectus parere, etfi his reſiſtit ſpiritus in nobis. Cur non juſtißeet? G. 47. Sed quærat aliquis: Cum & nos fateamur Dilectio- nem eſſe opus Spiritus ſancti, cumq; ſit juſtitia, quia eſt im- pletio Legis, cur non doceamus, quòd juſtificet? Ad hoc re- 1. ſpondendum eſt: Primum hoc certum eſt, quòd non acci- P. 1. 77.73. 93z3. pimus remisſionem peccatorum, neq; per dilectionem, ne- 106. 151. ſe: que propter dilectionem noſtram, ſed propter Chriſtum ſola fide. Sola fides, quæ intuetur in promisſionem, & ſentit ideò certò ſtatuendum eſſe, quòd Deus ignoſcat, quia Chri- ſtus non ſit fruſtra mortuus, &c. vincit terrores peccati & mortis. Si quis dubitat, Vtrum remittantur ſibi peccata, P. 19. contumelià afficit Chriſtum, cum peccatum ſuum judicet majus, aut efficacius eſſe, quàm mortem & promisſionem Chriſti. Cum Paulus Kom y.20. dicat, Gratiam exuberare ſupra peccatum, hoc eſt, miſericordiam ampliorem eſſe quàm peccatum. Si quis ſentit, ſe ideò conſequi remiſſionem pec- catorum, quia diligit, afficit contumelia Chriſtum, & com- periet in judieio Dei, hanc fiduciam propriæ juſtitiæ impi- am & inanem eſſe. Ergo neceſſe eſt quòd fides reconciliet, & ex IMPLETIONE LECGIS. 89 & ex injuſto juſtum efficiat. Et ſicut non accipimus remis- ſionem peccatorum per alias virtutes Legis, ſeu propter eas, videlicet propter patientiam, caſtitatem, obedientiam erga Magiſtratus, & c. Et tamen has virtutes ſequi oportet: Ita neq; propter dilectionem Dei accinimus remisſionem, p. 77. 57. 30. 97. peccatorum, etſi ſequi eam neceſſe eſt. 559. 56. . 48. Cæterum nota eſt conſuetudo ſermonis, quòd in- Locutio de Effectu terdum eodem verbo Cauſam & Ef Rtus complectimur zαταςα να⁰ Cauſsa. αονσοnιτνπα., Ita Lace ſeptimo, 47. ait Chriſtus: Remittuntur Gerh. Conf.Cath. et pectata mata, quia dileæit multum. Interpretatur enim ſe- I. 2. a. 3. p. 32. ipſum Chriſtus, cum v. zo. addit: Figes tua ſalvam te fecit. Non igitur voluit Chriſtus, quòd mulier illo operebilectio- nis merita eſſet remisſionem peccatorum. Ideò enim clarè dicit: Eides tua ſalvam te fecit. At fides eſt, quæ apprehendit miſericordiam propter verbum Dei gratis. Si quis hoc ne- gatidem eſſe, prorſus non intelligit quid ſit Fides. Et ipſa hiſtoria hoc loco oſtendit, quid vocet Dileltionem. Muli- er venit hanc afferens de Chriſto opinionem, quòd apud ipſum quærenda eſſet remisſio peccatorum. Hic cultus eſt ſummus cultus Chriſti. Nihil potuit majus tribuere Chri- ſto. Hoc erat verè Mesſiam agnoſcere, quærere apud eum remiſſionem peccatorum. Porrò ſic de Chriſto ſentire, ſic colere, ſic complecti Chriſtum, eſt verèò eredere. Chriſtus autem uſus eſt verbo Dilectionu, non apud mulierem, ſed adverſus Phariſæum, quia totũ cultum Phariſæi cum toto cultu mulieris comparabat. Objurgar Phariſæum, quòd non agnoſceret, ipſum eſſe Mesſiam, etſi hæc externa offi- cia ipſi præſtaret, ut hoſpiti, viro magno & ſancto. Oſtendit mulierculam, & prædicat hujus cultum, unguenta, lacry- mas, &c. quæ omnia erant ſigna fidei, & confesſio quæ- dam, quòd videlicet apud Chriſtum quæreret remiſſionem Peccatorum. Magnum profectò exemplum eſt, quod non ſine cauſa commovit Chriſtnm, ut objurgaret Phariſæum, virum ſapientem, & honeſtum, ſed non credentem. Hanc ei impietatem exprobat, & admonet eum exemplo muli- erculæ, ſignificans turpe ei eſſe, quòd, cum indocta mulier- F 5 cula p. 82 8. p. 74. 147. 90 IV. DE DILECTIONE ET cula credat Deo, ipſe Legis Doctor, non credat, non agno- ſcat Mesſiam, non quærat apud eum remisſionem peccato- xrum & ſalutem. Sic igitur totum cultum laudat, ut ſæpè fit incripturis, ut uno verbo multa complectamur, ut infra la- tius dicemus in ſimilibus Locis, ut Luc.i, 41. Date eleem oſynanm & omnia erunt munda. Non tantùm eleemolynas requirit, ſed etiam juſtitiam fide'. Ita cum hic c. 7, 77. ait: Remittuntaur ei peicata multa: qui dilexit multum, id eſt, quia me verè coluit fi- de & exercitiis & ſignis fidei, Totum cultum comprehen- dit. Interim tamen hoc docet, quòd propriè accipiatur fide remisſio peccatorum: Etſi dile ctio, confeſſio & alii boni fru- p. 9·5 p. 83. 88. Dilectio bic irrita cur? 1. Impotens⸗ Rom. 3 20, 28 Rus ſequi debeant. Quare non hocvult, quòd fructus illi ſint Pretium, ſint Propitiatio propter quam detur remisſio peccatorum, quæ reconciliet nos Deo. De magnare diſpu- tamus, de Honore Chriſti, & unde petant bonæ mentes certam & firmam conſolationem. Utrum fiducia collocan- da ſit in Chriſtum, an in opera noſtra? Quòd ſi in opera no- ſtra collocanda erit, detrahitur Chriſto honos Mediatoris & Propitiatoris. Et tamen comperiemus, in judicio Dei hanc fiduciam vanam eſſe, & conſcientias inde ruere in de- ſperationem. Quòd ſi remisſio peccatorum, & reconcilia- tio non contingit gratis propter Chriſtum, ſed propter no- ſtram dilectionem, nemo habiturus eſt remisſionem pec- catorum, niſi ubi totam Legem fecerit, quia Lex non juſti- ficat, donec nos accuſare poteſt. Patet igitur, cum Juſtifica- tio ſit reconciliatio propter Chriſtum, quod fide juſtifice- mur, quia certiſſimum eſt ſola fide accipi remiſſionem pec- catorum. S. 49. Nunc igitur reſpondeamus ad quæſtionem ſupra propoſitam, Quarè dilectio non juſtificet? Rectè cogitant Adwerſarii dile ctionem eſſeLegis impletionem. EtObedien- tia erga Legem eſſet Juſtitia, ſi Legem faceremus. Hactenus autem oſtendimus, quòd ideo datæ ſint promisſiones, qvia Legem non poſſimus facere. Eamq; ob cauſam negat Pau- us Nos ex Lege juſtificari. A dverſarii falluntur, quia in hac to- ta controverſia nihil niſi Legem intuentur. Neq; enim po- teſt aliter judicare ratio humana, quàm ex Lege duxren am dam eſſe juſtitiam, qula obedientia erga Legem ſit quftitia. Sed Evangelium revocat nos à Lege ad Promisſiones, & docet, quod juſti reputemur, non propter obedientiam er- ga Legem; Non enim ſatisfacimus Legi: Sed proptereàâ IMPLETIONE LE1s. 9¹ p. 65. 69. 89. quia donatur nobis reconciliatio propter Chriſtum: Et hanc tantùm fide accipimus. Priusquam igitur Legem fa- cimus, oportet accipere fide remisſionem peccatorum & reconciliationem, Bone Deus, quo ore audent nominare Chriſtum, quo vultu audent aſpicere ipſos Evangelii l- Pros iſti, qui negant nos Sola Fide propter Chriſtum conſe- qui remisſionem peccatorum? . 5§0. Secundo, hæc ipſa Legis impletio quæ ſequitur Re- novationem, eſt exigua & immunda. Quanquam enim Re- linovatio inchoata eſt, tamen hærent adhuc in natura reli- quiæ peccati, quæ ſemper aceuſant nos: niſi fide in Chri- ſtum apprehendamus remisſionem peccatorum, & ſcia- mus nos habere acceſſum ad Deum, non propter noſtram Impletionem Legis, ſed propter Chriſtum. Ideò illal egis im- pletio non eſt accepta propter ſeipſam, ſed propter fidem. §. 5I. Quarè cum Paulus ait, Legem ſtabiliri per fidem, non ſolùm hoc intelligi oportet, quòd fide renati concipiant Spiritum ſanctum, & habeant motus conſentientes Legi Dei. Sed multò maximè refert & hoc addere, quod oportet nos ſentire, quòd procul à perfectione Legis abſimus. Qua- rè non poſſumus ſtatuere, quod coram Deo Juſti repute- mur propter Noſtram impletionem Legis; Sed ſentiendum eſt, quòd juſti ſeu accepti reputemur propter Chriſtum, non propter Legem aut opera noſtra, & quòd hæc inchoata Legis impletio placeat Deo, quia ſumus in Chriſto. Item.⸗ quòd propter fidem in Chriſtum non imputetur nobis hoc quod deeſt impletioni Legis. Hoc docet Paulus ad Galy, J. cum ait: Chriſius redemit nos à Maledictione Legis, factus pro no- 6t Malenictum, hoc eſt, Lex damnat omnes homines. Sed Chriſtus, quia ſine peccato ſubiit pœnam peccati, &victima Vro nobis factus eſt, ſuſtulit illud Jus Legis, ne accuſet, ne lamnet hos, qui credunt in ipſum, quia ipſe eſt propitiatio pro p. 60. 78. 833. 90. 2. Minor eſt de- bito. P: 93* Rom. 3; 31. Ebgs 4,15. Rom. 35 31. Rom. 3, E. 1. Jo. 2; 92 IV. DE DILECTIONE ET pro eis, propter quàm nunc juſti reputantur. In eandem ſententiam ſcribit ad Coloſſenles : In Chriſto conſummati eſtis; Col. 1,:8. c. 2, 3. quaſi dicat: Etſi adhuc procul abeſtis à perfectione Legis, tamen non damnant vos reliquiæ peccati, quia propter Chriſtum habetis reconciliationem certam & firmam. Si creditis, etiamſi hæret peccatum in carne veſtra. Longè enim ſupra noſtram mundiciem, imò longè ſupra ipſam Legem collocari debent Mors & Satisfactio Chriſti nobis P· 9 * donata: ut ſtatuamus nos propter illam ſatisfactionem ha- bere propitium Peum, non propter noſtram impletionem Legis. mpia fiducia eſt, quæ collocatur in noſtram imple- tionem Legis. Illa verò fiducia neceſſaria eſt, quæ collo- catur in ſatisfactionem Chriſti. 3. Non pacat. §G. 52. Tertiò, Sola illa res juſtificat coram Deo, quæ reddit pacatas conſcientias. Donec enim confcientia fugit ju- dicium Dei, & iraſcitur Deo, non ſumus juſti, & vivificati. §S.53. POrrô, ſola fides reddit pacatas conſcientias, juxta nom. . ilud Juſtiß ati ex fide patem habemm. Item Juſtus ?x ſide p. go. 217. 130.2 4. Vivet, id eſt, fide vincit terrores mortis, fide erigitur & con- Pp. 62: 71. 74. 101. Cipit gaudium & vitam. Idꝗ; affert fides, non ꝗquia p er ſe ſit 113. 69. 11. 6,8. opus dignum, ſed tantùm quia accipit oblatam premiſſio- nem, nihil reſpiciens propriam dignitatem. En Supplicit. §. 54. Sola igitur fides juſtificat, & bona opera propter fi- dem placent. Quid contra hanc rationem Adverſarii pos- ſunt afferre? Quid poſſunt contra manifeſtam veritatem Sed Fi des. excogitare? Nam Miner eſt certisſima, quod opera noſtra p. 2. non posſint conſcientiam reddere pacatam, quando Deus . judicat & arguit nos, & oſtendit nobis immundiciem no- . 143, i12. ſtram. Idq; Scriptura ſæpè inculcat. In Pſalmo ο7. Non in- eres in judicium cum ſervo tuo, quia non juſttſicabitur in con- Gpectu tuo omnis vivent. Hic ſimphiciter detrahit Omribwm, & quidem Sancis ac ſervis Dei, gloriam Juſtitiæ, ſi non ignoſcat Deus, ſed judicet & arguat corda eorum. Nam quòd alibi gloriatur de ſua juſtitia, loquitur de cauſa ſua adverſus perſecutores verbi Dei, non loquitur de Per- ſonali mundicie, & rogat cauſam/& gloriam Pei defendi, Vt Pſal- — ,sâ:¶am —-ʒ-- =S ẽ IMPLETIONE LEGIS. 3 Ue Pſalmo 7, 9g. Judica me Domine ſecundum juſtitiam me- Am, Oc. Et alibi: Judica Domine cauſam meam. Rurſus Pp. 71. Pſalmo 1z9, z. docet, neminem poſſe ſuſtinere judicium Dei, ſi obſervet peccata noſtra. Si iniquitates obſervaperis, Domine, Domine, quis ſuſtinebit ? bt Job.9, 2. Veribar omnia c. 5. 1· pera meag. Item: Si lotus ſaero quaſi aquis nivis, & fulſe⸗ rint velut mundiſima manus mezg, tamen ſordibus intin. e me. Et Proverb. zo, 9, Quis poteſt dicere, mundum eſt Eccl.7, 11. or meum? Et l. Joh. 1, . Si dixerimus quòd peccatum, à Reg- 5, 46. non habemns, ipfi nos ſeducimus, & verita in nobis non eſt. Et in Oratione Dominica Sancti petunt Remiſionem pectatorum. Habent igitur & Sancti peccata. In Exodo c. 34,7. Et innocens non erit innocens. Et Zacharias 2, 1j. ait: Sileat 4 facie Domini omnuù caro. Et Eſaias 70%, 6. Omnis saro fœnum, Jac. 1, 70. Eſa. 64,6. & omnis gloria eju, quaſi flos agri. Exiccatum eſt fFænum, Job. 9, 30. & cecidit ſlos, quia ſziritus Domini ſuſſtavit in eo. Id eſt, Caro & juſtitia Carnis non poteſt ſuſtinere Judicium Dei. Et Jonas inquit Cay. 2, 9. Fruftra obſervant vana, qui miſi- ricordiam relinquunt, id eſt: Omnis fiducia eſt inanis, præ- ter fiduciam miſericordiæ. Miſericordia ſervat nos, pro- pria merita, proprii conatus non ſervantnos. Hæ ſenten- tiæ & ſimiles in Scripturis teſtantur, opera noſtra immunda eſſe, & indigere miſericordia. Quare non reddunt pacatas conſcientias opera, ſed miſericordia apprehenſa per fidem. . §. 55. Quartò, Chriſtus non deſinit Mediator eſſe, poſt- 7: Mediator ſſt quam renovati ſumus. Frrant qui fingant eum tantùm pri- Petbertum, mamgratiam meritum eſſe, nos poſtea noſtra Legis imple- HZ tione placere & mereri vitam æternam. Manet mediator 1. Tim. 2, 5. Chriſtus, & ſemper ſtatuere debemus, quòd propter ipſum habeamus placatum Deum, etiamſi nos indigni ſimus. Si- Rom. 5, 2. Eph- cut FPaulus ait: Per bunt habemus atceſſam ad Deum yer ſi- 2, 18. dem. Noſtra enim impletio Legis, ut diximus, eſt immunda, quia natura noſtra horribiliter eſt corrupta. Ideò Pſal. 72, 7. inquit „ Beati quorum remiſſæ ſunt iniquitates. Quare re- miſſione peccatorum opus habemus, etiam cum bona o- pe 13. 77. ſeq. F8. pera habemus. Illa autem remiſſio ſemper APprehendinr 251. ſeg. e, 4944 IV. DE DILECTIONE FT I. Tim. 2, 5. fide. Ita Chriſtus manet Pontifex & mediator. Placet ĩgitur Ebr. 4, ". 4, illa Legis impletio non propter ſe, ſed quia fide apprehen- dimus Chriſtum, & ſentimus, nos habere Deum placatum, non propter Legem, ſed propter Chriſtum. 7. Deſperare cogit. §. 56. Qvinté, Si ſentiendum eſſet, quòd poſt renovatio- nem oporteat nos acceptos fieri, non fide propterchriſtum, ſed propter noſtram impletionem Legis, nunquam acqui- eſceret conſcientia, ſed ad deſperationem adigeretur. Lex p. 96, 109,. enim ſemper accuſat, cum Legi nunquam ſatisſaclamus. J Id quod tota Eccleſia confitetur. Paulus enim ait: Rom. 7, Iy, 19. Non quòd volo bonum hoc faciosſed quod nolo, malum. Item: v. 27. Mente ſervio Lege Dei. Carue autem ſervio Legi peccati. Quis enim ſatis diligit, aut ſatis timet Deum, quis ſatis pa- tienter ſuſtinet afflictiones à Deo impoſitas? quis non ſæpè Job. 21, 7. Pf. 73,. dubitat. Utrum Dei conſilio regantur res humanæ? quis ler. u, . non ſæpè dubitat. Utrum à Deo exaudiatur? quis non ſæ- Hab. 1, 23. pè ſtomachatur, quòd impii fortuna meliore utuntur quam pii, quòd pii ab impiis opprimuntur?quis non iraſci- tur Jjudicio Dei, cum videtur nos abjicere? quis ſatisfacit vocationi ſuæ? quis diligit proximum ſicut ſeipfum? quis non irritatur à concupifcentia? De his peccatis ait Pfal- mus 32, 6. Pro hboc orabit adte omnis ſanctus. Hic Sanctos ait petere remisſionem peccatorum. Plus quàm cœciſunt, qui malos affectus in carne, non ſentiunt eſſe peccata, de qui- Rom. 9 2 ¾². bus bPaulus dicit: Caro concupiſiit adrerſus Spiritzm, Spi- Gal. 5,i. ritas adverſus carnem. Caro diffidit Deo, confidit rebus præſentibus, quærit humana auxilia in calamitate, etiam contra voluntatem Dei, fugit afflictiones quas juxta man- datum Dei tolerare debebat, dubitat de Dei Miſericordia. Cum talibus affectibus luctatur Spiritus ſanctus in cordi- bus, ut eos reprimat ac mortificet, & inferat novos ac ſpi- 1. Rett. c. 190 t. 1. rituales motus. Et Auguſtinus ait: Omnia maudata Dei k. 200 lin. 4. implentur, quando quicquid non ft ignoſctitar. Requirit igitur fidem, etiam in bonis opericus, ut credamus nos Deo placere propter Chriſtum, nec opera ipſa per ſe di- L.x t. p. 58. b. Gra- gna eſſe quæ placent. Et Hieronymus coneta Pelagianos? cid. t. I. ed. Pariſ. Tung — — –– —— — = 05 146¹ . IMPLETIONE LEGIS. 9 Tunc ergo juſti ſumus, quando nos peccatores fatemur. Et Ju- P. IIj. Ritia nohſra non ex proprio merito, ſed ex Dei conſiſtit miſericordia. Oportet igitur adeſſe fidem in illa inchoata Legis imple- tione, quæ ſtatuat nos propter Chriſtum habere DOeum Rom. 3, ꝛ5. placatum. Nam miſericordia non poteſt apprehendi niſi Pp- 92. 77. ſide. Itaq; prorſus eſt doctrina deſperationis docdere, quòd non ſimus accepti fide propter Chriſtum, ſed propter propriam Legis impletionem. “ . 5. Ex his omnibus ſatis apparet, quòd ſola fides ju= p. 19. 73. fep. 87. ſtificat, id eſt, primùm conſequitur remisſionem peccato- 92. 9.278. 422.662, rum, & reconciliationem propter Chriſtum, & quòd ſola, 1. fides regenerat. Nam ſola fide Spiritus ſanétus concipi- 2. tur. Beinaè, quòd illa inchoata impletio Legis non pla- ceat per ſe coram Deo. Cum autem adhuc ahibi, videlicet 3. in Promisſione Chriſti, quærenda ſit Juſtificatio. Cumq; 4. ſola fides efficiat pacaram conſcientiam, neceſſe eſt, quod ſola fides juſtificet. Semper enim ſentire debemus, quòd 5S. non propter Legem, ſed propter Chriſtum ſimus accepti. Non enim juſtificamur ex Lege, ſed ex promisſione & ho⸗ 6, nos Chriſti non debet in Legem transferri. Et cum initio juſti reputemur propter Chriſtum cum in eum credimus, non eſt ſentiendum, quod abjecto illo Mediatore, poſteæ juſti ſimus noſtra impletione Legis. Etſi neceſſe eſt rena- tos benè operari: Et virtutes Legis, quatenus obediunt Legi, ſunt guſtitieæ, & eatenus hæc obedientia Legis, juſtifi- cat Juſtia Legis. Sed hæc imperfecta Juſtitia Legis non eſt accepta niſi propter fidem, nec poteſt conſcientiat reddere pacatas. Id tantùm efficit ſides quæ ſtatuit, quòd propter Chriſtum Pontificem habeamus Deum propitium. In hac promisſione quærere debent piæ & perterrefactæ con- ſcientiæ reconciliationem, & juſtificationem, hac promis- Conſequentia Bo= fione debent ſe erigere ac ſuſtentare, ſicut docent hæc verba: Juſtus ex fiae vivet. Significant enim quòd fides Hab. 2, 4. p. r. 52. juſtificet, & ita juſtificet, ut ſimul vivificet, hoc eſt, erigat & conſoletur conſcientias, & vitam æternam & gaudium in animo pariat. RESPON-= „ Aug. Conſeſſ. Art. 96 RESPONSIO AD Iv. V. VI. de Ju- Kif. Lege & Esan- gelio. Bon. Oper. Allegatis 1. Cor- 13, 14. 1I. Petr. 4,8. Jac. 1½24. Dan 4; 24. Eſa. 58: 7. Luc. 6, 3z8. Tob. 4, II. Luc. II, 41. Mat. * §. 58. R E SPONSIO AD ARGUMENTA ADVER- SARIORIUM. OGNITIS his fundamentis cauſæ, videlicet diſcri- mine Legis, ac promiſſionum, ſeu Evangelii, facilè erit diluere ea quæ adverſarii objiciunt. Citant enim dicta de Llege & Operibuu. Dicta verò de Promisſionibus omittunt. semel autem reſponderi poteſt ad omnes ſententias de Lege, quòd Lex non posſit fieri ſine Chriſto, Et ſi qua ſi- unt civilia opera ſine Chriſto, non placent Deo. Quare cum prædicantur Opera, neceſſe eſt addere, quòd fides re- uiratur, quòd propter fidem prædicentur, quòd ſint fru- Kur & teſtimonia fidei. Quid poteſt ſimplicius hac noſtra doctrina dici? Neceſſe eſt enim ad cognoſcenda beneficia Chriſti, diſcernere promisſiones à Lege. Ambiguæ & peri- culoſæ cauſæ multas & varias ſolutiones gignunt. Verùm eſt enim illud veteris Poëtæ: °&α dα X„ρ*π voWτισα&εαιαπισ Paρααναα αταα ιο. Sed in bonis & firmis cauſis, una atque altera ſolutio, ſumta ex fontibus, corrigit omnia quæ videntur offendere. Id fit & in hac noſtra cauſa. Nam illa regula quam modò recitavi, interpretatur omnia dicta quæ de Lege & Operi- bus citantur. 8S.59. Fatemur enim Scripturam alibi Legem, alibiEvan- gelium ſeu gratuitam promisſionem remisſionis peccato- rum propter Chriſtum tradere. VerumAdverſarii noſtri ſim- Daventr. ad a. 6. pliciter abolent promisſionem, cum negant, quòd fides ju- mendacium eſſe ſtificet, cum docent, quòd propter dilectionem & opera ait f.04. ap- Fabr. noſtra accipiamus remisſionem peccatorum & reconcilia- in Harm. Pp. 67. 76./8. 83 83. tionem. Si enim pendet ex conditione operum noſtrorum 94. 109. Rom. 4; 16. remisſio peccatorum, prorſus erit incerta. Nunquam enim facimus opera ſufficientia. Erit igitur abolita promiſſio. Proinde 522 — . ARGUMEN. ADVERSAR. 97 4ag. Confeſſ-. Art- Proinde nos revocamus pias mentes ad conſiderandas /. 4 Dl Je- promiſſiones, & de gratuita remisſione peccatorum, & re- Boni BPeerisaren conciliatione quæ fit per fidem in Chriſtum, docemus. Po- ſtea addimus & doctrinam Legis, non quòdLege mereamur remiſſionem peccatorum, aut quod propter Legem juſti re- putemur, non propter Chriſtum: Sed quia Deus requirit Bona opera. Oportet enim prudenter ε οοον Legem 2. Tim. 2, 15. & Promiſſiones. Videndum eſt quid Legi, quid Promiſſio- nibus Scriptura tribuat. Sic enim & laudat & præcipit Bo- na opera, ut non tollat gratuitam Promiſſionem, nec tollat Chriſtum. §. 60. Sunt enim facienda Bona opera, quia Deus ea re-1. quirit, ideoque ſunt effectus regenerationis, Sicut Paulus dodet Eph. 2, 1o. Ipſius opus ſumus, conditi per Cbriſtum Jeſum ad bona opera, quæ præparavit Deus, ut in eis ambularemus. Itaꝗ; bona opera ſequi fidem debent, tanquam gratiarum actio 2. p. 75.89.90.97. erga Deum. Item ut in eis fides & exerceatur, & creſcat 3. 07. 575. 561. I. Petr. 3, 2. Jac. 2, 15. & oſtendatur aliis, ut noſtra confesſio- 4. ne alii invitentur ad pietatem Mattéb. 5, 16. Ita Paulus Rom. 5. 2 17. ait, 2) Abraham accepiſſe cirtumciſionem, non quòd pro- ) Höpfea. de Juſt. Pterillud opus reputaretur Juſtus, ſed ut haberet ſignum in d. 8. 6. 4 aphor 2. co vre ſeriptum, quo commonefieret, & fidem ſubinde ma- S§23. Gerh. LL. t. jorem conciperet. Item, quo confiteretur fidem coram a- 4 de Sacram. 5,74. liis, & alios ad credendum ſuo teſtimonio invitaret. Sic Abel Ebr. 11, 4. Gen. g, 4. fide gratiorem hoſtiam obtulit. Pla- cuit enim hoſtia, non ex opere operato: ſed quia Abel fide Hunn. T. . f. 38:. ſtatuebat ſe Deum placatum habere propter miſericordiam. Gerh. d. I. 5. 71. Opus verò illud faciebat, ut ſuam fidem exerceret, & alios p. 75. 83. exemplo & confesſione ſua invitaret ad credendum. * Becan. Th. Sch. . 6. Cum hoc modo Bona opera ſequi Fidem debeant, er,c.4 Lanner. longè aliter utuntur operibus homines, qui non poſſunt . Bell. de Jaſlif. Credere ac ſtatuere in corde, ſibi gratis ignoſci propter l. 5. c. 1. 1⁰. Va- Chriſtum. Hi cum videntopera ſanétorum, humano more lent. q.6.punct. 2. judicant, ſanctos operibus illis promeruiſſe remiſſionem nr diſidenar Car. peccatorũ, & propter illa opera juſtos reputatos eſſe coram ea. J. e6. Deo. Ideò imitantur ea, & ſentiunt'ſe per opera ſimilia me- f. 921. Lorin. a B reri Jo. 1, c. 1, p. 670. Aag. Confeſ. Art. 98 RESPONSIO AD E. “ He S. reri remisſionem peccatorum, conantur placare iram Dei gdes Cperitn. confidunt ſe propter talia opera juſtos reputari. Has im= I. pias opiniones in operibus damnamus. Primé, quia ob-⸗ curant Gloriam Chriſti, cum homines proponuntDeo hæc opera, tanquam pretium, & propitiationem. Hic honos 2. debitus uni Chriſto, tribuitur noſtris operibus. Secunaò, F-9. neq; tamen inveniunt conſcientiæ pacem in his operibus. Sed alia ſupràâ alia in vens terroribus cumulantes tandem deſperant, quia cum nullum opus ſatis mundum inveni- 3. ant, ſemper accuſat Lex, & parit iram. Tertio, Tales nun- quam aſſequuntur notitiam Dei, cum conſcientiæ fugien- tes iram Dei, non poſſint pacem conſequi, nec ſtatuere un- quam, quòd à Deo exaudiantur. At cum acceſſit Fides quæ credit, quòd gratis reputemur juſti: hæc audet invocare De- . um, & ſentit fe exaudiri, & conſequitur veram Notitiamei. §.62. Semper autem hæret in mundo impia opinio de O- peribus. Gentes habebant ſacrificia fumpta à Patribus, Ho- rum opera imitabantur, fidem non tenebant, ſed ſentiebant opera illa propitiationem & pretium eſſe, propter quòd Deus reconciliaretur ipſis. ?opulus in Lege imitabatur hac opinione ſacrificia, quòd propter illa opera haberent pla- catum Deum, ex Opere operato ut dici ſolet. Hic videmus, quàm vehementer objurgent populum Prophetæ Pſalm. Mich. 6, 6. Eſa. 1, 49, &. Non in ſacriſiciis arguam te. Et Jerem. 7, 21. Non præcepi 11. c. 4,23. c. 66,3. de holocauſti. Tales loci damnant non opera, quæ certè er. 7 4 13. Deus præceperat, ut externa exercitia in hac politia, ſed , 2,. damnant impiam perſuaſionem, quòd ſentiebant ſe peril- la opera placare iram Dei, & Fidem abjiciebant. Et quia nulla opera reddunt pacatam conſcientiam, ideò ſubinde nova opera excogitantur præter mandata Dei. Ac maxi- mè movent homines Exempla Sanctorum: horum imita- tione ſperant ſe perinde conſecuturos eſſe reconciliatio- nem, utlli conſecuti ſunt. Populus Iſrael viderat Prophe- tas in excelſis ſacrificaſſe. Hoc opus mirabili ſtudio cepit imitari populus, ut per id opus placaret iram Dei. At Pro- phetæ ſacrificaverant in excelſis, non ut per illa opera me- rerentur ARGUMEN. ADVERSAR. 99 dag. Conſef-. Art. iſſon ſed la in illis loci TW. V. VI. de Ju- reêérentur remiſfonem peccatorum, E quia In IIIIs 10 Cc1Ss docebant, ideò ibi teſtimonium fidei ſuæ proponebant, S. ihe . Vs 1 ang, Bon. Opeæ. Populus audierat, Abraham immolaſſe filium ſuum Gen, 22, 1. . quarè & ipſi, ut aſperrimo ac difficillimo opere placarent iram Dei, mactaverunt filios. At Abraham non hac opi- nione immolabat filium, ut id opus eſſet pretium & propi- tiatio propter quam juſtus reputaretur. Sic in Eccleſia Pp. 236. 246, inſtituta eſt Cœna Domini, ut recordatione promiſſionum Chriſti, quarum in hoc ſigno admonemur, confirmetur in nobis Fides, & foris confiteamur fidem noſtram, & prædi- cemus beneficia Chriſti, ſicut Paulus I. Cor. 1, 26. ait: Quo- ties feceritis, Mort em Domini annanciabitis, &Gt. Verum Ad- verſarii noſtri contendunt Miſſam eſſe opus, quòd ex ope- re operato juſtificet, & tollat reatum culpæ & pœnæ in his p. 25, 224.279. 721. pro quibus fit. 2²) Niceph. H. E, Le §. 6z. Antonius, 2) Bernardus, ⅛) Dominicus,«) Fran- 3) 67*. R . ciſcus, 4) & alii ſancti Patres elegerunt certum vitæ genus, de Vit⸗ ej a. . vel propter ſtudium, vel propter alia utilia exercitia. Inte-“) Hiſpanus anno rime) ſentiebant ſe Fide propter Chriſtum, juſtos reputari, 1039. Calagurit. & habere Deum propitium propter Chriſtum, non propter?%2n Hift. b. illa exercitia. Sed multitudo deinceps imitata eſt, non fi- 9 Alh ſns Ilialus dem Patrum, ſed exempla fine fide, ut per illa opera mere- a. 120e rentur remiſſionem peccatorum, ut propter illa opera re- Hopfn. Sax. Ey. putarentur juſti coram Deo. Ita errat humanus animus Libr do de operibus, quia Fidei juſtitiam non intelligit. Et hunc) floſeul. den⸗ errorem reprehendit Evangelium, quod docet homines ju- 43. Caſſ. Coniule. ſtos reputari, non propter Legem, ſe Spter ſolum Chri- ar.6 f. 9:4. contr. ſtum, Chriſtus autem ſola Fide apprehencditur. Quare ſo- Th. Henr. ad c. 7. la Fide propter Chriſtum juſti reputamur. .r.. negan- §. 64. Sed objiciunt Adverfari locum ex I. Cerinih. c. /J, 2, Oeà, , ſ 1. Si omnem Fidem hbabeam & c. Dilectionem autem non babeam, 7 “l Ete nibilſaum, & magnifice triumphant, Totam Eccleſtam, ajunt, ad 1. Cor. 13, 2, 1. certificat Paulus, quòd non zuſtiſicet ſola Figes. Facile eſt autem b. 84. reſpondere, poſtquam fupra oſtendimus quid de Dile- Gtione & operibus ſentiamus. Hic locus Pauli requirit di- lectionem, hanc & nos requirimus. Diximus enim fupr, 3 G 2 Oporte- IV. V. VI. De Ja ſtif. Lege & Ebang. Boni Operibus. * Rom. Fy» 2 Eph. 2, 18. Ebr. 4, 16. Aug Confeſſ. Art. 100 R ESPONSIO AD oportere in nobis exiſtere renovationem & inchoatam Le- gis impletionem. Quarè ſiquis dilectioné abjecerit, etiam- ſi habet magnam fidem, tamen non retinet eam. Non enim retinet ꝓpiritum ſanctum. Neq; verò ſequitur, quod ideòDi- le ctio juſtificet, hoc eſt, quòd propter chle ctionem accipia- mus remisſionem peccatorum, quòd dilectio vincat terro- res mortis & peccati: quòd dileétio debeat opponi iræ ac Judicio Dei: quod dilectio Legi ſatisfaciat: quòdq; renati propter Legis impletionem accepti Deo ſimus, non propter Chriſtum gratis. Hæc non dicit Paulus, quæ tamen affin- gunt Adverſarii noſtri. Jam ſi noſtra dilectione vincimus iram Dei, ſi noſtra dilectione coram Deo meremur remis- ſionem peccatorum, ſi noſtra impletione Legis ſumus ac- cepti, tollant Adverſarii Promisſionem Chriſti, aboleant Evangelium . quod * docet, nos acceſſum babere ad Deum per propitiatorem Chriſtum: quòd docet, nos non propter noſtram Legis impletionem, ſed propter Chriſtum acceptos eſſe. Adverſarii corrumpunt pleraq; loca ,„ quia ſuas opiniones ad ea afferunt, nec ſumunt ex ipfis Seripturis fententiam. Quid enim habet hic locusincommodi, fi detraxerimus in- terpretationem quàm Adverſarii de ſuo aſſuunt, non intel- ligentes, quid ſit Juſtificatio, aut quomodò fiat. C orinthii antea juſtificati multa acceperant excellentia dona. Et fer- vebantinitia, ut fit. Deinde cœperunt inter eos exiſtere- ſimultates, ut ſignificat laulus. Ceperunt faſtidire bonos doctores. Ideò objurgat eosbaulus, revooans ad officia dile- Sionis. Nec diſputat hic deRemisſione peccatorum, de Mo- do Juſtificationis, ſed de Fructibus loquitur, & dilectionem intelligit erga proximum. Stultum eſt autem ſomniare, quòd dilectio qua agimus cum hominibus juſtificet coram Deo, cum in Juſtificatione agendum ſit cum Deo, placan- daira ejus, & Gonſcientia erga Deum pacificanda. Ho- rum nihil fit perillam dilectionem; Sed tantuùm ita, ſi ap- prehendatur Miſericordia: Idq; fitper fidem. Mud autem verum eſt, amiſſa dilectione, amitti Spiritum ſanctum, quo amiſſo & Fides excutitur. Ideò v. 3. ait: ot ailectionem 7, ha- eam, ARGUVMEN. ADVERSA R. T10oI Agg. Confeſ. Art. beam, nibil ſum, non addit aAfirmatiwam, quòd dilectio . Zßene Juſtificet. 2èðMDN . . VI. Bonis Operibus. F. 61. Sed diſputant, praferri Dilectionem Fidei & Spei. Pau- Prelatio Dilegio- lus enim v. . inquit: Major horum dilectie. Conſentaneum ni. eſt autem maximam & præcipuam virtutem juſtificare“ Quanquam hoc loco Paulus propriè loquitur de dilectione proximi, & ſignificat dilectionem maximam eſſe, quia plu- rimos frudtus habet. Fides & Spes tantum agunt cum Deco. At dileétio foris erga homines infinita habet officia, tamen largiamur ſane Adverſariis, dilectionem Dei & proximi maximam virtutem eſſe, quia hoc Summum Præceptum, p. 95. eſt: * Dilgas Dominum Deum iuum &e. Verùm, quomod * Deut. 6, 5. Mat. inde ratiocinabuntur, quòd dilectio juſtificet, quia, inqui- 2, 37, Luc 40027. unt, maxima virtus juſtificat? Imò ſicut Lex maxima ſeuprima, minimè iuſtificat, ita nec maxima virtus Legis. Nulla enim Lex eſt quæ magis accuſet nos, quæ magis fa- Ciat, ut conſcientia noſtra iraſcatur Judicio Dei, quàm hæc ſumma Lex: Dil'gas Dominuv, Deum tuum ex toto corde. Quis enim ſanétorum præter Chriſtum gloriari auſit, ſe huic Le gi ſatisfeciſſe? Non igitur juſtificat virtus Legis. Sed illa virtus juſtificat, quæ accipit reconciliationem donatam Propter Chriſtum. Hæc virtus fides eſt, nec juſtificat pro-p. 1. 73. nʒ. ux. pter ſuam dignitatem, ſed tantuùm quia accipit Miſericor- 65. diam, quàâ propter Chriſtum juſti reputamur. Sumus e- nim jiuſti, hoc eſt, accepti coram Deo, non propter noſtram pPerfectionem, ſed per miſericordiam propter Chriſtum; Si tamen hanc apprehendimus & opponimus iræ Dei. G. 66. Sed Adverſarii ideò tribuunt dilectioni Juſtitiam, Anſit Jaßitia? quia Legem docent, & cogitant Juſtitiam eſſe obedientiam erga Legem. Nam humana ratio tantum intuetur inlegem, nec intelligit aliam juſtitiam niſi Legis obedientiam. Et Scholaſtici, homines ingenioſi, quærentes Methodum, pro- poſuerunt ſibi Legem; berinde atque Philoſophi in Ethi- &α proponunt ſibi eræcepta de Moribur. Sed Paulus recla- mat, & docet aliud quiddam eſſe afitiam, fſcilicet Obedientiam erga promisſionem reconciliationis donatæ 6 3 pro- 14 con i Art. i.. XrFSFPONSIO Ad it 4. iiee. propter Chriſtum, hoc eſt, accipere miſericordiam dona- Pi. bona peribas. tam propter Chriſtum. sic enim ſumus accepti heo, ſic fi⸗ S unt pacatæ conſcientiæ, quando ſentimus Deum nobis propter Chriſtum propitium eſſe. Quarè piæ mentes à lege ad promisſionem revocandæ ſunt, ut ſæpej am diximus, & paulò poſt latius exponemus, cum agitabimus argumenta Scholaſtica de vocabulo ſtiti.— „ Okject. 22. 9. 67. Adverſariin Confutatione & hunc locum contra Perfekio quid? Ros citaverunt ex Coloſt. 3,14: Churias Binexla m perfectio- Hopfn. de Juſt. D. ni. Hinc ratiocinantur quoôd dile ctio juſtificet, quia Perfectos — nin aph. 8. efficit. Quanquam hic multis modis de Perfectione reſpon- Gerh. Cont.-Catb. E anr — L. l.2. Spec. p. 3. deri poffet, tamen nos ſimpliciter ſententiam Pauli recita- P. 234. bimus. Certum eſt Paulum de Dilectione Proximi loqui. Ne- 1. qué verô eXiftitmandum eſt quod Paulus aut Juſtificatio- nem, aut Perfectionem coram Deo, tribuerit operibus Secun- 2. dz tabulæ potius, quam Primæ. Præterea ſi dilectio eſtper- felta Legis impletio & Legi ſatisfacit, nihil igitur erit opus propitiatore Chriſto. Paulus Kom. 3, io. autem ideò docet nos acceptos eſſe propter Chriſtum, non propter Legis im- pletionem, quia Legis impletio non eſt perfecta. Itaq; cum manifeſtè allbi detrahat nobis perfectionem, non eſt ſenti- 3 endum quòd hic loquatur de Perſonali fingulorum Perfectione“ ſed loquitur de Iutegritate communi Ecclefie. Ideò enim ait, di- ie Cionem eſſe Vinculum ſeu colligationem, ut ſignificet ſe loqui de colligandis & copulandis pluribus membris Ec- cleſiæ inter ſe. Sicut enim in omnibus familiis, in omni- bus rebuspublicis, concordia mutuis officiis alenda eſt, nec retineri tranquillitas poteſt, niſi quædam errata inter ſe diſſiulent homines & condonent: Ita jubet Paulus in Ec- cleſia dile cmionem exiſtere, quæ retineat concordiam, quæ toleret, ſicubi opus eſt, aſperiores mores fratrum, quæ dis- ſimulet quædam levia errata, ne diſſiiat Eccleſia in varia Schismata, & ex Schismatis oriantur odia, factiones & hæ- reſes. Neceſſe eſt enim diſſilire concordiam, quando aut Epiſcopi imponunt populo duriora onera, nec habent ra- tionem imbecillitatis in populo. Et oriuntur diſſidia Auan “ 6 po- ARCGUMENTA ADVERSAR. 103 5ag. Confel-. rr. d populus nimis acerbè judicat de moribus docorum, .r be S Sde aut faſtidit doétores propter quædam levia incommoda: „j gese ,ens. quæruntur enim deinde & aliud doctrinæ genus, & alii do- Stores. Econtra Periectio, id eſt, integritas Eccleſiæ, Conſer- vatur, quandò firmi tolerant infirmos, quandò populus boni conſulit quædam incommoda in moribus doétorum, quandò Epiſcopi quædam condonant imbecillitati populi. De his præceptis æquitatis pleni ſunt libri omnium ſapien- tum, ut in hac vitæ conſuetudine multa condonemus in- ter nos, propter communem tranquillitatem. Et de ea cum hic tum aliàs ſæpè præcepit Paulus.* Quarè Adverſarii im- * Rph. 4, 32. prudenter ratiocinantur ex nomine Perfectieni, quòd dile- Col. 3, 11. ctio juſtificet, cum Paulus de integritate & tranquillitate communi loquatur. Et ſic interpretatur hunc locum Am- T. :. ad Col. 3, u. broſius: Sicut ædificium diciturperfectum ſeu integrum,, cum omnes partes aptè inter ſe coagmentatæ ſunt. Turpe 4. eſt autem Adverſarlis tantoperè prædicare dilectionem, cum nusquam præſtent eam. Quid nunc agunt? Diſſipant Eccleſias, ſcribunt Leges ſanguine, & has proponunt Cæſa- ri, clementiſſimo Principi, promulgandas. Trucidant ſacer- p. 105.’33.16 5.255. dotes, & alios bonos viros, ſiquis leviter ſignificavit, ſe 306. 28. aliquem manifeſtum abuſum non omninò probare. Hæc non conveniunt ad iſta præconiabilectionis, quæ ſi ſeque- rentur Adverſarii, Eccleſiæ tranquillæ eſſent, & respublica pacata. Nam hi tumultus conſileſcerent, ſi Adverſarii non nimis acerbè exigerent quasdam traditiones inutiles ad pi- etatem, quarum plerasq; ne ipſi quidem obſervant, qui vehementiſſimè defendunt eas. Sed ſibi facilè ignoſcunt, aliis non item, ut ille apud Poetam; Egemet mi ignoſio, Me- vius inquit. Id autem alienisſimum eſt ab his encomiis di- lectionis, quæ hic ex Paulo recitant, nec magis intelligunt, quàm parietes intelligunt vocem, quam reddunt. §8S.. 68. PFx Petro citant & hanc ſententiam: Uaiverſa delicta Objelt. 3. I. Petr. operit ebaritas. Conſtat & Petrum loqui de Dilectione erga zf. Proximum, quia hunc locum accommodat ad præceptum, Obteltio Delilto- quojubet ut diligant ſe mutuò. Neque verò ulli Apoſtolo Jo. 15, 18. Gal. 6,2 =ð 6 4 Iin men- Aug. Confeſſ. Art. 104 RESPONS IO A D 11. De- ,, in mentem venire potuit, quòd dilectio noſtra vincat pec- Esssg⸗n:ta. catum & mortem: quòd dilectio ſit propitiatio propter quam Deus reconcilietur, omiſſo Mediatore Chriſto: quod dilectio ſit juſtitia ſine Mediatore Chriſto. Hæc enim dile- Ctio, ſi qua eſſet, eſſet juſtitia Legis, non Evangelii, quod promittit nobis reconciliationem & juſtitiam, ſi credamus, quòd propter Chriſtum propitiatorem Pater placatus ſit, quòd donentur nobis merita Chriſti. Ildeòbetrus paulò an- te I. c. 2, 5,6. jubet, ut accedamus ad Cbriſtum,ut æAificemur ſüper Cbriſtam, Et addit: Qui crediderit in eum, non confandetur. Dile ctio noſtra non liberat nos à confuſione, cum Deus ju- dicat & arguitnos: ſed Fides in Chriſtum liberat in his pa- voribus, quia ſcimus, propter Chriſtum nobis ignoſci. Cæ- terum hæc ſententia de dilectione ſumpta eſt ex Prover- biis, ubi antitheſis clarè oſtendit, quomodò Pror to, 1e. intel- ligi debeat: Odium ſuſi itat rixas, & univerſa delitza tegit dilectig. obzltio Col. 3,14. §. 69. Idem prorſus docet, qud illa Pauli ſententia ex Coloſſenſibus ſumpta, ut ſi quæ diſſenſiones inciderint, mitigentur & componantur æ quitate, & commoditate no- ſtra. Diſſenſiones, inquit, creſcunt odiis, ut ſæpèe videmus, ex levisſimis offenſionibus maximas exoriri tragœdias. In- plutarch. in Vitià Ciderant quædam inter C. Cæſarem & Pompejum leves of- Cæſ. Pompeji. Cæ- fenſiones, in quibus ſi alter alteri paululum Cesſiſſet, non ſar Bell. Civ. lI. 1. extitiſſet bellum civile; Sed dum uterq; morem gerit odio 5 7 Sveton, in ſuo, ex re nihili, maximi motus orti ſunt. Et multæ in EC- “ cleſia hæreſes ortæ ſunt tantùm ex mutuis odiis Doctorum. Itaq; non de propriis delictis, ſed de alienis loquitur, cum ait: Dilectio tegit delikia, videlicet aliena, & quidem inter ho- mines, id eſt: Etiamſi quæ offenſiones incidunt, tamen dile ctio disſimulat, ignoſcit, cedit, non agit omnia ſummo jure. Petrus igitur non hoc vult, quòd dilectio coram Deo mereatur remisſionem peccatorum, quòd ſit propitiatio, excluſo mediatore Chriſto, quòd propter dilectionem fi- mus accepti, non propter mediatorem hriſtum; Sed quod erga homines non ſit moroſa, non aſpera, non intractabi- lis, quod quædam errata amicorum diſſimulet, quòd mo⸗ res alio- “ ARGUMEN. ADVERSAR. 105 Jug. Confeſſ. Art. res aliorum etiam aſperiores boni conſulat, ſicut vulga- Pey S ezr- ris quædam ſententia præcipit: Mores amici neveris, amicum j- , ez. non oderi. Negq; temerè de hoc officio dilectionis toties præcipiunt Apoſtoli, quòd Philoſophi vocant éαιαν. Ariflot. Eth. l. 5. Neceſſaria eſt enim hæc virtus ad publicam concordiam c. 14. retinendam, quæ non poteſt durare, niſi multa disſimu- lent, multa condonent inter ſe Paſtores & Eccleſieæ. F. 70. Ex Je 0ο bo citant: Videris igitur quòdex operibas juſti- Object. 4. Jac.2,24. Eicatur Bomo, & non ex Fide ſola. N eqꝗ; alius locus ullus ma gis Concurſ. Operum. putatur officere noſtræ ſententiæ, ſed eſt facilis & plana 1. 1. reſponſio. Si non aſſuant Adverſarii ſuas opiniones de me- Botſac. Tr. d. h. I. ritis operum, Jacobi verba nihil habent incommodi. Sed Menz. Diſput. R . A A 1 Giels. t 5, II 5 ſilas CGiels. t 5, n. ubicunque fit mentio Operum, Adverſarii affingunt Höpfn. de Juſt. impias opiniones, quòd per Bona opera mereamur remis- 8 12. ſionem peccatorum, quòd Bona opera fint propitiatio ac Gerh. LL. d h. r, pretium propter quòd Deus nobis reconcilietur, quoòd Bo- §. 183. 1 er 3 Conf. Cath. I. 2- na opera v terror uod opera . pera vincant terrores peccati & mortis, quod ope Spec. P. 3. F. t1. coram Deo propter ſuam bonitatem ſint accepta, nec ege- ant miſericordia & propitiatore Chriſto. Horum nihil ve- nit in mentem Jacobo, quæ tamen omnia nunc defendunt Adverſarii prætextu ſententiæ jacoii. §. 71. Primam igitur hoc expendendum eſt, quòd hic lo- Reſp. r. cus magis contra âàdverſarios facit, quàm contra nos. Ad- verſarii enim docent, hominem juſtificari dilectione & o- peribus. De Fide, qua apprehendimus propitiatorem Chri- ſtum, nihil dicunt. Imôò hanc kidem improbant, neq; im- probant tantum ſententiis aut ſcriptis, ſed etiam ferro & p. 103. 105. 155. ſuppliciis conantur in Eccleſia delere. Quanto melius ¹⁶5. 82. 315. 3u5. docet Jacobus, qui fidem non omittit, non ſubjicit pro Fi- de dilectionem, ſed retinet Fidem, ne propitiator Chriſtus excludatur in Juſtificatione. Sicut & Paulus, cum ſummam tradit vitæ Chriſtianæ, complectitur Fidem & Dilectionem I. Timoth. 1, . Finu mandati Charitas eſt de corde puro & Con- ſcientia bona & Fide non fittta. KM S. 72. Secundò, res ipſa loquitur, hic de operibus dici, quz 2. ſidem ſequuntur, & oſtendunt Fidem nen eſe wertuam, 7 G 5 ſed vi- —— 106 RESP ONSIO AD ſed vivam & efficacem in corde. Non igitur ſenſit jacobus, nos per Bona opera mereri remisſionem peccatorum & gratiam. Loquiturenim de operibus Juſtiſieatoerum, qui jam ſunt reconciliati, accepti & conſecuti remisſionem pecca- torum. Quarè errant Adverſarii cum hinc ratiocinantur, quòd Jacobus doceat nos per Bona opera mereri remiſſio- nem peccatorum & gratiam, quòd per opera noſtra habea- mus acceſſum ad Deum, ſine propitiatore Chriſto. 3. §. 73. Tertié, Jacobus paulo ante uais. dixit de Regeneratio- ne, quòd fiat per Evangelium. Sic enim ait: Voalens genuit nos Verbo Veritatis, ut nos Gimus primitiz treaturarum ejus. Cum dicit nos Evangelio renatos eſſe, docet quòd Fide re- b. 77. 78. 39. 93. Nati ac juſtificati ſimus; Nam promisſio de Chriſto tantùm 109. 152. 25J1. Fide apprehenditur, cum opponimus eam terroribus pec- Rom. 4, . Ccati & mortis. Non igitur ſentit Jjacobus nos per opera noſtra renaſci. Fides Pißa, mor- G. 74. Ex his liquet, non adverſari nobis jacobum, qui, ens. cum otioſas & ſecuras mentes, quæ ſomniabant ſe habere Fidem, cum non haberent, vituperaret, diſtinxit inter Mor- tuam Fidem, ac Vivam Fidem. Mortuam ait c. 2. 26. eſſe, qvæ non parit Bona opera. Vivam, ait eſſe, quæ parit Bona opera. p. 20. 70.557. 669. Porrò nos ſæpè jam oſtendimus, quid appellemus Fidem. Non enim loquimur de otioſa notitia, qualis eſt etiam in Diabolis. Sed de Fide quæ reſiſtit terroribus conſcientiæ, quæ erigit & conſolatur perterrefacta corda. Talis Fides neque facilis res eſt, ut ſomniant Adverſarii, neꝗ; humana potentia, ſed divina potentia, qua vivificamur, qua Diabo- lum & mortem vincimus: Sicut Paulus ad Coloſſ. 2, 14. ait, quòd Fides ſit eſteax per potentiam Dei, & vincat wortem In quo & reſuſcitati eſti per Fidem eſttaciæ Dei. Bæc Fides cum ſit Nova Lita, neceſſariò parit novos motus & opera. Ideo jacobus rectè negat nos tali Fide juſtificari, quæ eſt 4. ſine operibus. Quòd autem dicit nos juſtificari Fide & O- peribus, certè non dicit nos per opera renaſci. Neque hoc dicit, quòd partim Chriſtus ſit Propitiator, partim Opera noſtra ſint Propitiatio. Nec deſcribit hic Mogum Juſtifica- J tionis, ARGVUMENTA ADVERSAR. 107 Aug. Conſol. art. cationis, ſed deſcribit quales ſint juſti, poſtquam jam ſunt ? 2e S lde, juſtificati & renati. Et jußifcar: ſignificat hic non eximpio vj gide, 0p, . juſtum epffci, ſed uſu forenſi iuſtum pronunciari. Sicut hic, p. u4. 357. 656. Falctores Legis juſtiſicabuntur. Sicut igitur hæc verba nihil ha- bent incommodi, c. , 22. Factorer Legis juſtificabuntur. Ita de Jacobi verbis ſentimus. Zuftificatur homo non ſolum ex Fige, ſed etiam ex operila, quia certè juſti pronuncian- tur homines, habentes Fidem & Bona opera. Nam Bo- na opera in ſanctis, ut diximus, ſunt Juſtitiæ Legis, quæ ſunt acceptæ propter Fidem, nec ſunt acceptæ, quia ſatis- faciant Legi. Juſtificantur ĩgitur homines ex Fide & Operi- bus, non propter opera, ſed propter Fidem, quam tamen- Bona opera ſequi neceſſe eſt. Jacobus enim loquitur de his operibus quæ Fidem ſequuntur, ſicut teſtatur cum ait: Fidet adinpat opera ejus. Sic accipiendum eſt: Fafores Le- gus juſtiſicabuntur, hoc eſt, qui credunt & habent bonos . fructus, juſti pronunciantur. Nam Lex ita fit, ſi credimus, . & placet propter Fidem, non quòd opera Legi ſatisfaci- p. ul. ant. Ita videmus in his ſententiis nihil eſſe vitii, ſed Ad- verſarii depravant eas, qui de ſuo affingunt impias opinio- nes. Neque enim dicunt opera mereri remisſionem pec- catorum, homines propter opera acceptos eſſe, ſeu ju- ſtos reputari, non propter Chriſtum, opera pacare cor- da & vincere iram Dei, opera non indingere miſericordia. Horum nihil dicit jacobus, quæ tamen Adverſarii verbis Jacobi affingunt. SW §S. 75. Citantur contra nos & aliæ ſententiæ de Operibus. Oben. y. ſeg. Danielis 4, 224. Peccata tua eleemeſynis redime. Et Eſaizæ 75,7. Redemptio Pecca- DR Frange ezſurienti panem tnum, tunc invocabis, & Do- torum. minus exaudiet. Lucæ 6, y5. Remittite, ‚;& remittetur vobie. p. II. D Matth. y, 7. Beati miſeritorder, gquia miſericordiam conſe- D guentur. . M §. 76. Ad has ſententias & ſimiles de operibus, primum .. 1. General. Bac reſpondemus, quòd ſupra dictum eſt, Legem non vere Feri ſine Fide, nec placere niſi propter Fidem in Chriſtum, † oh. 15, . Rbr. Juxta illud: † S&ne me nibil poteſtis facere. Item: * Sine Fide impos- u, 6. ==MD ſibile eſſ; p. 17. Ausg. Confeſſ. Art. 10 8 RESPONSIO AXAD I. De Jiſiſ. ſibile eſt placere Deo. Item, Epb. 2, 75. Ebr. 4 16. Per Chriftum ba- Sn, bemus acceſſum per Fidem. Itaq; quoties requiruntur & pro- bantur opera, addendum eſt Evangelium de Chriſto. 2. §. 77. Secundè, hæ ſententiæ, quas paulò ante commemo- ravi, ferè ſunt Conciones Pœnitentiæ. Conſtant enim ex dua- bus partibus, habent initiò prædicationem Legis, quæ ar- guit peccata, & jubet bene operari. Deinde eſt addita Pro- misſio. Certisſimum eſt autem in prædicatione pœnitentiæ, non ſufficere prædicationem Legis, quæ tantùm terret & condemnat conſcientias. Sed neceſſe eſt accedere Evange- lium, quòd peccata gratis remittantur propter Chriſtum, p. 43. 264, 207. & quòd Fide conſequamur remisſionem peccatorum. Hæc ſunt adeò certa & perſpicua, ut ſi diſſentiant Adverſarii, & excludant Chriſtum & Fidem à prædicatione peenitentiæ, meritò tanquam blaſphemi in Chriſtum rejiciendi ſint. §. 78. Quare concio Danielis c. s a non tantum ad Elee- moſynas detorqueri debet, ſed Fides etiam in ea requiren- Chemn. LL. P. 2. da eſt. Diſſimilis eſt concio Danielis orationi ariſtotelis, f. 418. P. 3. f. 9 qui ad ſuum Regem ſcribens, etiam hortatur eum ad be- Meila. phil Sob.?. Heficentiam, & jubet eum potentiam ſuam conferre ad pu- 2. J. n. p. 464. blicam utilitatem, & ſalutem omnium gentium, non ad ſu- Hpfao. Anti Meir. perbiam. Sic enim ad Alexandrum ſcribit: dι πααραααn d. 9. c. 5. aph. 3. aρv*νννπα ν0ριια cαι Usρορααν xcαταντυοο Hone- Gerb. 11. de Pœ- Ttiſſima oratio eſt, neque de officio publico magni Princi- nit. 5§. 9o. Pis aliud dici quidquam melius poteſt. Sed Daniel non tantuùm de officio ſeu vocatione Regem ſuum docet: Sed de pœnitentia, de pietate erga Deum, de remisſione peccato- rum, deque illis magnis rebus extra Philoſophiam poſitis. Non igitur tantùm hic Eleemoſynæ requirendæ ſunt, ſed etiam Fides. Idque textus oſtendit, Regem converſum eſſe, non ſolum adeleemoſynas largiendas, ſed multò magis ad Fidem. Extat enim egregia confeſſio Regis de Deo lſrael: Non eſt alius Deui qui poßit ita ſalvare, v. 74. §. 79. Itaq; duæ partes ſunt in Concione Danielis, Altem Pars eſt prædicatio Pœnitentiæ, quæ arguit peccata, & præ- cipit de nova vita p.zg. Redime Perccam tun, juſtitia, & irigutmtes tuas benes= 1e ARGYVME N. ADVERSAR. 109 Tuy. Confeſſ. Art. as benefitiis erga pauperes. Sic enim in ſua lingua loqui- Si, tae gn. tur Daniel: ubi ſatis apparet, eum non ſolùm de Eleemoſy- kelio. Hot, e7. nis præcipere, ſed de tota Juſtitia, hoc eſt, de Notitia Dei & Fide. Ait enim: peccata redime per Juſtitiam. Juſtitia agutem Pp. 79. 79. erga Deum eſt Fides, qua credimus Deum nobis ignoſcere. Deinde præcipit Daniel de beneficiis erga pauperes, hoc eſt, ne ſuperbè, nec erudeliter imperet, ſed conſulat utilita- tibus ſubditorum. Altera pars concionis promittit remis- ſionem Peccatorum: Ecce erit ſanatio delicdorum tnorum. Hieronymus hic præter rem adjecit Dubiativam particu- lam. Et multò imprudentius diſputat in Commentariu, In. p. 94. 115. sertam eſſe remisſfionem peccatorum. Sed nos meminerimus p. 505. b. item Evangelium certò promittere remisſionem peccato- 69r . A. rum. Isque abolere Evangelium cenſendus eſt, qui ſentit o gier. remiſſionem peccatorum incertam eſſe. Dimittamus igi . tur hoc in loco Hieronymum. Cum autem clarè ponatur L promisſio, certè requiritur Fides, quia promisſio non po- p. 69. ſeq. 106. teſt accipi, niſi fide. Quanquam & ibi indicavit, remiſſio- 177, 184. nem contingere poſſe, cum ait, redime peccam. Atꝗ; hæc Promiſſio remisſionis peccatorum verè Prophetica & Ev- angelica vox eſt, quàm certè Daniel volebat fide aocipi. No- rat enim Daniel promiſſam eſſe remisſionem peccatorum propter futurum ſemen, videlicet Chriſtum, non ſolùm Is- Gen. 22, 18. e. 26, raelitis, ſed etiam omnibus gentibus: Alioqui non potuis- 4. c. 1, 3. c. 18, 13, ſet Regi polliceri remiſſionem peccatorum. Non eſt enim . 3,25. Cal. ,8. hominis, præſertim in terroribus peccati, ſtatuere de Vo- luntate Dei, ſine certo verbo Dei, quòd iraſci deſinat. Itaq; cum promisſio ponatur, ſatis apparet requiri fidem, quia p. 69.70. 77. 106. promisſio non poteſt accipi niſi fide. Si hæc fides ex condi- 16e1. u. tione operum penderet, incerta eſſet remisſio. Ideò talis p. 68. 76. LJ. gy. fides requiritur, quæ confidit Miſericordia & verbo Dei, 94. zu. 19. non operibus noſtris. Quòd autem dicit, rediwe peccata per Juſtitiam, & per eleemoſynas, idem eſt ac ſi diceret, redi- me peccata perpœnitentiam, quia reatus tollitur per pœ- mitentiam. Neq; hinc ratiocinandum eſt, quòd ignoſcat Deus propter opera ſequentia, ſed ignoſcit propter r. ISsi10* Jug. Conſeſ. Art. 110 ARESPONSIO AD T. ⸗ dee. misſionem his qui promisſionem apprehendunt. Bpni periss.. (. 80. Oſtendimus clarè, in Concione Danielis fidem re- quiri, quarè huic loco injuriam faciunt, qui inde ratio ci⸗ nantur, quòd remisſio peccatorum contingat propter ope- ra noſtra, non Fide propter Chriſtum. Philoſophicum eſt, in Goncione Danielis nihil requirere, niſi adhortationem de imperio rectè gerendo. Phariſaicum eſt, affingere, quòd propter Opus illud contingat remisſio peccatorum. Sed ita fit, opera naturaliter incurrunt hominibus in ocu- los, quia Fidem nec intelligit, neq, conſiderat humana ra- tio. Ideò ſomniat opera illa mereri remisſionem peccato- rum. Hæc opinio naturaliter hæret in animis hominum, neque excuti poteſt, niſi cum divinitùs docemur. Sed re- vocare nos debemus ab hac carnali opinione ad Evange- lium & promisſionem Miſericordiæ, in qua gratis exhibe- tur remisſio peccatorum propter Chriſtum. Ita in omni- bus locis de Fænitentia fides requirenda eſt. Summa enim contumelia eſt in Chriſtum, remisſionem peccatorum ſine Chriſto quærere. W §. 8r. Quidam interpretantur Danielem de Remisſione Pœ- „e, cum ait: Redime peccata eleemoſynis. Ita nihil contra nos faceret Daniel. Etſi dubium non eſt, quin loquatur de zmisſione culyz. Fruſtra enim quæritur remisſio pœnæ, niſi prius cor apprehenderit fide remisſionem culpæ. Quòd ſi illi concedent, remisſionem culpæ gratis contingere per Fidem, nos poſteà facilè largiemur, pœnas quibus caſtiga- mur, mitigari bonis operibus, & tota peœnitentia, juxta il- Iud I. Cor. 1l1, 31. Si nos judicaremus, non judicaremur aà Domino. Et Jerem. I, ig. Si converſus fueris, conpertam te. Et Zachar. 1, 3. Convertimini ad me, & ego convertar ad vos. Et Pſalm. po, j. In- oca me in die tribulationis. S Remiſño recigraeca. g. 82. Sic judicandum eſt & de hoc loco Luc. 6355. Remittite, & remittetur vobis. Eſt enim penè ſimilis concio de pœniten- tia. Prior particula requirit bona opera: Poſterior addit pro- misſionem. Neque eſt ratio cinandum, quòd noſtra condo- natio ex opere operato mereatur nobis remitti ecan. on — — — — — — — — — ARGMEN. ADVERSAR. III Jug. Conſel-. Art. . Non enim dicit hoc Chriſtus. Sed ſicut aliissacramentis an- V: “ T. . Je- neétit Chriſtus promisſionem remiſſionis peccatorum, ita en, 4, 3. annectit & bonis operibus. Et ſicut in Cœna Domini non conſequimur remisſionem peccatorum ſine Fide ex opere V operato: Ita neque in hoc opere. Imò noſtra condonatio non eſt bonum opus, niſi cum fit à reconciliatis. Ided noſtra condonatio, quæ qvidem placet Deo, ſequitur con- donationem divinam. Solet autem Chriſtus hoc modo p. 67. conjungere Legem & Evangelium, ut utrumque tradat, doctrinam Fidei & Bonorum operum, ut moneat, hypocri- fin & ſimulationem pœnitentiæ eſſe, niſi ſequantur boni fructus. Item: Ut multa habeamus externa ſigna Evange- lii, & remisſionis peccatorum, quæ nos commonefaciant, & conſolentur, & ut multipliciter exercere fidem posſi- mus. Sic igitur neceſſe eſt tales locos accipi, ne abolea- mus Evangelium de Chriſto, ne noſtra opera opponamus Deo, tanquam propitiationem & pretium, abjecto Chriſto: Item, ne fat incerta remisſio peccatorum, ſi doceatur pen- P- 76. 78. 83, 8. dNere ex conditione noſtrorum operum. 94. 96 p. 109. 116. . 83. Qitatur & ex Tobia c. 2, 11. Eleemeſyna ab Omni pecta= Lobis Loc, c. 1, 9, ttvo& à Morte hberat., Non dicemus Hyperbolen eſſe, etfſi ſic li erzjo6 HD accipi debet: ne detrahat de laudibus Chriſti, cujus propria Meiſn. Phil. Sob. ſunt officia, liberare à peccato & à morte. Sed recurren-P. II. f. 643. dum eſt ad regulam, quòd Les ſine Chriſto non prodeſt. eInr. 16, „ Ca- Placent igitur eleemoſynæ Deo, quæ ſequuntur reconcilia- lor:h⸗ T. V. A. tionem, non quæ præcedunt. Itaque liberant à peccato & à p. 6:0n morte, non ex opere operato, ſed ſicut paulò ante de Pœni- p. nz. tentia diximus, quòdfidem cum fructibus complecti debe- . amus, ita de eleemoſynis judicandum eſt, quòd placeatbeo fides cum fruêtibus. Tobias enim concionatur non tantum de eleemoſynis, ſed etiam de Fide: Omni tempore benedic Deum, & pete ab eo ut dirigat vias tuas. Hoc autem propriè eſt illius Fidei de qua loquimur, quæ ſentit Deum eſſe pro- pitium propteripſius Miſericordiam, & petit ut ſervet &gu- bernet nos, Ad hæc concedimus, eleemoſynas mereri mul- ta bene- Aug. Confeſſ. Art. 112 RESTONSIO A D IV. . 7. e er. ta beneficia Dei, & liberare non à oræſenei peccato, (non Rebs Syen:sr. * enim vincunt iram & Judicium bei, nec reddunt pacatas conſcientias,) ſed liberare à futaro peccato, hoc eſt, mereri ut defendamur in periculis peccatorum & mortis. Hæc eſtſimplex fententia, reliquis Scripturis conſentiens. Sic enim accipienda ſunt præconia Operum & Legis, ne detra- hant de Gloria Chriſti & Evangelii. Mandatio à Pec- GS. 84. Jactatur & dictum Chriſti apud Lucam e. 1, 47. catis. I. Date eleemoſinam, & ecce omnia munda ſunt pobis. Planè ſurdi p. uu. ſunt Adverſarii. Toties jam diéctum eſt, Legem ſine Chriſto non prodeſſe, propter quem placent Bona opera. Sed illi ubique, excluſo Chriſto, docent mereri Juſtificationem .. Per opera Legis. HBic locus integer prolatus oſtendet & Fidem requiri, Chriſtus enim objurgat Phariſæos ſentien- tes, ſe coram Deo mundari, hoc eſt juſtificari crebris ablu- «Alex. V. d.. de tionibus, ſicut Papa, neſcio quis, * de aqua ſale conſperſa Conſecr. c. 20. inquit, quòd populum ſanctificet ac mundet. Et gloſſa ait, Aquůã. quòd mundet à venialibus. Lales erant & Phariſæorum opinio- nes, quas reprehendit Chriſtus, & opponithuic fiétæ pur- gationi duplicem mundiciem, Alteram internam, Alteram externam. Jubet ut intus mundentur. Et addit de mundicie externa: Date eleemoſynam de eo quòd ſupereſt, & ſic o- mnia erunt vobis munda. Adverſarii non rectè accommodant Particulam nniverſalem. Chriſtus enim addit hanc conclu- ſionem utriq; membro: Tune Omnia erunt munde, videlicet, ſi intus eritis mundi & foris eleemoſynam dederitis. Signi- ficat enim quòd externa mundicies collocanda ſit in ope- ribus à Deo præceptis, non in traditionibus humanis, ut tunc erant illæ ablutiones, & nunc eſt quotidiana aſperſio aquæ, veſtitus Monachorum, diſcrimina ciborum, & fimi- les pompæz. Sed Adverſarii corrumpunt ſententiam ſophi- ſticè translata &articula unwerſal ad unam partem: Omnia erunt munda, datis eleemoſynis, ut ſi quis ratiocinetur: An- dreas adeſt, igitur omnes Apoſtoli adſunt. Quare in ante- cedente utrumq; membrum conjungi debet, eredue, & da- te ele- quos recenſuimus atque enarravimus, ſimiles mus. Conſtat ex Ethicis juſtitiam, dientia erga Evangelium. Quare Fides rectè dicitur Juſtitia. p. accipit oblatam miſericordiam, ſtram impletionem legis, non propter noſtram mundiciem. A RG UMENTA ADVERSA R. 113 te eleemoſynas. Iea omnia erunt munda. Scriptura enim alibi Aag. Confeſ. Art. .„ „ . i . . Ac. G, 9. dicit, Fide purißicari corda. Quòôd ſi corda ſint mun- I. De ealte data, & deinde foris accedant Eleemoſynæ, hoc eſt, opera yr. 5ede 0 ebene — . — . . . onis Operibus. charitatis omnis generis, ita toti erunt mundi, hoc eſt, non p. 81. ſolum intus, ſed foris etiam. Ac tota illa concio Chriſti con- 189, 219 264. Jungi debet, cujus multæ ſunt partes, quarum aliæ de Fide, Aliæ de Operibus præcipiunt. Nec eſt candidi lectoris ex- cerpere Præcepta operum, omiſſis locis de Fide. Sunt & honnulli, qui Ironiam eſſe interpretantur. Date zleemoſgnar, &W omnia ſunt munda. Videtur enim Chriſtus vanam per- ſuaſionem Phariſæorum ſalse taxare, qui cum haberent animos pesſimis cupiditatibus obnoxios, interim datis eleemoſynis, confidebant ſe meros ſemideos eſſe. Hæc in- terpretatio non eſt abſurda, neque quicquam habet quòd? 0 Gan. Calov, 1 h. contra G Pugnet cum alliis Scripturis. ncia Grot. §.85. Adderemus & alios ocos, niſi exiſtimaremus ex his Ad Erxrcept. de fi, judigari fas dei Sabjecto gao. cilèe poſſe. Sed adjiciemus boc Scholaſticum argumentum. Juſtitiam neceſſe eſt in Voluntate eſſe. Ergo cum Fides ſit in intellectu, non juſtificat. Hoc argumentum ideo recita- mus, ut tota res magis fiat perſpicua, quomods PFides juſtiſt cer, & quid Paulus appellet Jaſtißicationew. Primum au- I. tem propter moroſos quosdam rs*νν„αοναιαα reſpondebi- Obedientiam appellari erga ſanertorem, quam is approbat. Fides autem eſt obe- Nam obedientia erga Evangelium lImputatur pro juſtitia, adeò ut obedientia erga Legem tantum Proptereà placeat, quia credimus nobis Deum gratis propitium eſie propter . Chriſtum. Neq; enim Legi ſatisfacimus. QCuanquam autem p. 14. hæc ſides eſt in voluntate, eſt enim velle &accipere promis- ſionem, tamen hæc obedientia erga Evangelium, non pro- pter noſtram mundiciem imputatur pro juſtitia, ſed quia p. 71. 79. 93. 19 1. ericordiam, & ſentit nos propter Chri- 654. ſtum juſtos reputari per miſericordiam, non propter no- p. 12 . Ita Aug. Confe ſ. Art Ir. De Juſtsficat. V. Lege & Ebang VI. Bonis Oseribus. Fides & Spes di- dindta, 2 Pe I51. I4 KESPONSIO AD Ita tevocanda mens eſt à conſpec legis, ad Evangelium & Chriſtum, & ſtatuendum quoòd reputemurjuſti, cum ſentimus nos propter Chnſtum acceptes eſſe, non propter dilectionem aufimpletonem legis. 6. 86. Diffeft autem fides A o, Auie Kdes accipit in præ- ſentia remiſſionem peecatorum & feconeiliationem ſeu ac- ceptationem noſtri, propter Chiſtum Spes autem verſa⸗ tur citca fütura bona & liberationem faturam. W 5§8S§. 87. Secund „Juſtificatio hic ſignificat reputati juſtum. Non autem reputat Dens hominem juſtum, ficut in foro aut in Philoſophia reputaturhomojuſtus, propter proprii operis juſtitiam, quæ rect ponitu in voluntate. Sed repu- tathominem juſtum per miſeticordiam propter Chridum, ſi quis tamen hunc fide apprehendat. Quarg fides appellari juſtitia poteſt, quia eſt illud qaνα impuatatur ad juſtittam, ut cum baulo loquamur, quacunq; tandem in parte hominis ponatur. Id enim nihil impedit imputationem divinam: Etſi nos quidem hanc fidem in voluntate ponimus. Eft enim vell. & accipere promidionem Chrifi. Et hoc Schola- ſtico argumento agitato, quia rem ad Methodum reyocat, videtur tota cauſa melius perſpici poſſe.. §.88. Ex his omnibus etlam intelligipoteft quid udican= dum fſit de merito conaigni, de quo fingent advwerfarii, homi-= nes juſtos eſſe coram Deo pzopter dileétionem ae legis im- letionem. Hic hulla jaſtitiæ fdei Mentie ft, & pro mediato-⸗ re Chriſto ponitur, ꝗquòd accepti ſimus pfopter noſtram-⸗ impletionem legis. IIæc nullo mod ferenda ſunt, ſed ut fupra diximus, etſi neceſſatio ſequitur renor atignem dile= Qio, tamen gloria Chrifti non debet transferri Roftram impletionem legis, ſed ſentiendum eſt, quod etiam poſt renovationem juſti reputemur propfer Chriftum; quod Rom. 5, 2. Eph. es Chriſtus maneat mediator & propitiater, quoed propter 18. 1 Tim. 2, 5. Chriſtum habeamus acceſfam ad Deum qued non ſatis . ciamuslegi, ſed habeamus opus miſericordia, quod ſem- pPer per miericordiam juſti reputemut K 89. Idque confitetur umiverſa, quod Juſti & ſalvi Hamus ANGUNENTA ADVERSAR. ; Kamus per miſerieordäiam. Sicut ſupra citavimus ex Ir. r. er. pe Fe. e pyopzio merico, Ned ex if- Lege & Ebang. Bomi; Rere Hieronymo?: Jaſßuia noſtru non Dei miſericordia tonſi KTie. Hs 6 cipitur, K 10. Ac videté qhid conſequatur ex Adverlamiorum opinione. Si ſentiendum eſt qued Chriſtus tantum prinam gratiam, ut vocafft, meruerit, peſtea nos imus accepti No- ſtra impletiofle legis, &Mereamiur vitam æternam, quando tein niſerigortli fice aet erunt Confeientis Pacatæ? quando ſtatuent, quod habeant BPDeum pr opitium? Lex enim ſfemper accuſat nos, ut Paulus Rom., G. ait: Lex iram eperatar. Ita fiet, ut ſi fſenferint con- feientiæ judicium legis, ruantin deſperationem. Pauluse.z, 2..: Ait: Oοαοανπτον Hνàoa peccatunn es. EHti auterm nihil unquam ex fide agent, fi tunc demum ſentient ſibi Deum pPropitiumeffe, cum Legem impleverint. emper enim du- bitabunte Utrum legi ſatis faRum ſit? Imo intelligent non effe fatisfatum. Ideò nunquam ſtatuent, ſe habere Deum pPropitinmfe exaudiri. Nunquam igitur diligennunquam verè colent Deum. Talia peéctora quid aliud funt, niſtipfe infernus, cum fint plena deſi Peratiotis, & odii Dei, & in hoc odio tamen inocant & coôlunt Deum, ſficut Saui colebat, BEPrevB3EAmus ademnes pias melfes, & peritas rerum Spifitiralicin- h teſtari Porer unt, hæc mala confequi ex illa impia perfuafione Adverſariorum, quæ ſentit quòd Juſti reputemur coram Deoô, Propria impletione Legis, & jubet confidere, nom promiffione miſericordiæ propter Chriſtum donatxæ,fed noſtra impletiene Legis. 91. Neceſſe eft igitur ftatuere, quòd certò poſt renova-⸗ onenr ht, hoc eſt, aeéepti Deo ſimus, quòd gacem habea- muadcbrm, Deo, Per mifericordiam Propter Chriſtum& qudel MAà inchoatiéô Legis in nobis non fit di igha vita æterna: Sed quod', ſKieut femiIRO peccatorum & juſtificatio i inptatur per miſericordiam Proôpter Chriſtum, n en propfer egem: Ita & ita æterna cum juſtifcatiohes, non Propter Ee. gem & Noſtrorum operum Berfectionem „Jed per miferi- Sordiam Propter Chriſtum offeratun Sicut ait Chriſtus †: H 2 Har AMart Prapa. p. 6 9. 15. 185. P. 6 4. △◻. Kom. §N; ⸗ 116 RKESPONSIO AD ug. Confeſſ. Art. Hæc eſt autem voluntas Patris mei, qui miſit me, ut omnis qui videt 8 1 . e i,, Filium, g credit in eum, babeat vimm æternam. Et alibi r. 3, §. i.gnuperiss, Qui eredit in Filium, abet vitam aternam. Ac quæramus Ad. verſarios, quid conſilii dent morituris, utrum jubeant, eos ſentire quod reputentur juſti, & expectare vitam æ ternam propter propria opera, an verò per miſericordiam propter Chriſtum. Certè nec Paulus, nec Laurentius di- cent, ſe propter propriam mundiciem jufſtos reputandos eſſe, aut ſibi deberi vitam æternam propter propria opera, aut Legis impletionem: ſed ſentient ſe reputari juſtos, & accipere vitam æternam propter Chriſtum per miſericordi- am. Nec poſſunt muniri piæ mentes contra deſperationem, niſi ſentiant quod per miſericordiam propter Chriſtum certò habeant & juſtitiam & vitam æternam, non propter Legem. Hæc ſententia conſolatur, erigit & ſalvat plias S mentes. QuarèAdverſarii cum meritum tondigni prædicant, p. 6;,88. 14. abolent dotrinam de fide & mediatore Chriſto, & adigunt conſcientias ad deſperationem⸗ 2 . Reßp, ad Objed. S. 92. Sed dicat aliquis: Si per miſericordiam ſalvandi ſu- mus, quid intereſt inter hos quibus contingit ſalus, & qui- bus non contingit? Num pariter ſperabunt miſericordiam boni & mali? Hoc argumento videntur moti Scholaſtici ad quærendum meritum condigni, Neceſſe eſt enim diſcrimen eſſe inter ſalvandos & damnandos. Primum autem illud di- cimus, cum juſtificatione offerri vitam æternam, ſeu juſtii.. catos ſſi ilios Dei & cobæredes Gbrist,juxta illud: Kom. 5,zo. DQuos juſtißcavit, eosdem & glerifcavit, Igitur nullis contingit NHalus, niſi juſtiſcatis. Sicut autem juſtificatio incerta eſſet. ſi penderet ex conditione operum noſtrorum aut Legis, a non gratis acciperetur propter Chriſtum per miſericordi- 5 68.76. 54.94. am KRom 4, 1j. Ita ſi Spes niteretur operibus noſtris, tunc .t. verd eſſet incerta, quia Lex ſemper accuſat conſcientias Nec poſſunt conſcientiæ reddi pacatæ, niſi fide apprehen- dant miſericordiam. Neq; vero poteſt exiſtere ſpes vitæxz a. ternæ, niſi pacatâ conſcientia. Nam conſcientia dubitans fugit judicium Dei ac deſperat. Neceſſe eſt autem ſpem vitæ æternæ — NS ARGUMENTA ADVERSAR. 117 æternæ certam eſſe. Ideoq; ut ſit certa, ſentiendum eſt, quòd Aag. Confeſ. Ar. donetur vita æterna per miſericordiam propter Chriſtum, 2 gat⸗ 3 E. non propter noſtram impletionem Legis. In foro ac judiciis &£ Dr. hominum, Zu ſeu debitum certum eſt, Miſericordia incer- H ta eſt. Hic coram Deo alia res eſt. Nam miſericordia habet clarum mandatum Dei. Nam Evangelium eſt hoc ipſum mandatum, quod jubet credere, quod Deus velit ignoſce- re & ſalvare propter Chriſtum, juxta illud Joh. y, I7. Non mi- ſit Deus ſilium ſuum in mundum, ut juditet mundum, ſed ut ſal- vetur mundus per ipfam. Qui credit in eum, non judicatur. Quoties igitur de miſericordia dicitur, intelligendum eſt haem requiri. Et hæc fides diſcrimen facit inter alvan- dos & damnandos, inter dignos & dignos. Efſt enim vita æterna promiſſa juſtificatis. fides antem juſtificat, quan- docunq; & quocundq; tempore apprehendunt eam homi- nes. Et per omnem vitam certare debemus, ut hanc fidem 4 conſequamur & confirmemus. Exiſtit enim, ut ſupra dixi- mus, hæc fides in pœnitentia, non in his qui ſecundum car- nem ambulant. Ao debet inter pericula & tentationes per omnem vitam creſcere. Et qui hanc fidem conſecuti funt, p. 8746. hi renat, funt, ut bene operentur, ut legem faciant. Sicut igitur pœnitentiam per omnem vitam requirimus, ita & “ bona opera requirimus, etſi noſtra opera non ſunt talia, ut “ pro eis debeatur vita æterna. Sicut & Chriſtus in hac ſen- teentia Luctvato Gixit: Cum feceritu omnia, dicite, ſervi inutiles “”ßM ſumus. Et Bernhardus rectèe dicit: Neceſſe eſt primò ceredere, p. 13. u. . . . Serm.in A W “ 7ud remigiénem peccatorum habere non poſzs, niſi per indal- ſer n edit. Ame “” gentiav Dei. Deinde, gquga nihil prorſus babere gatas operis verp. 1576. . boni, niſi oa dederit ipſe. Postrem, quòd ægternam vitam ,—rvvillis peti operihu promereri, niſi gratis detur & illa! Etft⸗ — paulo poſt Lac. 11, 3l. Nemo itaque ſe ſeducat, guig ſi bene cogitane voluerit, inveniet Pprocul dAubio, quòd nee eum⸗ decem millibas poſſit ocurrere oi qui tum viginti millibus ve- nit ad ſe, &c. Nos igitur, ut conſcientiæ certam conſo- lationem & ſpem teneant, revocamus homines ad pro- miſſionem Chriſti, & docemus quod neceſſe ſit crede- H 3 1e. ſree s KAESPGNS1 O A D m., V. i. De qa re, quòd Deus propter Chriſtum, non propter legem, re- ſif- Lege & ang. mittat peccata, juſtificet, & donet vitam æternam, juxta il- B . 0 7, 5 . . 211 69. Orer. lhuid 1. Job.5, 12. Gui habet fRum, habhet vitam. Ea ceptio. §. 93. Sed operz pretium eſt audire, quomodo eludant — ddverſarii dickam Chrifti Lnr. 13, 1o. Cum feceriti omnia, dici- „, 17. 143. te, ſervi inutiles ſumus. In Confutatione ſic Gorrumpunt; Pri- mum faciunt Antiſtrephon, Multò magis, inquiunt, dici poteft: Si εaaidertitis omnia, dicite ſervi inutiles ſumus. Deini- de addunt, opera inutilia eſſe Deo, noba verò non eſſe inuti- Ha. Videte quàâm dele Ret adverfarios puerile ſtudium So⸗ phiſtices. Et quanquam hæ ineptiæ indignz ſint quæ refu- tentur, tmen paucis teſpondebimus. Keſp. G. 954. Antiſtrephon eſt vitiofum, quia decipiuntur ad- verfarii in vocabulo Fidei, quod ſi ſignificarêt notitia hiſto- riæ, aut ſi diceremus, quod fides proptef fuam dignitatem ſalvafet, valeret ſimilitudo, multo magis nos ſervos inuti- les eſſe, ſi cæédidefimus. Sed nos loquimur de fiducia pro⸗ miſſionis & mifericordiæ Del. Et hæc fiducia fatetur nos eſſe ſervos inutiles. Imò hæc eſt vera vox Fidei, quoòd ope- ra noftra fint indigna, quò fimus ſervi inutiles. Et ob hanc unam caufam de Fide loquimur, & quærimus miſericor- diam, quia agnofſtimus nos efle fervos inutiles. Fides enim 5. 71. 76. 92, 161. ideé ſalvat, quia appfehendit mifericordiam, ſeu promiſ- 654. fionem gratiæ, etlamfſi ôpera noſtra funt indigna. Et in hanc fententiam nihil lædit nos Antiſtrephon: Cum cre- dideritis omnia, dicite ſetvi inutiles ſumus. Rectè dicitur, ſi tantum intelligatur, opeéribus detrahi dignitas. 6. 95. Sed Ii ſic intelligatur, quòd etiam Fides ſit inuti- lis, non valet ſimilitudo: Cum feceriti omnia, nolite conſi- dere operibus. Ita, cum credideriti, nolite confidere promiſione Dei. Hæc hon conhærént, fünt enim diſſimilima. Diſſi- miles cauſæ diſſimilia objecta fiduciæ ſunt in priore pro- poſitione & in poſteriore. Fidutiaâ in priere eſt fiducia no- ſtrorum operum. Fiducia in posteniore eſt fiducla promiſſis- mis diving. Chriſtus autem damnat fiduciam noſtrorum- operum, hon damnat fiduciam promiſſionis ſuæ. Non vult n0s noſtra tanquam indigna, non arguit promiſſiénem quæ gratis offert miſeri cordiam. Et præclarè hic inquit Ambro- ſius: Agnoſceenda eſt gratia, ſed non igneranda natura. Pro: miſſioni gratiæ conſidendum eſt, non naturæ noſtre. Sed Ad- verſarii ſuo more faciunt, ſceleſtè detorquent ſenten- tias pro fide traditas, contra fidei doctrinam, Nam hæc A'RGMMENT A ADVYERSAR. 119 nos de gratia & miſericordia Dei deſperare. Arguit opera Aug. Confeſ. Syto 1V. De Jußtif. V. Lege & Epang. VI. Bopis Operibms, cavillatio totum Evangelium abrogat. Cum eredideritis omnia dicite fidem inutilem eſſe, Nonne Evangelium pol- licetur remiſſionem peccatorum & ſalutem, etiam his qui nulla prorſus habent bona opera? Si tamen convertantur & non deſperent, ſed fide in Chriſtum conſequantur re- miſſionem peccatorum? Num jubent adverſari deſperare hos quorum conſcientiæ nulla inveniunt bona opera, quæ opponere judicio Dei poſſint? Num his dicent, fidem inu- tilem eſſe? Malè pereant iſti Sophiſtæ cum talibus calum- niis, quæ totum Evangelium evertunt, abrogant gratui- tam remiſſionem peccatorum, eripiunt piis conſclentiis firma ſolatia. g. 96. Illa verò cavillatio planè puerilis eſt, cum interpre- tantur ſervos inutiles, quia opera Deo ſint inutilia, nobis verò ſint utilia. At Chriſtus de ea utilitate loquitur, quæ con- ſtituit nobis Deum debitorem gratiæ. Quanquam alienum eſt hoc loco diſputare, de ucili aut inutili, Nam ſervi inuti- les ſignifigant inſufßicientes, quia nemo tantum timet, tan- tùm diligit Deum, tantuùm credit Deo, quantum oportuit, nemo ſatisfacit legi. Sed miſſas faciamus has frigidas ca- villationes adverſariorum, de quibus, quid judicaturi ſint homines, ſi quando proferentur in lucem, facilè poſſunt exiſtimare viri prudentes, In verbis maximè planis & per- ſpicuis repererunt rimam. At nemo non videt in illo loco ſduciam noſtrorum operum improhari. §. 97. Sed adverſarii reclamant, quòd vita æterna debea- P. I654 Pita ädtérna, Meg, C65. tur de condigno pro bonis operibus, quia vita æterna *VO- * Eſa. 4, Io. Mat, cetur merces. Breviter & planè reſpondemus. Paulus vitam ue. c. 20, . Mate xæternam denum appellat, quia cum reputamur juſti pro- H 4 Pter 9; 4. Luc. 6, 23. J0, 4, 36. I. Cor. 3, §. Ap. 11, 18. C. 22,11, nno KESP ONSIO ADb “ Aag. Conſeſſ. Art. pter Chriſtum. Simul efficimur filii Dei, & cohæredes Chri- Zhe. ſti. Rom. IS5, 17. Alibi verò Math. y, 1zeſcriptum eſt: Merces I. Bonis penttn veſtra copioſa erit in eœli. Hæc ſi videntur adverſariis inter ſe Luth. d h.r. t.. Pugnare, ipſi expediant. Sed parum æqui judices ſunt. f. 459. ſeq, Nam Doni vocabulum omittunt, omittunt & fontes totius negotii, quomodéò juſtificentur homines, quòd perpetuò ſit Mediator Chriſtus. Interim excerpunt vocabulum⸗ Mercedis. Idque acerbisſimè interpretantur non ſolùm contra Scripturam, ſed etiam contra ſermonis conſuetu- dinem, Hinc ratiocinantur, quia merces nominatur, ideo opera noſtra ſunt ejusmodi, quæ debeant eſſe pretium, pro quo debetur vita æterna. Planè nova eſt hæc Dialectica. Vocabulum audimus Mercedis. Igitur opera noſtra legi ſa- tis faciunt, igitur ſumus accepti Deo propter opera noſtra, nec indigemus miſericordia, aut propitiatore Chriſto, aut fide apprehendente miſericordiam. Ac ingentem Soriten Chryſippeo more cumulant: Bona opera ſunt pretium pro quo debetur vita æterna. Bona opera legi Dei ſatisfaci- unt. Et præter hæc fieri poſſunt Opera Supererogationis. Non ſolum igitur legi Dei ſatisfacere homines poſſunt, ſed etiam ampliùs facere. Et quia Monachi amplius faciunt, pea56, 296, fuperſunt eis merita. Et quoniam liberalitas eſt largiri alis, de eo quod ſupereſt, licet donare illa merita aliis. Af- fingunt & Sacramentum hujus donationis, mMortuis cir- cumdant cucullos, ut teſfentur eis applicata eſſe aliena merita. Talibus coacervationibus beneficium Chriſti & juſtitiam fidei obſcurant adverſarii. = §S. 9S. Non movemus inanem Aοατιαααν de vocabulo. De magna re litigamus. Unde debeant piæ mentes certam ſpem ſalutis concipere? Utrum bona oôpera posſint conſcientias pe r. 5y“ reddere pacatas? Utrum ſentire debeant, ita contingere vitam æternam, ſi bona opera opponant judicio Dei? an verò debeant ſentire, quòd propter Chriſtum per miſeri- cordiam reputentur juſti, & conſequantur vitam æternam? Hæc veniunt in controverſiam, quam niſi dijudicet conſci- entia, non poteſt habere firmam & certam conſolationem. Nos Vitam æternani dici Mercedem., quia debetur juſtificatispro- pter officia ſua, & tamen eſt merces & compenſatio officio-⸗ cent, niſi in juſtificatis propter fidem, nec ſunt digna vita ARGUMENTA ADVERRSA R. 121 §. 99. Nos autem ſatis clarè oſtendimus, quòd bona ope- Mat. coske. Ari: ra non ſatisfaciant legi Dei, quòd habeant opus miſericor- 8 1ege H dia, quòd fide ſimus accepti Deo propter Chriſtum, quòd r. Bna Operibus. bona opera non reddant pacatam conſcientiam. Ex his p. 107. omnibus ſequitur, quoòd oporteat ſentirfe, quoòd propter b. 92. 93. Chriſtum per miſericordiam, non propter legem, juſtifica- ti conſequantur vitam æteraam. G. 100. Quid igitur de Mercede“ Primum ſi diceremus: pter promiſionem, nihil abſurdi diceremus. Sunt enim ordi- nata inter ſe hæc dona. sicut & Auguſtinus ait: Dona ſua coronat Deus in nobis. Sed Sriptura vitam æternam vocat mercedem, non quia propter opera debeatur, ſed quia compenſet afflictiones & opera, etſi propter aliam cauſam contingit. Sicut hæreditas venit filio familiàs, non pro- rum filii. Satis eſt igitur nomen mercedi hac ratione Gonve- nire vitæ æternæ, quia vita æterna Compenſat bona opera; & afflictiones. Non eſt igitur vita æterna merces, quia ope- ra ſuſſciant, quia debeatur pro operibus. Sed cenſecutivè, quia cum propter aliam cauſam contigit, tamen compen-⸗ ſat opera & afflictiones. G. 1of. Præterea concedimus ôpera verè eſſe meritoria, om p. 19,665 remiſſionis peccatorum, aut juſtificationis. (Non enim pla- Pé Hae 6906 æterna. Sicut enim juſtificatio, ita vivificatio fide contingit propter Chriſtum,) ſed funt meritoria aliorum præmiorum corporalium ſpirituamlum, quæ redduntur tum in hac vi- ta, tum poſt hanc vitam. Differt enim Deus pleraq; præ-⸗ mia donec glorificet ſanctos poſt hanc vitam, quia vult eos in hac vita exerceri ad mortificandum veterem hominem. Evangelium gratis exhibet promisſionem juſtificationis & vivificationis propter Chriſtum. At in lege non gratis, ſed pro operibus offertur & debetur merces. Cum igitur ope- ra ſint quædam impletio legis, rectè dicuntur meritoria; rectè dicitur en deberi merees. Et hæc merces parit gradus H S præmio- Sug. Confelſ. Art. I. De Jaßif. V. Lege & Ebang. VI. Bonis Operibus. Exceptio. c. 16, 27. P. 21 12. P⸗ EI3, 122 RESDONSYO A D præmiorum, juxta illud Pauli, 7, Cor. 3, 5. Inusguisg, accipiet mercedem juxta ſuum laborem. Hi gradus ſunt merces operum atq; afflictionum. ”M . §. 102. Sed contendunt adverſarii, vitam æternam propris deberi pro operibus, quia Paulus Kom. 2, 6. Gal. 6, 5. ait: Redder nnicuig; ſecundum opera ejus. Johan. 5, 29. Qui bona fecerunt, in reſurrectiont vitæ. Matth. 25, 55: Eſurivi & dediſtis mihi mandus care. In his locis omnibus, in quibus opera landantur, ne- ceſſe eſt adcanonem ſupra traditum recurrere, quòd opera non placeant ſine Chriſto, quòd non ſit excludendus me- diator Chriſtus. Quarè cum textus ait, eperibus reddi vitam aternam, ſignificat, reddi juſtificatis, quia non placent Deo bona opera, niſi in juſtificatis, hog eſt, in his, qui ſen⸗ tiunt ſe acgeptos eſſe Deo propter Chriſtum. Etjuſtifica- ti neceſſariò pariunt hona opera, ſeu bonos fructus, ut; Eſurivi & dediſtis mihi cibum. Hig cum dicitur reddi vita æ: terna his operibus intelligitur reddi juſtitiæ. Fidem igitur complectitur qum nominat fractus, PForrò Scriptura no-⸗ minat fructus, ut oſtendat requiri non hypocriſin, ſed juſti⸗ tiam quæ ſit efficaꝝ, & quædam nova vita, pariens bonos fruduuus. Sèð S. 103. Nec nos aliquam otioſam ſubtilitatem hic affe Ra=⸗ mus. Sunt enim gravisſimæ cauſæ, propter quas hæc dispu- tamus. Etenim ſi largiamur adverſariis, quòd opera mere- antur vitam æternam, mox attexuntilla abſurda, quòd ope- ra legi Bei ſatisfaciant, quòd non habeant opus miſericor- dia, quod ſimus juſti hoc eſt, accepti Deo propter noſtra o⸗ pera, non propter Chriſtum, quòd plus quàâm legem facere homäne; poſſint. Ita tota doctrina de Juſtitia fidei obruitur. 2 Eſt autem neceſſarium retinere in Eccleſia puram doctri-= nam de Juſtitia fidei. Quarè cogimur Phariſaicas opiniones adverſariorum reprehendere, & ut gloriam Chriſti illuſtre- mus, & ut conſclentiis firmas conſolationes proponamus. Quomodò enim concipiet conſcientia firmam ſpem ſalu- tis, cum in judicio ſentiet opera indigna eſſe, niſi ſciet ho- mines reputari juſtos & ſalvari per miſericordiam, propter 2 7 S Chriftum, AR. G UME NITA ADVERSARA. 113 Ohriſtum, non propter propriam Legis impletionem. An Laurentius in craticula ſentiebat ſe hoc opere Legi Dei fa- tisfacere, ſe fine peccato eſſe, ſe non indigere mediatore Chriſto/ & miſericordia Der ? Ille veroò non diſſenſit à Pro⸗ pheta » qui Sſal. o, 2. ait: Non intrei in judicium cum ſervo tuo, quias non juſtiſicabitur comm te omnis vivens. Bernhafdus fa- tetur fua opera non eſſe digna vita æterna, cumn inquit: Perdite vixi, Sed erigit ſe & ſpem ſalutis toncipit inde, quòd ſentit propter Chriſtum per miſericordiam donari remiſſionem peccatorum, & vitam æternam, ſicut Pſalmus 32, r, docef: Beati quorum Femiſſæ ſunt iniquimtes. Et Pauhus Rom. 4, 6. ait: David dicit beatitudinem hominis, cui Deus imputat juſtitiam ſi- ne operibu. Hunc ait Paulus beatum eſſe, cui imputatur Juſtitia per fidem in Chriſtum, etiamfi nulla habeat bona pera. Talibus conſolationibus erigendæ funt confci- W. V. Pl. De Jußif. Lege & Ebang. Bot Oper. ps 1225 entiæ, & confirmandæ, quòd propter Chriſtum per fidem p. 13.19,43.264˖2677 coôntingant remiſſio peccatorum, reputatioô juſtitiæ, & vita æterna. Quòd ſi in locis de operibus hoc modo fides intelligetur, nihil officiunt noſtræ fententiæ. Et profeétoô neceſſe eſt ſemper addere fidem, ne exchudamus mediato- rem Chriſtum. Fidem autem bona ôpera fequi debent, quia fides ſine bonis operibus, hypocriſis eff. S§. 104. Habent & in Scholis quædam apophthegmata- confentanea noſtræ ſententiæ, qualia funt, quod bona ope- m placeant Deo propter gratiam. Item, quod ſ confidendum gratiæ Dei. Hæc dicta parum commodéè interpretantur,. Veteres enim ſentiebant confidendum eſſe gratiæ, hoôc eſt, miſericordiæ Dei promittentis, quod propter Chriſtum ſimus accepti. At recentiores fiduciam transferunt ad no- ſtrum opus. Sentiunt confidendum eſſe gratiæ, hoc eſt, di- lectioni, qua nos Deum diligimus. Hæc interpretatio eſt vi- tioſa. Non enim debemus confidere noſtra dilectione, cum ſitimmunda & exigua, ſed promiſſione miſericordiæ. Ja- cGtatur & hoc, quòd bona opera valeant virtute paſſionis Chriſti. Recte dictum eſt, ſed fidei mentionem fieri oportuit in his ſententiis, Non enim communicatur nobis meritum paſſio⸗ 321.352 359,656 P. 13.74.97.107: 3975 14 DPEECCLESIA. P paſſioniĩs Chriſti, niſi id fide apprehendamus & oppona- à Rom. 3, 2. Mus adverſus terrores peccatiĩ & mortis. Paulus enim in- Joh. 22,4. quit: Chriſtus éſt propitiatio per filem. Item: Eccleſia in⸗ omnibus precationibus addit: per Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum. Hic etiam admonendi ſunt homines de Fide. Si- gnificat enim Eccleſia, noſtra opera & noſtras preces Deo placere, ſi credamus Deum nobis propitium, & nos exau- dire propter Pontificem Chriſtum J§. 103˙. Hæc in præſentia ſufficiant de hoc loco. Scimus autem hanc ſententiam quam defendimus Evangelio con- ſentaneam eſſe, & piis conſcientiis firmiſſimas conſolatio- nes afferre. Ideo piæ mentes non patiantur ſe ab hac ſen- tentia propter iniqua & calumnioſa judicia adverſario- rum abduci. Scriptura prædicit futurum eſſe, ut in Eccle- ſia graſſentur mali doctores, qui, oppreſſa juſtitia fidei in Chriſtum, doceant mereri remiſionem peccatorum per no= ſtros cultus & opera. Et res geſtæ in Ifraël ſunt imago fu- turi ſtatus in Eccleſia. Videmus autem Prophetas ubique taxare hanc perſuaſionem populi, qui ſomniabat ſe mereri . remiſſionem peccatorum per ſacrificia Legis, & hac opinio- ne cumulabat opera & cultus. Ita in Eccleſia multi exi- Ktunt qui falſam perſuaſionem de fuis operibus & culti- bus habent. Monuit autem nos Seriptura, née multitu- dine impiorum perturbemur. Ac facilè poteſt fieri judi- Gium de Spiritu adverſariorum. Videmus enim, in multis articulis manifeſtam veritatem ab eis damnari. Necoffen- p. 14.182,307. Qat quenquam quòd ſibi Ecleſiz nomen vendicant. Nam * z55. Eccleſia Chriſti apud hos eſt, qui Eyangelium Chriſti rectèe docent, non apud illos qui pravas opiniones conra Evan- gelium defendunt ſicut inquit Dominus Joh. lo, 27. Oves weæ votem meam an iunt. A. C. a.7.l. . F. C- D if rict ) Ene ” „ r ; .„F.o ſ. 323. . 4 . . peota. Ornt 1νM Articulum Confeſſionis noſtræ damna- Overunt, in quo diximus, Eecteſßam eſſe congregatio- nem VI I. D E ECCLESIA. 12 , m ſanttorum. Et addiderunt longam declamationem, quòd mali non ſint ab Eccleſia ſegregand, scum Johannes Math. „,I2. Luc. 5, 17. Comparaverit Eccleſiam areæ, in qua tritienum & palaæ ſimul coacervatæ ſint. Et Chriſtus Math i a comparave- rit eam Sagenæ, in qua piſtes boni & mali ſunt, &c. Profecto ve- rum eſt, quod ajunt: Nullum remedium eſſe adverſus yco- phantæ morfum. Nihil tam circumſpectèε dici poteſt, ut ca- umniam evitare queat. Nos ob Hhanc ipfam cauſam adjeci- mus Octavum articulum, ne quis exiſtimaret nos ſegregare malos & hypocritas ab terna ſocietates ccleſiæ, aut adime- re Sacramentis efficaciam quæ per hypocritas, aut malos adminiſtrantur. Itaque hic non eſt opus longa defenſione adverſus hanc calumniam. Satis nos purgat Articulus Olta- vur. Concedimus enim quod hypocritæ & mali in hac vita ſint admixti Eccleſiæ, & ſint membra Eccleſiæ ſecundum externam ſocietatem ſignorumkccleſiæ, hoc eſt, Verbi, Pbro- feſſionis, & Sacramentorum, præſertim ſi non ſint excomu- * nicati. Nec Sacramenta ideo non ſunt efficacia, quia per malos tractantur. Imò rectè uti poſſumus Sacramentis, quæ per malos adminiſttantur. Nam & Paulusil. Tbeſ 2ss Prædi- cit futurum, ut Antichiiſtus ſedeat in templo Dei, hoc eſt, in Ec- cleſia dominetur, & gerat officia. At Eccleſia, non eſt tan- tuùm ſocietas eæxternarum rerum ac rituum, ſicut aliæ politiæ, ſed principaliter eſt ſocietas Fidei & Spiritus Sancti, in tordi- us, quæ tamen habet externas notas, ut agnoſci poſſit, vide- licet puram Evangelii doctrinam, & adminiſtrationem Sa- cramentorum conſentaneam Evangelio Chriſti, Et hæc Ec- cleſia ſola dicitur Corpus Christi, quod Chriſtus Spifitu ſuo renovat, ſanétificat, & gubernat, ut teſtatur Paulus c. 7, .t „, 27. Bpb. 1I, 22. Eum ait: Et ipſum dedit caput ſuper omnia, Eccle- Lao, que eit cornus ejus videlicet, integritas, id eſt, tota con- gregatio ipfius qui omnia in omnibus perficit. Quare illi in quibus nihil agit Chriſtus, non ſunt membra Chriſti, Id- que fatentur Adverſarii, malos eſſe mortua membra Eccle- ſix. Quarè miramur, cur reprehenderint noſtram deſcri- ptionem, quæ de viva membris loquitu.— . §S.2. Neque Pe⸗ 156. ps 14. 1360. Pelꝛ b⸗ 26 – DEECCLESIA. S 1. Nequeneviquicquam diximus, Paulus omnine eodem mododefmnivit Eccleſtam Bphe sI. quoôd purificetur, ur Sr Jana Ee addipekgtertas motas, Verbum S Sacramen- . ta Sic enim v as ait1 Coriſne sTerit Ectkehtam, & ſe tmdidie vro ea, ut bam ſan efcket, parifitant Aaaraczr, pen Perbum, . uk exhibent eam ſibi gloriaſäam Eeklefiam, won babentem matulam, neglt ig one, aut aliq,zuid enle Ved ut ſitJantta && int ulpurad Hane feſtentiam pene totidem vebishos inm Cohfeino- “ neé poſuimkis. Sic definit EcEia3π arücufesin Somwo⸗ P. I. 312. 476. loy qui jubet nos credere, quòdſit Suneza Catholien Eecte- ſn. Impii verô non funt ſanctàa Ecoleſia. e videtur addi- tum quod ſequitur, Sancdtoram conimaniy, ut exponeretur ꝗquid ſignificet Eccleſia, nempe Congregationem ſanéto- rüm qui habentinter ſe ſocietatem, ejusdem PFvangelii ſeu do ctrinæ, & jusdem Spiritus Sancti, qui Corda eorum .Y fenovat, fan tificat, & gubernat. Et hic articulus neceſſaria de cauſa propoſitus eſt. Infinita peficula videmus caæ mi- nantur Eedefiæ interitum. Infnita multitudo eſt impio- rum in ipſa Eccleſia, qui opprimunt eam. Htaq; ne deſpere- mus, ſed feciamus Eccleſiam tamen manfuram effe, tem, ut ſeiamus, quamvis magna muſtitudo ſit impiorum, ta- men Eccleſiam exiſtere, & Chriſtum præſtare illa quæ pro- SSS miſit Eccleſiæ, remittere peccata exaudire, dare Spiritum San um. Has conſolationes prôponit nobis artioulus ille p. 3z2. I Symbolo. Bt Cathoölicam Eccleſiam dicit, ne inteligamus Catholicinus Eccleſiam eſſe politiam externam certarum gentium: Sed Eccl. magis homines ſparſos per totum orbem elqui de Bvange- 5 lio conſentiunt, & habent bundem Chriſtum, bundemspi- Eph.4,4 ſed. mtum Sanctum, & Eadem Sacramenta, ſivehabeant easdem ((. traditiones humanas, five diſſimiles. Et in Decretisinquit gloſſa :BEecleſtam largè dictam compledti benos & malbe. Item, alös o ne tantum in Eccleſia eſſe, on ve, boenoy pyr ze, o= iné SePtinhanc ſententiam multa leguntur apud patres, Hierefymus enim ait: Muia ergo pecextor eſt aliquk ſor de mar tulats, de Ecvleſia Christi non potest apphellaris net Cbrigo ſuübr jetjus dii 21 A Hs eeg6 erlie SP hsrifdnie 6§. z. „₰ Veræ Eccleſiæ ſecundum externos titus, tamen cum defi⸗ nitur Eecleſta, neceſſe eſt eam definiri, quæ eſt Vwumconpus Cbrifi. Item, quæ eſt nomins & r Eccleſia. Et multæ VII. D E ECCLESIA F. 3z. Quanquam igitur hypocritæ & mali ſint ſocii hujus funt cauſæ. Neceſſe eſt enim intelligi, Gæ res principali- ter efficiat os mermbra, & Viwainembra fecleiiæ. Si Eccle- fiam tantmdeſmiemus Eawernampelitism edle bonorum⸗ & malerum, nemintelligent homines Regnum Chrifli eſſe Iuſtitsa m téordis, Wdonattoner, Spiriens ſanbtt, ſed judica- bunt tantäm externam obfervationêèm eſſe ceftorum-⸗ chltuum acrituum. Iltem quid intererit inter Populum IEs gi, & Eccleſiam, ſi Eccleſia eſt Externa Politia? Ac fic diſcernit Paulus Eecleſiam a Populo legis, quod Kccleſia ſit Populus Spirituali, hoc eſt, non civiibus ritibas diſtin- Ctus à gentibus: Sed verus Populus Dei, fenatus per Spiritum fan tam. In opulo Legis, præter promisfionem de Chriſto, habebat & carnale temen promisſiones re- rum corporalium, fegni, &c. Et propter has dicebantuxr Populas Dei, etlam Mali in his, quia hoc cafnale femen-⸗ Deus feparaverat ab aliis gentibus, per certas ofdinationes eaternas, & promiſſiones. Et tamen mali illi non place- bant Deo. At Evangelium affert non umbfam zternarum rerum, ſed ipſas res æternas, Spiritum ſan tum, & Juſtiti- am qua coram Deo juſti ſumus. Igitur illi tantum ſunt Po= pulas juxta EVangelium, quii hanc promisſionem Spiritus accipiunt. Ad hæc „Eccleſia eſt KRegnun Obriſti; dictinctum 3. Bell. I. 3e de contra regnum Diaboli. Certum eſt autem impios, in pote- Eccl. c. 9. Coch. ſtate diaboli, & merbra regni diaboli effe, ſicut docet Pau- Diſcuſſ. a. 7. . lus Epbh. a, zas Cum ait: Diabolum efireacem ſſe in ineredalis. Et Fabr. Harm. p. 195 Wagnerek Anti⸗ Chriſtus Job. & inquit ad Phariſæos, quibus certe erat Dorich. p. 239. eyxterna fſocietas cum Eccleſia, id eſt, cum ſantisin Popu- lo Legis. Præerant enim, ſacrificabant, & doçebant: Vas eX Patre Aiabolo eſtin HKaque Eccleſia quæ vere eſt Regnum Chriſti, eſt propriè Congregatio ſfan orum- Namimpiire- guntur à diabolo, & funt capi/vi diabel adhoh fegnntur Spiritu Chrifſti, ſed quid verbis opus eſt in re manmifeſta? 2⸗ Tim, 2, 255 Pp⸗1 P· 125. ſeq. 4.125. 130 Pp·: 12 5. VII.†* D E E. C-C L E S I A. & eſt regnum (hriſti, diſtinguitur à re- 12⁸ S Eccleſia quæ ver no Diaboli, neceſſe eſt impios, cum ſint in regno Diabo- ſi, non eſſe Eccleſiam. Quanquam in hac vita, quia non- dum revelatum eſt Regnum Chriſti, ſint admixti Ecbleſiæ, & gerant officia in Eccleſia. Nec propterea impii ſunt re- gnum Chriſti, quia revelatio nondum facta eſt. Semper enim hoc eſt regnum Chriſti, quòd Spiritu ſuo vivificat, fi- ve ſit revelatum, ſive ſit tectum cruce. Sicut idem eſt Chri- 4. Kus, qui nunc glorificatus eſt, antea afflictus erat. Et con- veniunt huc ſimilitudines Chriſti, qui clarè dicit Matth. 13, filios regni, AtZizaniz filios diaboliz Agrum di- Eccleſiam. Ita Johannes c. 3, 12, de illa itur & dicit fore, ut vera Eccleſia 55. Bonum ſemen eſſe cit mundum o, non tota gente judæorum loqu ſeparetur ab illo populo. ltaque hic locus magis contra Ad- verſarios facit, quàm pro eis, quia oſtendit verum & ſpi- 5. ritualem populum, à populo carnali feparandum eſſe. Et Chriſtus de Specie Eceleſßie dicit, cum Mat. , 47. 6. 26. 1. ait: Simile eſt rignum cæœlorum sagenæ, att Decem virginibus, & docet, Eccleſiam tectam eſſe multitudine malorum, ne id ſcan- dalum pios offendat. Item, ut ſciamus Verbum & Sacra- ai5. menta efficacia eſſe, etſi tractentur à malis, atq; interim do- cet impios illos, quamvis habe ant ſocietatem externorum ſignorum, tamen non eſſe verum regnum Chriſti, & mem- 4 bra Chriſti. Sunt enim membra regni Diaboli. Neque veròè ſomniamus nos Platonicam civitatem, ut quidam impiè cavillantur. Sed dicimus exiſtere hanc Eccleſiam, videlicet, verè credentes acjuſtos ſparſos per totum orbem. Etaddi- mus notas, Puram doctrinam Evangelii, & Sacramenta. Et hæc Eccleſia propriè eſt Columna veritati. Retinet enim pu- rum Evangelium, & ut Paulus I. Tim. 3,lj. inquit, Fundamen- wum hoc eſt, veram Chriſti cognitionem & fidem, etſi ſuntin his etiam multi imbecilles, qui ſupra fundamentum ædiſicant Ripulas perituras, I. Cor. 2,12. hoc eſt, quasdam inutiles opinio- nes, quæ tamen, quia non ev condonanturillis, tum etiam emendantur. Ac ſanétorum Patrum ſcripta teſtantur, quod interdum ſtip ertunt fundamentum, tùm ulas etiam ædificave- 4ℳ DE ECCLES1IA. 129 ædificaverint ſupra fundamentum, ſed quæ non everterunt fidem eorum. Verum pleraque iſtorum quæ adverſarii no- ſtri defendunt, Fidem evertunt, ut quòd damnant articu- lum de Remiſſione peccatorum, In quo dicimus Fide acci- pi remiſſionem peccatorum. Manifeſtus item & pernicio- ſus error eſt, quòd docent adverſarii, mereri homines re- miſſionem peccatofumdilectione erga Deum, ante grati- am. Nam hoc quoque eſtzederefungamentum, hoc eſt Chri- ſtum. Item quid opus erit Fide, ſi Sacramenta ex opere o- perato ſine bono motu utentis juſtiſicant? Sicut autem ha- bet Eceleſia promiſſionem cha. 9 27. quod ſemper ſit habitunm Spiritum Sandam, ta habet comminatliones Mart.z,1y. Aci.ze. 29. quòd ſint ſutnri impi, dokttores, & lupi. Illa vero eſt propriè Eccleſia, quæ habet Spiritum Sanctum. Lupi & mali Do- ctores etſi graſſantur in Eceleſia, tamen non ſunt propriè Regnmam”&briſtt. Sicut & Lyra teſtatur, cum ait: Fecleſia non con- Mit in Bominibus mtione poteſtat is pel dignitatis Eeclefiaſtitæ vel ſe- cularis, quin veiulti Principes & ſaummi Pontifices & alii inferio- res inventi ſant apoſtatnſs à de. Proépter quod Ewcleſta conſiſtit in illis bperſonis, in gutbus ett notitia ven & confeſſto. ſidei & veritz- 16. Quid aliud diximus nos in Confeſſione noſtra, quam quod hic dieit Lyra? P- 13⸗ p. 16. 27, 74⸗ 142. 14. 180,ſeq. G. 4. Sed fortaſſis adverſarii fic poſtulant definiri Eccle- Papala Deßuitie. ſiam, quριρ Monerchins erterne, ſuprema totius orbis terrarum, in qua oporteat Romanum Pontificem habere poteſtatem dν 7ενοo, de gua nemini liceat dißutare aut Jjudicare, conden. b. 30. Jus Can. Gloſſa. Baron. T. II. a0. 1506. Zzov. tr. d. di artitulos Etet, dholendi Scripturas quas velit, inſtituendi Rom. pPont. Bar- 2 cultus & ſatviftiz, Item, condendi leges quas velit, dipenſandi & clai. d. he r. Nolven di quibuctunque Legibus velit divinis, canonicis, & civili. 141 di, omnium rerum privatarum & publicarum, habere-⸗ plenitudinem poteſtatis in temporalibus & ſpiritualibus Us, 1 habere Sus, 4 quo Imperator & Reges omnes accipiant poteſta-“ tem & jus tenendi regna, de mandatò Chriſti, cui cum Pater ommia ſübjecerit, intelligi oporteat hoc Jus in Pa-" Pam translatum effe. Quare necefſſe ſit Papam elſe do-“ minum rtotius orbis terrarum, omnium regnorum mun-“ Applauſus. Gal. 2, 9. * 1. Tim.3, 15. p. 14. pe 146 125. 69 92 Lue. 10, 16. Pe⸗ 14. 130 vII. DEEGCLESIA. habere utrumque gladium, ſpiritualem & temporalem Lae. 22, 35. Atque hæc definitio non Eccleſiæ Chriſti, ſed regni Pontificii, habet autores non ſolum Canoniſtas, ſed etiam Danielem Cap. 17, 36. = §. 5. Quod ſi hoc modo definiremus Eccleſiam, for- taſſis haberemus æquiores judices. Multa enim extant im- moderatè &impiè ſcripta de poteſtate Romani Pontificis, propter quæ nemo unquam reus faétus eſt. Nos ſoli plecti- mur, quia prædicamus beneficium Chriſti, quòd fide inChri- ſtum conſequamur remiſſionem peccatorum, non cultibus excogitatis à Pontifice. Eorro Chriſtus, Prophetxæ, & Apoſto- lIi, longè aliter definiunt Eccleſiam Chriſti, quàm regnum Pontificium. Nec eſt ad Pontifices transferendum, quod ad veram Eccleſiam pertinet, quòd videlicet ſint columnæ veri- nmtu †, quòd non errent *. Quotusquisque enim curat Evan- gelium, aut judicat dignum eſſe lectione? Muſti etiam pa- làm irrident religiones omnes, aut ſi quid probant, probant illa quæ humanæ rationi conſentanea ſunt, Cætera fabulo- ſa eſſe arbitrantur, & ſimilia tragœdiis Poëtarum. Quare nos juxta ſcripturas ſentimus, Eccleſiam propriè dictam eſſe congregationem Sanctorum, qui verè credunt Evangelio Chriſti, & habent Spiritum Sanétum. Et tamen fatemur- multos hypocritas & malos his in hac vita admixtos habere ſocietatem externorum ſignorum, qui ſunt membra Eccle- ſiæ ſecundum ſocietatem externorum ſignorum. Ideoq; ge- runt officia in Eccleſia, Nec adimit Sacramentis efficaciam, quòd per indignos tractantur, quia repræſentant Chriſti perſonam, propter vocationem Eccleſiæ „non repræſen- tant proprias perſonas, ut teſtatur Chriſtus †: Qui vos aau- dit, me audit. Cum verbum Chriſti, cum Sacramenta por- rigunt, Chriſti vice & loco porrigunt. Id docet nos illa vox Chriſti, ne indignitate miniſtrorum offendamur. Sed de hac re ſatis clarè diximus in Confeſſione, nos improbare Dona- tiſtas & Vigleviſtas, qui ſenſerunt homines peccare, acci- pientes Sacramenta ab indignis in Fccleſia. Hæc in præſen- tia videbantur ſufficere ad defenſionem deſenpfiomisgccle- ſixæ vVII. DE ECCT ESIA. 131 ſiæ quam tradidimus. Neq, videmus, cum Eccleſia propriè dicta, appelletur corpus Chriſti, Eph. I. 22. c. 7, GF. 6. 5, 23. quo- modo aliter deſoribenda fuerit, quam nos deſcripfimus. Conſtat enim impios ad regnum & corpus diaboli pertine- re, qui impellit & habet captivos impios. 2. Tzm. 2,25.. Ebr. 2, 17. Hæ ſunt luce meridiana clariora, quæ tamen ſi pergent calu- mniari adverſarii, non gravabimur copioſius reſpondere. §.. 6. Damnant adverſarii & hanc partem Septimi articuli, quòôd diximus, aâ veram unitatem Eccleſie ſatis eſſ conſentire de doctriva Evangelii, & adminiſtratione Sacramentorum, nec ne- ceſſe eſſe, ubiq; ſimiles traditiones humanas ſye, ſeu ritus aut cere- monias ab bominibus inſtitutas. Hio diſtinguunt aniverſales & particulares ritus, & probant articulum noſtrum, ſi intel- ligatur de particularibus ritibus. De univerſalibus ritibus, non recipiunt. Non ſatis intelligimus quid velint adver- ſarii. Nos de vera, hoc eſt, ſpirituali unitate loquimur, ſine qua non poteſt exiſtere fides in corde, ſeu juſtitia cor- dis coram Deo. Ad hanc dicimus non eſſe neceſſariam ſi- militudinem rituum humanorum, ſive univerſalium, ſive particularium, quia juſtitia fidei, non eſt juſtitia alligata certis traditionibus, ſicut juſtitia legis erat alligata Moſai- cis ceremoniis, quia illa juftitia cordis, eſt res vivificans corda. Ad hanc vivificationem nihil coenducunt humanæ traditiones, ſive univerſales, ſive particulares, nec ſunt ef- fectus ſpiritus ſancti, ſicut caſtitas, patientia, timor Dei, dilectio proximi, & opera dilectionis. . 7. Nec leves cauſæ fuerunt, cur hunc articulum pone- remus. Conſtat enim multas ſtultas opiniones de traditio- Pp. 127. Rituum cura Pp. 14. P. 14. 22. 12. 133. 183. 186, 758. P⸗ 13. Abuſus, nibus ſerpſiſſe inecleſiam. Nonnulli putaverunt, humanas p. 32. 193. Seq. 757. traditiones neceſſarios cultus eſſe ad promerendam juſtifi- cationem. Et poſtea diſputaverunt, qui fieret, quoòd tanta varietate coleretur Deus, quaſi verò obſervationes illæ es- ſent cultus, & non potius externæ & politicæ ordinationes, nihil ad juſtitiam cordis ſeu cultum Dei pertinentes, quæ alibi caſu, alibi propter quasdam probabiles rationes va- riant. Item aliæ Eccleſiæ, alias propter tales traditiones 2 excom- I. 2 3 132² VII. D E- EC C-LESIA. 2 7 PN † I† 2 or D OS1 2 1 8 P. 327. excommunicaverunt, ut propter oblerva tionembpaschatis, picturas & res ſimiles. Unde impeniti exiſtimaverunt, fidem 4. ſeu Juſtitiam cordis coram Deo, non poſſe exiſtere ſine his obſervationibus. Extant enim de hoc negotio multa inepta ſcripta Summiſtarum & aliorum. Literia gariandi. G. 8. Sed ſicut disſimilia ſpacia dierum ac noctium non lædunt unitatem Eccleſiæ. Ita ſentimus non lædi veram unitatem Eccleſiæ diſſimilibus ritibus inſtitutis ab homini- bus. Quanquam placet nobis, ut univerſales ritus, propter tranquillitatem ſerventur. Sicut & nos in Ecoleſiis ordi- p. 24. 32 nem Miſlæ;, diem Dominicum,5 & alios dies feſtos cele- Docal ve 4 el. br. briores libenter ſervamus; Ft gratisſimo a aimo ample Ri- 2. c. 7. in: Ep. I- Mur utiles ac veteres ordinationes, præſertim cum conti- gnat Chemn. Bz- neant pædagogiam, qua prodeſt populum & imperitos as- Conc. c. Trid. p. ſuefacere ac docere. Sed non diſputamus nunc, an condu- . ead. t" cat propter tranquillitatem aut corporalem utilitatem ſer- 1. Cor.i6. Apoc. 1. Vare. Alia res agitur, diſputatur enim: Utrum olſervatio- nes traditionum hbumanaram ſint tultus neceſſarii ad juſtitiam co- ram Deo. Hoc eſt aguoοναοναο in hac controverſias quo con- ſtituto, poſtea judicari poteſt. Utrum ad veram unitatem p. 133 133. Eccleſiæ neceile ſit ubique fimiles eſſe traditiones huma- nas. Si enim traditiones humanæ non ſunt cultus neces- ſarii ad Juſtitiam coram Deo. Sequitur poſſe juſtos & filios Dei eſſe, etiamſi quas traditiones non habent, quæ alibi receptæ ſunt. Ut ſi forma veſtitus Germanici non eſt cul- tus Dei neceſſarius ad juſtitiam coram Deo. Sequitur poſſe juſtos ac fllios Dei & Eccleſiam Chriſti eſſe, etiam ſi qui utantur non Germanico, ſed Gallico veſtitu. Hoc claré p. 19. docet Paulus ad Celeſſinſis, cum 2, 16. alt?e Nemo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei feſti, aut neomeviæ, aut Sabe batorum, quæ ſunt umhra futurorum, corpus autem Chri- ſti. Item, Si mortui eſti cum Chriſto ab elementis mundi, quid adbuc tanquam viventes mundo decreta facitisé Ne tetigeritis, neg, guſtaveritis, neg, tontrebtaveritis, quæ o= mnia pereunt, uſu conſumpta , & ſunt prætepta &α do- Etrinæ bominum , ſpeciem babentia ſapientiæ in ſuperhti- tione — J VII. D EK E C C LESIA. 133 tione & humilimte. Eſt enim ſententia, cum juſtitia cordis ſit res ſpiritualis, vivificans corda, & conſtet, quod traditio- nes humanæ non vivificent corda, nec ſint effectus Spiritus Sanéti, ſicut dilectio proximi, caſtitas, &c. nec ſint inſtru- menta, per quæ Deus movet corda ad credendum, ſicut Verbum & Sacramenta divinitùs tradita, ſed ſint uſus re- rum nihil ad cor pertinentium, quæ uſu pereant, non eſt ſentiendum, quòd ſint neceſſariæ ad juſtitiam coram Deo. Et in eandem ſententiam inquit Rom. 14, 17. KRrgnum Dei non est eſca & potu, ſed juſtitia & pax &S gaudium in Spiritu San- Go. Sed non eſt opus citare multa teſtimonia, cum ubique ſint obvia in Scripturis, & nos plurima in Confeſſione con- geſſerimus in poſierioribus Articulis. Et hujus controverſiæ x ‿ρ⅜uοοεανο infra paulô poſt repetendum erit, videlicet, Utrum traditiones humanæ ſint cultus neceſſarii ad juſtiti- am coram Deo, ubi de hac re copioſius diſputabimus. Adverſarii dicunt, aniverſales traditiones ideo ſervandas eſſe, quia exiſtimentur ab Apoſtolis traditæ eſſe. O reli- gioſos homines. Ritus ab Apoſtolis ſumptos retineri vo- lunt, non volunt retineri doctamam Apoſtolorum. Sicju- dicandum eſt de ritibus illis, ſicut ipſi A poſtoli in ſuis ſcri- ptis judicant. Non enim voluerunt Apoſtoli nos ſentire, quòd per tales ritus juſtificemur, quòd tales ritus ſint res neceſſariæ ad juſtitiam coram Deo. Non voluerunt Apo- ſtoli tale onus imponere conſcientiis, non voluerunt juſti- tiam & peceatum collocare in obſervationibus dierum, ci- borum, & ſimilium rerum. Imò Paulus appellat hujusmo- di opiniones, doctrinas Dæmonioruw. Itaque voluntas & conſilium Apoſtolorum ex ſcriptis eorum quæri debet, non eſt ſatis allegare exemplum. Servabant certos dies, non quòd ea obſervatio ad juſtificationem neceſſaria eſſet, ſed ut populus ſciret, quo tempore conveniendum eſſet, ſerva- bant & alios quosdam ritus, ordinem lectionum, ſi quando conveniebant. Quædam etiam ex patriis moribus, ut fit, retinebat populus, quæ Apoſtoli nonnihil mutata, ad hi- ſtoriam Evangelii accommodaverunt, ut baſcha, kentcco- 1 3 ſten, p. 131. P. 13. p. 132. 18 ⅞= * I1. Tim. 4, I. P. 43. 183 — — 34 DF ECCLESIA. coſten, ut non ſolùm docendo, ſed etiam per hæc exempla memoriam maximarum rerum traderent poſteris. Quoòd hæc tradita ſunt, tanquam neceſſaria ad juſtificationem, cur in his ipſis poſtea muùlta mutarunt Epiſcopi? Quoòd ſi erant Juris divini, non licuit ea mutare gutoritate humana. Paſcha ante Synodum Nicenam, alii alio tempore ſerva- bant. Neq;: hæc diimilitude eit Rdem. Po ſtea ratio inita eſt, ne AcdereKrn *ÿuGfehain jadaid Paſchatis tem- * pus, At Apodéltjuflerant Ecelefias ſetvare pafcha, cum fratribus conweriis ex Judaiffmho-Itaque hunc morem quæ- dam gentes pertinaciter poſt ynodum Nicefam retinue- ruùnt, ut udaicum tempus obſer areit. Veram Apoſtol de- creto illo non voluerunt Eccleſtis imponete neceſſitatem, id quod verba Decreti teſtantur. jubent emim ne qtis curet, etiam ſi fratres ſervantes Paſcha, non recte ſupputent tem- pus. Verba Decreti extant apudepiphantum, ααιαν1- rs, &) A& Tασαιαι+—, τιααπ Nιοα ρα7 α τονuραςραααετ aUτραν aαα εατιαταναοα O0ρονναιαετIH/⁄ Hæc ſeribit Epiphanius verba effe Apoſtolorum ifbecreto quo- dam poſita de Paſhate, in quibus prudene lector facile po- teſtjudicare Apoſtolos voluiſſe popplo ſtultim opinionem de neceſſitate certi temporis eximere, cum prohibent cu- rare, etiamſi in ſupputando erretur. Porro, quidam in O- riente, qui Audiani appellati ſunt, ab autore dogmatis pro- pter hoc decretum Apeſtolorum contenderunt Paſcha cum Judæis ſervandum eſſée. Hos revellens Epiphanius, laudat Decretum, & inquit nihil continere quod diſſentiat àfide, aut Eccleſiaſtica regula, & vituperat Audianos, quòd non rectè intelligant rο bτρ interpretatur in hanc ſententiam, in quam nos interpretamur, quòd non ſen- ſerint Apoſtoli referre, quo tempore ſervaretur Paſcha, ſed quia præcipui fratres ex Judæis COônverſi erant, qui morem ſuum ſervabant, hofum exemplum propter con- cordiam voluerint reliquos ſeqti. Et Kienter admonue- runt lectorem Apoſtoli, ſe neque libertatem Evange- licam tollere, neque neceſſitatem conſcientiis imponere, quia VII. DE EICCLESIA. 136 quia addunt, non eſſe curandum, etiamſi erretur in ſup- putando. G. 9. Multa hujus generis colligi poſſunt ex hiſtoriis, in quibus apparet diſſimilitudinem humanarum obfervatio- num non Iædere unitatem fidei, Quznquam quid opus eſt diſputatione? Omninò quid ſit uſtitia fidei, quid ſit regnum Chriſti, non intelligunt adwerſarii, fi judicant ne- ceſſariam eſſe Rmilitudinem obſervationum in cibis, die- bus, veſtitu, & ſimilibus febus „quæ non habent manda- tum Dei. Videte autem religioſos homines, adverſarios noſtros. Requirunt ad unitatem Eccleſiæ ſimiles obferva- tiones humanas, cumipfi mutaverint ordinationem Chri- . 22öV „„ ðs ⸗ TW õs .„ ſti in aſæ Cæne, quæ Certé füit antea ordinatio univerfalis. tant ipſi ordinationem Cœnæ Chriſti, quæ non eſt humana, ſed divina? Sed de hac tota controverſia infra aliquoties Oονιτ† Wmz sG rticulus approôbatus eſt totus, in quo Et quòd Sagramentdint effieacia, etiamfi per malos mini- ſtros tra ctentur, quia miniſtryi fuguntur vice Chriſti, non reprrlencant am perſonam, uzta illud: Larc. 1o, 16. Qui v95 audit, me agdit. Impii doétores deſerendi ſunt, quia hi jam n anfi untur. perſona Chriſti, ſed ſunt Antichrifti. Mat. 26: 11. 2. 7: /5: Et Chriſtus ait:; Carete à ſeudoprophetis, Et Baulus: G⁰1, §. §Se 7uis aliud Evangelium erangelizaverit, §.2. Czæterum monuit nos Chriftus in collationibus de Eccleſia, ne offe dſt privatis vitiis, ſiIve ſacerdotum five po- puli, ſchismataeXeitemius, ſicut ſcelerate fecerunt Donati- ſtæ, Illes iideits Wnt ſchismata, quia nega- bant ſacerdoti us liceretenere poſſesſiones aut proprium, planè ſedhtiofos dicamus, Nam tenere proprium ciyilis ordinatio eſt. hicef autem Chriſtiamis uti cvilibus ordi- nationibus, ſicut hoc are, hac luce, cibo, potu. Nam ut hæc rerum natura, & hi ſiderum certi mofus, verè ſuntor- 1 4 dinatie Probata, p. 130, p. 319. 321. 41. 2260 Pp. I4. 130. Aug P 19 4. 136 IX. X. D E BAPTISMO, S. COEN A. dinatio Dei, & conſervantur à Deo, ita legitimæ politiæ ve- rè ſunt ordinatio Dei, & retinentur ac defendunturà Deo adverſus diaboluum. Probatar. NONus articulus probatus eſt, in quo confitemur, 4.0. d. 40 ai8. quòd(t.) Baptismus ſit neceſſarius ad ſalutem, a (2.) & quòd z6. Mnf. e7.B. C. Pueri ſint baptizandi, (3.) & quòd Baptismus puerorum 559. 699. Luth. t hon ſit irritus, ſed neceſſarius, & efficax ad ſalutem. Et 4. J. b guoniam Evangelium purè ac diligenter apud nes docetur, Een ſer ilr. 24. Dei beneficio hunc quoq; fructum ex eo capimus, quòd Philippi abuſos in Eccleſiis noſtris nulli extiterunt Anabaptiſtæ, quia po- Fabric. Harm-f. pulus verbo Dei adverſus impiam & ſeditioſam factionem 186. Alting.xes illorum latronum munitus eſt. Et cum plerosq; alios er- . P iſt keten- rores Anabaptiſtarum damnamus, tunc hunc quoque, Trid. 6. c. 4 1. quòôd diſputant baptismum FVarvulorum inutilem eſe. Certis- Bell. I. 1. d. h. . ſimum eſt enim, quòd promiſſio ſalutis pertinet etiam ad . 6. Vega d. ju- parvulos & Puellas Mar. o, 3. Neq; verò pertinet ad illos, g e ig⸗ qui funt extra Eccleſiam Chriſti, ubi nec Verbum, nec Sa- Weadel. Th. Cramenta ſunt, quia regnum Chriſti tantum cum verbo & Chriſt. c. 22. ſacramentis exiſtit. Igitur neceſſe eſt baptizare parvulos, Mentz. D. 14. f. 4. ut applicetur eis promiſſio ſalutis, juxta mandatum hriſti: daark. fung. d. Math. 25,29. Baptizate omnes gentes. Ubi ſicut offertur omni- aer. k 104. bus ſalus, ita offertur omnibus baptismus, viris, mulieri- bus, pueris, infantibus. Sequitur igitur clarè, infantes baptizandos eſſe, quia ſalus cum baptismo offertur. 2. §. 2. Secundò manifeſtum eſt, quoòd Deus approbat ba- ptismum parvulorum. Igitur Anabaptiſtæ impiè ſentiunt, wigand, Schlüs- qui damnant baptismum parvulorum. Quod autem Deus ſelb. voſs. Hiß. approbet baptismum parvulorum, hoc oſtendit, quod diſp. Spanheim. Deus dat Spiritum ſanétum ſic baptizatis. Nam ſi hic Ba- Sr. klornhel ptismus irritus eſſet, nullis daretur Spiritus ſanctus, nulli ln. LL. d. b. r. fierent ſalvi, deniq; nulla eſſet Eccleſia. Hæc ratio bonas & f. 338. pias mentes, vel ſola ſatis confirmare poteſt contra impias & fanaticas opiniones Anabaptiſtarum. Probetur. DECIMIus articulus approbatus eſt, in quo confite- mur, X. D E S. COENA. XI. D E CONFESSION E. 137 mur nos ſentire, quòd in Cæna Domini verè & ſubſtantialiter A. C. p. 14. A. S adſint, orpus & ſangkis Chriſti, & verò ezxbibeantur cum illu rebus, , 6. 30 2. Cat. Mi. 367. Ma. 523. F. C. guæ videntur, pane & vine, his qui ſacramentum accipiunt. Hanc 769. 6 7. ſententiam conſtanter defenderunt noſtri Concionato- res.f * Et comperimus non tantum Romanam Eccle-t Luth. Conf. ſiam affirmare corporalem præſentiam Chriſti, ſed idem & Mai. t. J. nunc ſentire, & olim ſenſiſſe Græcam Eccleſiam, ut teſtatur Canon Miſſæ apud Græcos. §. 2. Et extant quorundam ſcriptorum teſtimonia. Nam P. 59· Cyrillus in Jobannem, cap. I. lib. o. c. 3. inquit, Cbristum corporaliter nobii exhiberi in cæœna, Sic enim ait: Non tamen ne- Samus recta nos fide carit ateg, ſincera Christo ſpiritualiter conjun- gi. Sed nullam nobis conjunttioniz rationem ſecundum carnem cum illo ſi, id prefeciò pernegamus. Idq;, à divinis ſeripturis omninò alienuns dicimus. Quis enim dubitavit, Chriſtum etiim ſic vitam eIſe, nos verò palmites, Jo. , 2. qui vit am inde nobis acguirimus! Audi Paulum dicentem, quia omnes unum corpus ſumus in Chri- Ro, quia etſi mulli ſamus, unum tamen in eo ſumus. Omnes enim p. 596. uno pane partieipamus. 1. Cor. 1o, y. An fortaſſe putat ignotam nobis myſticæ benedictionis virtutem ſſe ? quæ cum in nobis ſit, non- ne corporaliter quog; facit, ceommunicatione carnis Chriſti, Cbri- p. 744. Rum in nobis habitare? Et paulò poſt: unde conſiderandum eſt, non habitudine ſolum, gquæz per caritatem intelligitur, Chriſtum in nobis eſſe, verùm etian, participatione, & c. Hæc recitavimus, Apol. I. Concord. non ut hic diſputationem de hac re inſtitueremus. Nonc:. ſe⸗ Ge⸗ enim improbat hunc articulum Cæſ. Majeſtas, ſed ut cla- wiſ. K Gilir. riùs etiam perſpicerent, quicunq; iſta legent, nos defen- Wiederl. n. 68. dere receptam in tota Eccleſia ſententiam, quôd in cœna Neoſtad. Adm. Domini verè & ſubſtantialiter adſint corpus & ſanguis P- 176. Chriſti, & verè exhibeantur cum his rebus quæ videntur, ?*- 130. pane & vino. Et loquimur de præſentia vivi Chrißti. Sci- mus enim quòd mors ei ultra non dominabitur. Rom. 6, F. UNPDECIMuIS articulus de retinenda Abſelutione in Probatur. p. I5. 28. A. S. 30 %. 1 5 Eccle- Cat. Mi. p. 364 *Cum enim Paulus dicat, panem eſſe participationem corporin Domi- ni, & c. ſequeretur, panem non eſſe participationem corporis; ſed antùm ſpiritus Chriſti, ſi non adeſſet verè corpus Domini. 138 XI. DE CONFESSIONE. Eccleſia probatur. Sed de Confeſtione addunt correctio- nem, videlicet, obſervandam eſſe conſtitutionem Cap. Omnis utriuq, ut & quotannis fiat confesſio, & quamvis omnia peccata enumerarinon queant, tamen diligentiam adhibendam eſſe, ut colligantur, & illa quæ redigiin me- moriam poſſunt, recenſeantur, De hoc toto articulo dice- mus panlòpoſt copioſius, cum ſententiam noſtram de Pa- nitentia totam explicabimus. CGonſyat nos bengficium Ab- ſolutionis, & poteſtatem eclavium ita iluſtraviſfe & orna- p. 29. viſſe, ut multæ afflictæ conſcientiæ, ex doctrina noſtrorum conſolationem conceperint, poſtquam audiverunt, man- P· 364. 768, datum, Dei ée, zimé propriam Epengelii vocen, ut Abſo- p. 83. 85. Mtieni credapius = S certs ſtotusmus pola gratn denari probra Papiſt, reniſtionem peceatorum, prepten Cbrißum, O ſentiamus Fabric. Harm. el⸗ verè nos hac fide reconcilisri Deo. * Hæc ſententia multas new: ien⸗ pias mentes erexit, & initiò commendationem maximam, ric. ar. 13. J. 25. apud omnes bonos viros attulit Lithero- um Rendit Conf. Svav. Hiſt. certam & firmam conſolationem conſcientiis, quia antea Conc. Trid. p. 2. totà vis Abſolutionis erat oppreſſa doctrinis operum, cum . ib rae de fide, & gratuita remisſiene nihil docerent Sophiſtæ & Communionis §. z. Cæterum de tempore, certè im Eccleſiis noſtris pluri- tempus. o miſæpè in anno utuntur Sacramantis, Abiplutione, & Cœ- t 31. 517. na Domini. 4 Et qui docent, de dgvitate Seſrultibus Sacra- Conſecr. c.t16.22. Mentorum, itadicunt, ut invitent populum, ut ſæpè utan- 2i. Chemn. p. zf tur Sacramentis. Extant enim de hacre multaa noſtris ita 394. Höpfn: Iſag. ſcripta, ut adverſarii, ſi qui ſunt boni viri, haud dubie pro- aduſ. Cœnp:-p- 26 bent ac laudent. Denunciantur & gmmunicatio flagi- I nee tioſis & contemptoribus Sactamentorum- Hæcitaſfiunt, & A- S. 38,. * jnxta Evangelium, Auzxta veteres Canones, ſed certum P. 337. 31. 1I. empus non præſcribitur, quia nomemnes pariter eodem 2 tempore idoneigfant. Imo di fcrurran godem tempore omnes, non pofimtzordine audiri, & inſtitni homines. Et 3. Veteres Canones acPatres, non conſtitnunt certum tem- pus. Tantuùm ita dicit Ganon: Siqui inerase Ecclekam Dei, O& depreßendunturthunquam communicare, admoneagn- tur; XI. DE CONTESSIONE. 139 tur. Quòôd ſi nen communicant, 44 yænitentiam attedant. SFi ommunicant, nan ſemper abſtineunt. Si non fecerint, abſtinent. Chriſtus ait, illòs biadirium anducare, qui mandutant indi- goè. Ideò Paſtores hon cogint hos, qui non ſunt idonei, ut Sacramentis utantufr. Wee I Bi AD C. 3. De Fnumeratiohe peecaterum in confefſione; ſis eccar. Enrwe- docentur homines, welaquetinjielantur conſcientiis. Et- P 29. zi: zez. zꝛ1. ĩamſi prodeſt rudes aſuefacere, ut quædam enumerent, ut doceri facilius posſint. Verût diſputamus nunc quid fit neceſſarium jùre divino. Non igitur debebant adverſarii nobis allegare eonſtitutionem, Omps ueriu guseus nobis non eſtignota, ſed ex jure divino oſtendere, quedenume- tatiò pełcaterümſit neceffaria ad conſequendam remis- ſionem. Tota Eceleſia per univerſam EFuropam Kit, qua- les laqueos injecerit conſcientiis ilia particula conſtitutio- nis, quæ jabet omnia peéeata confiten. Nec tantam-haz ,H.gr. bet incommodi textus per ſe, quantum poſtea affinxérunt „ Summiſtæ qui éolligunt eircumſtantias peccatorum. Qua- Mik s les ibi Labyrinthi, quanta carnificimna fuit eptimarum men- tium? Nam feros & prophanos iſta terriculamenta nih! movebanrt. I Nen . G. 4. Pofteà, quales trageœdias excitavit quæſtio, de pro Confeſar. Propy ius prio ſaterdote intet Paſtores, & fratres, qui tunc minime e- . eeg g. E. 13. rant fratres, cum de regno confesſionum belligerabantur. eere. 8. d. *Nos igitur fentimas, enumerationem peccatorum non decenkrel do. eſſe neceſſariam jure divino, idq; placet Panermitano,f Layan: Th. & plerisque alhis eruditis Jurisconfultis. Nee volumus im- 2) Moa. t. iz. tr. ponere neceſſitatem confcientiis noſtrorum per conſtitu- b. c. Eft. in 4 tionem illam. Omnh utrin g de qua perinde judicamus, ut Sent. 18. f. de aliis traditionibus humanis, de quibus ſentimus, quod 5Coeeee⸗ . non ſint cultus ad juſtificationem neceſſarii. Et hæc conſti- dbn. 1. 4. d. tutio rem impoſſibuem præcipit, ut omnia peeeata confi- pœn. q. 8. ſ. 5. teamur. Conſtat autem plurima nos nee meminifenecin- . telligere. juxta illud: Pelikzd qau intekigit? i: . p. o2. 1† Gl. Decr. d. Pœ- §.5. Si fint boni paſtores, ſcient quatenus proſit examinare z. el d.l3 ger rudes, ſed illam carmificinam Sumiſtarum confirmare non pafter gruden’. volumus, 140 XII. D E POENITENTIA. volumus, quæ tamen minus fuiſſet intolerabilis, ſi verbum unum addidiſſent, de fide conſolante, & erigente conſcien- tias. Nunc de hac Fide conſequente remiſſionem peccato- rum, nulla eſt ſyllaba, in tanta mole Conſtitutionum, Gloſ- ſarum, Summarum, Confeſſionalium, nusquam ibi Cbri- ſtu legitur, tantùm leguntur ſupputationes peccatorum. Et maxima pars conſumitur in peccatis, contra traditiones humanas, quæ eſt vaniſſima. Hæc doctrina adegit multas pias mentes ad deſperationem, quæ non potuerunt acquie- ſcere, quia ſentiebant jure divino neceſſariam eſſe enume- rationem, & tamen experiebantur impoſſibilem eſſe. Sed hærent alia non minora vitia in doctrina adverſariorum de pœnitentia, quæ jam recenſebimus. DE POENITENTIA. Proba: Pert. * N Articulo duedetimo probant primam partem, qua ex- b. . 4. K4. * Tponimus, Iapſis poſt Gaptiſmum contingere poſſ remiſſienem percatorum quotungue tempore , & gqaotiescunque convertun- tur. Secandam Partem damnant, in qua pænitentiæ partes dicimus ſh Contritionem &G Fidem Negant Fidem eſſe al- temm partem pœnitentix. Quid hic, Carole Cæſar Invi- 2 Ctiſſime, faciamus? Hæc eſt propria vox Evangelii, quòd p. 62.69.70.74 88 Fide conſequamur remiſſionem peccatorum. Hanc vo- izi. cem Evangelii damnant iſti ſcriptores Confutationis“. Cochl. ap. Fabr. Nos igitur nullo modo aſſentiri Confutationi poſſumus. Harm.f-nxconir. Non poſſumus ſaluberrimam vocem kvangelii, & plenam 4fol. conſolationis damnare. Quid eſt aliud negare, quod Fide conſequamur remiſſionem peccatorum, quâm con- tumelia afficere ſanguinem & mortem Chriſti? Kogamus igitur te, Carole Cæſar Invictiſſ., ut nos de hac re maxi- ma, quæ præcipuum Evangelii locum, quæ veram Chriſti Nugas elle Da- cognitionem, quæ verum cultum bei continet, patienter a3. . ern einr. ac diligenter audias & cognoſcas. Comperient enim o- f. z05. mnes boni viri f, nos in hac re præcipue docuiſſe verge dia. alu- XII. DE POENITENTIA.— 14 falubria, & neceſſaria univerſæ Eccleſiæ Chriſti. Compe- rient, ex ſcriptis noſtrorum plurimum lucis acceſſiſſe Ev- angelio, & multos pernicioſos errores emendatos eſſe, quibus antea obruta fuit doctrina de pœnitentia, per Scho- laſticorum & Canoniſtarum opinione.. §.2. AC priusquam accedimus ad defenſionem noſtræ ſententiæ, Rooptæfandum eſt. Omnes boni viri omnium-; Negus Daventt.⸗ ordinum ac Theologici ordinis etiam haud dubiè fatentur, Henr. d.. ante Lutheri ſcripta, confuſisſimam fuiſſe doctrinam pœ- nitentiæ. Estant libri Sententiariorum, ubi ſunt infinitæ quæſtiones, quas nulli Theologi unquam ſatis explicare potuerunt. Populus neꝗ; rei ſummam Gomplecti potuit, nec videre quæ præcipuè requirerentur in pœnitentia, ubi quærenda effet pax conſcientiæ. Prodeat nobis aliquis ex Daventr. d. . Bell adverſariis, qui dicat, quando fiat remiſſio peccatorum. d. Juſt. 1. 3.c.6.5.3. Bone Deus, quantæ tenebræ funt? Dubitant, utrum lIn at- 1I. tritione, vel in cêntritione fiat remisſio peccatorum. Et ſi fit propter contritionem, quid opus eſt Abſolutione, quid agit Poteſtas Clavium, ſi peccéatum jam eſt remiſſum? Hic 2. verò multò magis etiam ſudant, & poteſtatem Clavium impiè extenuant. Alii ſomniant, poteſtate Clavium non re- 3. mitti eulpam , ſed mutari panas alernas in temporales. p. 14 32 Ita ſaluberrima poteſtas effiet miniſterium non vitæ & 4. Spiritus, ſed tantum iræ & pœnarum. Alii videlicet cautio- res fingunt, poteſtate Clavium remitti peccata, coram Ec- eleſia, non coram Deo. Hic quoq; pernicioſus error eſt. Nam ſi poteſtas Clavium non conſolatur nos coram Deo, quæ res tandem reddet pacatam conſcientiam? Jam illa 5. ſunt magis etiam perplexa. Docent, nes contritieone me- reri gratiasm. Ubr ſi quis interroget, quare Saul, judas, & ſimiles non conſequantur gratiam, qui horribiliter contri- ti ſunt. Hic de fide, & de tvangelio reſpondendum erat, quoôd Judas non crediderit, non erexerit ſe Fvangelio & promiſſione Chriſti. Fides enim oſtendit diſcrimen inter Contritionem judæ & Petrl. Verum adverſarii de lege re=⸗ ſfpondent, quôd Judas non dilexerit Deum, ſed timuerit Ppoœnas. 14¹ XII. DE P OEN I TENTIA. pœnas. Quando autem territa Conſcientia, præſertim in Feriis, veris, & illis magnis terroribus, qui deſcribuntur in pſalmis ac Prophetis, & quos certè deguſtant iſti, qui verè convertuntur, judicare poterit. Utrum Deum propter ſe timeat, an fugiat æternas pœnas. Hi magni motus literis & vocabulis diſcerni poſſunt, re ipſa non ita divelluntur, ut iſti ſvaves Sophiſtæ ſomniant. Hic appellamus judicia o- mnium bonorum & ſapientum virorum. Hi haud dubiè fatebuntur has diſputationes apud adverſarios perplexis- ſimas & intricatisſimas eſſe. Et tamen agitur de re maxi- ma, de præcipuo Evangelii loco, de remisſione peccato- rum. Tota hæc doctrina de his quæſtionibus, quas recen- ſuimus apud adverſarios plena eſt errorum & hypocriſis, & obſcurat Beneficium Chriſti, poteſtatem Clavium, & juſtitiam fidei. 2, Confeſſo tortu- §. 3. Hæc fiunt in primo actu. Quid cum ventum eſt ad rz. Confeſſonem? Quantum ibi negotii eſt in illa infinita enu- p. 15. 139 143. 303. meratione peccatorum, quæ tàmen magna ex parte con- 32. 1. Gmiturin traditionibus humanis. Et quò magis crucien- *: tur bonæ mentes, fingunt, Banc enumerationem eſſs Juris divini. 3. Et cum ipſam enumerationem exigant, prætextu Juris di- Vini, interim de abſolutione quæ vere eſt Juris divini frigi- p. 16. 143. 1 Ds. 225. de loqvuntur. Finguntipſum Sacramentum ex opere epe- 4. rato conferre gratiam ſine bono motu utentis, de fide ap- rehendente abſolutionem, & conſolante conſcientiam, nulla fit mentio. Hoc verè eſt, quod dici ſolet, àα1ιαααα . Satisfaltio. T007 uvengie. Reſtat tertius a ſus de Satisfaltionibus. Hic 1. verò habet confuſiſſimas diſputationes. Pingunt æternas 2. pœnas mutari in pœnas Purgatorii. Et harum partem re- mitti poteſtate Clavium, partem docent redimendam eſſe 3. fatisfactionibus. Addunt amplius, quòd oporteat ſatisfa- Riones eſſe Opera Supererogationis, & hæc conſtituunt in Rultiſimis obſervationibus, velut inperegrinationibus, Ro- Tariis, aut ſimilibus obſervationibus, quæ non habent man- 4. data Dei. Deinde, ſicut Purgatorium ſatisfa tionibus redi- nunt: Ita excogitata eſt Ars reaimenai ſasisfacttones, qux uit XII. DE POENITENTIA. 143 fuit quæſtuoſiſſima. Vendunt enim Indulgentias, quas in- Bell. d. Indau. I. . . Frvr, i, Rie 1 C. g. §. lt. Chemn. terpretantur eſſe remiſſiones ſatiufacttionum. bt hic quæſtus greonc Tr. b.4. non ſolum ex vivis; ſed multò amplior eſt ex mortuis. Ne- E,s. Hunn deh r- que ſolum indulgentiis; ſed etiam ſacrificio Miſſæ redi- Balduin. contra munt ſatisfactiones mortuorum, denique infinita res eſt Schopp. F. de ſatisfaéctionibus. Inter hæc ſcandala, (non enim poſſu- mus enumerare omnia,) & doctrinas deæmoniorum, jacet obruta doctrina de Juſtitia Fidei in Chriſtum, & de Bene- ficio Chriſti. Quare intelligunt omnes boni viri, utiliter & Piè reprehenſam eſſe doctrinam Sophiſtarum & Canoniſta- rum, de pœnitentia. Nam hæc dogmata apertè falfa ſunt, & non ſolum aliena à Scripturis Sanctis, ſed etiam ab Ee⸗ cleſiaſticis patribus. H Réject4. S HKZ . A. C. a. 6 I. Quòd per bona opera extra gratiam facka mereg- p.z.) Menriri eft mur ex pacto divino gratiam. Davent. f. 1988 Dar tri t Heinr. a 6. . Is II. Quod per attritionem mereamur gratiam . p. 94:) à i. q..Gonk.a III. Qud ad deletionem peccati, ſola deteſtatio crimi- 2.6. Hic Scholsaſt. nis ſufficiat ft. † Davent. f. 1986 IIII. Quod propter contritionem, non Fide in Chriſtum, Bell. I. 1. 35 . . enit. c. 208 conſequamur remiſſionem peccatorumfff. 1 c. 1 . 3,4. V. Qus poteſtas Clavium valeat ad remiſſionem Pec- g. 741. 14,6. 382.) catorum, non coram Deo, ſed coram Fecleſia. Muͤltn. Loͤſeſchl⸗ VI. Qud poteſtate Clavium non remittantur peccata Petn coram Deo, ſed quòd ſit inſtituta poteſtas Clavium, ut mu- elende 4 dent. tet pœnas æternas in temporales, ut imponat certas ſatis- d41. 7 faétiones conſcientiis, ut inſtituat novos cultus, & ad tales d.i4..1. Lomb. ſatisfactiones & cultus obliget confcientias. ib. d. 7. Raym. VII. Quod enumeratio delistorum in Confeſſione, de ra kon. ſei . qua præ cipuunt adverſarii, ſit neceſſaria Jure Divino. k. d: ¹Montiri VIII. Cuòd Canonicæ ſatisfactiones, neceſſariæ ſint ad pœæ- Davent. nam Purgatorii redimédam, aut proſint tanquam compen- Gabr.4. Sent. ſatio ad tollendam culpam. Sie enim imperiti intelligunt b. 61.) 1. a. 22 IX. Quòd ſuſceptio Sacramenti pœnitentiæ, ex opere o- P.16.144. 1 1..15.) perato, ſine bono motu utentis, hoc eſt, ſine fide in Chri- concl. 3. 1. 1. ſtum, conferat gratiam Mülm. Loͤſeſchl. X. Quod „ un . CcOotr. Davent negates f. 198. 144 XII. D E P OENITENTIA. p.167. I77. 253.290, K. Quòd poteſtate OClavium per Indulgentias liberentur 3215 p. 47. 158. Chemn. LbL. t. 12. B slabyrinthis Sophiſtarum, conſtituimus duas partes pœ- nitentiæ, videlicet &onρειτιιοαι & Finem. Si quis volet ad- t Ph lip. Ex-Ord. dere tertiam †, videlicet, dignos fructus pœnitentiæ, hoc eſt, ona Opera ſequentia converſionem, non refragabimur. Nos igitur animæ ex Purgatorio- L ?”M XI. Quad in Reſervatione caſuum,non ſolum pœna Ca- vonica; ſed etiam culpa reſervari debeat, in eo, qui verè —ðð „ut explicaremus pias confeientias ex 4 4 9 te 3. 180⸗ . * . R . . . . . P. 419: te 3, P o. Neque ignoramus quod vocabulum Fænitentie Grammati- P. 73. 365. Luc. 24. Rom. B'„ 20 Cis ignificet, imprebare id qued antes probahamut. Id ma- gis quadrat ad contritionem, quàâm ad fideem. Sed nos ne Præcidimus illas oti hic docendi cauſa, pœnitentiam totam converſionem in- telligimus, in qua duo ſunt termini, mortificatio & vivikgatio. Nos vocamus uſitatis nominibus Contritio- §b. 5. De Contritio diſputationes, quando ex dileétione Dei, quando exti- more pœnz doleamus. Sedh dicimus contritionem efſſe * ſas & infinitas veros terrores confcientiæ, quæ Deum dſentit iraſci pec- cato & dolet ſe peccaſſe. Et hæc contritieitafit, quan- do verbo Dei arguunturpeccata: quia Hæceſtſuma prædi- cationis Evangelii, Arguere peccata, & offerre remiſſio- nem peccatorum, & juſtitiam propter Chriſtum, & Spiri- tum Sanctum, & vitam æternam, G&ut renati bene facia- mus. Sic complectitur ſummam kvangeli Chriſtus, cum ait, Luca ultime, Pradieari in vowmink eia pænikentiam & re- miſione m peccatorum inter omnes geutes. Et dedhhis terrori- bus loquitur Scriptura, ut Plalm. 35*n Woniam iniqui- mites Mes ſupergreſſz ſunt oaput meum ,„Sicutonns gwpe, gra- vatæ ſunt ſüper me, & mis, Rugiebam a gem! mei, Domine » quoniam inſitmu! ſam Gana me Domine, que ta tordis mei, Et Pfalm’6, 3. Miſerere niam conturbata ſunt eſſa mea, Et anima mea turbata est val- de, L . XII. DEPOENITENTIA. 145 de, Et tu Domine usque quo? Et gaiæ z5, 14. Ego dixi, in dimidio dierum weorum vadum ad portas inferni. Sozmbam usqué ad manr, Quaß leo ſie tontrivit omnia oſſa meg. In his terroribus ſentit conſcientia iram Dei adverſus peccatum, quæ eſt ignota ſecuris hominibus, ſecundum carnem ambulantibus. Vi- det peceati turpitudinem, & ſeriò dolet ſe peecaſſe, etiam fugit interim horribilem iram Dei, quia non poteſt eam fu- ſtinere humana natura, niſi ſuſtentetur verbo Dei. Ita Pau- Ius com. 7y, 9. qait: Per Legem Legi mortuus ſum. Lex enim tan- 10%. tum accuſat & terret conſcientias. In his terroribus ad- b-& 55,94 u6. ver ſarii noſtri nihil de Fide dicunt. Ita tantum proponunt Verbum quod arguit peceata. Quod cum ſolum traditur, doctrina Lega eſt, non Evangelii. His doloribus ac terrori- b. 644. bus dicunt homines mereri gratiam, ſi tamen diligunt De- um. At quomodé diligent Deum homines in veris terro- ribus, cum ſentiunt horribilem & Iexplicabilem huma- na voce iram bei? Quid aliud niſi deſperationem docent, qui in his terroribus tantùm oſtendunt Legem? 5, 6. Nos igitur addimus kreram Partem pœnitentiæ de Fides. Eide in Chriſtum, quôd in his terroribus debeat conſcien- ontr. Davent. 9 tiis proponi Evangehium deChriſto, in quo promittitur gra- „„ — 2 5 — . 83 ſe .118.138. tis remiſſio peccatorum de Chriſto. Debent igitur crede. re, quòd propter Chriſtum gratis remittuntur ipſis peccata. HIæc fides erigit, ſuſtentat, & vivifcat contritos, Juxta il- † Rom. 5, 1, Iud†: Juss ſictati ex ide pacem habemu. Hæc fides conſfequi- rtui remisſionem peccatorum. Hæc fides juſtificat coram Deo, ut idem locus teſtatur: Juſt ſicati ex de. Hæc fides o- Kendit diſcrimen inter contritionem Iudæ & Petri*, Sau-*Matth. 26 lis & Davidis f. Ildeò Judæ aut Saulis contritio non prodeſt, 27:3. AJuia non accedit ad eam hæc ſides apprehendens remiffo ¹ Sam. 24, 12. „75. g; 4 e e IE — 2. Sam. 12,13. nem peccatorum donatam propter Chriſtum. Ideò prodeſt enn Davidis aut Petri contritio, quia ad eam fides accedit, ap- prehendens remiſſionem peccatorum donatam propter, Chriſtum. Nec prius dilectio adeſt“, quàm ſit facta fide re. Daventr. Scom- conciliatio. Lex enim non fit ſine Chriſto, juxta illud f: Pe- 1 E, 20 Coridum kabemus acctfum ad Denm. Et hæc fides paulatim Bph,4, tg ph.2, 19. C. 3,12: creſcit, 146 XII. DE POELNITENTIA. . ereſeit, & per omnemvitam luctatur cum peccato, ut vin⸗ P.76. 33. 156 7 catpeccatum & mortem- Cæterum fidem ſequitur dilectio, Tim 5. eE utſupra diximus. Et ſic clare deſiniri poteſt filialis timor, talis pavor qui cum fide conjunctus eft, hoc eſt, ubi fides confolatur & ſuſtentat pavidum cer- Servilis timor, ubi fi- des non fuſtentat pavidum cor „. . felnie. §S. v. Perre Poteſtas GClavinm adminiſtrat & echibet Ex- 5 29. 302. 147: 317. dhgelium per Abſolutionem, quæ e vera voX Fvangelii: Ita & sbiolutionem complectimur, cum de Fide dicimus, † Contæ. Bell. d. qnia fides eſt ez audit; Ut ait Paulus Rom. 1o, . Nam audito PGn. c. 6, I. 3. e. 2. Eangelio, audita Abſolutione, erigſtur & concipit conſo- Coſter. Ench. c. 8. †. . . EE . 22 Eait. p. :. Gatecbe Atlohem confcientia. Et quia Deus per Verbum vivificat, q. ". Calvin. Infi. Claves erèe coram Deo remittunt peccata †, juxta illad I. 3. c. 4. . 4. c. 17. Lué. 19,516. J. Teſ. 4, 5. Qui vos anust, mé audit. Quaré voci Heid Gatech. q. abſolventis, non ſecus ac voci de cœlo ſonanti credendum 7z. Chemn. Ex.† . —. . Tonc. P. 2. f. 370. eſt. Et Abſolutio propriè dici poteſt Sacmmentasm paniten- Balduin- Anti- tiæ, Ut etiam Scholaftici theologi efuditiores loquuntur-⸗ Paz.l.. cn6⸗Gerh. Interim hæc fides in tentationibus multipheiter alitur per Lk. Ere Evangelii ſententias, & per uſum Sacramentorum. HæcC 2. enim ſunt ſigna Novi Teſtamenti, hoc eſt, figna remif- ſionis peccatorum. Offerunt gir remiffionem pecca⸗ torum, ſicut clarè teſtantur verba Cenzæ Demini Matih. 26, 27. Hoc eſt orgus menm, qrol o vobis tm ditur, Hie est ahx Novi Teſtamenti, &c. Ita fides concipitar & confifmatur per abſolutionem, per auditum Evangeli, per uſum Sa- cramentorum, ne ſuccumbat, dum luctatur cum terrori= bus peccati & mortis 3. S. HæcC ratio poœznitentiæ plana & perſpicua eſt, & au⸗ get dignitatem Poteſtatis Clavium, & Sacramentorum, & Nuſtrat beneficium Chriſti, docçet nos ui mediatore ac pro⸗ Pitiatore Chrioo. Paites Pænilt. S. 9. Sed quia Confutatio damnat nos;, quod has Duas 14 partes Poœnitentiæpoſnerimas,oſtendendum eſt, quòdscri- Pptüra in Pœnitentia, ſeu converſione im ii Ponat has præ- jeb. 6,37. cipuas partes. Chriſtus enim inquit Matthæi iI; 28. Venite sd me emnes, qui labomii & enemti eftés, & go reßiciam vos, 7 — — NAXII. DE PD OE NIT ENTI A. 147 Iic duo membra ſunt, Laber & onus ſighificant Contritio- nem, pavores & terrores peccati & mnOrtis. Venire ad Chri- Fham, eſt credere, quod Propter Chriſtum remittantur pec- cata: cum credimus, VWihcantur corda Spiritu ſan Ro, per W „* verbum Chriſti. Sunt igitur hic duæ partes P?æcipuæ, Con- p. 144. 14 80. tritio & Fides. Et Mareiptimo v. F. Chriſtus ait: Agite pæni- P. 164. tentiam, & credite Ebapgelio. Ubi in Priore particula ar- guit peccata, in poſterioré Cenſolatütos;, & oſtendit re- miſſionem peceatorum. Nam eredere Evavgelo, non eft Ceder epangelie, illa Generalis Fides, quarm habent & Diaboli, fed proprieè eſt credere remisſionem peccatorum propfer Chriftumdo. natam. Hwæc enim revelatur in Evangelio. Videtis & hic . duas partes conlugi. Contritionem, cum arguuntur pee- cata: Et Fidem, cum dicitur, credite Evangellio.Si quis HieE dicat, Chriſtum complecti etiam Fructus pœnitentiæ, ſean b. 144H totam novam vitam, non diffentiemus. Nam hoc nobis fufſicit, quod hæ partes præcipaz nominantur, Contritio, S. 1o. Paulusfere ubique, cum deſcribit Converſionem 1. C feu renovationem, facit has duas partes, Mortificationem Conit . . & Vivificattonem, ut Celeſ. 2, 5§. In quo circumeiſi eſtis giy. Croh. in A. C. tumeciſione non Piaft acta , videlieet expoliatione corporis c. 71. H peccatorumn carni. Et Ppoſtea: in quo ſimul retuſtitati eſtis Wendel. Th c. per bdemeficatie Dei Hic duæ funt partes: Altera eſt, Ex- Kekcre SyR poliatio Corperis peccatorum. Altera eſt, Reſuſcitatio per c. 3. . 3. Sztt fidem. Neq; hæc verba, mortificatio, vivificatio, expolia- vid. Menz. Ex, tio corperis pegcatorum, reſuſcitatio, Platonice intelligi MzE debent de Simulata mutatione. Sed Mortifcatie ſignifieat p. zt. gie k veros terrores, Qhales ſunt morientium, quos ſuſtinere Bucan. Lot. 3r,. natura non polſet, nifi erigeretur Fide: Ita hic Expoliatig. Pe 237. nem corporé pescaterum vOcat, quam nos dicimus uſi- is doloribus concupiſcentia- tatè contritionem , QAula 1 de Et Vivik, Lrie Mtelligi debet, on Pisißtatis, naturalis expurgatlir. imaginatio Platofica fed conſolatio quzæ vere faſtenfat fugientem vitam in contridone, Sunt ergo hic duæ parr tes, Contritio & Fides. QWia enim econfcientia nom poôteſt 4’ 68 XII. PDE P OE NITENTIA. reddi pacata, niſi Fide. Ideò ſola Fides vivificat, juxta hoc b 31.9. 95. didtum: Juſtus ex Fide vivet, Hab. 2, 4. 4. Chiregraphum. §. uI. Et deinde in Coloſenfibus, 2, 14. inquit, Chriſßtauw delert Chirographum, gquod per Legem adverſatur nobis. Hic quoque duæ funt partes Chirographum, & Deletio Chirographi. Eſt autem Chiregrapbum conſcientia arguens & conde- p. 73. 169, 149. Mmnans nos. Porroò Lex eſt Verbum quod arguit & conde- en ſeq· mnat peccata. Hæcigitur vox IIl. Sam 12, . dquæ dicit: Pec- cavi Domino, ſicut David ait, eſt Chirographum. Et hanc vocem impii & ſecuri homines non emittunt ſerio. Non enim vident, non legunt ſcriptam in corde ſententiam Le- gis. In veris dolonibus ac terroribus cernitur hæc ſenten- tia. Eſtägitur Chirographum ipſa Contritio, condemnans nos. Detere Chiregrapbum eſt tollere hanc ſententiam Gon- demnationis ex animo, & ſententiam inſculpere qua ſen- namus nos liberatos eſſe, ab illa condemnatione. Eſt au- tem fides, nova illa ſententia, quæ abolet priorem ſenten- tiam, & redditpacem &vitam cordi.“ 5. F. rz. Quanquam quidopus eſt multa citare teſtimonia, cum ubique obvia ſint in Scripturis? Pſalmo lis, 1b. Caſti- Pſ. 71, 10. u6, 8. gans caſtigavit me Dominas, & morti non tradidit me. Pſalmo 6. g, . Defieit anima mea pra unguſtia. Conferina me verbo sb. nu. vuo. Ubi in priore membro continetur contritio, in ſecun- b. ,, 6. do modus clarè deſcribitur, quomodò in contritione re- 7. creemur, ſcilicet verbo Dei quod offert gratiam: Id ſuo. Deut. 32, 39. tentat & vivificat cCorda. Et h. Regum 2, 6. Domina morti- Pſ. 30e, 4. Jon. Fcat, & vivifßeat , deducit ad inferos, & redacir. Horum 257 altero ſignificatur Contritio, altero fignificatur Fides. 8. Pt Efiæ ef, 24s Dominns irafiktur; ut faciat opus ſjunm. Alie- num eſt opa ejus , ut operetur opus ſaum. Alienum opus Dei vocat, cum terret, quia Dei proprium opus eſt vivifi- b. 7z8. Care & conſolari. Verùmideò terret, inquit, ut ſit locus conſolationi, & vivificationi, quia ſecura corda & non ſentientia iram Dei faſtidiunt conſolationem. Ad hunc mo-. p. 114. 147. 149. dum ſoletscriptura hæc duo conjungere, terrores & Conſo- 158. lationem, ut doceat hæc præcipua membra eſſe in pœni- tentia c 2 XII. DE POENITENTIA 149 tentia, contritionem, & fidem confolantem &juſtificantem. Neque videmus quomodo natura pœnitentiæ clarius SS& ſimplicius tradi poſt. Hæc enim funt duo præcipua opera waden te Dei in hominibus, Perterrefacçere, & Juſtificare ac vivificare perterrefactos. In hæe duo opera diſtributa eſt univerſa b- 6a. urh. ad Scriptura. Altera Lex eſt quæ oftendit, arguit &sconde: Crb,ernn⸗ — S 2 ⏑ 7 . L. P. 2. .§. 39⸗ P. mnat peccata. Altera pars Bvangelium, ho eſt promiſſio gras z. p. 22 H0fa. tix in Chriſto donatz: & hæopromiſſio ſubinde repetitur d.3. de Juſtif. p. in tota Scriptura; primum tradita Adæ, poſtea Fatriarchis, 171. deinde à Prophetis illuſtrata. Poſtremo prædicata & exhie b 3, . 148. bita à Chriſto inter Iudæos, & ab Apoſtolis ſparſain totum de 69, mundum. Nam fide humns promifionis Sanétiomes a- ſtificati ſunt, nen propter fuas attritiones, veb oontritiones: P. 14 ¾ Et exempla eſtendunt ſimiliter has duas partes: Adam &αα. 3: 11 objurgaturpoſt peccatum, & perterrefit. Hæc fuit Con. tritio. Poſtea v. &. promittit Deus gratiam, prædicit futu⸗ rum ſemem quo deſtruetur regnum diaboli, mors Spec⸗ catum: Ibi offert Remimhonem peccati. Hæc füntpræcipua. Nam stſi poſtea v. uz. additur Pœna, tamen hæcpenahon meretur remiſſionem peccati. łtt de hoc genere penarum paulò poſt dicemus. Sic David objurgatur à Nathan & per- Aet terrefatus, z. Sa M 12517 Cπ 2 6 24, 10. in uit: Paccawi Romi- no. Ea eſt Contritio. Poſtea audit abſolutionem, Dominus ſusſtulit percatum tuunm, Nan morieris Hæc voOX erigit Davidem, & fide fuſtentat, juſtificat, & vivificat eum. Additur & hic Pœæna, ſed hæc pœna non meretur remiſſionem peocato. D rum, Nec ſemper adduntur peculiares penæ: ſed hæc duo ſemper exiſtere inpœnitentia oportet, contritionem Sofi⸗ dem, ut Lugæ 7, yt. Mulier peccatrix venit ad Chriſtum lacrye 9 mans. Per has lacrymas aghoſcitur Contritio, Poſtea va*. audit abſolutionem : Remwittuntur tibi peteam, Fider zua fal- yam te fatit, vade in pace. Hæceſt altem pars pœnitentiz, Fides 14 quæ erigit & conſolatur eam. Ex his omnibus appafet piis lectoribus, nos eas partes pœnitentiæ ponere, quwiproz p. 144 ſeg. 8. priæ ſunt in Converſione, feu Regeneratione & remiſſione peccati. Fructus digni &pœnæ ſequunturregenerationem 15'0 XII. D E POENITENTIA. & remiſſionem peccati. Ideoque has duas partes poſuimus, ut magis conſpici Fides poſſit, quam in Pœnitentia requiri- mus. Et magis intelligi peteſt, quid fit fides, quam prædi- cat Evangelium, Cum ppomiturcontritioni ac mortifica- Conſenſ. Vatruum. G. 13. Et ut totus orbis terrarum videat, quanta ſit in- ſcitia veræ pietatisin noſtfis Crifieis, qui Ooônfutationem ſcripſerunt, addemus & Bernardi ſententiam, qui prorſus p. 15. 144. 145. ad eundem modum conjungit hæc duo membra in pœni- 58. tentia, contritionem & fidem, ſicut nos conjungimus. Ver- fol m. 31. I. a. ba ſunt hæc in Sermone tertio de Annuntintione Auditam fac edit. Autor. mihbi mane miſiricordiam tum, quia in te ſpempi, Domine. Sola nipiirim ſpes apud te miſemtionis locum obtinet, nec ole- um miſerit ordiæ, nißi in vaſe Fiduciæ ponit. Sed esz infedelis ſi- ducia, ſolius utique maledittionis capax, cum videlicet in ſpe pec- tcamus. Quanquam nec fiducia illa dicenda Pr, ſed inſenſibili- tar quedam & diſimulatio pernicieſ. Que enim fiducia ei qui periculum non attendit ?* aut gjuok ibi timoris vemedinm, abi nec timor ſentitur, nec materia ipſa timoris “ Fiducia ſolatiam eſt, nec eget ille ſolatio qui lamtur cum mal fecerit & in peſſt- mus rebus magis exalzt. Rogemus itnqus fFratrei, reſonderi no- bis quantas babeamus iniquimtés & peckat, Tielern noſtra & delicta nobis deſiderkmus oſtendi. Scrutemar vias nostras & fu. dia nosfra, periculaque univerſa vigili intentione penſemut. Dicat quisque in pavore ſuo vadam ad portas inferi, a: jam non niſi in ſola Dei miſericordia reſpiremm. Har vera bominis Fiducia eſt, à ſe defcienti, & innitentis domino ſuo. IIec inquam vera fidutia est, cui miſericordia non denegatur, Propheta Pſalm. 147, f. teſtante: Beneplacitum eſt Domino fuper timentes eum, & in his qui ſperant fuper miſericordia ejus. Nec parva utique ſuppetit nobis, in nobis qitidem auſa tim oris, in ipſo autem cauſa ſiducis. Hactenus Bernardus: cujus ſententiam propterea etiam non inviti retulimus, ut vi- deant leétores, quomodo fidem hic intelligamus, de fidu- cia miſericordiæ, quæ erigit & conſolatur perterrefactos, quam L XII. D E POENITENTIA 1I51 quam iſte rectè fiduciam appellat. Et hæc clarè conſpici poteſt, cum fit Antitheſis terrorum & conſolationis. Sicut hic Bernhardus vult in hominibus exiſtere cognitionem. peccatorum, ſeu contritionem, ſeu terrores; Et vult acce⸗ dere fiduciam, quæ erigat in contritione- . . S. 14. Sed quia Adverſarii nominatim hoc damnant, Remiſio an per quòd dicimus, Homines Ede cenlequi remißſonem peccatorum, addemus paucas ꝗquasdam probationes „ex quibus intelli- gi poterit, remiſſionem peccatorum contingere, non ex o- pere operato propter contritionem, ſed fide illa ſpeciali, qua unusquisque credit ſibi propter Chriſtum remitti pee- cata. Nam hic articulus præcipuus eſt, de quo digladiamur cum Adverſariis, & cujus cognitionem ducimus maximè neceſſariam eſſe Chriſtianis omnibus. Cum autem ſupra de quſtißcatione, de eadem re ſatis dictum videatur, hic bre- viores erimus. Sunt enim loci maximè cognati, doctrina pœnitentiæ, & doékrina Juſtifcationis —— §. 15. Adwerfarii cum de fide loquuntur, & dicunt eam præcedere pænitentiamaIntelligunt ſdem, non hanc quæ ju- P. 13. 69, 76, 140, Pides Geneislis, ſtificat, ſed ꝗquæ in gehere credit Deum eſſè, pœnas grapeſitas P- 69. 146, eſſe impiu, &caα. Nos, Præter illam fidem, requirimus, ut credat ſibi quisque propter Chriſtum remitti peccatan, De hac fide ſpeciali litigamus, & opponimus eam opi- nioni, quæ jubet confidere non in Promiſſione Chriſti, ſed P⸗ ⁵⁶9. 76, 83. 131. in Opere operato Contritionis, Confeſſionis & Satisfagtio⸗ num, &c. Hæc Kides ita ſequitur terrores, ut vincat eos & reddat pacatam conſcientiam. Huic fidei tribuimus, quod juſtificet & regeneret, tum ex terroribus liberat, & pacem, b 8t. 83.54 92, ſeg, gaudium, & novam Nitam in corde parit. Hanc fidem de- fendimus verè eſſe neçeflariam ad remisſionem peccato- rum: Ideo ponimus inter bartes P'œnitentiæ,ſeu converſio- nis. Nec aliud ſentit Eccleſia Chriſti, etiamſi Adverſarii no- ſtri reclamant . Ne §. 16. Principiéò anteminterrogamus Adverſarios Iiipun, Pars Fænitentig. Abſolutionem actipere, pars Eit gænitentiæ, neene 5 Quòd ſi 1. à Confesſione ſeparant, ut funt fubtiles in diſtinguen- KK 4 do, 2* 152 XII. DE POENITENTIA. do, non videmus quid proſit confeſſio ſine abſolutione sin autem non ſeparant à confeſſione acceptionem abſolu- tionis, neceſſe eſt eos ſentire, quod fides ſit Pars pœniten- tiæ, quia abſolutio non accipiatur niſi fide. Quòd autem ab- ſolutio non accipiatur niſi fide, ex Paulo probari poteſt, qui docet Rom. 4, 5. Qusd premiſſo non poſit accipi, niſi fide. Abſo- lutio autem eſt promisſto remisſionis peccatorum. Igi- tur neceſſariò reqꝗuirit fidem. Nec videmus, quomodo di- catur is accipere abſolutionem qui non aſſentitur ei. Et⸗ quid aliud eſt non AMentiri abſolutioni, quàm Deum accuſa- ſare mendacii, ſi cor dubitet, ſentit incerta & inania eſſe quæ promittit Deus? IdeòI. zoß. 5y, o. ſcriptum eſt: Qui non eredit Déo, mendacem facit eum, gquia non credit in teſßtimoniam quod 4eſtiſtruru eit Deus de Filio ſuo, Matth. y, 17. c.17. y. . §.. 17. Sezund fateri Adverſarios exiſtimamus remisſio- nem peccatorum panitentiz, ſeu Pantem, ſeu Finem, ſeu, ut⸗ ipſorum more loquamur, Terwinum eſſe ad quem. Ergo id quo accipitur remisſio peccatorumgreéte additur partibus pœnitentiæx. Oertisſimum eſt autem, etiamſi omnes Por- tæ Inferorum reclament, temisſionem peccatorum non poſſe accipi, niſi ſola fide quæ credit peccata remitti pro- pter Chriſtum, jJuxta ilad Kom.3,zy. Quem propoſust Deus pro- piciatotem per fdem ,in ſanguine ipfin. em Kom.y, 2. Eph. 2, 1ö. PBer quem ace um habemus per iden, in gmtiam, & c. Nam con- ſcientia territa non poteſt opPpônere iræ Dei opera no- ſtra, aut dile ionem noſtram: ſed ita demum fit pPacata, cum apprehendit Mediatorem Chriſtum, & credit promiſ- ſionibus propter illum donatis. Non enim intelligunt quid ſit Remisſio peccatorum, aut quomodò nobis contingat, qui ſomniant corda pacata fieri ſine fide in Chriſtum. Pe- trus Ie, 2. 6. Ci tat eæ Eſaia c. F, 147. c. 25, 16. Qai crediderit in eum, non tonfundetur. Neceſſe eſtigitur confundi hypocritas, con- fidentes ſe accipere remisſionem peccatorum propter Sua opera, non propter Chriſtum. Et Petrus ait in Aclir cap. 10, 43. Huic omnes Prophetæ testimonium berbibent lremißi. onem pecca- zorum accipere per nomen J , omnes qui credunt in eum. Non potuit XII. DE POENITENTIA. 15¾ potuit dici magis dilucide, quàm quòd ait Per Nomen Sra, Et addit ài Omnes gqu: credunt in zum. Tantum igitur ita⸗ accipimus remiſſionem peccatorum per nomen Cchriski, hoc eſt, propter Chmitum, non propter ulla noſtra me- fita atque opera. Et hocita fit, cum credimus nobis re- mitti peccata propter Chriſtum. Adverſarii noſtri voci-⸗ ferantuf, Se l: Eocleſtam; ſe Coenſenſate csl ſir ſequi. At Pe- trus hic in noſtra cauſa efiam allegatconfenſum Eccle- ſiæ: Haie, inquit amnes Propbeta per bibent telt,moninm, Ver miſſionem peccatorum accipere per nomen ejus S. Profecéto conſenſus Prophetarum judicandus eſt Univerfalis Ec- cleſiæ conſenſus eſſe. Nec Papæ, nec Eccleſiæ concedi- mus poteſtatem decernendi contra Runoconſenſum kro- phetarum. At Balla keons apeftè damnat hune afticu- lum de Remiſſiene peccatorum, damnant & Adverſarii in Confutatione. Qua ex re apparet, qualis ſit Eccleſia ju- dicanda iſtoram, qui non folum decretis improbanf hanc ſententiam, quòd temiſſionem peccatorum conſequamarf fide, non pꝑropter epera noſkra, fed propter Chriſtum, ſed etiam jubent eam i ac ferre abolere. Jubent omni gene- re crudelitatis perdere viros bonos qui ſic ſentiunt. Sed ha= bent magni nominis autores, Scotum, Gabrielem, & fimi- les, Dicta Patrum, quæ in Decreta Ktuncata dtantur. Cefte ſi numeranda ſunt teſtimonia, vincunt. Eſt enim mazaima furba nugaciſſimorum ſeriptorum in Sententias †, qui tan- quam conjurati defendunt illa figmenta de Merito Attri- tionis & operum, & cætera quæ ſupra recitavimus. Sed ne quis multitudine môveatur, non magha autofitas eſtin te⸗ ſtimoniis poſteriorum, qui non genuerunt ſua fſcripta, ſed tantùm compilatis ſuperioribus, transfuderunt illas opi- niones ex aliis libris in alios. Nihil judici adhibuerunt, ſed ut pedanei ſenatores taciti compfobaverunt fuperiotum errores non infellectos. Nos igitur hanc Petri vocem non dubitemus opponere quamlibet multis legionibus sen- tentiariorum, quæ allegat conſenſum Prophetarum. Ef ac- cedit teſtimoniumSpiritus ſanti ad hanc concionembpetri. p. 103. 16. F6 56 †Lombardi 360. Geſner. Biblioth. Chemn. LL. pf- P·. 27 154 XjII. DE D OENITENTIA. Sic enim ait textus: Adhuc loquente Petro verba hæc, Cecidit Soiritus Sanctus ſuper omnes qui audiebant verbum. Sciant igi- tur piæ conſcientiæ, hoc eſſe mandatum Dei, ut credant fibi gratis ignoſci propter Chriſtum, non propter opera⸗ noſtra. Et hoc mandato Dei ſuſtentent ſe adverſus deſpe- rationem, & advwerſus terrores peccati & mortis. Et hanc ſententiam ſciant à principio mundi in Eccleſia extiſſe⸗ b:· n S. apud ſanctos. Petrus enim Clanè allegat conſenſum Pro- phetarum, & Apoſtolorum fcripta teſtantur eos idem ſen- Ser. I. Feſt. An- tire. Nec deſunt Patrum teſtimonia. Nam Bernardus † nnnc. t. ed.Col. idem dicit verbis minimè obſcuris: Neceſſe eſt enim primé Chryſ. Brom. omnium credere, quòd remiſtanem petcatorum babere non poßis, pr. Comment. in nißi per indulgentiam Dei, ſed adde adhbuc, ut eredas & boc, Eſa. t. 1I. Tertutl. quòa per ipfum peccata tibi donantur. Hoc est testimonium:, a:eFedeeele quod perbibet Spirius Sanbtus in corde tuo, dieens Dimiſſa 45. de Latron. Junt tibi peccata tua. Sie enim arbitratur Apestolus Rom. y, 27. MWD gratis juſtificari hominem per fidem. HHæc Bernardi verba⸗ mirificè illuſtrant cauſam noſtram, quia non folum re- quirit, ut in genere credamus peccataremitti per miſe- ricordiam, ſed jubet addere ſpecialemfidem, qua creda- mus & nobis ipfis remitti peccata. Et docet quomod certi reddamur de remisſione peccatorum, videlicet cum fide corda eriguntur, & fiunttranquilla perspiritum San- . Rum. Quid requirunt amplius Adverſarii? Num adhuc p. 145. 144³⁰. audent negare fide nos conſeèqui remisſionem peccato- rum? aut fidem partem eſſe pœnitentiæ? Hans 3. G. 18. Tertièò, Adverſarii dicunt Peccatum itaremitti, quia P: 6. attritus ſeu contritus elicit a tum dilectionis Dei, propter hunc actum meretur accipere remisfionem peccatorum. Hoc nihil eſt niſi legem docere, deleto Evangello, & aboli- ta promitſione de Chriſto. Tantum enim requirunt Legem & noſtra opera, quia Lex exigit dilectionem. Præterea do- cent confidere, quod remisſionem peccatorum conſequa- mur prôpter contritionem & dilectionem. Hoc quid eſt aliud niii collocare fiduciam in noſtra opera, non ver- bum & promisſionem Dei de Chriſto? Quod ſi Lex ſatis eſt ad AAjl. DE PDOENLTENTI 555 ad conſequendam remisſionem peccatorum, quid opus eit Evangelio, quid opus eſt Cl riſto, ſi propter conſequimur remisſionem peccatorum Nos contra à be- ge ad Evangehium revocamus conſcientias, & à fiducia propriorum operum, ad fiduciam promisſionis & Chriſti: quia Evangelium exhibet nobis C hriſium, & promittit gratis remisſionem peccatorum propter CBriſtum. Bac promisſione juber nos confidere, quòdropten Chriſtum⸗ reconciliemur Patfisnon propter Noſtram eontritionem aut dilectionem. Non enim aliu est medint oy aut propiktator ni- ii Chriſtus I. Tim.a,y“ Nec Legem facere poſſumus, niſi priùs per Chriſtum reconciliati ſimus. Et ſi quid faceremus, ta- men fciendum eſt, quod non propter illa opera, ſedpro- pter Chriſtum mediatorem & propitiatorem conſequimur remisſionem peceatorum. Imô contumelia Chriſti, & EKv- angelii abrogatio eſt, ſentire quòd remisſionem peccato- rum propter Legem, aut aliter conſequamur quàm fide in Chriſtum. Et hanq'rationem ſupra tractavimus de Juſtiſi- catione, cum diximus, quare profiteamur homines fide ju- ſtificari, non dilectionelltaq; doctrina A dverſariorum, cum docent homines propter contritionem & dilectionem con- ſequi remisſionem peocatorum, & confidere hac contritio- ne & dilectione, tantum eſt doctrina Legis, & quidem non intellectæ, ſicut Judai in velatam Moiſi faciem intueban- tar.* Fingamus enim adeffe dilectionem, fingamus ad- eſſe opera, tamen neque dilectio, neque opera poſſunt eſſe propiciatio pro peccato. Ac ne poſſunt quidem opponi iræ & judicio Dei, juxta illud †: Non intraba in judicium um ſer- vo tuo, quia non juſtifteabitur in conſteltut uo omnis vivens. N debet honos Chriſti transferri in noſtra opera §. 19. Propter has caufas contendit Paulus, quòanon u- ſftiſicemur ex Bege, & opponit Legi promisſionem remisſionis peccatorum, quæ propter Chriſtum donatur, ac docet, nos gratis propter Chriſtum fide accipere remisſionem peccatorum. Ad hanc promisſionem revocat nos Paulus à Lege. In bhanc promiſionem jubet intueri, quæ certè irrita Erlt, P: S85. 118. 136. 14 58 1474 152. feq. *72. Cor. 3, 132 p656386. ec † Pſ. 130. 3. 143,25 P.- 71 „ 120. 4. 118 83.84. 336. p. 145 148. 132. fe . Rom. 3, I. Rom. 11, 32. p. 99. 91.151. 557. 156 XII, D E POENITENTIA. erit, a prius Lege juſtificamur, quàm per promiſſionem, aut ſi propter noſtram juſtitiam conſequimur remiffionem- peccatorum. èt conſtat, quòd ideo nobis data eſt promiſ- ſio, ideò exhibitus eſt hriſtus, quia legem non poſſumus facere: Quarene ceſſe eſt prius nos promiſſione reconcilia- ri, quàm legem facimus. Promifſio autem tantum fide ac- cipitur. Igiturnecefe eſt contritos apprehendere fide pro- miſſionem remiſſionis Peccatorum, donatæ propter Chri- ſtum, ac ſtatuere quod gratis propter Chriſtum habeant placatum Patrem. Hæceſt ſententia Pauli ad Koman. g, 16. ubi inquit Iaes ex ſide, ut ſecundum gmtiam ſirma ſit promißio. Et ad Galatas 3,2z. Concluſit Seriptum omnia ſub peccatum, ut premißioer fide Jeſu Christi detur credentiba ‚Id eſt, omnes ſfunt ſfub peccato, nec poſſunt aliter liberari, niſi fide apprehen- dant promisſionem remisſionis peccatorum. Prius igitur oportet nos fide accipere remisſionem peccatorum, quâm Legem facimus: etſi, ut fupra dictum eſt, nidem dile ctio ſe- quitur, quia renati Spiritum ſanctum accipiunt, ideo le- gem facere incipiunt. Citaremus plura reitimonia, niſi obvia eſſent cuilibet pio lectori in Scripturis. Et nos non Posſit. Neque vero dubiumeſt, quin hæc ſit fententia Pau- li, quam defendimus, quod fide accipiamus remisſionem peccatorum propter Chriſtum, quod fide mediatorem-⸗ Chriſtum opponere debeamus iræ Dei, non opera noſtra. Nec perturbenturpiæ mentes, etiamſi Pauli ſententias ca- lumnientur Adverſarii. Nihil tam fimpliciter dicitur, quod non queat depravari cavillando. Nos ſcimus hanc, quam diximus, veram & germanam ſententlam FPauli efſe; ſcimus hanc noſtram ſententiam piis confcientiis frmam conſola- tionem afferre, ſine qua nemo cçonſiſtere in judicio Dei que- at. Itaq; repudienturillæ Phariſaicæ opiniones Adverſario- rum, quodnon accipiamus fide remisſionem peccatorum, ſed quod oporteat mereri dilectione noſtra & operibus, quòd dilectionem noſtram & opera noſtra, iræ Dei op- ponere debeamus. Hæc doctrina legis eſt, non Evangelii, . . quæ . . D £☛ quæ fingit, priùs hominem Lege juſtificari, quàm per Chri:· ſtum reconciliatus ſit Deo, cum Chriſtus l. Joh. i, v. dicat: Sine me nibil poteftu fac re. Item: Beo am viris vera, vos pal- mites Verum Adverſarii fingunt nos eſſe pelmies; nomn Chriſti, ſed Moifi. Prius enim volunt Lege juſtificari, dile- Gionem ſuam & opera offerre Deo, quàm reconcilientur tra contendit, Leg'm gon peſ, Eevi Ene Chr,o. IGeo Promis- Deo per Chriſtum, quàm fint palmites Chriſti paulus con- ſio prius accipienda eſt, ut Fide reconciliemur Deo, pro- pter Chriſtum, quàm Tegem facimus. Hædc ſatis perſplcua eſſe pis confcientiis exiſtimamus. Et hinc intelligent, cur ſupra profeſſ ſimus juſtificari homines Fide, non di- lectione, quia oportet nos pponere iræ Dei, non noſtram dilectionem, aut ôpera, aut confidere noſtra dilectione ac operibus, ſed Chriſtum Mediatofem. Et prius oportet ap- Legem facimus. K . cipimus remisſionem peccatorum, quia nos diligimus, aut Legem facimus? Semper emim accuſabit nos Lex, quia nun- quam Legi Dei ſatisfacimus, ſicut inquit Paulus Kom. 2, 14. Lex iram eperztur. Chryſoſtomus quærit de Pœnitentia, unde certi reddamur, peccata nobis remiſſa eſſe. Quærunt & in Sententiu eadem de re Adverſari. Hoc non poteſt expli⸗ cari, non poſſimt confſcientiæ reddi tranquillæ, niſi ſciant d. 20. Poſtrem, quando erit pacata confcientia, ſi ideo ac- 5 prehendere promisſionem remisſionis peccatorum, quam Np. Lombardi. mandatum bei eſſe, & ipſum Kvangelium, ut certò ſtatu· ant propter Chriſtum gratis remitti peccata, nec dubitent ſibi remitti. Si quis dubitat, is, ut Johannes I. “S, 1o- ait, accer- Jat promiifßionem divinam mendacii. Hanc certitudinem Fidei W nos docemus requiriin Fvangelio. Adverſarii relinquunt conſcientias incertas & ambigentes. Nihil autem agunt conſcientiæ exkfide, cum perpetuò dubitantutrum habeant remisſionem. Quomodé poſſunt in hac dubitatione invo-⸗ care Deumèquomodò poſſunt ſtatuere, quod exaudiantur: Ita tota vita eſt ſine Deo, & ſine vero cultu Ddei. Hoc eſt, quòd Paulus“ inquit, peccatum We quicquid non fit ex Fide. Et quia „Rom. 14, 45. Et quia in hac dubitatiene per Patrum loca de- Contr. Davent D 0 + X II. PE P OEN I TEN TI A. petuo verſantur, nunquam experiuntur quid fit Fides. Tfa fit ut ad extremum ruant in defperationem. Talis eſt do&crina Adwerſariorum, doctrina Philip. Müller. D. Legis, abrog⸗ de Dubitat. Pon- 8 tiO Evangeli, de rina defperationis. Nunc lbenter ömmibus bonis viris permittimus juchicium de hoc IoC Pœnitenti, nihil enim habet oburi, ut pronuncient, utri magis pia & falubria confeientiisdocuerint, Nos, an Adverfari? Profecte non delectantnos hx diffenfiones in Eccleſia, quare niſi magnas & neceſſarias caufas habere- mus diſſentiendi ab Adverfariis, fumma voluntate tacere- mus. Nunc, cum ipfi manifeſtam veritatem damnent, non tes eni P. 15.144.147,149. pentis, quia circumferuntur multa dicta dePænite t. truncata citantur ex PatriI 1 Pœniten eſt integrum nobis deferere cauſam, non noſtram, ſed Chriſti & EFeclefiæ. AT rIRSRI6O EIHE 21. Diæimus quas ob caufas pofuerimushas duas par- tentiæ, contritionem & fidem. Idq; hoc fecimus li- ntia, quæ bus, quæ ad obſcurandam Fidem detorſerunt Adverſarii. Talia funt: Pavitentia'eſt mala rætkrita plangere, & plag'nda it erun nons tonsmsl tia eſt quedam dAolentis vinditta, pumiens in ſe quod 7 dolet ſe comwiſiße. In his diéctis nulla fimentio Pidei. Ac ne in Scholis quidem, cum interpretantur, aliquuid de Fide additur. Quarè nos eam, ut ina dei poſſet, inter partes pœnitentiæ numerav is Cconſpici dockrinaFi- illa dicta, quæ Contritionem aut Bona Opera requirunt, & nullam Fideiljuſtiſcantis mentionem faciunt, periculoſa iſtis poteſt, qui ce , ohg tenitiæ eſſe, res ipfa oſtendit. Et meritò deſiderari prudentia in ntones illossententiatunm & Decretorum efferunt. Nam cum bPatres aliàs de alia parte Pœni- loquantur, non tantum de Una parte, fed de utrad,, hoc eſt, de Contrifone & Fide, excerpere & cenjunge- Ez. 5, 72: C. 5 zi, ed ut tos vertatur & viver. Qla emm e le ſo mortem eccaloris, re gehtentias profuiffet. Nam Tertulliamus egregie de Fide 1Otäitur, amplifcans jusjurandum ludapud Prophetam, . V bo egb, ditit Dowinas, noto mortem pecato- rat Deus, nol- ofſtencdit requiri Fidem, ut juranti credamus, & certô ſtatuamus, eum nobis ignoſcere. Magna debet eſſe antoritas apud nos Promisſionum divinarum pro ſeſe. At hæc Promisſie etiam jurejnrando confirmata poteſt. Sic enim ait TPertullianns: Ieriet premio ſalatenm, Iurans etianz, VIvVoy digens »enpit Kbi tredt. O bestes Suoru, cauſa jurat Deut. )lwiſerrimes F Ee LAre nt, Do o ts:: miut. Atque hic ſciendum eſt- quod hæc fides debe aK ſentire, quoòd gratis mobis ignofcat Deus propter Chri- ſtum, propter mmam Promifſienem, non propter noſtra O= pera, Contritionem, Confefhonem, Satisfaétionem aut Di- lectionem. Nam fi Gdes nitatur his operibus, Katim fit in⸗ eſſe. Ideo præclarè ait Ambroſius de Peænitentia: Srg“ & agendam pœnitentiam, & tribaendam veniam ereders nes tonpve- nit , ut veniam trmen tanquam ex fide Peremm, mnc,am, eX Sn⸗ teris, K;ftant itaque ſententiæ apad Patres, non ſolum R————— . . verſarii, cum neque naturam peœnitentiz intelligant;, ne- gque ſermonem Patrüm, excerpunt diéta de Parfe PœniI= tftfentiæ, videlicet de Op eribus, Alibi diéta de fide, cum non mntelligunt, prætereunt KS b. e (AKXTI C. XLHE = DFE CONFESSIONE FEFT KSSATISFACTIONFY.„. B ONI viri facilè judicare poſſunt, plurimum referre, ut de ſuperioribus partibus, videlicet Contritione & Fi- dies ſemper plus verſati ſumus, de Canfeſſiene & Sat uſalzio- nnihu nomadmodumfikatifumas-. Nam & nos Confeſlio-⸗ nem retinemus, præceipuepropter Abſalutienem, quæ eſt ver- dum Dei, quod de fingulis autoritate divina pronuncia? =?òG = Pooteſtas NfI. DE CONFESS. ET SATISFACTIONE. 15 eſt. Quare ſi quis non ſtatuit fibi ignoſci „is negat DBeum- verum juraſſe, qua blaſphemia atroçior nula excogitar? cgerta, quia confcientia pavida videt hæc pera indigna grapha fides impetrat: Item , Eides est quæ peccat nostré e6 QAe Contritione & Operibus, ſed etiam de Fide. Verum Ad- Qej, conſervetur vera doctrina. Itaque in his locis illuſtran- A. C. a. A. P. II. 12 5 Abuſ. 29. A. S. a. 3⸗ p. 303. Lutk. t, 45 J. 342 ſeq⸗ 15. P. 15. 151. I. 2. 160 XI. DE CONYESSIONE Poteſtas Clavium. Quare impium eſſet ex Eccleſia priva- tam Abſolutionem tollere. Neq;, quid fit Remiſſio peccato- rum, aut Poteſtas Clavium, intelligunt, ſi qui privatam Ab- ſolutionem aſpernantur. Cæterum de enumeratione deli- Rorum in Confeſſione ſupra diximus, quòd ſentiamus eam non eſſe Jure Divino neceſſariam. Nam, quòd objiciunt qui- dam, Judicem priùs debere cognoſcere cauſam, prius- quam pronunciat: hoc nihil ad hanc rem pertinet, quia Ab- ſolutio eſt Executio alieni beneficii, non eſt Judicium. Chri- ſtus enim dedit mandatum remittendi peccata; Id manda- tum exequuntur miniſtri. Non habent mandatum de co- . gnofcendis occultis. Hoc intelligi poteſt ex eo, quia infinita peccata remittunt, quæ nec nos Ipſi meminimus, quibus re- Publica Delicda. Prov. 27; 23. gniſicat eis audire Conf Mionet. mittuntur. Et ſi penderet remiſſio ex cognitione, tota res eflet incerta. Cæterum in his delictis quæ publicè nota ſunt, qualem habeat Jurisdictionem Eccleſia,id non pertinet ad præſentem diſputationem, Nam hæe quia nota ſunt, nomi- natim accuſantur, & poſtea nominatim remittuntur, ſi au- tor velit recipi ab Eccleſia. Et ridiculum eſt huc transferre dictum Salomonis : Diligenter cognoſce vulram pecoris tut. Nihil enim dicit Salomon de Confesſione, ſed tradit Oeco- nomicum præcepftum patrifamiliàs, ut utatur fuo, & abſti- neat ab alieno, & jubet eum res fuas diligenter curare: ita tamen, ne ſtudio augendarum facultatum occupatus ani- mus, abjiciat timorem Dei, aut fidem, aut curam verbi Dei. Sed Adverſarii noſtri mirifica metamorphofi transformant dicta Scripturæ, in quaslibet ſententias. Hic cegnoſcere ſi- Vultu non externam con- verſationem, ſed arcana conſtientiæ: Pecudes ſignificant⸗ bamines. Sanè bella eſt interpretatio, & digna iſtis contem- toribus ſtudiorum kloquentiæ. Quod ſi velit aliquis per ſi- militudinem transferre præceptum à patrefamilias ad pa- Korem Eccleſiæ, cert vultum debebit interpretari de ex- terna converfſatione. Hæc fimilitudo magis quadrabit, ſed omittamus iſta. Alquoties fit in Pfalmis 32. 6. mentio Confeſ- ſioni, ut: Diæi, confitebor aäâ verſum me injaskitiam meam ODomino, rimus miſericordiam, propter promisſionem Dei. Talis eſt hæc confesſio: Tibrſoli pectavi, ut tu juſtißeeris, & vincas Pfſ. 5Fr, J. hypocritæ judicant te, quòd fis injuſtus, qui ipſos punias integram eſſe confesſionem? Apud ſcriptores Eceleſiaſticos Daventr. Fabr. f ET SATISFACTIONE. 161 Domine, & tu remiſiſti iniquitatem peccati mei, Talis con- fesſio peccati, quæ Deo fit, eſt ipſa contritio. Nam cum Deo fit confesſio, corde fieri neceſſe eſt, non ſolum voce, fic- ut fit in ſcenis ab hiſtrionibus. Eſtigitur talis confesſio, contritio, in qua ſentientes iram Dei, confitemur Deum ju ſtè iraſci, nec placari poſſe noſtris operibus; Et tamen quz “ cum judicaru, id eſt, fateor me peccatorem eſſe, & meri- tum æternam iram, nec poſſum opponere means juſtitias, mea merita tuæ iræ. Ideo pronuntio, te juſtum eſſe cum condemnas & punis nos. Pronuntio, te vincere, quando aut condemnes bene meritos. Imò noſtra merita non poſ- p. 156. ſunt opponi tuo judicio, ſed ita juſtificabimur, ſi tu juſlii. ces, ſi tu reputes nos juſtos per miſericordiam tuam. FPor. . tasſis & Jacobum es, 16. citabit aliquis: Confitemini vicißim delicza. Sed hic non ioquitur de confesfione ſacerdotibus facienda, ſed in genere de retoneiliatione fratrum inter ſe. Ju- bet enim mutuam eſſe confesſionem. H . §. 2. Porro adverſarii noſtri multos doctores receptif- Enumemtio. ſimos damnabunt, ſi contendent enumerationem delicto- · 9. 139. 142. ſe, rum in confesfione neceſſariam eſſe Jure divino. Quan- quam enim confesſionem probamus, & quandam exami- nationem prodeſſe judicamus, ut inſtitui homines melius posſint: tamen ita moderanda res eſt, ne conſcientiis inji- ciantur laquei, quæ nunquam erunt tranquillæ, ſi exiſtima.- ðẽ bunt, ſe non poſſe conſequi remisſionem peccatorum, niſi ʒ ᷑ 1 facta illa ſcrupuloſa enumeratione. Hoc certe falſisſimum eſt, quod adverſarii poſuerunt in confutatione, quoòd con- fesſio integra ſit neceſſaria adſalutem, Eſt enim imposſibilis. Et quales laqueos hic injiciunt conſcientiæ cum requirunt Astiag in Er- integram confesſionem? Quando enim ſtatuet confeientia ‿α.. fit mentio covfeſionis, ſed hi non loquuntur de hac enume- Bhenz- ad = . „ . 1 . . . ertull, de Pœn. —— ratione occultorum delictorum, ſed ritu pablite pemiten: Chemn Ez.Conc- s. TT. P. 2,. 399. 462 XI. DE CONFESSIONI iæg. Qlulia enim lapſi aut famoſi non recipiebantur, ſine certis ſatisfactionibus, ideo confeſſionem faciebant ifti apud presbyteros, ut pro modo delictorum præfcribe- rentur eis ſatisfactiones. Hæc tofa res nihil fimile habuit huic enumerationi de qua nos diſputamus. Confeſſio illa fiebat, non quòd ſine ea non poſſet ſferi remiſſio peccato- rum coram Peo; Sed quod non poterant fatisfactiones præſcribi niſi prius cognito genere deliéti. Nam alia delicta habebant alios Canones. Satufaltio zuid? H. 3. Et ex illo ritu publicæ pœnitentiæ reliquum habe- scbird vea h.v. us etiam nomen Saeuſadtionie e. Nolebant enim fanéti ba- Grorada ar Caf. tres recipere lapſos aut famoſos, niſi priùs cognità & ſpe- ſan. Conſul. p. z. Ctatà pœnitentià eorum, quantum fieri poterat. Et hujus Bell. I. 4. d. ?en. rei multæ videntur fuiſſe cauſæ. Nam ad exemplum perti- 772. uehe . nebat, caſtigare lapſos, ſicut & gloſſa in Decreta admonet =, Exam. P. . f. 458. & indecorum erat, homines famofos ſtatim admittere p. 163, Conc.5.4. ad communionem. Hi mores diujam antiquati funt. Nec 6. 97 z. neceſſe eſt eos reſtituere, quia non ſunt neceſſarii ad remis- ſionem peccatorum coram Deo. Neque hoc ſenſerunt Pa- tres, meéreri homines remiſſionem peccatorum per tales mores, aut talia opera. Quanquam hæc ſpectacula impe- ritos ſolent fallere, ut putent ſe per hæc opera mereri re- miſſionem peccatorum coram Deo. Verum ſi quis ſic ſen- ſit, Jjudaicè & gentiliter ſenſit. Nam & ethnici habuerunt quasdam expiationes delictorum, per quas fingebant ſe re- conciliari Deo. Nunc autem more antiquato, manetno- men ſatufalktionis, & veſtigium moris, quod in confeſſione præſcribuntur certæ ſatisfactiones, quas definiunt eſſe ope- ta non debita, Nos vocamus Satufactiones Canonicai, De p. . his ſic ſentimus, ſicut de enumeratione, quò d ſatisfaétiones Canonicæ non ſint neceſſariæz Jure divino ad remiſſionem peccatorũ. Sicut neq; illa ſpectacula vetera ſatisfationum in pœnitentia publica, Jure divino neceſſaria fuerunt ad re- miſſionem peccatorum. Retinenda eſt enim ſententia de fi- p.145. 146,:133,. de, quòd fide conſequamur remiſſionem peccatorum pro- pter Chriſtum, non propter noſtra opera præcedentia aut ſequen- ſequentia. Et nos ob hanc cauſam præcipuè de ſatisfa- divinam offenſam. b.4. Sed tamen fatentur adverſarii, quòd ſatis factiones Th non proſint ad remidſionem culpæ. Verum fingunt ſatisfa-p. 143) Sacr. Alt. ET SATISTFTAGTIONE. 16 Sionibus diſputavimus, ne ſuſciperentur ad obſcurandam juſtitiam fidei, neve exiſtimarent homines ſe propter illa opera conſequi remiſſionem peccatorum. Et adjuv ant er- rorem multa dicta quæ in ſcholis jactantur, quaie eſt quòd in definitione ſatisfactionis ponunt, fieri eam adplacandam Ad qaid. Stiones prodeſſe adredimendas pœnas, ſeu purgatorii, ſeu ali- d. 16. Biel. q. 5. as. Sic enim docent in remiſſione peccati Deum remitteren aotel. one. Tr. culpam. Et tamen, quia convenit juſtitiæ divinæ punire ,† *. 8. Tapp- „ Expl. a, 6. Lovan- pPeccatum , mutarét pœnam aternam In pœham tempora-⸗ Bonav. 3.e Sent. de dem. Addunt amplius, partem illius temporalis poœnzæ e- 20. q. 6. Bell. d. . mitti poteſtate clavium, reliquum autem redimi per ſatisfa 4. d. Bon. c. 4., Siones. Nec poteſt intelligi quarum pœnarum pars re- Nenrici ae . mittatur poteſtate clavium, niſi dicant partem poœnarum un. concl. 2. näre. purgatorii remitti, qua ex re ſequeretur, ſatisfactiones tan-B. 10. Anti Hag. tùm eſſe pœnas redimentes purgatorium. Et has ſatisfa-q. 2.9. Calov. A⸗ ctiones dicunt valere, etiamſi fiant ab his qui relapſi ſunt in C, d. 21. 5. 14 peccatum mortale, quaſi verò divina offenſa placari queat 9 P ab his qui funt in peccato mortali. Hæc tota res eſt com- mentitia, recens confiéta, ſine autoritate ſcripturæ & veter rum ſcriptorum Eccleſiaſticorum. Ac ne Longobardus quidem de ſatisfactionibus hoc modo loquitur. Scholaſti- ci viderunt in Eccleſia eſſe ſatisfactiones. Nec animadver- terunt, illa ſpe ctacula inſtituta eſſe tum exempli caufa, tum b: 162. ad probandos hos qui petebant recipi ab Ecclefia. In ſum- . ma, non viderunt eſſe diſciplinuam, & rem prorſus politicam. No- contradiſtin= . * arKRir; cEN r sl Râ Fidei,nen as Ideò fuperſtitiosè finxerunt eas, non ad diſciplinam co- iicazr Poreng ram Etcleſia, ſed ad placandum Deum valere. Et ſicut aliàs ſenſfu. ſæpe incommodèe commiſcuerunt ſpiritualia & α„τiαα idem accidit & in ſatisfactionibus. Atqui gloaſa in Canoni- bas aliquoties teſtatur, has obſervationes inſtitutas eſſe Ppropter diſciplinam Eccleſia, 164 Xl. DE CON FE SSI ON E. Seriptarz ebaſis. G.5. Videte autem quomodo in Confutatione, quam auſi ſunt obtrudere Cæſ. Majeſtati, probent hæc ſua figmenta. Multa di cta ex Scripturis citant, ut fucum imperitis faci- ant, quaſi hæc res habeat autoritatem exScripturis, quæud- Bell.1. 4. PFœn. c. huc Longobardi tempore ignota erat. Allegant has ſenten- Sg. Fabr. S. Matth. 3, 7. Facite frulétus dignos ganitentiæ. Hem Rom. 6, 1j. 16. Math. y. 2. Exhibete membra veſtra ſervire juſtitiz, Item Mar. i, y. Chriſtus prædicat pœnitentiam. Agitepænitentiam. Item Luc. 24, 47. Chriſtus jubet Apoſtolos pœnitentiam præ- QNicare. Et Petrus prædicat pœnitentiam Aclor, 2, 35. Poſtea citant quædam dicta Pa'rum & Canon?s. Et concludunt his ‚verbis: Satisfactiones in Eccleſia contra expreſſum Ev- „angelium & Conciliorum & Patrum decreta abolendæ „non ſunt, quin imò abſoluti à ſacerdote injunctam peœni- „tentiam perficere debent, illud Pauli Eyb.y, 27. TLie. 2. ſe⸗ quentes: Dedit ſemetipſum pro nobu, ut redimeret nos ab omni iniquitæte & mundaret ſibi pepulum acceptabilem s ſectatorem 60=* norum operum. . Increpatio. §. 6. Deus perdat iſtos impios Sophiſtas, tam ſeeleſts detor- P. 19.166. quentes Verbum Dei ad ſua ſomnia vaniſſima. Quis bonus vir non commoveatur indignitate tantà? Chriſtus Mar.,1y. inquit: Agitepeænitentiam, Apaſtoli prædicant pœnitentiam. Igitur pœnæ æternæ compenſantur ſatisfactionibus no- Ktris. Igitur claves habent mandatum remittendi partem p. 200, 266, Pnarum purgatorii! Igitur ſatisfactiones redimunt peœ- nas purgatorii. Quis docuit iſtos aſinos hanc Dialecticam? Sed hæc neq; Diale ctica, neq; Sophiſtica eſt, ſed eſt Geo- phantica. Ideo allegant hanc vocem: Agite gœnitentiam ut cum tale di ctum contra nos citatum imperiti audiunt, con- cipiant opinionem, nos totam pœnitentiam tollere. His ar- tibus alienare animos, & inflammare odia conantur, ut conclament contra nos imperiti, tollendos eſſe è medio tam pe- ſtilentes hæreticos, qui improbent pœnitentiazi. OUèU Confutandi can. §H. 7. Sed ſperamus, apud bonos viros has calumnias pa- ,. rum profecturas eſſe. Et Deus tantam impudentiam ac mali- tiam non diu feret. Nec utiliter coſulit ſuæ dignitati Roma- aus Pontifex, quod tales Patronos adhibet, quoòd rem maxi- mam ju- — mam judicio horum Sopbiſtarum permittit. Nam cum nos in Confesſione ferè ſummam doctrinæ Chriſtianæ univer- dfd ETSATISFACTION E. 165 ſæ complexi ſimus, adhibendi fuerant judices de tantis, tam multis, & tam variis negotiis pronunciaturi, quorum doctrina & fides bonis viris probaretur. Idq; te, Campegi, pro tua ſapientia providere decebat, ne quid in tantis rebus iſti ſeriberent, quòd aut hoc tempore, aut ad poſteros videa- tur poſſe minuere Romanæ Sedis exiſtimationem. Si Ro- mana Sedes cenſet æquum eſſe, ut omnes gentes agno- ſcant eam pro mægiſtra fidei, debet operam dare, ut docti & integri viri de religionibus cognoſcant. Quid enim ju- dicabit mundus, ſi quando proferetur in lucem ſcriptum adverſariorum? quid judicabit poſteritas de his calumnio- ſis judiciis? Vides, Campegi, hæc eſſe poſtrema tempora, in quibus Chriſtus prædixit plurimum periculi fore religio- ni. Vos igitur, qui tanquam in ſpecula ſedere, & guber- nare religiones debetis, his temporibus oportuit fingula- rem adhibere tum prudentiam tum diligentiam. Multa ſunt ſigna, quæ, niſi provideritis, minantur mutationem Romano ſtatui; Et erras, ſi tantum vi & armis exiſtimas Eccleſias retinendas eſſe. Doceri de religione poſtulant homines. Quaàm multos eſſe exiſtimas, non tantum in Germania, ſed etiam in Anglia, in Biſpania, in Galliis, in Italia, denique in ipſa urbe Roma, qui, quoniam vident ex- ortas eſſe de maximis rebus controverſias, dubitare alicu- bi incipiunt, & taciti indignantur, quòd has tantas res ritè cognoſcere & judicare recuſatis; quòd non explicatis am- bigentes conicientias; quòd tantúm jubetis nos armis op- primi ac deleri. Multi autem ſunt boni viri, qui faciliuùs mor- tem, & omnia genera ſuppliciorum ferrent, quàm ferunt hanc dubitationem. Nec ſatis expendis, quanta res ſit &e- ligio ſi bonos viros leviter exiſtimas angi, ſicubi incipiunt ambigere de aliquo dogmate. Et hæc dubitatio non poteſt non parere ſummam odii aderbitatem, adverſus illos qui, cum mederi conſcientiis debebant, obſiſtunt, quo minus explicari res posſit. Non hic dicimus Dei judicium vobis L. 3 pertimes- p. 10. 19 5. 13 164.183. ſeq. Scripturæ Pindi- Cανε. b. 176. p 164. 167. 166 XI. DE CONFESSIONE. pertimeſcendum eſſe; Nam hoc leviter curare Pontifices putant, qui, cum ipſi teneant claves, ſcilicet patefacere ſibi Cœlum cum volunt poſſunt. De bominum judiciis, deq; ta- citis voluntatibus omnium gentium loquimur, quæ pro- fectò hoc tempore requirunt, ut hæc negotia ita cogno- ſcantur, atq; conſtituantur, ut ſanentur bonæ mentes, & à dubitatione liberentur. Quid enim futurum ſit, ſi quando eruperint odia illa adverſus vos, pro tua ſapientia faeilè judicare potes Verum hoc beneficio devincire omnes gen- tes vobis poteritis, quod omnes ſani homines, ſummum & maximum judicant, ſi dubitantes conſcientias ſanaveritis. Hæc non eò diximus quòd nos de noſtra Confeſſione dubi- temus; Scimus enim eam veram, piam, & piis conſcientiis utilem eſſe. Sed credibile eſt pasſim multos eſſe, qui non de levibus rebus ambigunt, nec tamen audiunt idoneos Doctores, qui mederi conſcientiis ipſorum posſint. S. 8. Sed redeamus ad propoſitum, Scriptare citatæe ab ad- verſariis prorſus nihil loquuntur de Canonicis ſatisfactioni- bus & de opinionibus Scholaſticorum, cùm conſtet eas nu- per natas eſſe. Quare mera calumnia eſt, quod detorquent Scripturas ad illas ſuas opiniones. Nos dicimus quòdpœni- tentiam, hoc eſt, converſionem ſeu regenerationem, boni fructus, bona opera, in omni vita ſequi debeant. Nec poteſt eſſe vera converſio, aut vera contritio, ubi non ſequuntur mortificationes carnis, & boni fruetus. Veri terrores, veri dolores animi non patiuntur corpus indulgere voluptati- bus, & vera fides non eſt ingrata Deo, nec contemnit man- data Dei. Deniq; nulla eſt interior pœnitentia, niſi foris pa- tiat etiam caſtigationes carnis. Et hanc dicimus eſſe ſen- tentiam ohannis, Marib.z, . cum ait: Facite fruktus d'gnos pœ- nitentis. Item Pauli, Rom.6,13 ib. cum ait: Exbibete membra ve- Rra, ſervire juſtitiz. Si cut & alibi inquit: Exhibete corpora veſtra boftiam vipam, ſanct an & WEt cum Chriſtus Mar. 1, 7. inquit: Agite pœnitentiam, certè loquitur de tosa pœnitentia, de tota novitate vitæ, & fructibus; non loquitur de illis hypo- criticis ſatisfactionibus, quas fingunt Scholaſtici tum quo- que va- ET SATISFACTIONE. 167 que valere ad compenſationem pœnæ purgatorii, aut alia- rum pœnarum, cum fiunt ab his qui ſunt in peccato mor- tali. F. 9. Ac multa colligi argumenta poſſunt, quòd hæc di- Comperſatio ſalſz. cta Scripturæ nullo modo pertineant ad Stbolaſticas ſatisfa- Riones. Iſti fingunt ſatisfaétiones eſſe epera indebita. Scri- I. tura autem in his ſententiis requirit opera debita. Nam kæe vox Chriſti“ eſt vox præcepti: Agite zænitestiaw. Item, Matth. 3,7. Marc. Adverſarii ſcribunt, confitentem, ſi recuſet ſuſcipere ſatis- niß. factiones, non peccare, ſed perſoluturum eſſe has pœnas in burgatorio. Jam hæ ſententiæz ſine controverſia, præce- pta ſunt ad hane vieæm pertinentia: Agite pænitentiam: Fa. P. 164. 66. cite frultus dignos pœnitentiæ?« Exhibete wewbra veſtra ſervires Kom. 65, 13. zjuſtitiᷣ?. Quare non poſſunt detorqueri ad ſatisfactio- nes, quas recuſare licet. Non enim licet recuſare ere- cepi Dei. Tertis, indulgentiæ remittunt illas ſatisfatio- 3 nes, ut docet ca0.. Cam ex eo, de pænitentiis &' remifien. P. 14. D⸗cr. Gre- At indulgentiæ non ſolvunt nos illis præceptis, Agite pæni- S0f. l. . C. 14. tentiam, facite fructus dienos pœnitentie. Itaque manife- ſtum eſt malè detorqueri illa dicta ſcripturæ ad Canonicas ſatisfactiones. Videte porrò quid ſequatur. Si pœnæ Pur. 4. atorii ſunt ſatisfaétiones ſeu ſatispasſiones, aut ſatisfa- Riones ſunt redemptio pœnarum purgatorii, num etiam hæ ſententiæ præcipiunt ut anime caſtigentur in Purgato- rio? Id cum ſequi neceſſe ſit ex adverſariorum opinioni- bus, hæ ſententiæ novo modo interpretandæ erunt: Eaci- te fructus dignos pœnitentiæ: Agite pænitestiam, hoc eſt, pa- tiamini pœnas Purgatorii poſt hanc vitam. Sed piger⸗ has ineptias adverſariorum pluribus revellere. Conſtat enim Scripturam loqui de operibus debits, de zon novi- tate vitæ, non de his obſervationibus operum non debito- rum, de quibus loquuntur adverſarii. Et tamen his fig- mentis defendunt Ordines, venditionem Miſſarum & infi- nitas obſervationes, qud ſcilicet fint opera, ſi non pro culpàa, tamen pro pœnàâ ſatisfacientia. (canas. ſuif. §.10. Cum igitur Scripturæ citatæ non dicãt, quod operid? Senite, 4 non p. 97. 672. p. 16 6. 180. Chrißi Satisf. 168 XI. DE CONFESSIONE non debitis pœnæ æternæ compenſandæ ſint, temerè affir- mant adverſarii, quòd per ſatisfactiones Canonicas pœnæ illæ compenſentur. Præterea, cum certiſſimum ſit remiſſio- nem peccatorum gratuitam eſſe, ſeu gratis propter Chri- ſtum donari, ſequitur non requiri ſatisfactiones. Et Evan- gelium habet mandatum graia remittendi peccata, non im- ponendi pœnas, & novas leges, aut partem pœnarum im- ponendi parte remiſsà. Ubi enim leguntur hæc in Scriptu- ris? Chrifſtus Jo. zo, 23. Math. 16, 19. e. 1S. S. de remiſfone peccati loquitur, cum ait: Q'iaaααι ſolvera &c. quo remiſſo ſubla- ta eſt mor: æterna, & reddita vita æterna. Neque hic loquitur de imponendu pœnis, quidquid ligaveru., Sed de retinendis pec- catis illorum qui non convertuntur. Sed dictum Longo- bardi departe pænarum remittenda ſumptum eſt à Canonicis pœnis. Harum partem remittebant paſtores. Quanquam igitur ſentimus, quòd pœnitentia debeat bonos fructus pa- rere propter gloriam & mandatum Dei. Et boni fructus ha- bent mandata Dei, vera jejunia, veræ orationes, veræ elee- moſynæ &c. tamen hoc nusquam reperimus in Scripturis ſanétis, quòd pœnæ æternæ non remittantur niſi propter pœnam purgatorii, aut ſatisfactiones Canonicas, hoc eſt, propter certa quædam opera non debita, aut quod poteſtas Clavium habeat mandatum commutandipœnas, aut par- tem remittendi. Bæc probanda erant adverſariis. §. 1I. Præterea mors Chriſti non eſt ſolum ſatisfactio pro culpa, ſed etiam pro æterna morte, juxta illud O/. , 14. Ero mors tua, 6mors. Quid eſt igitur monſtri, dicere quòd Chriſti ſatis factio redimat culpam? Noſtræ pœnæ redimant mor- tem æternam, ut jam illa vox, Ero mors tuæ, intelligi debeat, non de Chriſto, ſed de noſtris operibus, & quidem non de operibus à Deo præceptis, ſed de frigidis quibusdam obſer- vationibus excogitatis ab hominibus? Et dicuntur mor- tem abolere, etiam cum fiunt in peccato mortali? Incre- dibile eſt, quanto cum dolore has ineptias adverſariorum recitemus, quas qui expendit, non poteſt non ſuccenſere iſtis doctrinis dæmoniorum, quas ſparſit in Eccleſia dia- L èð bolus, nitentiæz, & vivifcationis, & beneficiorum Chriſti. Nam ge lege ſic dicunt,* Deus condeſcendens noſtræ infirmitati, conſtituit homini menſuram eorum ad quæ de neceſſitate tenetur, quæ eſt obſervatio præceptorum, ut de reliquo, id eſt, de operibus ſupererogationis posſit fſatisfacere de commiſſis. Hic fingunt homines legem Dei ita facere poſſe, ut plus etiam, quaàm lex exigit facere poſſimus. Atqui ſcri- ptura ubiq; clamat, quòd multum abſimus ab illa perfe- Rtione, quam lex requirit. Sed iſti fingunt, legem Dei con- tentam eſſe externa & civili juſtitia, non vident eam requi- rere veram dilectionem Dei ex toto corde &c. damnare to- tam concupiſcentiam in natura. Itaq; nemo tantum facit, quantum lex requirit. Ridiculum igitur eſt, quòd fingunt nos amphus facere poſſe. Quanquam enim externa opera face- re poſſumus, non mandata lege Dei, tamen illa eſt vana & impia fiducia, quod legi Dei ſit ſatisfactum. Et veræ oratio-⸗ nes, veræ eleemoſynæz, vera jejunia, habent præcepta Dei; Et ubi habent præceptum Dei, non poſſunt ſine peccato o- mitti. Verum illa opera, quatenus non ſunt præcepta lege Dei, ſed habent certam formam ex humano præſcripto, ſunt opera traditionum humanarum, de quibus Chriſtus Math. 5,9: dicit: Fruſtra colunt me mandatis hominum, ut certa jeju- nia, inſtituta, non ad carnem coërcendam; ſed sr versdo Vus reddatur honos Deo, ut ait Scotus, & compenſetur mori zæter- na. Item certus numerus precum, certus modus eleemoſy- narum, cum iita fiunt, ut ille modus ſit cultus ex opere ope- rato, reddens honorem Deo, & compenſans mortem æter- nam. Tribuunt enim his ex opere operato ſatisfactonem, quia docent quodvwaleant etiam in his qui ſunt in peccato mortali. Jam illa longius recedunt à præceptis Dei, Peregri: nationes, & harum magna eſt varietas, alius facit iter cata- phractus, alius facititer nudis pedibus. Hæcvocat Chriſtus inutiles euktn, quare non proſunt ad placandam offenfam Dei, ut adverſarii loquuntur. Et tamen hæc opera magni= ficis titulis ornantur, vocantur Opers Sapereregaftonis. 4 ET SATILSFACTIOXK F. 609 polus, ut opprimeret cognitionem legis, & Evangelii, pœ- L 5 Tribui- * Biel 4, Sent. d. 16. q. 1. not. ab. 3 Lit. G. Deut. 6; 5. Ex. 20. Luc. 16, 27, Rom- 7; 8. p: 16 8, 180. P. 2 %2. 70 VI. DF CONFESSIONE Tribuitur eis honos, quòd ſint pretium oro morte sternæ. Ita præferuntur operibus præceptorum Dei. In hunc mo- dum Lex Dei bifariam obſcuratur, & quia putatur Legi Dei ſatisfactum eſſe, per externa & civilia opera, & quia ad- duntur traditiones humanæ, quarum opera præferuntur operibus Legis Divinæ. Deinde obſcuratur Pœænitentia & Gratia. Nam mors æterna non redimitur illa compenſa- tione operum, quia eſt otioſa, nec deguſtat in præſentia- mortem. Alia res opponenda eſt morti cum tentat nos. Sic- ut enim ira Dei Fide in Chriſtum vincitur, ita vincitur, 1¹. Cor. 15 37. mors fide in Chriſtum; Sicut Paulus † ait: Deo gratiæz, qui dat nobis victorian per Dominum noitrum Jeſum Cbriftam. Non inquit, qui dat nobis victoriam, 6 adrerſus mortem oppona- mus ſatufaltiones noſtras. Adverſarii otioſas ſpeculatio- nes tractant de remiſſfone culyæ; nec vident quomodo in remisſione culpæ liberetur cor ab ira Dei, & à morte æ- terna, per fidem in Chriſtum. Cum igitur mors Chriſti ſit ſatisfactio pro morte æternà, & cum ipſi adverſarii fatean- tur, illa opera ſatisfactionum eſſe opera non debita, ſed T Matthe 15, 9. opera traditionum humanarum, de quibus Chriſtus † in- uit, quòd ſint inutiles cultus, tutò poſſumus affirmare, p. 136 169. 183. 262. quòd fatisfactiones Canonicæ non ſint neceſſariæ Jure di- P-3 Sͤf Bg vino ad remisſionem culpæ aut pœnæ æternæ, aut pœ- næ Purgatorii. æna neceſitas. G. 12. Sed objiciunt adverſarii Vindictam ſeu pœnam ne- T. 4. I. d, Vera E ceſſariam eſſe ad pœnitentiam, quia Auguſtinus ait, Pæni- Fall. Hanir e. tentiam eſſe rindict am punientem &t. Sicut alibi quoties operaæ præcipiuntur, interpretantur ea adverſarii, ſatufactioner &&εÜ propitiationes eſſe; ita hic, quia fit „ene mentio, de- NB. Omida in torquent eam ad ſatisfactionem. -Auguſtinus non hoc ſen- eair⸗ recentior. ſit, dolorem in pœnitentia, pretium *τ propter quod de- glure beatur remiſſio peccatorum. Sciebat enim gratis remitti peccata propter Chriſtum; Sciebat C hriſti mortem ſacrifi- cium eſſe pro peccatis noſtris. Quicquid igitur de nin- dikta, de pæwa citatur, ſempen ita accipi debet, ne gratui- tam remisſionem peccatorum evertat, ne obſcuret meri- tum I⸗ ki⸗ e rne — ne vetuſtatis noſtræ. Sunt terrores, ſunt & alii motus qui ET SATISFACTIONE. 1771 tum Chriſti, & abducat homines à fiducia Chriſti, ad fidu- ciam operum. Cæterum vindictam concedimus eſſe in pœ- nitentia, non ut pretium, ſed vindicta formaliter eſt in pœ- itentia, * quia ipſa regeneratio fit perpetua mortificatio-ut sgnoſcatur nitentia, * 2 perr miſeria ſui & in- digentia gratiæ. peccato iraſcuntur, ſed his non debetur remiſſio. Imò ſi ſides non accederet, hi dolores afferrent mortem æternam. Sit ſanè belle dictum à Scoto, pœnitentiam appellari gquaſi yaænæ tenentiaw., modò ut pœna non intelligatur eſſe preti- um, pro quo debeatur remiſſio. Et Auguſtinus non loqui- tur de pœnis, quas remittunt Claves, quarè non recte de- torquetur hoc dictum ad Satisfactiones. De veris pœnis, hoc eſt, de terroribus & veris animi doloribus loquitur, qui exiſtunt in pœnitentia. Neq; tamen excludimus externam carnis vexationem, hæc enim veros animi dolores ultrò ſe- quitur. Ac longè errant adverſarii, ſi verius pænam eſſe judicant, ſatisfactiones Canonicas, quàm veros terrores in corde. Stultiſimum eſt nomen yæne detorquere ad has frigidas ſatisfactiones, non referre ad illos horribiles terrores conſcientiæ, de quibus ait David Pſis. . Circumde- derunt me dolores mortu & . Quis non malit loricatus & ca- taphraétus quærere templum Jacobi, Baſilicam Petri, quàm ſuſtinere illam ineffabilem vim doloris, quæ eſt et- iam in mediocribus, ſi ſit vera pœnitentia. §. 13. At inquiunt, convenit juſtitiz Dei punire peccatum. Exeepti Primàm quòd diſputant, quòd conveniat punire peccatum, ſatis oſtendunt ſe contemnere Chriſti beneficium. Conſti- tuit Deus pretium pro noſtris peccatis, non noſtras pœnas, non noſtras ſatisfaétiones, ſed mortem Fili ſui. Quæ tan- dem inſania eſt, præferre noſtras ſatisfactiones ſatisfactio- ni Chriſti? Deinde, ut maximè puniat Deus, tamen ſenti- 2. endum eſt, remiſſionem peccatorum non deberi propter illam pœnam, & ne injuria afficiatur beneficium Chriſti, & quia conſcientia non poteſt reddi pacata, ſi remiſſio non contingit gratis. Poſtremè, ut maximè Deus puniat, ta- 3, men poœnæ illæ füihil ad «claves pertinent. Hæ nec de im- ponen- % Juftitid eè. 72 XI DE CONTESSION E. ponendis, nec de remittencdis illis pœnis quæ ſunt opera Dei, mandatumdhhabent. ſ §. 14. Cæterùm concedimus, Deum punire peccata, pri- (1.) múm in contritione, cum in illis terroribus iram ſuam o- ſtendit, ſicut ſignificat David cum pſͤé, norat: Domine ne in fu- rore tuo enguas me. Et Jeremiæ s. 10, 24. Corrtpe me, Daomine ve- runsa men in judicio, non in furore, ne ad nih'lam redigas me. Hie ſanè de acerbiſſimis pœnis loquitur. Et fatentur adverſa- rii contritionem poſſe tantam eſſe, ut non requiratur ſatis- factio. Verius igitur contritio pœna eſt, quàm ſatisfa- ctiones Canonicæ. l (2.) . 15. Secunaò ſubjecti ſunt ſancti morti & aliis commu- nibus afflictionibus; Sicut ait Petrus ,., . Tempus eſt incipe- Ez. 9, 6. rejudicium à domo Dei. Si autem primum à nobis, qualiu erit finis Prov. 3, 1I. Jer. 25, iſtowum qui non credunt? Et ut hæ afflictiones plerumque ſint dr Ris. 4, Pœnæ peccatorum, tamen in piis habent alium finem, in- 9 c. 19, 7. Job fliguntur enim admortificandum præſens peccatum, quia ai. Rom 12,2. Jac, in ſanctis extinguunt & mortificant concupiſcentiam. 1, 3. c. 5. 5 Mors enim ad hoc reliqua eſtin ſanétis, ut aboleat hanc naturam immundam. Ideò Paulus KRem. F, 1o. ait: Corpus wyorllum eſt propter peccatum, 14 eſt, mortificatur Propter Præ- ſens peccatum quòd adhuc in carne reliquum eſt. Crx igi- tur non pœna, ſed exercitium eſt, & præparatio ad renova- tionem. Nam cum mortificatur præſens peccatum, cumq; inter tentationes diſcimus quærere auxilium Dei, & expe- rimurpræſentiam Dei, magis magisꝗ; agnoſcimus diffiden- tiam cordium noſtrorum, & erigimus nos fide. Ita creſcit novitas ſpiritiut. Sicut Paulus 2. Cor. 4,16. ait: Elfi exterior bomo corrumpitur, tamen enterior renovatur de die in diem. Item Eſaias c. 26, 20. 4. 25, 19. ait: Anguſtia in qua clamant, diſe iplina tuæ eſt 0. 3. 1. Nual ipſis. Præterea mors tunc verè pœna eſt, quando cor perter- cor. in . refactum ſentit iram Dei, juxta illud 1. Cor. 5v. Aculeu mor- p. 76. tispeccatum ef. Poſtquam autem in ſanctis, fide terrores peccati ſuperati funt, mors ſine illo ſenſa iræ Dei propriè non eſtzæna. Porrò Claves neque imponunt neque remit- tunt has pœnas. Quare ſatisfactiones non pertinent ad . has pœ- Pæna reatus. 4. PD E CONFESSIONE. 17 has pœnas. Claves enim non remittunt aut mortem aut partem afflictionum communium. Jam ſi has pœnas com- penſant ſatisfactionibus, quare jubent in Purgatorio ſatis- facere? g. 16. Obliciunt de Adam adulterium punitus eſt. Ex his exemplis faciunt univerſa- lem regulam, quòd ſingali peccatis reſpondeant propriæ pœ- næ temporales in imponenda poteſtate Clavium. Prius di- 1I. Rtum eſt ſanétos ſuſtinere pœnas, quæ funt opera Dei, ſuſti- nent çontritionem ſeuterrores, fuſtinent & alias comunes 1 afſfflictiones. Ita ſuſtinent aliqui proprias pœnas à Deoim- pProſitas, exempli cauſa. Et hæ pœnæ nihil pertinent ad Cla- 22 —Ves, quia Claves neq; imponere, neque remittere eas pos⸗ „funt, led Deus ſine miniſterio Clavium imponit & remittit. Nec ſequitur univerſalis regula:⸗Davidi prepria pœna impo=- 3. ſita eſt. Igitur, præter communes afflictiones, alia quædam Purgatorii pœna eſt, in qua fingulis peccatis ſinguli gra- dus reſpondent. Ubi docet hoc Scriptura, non poſſe nos à morte æterna liberari, niſi per ilam compenſationem cer- tarum pœnarum præter communes afflictiones? At contra 4. ſæpiſſimè docet, remiſſionem peccatorum gratis continge- re propter Chriſtum, Chriſtum eſſe vickorem peccati & mortis; quare non eſt aſſuendum meritum ſatisfactionis. Et quamvis afflictiones reliquæ ſint, tamen has interpreta- tur præſentis peccati mortiſcationes eſſe, non compenſa- tiones æternæ mortis, ſeu pretia pro æterna morte. Job excuſatur, quòd non ſit afflictus propter præterita mala fa- Cta. Itaque afflictiones non ſemper ſunt penæ, aut ſigna iræ. Imò pavidæ conſcientiæ docendæ ſunt, alios fines af- Kfistionum potiores eſſe, ne ſentiant ſe à Deo rejici, fi in af- 4 fiictionibus nihil niſi pænam & iram Dei videant. Alii fines „ Potiores ſunt conſiderandi, quod Deus alienum opus facizt, . ur ſuum opus facere peſit & “. Sicut longa concione do= 6 cet Eſaias Cæp. 25, 22. Et cum diſcipuli interro garent de co- . Co, quis peccaſſet, Jobannis 9,5. reſpondet Chriſtus, cauſam . cæccitatis eſſe, non peccatum, ſed urt opera Dei in eo mani- feſten⸗ dam „ de Davide, † qui pfopter Eæ beptio Eæempli. * Gen. 8, 17. †T 2. Sa m. lazlas 174 XI. DE CONFNSSTIONE feſientur. Et apud Jeremiam c. 2,. 29. dicitur: Quibus nen erat judicium, bibentes bibent & e. Sicut Prophetæ interfecti ſunt, Johannes Baptiſta, & alii ſancti. Quare afflictiones non ſemper funt pœnæ pro certis factis præteritis, ſed ſunt o- pera Dei deſtinata ad noſtram utilitatem, & ut potentia Dei Hat conſpectior in infirmitate noſtra. Sic Paulus 2. Cor. 12,9. ait: Potentia Dei perficitur in infirmitate mea. Itaq; corpora no- ſtra debent eſſe boſtiæ, Rom. 12, 1. propter voluntatem Dei, ad obedientiam noſtram declarandam, non ad compen- ſandam mortem æternam, pro qua aliud pretium habet Deus, ſcilicet mortem Filii fui. Et in hanc ſententiam in- terpretatur Gregorius ipſam etiam pœnambDavidis, cum ait: Si Deus propter peccatum illud fuerat comminatus, ut ſic bumilia- retur à ſilio, cur dimiſſo peccato quod erat ei comminatus imple vit? Refſpondetur, remiſſionem illam peccati factam eſſe, ne ho- mo ad percipiendam vitam æternam impediretur. Subſe- cutum veròô illud comminationis exemplum, utpietas ho- minis etiam in illa humilitate exerceretur atque probare- tur. Sic & mortem corporis propter peccatum Deus homi- ni inflixit, & poſt peccatorum remiſſionem propter exer- cendam juſtitiam non ademit, videlicet ut exerceatur & probetur juſtitia iſtorum qui ſanctificantur. G. 7. Neque verò tolluntur comunes calamitates propriè perilla opera ſatisfa tionum Canonicarum, hoec eſt, peril- la opera traditionum humanarum quæ ipfi ſic valere di- cunt, ex opere operato, ut etiamſi fiant in peccato mortali, tamen redimant pœnas. Et cum objicitur illud Pauli 1. Cor. 171, 31. Si nos judicaremus ipſi, nonjudicaremur à Domino, ver- bum jadicars intelligi debet de zera pœnitentia, & fructi- pus debitis, non de operibus non debitis. Adverſarii no- ſtri dant pœnas contemptæ Grammatices, cum intelligunt P. 169, 71. judicare, idem eſſe, quod cataphractum peregrè ire ad §S. Jacobum, aut ſimilia opera. Judicare ſigniſicat totam pe- nitentiam, ſigniſicat damnare peccata. Hæc damnatio verè fit in contritione, & mutatione vitæ. Tota pœnitentia, Contritio, fides, boni fructus, impetrant, ut mitigent Canon Pnæ ina- ur poe- Ræ, & — — ̊ ET SATISFAGTIONI. 175 næ, & calamitates publicæ & privatæ; ficut Eſaĩias capites primo v. 16. docet: Deſfinite malè facere & diſcite benefacere &. Si farrint peccata vestm, ut coc cinum ; quaſi niæ dealbabun- . . 12 . . .* „ ₰ tur. Si Gelueritis, & audieritis me, bona terra omedelt. Nec eft ad ſatisfa tiones & opera traditionum humanarum-⸗ transferenda graviſſima & ſaluberrima fententia;, àtota Poœ= nitentia, & operibus debitis, ſeu à Deo præceptis. Ethoc prodeſt docere, quod mitigentur communia mala per no⸗ ſtram pœnitentiam, & per veros fructus peœnitentiæ, per bona opera facta ex fide, non ut iſti fingunt facta in pecca- to mortali. Et huc pertinet exemplum Ninivitarum, qui ſua pænitentia, de tota loquimur, reconciliati funt Deo, & impetraverunt, ne deleretur Civitas, 70. g, 10. §. 18. Quòd autem Patres mentionem faciunt satufaltio- ni, quòd Concilia fecerunt Canones, diximus fupra, diſci- plinam Eccleſtaſticam fuiſſe eempli cauſa conftitutam. Nec fentiebant hanc diſciplinam neceſſariam eſſe, vel ad culpæ, vel ad pœnæ remisſionem. Nam fi qui in his mentionem Purgatorii fecerunt, interpretantur eſſe non compenſa- tionem æternæ pœnæ, non ſatisfactionem, ſed gurgationem imperfelctarum animarum. Sicut Auguſtinus ait „ venialia concremari, hoc eſt, mortificari diffidentiam erga Deum, & alios affectus ſimiles. Interdum Seriptores transferunt ſatufactionis vo cabulum ab ipſo ritu, ſeu ſpectaculo, ad ſi.⸗ gnificandam veram mortificationem, Sic Auguſtinus ait; Vera ſatisfactie eſt peccatorum oanſas excidere, hoc eſt, mor- tificare carnem. Item coêrcere carnem, non ut compen- ſentur æternæ pœnæ, ſed ne caro pertrahat ad peccan- dum. Ita Gregorius de zeſtuutione loquitur, falſam eſſe pœnitentiam, il non ſatisfiat illis quorum res occupatas tenemus. Non enim verè dolet ſe furatum efſe, aut rapuiſſe, is, qui adhuc furatur †. Tantiſper enim fur aut prædo eſt, dum eſt injuſtus poſſeſſor alienæ rei. CGivilis illa ſatisfactio neceſſaria eſt, quia ſcriptum eſt, qui furatus eſt, deinceps non furetur. Item Chryſoſtomus inquit: in torde contritio, in ore confeſio, in epere tom bumilitas, Hoc nihil contra nos facit debent † Eph. 4, 28s 176 XI. PE CONFYESSIONE debent ſequi bona opera pœnitentiam, debet pœenitentis effe, non ſimulatio, ſed totius vitæ mutatio in melius. G. 19. Item Patres ſcribunt ſatis eſſe, ſi ſemel in vita fiat il- la publica ſeu ſolennis peenitentia, de qua ſunt facti Canones Satüfaltionum. Qua ex re intelligi poteſt, quod ſentiebant MHos Canones non eſſe neceſſarios ad remisſionem pecca- torum. Nam præter illam ſolennem pœnitentiam, ſæpe aliäs volunt pœnitentiam agi, ubi non requirebantur Ca- nones ſatisfa tionum. gsang: Conſenſ. GS. 20. Architecti Confutationis ſcribunt, nen e toleran. dum, ut ſat ufaltiones contra expreſſum Evangelium aboleauturs Nos igitur hactenus oſtendimus, Canonicas illas ſatisfacti- ones, hoc eſt, opera non debita, facienda propter compen- ſationem peœnæ, non habere mandatum Evangelii. Res b. 16: ipſa hoc oſtendit, ſi opera ſatisfactionum ſunt opera nen- debii, quare allegant expreſſurn Evangelium? Nam ſi Ev- angelium juberet compenſari pœnas per talia opera, jam eſſent debita opera,. Sed ſic loquuntur, ut fucum faclant imperitis, & allegant teſtimonia, quæ de debitis operibus loquuntur, cum ipſi in ſuis ſatisfactionibus præſcribant o⸗ pera non debita. Imo ipſi concedunt in ſcholis, ſine pecca= to recuſari poſſe ſatisfactiones. Falsò igitur hic ſcribunt, quòd expreſſo Evangelio cogamur ſatisfa ſtiones illas Ca⸗ gon. Opera quxæ? nonicas ſuſcipere. Cæterum nos ſæpe jam teſtati ſumus, quod pœnitentia debeat bonos fruétus parere, & qui ſint p. 668. bponi fructus docent mandata, videlicet invocatio, gratia⸗ ràm actio, confesſio Evangelii, docere Evangelium, obe- dire parentibus, & magiſtratibus, ſervire vocationi, non occidere, non retinere odia, ſed eſſe placabilem, dare egen.— tibus quantum pro facultatibus poſſumus, non ſcortari, non moœchari, ſed coërcere & refrenare, caſtigare carnem, non propter compenſationem pœnæ æternæ, ſed ne ob- temperet diabolo, ne offendat Spiritum sanctum, Item ve- ra dicere. Hi fru tus habent præcepta Dei, & propter glo. iam & mandatum Dei fieri debent, habent & præmia. Sed quod non remittantur pœnæ æternæ, niſi propter compen- ſationem —— DE CONFESS. ET SATISFACTIONE. 177 ſationem certarum traditionum aut Purgatorii, hoc non- docet Scriptura. Indulgentiæz olim erant condonationes pu- Pp. 4 . 167. blicarum illarum obſervationum, ne nimium grauarentur- homines Quod ſi humana autoritate remitti ſatisfaétio- nes & pœnæ queunt, non igitur Iure divino neceſſaria eſt illa compenſatio. Nam lus divinum non tollitur huma- na autoritate. Porro cum nunc per ſè antiquatus ſit mos, & quidem disſimulantibus Epiſcopis, nihilopus eſt remis- ſionibus illis. Et tamen manſit nomen Indulgentiarum. Et, ſicut ſatiifabkiones non intellectæ ſunt de politica diſciplina,, ſed de compenſatione pœnæ: Ita Indulgentiæ malè intelle- p. 4.ſeq. 167. Gtæ ſunt, quòd hberent animas ex Purgatorio. At Clavis 83 290. 321. non habet poteſtatem, niſi ſuper terram ligandi, & ſolven- di, Juxta illud : Quicquid ligaveris ſiper terram, erit liga- Jo. zo, 23. Mat. tum in cœlo, Quicquid ſolveris ſuper terram, erit ſolutum in 16. g.c. W,iS: cæœælo. Quanquam, ut ſupra diximus, Clauis poteſtatem habet non imponendi pœnas, aut cultus inſtituendi: ſed tantùm habet mandatum remittendi peccata, his qui con- vertuntur, & arguendi & excommunicandi iſtos qui no- lunt converti. Sicut enim ſolvere ſignificat remittere pec- cata: ita ligare ſignificat non remittere peccata. Loqui- p. 16. tur enim Chriſtus de regno ſpirituali. Et mandatum Dei 3 eſt, ut miniſtri Evangelii abſolvant hos qui convertuntur, jJuxta illud . Poteſtas nobis data eſt ad 2diſtcationem. Quare 2. Cor. 7, S.e⸗ Reſervatio caſuum politica res eſt. † Eſt enim reſervatio pœ- 12, 20. næ Canonicæ, non eſt reſervatio calpz coram Deo in his qui p.44. verè convertuntur. Proinde rectè judicant adverſarii cum fatentur, quòd in articulo mortis illa reſervatio caſuum non debeat impedire abſolutionem. §. 21. Expoſuimus ſummam noſtræ doctrinæ de Pœ- Concluſio. nitentia, quàm certò ſcimus piam, & ſalubrem bonis mentibus eſſe. Et boni viri, ſi contulerint noſtram doctrinam cum con- fuſisſimis diſputationibus adverſariorum, perſpicient, adver- ſarios omiſiſſe dotrinam de fide juſtificante, & conſolante pia corda. Videbunt etiam multa fingere adverſarios, de merito attritionis, de illa infinita enumeratione delicto- M rum. † Layman. Th. Mor. .y. tr. 6. c. 12. f. Sgi. Coſter. de Sacr.d. 4.7: ſ.6. Chemn. Ex. Conc. Trid. P. 1. f. 396. 178 . XIII. DE NVMERO ET VSV rum, de ſatisfationibus, àτε 77τ Daci,ατε ον%σανſσα, quæ ne ipſi quidem adverſari ſatis explicare poſſunt. A& α. D E N VMERO E T VS V 178. 236. 241. SACRAMENTORVM. F. C. 722. Limiitatio. IN XIII. ARTICVLO probant Adverſarii, quòd dicimus Sacramenta non eſſe tantum notas profesſionis inter homines, p 178. ut quidam fingunt, ſid magis eſſe ſigna & teſtimonia volunta- tis Dei erga nos, per quæ movet Deus corda ad credendum,. Sed hic jubent nos etiam Septem Sacramenta numera- re. Nos ſentimus præſtandum eſſe, ne negligantur- res & ceremoniæx in &cripturis inſtitutz, quotcunque- Chemn. Ex- ſunt. Nec multùm referre putamus, † etiamſi docendi 7. Tr P.2. f. m. cauſa ali numerant aliter, ſi tamen reété confervent⸗ 5. 206ο. ͥres in Scriptura traditas. Nec Veteres eocdem modo nu- meraverunt. Sacramenta §F. 2. Si Sacramenta vocamus † ritus, qui habent manda- quid 5 tum Bei, & quibus addita eſt promisſio gratiæ, facil eſt judica- P. 228. 241. re quæ fint propriè Sacramenta. Nam ritus ab homimbus c hemn finſtituti, non erunt hoc modo propriè dicta Sacramen- 204. uth. . Capi. Rabyle. la. Non eſt enim autoritatis humanæ, promittere gratiam. Ei. & 7. Bell. Quare ſigna ſine mandato Dei inſtituta, non ſunt certa- a.a. hr.c-;. ſigna gratiæ, etiamſi fortaſſe rudes docent, aut admonent Qucnam aliquid. Verè igitur ſunt Sacramenta, Baptiemus, Cæna⸗ Voce Sacra-DPomini, Abſolutio, quæ eſt Sacramentum Pænitentiv. Nam menti ILatè hi ritus habent mandatum Dei „ & promisſionem Gratiæ, ſumtâ. Diſp. quæ eſt propria Novi Teſtamenti. Certò enim debent⸗ Giéſſ-t.z. 14. th. tatuere corda, cum baptizamur, cum veſcimur Corpo- 2a2. caret ſym-re Domini, cum abſolvimur, quòd verè ignoſcat nobis bolo proprio. Deus propter Chriſtum. Et corda ſimul per Verbum- & Ritum movet Deus, ut credant, & concipiant fidem, Rom. 10,17. ſicut ait Paulus : Fides ex auditu eſt. Sicut autem ver- bum incurrit in aures, ut feriat corda: Ita ritus ipſe in- currit 1 SACRAMENTORVM. 179 currit in oculos, ut moveat corda. Idem effe ctus eſt Verbi & Ritus, ſicut præclarè dictum eſt ab Auguſtino: Sacramen- tum eſſe verbum viſibile, quia ritus oculis accipitur, & eſt quaſi piätura Verbi, idem ſignificans quod Verbum. Quare- idem eſt utriusque effectus. §. 3. Confirmatio a) & Extrema Ilnttiob) ſunt ritus, acce- Non, Con- pti à Patribus, quos ne Eccleſia ec) quidem tanquam neceſſa- ſirmatio, nec rios ad ſalutem requirit, quia non habent mandatum Dei. Unctio Ex- Propterea non eſt inutile, hos ritus diſcernere à ſuperiori- rema. bus, qui habent expreſſum mandatum Dei, & claram promiſ- ſionem gratiæ. §. 4. Sacerdotium intelligunt Adverſarii ) non de Mi- O,„à, A. §. niſterio Verbi & Sacramentorum aliis porrigendorum, ſed in- P05. telligunt de Sacrifcio, quaſi oporteat eſſe in Novo Teſta- 4) Vaſqu. in mento Sacerdotium ſimile Levitico, quòd pro populo ſacri- Thom. P. 2. 4. ficet, & mereatur aliis remisſionem peccatorum. Nos doce- :c.3. Conc. musSacrificium Chriſti morientis in cruce, ſatis fuiſſe pro pec- Trid. E. catis totius mundi, nec indigere præterea aliis ſacrificiis, „.2“ en quaſi illud non ſatis fuerit pro peccatis noſtris. Ideo juſtifi· cantur homines, non propter ulla reliqua ſacrificia, ſed pro- pter illud unum Chriſti ſacrificium, ſi credant illo ſacrificio ſe redemptos eſſe. Ideo Sacerdotes vocantur, non ad ulla ſacrifi- cia, velut in Lege pro populo facienda, ut per ea mereantur-, populo remisſionem peccatorum, ſed vocantur ad docendum Evangelium, & Sacramenta porrigenda populo. Nec ha- bemus nos aliud Sacerdotium, ſimile Levitico, ſicut ſatis do- cet Epiſtola ad Ebræos. Si autem Ordo de Miniſterio Verbi in- c. 8. 9. telligatur, e) non gravatim vocaverimus Ordinem Sacramen- e) Chemn. LE. tum. Nam Miniſterium Verbi habet mandatum Dei, Et ha- T. 3. p. 374. bet magnificas promisſiones, Rom. niö Evangelium eſt votentia Gerh. Conf-C. Dei ad ſalutem omni credenti. Item Eſaiæ py, II. Verbum meum, F.la a.15. 210 quod egredietur de ore meo, non revertetur ad me vacuum,, ſed faciet quzcunque volui, &c. Si Ordo hoc modo intel Lnpoſttio ligatur, neque Impoſitionem nänitttm vocare Sacramentum manuum. gravemur. Habet enim Eccleſia mandatum de conſtituendis M ꝛz miniſtris, 4) Chemn. Ex. P. 2. f. 24 8. Gerh. Conf. Cath. P. 3. l.2. p. 152. 5) Bells d. h. r. c.I. contra Krackevvitz. Chemn. Ex. P. 2. f. 405. c) Biel in 4. a.7. a. .d. 3. Alex. P 3.4.2 4. m. I. Gerh. d. L.2. P. 2. a. 13. 95. P 13. 303. Hornbeck. Conir. l. 5. Matrzim- ninum. I-Tim. 1,. Modus aten- di Sacra- eramento. ge-eͦꝭt ᷑ͤXlIII. DE NVMERO ET VSV Miniſtris, quod gratisſimum eſſe nobis debet, quòd ſcimus Deum approbare Miniſterium illud, & adeſſe in Miniſterio. Ac prodeſt quantum fieri poteſt, ornare Miniſterium Verbi, omni genere laudis, adverſus fanaticos homines, qui ſomniant, Spiritum ſanétum dari, non per Verbum ſed pro- pter ſuas quasdam præparationes: ſi ſedeant otioſi, taciti, in locis obſcuris, expectantes illuminationem, quemad- modum olim &αοονονααςια docebant, & nunc docent Ana- baptiſtæ. ð F. 5. Matrimonium non eſt primuùm inſtitutum in No- vo Teſtamento, ſed ſtatim initiò creato genere humano. Habet autem mandatum Dei, habet & promisſiones, non⸗ quidem propriè ad Novum Teſtamentam pertinentes, ſed magis pertinentes ad vitam corporalem. Quarè ſi quis vo- let Sacramentum vocare, diſcernere tamen à prioribus illis debet, quæ propriè ſunt ſigna Novi Teſtamenti, & ſunt⸗ teſtimonia gratiæ & remisſionis peccatorum. Quòd ſi Ma- trimonium propterea habebit appellationem Sacramenti, quia habet mandatum Dei: Etiam alii ftatus ſeu officia quæ habent mandatum Dei, poterunt vocari Sacramenta⸗, ſicut Magiſtratus. Poſtremòô, ſi omnes res amnumerari Sa- cramentis debent quæ habent mandatum Dei, & quibus ſunt additæ promisſiones, cur non addimus Orationen quæ verisſimè poteſt dici Sacramentum. Habet enim & manda- tum Dei & promisſiones plurimas. Et collocata inter Sa- eramenta, quaſi in illuſtriore loco, invitat homines ad o- randum. Poſſent hic numerari etiam Eleemoſynæ, Item Af- Eiktiones; quæ & ipſæ ſunt ſigna, quibus addidit Deus pro- misſiones, ſed omittamus iſta. Nemo enim vir prudens de numero aut vocabulo magnopere rixabitur, fi tamen illæ res retineantur, quæ habent mandatum Dei & promisſiones. §. 6. IIlud magis eſt neceſſarium, intelligere, Quo- modo ſit utendum Sacramentis. Hic damnamus totum popu- um Scholaſticorum doëtorum, qui docent, 4) quòd Sacra- p. 16. 142. ſeq. menta non ponenti obicem, con erant gratiam ex opere operato, 176. ſine «*) Neg. Kenr. 2:9. 7.T. P. 260. Aff. Vivves Phil. 12. Fa br. Har. f.2 5i. Conc. Ir. S. . can. 6. ſentire, quòd per ceremoniam juſtificemur, ſine bonò mo- tu cordis, hoc eſt, ſine fide. Et tamen hæc impia & per- nicioſa opinio magna autoritate docetur, in toto regno Pontificio. Paulus reclamat & negat, Abraham juſtificatum es- Rom. 4, 10, I. ſe circumciſione, ſed circumciſionem eſſe ſonum propoßtam ad exercendam fidem Ita nos docemus, quòèd in uſu Sacra- mentorum, fides debeat accedere, quæ credatillis promis- ſionibus, & accipiat res promiſſas, quæ ibi in Sacramento offeruntur. Et eſt ratio plana & firmisſima. Promisſio eſt p.70. 75.78.109. inutilis niſi fide accipiatur. At Sacramenta ſunt ſigna, 241. 152. 184. promisſionum. Igitur in uſu debet accedere fides, ut, ſi quis utetur Cœna Domini, ſic utatur, Quia id eſt Sacra- mentum Novi Teſtamenti, ut Chriſtus clarè dicit. Ideo ſta- tuat, ſibi offerri res promiſſas in Novo Teſtamento, ſcilicet. gratuitam remisſionem peccatorum. Et hanc rem fide ac- cipiat, erigat pavidam conſcientiam, & ſentiat, hæc teſtimo- nia non eſſe fallacia, ſed tam certa, quàm ſi Deus novo miraculo de cœlo promitteret ſe velle ignoſcere. Quid au- tem prodeſſent illa miracula & promisſiones, non creden- ti? Et loquimur hic de fide Speciali, quæ præſenti promis- P·69. 76. 83. 15t ſioni credit, non tantum quæ in genere credit, Deum eſſe, ſed quæ credit, offerri remisſtionem peccatorum. Hic uſus Sa- cramenti conſolatur pias & pauidas mentes. Quantum autem in Eccleſia abuſuum pepererit illa fanatica opinio, de opere operato ſine bono motu utentis, nemo verbis con- ſequi poteſt. Hinc eſt illa infinita prophanatio Miſſarum, ſed de hac infra dicemus. Neque ulla litera ex veteribus Scriptoribus proferri poteſt, quæ patrocinetur hac in re⸗ Scholaſticis. Imò contrarium ait 2) Auguſtinus, quod ſi- des Sacramenti, non Sacramentum juſtißicet. Et eſt nota Pau- li ſententia: Corde creditur ad juſtitiam Rom. Io, . ARTICVLVYM XIIII. in quo dicimus, nemini Pro niſi ritè rocato concedendam eſſe adminiſtrationem Sacra- Ordine. mentorum & Verbi in Eccleſia, ita recipiunt, ſi tamen uta- P6. A. S.3ey. M 3 mur or- 4) Tr. in Io. 53. t. 9. f. 2 63. tr. 80. f 305. Scil. ſenſu, licet non totidem verbis. Lo- ca vid. in Gerh. de Sacr. . W. S. z. 5. 5 L SACRAMENTORVM. r Art. XIV. Iine bono motu utentis. Hæc ſimphiciter Iudaica opinio eſt, De Ordine. 1982 XV. DE TRADITIONIBVS mur ordinatione Canonica. 4) Hac de re in hoc conventu Pp. 20..30.309. ſepe téſtati ſumus, nos ſumma voluntate cupere conſer- 75. vare politiam Eccleſiaſticam, & gradus in Eccleſia faétos etiam humana autoritate. Scimus enim bono & utili con- ſilio à batribus Ecgçleſiaſticam diſciplinam hoc modo, ut ve- teres Canones deſcribunt, conſtitutam eſſe. Sed Epiſco- pi ſacerdotes noſtros aut cogunt hoc doctrinæ genus quod confesſi ſumus abjicere ac damnare, aut nova & inaudi- p. IO3. 105. 165. ta crudelitate miſeros & innocentes occidunt. Hæ cauſæ . 6. 32;. impediunt, quo minus agnoſcant hos Epiſcopos noſtri ſa- cubi diſſolvitur illa Canonica politia, quam nos magnope- p. 208. 315. 755. Tè cupiebamus conſervare. Ipſi viderint quomodo ratio- nem Deo reddituri ſint, quòd disfipant Eccleſiam. No- ſtræ conſcientiæ hac in re nihil habent periculi, quia cum ſciamus confesſionem noſtram veram, piam & catholicam eſſe, non debemus approbare ſæevitiam iſtorum, qui hanc doctrinam perſequuntur. Et Eccleſiam eſſe ſcimus apud P. 14. 124.307. hos, qui verbum Dei rectè docent, & reétèe adminiſtrant 3o8.755. Sacramenta, non apud illos, qui verbum Dei non ſolum edictis delere conantur, ſed etiam recta & vera docentes trucidant: erga quos, etiamſi quid contra Canones faci- unt, tamen ipſi Canones mitiores ſunt. Porrò hic iterum volumus teſtatum, nos libenter conſervaturos eſſe Eccle- p.2og. fiaſticam & Canonicam politiam, ſi modò epiſcopi deſi- nant in noſtras Eccleſias ſævire. Hæc noſtra voluntas & co- ram Deo, & apud omnes gentes, ad omnem poſteritatem excuſabit nos, ne nobis imputari posſit, quod Epiſcopo- rum autoritas labefactatur, ubi legerint atque audierint-, homines, nos injuſtam ſævitiam Epiſcoporum deprecan- tes, nihil æqui impetrare potuiſſe. ₰) Veteri, non Papali. Hofm. ap. Fabric. F.2. iſta vindicat. Pax anno 152. 15555. 16 ¼½ . a.F.5.7I6. contra Philippi lapſum. Oſian. Cent. 16.p. 185. zmn. r. . . D E T RADIIIONIBVS P. 3 13 1.5. l· 9 4· HVMANIS IN ECCLESIA. In ar- cerdotes. Ita ſævitia Epiſcoporum in cauſa eſt, quare ali- HVNANISIN ECCLESIA. 183 N Articulo XV. recipiunt grimam partem, in qua dici- Limitatio, mus, Obſervandos eſſe ritus Eccleſiaſticos, qui ſine pectato ob p. 16.32. feq. 7,S Jervari Pogne „ & 2d wanquillitatem S bonien, ordinem in Ec- ecleſia proſunt. Alteram partem omninò damnant, in qua di- cimus, raditiones bumanas, inſtitutas ad placandum Deum, ad promerendam gratiam, & ſatisſaciendum pro Veckers, dvlrſari S lio. Quanquam in ipſa Confesſione de Diſcrimine- p. 29. Ciborum, ſatis multa dixiraus de Traditionibus, tamen-⸗ hic quædam breuiter repetenda ſunt. Etiamſi arbitraba- mur, Adverſarios ex aliis cauſis defenſuros eſſe traditio- nes humanas, tamen hoc non putavimus futurum, ut, hunc articulum damnarent: Non mereri nos remisſionem pPeccatorum, aut gratiam, obſervatione traditionum hu-p. 6. 30. z2. 131. manarum. Poſtquam igitur hic articulus damnatus eſt, 18 ¼. 159.707. facilem & planam cauſam habemus. Nunc aperte Judai- zant adverlarii, aperte obruunt Evangelium Dockrimt de. mroniorum. Tunc enim Scriptura vocat traditiones, doctri- I. Tim. 1, . nas dämoniorum, quando docetur, quòd ſint cultus uti-contra Grot. les ad Promerendam remisſionem peccatorum & grati- 6tt. Enos am. Tunc enim obſcurant Evangelium, beneficlum, 43. 33. Chriſti, & juſtitiam fidei. Evangelium docet nos fide⸗ Propter GChriſtum gratis accipere remisſionem peccato-p.5v ſeq.7. rum, & reconcilian Deo. Adverſarii contra alium mecdha- torem conſtituunt, ſcilicet has traditiones. Propter has volunt conſequi remisſionem peccatorum, per has vo- lunt placare iram Dei. At Chriſtus apertè dicit: Fruſtra= Mat. 15, o colunt me mandatis hominum. Supra copiosè diſputauimus p-32 31 , homines juſtificari fide, cum credunt ſe habere Deum, 250262 279 305. Placatum, non propter noſtra opera, ſed gratis propter Chriſtum. Hanc certum eſt Evangelii doctrinam eſſe⸗, quia Paulus clarè dicit æa Epheſ.2 5. Gratis ſalvati eſtis per p. 9. 20.79. Rdem, & boc non ex vobis, Bei donum eſt, non ex hominibus. ſeq. 90. Nunc iſti dicunt promereri homines remisſionem pecca- torum per has obſervationes humanas. Quid hoc eſt a- liud quàm præter Chriſtum, alium juſtificatorem, ali- um mediatorem conſtituere? Paulus inquit ad Galatas: c. g. 4 Eva- Pp. 37.76.184. 251. 283. 549. P- 75. 106. 181. Rom. 4, 17. 69. 70. Gal. 2, F. P. 209. 184 XV. DETRADITIONIBVS Epvacuati eſtis à Chriſto, qui lege juſtificamini, id eſt, Si ſenti- tis vos mereri obſervatione legis, ut juſti coram Deo re- putemini, nihil proderit vobis Chriſtus, quia quorſum opus eſt Chriſto iſtis, qui ſentiunt ſe juſtos efſe, ſua obſervatione⸗ legis? Deus propoſuit Chriſtum, quoòd propter hunc me- diatorem, non propter noſtras juſtitias, velit nobis eſſe pro- pitius. At iſti ſentiunt Deum eſſe placatum, propitium⸗ propter traditiones, & non propter Chriſtum. Adimunt-, igitur Chriſto honorem Mecdiatoris. Nec intereſt inter no- ſtras traditiones, & Moſaicas ceremonias, quòd ad hanc rem attinet. Paulus ideo damnat Moſaicas ceremonias, ſi: cut traditiones damnat, quia exiſtimabantur eſſe opera-⸗ quæ mererentur juſtitiam coram Deo. Ita obſcurabatur of- ficium Chriſti & juſtitia fidei. Quarè remota lege, remotis traditionibus, contendit, quòd non propter iſta opera-, ſed propter Chriſtum gratis promiſſa ſit remisſio peccato- rum, modꝗò ut fide accipiamus eam. Nam promisſio non ac- cipitur niſi file. Cum igitur fide accipiamus remisſionem- peccatorum, cùm fide habeamus propitium Deum, propter Chriſtum, error & impietas eſt conſtituere, quòd per has ob- ſervationes mereamur remisſionem peccatorum. Si quis hic dicat non mereri nos remisſionem peccatorum, ſed jam juſtificatos per has traditiones mereri gratiam: Hic iterum reclamat Paulus, Chriſtum peccati Miniſtrum fore, ſi poſt juſtificationem ſentiendum ſit, quòd deinde non propter Chriſtum jiuſti reputemur, ſed primùm mereri debeamus per alias obſervationes, ut juſti reputemur. Item: bominis teſta- mento nibil adadi debet. Ergo nec Dei teſtamento, qui pro- mittit quòd propter Chriſtum propitius nobis eſſe velit, addi debet, quòd primum per has obſervationes debeamus me- reri, ut accepti & juſti reputemur. §.2. Quanquam quid opus eſtlonga diſputatione? Nul- la traditio à ſanctis Patribus hoc conſilio inſtituta eſt, ut me- reatur remisſionem peccatorum aut juſtitiam, ſed ſunt in- ſtitutæ propter bonum ordinem in Eccleſia, & propter tranquillitatem. Et ut velit aliquis inſtituere certa opera ad prome- D . HVMANIS IN ECCLESIA. 135 promerendam remisſionem peccatorum aut juſtitiam, quo- modò ſciet illa opera Deo placere, cum non habeat teſti- monium verbi Dei? quomodò de voluntate Dei certos red- dent homines, ſine mandato & verbo Dei? Nonne ubique in Prophetis prohibet inſtituere peculiares cultus, ſine ſuo mandato? Ezechielis zo,1a. ſcriptum eſt: In præceptis patrum veſtrorum nolite incedere, nec judicia eorum cuſtodiatis, nec in⸗ idolis eorum polluamini. Ego Dominus Deus veſter; In præceptis meis ambulate, & judicia mea cuſtodite & facite eua. Si licet hominibus inſtituere cultus, & per hos cultus merentur-⸗ gratiam, jam omnium gentium cultus erunt approbandi, cultus inſtituti à Jeroboam & aliis extra legem erunt ap- probandi. Quid enim intereſt, ſi nobis licuit inſtituere- cultus utiles ad promerendam gratiam aut juſtitiam, cur non licuit idem gentibus & Iſraëlitis? Ideò gentium & Iſrae- litarum cultus improbati ſunt, quòd ſentiebant ſeſe per il- los mereri remisſionem peccatorum & juſtitiam, & juſtitiam fidei non norant. Poſtremò, unde reddimur certi, quod I. Reg. I3. cultus ab hominibus inſtituti ſine mandato Dei juſtificent? Siquidem de voluntare Dei nihil affirmari poteſt ſine ver- bo Dei? Quid ſi hos cultus non approbat Deus? Quo- modo igitur affirmant adverſarii quòd juſtificent, cum id ſine Verbo acteſtimonio Dei non posſit affirmari? Et-⸗ Paulus dicat : Omne quod non eſt ex fide, peccatum eſſe. Cum autem hi cultus nullum habeant teſtimonium verbi Dei, ſeg. dubitare conſcientiam neceſſe eſt, utrum placeant Deo. §. 3. Et quid in re manifeſta verbis opus eſt? ſi hos humanos cultus defendunt adverſarii noſtri, tanquam pro- merentes juſtificationem, gratiam, remisſionem peccatorum, ſimpliciter conſtituunt regnum Antichriſti. Nam regnum Antichriſti eſt noras cultus Dei, excogitatus bumana au- toritate, rejiciens Chriſtum : ſicut regnum Mahometi ha- bet cultus, habet opera, per quæ vult juſtificari coram Deo, nec ſentit homines coram Deo gratis juſtificari fide pro- pter Chriſtum. Ita & Papatus erit pars regni Antichriſti, ſi Rom. 4, 25. p. 6 8. I15. 157. RegnumAn- tichriſti un: des! Quid? ut a. 2. 15,20. Defenſ. Pup. Sax. c. 6. Apol. ejus. c. gg. f. 190 5. M 5 ſie de- P.14.22. 131. ſeq 753. P⸗ 139 p⸗ 2206. Pp.34. 186 XV. DE TRADITIONBVS Kſic defendit humanos cultus, quòd juſtificent. Detrahitur enim honos Chriſto, cum docent, quòôd non propter Chri- ſtum gratis juſtificemur per fidem, ſed per tales cuſtus, ma- ximeque cum docent, tales cultus non ſolùm utiles eſſe ad juſtificationem, ſed neceſſarios etiam; ſicut ſupra in ar- ticulo oltavo ſentiunt, ubi damnant nos, quòd diximus, quòd non ſit neceſſarium, ad veram unitatem Eccleſiæ, ubique ſimiles eſſe ritus ab hominibus inſtitutos. Daniel capite X, 3S. ſignificat novos cultus humanos, ipſam formam & εM„ιομαναν regni Antichriſti fore. Sic enim inquit: Deum Maoſin in loco ſuo colet, & Deum gqguem non noverunt patres ejus, colet auro & argento, & lapidibus precioſis. Hic deſcribit novos culktus, quia inquit talem Deum coli, qua- em Patres ignoraverint. Nam ſanéti Patres, etſi habue- runt & ipfſi ritus & traditiones, tamen non ſentiebant⸗ has res utiles aut neceſſarias eſſe ad juſtificationem, non⸗ obſcurabant gloriam & officium Chriſti, ſed docebant- nos juſtificari fide propter Chriſtum, non propter illos hu- manos cultus. Cæterum ritus humanos obſervabant, propter utilitatem corporalem, ut ſciret populus quo tem- pore conveniendum eſſet, ut ordine & graviter in templis exempli cauſa fierent omnia, denique ut vulgus etiam ha- beret quandam pædagogiam. Nam diſcrimina temporum & varietas rituum valet ad admonendum vulgus. Has cauſas habebant Patres rituum ſervandorum, ut apertè teſtatur Epiphanius in diſputatione contra Encratitas, quod genus ſimile fuit Monachorum noſtrorum. Fuerunt, enim ſodalitia, quæ ſibi certas traditiones imponebant, ab- ſtinebant à vino etiam in ipſa Coœna Domini, Nullis carni- bus veſcebantur, ne piſcium quidem, qua in re fratres Dominici longè ſuperabant. A conjugio veròvel maximè abhorrebant, etſià conſuetudine mullerum non abhorre- bant. Id enim objicit eis Epiphanius, habebant enim mu- liercularum greges idem vitæ genus ſequentes, ſicut hoc tempore ferè ubique habent Monachi vicina mulherum⸗ Monaſteria, Et has obſervationes fingebant eſſe cultum Dei, HVMANIS INECCLESIA. 197 Dei, & juſtitiam propter quam Deo accepti eſſent, qua- placarent iram Dei. Hanc opinionem improbat Epipha- nius, & alios fines eſſe traditionum oſtendit, dicit proban- das eſſe traditiones, factas ,a 2αναρννοHτHαιιιτντιααα hoc eſt, aut ad cohercendam carnem, propter diſciplinam rudium, aut propter politicum ordinem. Et nos propter- has cauſas reètè ſervari poſſe traditiones judicamus: Vt po pulus ſobrius interſit ſaeris, ſicut loſaphat, & Rex Ninive 2. Chron. 20, 7. Jejunia indixerunt. Item ut ordo & politia Eccleſiæ do- Ion . Ioel. ceat imperitos, quid quo tempore geſtum ſit. Hinc ſunt.“ 75. feriæ Natalis, Paſchatis, Pentecoſtes, & ſimiles. Hoc eſt b. 16. 33.44.134. quod Epiphanius ait politiæz cauſa inſtitutas eſſ, traditiones, vi- delicet ordinis cauſa, & ut ordo ille admoneat homines dehi- ſtoria, & de beneficiis Chriſti. Etenim multò efficaciùs ad- monent vulgus notæ rerum quaſi pictæ in morib. ac ritibus, quàm hteræ. Hos fines proderat oſtendi populo, & illuſtra- rI. Sed his finibus affingunt adverſarii alium'quadam Pha- ri ſaica perſuaſione-quòd videlicet tales obſervationes mere- antur remisſionem peccatorum: quod fint cultus neceſſarii ad juſtificationem: quòd propter eos reputentur homines ju- ſti coram Deg. Hoc planè eſt, Deum colore auro, argen- Dan. 11,75. 10 „ O& rebus pretioßs s ſentire quod Deus fiat placatus va- rietate veſtitus, ornamentorum, & ſimilibus rebus: quales ſunt infinitæ in traditionibus humanis: aut quòd ejusmo- di res ſint cultus Dei, temporum, ciborum, vaiorum, veſti- tus diſcrimina. §. 4. Paulus ad Col-ſenſes 2, 2y. ſeribit, traditiones habere Secier Sapi. ſpeciem ſapientig. Et habent profectò. Nam évrakbla illa, entie, valde decet in Eccleſia, eamque ob cauſam neceſſaria eſt, ſed humana ratio, quia non intelligit juſtitiam fidei, naturaliter⸗ affingit, quòd talia opera juſtiſicent homines quod reconci- ient Deum &c. Sic ſentiebat vulgus inter Israëlitas & hac cpinione augebant tales ceremonias, ficut apud nos in- monaſteriis creverunt. Sic judicat humana ratio etiam de exercitiis corporis, de jejuniis, quorum finis cum ſit, co- p. 15. hercere carnem, ratio affingit finem, quòd ſint cultus, qui juſtifi⸗ 188 xV. DE TRADITIONIBVS II. 2dæ q. 147. juſtificent. Sicut Thomas ſcribit: lejunium valere ad dele- 2. J. tionem & probibitionem cul-zx. Hæc ſunt verba Thomæ. Ita ſapientiæ ac juſtitiæ ſpecies in talibus operibus decipit ho- mines. Et accedunt exempla Sanctorum, quos dum ſtu- p.· 97. ſeq. dent imitari homines, imitantur plerunque externa exerci- tia, non imitantur fidem eorum. Conſequuta §. 5. Poſtquam fefellit homines hæc ſpecies ſapientiæ mala. ac juſtitiæ, deinde ſequuntur infinita incommoda, obſcura- tur Evangelium de juſtitia fidei in Chriſtum, & ſuccedit va- na fiducia talium operum. Deinde obſcurantur præcepta Dei; hæc opera arrogant ſibi titulum perfectæ & ſpiritualis p. 32. vitæ, & longè præferuntur operibus præceptorum Dei, ut⸗ operibus ſuæ cujusque vocationis, adminiſtrationi reipu- blicæ, adminiſtrationi Oeconomiæ, vitæ conjugali, educa- tioni liberorum. Hæc præ illis ceremoniis judicantur eſſe⸗ prophana, ita ut cum quadam dubitatione conſcientiæ à multis exerceantur. Conſtat enim multos, deſerta admini- ſtratione reipublicæ, deſerto conjugio, illas obſervationes amplexos eſſe tanquam meliores & ſanétiores. Neque- hoc ſatis eſt, ubi occupavit animos perſvaſio, quòd tales obſervationes ad juſtificationem neceſſariæ ſint, miſerè ve- xantur conſcientiæ, quia non poſſunt omnes obſervatio- nes exactè præſtare. Nam quotusquisque numerare omnes potuit? Extant immenſi libri, imò Bibliothecæ totæ, nul- lam ſyllabam de Chriſto, de Fide in Chriſtum, de Bonis O.- peribus ſuæ cujusque vocationis, continentes, ſed tantùm colligentes traditiones, & harum interpretationes, quibus interdum exacerbantur, interdum relaxantur. Quomo- dò torquetur vir optimus Gerſon, dum quærit gradus. & latitudives præceptorum: Nec tamen poteſt conſtituere- nts da in gradu certo. Interim graviter deplorat 2) pericu- la piarum conſcientiarum, quæ parit hæc acerba interpre- tatio traditionum. Præſervatio. §. 6. Nos igitur contra illam ſpeciem ſapientiæ & juſtitiæ in humanis ritibus, quæ fallit homines, muniamus nos verb 0 . Dei, .) Tr.d. Vita Spir, anima Lect. 2. Lil. ao Izgo. éx Act. 15. contra Grot. h. Rivet. p. 5. JVMANIS IN ECCLESIA. 199 Dei, & primum ſciamus, eas neque remisſionem peccato- rum, neque juſtificationem mereri coram Deo, neque ad juſtificationem neceſſarias eſſe. Teſtimonia quædam ſupra KAitavimus, Et plenus eſt Paulus: Ad Coloſſ zué. clarè dicit: p.1z2. Nemo vos judicet in cibo, potu, aut ſtato feſto, aut novilunio, aut ſabbathis, quæ ſunt umbræ futurorum, corpui autem Chri- fi. Atque hic fimul & legem Moiſi, & traditiones huma- nas complectitur, ne Adverſarii eludant hæc teſtimonia,: ut ſolent, quòd Paulus tantum de lege Moifi loquatut IHe veròô hic clarè teſtatur ſe loqui de Traditionibus Huma- nis. Quanquam quid dicant Adverſarii non vident, ſi Evan- gelium negat ceremonias Moiſi, quæ erant dhivinitus inſti- tutæ, juſtificare, quanto minus juſtificant traditiones hu- manæ? §. 7. Nec habent Epiſcopi poteftatem inſtituenchi cul- Defelctu Po- tus, tanquam juſtificantes, aut neceſſarios ad juſtificatio- 1cſnatir. nem. Imè Apoſtoli Altorum i, 9. icunt: Quid tentatis Luth-t.5 L. p.9: Deum, imponentes jugum &s. ubi velut magnum peccatum P- 43, 265. accuſat Petrus, hoc conſilium onerandæ Ecclefiæ. Et ad P. 81. uj. 219. Galatas 5sI. vetat Paulus iteram ſervituti ſubjici. Volunt igi- . tur Apoſtoli in Eccleſia manere hanc libertatem, ne judicen- tur ulli culkus legis aut traditionum neceſſarii eſſe, ſicutin lege fuerunt neceſſatiæ ceremoniæ ad tempus, ne obſcure- p. 183- tur juſtitia fidei, ſi judicent homines cultus illos mereri juſtiſicationem, aut ad juſtificationem neceſſarios eſſe. Mul- ti varias &wvn αα quærunt in traditionibus, ut conſcientiis medeantur, neque tamen certos gradus reperiunt, per quos explicent conſcientias ex his vinculis. Verum ſicut Alexan- der ſolvit Gordium nodum, quem cum explicare non pos- ſet, gladio ſemel diſſecuit, ita Apoſtoli ſemel liberant con- Lcrientias traditionibus, prælſertim ſi tradantur ad prome- rrendam juſtifcationem. Huic doctrinæz cogunt nos Apo- ſtoli adverſari docendo, & exemplis. Cogunt nos docere, uòd traditiones non juſtificent, quòd non ſint neceſſariæ ad juſtificationem, quòd nemo debeat condere aut recipe- ge traditiones hac opinione, quòd mereantur juſtificatio- — 190 XV. DE TRADITIONIBVS. nem. Tunc etiam ſi quis obſervat, obſervet ſine ſuperſtitione tanquam politicos mores, ſicut ſine ſuperſtitione aliter veſti- untur milites, aliter Scholaſtici. Apoſtoli violant traditiones, Mat. 2, 3.c. 2. & excuſantur à Chriſto. Erat enim exemplum oſtendendum, P. 259· Phariſæis, quòd illi cultus eſſent inutiles. Et ſi quas traditiones parum commodas omittunt noſtri, 4) ſatis nunc excuſati ſunt, cum requiruntur tanquam promereantur juſtificatio- nem. Talis enim opinio in traditionibus eſt impia. Obſervatio §. 8. Cæterm traditiones Veteres, factas in Eccleſia-, veteris ritus. utilitatis & tranquillitatis cauſa, libenter ſervamus, easque- p. 33. interpretamur æτα r sα bααο νρα+o, excluſa opinione, quæ ſentit quòd juſtificent. Ac falsò nos accuſant inimici noſtri, quòd bonas ordinationes, quòd diſciplinam Eccleſiæ abolea- mus. Verè enim prædicare poſſumus, publicam formam Ec- cleſiarum apud nos honeſtiorem eſſe, quàm apud Adverſa- rios. Et ſi quis rectè expendere velit, Verius ſervamus Cano- ) Luth. Unter- nes, quàm Adverſarüi. ⁶) Apud Adverſarios Miſſas faciunt, richt der Viſ-ſacrificuli inviti, & mercede condusti, & plerunque tantum- tat. . 7.·I. Fb. mercedis cauſa, canunt Pſalmos, non ut diſcant, aut orent: E. . B M nf Sed cultus cauſa, quaſi illud opus ſit Culus, aut certè mercedis Muͤller von Lcauſa. Apud nos utuntur Cœna Domini multiæ) ſingulis Do- deutſch. Gottsd minicis, ſed prius inſtituti, explorati, & abſoluti. Pueri canunt ad I. Cor. 14. Pſalmos ut diſcant, canit & populus, ut vel diſcat, vel oret. A- aug.t. Io. f. 46;. Pud adverſarios nulla prorſus eſt æzarinνι puerorum, de- . Sen. qua quidem præcipiunt Canones. Apud nos coguntur paſto- plar. Aug,a. c- Tes & miniſtri Eccleſiarum publicè inſtituere & audire pue- AI Dogm.c Sz. t. ritiam. Et hæc ceremonia optimos fructus parit. Apud 3. Diſt.z A. Con- adverſarios in multis regionibus toto anno nullæ haben- ſecr-e. Quotidie tur conciones, præterquam in quadrageſima. Atqui præ- Ferus in Mar. cipuus cultus Dei eſt, doçere Evangelium. Et cum con- 6. 12. l. 2. P. 254. c,. . — . . 7. 8. . . . 75.13 „. Cad. cionantur adverſarii, dicunt de Traditionibus Humanis, de Conſale.a-s. f. cultu Sanctorum, & fimilibus nugis; quare jure faſtidit „ I5ß. Eſpenc. populus. Itaque deferuntur ſtatim initiò poſtquam reci- Pref- ad Card. tatus eſt Evangelii textus. Pauci quidam meliores nunc de Loch. Diereſ. Bonis Operibus dicere incipiunt; De juſtitia fidei, de- Comm. ad Tim. 4 . p. 235.260. . . Fide a) Aug Ep. rIS.119. Caſſand. Of-. pii 5 p.zoo. Defenſ.f.S6o. Sozom l.7. c. 16. Socr. l. 5. c. i9 Tripart. l. 9. c. 5. Valent. Tr. d. Neceſſ.c. :f & Svarez t.4. à 17. Sett. 2. contra Bell. l.3. d. Pæn. c. . Baron. a c.5b. z9o. Chytr. Hiſt. A. C.pj4 373,A. C.a. 28.5. 20. HVMANISIN ECCLESIA. 191 ſide in Chriſtum, de conſolatione conſcientiarum nihil cdfi- cunt, imò hanc faluberrimam Evangelii partem lacerant- convitiis. E contrà in noſtris Eccleſiis omnes conciones in his locis conſumuntur, de Pænitentia, de Timore Dei, de Fide in Chriſftum, de Iuſtitia fidei, de Conſolatione conſcientia- rum per fidem, de Exereitiis ſidei, de Oratione qualis eſſe de- beat, & quòd certò ſtatuendum ſit, quòd ſit efficax, quòd exaudiatur, de Cruce, de Dignitate Magiſtratuum & 0- mnium Ciuilium ordinationum, de Diſcrimine regni Chriſti, ſeu regni Spiritualis & Politiearum rerum, de Conjugio, des Educatione & inſtitutione puerorum, de Caſtitate, de omnibus Ofzciie Charitatis. Ex hoc ſtatu Eccleſiarum judicari poteſt, nos diſciphinam Eccleſiaſticam, & pias ceremonias, & bonos 44. 196. 192. mores Eccleſraſticos diligenter conſervare. 751. ſeq. S. 9 Ac de Mortiſicatione Carnis, & Diſiiplina Corporis ĩta Mortifica- docemus, ſicut narrat Confesſio, quòd vera & non ſimula- tio veræ. ta mortiſicatio fiat per crucem & afflictiones, quibus Deus p. 32. 147. 24. exercet nos. In his obedliendum eſt voluntati Dei, ſicut 344. ait Paulus: Exhibete corpora veſtra hoſtiam & c. Rom. 12, 1. Et hæc p. ?174.230,2 4 5. funt ſpiritualha exercitia timoris & fidei. Verum præter hanc mortificationem quæ fit per crucem, eft & volunta- rium quoddam exerciti genus neceſſarium, de quo Chri- Luc. 21, 34. ſtus ait: Cavete ne corda peſtra graventur erapula. Et Pau-Rom. 13, 13. lus : † Caſtigo corpus meum, & in ſervitutem redigo, & . Pehe d, rot⸗ Et hæc exercitia ſuſcipienda ſunt, non quòd ſint cukus Nheg 6. juſtificantes, ſed ut coherceant carnem, ne ſaturitas obruat †7. Cor.9, 27. nos, & ‚reddat ſecuros & otioſos, qua ex re fit, ut affecti- p. 33. 687. bus carnis indugeant & obtemperent homines. Hæc chi- lgentia debet eſie perpetua, quia habet perpetuum man- datum Dei. Et illa præſcripta forma certorum ciborum ac temporum nihil facit ad cohercendam carnem. Eſt enim delicatior & ſumtuoſior quàm rehqua convivia. Et ne Adverſarüi quidem obſervant formam in Canonibus traditam. g. 10. Multas & difficiles diſputationes habet hic locus de Tditionum Traditio- modus. P. 16. 44 P. 249. 264. PBrobatur. P: 16. 192 Traditionibus, ac nos re ipſa experti ſumus, traditiones verè eſſe laqueos conſcientiarum. Cum exiguntur tan- quarmn neceſſariæ, miris modis cruciant conſcientias præ- termittentes aliquam obſervationem. Rurſus abrogatio ſua habet incommoda, ſuas quæſtiones. Sed nos facilem & planam cauſam habemus „quia Adverſarii damnant nos, quòd docemus traditiones humanas non mereri remisſio- nem peccatorum. Item requirunt univerſales traditiones quas ſic vocant, tanquam neceſſarias ad juſtificationem. Hic habemus Patronum conſtantem Paulum, qui ubique- contendit has obſervationes neque juſtificare, neque neceſ- farias eſſe ſupra juſtitiam fdei. Et tamen uſum libertatis in his rebus, ita moderandum eſſe docemus, ne imperiti of- fendantur, & propter abuſum libertatis fiant iniquiores veræ doctrinæ Evangeli, nevè fine probabili cauſa mutetur ali- quid in uſitatis ritibus, ſed ut propter alendam concordi-⸗ am ſerventur veteres mores, qui ſine peccato, aut ſine ma- gno incommodo ſervari poſſunt. Etin hoc ipiſo conventu ſatis oſtendimus, nos propter caritatem &α ποο non gra- vatim obſervaturos eſſe cum aliis, etiamſi quid incommo- di haberent. Sed publicam concordiam, quæ quidem ſine offenſione conſcientiarum fieri poſſet, judicavimus omni- bus aliis commodis anteferendam eſſe. Sed de hac tota re paulò poſt etiam dicemus, cum de Vous, & de Poteſtate Ec- deſiæſtica diſputabimus. . ARTICVLVM XVI. recipiunt Adverfarii ſine ul- . 1 la exceptione, in quo confesſi ſumus, quòd liceat Chriſtiane Fabr. Harmh. gerere magiſtratus, exercere Judicia, ex Imperatoriis legibus, ſeu vid. Pac. Relig Aaliis Præſentibus legibus, ſipplicia jure conſtituere gure bella gerere, Ar R! . .„. . . . . §. doch ſolle. wmilitare, iure contrahere, tenere Proprium, jufßinurandum poſtulantib. magiſtratibus dare, contrahene matrimonium, denique quòd legitimæ ordinationés civiles, ſint bonæ creataræ Dei, & v ordinationes di- vinæ, quibus tutò Chriſtianus uti poteſt. Hic totus locus de⸗ diſerimine regni Chriſti, & regni Civilis, literis noſtrorum utiliter CIVILIBVWSs?Ss's. 883 vtiliter illuſtratus eſt, quòd Regnum Chriſti ſit ſpiritaale, hoc eſt, in corde notitiam Dei, timorem Dei, & fidem, ju- ſtitiam æternam & vitam æternam inchoans. Interim foris ſinat nos uti politicis ordinationibus legitimis, quarumcun- que gentium inter quas vivimus, ſicut ſinit nos uti medici- na, aut architectonica, aut cibo, potu, aére. Nec fert Ev- angelium novas leges de ſtatu civili, ſed præcipit, ut præ- ſentibus legibus obtemperemus, ſive ab ethnicis, ſive ab aliis conditæ ſint, & hac obedientia charitatem jubet exerce- re. Inſaniebat enim Caroloſtadius, qui nobis imponebat Caroloſtae. leges judiciales Moiſi. (a) De his rebus ideò copioſius ſcripſe- runt noſtri, quia Monachi multas pernicioſas opiniones Monachi. ſparſerunt in Eccleſiam. Vocaverunt Politiam Epanpelicam , Communionem rerum: dixerunt eſſe Conſilia, non teners Proprium, P. 34·39. non ulciſti. Hæ opiniones valdè obſcurant Evangelium & regnum ſpirituale, & ſunt periculoſæ rebuspublicis. Nam h- 1 Evangellum non diſſipat Polſitiam aut Oeconomiam, ſed mul- . n. .5. 4. tò magis approbat, & non ſolum propterpœnam, ſed etiam pro- 16. 7. S pter conſcientiam jubet illis parere, tanquam divinæ ordinationi. Rom. 17, 5. §. 2. Julianus Apoſtata, Celſus & plerique alii obje Zrliani Celſt cerunt Chriſtianis, quod Evangelium diſſiparet respublicas, Oljecto, quia prohiberet vindictam, & alia quædam traderet parum Cyrill ,,10. 2 apta civili ſocietati. Et hæ quæſtiones mirè exercuerunt Eie Matthi rigenem, Nanzianzenum & alios: cum quidem facillimè ,:: Euf IE. explicari poſſint, ſi ſciamus Evangelium non ferre leges de 1.6. . . Orig. ſtatu Civili, ſed eſſe remiſſionem peccatorum, & inchoa- 2. 4.l. 5. tionem vitæ æternæ in cordibus credentium: Cæterùm non⸗ ſolùm externas politias approbare, ſed nos etiam ſubijcere illis, ſicut neceſſariò ſubditi ſumus legibus temporum, vi- cibus hyemis & æſtatis, tanquam divinis ordinationibus. Evangelium prohibet indictam Privatam; Idque hoc conſilio Chriſtus toties inculcat, ne Apoſtoli putarent ſe Imperia debere iſtis eripere, qui alioqui tenebant, ſicut Ju- dæi de Regno Moſis ſomniabant. Sed ut ſcirent, ſe de regno ſpirituali docere oportere, non mutare civilem ſtatum N Itaque () Luth. Bedencken: Ob nach Moſe zu rathen / urtheilen / L.2. L. F. 45o. Gerh. 7. y. L. de Ll- 3. 59. r Paupertas Perjſeltiva. 194 XVI. DE REBVS CIVILIBVS. Itaque privata vindidta, non conſilio, ſed præcepto prohibetur Matth. y, 39. & Roma 12, 479. Publica quæ fit ex officio magi- ſtratus, non disſuadetur, ſed præcipitur, & eſt opus Dei, juxta Paulum, Roma. ,g. Jampublicæ vindictæ ſpecies ſunt, Judicia, ſupplicia, bella, militia. De his rebus quàm malè ju- dicaverint multi ſeriptores, conſtat : quia in hoc errore⸗ fuerunt, Evangelium externam quandam nopamwm & mona- ſticam Politiam eſſe: nec viderunt, Evangelium cordibus affer- re juſtitiam æternam, foris autem probare ſtatum civilem. F. 3. Vaniſſimum & hoc eſt, quòd ſit Perfectio Chriſtia- na, Non tenere prop⁰rium. Nam perfectio Chriſtiana eſt ſita, non in contemptu civilium ordinationum, ſed in motibus p. 38. 254. 256. Cordis, in magno timore Dei, in magna fide, ſicut Abraham, 25. David, Daniel, etiam in magnis opibus atque imperiis non minus perfecti erant, quâm ulli eremitæ. Sed Monachi il- lam externam hypocriſin offuderunt oculis hominum, ne- Comusunio Re- Videri poſſet in quibus rebus ſit vera perfectio. Quibus lau- Funmm. dibus vexerunt Communionem rerum, quaſi Evangelicam? At hæ laudes plurimum habent periculi, præſertim cum-⸗ longè diſſentiant à Scripturis. Scriptura enim non præcipit, Ex. 20, H. ear, ut res ſint communer: ſed Lex decalogi, cum inquit: Non-⸗ 16. C. 22, I. Pp. 34 5. VViclef. P. 135. furtum facies, dominia diſtinguit, & ſuum quemque tenere ju- bet. Plane furebat Vuiglefus, à) qui negabat licere ſacerdoti- bus tenere proprium. Sunt infinitæ diſputationes de Contra- dibus, de quibus nunquam ſatisfieri bonis conſcientiis po- teſt, niſi ſciant hanc regulam, quòd Christiano liceat uti cmwi- libus ordinationibus ac legibur. Hæc regula tuetur conſcientias, cum docet eatenus licitos eſſe contractus coràm Deo, quate- nus eos magiſtratus ſeu leges approbant. S. 4. Hic totus locus rerum politicarum à noſtris ita patefactus eſt, ut plurimi boni viri, qui verſantur in republica, & in negotiis, prædicaverint ſe magnopere adiutos eſſe, qui antea Monachorum opinionibus vexati dubitabant, Vtrum illa civilia officia & negotia Evangelium permitteret. Hæc ideò recitavimus, ut etiam exteri intelligant, hoc doctrinæ genere, quod nos ſequimur, non labefactari, ſed multo magis 2) Aſt confer. concluſiones ejus anno 1377. in conventu Epiſc. propoſitas ap. J. Criſpin. in Action. Martzr. anno Gbo. editis & Io., Foxi Hiſt. cum Act. Conc. Conſtant. & V Viclef. ipſum h. cum Hifſtor. Reform. Anglic. ac de Denario Pe- ri. Calvœr. Fiſſur. Sion. l. 4. c. 3. de VVicleſtis. XVII. DE EXTR. JUDICIO XIIX. DELIBERO ARBITRIO. 195 magis muniri autoritatem magiſtratuum, & dignitatem omni. um ordinationum civilium. Quarum rerum magnitudo fatuis illis opinionibus monaſticis, mirificè antea fuit obſcurata, quæ longè præferebant Politiæx & Oeconomiæ, ridiculam & vaniſſimam hypocriſin Paupertatis & Humilitatis. Cum qui- dem Politia & Oeconomia habeant mandata Dei: IIla Pla- tonica communio non habeat mandatum Dei. ARTICULUM XVII. recipiuntAdverſarii ſine exce- ptione, in quo confitemur, Chriſtum in Conſummatione mundi appariturum eſſe, ac mortuos omnes reſuſcitatu- rum: & piis æternam vitam & æterna gaudia daturum: im- pios veroò condemnaturum eſſe, ut cum diabolo ſine fine- crucientur. ARTICULUM XVIII. recipiunt Adverſarii de Libero Arbitrio. Etſi quædam addunt teſtimonia parum apta- ad eam cauſam. Addunt & declamationem, quòd non ſit⸗ nimium tribuendum Libero Arbitrio, cum Pelagianis; neque omnem ei libertatem adimendam eſſe cum Manichæis. Præ- clarè ſanè. Sed quia intereſt inter Pelagianos & Adverſarios noſtros? cum utrique ſentiant, homines ſine Spiritu ſancto Poſſe Deum diligere, & præcepta Dei facere, quoad ſub- Rantiam abtunum; mereri gratiam ac juſtificationem operi- bus, quæ ratio per ſe efficit ſine Spiritu ſancto. Quàm mul- ta abſurda ſequuntur ex his Pelagianis opinionibus, quæ in ſcholis magna autoritate docentur? Has Auguſtinus, ſe- quens Paulum, magna contentione refutat. Cujus ſen- tentiam ſupra in Articulo de Juſtificatione recitavimus. Ne- que verò adimimus humanæ voluntati libertatem. Habet humana voluntas libertatem in operibus & rebus deligen- dis, quas ratio per ſe comprehendit. Poteſt aliquo modo efficere juſtitiam civilem, ſeu juſtitiam operum, poteſt lo- qui de Deo, exhibere Deo certum cultum externo opere, obedire magiſtratibus, parentibus in opere externo eligen- do, poteſt continere manus à cæde, ab adulterio, à furto. Gum N 2 reliqua !V. l. 4.5. II. 67* 1 P. 4 1. Probatur. Theol. d. No- biſſ. & contr. Chiliaſm. No⸗ Vum cripta. Probatur. p. I7. p. FF50. 637. Faſſi Molinæ, Vaſqv. Eſth. 2z. Sent. Bell. L. 6, d. Grat. & I. A. C. 7. J. Nos. Peſãt. in I. 2l q. 109. a. 3. 4. 6ot. Hager. Coll. A. C. &Conc. Trid. qui neg. id Pelag. eſſe. P. 17. 634. 635. 637. Rom. 1,z0, 32. c. 2, 4, Ij. Contr. ManichæPho- tin. Oſtor. Inſt. c. 244. Epiſcop. Apol. c. 7. pr. 196 XVII. DE LIBERO ARBITRIO. reliqua ſit in natura hominis ratio & judicium de rebus ſenſui ſubjectis, reliquus eſt etiam dele ctus earum rerum, & liber- tas & facultas efficiendæ juſtitiæ civilis. Id enim vocat Scri- Ebr.7, 6. 9,ir. Ptura Juſtitiam Carnis, quam Natura Carnalis, hoc eſt, Ratio per Gal. 3, 3. Phil. ſe efficit, ſine Spiritu ſancto. Quanquam tanta eſt vis con- 3, 4. Col 2, 2o. Cupiſcentiæ, ut malis affectibus ſæpius obtemperent homi- diſt. ab Oper. nes, quàm recto judicio. Et diabolus, qui eſt efcæx in impiis, S oln. ut ait Paulus Eph. 2, 2. non deſfinit incitare hanc imbecillem Rann i 6. naturam ad varia dehicta. FHæ cauſæ ſunt, quarè & Civilis 1* juſtitia rara ſit inter homines, ſicut videmus, ne ipſos qui- dem Philoſophos eam conſecutos eſſe, a) qui videntur eam expetiviſſe. Illud autem falſum eſt, noen pectare hominem qui facit opera præceptorum extra gratiam. bYg Et addunt amplius: talibus operibus neceſſariò deberi remißſtoncem peccstorum ac juſtifi- cationem. Nam humana corda ſine Spiritu ſancto, ſunt ſine timore Dei, ſine fiducia erga Deum, non credunt ſe exau- Matth. 2, mö. diri, ſibi ignofi, ſe juvari & ſervari à Deo. Igitur ſunt im- pia. Porrò arbor mala non poteſt ferre bonos fructus. Et p. 637. ſine fde impoſſibele eſt Deo placere Ebr. 11, 6. . 2. lpitur etiamſi concedimus LiberoArbitrio liber- tatem & facultatem externa opera Legis efficiendi, tamen illa . Spiritualia non tribuimus Libero arbitrio, ſcilicet verè timere Deum, verè credere Deo, vereè ſtatuere ac ſentire quod Deus nos reſpiciat, exaudiat, ignoſcat nobis &c. Hæc ſunt vera p. g. opera Primæ tabulæ, quæ non poteſt humanum cor efficere, 1. Cor. 2, 11. ſine Spiritu ſancto, ſicut ait Paulus 1. Cor. 2, 14. Animalis ho- P 63. mo, hoc eſt, homo tastàm naturalibus viribus utens, non percipit ea quæ Dei ſint. Et hoc judicari poteſt, ſi conſiderent homines, quomodo corda de voluntate Dei ſentian Utrum verè ſtatuant ſe reſpici & exaudiri à Deo? Hanc fidem diffi- cilè eſt & Sanctis retinere, tantùm abeſt ut ſit in impiis. Con- cipitur autem, ut ſupra diximus, cum corda perterrefacta⸗ Evangehum audiunt, & conſolationem concipiunt. S. z. Prodel i gitur iſta diſtributio, in qua tribuitur Libero Arbitrio 4) Aug. C. D. l. . Mythici, Politici, Naturaliſtæ. Beyerling. Ih. F. H. E- E. F. 302. Luth. D. S5. S. 2. anno y5S. t. 1. l. Lat. f. zo. Conf. a. Ig. ) Aug. l. 4. coentr. Mnle c. 3. f. 101. I. 7. Proſper. I. contr. Collat. c. 25. Sent. c. 6. Pp. 12,66. XIX. DE CAVSA PECCATI. XX. DE MERETO OPERVM. 197 arbitrio juſtitia Civilis, & juſtitia Spiritualis gubernationi Spiritus ſancti in renatis. Ita enim retinetur pædagogia: quia omnes homines pariter debent ſcire, & quòd Deus illam civilem juſtitiam requirat, & quòd aliquo modo præſtare eam posſimus. Et tamen oſtenditur diſcrimen inter juſti- tiam humanam & ſpiritualem, inter Philoſophicam, & do- Grinam Spiritus ſancti, & intelligi poteſt ad quid opus ſit- Spiritu ſancto. Neque hæc diſtributio à nobis inventa eſt, Rom. 2, I4. ſed Scriptura clarisſimè tradit eam. Tractat eam & Auguſti- nus: 4) & eſt recens epregiè tractata à Guilielmo Pariſienſi, ſed ſceleſtè obruta eſt ab iſtis, qui ſomniaverunt, homines Le- gi Dei obedire poſſe ſine Spiritu ſancto, dari autem Spiri- tum ſanctum, ut accedat reſpectus Meritorii. b) AkTICVLVM XIX. recipiunt Adverſarii in quo con- Probatur. fitemur, quòd, etſi unus ac ſolus Deus condiderit univer-P-15.613.6an. ſam naturam, & conſervet omnia quæ exiſtunt: tamen e) Cauſa Peccati ſit voluntas in diabolo & hominibus avertens ſe à Deo: juxta dictum Chriſti, de diabolo: Cum loquitur menda- cium ex propriis loquitur Joh. S, 44. IN ARTICGCVLO XX. diſertè ponunt hæc verba, quòèd Improbatur. rejiciant & improbent hoc quod dicimus, QvuòôAa non merean DE MERITO antur homines remisſtonem peccatorum bonis operibus. Hunc OPERVM. articulum clarè prædicant ſe rejicere & improbare. 4) Quid b-is- 19.65.105. in re tam manifeſta dicendum eſt? Hic apertè oſtendunt“ 99. architecti Confutationis, quo Spiritu agantur. 4) Quid eſt enim certius in Eccleſia, quàm quòd Remisſio peccatorum p. 33. 4. 8. 138. contingat gratis propter Chriſtum: quòd Chriſtus ſit pro- 145.147. 152. ſeq pitiatio pro peccatis, non noſtra opera. Sicut Petrus inquit⸗: e., isz. Huic omnes Propbetæ perbibent teſtimonium, in nomine ipfins Ac 10, 33 accipere remisſionem peccatorum omnes qui credunt in eum: p. 77.152.17 9. Huic Eccleſiæ Prophetarum aſſentiamur potius, quàm iſtis perditis Scriptoribus Confutationis, qui tam impu- denter blasphemant Chriſtum. Nam etiamſi qui fue- runt Scriptores, qui ſenſerunt poſt rêmisſionem pecca- torum homines juſtos eſſe cora non fide, ſed ipſis 4 L.3. Hypogn. I.7.f. 321. Summ. Virt. & Vit. b) Leſſ. D. a. Grat. Effic. c. o. Mo- lin. Vaſqu. D. 31. in I. Thbom. c. Io. II. Cc) Aug.Il.2.1 Pecc. Mer. c. . I. 7. f. 6o. Meiſn. Anthrop. c.3.q. 4. Feurborn. Ir. d. Pecc. in Sy. S. .2.1. Cor. 5, 4. Chemn. LL. P. I. p.357. 4) Conc. Tr. S..:c.9. Bell.l..d. Iuſt. .21. Altenſtaig... Summiſtæ h.e) Cochl Diſe. fʒla. Hofſm fy. p. 197. „y 9 ART. XX. DE MERITO OPERVM. operibus, tamen hoc non ſenſerunt, quèd ipſa remisſio peccatorum contingat propter opera noſtra, non gratis Propter Chriſtum. Non ferenda eſt igitur blasphemia, tribuere- honorem Chriſti noſtris operibus. Nihil pudet jam iſtos Theologos, ſi talem ſententiam in Eccleſia audent ferre- Neque dubitamus quin Optimus Imperator, ac plerique- Principum, hunc locum nullo modo fuerint in Confutatio- ne relicturi, ſi eſſent admoniti. Infinita hoc loco teſtimo- nia ex Scriptura, ex Patribus, citare poſſemus. Verum & ſupra ſatis multa de hac re diximus. Et nihil opus eſt plu- ribus teſtimoniis, illi, qui ſcit quare Chriſtus nobis donatus ſit, qui ſcit Chriſtum eſſe Propitiationem pro peccatis no- ſtris 1. IOo 2 2. Eſaias?“ .s6. inquit: Poſuit Dominusin eeg iniqui- tates omnium noſtrüum. Adverſarii contra docent, Deum po- nere iniquitates noſtras, non in Chriſto, ſedin noſtris ope- ribus. Neque hic dicere libet, qualia- opera doceant. Vide- mus horribile decretum contra nos compofitum eſle, quod magis terreret nos, ſi de ambiguis, aut lev ibus rebus con- tenderemus. Nunc cum confſcientiæ noſtrz intelligant, da- mnari ab A dverſariis manifeſtam Veritatem, cujus propu- ghatio Eccleſiæ neceſſaria eſt, & amplificat gloriam Chri- ſti: facileè terrores mundi contemnimus, & ingenti animo, ſiquid erxrit patiendum, propter gloriam Chriſti, propter⸗- utifitatem Eccleſiæ, feremus. Quis non gaudeat mori in Confesſione horum articulorum, quòd remisſionem pec- catorum fide conſequamur gratis propter Chriſtum, quod operibus noſtris non mereamur remisſionem Peccatorum? 2 Nullam habebunt ſatis firmam conſolationem conſcientiæ piorum adverſus terrores peccati & mortis, & adverſus diabolum ſollicitantem ad deſperationem, ſi non ſciant ſe⸗ debere ſtatuere, quòd gratis propter Chriſtum habeanc- remisſionem peccatorum. Hæc ſdes ſuſtentat, & vivifi- cat corda in illo aſperrimo certamine deſperationis. Digna igitur cauſa eſt, propter quam nullum recuſemus pericu- lum. Tu ne cede malis, ſed centra audentior ite, quisquis aſſentiris Confe sſioni nonre: cum adverſarii, terroribus, J cruciati- HM ART. XX. DE MERITO OPERVM. y cruciatibus, ſuppliciis, conantur excutere tibi tancam con- p. 1o;. 105. 153. ſolationem, quæ univerſæ Eccleſiæ in hoc noſtro articulo 165.172.263. 325. Propofita eſt. Non deerunt quærenti teſtimonia Scriptu- 328. 76. ræ, quæ confirmabunt animum. Nam bPaulus tota voce, (ut dicitur,) clamitat Roma. y, 25. &̃ c. 4, 10, 16. Gratis remitti pec. cata propter Chriſtum. Ideò, inquit, ex hfide juſßificamur, & gratis, at ſirma it promirßo, id eſt, Si ex noſtris operibus penderet promisſio, non eſſet firma. Si propter noſtra ope- ra daretur remisſio peccatorum, quando ſciremus eam nos conſecutos eſſe? quando reperiret opus conſcientia territa. quod ſtatueret ad placandam iram Dei fufficere? Sed ſu- pra de tota re diximus, inde Lector fumat teſtimonia. Nam hanc, non diſputationem, ſed querelam indignitas rei no- bis expresſit, quòd hôc loco diſertè poſuerunt, ſe impro- bare hunc noſtrum afticulum „quòd remisſionem peccato. p. 17. rum conſequamur, non Propter opera noſtra, ſed fide & gra- tis propter Chriſtum Adverſarii etiam addunt teſtimonia ſuæ condemnationi. Er operæ pretium eſt unum atque alte- rum recitare. Allegant ex Petro 2,t,10. Stadete frmam ſacere vo- P.87. F. C.a.4. cationem veſtrum &. Jamn vides, Lector, Adverſarios noſtros ?ανσο non perdidiſſe operam in diſcenda Dialectica, ſed habere-- artificium ratioeinandi ex Scripturis prorſus quidquid li- bet. Facite Rrmani vocationtn veſtram, per bona opera. Igi- tur opera merentuf remisſionem peccatorum. Sanè con- cinna erit argumentatio, ſi quis ſic ratiocinetur de reo ca- pitalis pœnæ, cui pœna remiſia eſt. Magiſtratus præcipit, ut in poſterum abſtineas ab alieno. Igitur per hoc meri- tus es Condoônationem pœnæz, quôd nunc ab alieno abſtines. Sic argumentari eſt ex non cauſa, cauſaum facere. Nam Pe- trus loquitur de operibus Sequentibus remisſionem peccatorum, & docet quarè ſint facienda, ſcilicet, at ſet Brma vocatio, hoc eſt, ne vocatione fua excidant, ſi iterum peccent. Fa- cite bona ôpera, ut perſeveretis in vocatione, ne amittatis dona vocationis, quæ prius contigerunt, non propter ſe- quentia opera: ſed jam retinentur fide, & fides non manet p. 70.74. 32. 4,. in his qui amittunt Spiritum ſanctum, qui abjiciunt pœniten-88.1or306. 6,5. N 4 tiam, ſi-74.574. 149. 150.158. XXI. DE INVOCATIONE 200 p. I. 144. 147. tiam, ſicut ſupra diximus, fidem exiſtere in Pœnitentia. Ad- dunt alia teſtimonia non meliùs cohærentia. Poſtremò dicunt, Hift. Eccl. Voſſ. Hanc opinionem ante mille annos Auguſtini tempore damna- 5:1. Hiſt. Pe- tam eſſe. Id quoque falſisſimum eſt. Semper enim Eccleſia⸗ lag. contra Con- JIut. Chriſti ſenſit, remisſionem peccatorum gratis contingere. Imò Pelagiani damnati ſunt, qui Gratiam propter opera noſtra dari contendebant. Cæterùm ſupra ſatis oſtendimus, quòd ſentia- mus, bona opera neceſſariò ſequi debere fidem. Non enim ab- Rom. 3, 30. olemus legem, inquit Paulus ſed ſtabilimus. Quja cum ſfide ac- 4. 4. I. 344. Immprobatur. P. 21. cepimus Spiritum ſanctum, neceſſariò ſequitur Legis imple- tio, quæ ſubinde creſcit: dilectio, patientia, caſtitas & alii fru- us Spiritus. 1 13 DE INVOEGATIO-N E SANCTOQOQRYVM. ARTI CVIL VM XXI. ſimphiciter damnant, quòd Invoca: Ationemsanctorum non requirimus. Nec ullo in loco pro- Hxius rhetoricantur. Neque tamen alhud quicquam efficiunt, quàmsan ctos honorandos eſſe: Item Sanctos qui vivunt ora- re pro ahis. Quaſi verò propterea neceſſaria fit Invocatio or- tuorumSanctorum Allegant Cyprianum, quò dvivumCorne- lium rogaverit, ut difcedens pro fratribus oret. 4) Hoc exem- plo probant Mortuorum invocationem. Citant & Hierony- mum contra Vigilantium. In hac arena, inquiunt, ante mille e& centum annos vicit Hieron'mus Eigilantium. Sic triumphant ad- Aſini p. 164. verſarii, quaſi jam fit debellatum. Nec vident iſti Ami apud 266. p. 206* Hieronymum contra Vigilantium, nullam extare ſyllabam de Invocatione. ̈) Loquitur ae Honoribus Sanctorü, non de Invoca- tione. Neque rehqui veteres Scriptores ante Gregorium fece- runt mentionem Invosationi. c) Certèê hæc invocatie, cum his opinionibus, quas nunc docent adverſarii de applicatione⸗- meritorum, non habet teſtimonia veterum Scriptorum. 4) Ep. l. 3,18. F.l. K 2. d. Tabit Virg. ad Origen. dulzum. Chemn. gx. Conc. Tr. P. 3 C. 3.§. II. Orig. tn. dogma co ntra Celſ:conf:ib.. z. Bpiphan. ad. l. Meiſn. de Origen. De Hie- zony. Chemn d.l-usé, ad T.1 f =o. 7. bg ld ægre fert Cochl. h. c) Virveſ. Philipel.f. 332. Daventr. F 21. Hofm. F19. Bell. de Beat. S.le „6. 13. Cocc. Theſ. Canc. Tr. S. 25.ca.5. Sera opinio. Pereſ-d. Tzadit. P.3. Conſ.7. Durand. Rat. c. 35. SANCTORVM. D 2 11 6b. ꝛ. Confesſio noſtra probat honores Sanctorum. Honor. Nam hic triplex honos probandus eſt. Primus eſt Gratiarum 1. asdhio. Debemus enim Deo gratias agere, quòd oſtenderit⸗- exempla miſericordiæ, quòd ſignificaverit ſe velle ſalvare ho- mines, quòd dederit doctores, aut alia dona Eccleſiæ. Et hæc dona, ut ſunt maxima, amplificanda ſunt, & laudan di ipſi San- . ti: qui his donis fideliter uſi ſunt, ſicut Chriſtus laudat fideles Mat. 25, 17: negotiatores Secundus cultus eſt Confrmatio Edei neſra, cumn vi- 2. demus Petro condonari negationem, erigimur & nos, ut ma- Mar- 25, 7. gis credamus, quèòd verè gratia exuberet ſupra peccatum. Ier- Kom. 5 15. tius honos eſt Enitatio, primum fidei, deinde cæterarum Virtu- 2z. tum, quas imitari pro ſua quisque vocatione debet. Hos veros honores noreguinüt adverſarii. Tantum de Invocatione, quæ, etiamſi nihil haberet periculi, tame nõ eſt neceſſaria, rixantur. G3. Præterea & hoc largimur, quòd Angeli orent pro no- bis. Extat enim teftimonium Zachariæ 1, 2. ubi Ange- Augelica- ls orat: Domine rcitnnm, usge guo tu non miſereberis Ie- Per . iraſ. ruſalem &c. De Sanklis g) etſi cohcedimus, quoôd ficut vivI O luch. Pius. rant pror cclſia lniverſa in genere, †ita in cœlis orent prokc- r. klorz. cleſia in genere. Tametſi teſtimonium nullum de Mortuis oan- TW. Angelolatr. tibus extat in Scripturis, *) præter ilud ſomnium 4) ſumptum Piſp. §&. pro In- ex libro Machabæorùm poſteriore c. , 27. ge Chenm. 8. 4. Porrò ut maximè pro Eccleſia orent Sanctitamen vyy ide. non ſequitur, quòd ſint invocandi 4QuanquamConfesſio no- „4, ſtra hoc tantum affirmat, quòd Scriptura non doceat Sancto- † Auguſt. t. 10. ruminvocationem, ſeu petere à Sanctis auxilium. QCum au- §. 17. de Ver. A- tem neque præceptum, neque promisfio, neque exemplum poſt. P. 23 4–, ex Scripturis de Invocandis Sanctis afferri posfit: Sequitur-⸗ conſcientiam nihil poſſe certi de illa invocatione habere⸗ Et cum Oratio debeat ex Ede fieri, quomodo ſcimus, quoòd Iac. H 6. zt. Deus approbet ilam invocationem? e) Unde ſcimus ſine te-l. rre, cg; Rimonio Scripturæ, quòd Sanéti intelligant Singulorum pre- an Adte ces? Quidam planè tribuunt Pirinitatem ) Sanéctis, videlicet, Scot. 2. Sent. d. quòd tacitas cogitationes mentium in nobis cernant: Diſpu- 19⸗ Occam P.2. tant de Matutina & Veſpertina cognitione. Fortasfis, quia 4.23. Cochl. f- N è„ dubitant, 3²788. eſſe Deos „ 17 W per gratiamm. aA) Id. Ex. Gonr. T7. P.3.f. Gtz. ) Cochl. Diſe.f3as. contra Bell. 1. Beat. SS. l-. 6. 18.1) Aug. d. Gen. Gerh. 7.5. L-L.n.4 42. Hũlſ. Anti- Hag. Diſp. 9. n. 27. c) Virves. ap. Fabr.f. 335. Cochl. ad lit. de Angel- F.326. ægrè fert vocem. 4) Daventr. F.372. malé colligit. e) Becan- App. Diſp.d. Biel Lect. 21. in Purg. Calbin. c. 5, 5. Coſter. Euch. p. 358. Bell. d. l.- Dubii ſant. Canon. Intercesſio 202 XXI. DE INYOCATIONE dubitant, Vtrum mane, an veſperi audiant. Hæc commini- ſcuntur, non ut Sanctos honore a fficiant, ſed ut quæſtuoſos cultus defendant. Nihil afferri poteſt ab Adverſariis contra.- hanc rationem, quòd, cum invocatio non habet teſtimonium ex verbo Dei, non posſit affirmari, quòd Sancti intelligant⸗- invocationem noſtram, aut, ut maximè intelligant, quòd Deus eam approbet. Quare Adverſariinon debebant nos ad rem incertam cogere, quia oratio ſine fide non eſt Oratio. Nam quòd allegant Eccleſiæ Exemplum, conſtat novum, hunc in Eccleſia morem eſſe, Nam veteres orationes, etſi mentionem Sanstorum faciunt,; nontamen invocant San- ctos. Quanquam etiam illa nova invocatio in Kccleſia, dis. ſimilis eſt invocationi ſingulorum. iAdeee Merita ven. F. 5. Deinde Adverſari non ſoluùm invocationem in- ditata . cultu Sanctorum requirunt, ſecketiam applicant merita San- Biel in Can-. Gtorum pro aliis, & faciunt ex Sanctis non ſolum deprecato- Miſſ. Lect. zo. res, ſed etiam propitiatores. Id nullomodo ferendum eſt. Abſolanio . . Nam hic prorſus transfertur in Sanctos proprius honor Chri- Eiviver. f. ſti. Faciunt enim eos Mediatores & Propitiatores: & quan- inpudens. quam diſtinguunt de Mediatoribus Intercetſionis & Mediate- Chemn. am. ribus Redemptionis, tamen pland faciunt ex Sanctis Mediato- P.3. † 5S97. Hülſ. res Redemptionis. Atque etiam illud dicunt ſine teſtimo- Anti- Hag. D. nio Scripturæ, quòd ſint Mediatores Intercesſionis: quod ut 5. P.56. verecundisſimè dicatur, tamen obſcurat officium Chriſti, & fiduciam miſericordiæ debitam Chriſto, transfert in San- cGtos. Fingunt enim homines, Chriſtum duriorem eſſe, & Sanctos placabiliores: & magis confidunt miſericordiasan- ctorum, quàâm miſericordia Chriſti: &fugientes Chriſtum, quærunt Sanctos. Ita faciunt ex eis reipia Mediatores Re- demptionis. ) drnoiir MII : S Mediatio f. g §. 6. Itaque oſtendemus, quòd verè faciant ex San- tis non tantùm Deprecatores ſed Propitiatuner, hoc eſt, Media- zores Redemptionis. Nondum recitamus hic Valgi abufus. De Doctorum opinionibus adhuc loquimur. Reliqua etiam im- Periti judicare poſſunt. In Propitiatore hæc duo concur- runt. Primum, oportet extare verbum Dei, ex quo certò ſciamus, Etitid s. SsANCTORUIM. 203 ſciamus, quòd Deus velit miſereri & exaudire invocantes per hunce Propitiatorem. Talis extat de Chriſto promisſio: Jo. “ae. Maidquid petieritis Fatrem in nomine meo, dabit vobi. De- Sanéii nulla extat talis promisſio, quare conſcientiæ non poſſunt certò ſtatuere, quòd per Sanctorum invocationem exaudiamur. Itaque invocatio illa non fit ex fide. Deinde mandatum etiam habemus, ut invocemus Chriſtum juxta illud: Venite ad me qui laboratiz & quod certè nobis quo. Mat. 1, 25. que dictum eſt. Et Eſaias 1I,10. In die illa. ſtabit radix Ieſf- Ne, in ſignum populorum. Tpfum genter deprecabunturn. Et Pſalmo gy, 13. Vultum tuum deprecabuntur omnes diviter ple- Pſ. 22, 30. bis. Et Pſalmo 22, 14. Er adorabunt eum ovnkes roges terræ. Et paulô poſt: Orabunt coram eo jugitern. Et Johban,y, 23. inquit Chriſtus: Vt omnes Banortfitent fllium, ſicut honorificant Pa- trem. Et Paulus 1. Theſalua, . Orans inquit : Ipſe autem⸗ Dominus noſten Ieſiis Chriſtus, & Deus, & Pater noſten, exhor- tetur corda pveſtra] &οonhfſirmet vos & . At de Sanctorum P. 22,294- invocatione, quodpoſſunt adverſarii præceptum, quod exemplum ex Scripturis afferre? aAlterum eſt in Propitiato- re, quod mentaipfius propofita ſunt, ut quæ pro aliis ſa- tisfacerent, quæ ahis donentur imputatione divina, ut.s Propter ea ſtanquam propriis meritis juſti reputemur,: ut ſi quis amicus prolamico ſolvit æs alienum, debitor, alieno merito tanquam proprio liberatur. Ita Chriſti me- rita nobis donantur, ut juſti reputemur fiducia meritorum Chriſti, cum in eum credimus, tanquam propria merita ha- & 7.- Et exutrocue, nempe ex Promisßione, & Donatione meritorum, or'tur fdutia miſericordig. Tahs fiducia promis- fionis divinæ, Item meritorum Chriſti debet afferri ad orandum. Verèe enim ſtatuere debemus, & quòd propter Chriſtum exaudiamur, & quèd ipfius meritis habeamus placatum Patrem. Hic Adverſarii primum jubent invoca- re Sanctos, cum neque promisſionem Dei, neque manda- tum, neque exemplumscripturæ habeant. Et tamen faciundut major fiducia miſericordiæ Sanctorũ concipiatur duan Chri. I, CLI Mat. II, 23. d.1. Abſolutio Papalis. Oratio Mo- 204 XXI. D E INVOCATIONE ſti, cum Chriſtus ad ſe venire juſſerit, non ad Sanctos. §Se- cundò, applicant Merita Sanctorum alis, ſicut merita Chriſti. lubent confidere meritis Sanctorum, quaſi reputemur jaſti ropter merita Sancterum, ſicut juſti reputamur meritis Chri- ſti. Nihil hic fingimus. In Indulgentiis) dicunt ſe applicare⸗ merita Sanéctorum. Et Gabriel interprés (anonis Miſiæ, confi- denter pronunciat, Nos ordine inſtituto à Deo, debere ad auxilia Sanctorum confugere, ut ſalvemur eéorum meritis & vpvotis. Hæc ſunt verba Gabrielis. Et tamen pasſim in libris & concionibus ad- verſariorum leguntur abſurdiora. Quid eſt facere Propitia- tores, ſi hoc non eſt? Prorſus æquantur Chriſto, ſi confidere debemus, quòd meritis eorum ſalvemur. Vbi autem in- ſtitutus eſt ille ordo à Deo, quem dicit iſte, quod debeamus ad auxilia Sanctorum confugere ? Proferat Exemplum ex Scripturis, aut Præceptum. Fortasſis ex aulis Regum *) ſu- munt hunc ordinem, ubi amicis interceſſoribus utendum eſt. At ſi Rex conſtituerit certum intercefſſorem, non volet ad ſe cauſas per alios deferri. Ita cum Chriſtus ſit conſtitutus Inter- ceſſor & Pontifex, cur quærimus alios? Pasſim uſurpatur hæc forma Abſolutionis: c) Paiho Domini Ieſit Chriſti, merita beatisſi- mæ virginis Mariæ, & omnium Sanktoörum ſint tibi in remisſionem⸗ catorum. Hic pronuntiaturAbſolutio, quèd non ſolum me- ritis Chridi, ſed meritis aliorum Sanctorum reconciliemur & juſti reputemur. Quidam ) nobis viderunt morientem- DocRtorem Theologiæ, ad quem conſolandum adhibitus erat Monachus quispiam Theologus. Is morienti nihil inculca- ieniium ad bat, niſi hanc precationem: Mater gratiæ nos ab hoſte protege, in Mariam. hora mortis ſuſtipe. Vt largiamur quòd Beata Maria oret pro Eccleſia, num ipſa ſuſcipit animas in morte?num vincit mor- temeènum vivificat? Quid agit Chriſtus, fi hæc facit beata Ma- ria? e) quæ etſi eſt dignisſima amplisſimis honoribus, tamen non vult ſe æquari Chriſto, ſed potius exempla ſua nos intue- ri & amplecti vult. At res loquitur i. pſa, quòd publica perſva- ſione Beata Virgo prorſus in locum Chriſti ſucceſſerit. Hanc invoca- 4) Bell. A. Indulel. I. C. I6. C. 4. contra Chemn. Exam P. 4. Gerh. Conſ. Cath. ar.16. c. 7. l. 2. Set P.3. Hopfn. A.h.r. b) Virves.d.l. ita & Tob. 12,/5. Mat. 1 ineptè. Vir- ves. d. I. Chemn. Ex. P. 2.·f. 169. 4) Drexel. Prodr. atern.p.5l. ) ſalt. Mariæ, Roſa- rium. ap. Chemn. Ex. P.3. Cantica. 6oy. Litania f. 6og. Dorſch. Kirch. Dev. 8.40. Schol. Zach. P.I. ρ, SANCTORIM. 205 invocaverunt homines, hujus miſericordia confiſi ſunt, per hanc voluerunt placare Chriſtum, quaſi is non eſſet Propi- tiator, ſed tantum horrendus judex, & ultor. Nos autem ſentimus, nos tantuùm fiducia Meritorum Chriſti juſtificari, non fiducia meritorum B. Virginis aut alorum Sanctorum: De aliis Sanctis dictum eſt: Unusquique recipiet mercedem ſe- I. Cor. 55. cundum ſuum laborem, id eſt, ipſi inter ſe donare ſua merita- alij aliis non poſſunt, ſicut Monachi vendunt ſuorum Ordi- num merita. Et Hilarius ait de Fatuis Virginibus: Er quia= ad c. 25. Mat. prodire obviam fatuæ extinctis lampadibus non poſſunt, deprecan- Canon. 27. f. zur eas quæ prudentes erant, ut oleum mutuent: quibus reſponde. 1. runt, non poſſz ſe dare, quia non ſit fortèò, quòd omnibus ſatis ſit, alienis ſeilicet operibus ac meritis neminem aajuvandum: quia uni- nique lampadi ſuæ emere oleum neceſſeſt, Cum igitur Adverſarii Matth. -=, S. doceant fiduciam collocare inlnvocationem danctorum, cum neque verbum Dei, neque exemplum Scripturæ habeant-,, cum applicent merita Sanctorum pro aliis, non ſecus ac me- rita Chriſti, & proprium Chriſti honorem in Sanétos trans- ferant, neque opiniones eorum de cultu Sanctorum, neque conſuetudinem Invocationis recipere poſſumus. Scimus enim, fiduciam in Chriſti interceſſionem collocandam eſſe⸗, quia hæc ſola habet promiſſionem Dei. Scimus ſolius Chri- ſti merita propitiationem pro nobis eſſe. Propter Chriſti merita reputamur juſti, cum credimus in eum, ſicut textus ait: Omnes qui confidunt in eum, non confundentur. Nec juſti- Eſa.23, 12. ficamur fiducia meritorum B. Virginis, aut aliorum San- Rom. 10, n. Storum. §. 9. Hæret & hic error apud doctos, quòd ſingulis Procuratio- Sanétis certæ Procurationes commiſſæ ſint, ut Anna Divitias nes &5 largiatur, Sebaſtianus arceat Peſtilentiam, Valentinus medea- Hofm. Judic. tur Morbo Comitiali, Georgius tueatur Equites. Hæ per F. r. Virves. ſuaſiones planè ſunt ortæ ex ethnicis exemplis. Sic enim 7 bil.16. F. 335. apud Romanos putabatur Juno ditare, Febris arcere fe- cenſr. brim, Caſtor & Pollux defendere equites &c. Et fingamus 126. Biel Can. moderatiſſimè tradi Invocationem Sanetorum, tamen cum Miß. Lect. 23. exemplum Salmer. D. 7. in 1. Tim. 2. T. 15. Bell d. h.pr. l. I. c. 20. Baron. Annal.-Salmer. Sanctius in ler. Praf. contr. Chemnit. Exam. P. z. f- o. 6&. b⸗ 200 206 XXI. DE INVOCATIONE. exemplum ſit periculoſiſſimum, quorſum opus eſt eam defen- dere, cum nullum habeat mandatum autteſtimonium ex ver- bo Dei? Imò nec veterum Scriptorum teſtimonium habet“. Primum, quia, ut ſupra dixi, cum alii mediatores præter Chri- ſtum quæruntur, collocatur fiducia in alios, obruitur tota no- titia Chriſti, Idque res oſtendit. Videtur initio MentioSan- ) Chem. 4. l. Ctorum, a) qualis eſt in veteribus Orationibus, tolerabili conſi- 65o. Daventr-f. lio recepta eſſe. Poſtea ſecuta eſt Invocatio; invocationem 3 25 . Im 2gines. Barbara. Cbriftoph. I. 2. 3 4. H⸗ 6. Mar. 176, 7. Jo. 21, 1. prodigioſi & plusquam ethnici abuſus ſecuti ſunt. Ab invoca- tione ad Imagines *ventum eſt, hæ quoque colebantur, &pu- tabatur eis ineſſe quædam vis, ſicut Magi vim ineſſe fingunt imaginibus ſinorum cæl'ſtium certo tempore ſiulptis. Vidi- mus in quodam monaſterio ſimulacrum beatæ Virginis, quod quaſi &ατισατ aptè movebatur, ut videretur aut averſari petentes, aut annuere. Et tamen omnium ſtatuarum atque picturarum portenta ſuperant fabuloſæ hiſtoriæ deSanctis, ) quæ magna autoritate publicè tradebantur. Barbara petit in- ter tormenta præmium, ne quis invocans ipſam, moriatur ſine Euchariſtia. Alius totum Pſalterium ſtans pede in uno, quoti- die recitavit. Chriſtophorum 4) pinxit vir prudens, ut ſigni- ficaret per allegori am, magnũ oportere robur animi eſſe in his qui ferrent Chriſtum, h.e. qui docerent Evangelium, aut con- fiterẽtur, quia neceſſe ſit ſubire maxima pericula. Deinde ſto- lidi monachi apud populum docuerunt invocare Chriſtopho- rum, quaſi talis polyphemus aliquado extitiſſet. Cumq; Sancti maximas res geſſerint, vel reipublicæ utiles, vel continétes pri- uata exempla: quarum comemoratio, tum ad fidem confirmã- dam, tum ad imitationem in rebus gerendis multum condu- ceret, has nemo ex veris hiſtoriis conquiſivit. At verò prodeſt audire, quomodo ſacti viri adminiſtraverint reſpublicas, quos caſus, quæ pericula ſubierint, quomodo ſanéti viri regibo au- xilio fuerint in magnis periculis, quomodo docuerint Evan- geli, quas habuerint cum hæreticis dimicitationes. Proſunt & exempla miſericordiæ, ut cum videmus Petro condonatam eſſe ne- ) Bell. 1. Im ag.I. 2. c. 2;. contr. Chemn. Ex. P. 4:f.659. Hôpf. Sax. Cath.3 P. 1. c7. ſeq. ) Ita Caſſand. Conſ/ult. a. 21 p. 2 49. Canus l.2 LL.c 6.5. Pri ma Leæ. Chemn. Ea. P g.f 5b. Gerh. Conf. Cath. L. I. Gen, c 16. Dorſch. Kircher. Deß. S. 77. 1) Vincent. l.3.d. Rat. Stud. Theol. c. 7. Becan. Inv. S”S. p. 113. Baron. Mariyr. Miſſal. Salisburg. Hortul. Anim. Chemn. Exam. P.3 P.t. SANCTORUM. 207 eſſe negationem: cum videmus Cypriano condonatum eſſe, quod magus fuiſſet: cum videmus Auguſtinum in morbo expertum vim fidei, conſtanter affirmare, quòd verè Deus exaudiat preces credentium. Hujusmodi exempla, quæ vel fidem veltimorem, vel adminiſtrationem reipublicæ conti- nent, proderat recitari. Sed hiſtriones quidam, nulla neque ſidei, neque rerumpublicarum regendarum ſcientia præditi, confinxerunt fabulas imitatione poëmatum, in quibus tan- tum inſunt ſuperſtitioſa exempla, de certis precibus, certis jejuniis, & addita ſunt quædam ad quæſtum facientia: cu- jusmodi ſunt miracula de Roſariis & ſimilibus ceremoniis conficta. Neque opus eſt hic recitare exempla. Extant enim Legenaæ. Spe- Legendæ ut vocant, & Secula Exemplorum, & Roſaria, in qui- cul. Exempl. bus pleraque ſunt non diſſimilia Veris Narrationibus Lu- Roſaria. ciani. His prodigioſis & impiis fabulis applaudunt Epi- ſcopi, Theologi, Monachi, quia faciunt 0ο τ α½ in. Nos non ferunt, qui, ut Chriſti honos & officium magis conſpici poſſit, non requirimus Invocationem Sanctorum, & abuſus in cultu Sanétorum taxamus. Cumque omnes boni viri ubique deſiderent in his abuſibus corrigendis vel Epiſcoporum autoritatem, vel diligentiam concionantium, tamen adverſarij noſtri in Confutatione omninò diſſimu- lant etiam manifeſta vitia, quaſi, recepta Confutatione, ve- lint nos cogere ut etiam notiſſimos abuſus approbemus. Ita inſidiosè ſcripta eſt Confutatio non tantum in hoc loco, ſed ferè ubique. Nu lus eſt Iocus in quo à dogmatibus ſuis diſcernant manifeſtos abuſus. Et tamen apud ipſos, ſi qui ſunt ſaniores, fatentur, multas falſas perſuaſiones hærere in doctrina Scholaſticorum & Canoniſtarum, multos præte- rea abuſus in tanta infcitia & negligentia Paſtorum irre- pfſiſſe in Eccleſiam. Neque enim primus fuit Lutherus qui depPublicis Abuſibus quereretur. Multi docti & præſtantes vi- Flac. Catal. ri longè ante hæc tempora deploraverunt abuſus Miſiæ, Tef. Perit. Stat. fiduciam obſervationum Monaſticarum, quæſtuoſos cul- Proteſt. contr. tus Sanctorum, confuſionem doctrinæ de bœnitentia, quam a eeK vel maximè oportebat perſpicuam & explicatam extare⸗ eraſ. th. . In Eccle- 1zr. Dorſch. Prodr. Anticris. p. 6. Ræmund. Hift. Sec. 10. l. I. C. 9. 2 4) Binder. de Tvyeol. Schol. Gerb. Conf. Cath. l. 1. Gen. P. 2. c. Iy. Meiſn. Schol. h. p. 2692 I. 2. p. 182.30 5.755. Orat. d.h. r. Himmel. d. I. Cæanon. ri Confutationi, diſſimularent Abuſus. 208 XXI. DE INVOCATIONE in Eccleſia. Ipſi audivimus excellentes Theologos 2) deſi- derare modum in Scholaſtica doctrina, quæ multò plus ha- bet rixarum Philoſophicarum, quàm Pietatis. Et tamenin his veteres ferè propiores ſunt Scripturæ, quàm recentio- res. Ita magis magisque degeneravit iſtorum theologia. Nec alia cauſa fuit multis bonis viris, qui initiò amare Lutherum cœperunt, quàm quòd videbant eum explicare animos hominum, ex illis labyrinthis confuſiſſmarum & infinita- rum diſputationum, quæ ſunt apud Scholaſticos theologos & Canoniſtas, & res utiles ad pietatem docere. Quarènon fecerunt candidè adverſari, quòd, cum vellent nos aſſenti- Ac ſi vellent Ec- cleſiæ conſultum, maximeè iſto in loco, in hac occaſio- ne, debebant hortari optimum Imperatorem, ut de corri- gendis Abuſibus conſiſum caperet, quem quidem non ob⸗ ſeurè animadvertimus cupidiſſimum eſſe benè conſtituen- dæ & ſanandæ Eccleſiæ. Sed adverſarij non hoc agunt, ut ho- neſtiſſimam & ſanctiſſimam voluntatem Imperatoris adju- vent, Sed ut nos quoquo modo opprimant. De ſtatu Ec- cleſiæ multa ſigna oſtendunt eos parum ſollicitos eſſe. Non dant operam, ut extet apud populum certa quædam ſum- ma dogmatum Eccleſiaſticorum. Manifeſtos abuſus nova & inuſitata crudelitate defendunt. Nullos patiuntur in Ec- cleſiis idoneos doctores. Hæc quò ſpeétent, boni viri faci- lè judicare poſſunt. Sed hac via neque ſuo regno,nequekc- cleſiæ benè conſulunt. Nam interfeétis bonis doctoribus, oppreſſa ſana doctrina, poſtea exiſtent fanatici ſpiritus, quos non poteruntreprimere adverſarii, qui & Eccleſiam impiis dogmatibus perturbabunt, & totam Eccleſiaſticam/ politiam evertent, quam nos maximè cupimus conſerva- re. Quarè te, Optime Imperator Carole, propter gloriam⸗ Chriſti, quam nihil dubitamus te cupere, ornare atque au- gere, oramus, ne violentis conſiliis adverſariorum noſtro- rum aſſentiaris, ſed ut quæras alias honeſtas vias concor- diæ ita conſtituendæ, ne piæ conſcientiæ graventur, neve ſævitia aliqua in homines innocentes, ſicut hactenus fieri vidimus XXII. ART. DE VTRAQVESPECIE. 209 vidimus, exerceatur, nevè ſana doctrina in Eccleſia oppri- matur. Hoc officium Deo maximè omnium debes, ſanam doctrinam conſervare & propagare ad poſteros, & defen- dere recta docentes. Id enim poſtulat Deus cum Reges or- nat Nomine Suo, & Deos appellat, inquiens: Ego dixi, Dii eſtis, Pl-. asz. ut res divinas, hoc eſt, Evangelium Chriſti in terris conſer- vari & propagari curent, & tanquam Vicarii Dei vitam & ſa- lutem innocentum defendant. p.23. A. 5. r. . . Cat. Min. XXII. DEVTRAQVE SPECIEGEAn é COENAE DOMINI. ic. Ded. 721. ON poteſt dubitari, quin pium ſit, & conſentaneum in- es . Nſtitutioni Chriſti, & verbis Pauli, Vii utraque parte in Cœ- na Domini. Chriſtus enim inſtituit utramque partem, & inſti- tuit, non pro parte Eccleſiæ, ſed pro tota Eccleſia. Nam non- presbyteri ſolum, ſed tota Eccleſia autoritate Chriſti, non au- 1. toritate humana, utitur Sacramento. Idque fateri adverſa- contra Fabr. rios exiſtimamus. Jam fſi Chriſtus inſtituit pro tota Eccleſia,. Daventr. cur altera ſpecies adimitur parti Eccleſiæ? Cur prohibetur ,7Cochlz48 uſus alterius ſpeciei? Cur mutaturOrdinatio Chriſti? præſer- tim, cum ipie vocet eam Teſtamentum ſium. Quod ſi hominis te- 2. ſtamentum reſeindere non licet, multò minùs Chriſti teſtamen- contra Bell. d⸗ tum reſcindere licebit. Et Paulus † inquit: ſe à Domino accepiſſe, Euch.- l. 4. zz. quòd tradidit. Tradiderat autem uſum utriusque ſpeciei, ſicut Chemn. Exa 27. clarè oſtendit textus 1. Corinth.n. Hoc facite, inquit: primùm Gai. F. 300, de Corpore, poſtea eadem verba de Poculo repetit. Et deinde v. 25. b. 37. . Probet ſeipfſum homo, & ſic de Pane comedyt, & ex poculo bibat. †i. Cor. 1,23,25. Hæc ſunt verba diſponentis. Et quidem v. 33. præfatur ut 3. p. 241. Jui ſunt uſuri Cmœxna Beomini, Rimul utantur. Quare conſtat 4. pro tota Eccleſia Sacramentum inſtitutum eſſe. Et manet mos adhuc in Eccleſiis Græcis. a) Et fuit quondam etiam in 5. Latinis Eccleſüis, ⁶) ſicut Cyprianus & Hieronymus te- 6. ſtantur. Sic enim inquit Hieronymus in Sophoniam: Sa- cerdotes ) In Athan. Apol. 2. T.t f. 732. Chryſ. hom. 19. ad 2. Cor. T. z3. Liturgiæ Jerem. Pa- triar. ad Tubing. anno 776. Kotvviz. Itin- anno 1619.Il.2.c.6. aliis Liturg Caſſand. Nihuſ. ad Leo. Allat. d.h. v. Angelus d. Stat Eccl. Græc. .:23. ib. Fehlau. Schvveigg. Itin.l. 2.c.42. Olear Itin Molc. Humſert. ap. Baron. T.1I. Arcud. l. 2. c. 56. 6) Gerh. Conf. Cath.d.l. Conc. Trid. S.21.6c.2. Cochl. Davent. . Bell.,4. 6.26. 20 XXII. ABVS. ART. I. DE VTRAQVE SPECIE cerdotes qui Euchariſtiæ ſerviunt, & ſanguinem Domini populis &;us 2) Mos ut Pe- dividunt G&c. Idem teſtatur Synodus Toletana.4) Nec diffici- lag. II. Can. 3. le fuerit magnum aceruum teſtimoniorum congerere. Hic 22. Caranz. p. nihil exaggeramus, tantum relinquimus prudenti lectori ex- . 1.. pendendum „quid ſentiendum fit de divina ordinatione. bog,. §. 2. Adverſarii in Confutatione non hoc agunt, ut ex- ſz; Honby. I. cuſent Eceleſiam, cui adempta eſt altera pars Sacramenti. Id C. zf i3. Ca- decuit bonos & religioſos viros. EKrat quærenda firma ratio ex- ran. p.223. Bin. Cuſandæ Eccleſiæ, & docendarum conſcientiarum, quibo non Tarf. ooo. So- poteſt contingere niſi pars Sacramenti. Nunc ipſi defendunt to c. Sent. 4.2. rect⁸ prohiberi alteram partem, & vetant concedere uſum u-. d alan. triusque partis. Primlum fingunt initio Eccleſiæ b) alicubi mo- 7. 7. Caſſ. Cnfſ. rem fuiſſe, ut una pars tantum porrigeretur. Neque tamen A.h. con- (ꝛ.) exemplum hujus rei vetus ullum afferre poſſunt. Sed allegant tra Hoſium-. locos «c) in quibus fit mentio panis, ut apud Lucam 24, 35. ubi Chemn. Ex. FP. ſcriptum eit, quòa diſcipuliagnoverint Chriſtam in frablione panis. erh. Citant & alios locos de fractione panis. 4) Quanquam autem "Wnon valdè repugnamus, quo minus aliqui de Sacramento ac- *) Cyprian. S. 11.01. A. Lapfs. Am- Cipiantur, tamen hoc non conſequitur, unam partem tantum broſ. de Obit. datã eſſe: quia Partis appellatione reliquum ſignificatur com- Fratr. Baſil. Ep. muni conſuetudine ſermonis. Addunt de Laica communione, e) Lockte f 60) quæ non erat uſus alterius tantuùm ſpeciei, ſed utriusque. Et Caſl. ctr. ſi quando Sacerdotes Laica communione uti jubentur, ſigniſi- e) Luc. 24. Da- catur, quoòd à miniſterio Conſecrationis remoti fuerint. Ne- vent. Cochl. que hoc ignorant adverſarii: ſed abutuntur inſcitia imperito- Roffenſ. Ca- rum, qui cum audiunt Laicam communionem, ſtatim ſomni- ſra. Samer ant morem noſtri temporis, quo datur Laicis tantum pars Sa- 3. 770 ,"s. ramenti. Ac videte impudentiam: Gabriel ) inter cæte- z.2. Tanner. L. Fas cauſas recitat, cur non detur utraque pars, quia fuerit dis- 4. Th. Sch. D.5. crimen inter Laicos & Presbyteros faciendum. Et credibile⸗ 7. 5. d. 6. n. eſt hanc præcipuam cauſam eſſe, cur defendatur prohibitie 40. unius partis, ut dignitas Ordinis religione quadam fiat com- 9) Act.n4 46. mendatior. Hoc eſt conſilum humanum, ut nihil dicamus in- ap.-Labr,s. civili quo ſpectet facilè judicari poteſt Et in Confu- ap. Fabr Harm. Civilius, quod quo ſpectet facile Judicari pote onfu Ff.3 70. Caſaub. tatione Exer. 16. n. 27. Soto Inſtit. Sac. d. h.r. Lect. 10. Chemn. a.. e) Davent. h. Bell. l. 4. 4. h. c 24. contra- Albaſpin. ad Optat. Cerda c. 14 5.n2. 10. Cyprian. Ep.l. 2.69.72. Damel. 2d Ep.52. Durand. d. Rit. Eccl. Lorin-. Ack. 2. Vaſqu. 3. Thom. d. 12. 6. 3. Calixt. contra Com m: ſub und th. I15. de Sub utraque zh. 34. Chemn. Exam.f⸗3. Dorſch. Myſar. Miſſic.. Gerh. ?v.§: 64. f) Lelt.52 84 in Can-. Gerſon. er. contra bar. de comm ſub utr. COr NAE DOMINI.. Ait. tatione allegant de filiis Heli, quòd, amiſſo ſummo ſacer- Fabritio Na- dotio, petituri ſint unam partem ſacerdotalem 1. Regum 2, 36. =f†â.αα. Hic dicunt uſum unius ſpeciri ſignificatum eſſe. Et addunt:: Sic ergo & Neſtri Laici una parte ſacerdotali, una ſpecie contenti eſſe debent. Planè ludunt adverſarii, cum ad Sacramentum transferunt hiſtoriam de poſteris Heli. Ilbi deſcribitur pœ- na Heli. Num hoc quoque dicent, Laicos propter pœnam removeri ab altera parte? Sacramentum inſtitutum eſt, ad conſolandas, & erigendas territas mentes, cum credunt⸗ carnem Chriſti datam pro vita mundi: cibum eſſe, cum cre- Io. 6,52. P. 527 dunt ſe conjunctos Chriſto, vivificari. Verùm adverſarii argumentantur: Laicos removeri ab altera parte pœnæ cau- ſa. Debent, inquiunt, eſſe contenti. Satis pro imperio. Cur autem debent? Non eſt quærenda ratio, ſed lex eſto, quidquid dicunt Theologi. Hæc eſt ει„ονσνσℳοαονπ Ecciana, Agnoſcimus enim iſtas Thraſonicas voces, quas ſi exagita- re vellemus non defutura nobis eſſe oratio. Videtis enim quanta ſit impudentia, Imperat tanquam aliquis Tyran- nus in tragœdiis, Quòd nolint, velint, debent eſſe con- tenti. Num hæ rationes quas citat excuſabunt hos in judi- cio Dei? qui prohibent partem Sacramenti, qui ſœæviunt Pp. 103. 103. 153. in homines bonos, utentes integro Sacramento. Si hac ra- 165. 182. 199. tione prohibent, ut ſit Ordinis diſcrimen, hæc ipſa ratio? movere debeat, ne aſſentiamur adverſariis, vel ſi alioqui morem cum ipfis ſervaturi eramus. Alia ſunt diſcrimina- ordinis Sacerdotum & Populi, ſed non eſt obſcurum, quid habeant conſihi, cur hoc diſcrimen tantopere defendant Nos, ne de vera dignitate Ordinis detrahere videamur, de hoc callido conſilio plura non dicemus. 12. 263. 320. 756. F. 3. Allegant & Periculum Effuſionis, & ſimilia quæ- Formido Eſ- dam, quæ non habent tantam vim, ut ordinationem Chriſti fuſionis. mutent. Et fingamus ſanè liberum eſſe, Vti una parte aut: (é.) Bell. ,4. ambabus, quomodo poteritprohibitio defendi? Quanquam 7. Euch. c. 23. Eccleſia non ſumit ſibi hanc libertatem, ut ex ordinationi- (.) contra, .. . .—.—ð . MLAnt. de Dom bus hriſti, faciat res indifferentes. a) Nos quidem Eccleſiam, .d. Rep. Eccl. excuſamus quæ hanc injuriã pertulit, cum utraq; pars ei con- c.6.n. 282. 2 tingere 4) Luth. von d. Winckel⸗Meſſe T.4. V.fF. 42. Ep. ad Hauſman. T. 2. Ep. p. o. Inſtruct, Viſit. anno 1528. Rivet. ad Grot Annot. p. 166. Apol. p. 163. 212 XXIII. ABVS. ART. II. DE CONIVGIO. tingere non poſſet, ſed autores qui defendunt, rectè prohi- beri uſum integri Sacramenti, quique nunc non ſolùm prohi- P. 211. bent, ſed etiam utentes integroSsacramento excommunicant, & vi perſequuntur, non excuſamus. Ipſi viderint, quomo- 8. do Deo rationem ſuorum conſiliorum reddituri ſint. Neque ſtatim judicandum eſt Eccleſam conſtituere aut probare-, quidquid Pontifices conſtituunt, præſertim cum Scriptura⸗ de Epiſcopis & Paſtoribus vaticinetur in hanc ſententiam, ut Ezechiel c. 7, 26. ait, Peribit lex à ſacerdote. A. C. .24. A. . 2c,H 6. D B CONIVGIO SA- t. 5. L. II. 55. 299. CERDOI V M Thuan. ad a. “ 156 f. 726. „ Inprobatur. [N tanta infamia inquinati cœhbatus, audent Adverſarii non ſolùm defendere legem Pontificiam impio & falſo prætextu Nominis divini, ſed etiam hortari Cæſarem ac Principes, Netolerent conjugia ſacerdotum ad ignominiam & infamiam Romani Inperi. Sic enim loquuntur. Quæ major impudentia unquam ulla in hiſtoria lecta eſt, quàm hæc eſt adverſariorum? Nam argumenta, quibus utuntur, poſtea recenſebimus. Nunc hoc expendat prudens lector, quid frontis habeant iſti nihili homines, qui dicunt coniu- gia parere infamiam & ignominiam Imperio. Quaſi verò Thuan 137. f. Eccleſiam valde ornet iſta publica infamia flagitioſarum ac 764,766. prodigioſarum libidinum, quæ flagrant apud iſtos S. Pa- tres, qui Curios ſimulant, & Bacchanalia vivunt. Ac plera- que ne verecundè quidem nominari queunt, quæ iſti ſum- ma licentia faciunt. Et has ſuas hbidines caſtisſima dextra R21. 208. 269. tua, Carole Cæſar, quem etiam vetera quædam vaticinia ap- pellant Regem Pudica Facie. (De te enim dictum apparet⸗: Pudicus facie regnabit ubique,) propugnari poſtulant. Poſtu- lant ut contra lus divinum, contra Ius gentium, contra Ca- nones Conciliorum disſipes matrimonia, ut in homines in- nocentes, propter conjugium atrocia ſupplicia conſtituas, ut Sacerdotes trucides, quibus religiosè parcunt etiam bar- bari, ut dire. Sed quia nulla cadit in hos tuos mores vel turpitudo, SACERDOITGc/VM 213 bari, ut in exilium agas extorres mulieres, orbos pueros. P-x. Tales leges tibi ferunt , Opzime & Caſtitſime Imperator, quas nulla barbaria, quamlibet immanis ac fera, poſſet au- vel ſævicia, ſperamus te & in hac cauſa clementer nobiſcum acturum eſſe: præſertim ubi cognoveris nos gravisſimas ha- bere cauſas noſtræ ſententiæ, ſumptas exVerbo Dei, cui ad- verſarii nugacisſimas & vanisſimas perſvaſiones opponunt. Et tamen non tuentur ſeriò cælibatum. Neque enim igno: Bell. .r.à. Cler. rant quàm paucipræſtent caſtitatem, ſed prætexunt ſpeci- . Chemn-. em Religioni: regno ſuo, cui prodeſſe cælibatum putant, ut Ex. by f. 455. intelligamus Petrum 2.a*,3. rectè monuiſſe, futurum atpſiudo- prophetæ fictis verbisz decipiant homines. Nihil enim verè, ſim- pliciter & candidè in hac tota cauſa dicunt, ſcribunt, aut agunt adverſarii, ſed reipſa dimicant de Dominatione, quam falsò putant periclitari, & hanc impio prætextu Pietatiz mu- nire conantur. Dan. rr, 37. Reſervato Papæ, ad Principum Poſtulata. . C. 2. Nos hanc legem de Cælibatu, quam defendunt ad- Negandi ra- verſarii ideò non poſſumus approbare, quia cum lure divino mio. & naturali pugnat, & ab ipſis Canonibus Conciliorum diſſen- r. tit; Et conſtat fuperſtitiolam & periculoſam eſſe. Parit enim 2. 3. infinita ſcandala, peccata, & corruptelam publicorum mo- 4.5. rum. Aliæ controverſiæ noſtræ aliquam diſputationem do- Rorum deſiderant. In hac ita manifeſta res eſt in utraque- parte, ut nullam requirat diſputationem. Tantum requirit- Judicem Virum Boeonum & Timentem Bei. Et cum defendatur P à nobis manifeſta Veritas, tamen adverſarli calumnias quas- dam architectati ſunt, ad cavillanda argumenta noſtra. g. 3. Primm, Geneſis c. ,28, docet homines conditos piydiciæ ad I eſſe, utſint ſæcundi, & ſexus rebta ratione ſexum appetat. Loqui- mur enim non de Concupiſcentia quæ peccatum eſt, ſed de illo appetitu qui in integra natura futurus erat, quem⸗ vocant ονOνσανι. Et hæc s&0α⁵7α eſt verè Ordinatio Divi- p. ꝛ5. na ſexus ad ſexum. Cum autem hæc ordinatio Dei ſine ſin- 0 3 gulari Exctpt. Reſponſ. P. 24.26.249. 214 AKT. XXIII. ABVS. II. DE CONIVGIO gulari opere Dei tolli non posſit, ſequitur, Ius contrahen- di matrimonii non poſſe tolli Statutis aut Votis. Hæc ca- villantur adverſarii, dicunt inuiò fuiſſe mandatum ur reple- retur terra: nunc repleta terra non eſſe mandatum conju- gium. Videte quàâm prudenter judicent. Natura hominum formatur illo verbo Dei, ut fit fœcunda, non ſolum initio creationis, ſed tantiſper dum hæc corporum natura exiſtet. Stcut hoc verbo terra fit fœcunda v. II. Germinet terra herbam virentem. Propter hanc ordinationem, non ſolum initio cœpit terra producere gramina ſed quotannis veſtiuntur agri, donec exiſtet hæc natura. Sicut igitur legibus huma- nis non poteſt natura terrz mutari: ſta neque votis, ne- que lege humana poteſt natura hominis mutari ſine ſpe- ciali opere Dei. §. 4. Secunds, Et quia Creatio, ſen ordinatio divi- „ na in homine, eſt lu Naturale, ideo ſapienter & reâtè di- xerunt lurisconſulti, conjunktionens maris & ſwming eſe Iuris Naturzglii. Cum autem lIus naturale ſit immutabile, neceſfe eſt ſemper manere lus contrahendi conjugii. Nam ubi na- tura non mutatur, neceſſe eſt & illam ordinationem mane- re, quam Deus indidit naturæ, nec poteſt legibus humanis tolli. Ridiculum igitur eſt quòd adver ſarii nugantur, initio fuiſſe mandatum conjugium, nunc non eſſte. Hoc perinde eſt, ac ſi dicerent, Olim naſcentes homines ſecum attule- runt ſexum, nunc non afferunt, Olim ſecum attulerunt lus naturale naſcentes, nunc non afferunt. Nullus Faber fa- briliis cogitare quidquam poſſet, quàm hæ ineptiæ excogi- tæ ſunt ad eludendum Ius naturæ. Maneat igitur hoc in cauſa, quod & Scriptura docet, & lurisconſultus ſapienter dixit ,„ Conjunctionen maris & fæminæ eſſe luris naturalis. Porro Ius naturale verè eſt Ius divinun, quia eſt ordina- tio divimitùs impreſſa naturæ. Quja autem hoc lIus muta- ri non poteſt, fine ſingulari opere Dei, neceſie eſt mancre Jus contrahendi conjugii, quia ille naturalis appetitus, eſt ordinatio Dei in natura ſexus ad ſexum, & propte- rea Ius rea Inz eſt, alioqu ſeriᷣ. Si continentia eſſet omnibus posſibilis, non requi- SACERDOTVM. i; i quare uterque ſexus conderetur? Et lo- quimur, ut ſupra dictum eſt, non de concupiſientia quæ veccatum eſt, ſed de illo appetitu, quem vocant 477Oονι.ι p. ꝛiz. any: quem concupiſcentia non ſuſtulit ex natura, ſed accen- dit, ut nunc remedio magis opus habeas & conjugium non-, ſoluùm procreationis cauſa neceſſarium ſit, ſed etiam reme- b. 25. dii cauſa. Hæc ſunt perſpicua, & adeo firma, ut nullo modo labefactari queant. F.5. Tertiò, Paulus ait: Propter fornicationem anusquisque ha- WlI. beat uxorem ſuam. Hoc jam expreſſum mandatum eſt ad ¹. Cor. 7, 2z. omnes pertinens, qui non funt idonei ad cælibatum. Ad- P- 35. 223. verſarii jubent ſibi oftendi præceptum, quod præcipit Sa- cerdotibus uxores ducere; quaſi ſacerdotes non ſint homi- nes. Nos quæ de natura hominum in genere diſputamus, profectò etiam ad ſacerdotes pertinere judicamus. An-- non præcipit hic Paulus, at ducant uxorem iſti qui non habent donum continentiæ? Interpretatur enim ſe ipſe paulò pôſt, cum ait, Melius eſt nubere, quàm uri. Et Chriſtus clarè di Mat. 19, 12. Xit : Non omnes capiunt hoc verbum, ſe quibus datum eſt; P- 24 quia nunc poſt peccatum concurrunt hæc duo, naturalis appetitus & concupiſcentia, quæ inflammat naturalem⸗ appetitum, ut jam magis opus ſit conjugio, quàm in na- tura integra. Ideo bPaulus de conjugio tanquam de reme- dio loquſtur, & propter illa incendia jubet nubere. Neque hanc vocem, Melius eſt nubere, quàm uri, ulla humana au- toritas, ulla lex, ulla vota tollere poſſunt, quia hæc non tol- lunt naturam aut concupiſcentiam. Retinent igitur Ius du- cendi, omnes qui utuntur. Et tenentur hoc mandato Pau- li, propter fornicationem unusquisque habeat uxorem ſuam, O- mnes qui non verè continent, de qua re judicium ad con- ſcientiam cujusque pertinet. Nam quòd hic jubent petere Mat. ,7.r. Cor. à Deo continentiam, jubent corpus laboribus & inedia con-7,2. 1. Tim. 5, 14. ficere, cur ſibi quoque non canunt hæc magnifica præcepta, ? Chemn. LL. P. . Hõ erri; i Ri 4& 2. p. 183. ſéq. de Sed ut ſupra diximus, Tantum ludunt adverſarii, nihil agunt Caſtu. Soro. 189. Sx. P. 3. can: 9. 0⏑ 4 reret pe- RKr P. 298. Mat. 9, 12. pe. 221. Mat. 19, c6G6 : Gen. 2, 24:. potu utamur. 216 ART. XXIII. ABVS. 1I. DE CONIVGIO reret peculiare donum. At Chriſtus oſtendit, eam peculia- ri dono opus habere, quarè non contingit omnibus. Reli- quos vult Deus uti communi Lege Naturæ, quam inſtituit. Nonenim vult Deus contemni ſuas ordinationes, ſuas crea- turas. Ita vult illos caſtos eſſe, ut remedio divinitùs pro- poſito utantur, ſicut ita vult vitam noſtram alere, ſi cibo, ſi Et Gerſon teſtatur multos fuiſſe bonos viros, qui conati domare corpus, tamen parum profecerunt. Ideò rectè ait Ambroſius: Sola virginitas eſt, que ſuaderi poteſt, im- perari non poteſt, res magis voti, quam pracepti eſt. Si quis hic objecerit, Chriſtum laudare hbos, qui ſe caſtrant propter re- gnum calorum, is hoc quoque conſideret, quod tales laudat, qui donum continentiæ habent. Ideò enim addidit, Qui poteſt capere capiat. Non enim placet Chriſto immunda con- tinentia. Laudamus nos veram continentiam. Sed nunc de Lege diſputamus, & de his qui non habent donum con- tinentiæ. Res debebat relinqui hbera, non debebant injici laquei imbecillibus per hanc legem. — .— C. 6. Ouart. Diſſentit lex Pontificia & à Canonibus Coôncihorum. Nam veteres Canones a) non prohibent con- jugium, nec contraécta conjugia diſſolvunt, etſi hos qui in miniſterio contraxerunt, removent ab adminiſtratione. Hæc misſio iſtis temporibus beneficii loco erat. Sed novi Ca- nones, qui non ſunt in Synocdlis conditi, ſed privato conſi- lio Pontificum facti, & prohibent contrahere matrimonia-, & contracta diſſovunt. Idque palam eſt fieri contra man- datum Chriſti: Quos Deus conjunxit, bomo non ſeparet. Ad- verſarii vociferantur in Confutatione, Cælibatum praceptum eſſe à Conciliis. Nos non acculamus decreta Concilio- rum. Nam hæc certa conditione permittunt conjugium-,: ſed accuſamus leges, quas, poſt veteres Synodos, KRomani Pontifices, contra autoritatem Synodorum, condiderunt⸗. Adeò Pontifices contemnunt autoritatem Synodorum, quam aliis volunt videri ſacroſanctam. Propria igitur eſt hæc lex de perpetuo cælibatu hujus novæ Pontificiæ dominationis. . „. Neque 2) Nicæn. Paphnut. Bell. l.d. Cler. C. 20.8. .. o. Vasqu. P.3. D. 239 c. 4. n. 34. Can. Apoſt. 6. ib. Sylb. Coriol. Nic. Papa c. noſſe 3. q. t. c quonia m. I1.A. 31. dyn. Trulli. conf. Zigler. ad Lacell.l.2.t. 12,5. 4. Græcus Canon ap. Chemn. Ex. P. 3.d. b. r. ed. prim. J.1ob. Chemn. d. le. SACERDOTUM. 217 Neque id abs re. Daniel enim tribuit hanc notam regno An- tichriſti, videlicet Contemptum mulierum. §. 7. Quintò, Etſi adverſarii non defendunt legem v. ſuperſtitionis cauſa, cum videant non ſolere obſervari, tamen ſuperſtitioſas opiniones ſerunt, dum prætexum Reli- gionem. Cælibatum ideò prædicant ſe requirere, quòd Mat. 19, 6. ſit mundicies: quaſi conjugium ſit immundicies ac pecca 1. Cor. 7,74. tum: aut quaſi cælibatus mereatur remisſionem peccato- en. . rum & reconciliationem: Conjugium verò non mereatur 5 remisſionem peccatorum &c. Et huc allegant ceremo- nias legis Moſaicæ, quòd, cum in Lege, tempore mini- ſterii, ſacerdotes ſeparati fuerint ab uxoribus, in Novo Teſtamento ſacerdos, cum ſemper orare debeat, ſemper debeat continere. Hæc inepta fimilitudo allegatur tan- Luc „. Cor-, S 2 quam demonſtratio, quæ cogat ſacerdotes ad perpetuum =é6 34: cælibatum: cum quidem in ipfſa ſimilitudine conjugium- concedatur, tantum miniſterii tempore conſuetudo inter- dicitur. Et ahud eſt orare, aliud miniſtrare. Orabant⸗ fanéti tunc quoque cum non exercebant publicum mini- ſterium, nec conſuetudo cum conjuge prohibebat, ne- orarent. Sech reſpondebimus ordine ad hæc figmenta“,. PBrimum, hoc fateri neceſſe eſt adverſarios, quod conju- gium ſit mundum in credentibus, quia eſt ſanbtißzatum ven- bo Deo, hoc eſt, eſt res licita & approbata verbo Dei, ſicut copiosè teſtatur Scriptura. Chriſtus enim vocat conjugium Gen. 2, 24. Conjuncttionem Divinam, cum ait: Quos Deus conjunxit. Et Pau- Mat. 19, 6. lus de Conjugio, de Cibis, & fimiibus rebus inquit: Senclif- 1. Tim. 4,5. cantur per Verbum, & Orationem, hoc eſt per Verlum, quo con- ſcientia fit certa, quòd Deus approbet, & per Oranmonem, hoc P. 223. eſt, per fidem quæ cum gratiarum actione tanquam dono Dei utitur. Item 7. Corinth.7, s. Sanéißteatur vir infidelis per uxorem fi- delem &c. id eſt, uſus conjugalis licitus & ſanctus eſt, propter fidem in Chriſtum, ſicut lcitum eſt uti cibo &c. Item t. Tim. 2, SF. Salvatur mulier per ſiliorum generationem O&c. Si talem lo- cum adverſarii de Cælibatu proferre poſſent, tum vero O 5 miros X 218 XXIII. ABVS. II. DE CONIVGIO Conf. Gl. len. miros triumphos agerent. Paulus dicit‚ ſalvari mulierem per Grot. RZ hliorum generationem. Quid potuit dici contra hypocriſin⸗- Huan. ad S. Celibatus honorificentius, quàm mulierem ſalvari ipſis con- prac. contrar. Tit. 1, 75. P: 219.223. jugalibus operibus, uſu conjugali, pariendo, & reliquis Oeconomicis officiis? Quid autem ſentit Paulus? Lector⸗ obſervet addi fidem, nec laudari officia Oeconomica, ſine fi- de, i manſerint, inquit, in ſide. Loquitur enim de toto genere matrum. Requirit igitur præcipuè fidem, qua mulier ac- cipit remisſionem peccatorum & juſtificationem. Deinde addit certum opus vocationis, ſicut in ſingulis hominibus fi- dem ſequi debet bonum opus certæ vocationis. Id opus placet Deo propter fidem. Ita mulieris officia placent Deo propter fidem, & ſalvatur mulier fidelis quæ in talibus offi- ciis vocationis ſuæ piè ſervit. Hæc teſtimonia docent, Con- jugium rem licitam eſſe. Si igitur mundicies ſignificat id quod coram Deo licitum & approbatumeſt, Conjugia ſunt munda, quia ſunt approbata verbo Dei. Et Paulus ait, de rebus licitis: Ownia munda munds, hoc eſt, his qui credunt Chriſto, & fide juſti ſunt. Itaque ut virginitas in impiis eſt immunda, ita conjugium in pis eſt mundum, propter ver- bum Dei, fidem. §. 9. Deinde, Si wundities propriè opponitur Concu- piſcentiæ, ſignificat munditiem cordis, hoc eſt, mortißcatam concupiſcentiam, quia lex non prohibet conjugium, ſed concupiſcentiam, adulterium, ſcortationem. Quare cæliba- tus non eſt mundities. Poteſt enim eſſe major mundities cordis in conjuge, velut in Abraham, aut jacob, quàm in⸗ plerisque etiam verè continentibus. F. o. Poſtremò, Si ita intelligunt cælibatum munditiem- eſſe, quòd mereatur juſtificationem magis, quàm conjugium, maximè reclamamus. ) Iuſtificamur enim neque propter vir- ginitatem, neque propter conjugium ſed gratis propter Chri- ſtum, cum credimus nos propter eum habere Deum propi- tium. Hic exclamabunt fortasſis, Joviniani more æquari conju- 2) Cochl. Diſeuſ.f.-376. Luth. I. Cor. 7, I. Chemn. Ex. P.3.d.h.r,c. 3. Gerh. T.5. 5.492. SACERDOTUHM. O”W”W”ò”UM conjugium virginitati. Sed propter hæc convitia non abji- ciemus veritatem de juſtitia fidei, quam ſupra expoſuimus. Neque tamen æquamus conjugio virginitatem. Sicut enim donum dono præſtat, Prophetia præſtat eloquentiæ, Scientia rei militaris præſtat agriculturæ, Eloquentia præſtat archite- Rtonicæ: Ita virginitas donum eſt præſtantius conjugio. Et tainen ſicut Oraton non eſt magis juſtus coram Deo propter Eloquentiam, quaàm Architeétus propter Architectonicam: itaVirgo non magis meretur juſtificationem virginitate, quàm Conjux conjugahbus officiis: Sed unusquisque in ſuo dono fideliter ſervire debet, ac ſentire, quòd propter Chriſtum fi- de conſequatur remisſionem peccatorum, & fide juſtus co- ram Deo reputetur. u eV . §S. 10. Nec Chriſtus aut Paulus laudant Virginitatem ideò, quòd juſtificet: ſed quia fit expeditior, & minus diſtra- hatur domeſticis occupationibus in orando, docendo, ſer- viendo. Ideò Paulus ait Pirgo curat ea quæ ſunt Domini. Laudatur igitur virginitas propter meditationem & ſtudi- I. Cor. 7.32.340 um Sic Chriſtus non fimpliciter laudat hos qui ſe caſtrant, fed addit, propter regnum cælorum, hoc eſt, ut diſcere aut⸗ docere Evangelium vacet. Non enim dicit, virginitatem mereri remisſionem peccatorum aut ſalutem. Ad exempla Sacerdotun Eeviticorum reſpondemus, quòd non efficiunt, oportere perpetuum cælibatum imponi ſacerdotibus Dein A.. Gerh. . de immunditiæ Leviticæ non ſunt ad nos transferendxæ. 7 Minift. Lé. Conſuetudo contra legem tunc erat immunditia. Nunc §. 341. non eſt immunchitia, quia Paulus dicit, Omnia munda mun- I. Tim. 1, 15. dic. Liberat enim nos Evangelium ab illis immunditiis Le-P: 219. 223. viticis. Ac ſi quis hoc conſilio legem cæhbatus defendit, ut illis obſervationibus Leviticis gravet conſcientias, huic per- inde adverſandum eſt, ut Apoſtoli in Altis Cap. ,g. adver- fantur his qui circumciſionem requirebant, & legem Moiſi Chriſtianis imponere conabantur. Interim tamen boni ſci- ent moderari uſum conjugalem, præſertim cum ſunt occu- Pati pu blicis miniſteriis quæ quidem ſæpètantum faciunt⸗ negotii bonis viris, ut omnes domeſticas cogitationes animis excutir P⸗ 1 89* Theſſ. 4, 4. p. 22 . I. Cor. 7, 5. Encratitæ. Monachi. 1²⁰ ART. XXIII. ABVS. II. DE C ONIVGIO excutiant. Sciunt boni & hoc, quèd Paulus jubet raſa pos- ſidere in ſanttificatione. Sciunt item, quòd interdum ſeceden- dum ſit ut vacent orationi; ſed Paulus hoc ipſum non vult eſſe perpetuum Jam talis continentia facilis eſt bonis & occu- atis, ſed illa magna turba otioſorum ſacerdotum, quæ in⸗ Collegis eſt, in his delitiis, ne quidem hanc Leviticam con- finentiam præftare poteſt, ut res oſtendit. Et nota ſunt-, poëmata: Deſidiam yuer ille ſequi ſolet, odit agentes G0. G. Ir. Mülti hæretici, 4) malé intellesta lege Moiſi, con- tumeliosè ſenſerunt de Conjugio, quales fuerunt Encrati- tæ, ?) de quibus ſupra diximus. Et conſtat Monachos pas- ſim ſolitos eſſe de cælibatu ſuperſtitioſos ſermones ſereren, qui multas pias conſcientias propter legitimum uſum conju; güi perturbaverunt. Nec difficile nobis eſſet exempla com- memorare. Nam etſi non damnabant conjugium in totum, propter procreationem, tamen vituperabant tanquam vitæ genus quod vix unquam Deo placeret, aut certè non pla- ceret, niſi propter procreationem. Cælibatum veròô effere- bant, tanquam Angelicum vitæ genus: hunc prædicabant⸗ gratisſimum Deo ſacrificium eſſe, mereri remisſionem peccatorum, mereri aureolas, ferre centeſimum fructum, & a- lia infinita. Has religiones Angelorum Paulus valdè impro- bat ad Coloſſ.2,15. Opprimunt enim cognitionem Chriſti, cum ſentiunt homines, ſe juſtos reputari propter tales obierva- tiones, non propter Chriſtum. Deinde opprimunt cognitio: nem præceptorum Dei, cum, præter Dei præcepta, excogitan- tur novi cultus & præferuntur præceptis Dei. Quarè ſedulò adverſandumeſtin Eccleſia his ſuperſtitioſis perſvaſionibus de cælibatu, & ut piæ conſcientiæ ſciant conjugium Deo pla- cere, & ut intelligant quales cultus approbet Deus. F. 12. Sed adverſarii noſtri non requirunt cælibatum per ſuperſtitionem. Sciunt enim non ſolere præſtari caſtita- tem. Verùm prætexunt fuper ſtitioſas opiniones, ut imperitis fucum faciant. Magis igitur odio di gni ſunt, quàm Encratitæ, qui quadam ſpecie Religionis lapſi videntur: illi Sardanapali conſultò abutuntur prætextu Rehgionis. 4) Chemn. Exam. P. 2 can.9. p.3. hrtit. ⁵) Epiphan. h. SACERDOTUIM. 1 8§S. 13. V. Sextò, Cum habeamus tot cauſas improban- dæ legis de perpetuo cœlibatu, tamen præter has accedunt p-25. etiam pericula animarum, & publica ſcandala, quæ etiamſi lex non eſſet injuſta, tamen abſterrere bonos viros debent-⸗, ne approbent tale onus, quod innumerabiles animas perdi- dit. Diu omnes boni viri de hoc onere queſti ſunt, ) vel ſua, vel aliorum cauſa, quos periclitari videbant, ſed has p. 1lo. querelas nulli Pontifices audiunt. Neque obſcurum eſt, quantum hæc lex noceat publicis moribus, quæ vitia, quàm fiagitioſas libidines pepererit. Extant Romanæ Satyræ, In his etiamnum agnoſcit mores Roma legitque ſuosv. Sic ulciſcitur Deus contemptum ſui doni, ſuæque ordinationis, in iſtis qui conjugium prohibent. Cum autem hoc fieri in aliis legi- bus conſueverit, ut mutentur, ſi id evidens utilitas ſua- ſerit, cur idem non fit in hac lege, in qua tot graves cauſæe concurrunt, præſertim his poſtremis temporibus, cur muta- ri debeat? Natura ſeneſcit, & fit paulatim debilior, & cre- ſcunt vitia, quò magis remedia divinitus tradita adhiben- da erant. Videmus quòd vitium accuſet Deus ante dilu- vium, quòd accuſet ante conflagrationem quinque urbium. Gen. 6,2, 15. e. Similia vitia præceſſerunt excidia aliarum urbium multa- ,5. rum, ut Sybaris, Romæ. Et in his imago temporum pro poſita eſt, quæ proxima erunt rerum fini. Ideò in primis oportuit hoc tempore ſeveriſſimis legibus atque exemplis munire conjugium, & ad conjugium invitare homines. Id ad magiſtratus pertinet, qui debent publicam diſciplinam p. I6. 423. tueri. Interim doctores Evangelii utrunque faciant, hor- tentur ad conjugium incontinentes, hortentur alios ut do- num continentiæ non aſpernentur. Pontifices quotidiè diſpenſant, quotidiè mutant alias leges optimas; in hac vna lege cœlibatus, ferrei & inexorabiles ſunt, cum qui- dem conſtet eam ſimpliciter bumani Juris eſſe, Et hanc ipſam legem nunc exacerbant multis modis. Canon jubet p. 25. 216. lſucſpendere ſacerdotes: iſti parum commodi interpretes, ſuſpendunt non ab officio, ſed ab arboribus. Multos bo- nos viros crudeliter occidunt, tantùm propter conjugium. UU Atque 2) Fabr. Anim. ad f. 367. contr. Gerſon d. Vir. Spir. Lect.4. Caſſ. Conſ. an. 23.f 95. Chem. Exam. P..d. p. contr. Canon. J. Hulſ. D. As Miſſ. cont. Grot. 3.I70, Calix. d.b. 222 XXIII. A BVS. II. DE CONIVGIO Atque hæc ipſa parricidia oſtendunt hanc legem doctrinam Io. 5, 144 eſſe dæmoniorum. Nam dAiabolus, cum ſit bomicida, legem⸗ ſuam defendit his parricidis. Scimus aliquid offenſionis es- )np. quod pa- ſe in Schiſmate, quòd videmur divulſi ab his qui exiſtiman- timur. Hopfn. tur eſſe OrdinariiEpiſcopi. Sed noſtræ conſcientiæ tutisſimæ Sax. Ep. . . ſunt, poſtquam ſcimus nos ſummo ſtudio concordiam con- 14. h z. ſtituere cupientes, non poſſe placare adverlarios, niſi mani- feſtam veritatem projiciamus: deinde niſi cum ipſis conſpi- remus, quòd velimus hanc injuſtam legem defendere, contracta matrimonia diſſolvere, interficere ſacerdotes, ſi qui non obtemperent, in exilium agere miſeras mulieres at- que orbos pueros. Cum autem certum ſit has conditiones Deo diſplicere, nihil doleamus nos non habere &σ ααατιια tot parricidiorum cum ad verſariis. Concluſio. §. 14. Expoſuimus cauſas, quare non posſimus bo: na conſcientia aſſentiri adverſariis, legem Pontificiam de per- I. petuo cœlibatu de endentibus „quia pugnet cum lIure divi- 2. .½ 4. no, & naturali, ac diſſentiat ab ipſis Canonibus, & ſit ſu- .5. perſtitioſa, & plena periculi. Poſtremò quia tota res ſit ſi mulata. Non enim imperatur lex religionis cauſa, ſed do- minationis cauſa, & huic impiè prætexitur relgio. Neque quidquam à ſanis hominibus, contra has firmisſimas ra- nones afferri poteſt. Evangelium permittit conjugium his, quibus opus eſt. Neque tamen hos cogit ad conjugium, qui continere volunt, modò ut verè contineant. Hanc liber- tatem & ſacerdotibus concedendam eſſe ſentimus, nec vo- lumus quenquam vi cogere ad cœlibatum, nec contracta-⸗ matrimonia diſſolvere. Reſponſ. ad §. 15. Obiter etiam, dum recenſuimus argumenta no- Exceptiones. ſtra, indicavimus quomodo adverſarii unum atque alterum cavillentur, & calumnias illas diluimus. Nunc brevisſimè commemorabimus, quàm gravibus rationibus defendant-⸗ Ad 1. legem. Primum dicunt à Deo revelatam eſſe. Videtis ex- Fabrit. F. 39. tremam impudentiam Iſtorum Nebulonum. Audent affirmare⸗, ⸗ quòd divinitus revelata ſit lex de perpetuo cœlibatu „cum⸗ adverſetur manifeſtis Scripturæ teſtimoniis, quæ jubent, ut unus⸗- SACERDOTIIM. 2 3 unusuisque habeat uxorem ſaam propter fernicationem. Item,, 2. Cor. ", 2. quæ vetant diſotvere contratta matrimonia. Paulus admonet. P- JJ. 215. quem autorem habitura fuerit iſta leæx, cum vocat eam do- n. Tim. 4,3. öbtrinam dæmoniorum. Et frudtus indicant autorem, tot mon- ſtroſæ libidines, tot parricidia, quæ nunc ſuſcipiuntur præ- textu illius legis. §. 16. Secundum argumentum adverſariorum eſt, Adz. quòd ſacerdotes debeant eſſe mundi, juxta illude. Mundami- Eſa. 2, It. ni, qui fertis vaſa Domini. Et citant in hanc ſententiam mul- ta. Hanc rationem quam oſtentant velut maxime iτσοο— a“ ſupra diluimus. Diximus enim virginitatem ſine fide, p. 27. 28. non eſſe munditiem coram Deo. Et conjugium propter fi- dem mundum eſſe, juxta illud: Omnia munda mundise. Di- Tit. „ i.. ximus & hoc, externas munditias & ceremonias legis non, p. 20. eſſe huc transferendas, quia Evangelium requirit mundi- tiem cordis, non requirit ceremonias legis. Et fieri poteſt, ut cor mariti, velut Abrahæ, aut Jacob, qui fuerunt π½ο“à p. 218. 219. auo, mundius ſit, & minus ardeat cupiditatibus, quàm multarum virginum, etiam verè continentium. Quod ve- ro Eſaias ait: Mundawini qui fertis vaſa Domini, intelligi de-“ e, n. bet de munditie cordis, de tota pœnitentia. Cæterum, Sanéti in externo uſu, ſcient quatenus conducat modera- ri uſum conjugalem, & ut Paulus ait, Poſſidere vaſa in ſan- I. Theſ. 4,4, tiſicatione. Poſtremò cum conjugium ſit mundum, rectè P.220. dicitur his qui in cœlibatu non continent, ut ducant uxo- res, ut ſint mundi. Ita eadem lex, Mundamini qui fertis paſa Domini, præcipit, ut immundi cœlibes, fiant mundi con- juges. §. 17. Tertium argumentum horribile eſt, quòd ſit hæ- α11. reſis Joviniani, conjugium Sacerdotum: bona verba. Novum ap. Fabr. contr. n- Chemn. Ex. P. hoc crimen eſt: conjugium eſe hireſin. Joviniani tempore no 3. h. C. 23. dum norat mundus legem de perpetuo cœlibatu. Impu- dens igitur mendacium eſt, conjugium ſacerdotum lovi- niani hæreſin eſſe, aut ab Eccleſia tunc id conjugium d mna- tum eſſe. In hujusmodi locis eſt videre quid conſilij Habuerinr adver- 224 XXIV. ABVS. III. DE MISS ². adverſarii in ſcribenda Confutatione. Judicaverunt ita fa- cillimè moveri imperitos, ſi crebrò audhant convitium hæ- reſie, ſi fingant, noſtram cauſam multis ante judiciis Eccleſiæ confoſſam & damnatam eſſe. Itaque ſæpe falsò allegant Ec- cleſiæ judicium. Id quia non ignorant, exhibere nobis exemplum Apologiæ noluerunt, ne hæc vanitas, ne hæ ca- lumniæ coargui poſſent. Quòd verò ad joviniani cauſam⸗ atinet, de Collatione Virginitatis & Conjugii, ſupra diximus, quid fentiamus. Non enim æquamus conjugium & virgi⸗ rnitatem, etſi neque virginitas, neque conjugium meretur uſtificationem. Talibus argumentis tam vanis, defendunt legem impiam, & pernicioſam bonis moribus. Tahbus ra- ombus muniunt Principum animos adverſus judicium⸗ ei, in quo Deus repoſcet rationem, cur disſipauerint p. 103.107. 153. conjugia, cur cruciaverint, cur interfecerint Sacerdotes. 165182. 199.2. Nolite enim dubitare, quin, ut ſanguis Abel mortui clama- 263.3 15.325 756. Pat, ita dlamet etiam ſanguis multorum bonorum virorum, Gen. ο. in quos injuſte ſœvitum eſt, Et ulciſcetur hanc ſœvitiam-⸗ Deus. Ibi comperietis, quâm ſint inanes hæ rationes ad- verſariorum, & intelligetis, in judicio Dei nullas calumnias e. 40, . adverſus verbum Dei conſiſtere, ut ait Eſaias : omnis caro fæ- 1. Petr. 7,24. num, & omnis gloria ejus quaſi fas fæni. Noſtri Principes, Iac. 1, io. quidquid acciderit, conſolari ſe conſcientia re torum con- ſiliorum poterunt, quia etiamnſi quid Sacerdotes in contra- hendis conjugis mali feciſſent, tamen illa disſipatio con- jugiorum, illæ prcſcriptiones, illa ſævitia manifeſtè adver- ſatur voluntati & verbo Dei. Nec delectat noſtros Prin- cipes novitas aut disſidium, ſed magis fuit habenda ratio verbi Dei, præſertim in cauſa non dubia, quàâm aliarum⸗ A. C. 25g9.-A-S. rerum omnium. 279. F. C. 574. . . 72I. Luth. 1. 6. 1, von Win⸗ XXIV. DE MISSA. Inprobatur. [NITIO hoc iterum præfandum eſt, nos non abolere⸗ Miſſam, ſed religiosè retinere ac defendere. Fiuntenim apu P. 49. P. 218. 219. ART. III. DE MISSA. 225 apud nos Miſſæ ſingulis Dominicis, & aliis Feſtis, in quibus porrigitur Sacramentum, his qui uti volunt, poſtquam ſunt explorati atque abſoluti. Et ſervantur uſitatæ ceremoniæ a)pu- blicæ, ordo lectionum, orationũ ,veſtitus, 6) & alia ſimilia. Ad- verſarii longam declamationem habent, De uſu Latinæ linguæ in Miſa, in qua ſuauiter ineptiunt, quomodo proſit auditori indo cto in ſidge Eccleſiæ, Miſſam c) non intellectam audire. Vide- licet fingunt, ipſum opus audiendi Cultum eſſe & prodeſſe, ſine intellectu. Hæc nolumus odiosè exagitare, ſed judicio Lectorum relinquimus. Noſque ideo commemoramus, ut obiter admoneamus, & apud nos retineri Latinas Lectiones atque Orationes. Cum autem Ceremoniæ debeant obſervari, tum ut diſcant homines Scripturam, tum ut Verbo admoniti concipiant fidem, timorem, atque ita orent etiam: nam hi ſunt fines ceremoniarum. Latinam linguam retinemus pro- pter hos qui latinè diſcunt atque intelligunt; Et admiſce- mus Germanicas cantiones, ut habeat & populus, quod diſcat, & quo excitet fidem, & timorem. Hic mos ſemper in Eccleſüs fuit. Nam etſi aliæ frequentius, aliæ rarius ad- miſcuerunt Germanicas cantiones, tamen ferè ubique ali- quid canebat populus ſua lingua. Illud) verò nuſquam ſcri- ptum aut pictum eſt, hominibus prodeſſe opus audiendi le- tiones non intellectas, prodeſſe ceremonias, non quia do- ceant, vel admoneant, ſed ex opere operato, quia ſic fiant, quia ſpectentur. Malè valeant iſtæ Phariſaicæ opiniones. S. 2. Quòd verò tantum fit apud nos Publica Miſſa ſeu com- munis, nihil fit contra Catholicam Eccleſiam. Nam in Græ- cis e) parochiis ne hodiè quidem fiunt privatæ Miſſæ, ſed fit Una Publica Miſſa, idque tantum Dominicis diebus, & Fe- ſtis. In Monaſteriis fit quotidiè Miſſa, ſed tantùm Publi- ca. Hæc ſunt veſtigia morum veterum. Nuſquam enim ve- teres Scriptores ante Gregorium, mentionem faciunt bPri- vatarum Miſſarum. Qualia fuerint initia, nunc omittimus. Hoc conſtat/quòd poſtquam Monachi mendicantes re- gnare cœperunt, ex falſiſſimis perſuaſionibus, & propter P quæſtum ) Albæ, ab A. C; 12. Hieron. l. . contra Pe lag. 9. Conc. Carth. IV.c. 41. Bin. J. 7.f. 554. Optat. l.6. Chryſ. Hom. o. ad Pop. Antioch. Oſiand. H. E. Cent. 4. p-6 c) Philip. Müller Tr. A. h. r. ad I. Cor. c. .4. d) Bell. I.2. d. Verb. Do c. I6. non ſpectari Populi doctrinam, contta Conc. Trid. S.22. c. F. Caſſ. Conſ. a. 24. e) Razivil. Itin. Cochl.h. p. 225. P.26. 28. 236. 4) Chemn. Ex. P. 2. cap. J. c. 7. quadrupli- ces: Mandatæ, Piæ, Impiæ, Adiaphoræ. Bell l. 2. c. F. Card. Bona= R. Liturg. P. 26. p. 16. 142. ſeq. 18t. p. 26.235. 239. 246. Conc. Ferrar. T.4. f. 41. Caſſ. Conſ. h. Liturg. e.t2. Baſil. Chryſ. Alvar. Itin. c. Sl. Vasqu. D. 2r. c. 3. Chytr. Orat.d. stat. Græc.écel. F) VVizel, Sem., Antiqu. Caſſ. d. l. Calix. de Solit. Miſſ. 5. 12. Contraria rakianek. F. 3. ART. XXIV. ABVS. III. DE MISSA. 226 quæſtum ita auctæ ſunt, ut omnes bomi viri a) diu jam ejus rei modum deſideraverint. Quanquam S Franciſcus rectè vo- luit ei rei proſpicere, qui conſtituit, ut ſingula Collegia quo- tidiè unica communi Miſſa contenta eſſent. Hoc poſteàâ mutatum eſt ſive per ſuperſtitionem, ſive quæſtus cauſa. Ita ubi commodum eſt inſtituta Majorum mutant ipfſi, po- ſteà nobis allegant autoritatem Majorum. Epiphanius ſcri- bit, in Aſia Synaxin ter celebratam eſſe ſingulis ſeptima- nis, nec quotidianas fuiſſe Miſſas. Et quidem ait hunc mo- rem ab Apoſtolis traditum eſſe. Sic enim inquit: ς αιιNοαα τι—ẽ ,ατισ—r, σ1ααα ſτ— Aπαερ́, 11 %εαdοαα 7oρσααππας Nτ⅓ιm. , ο ριαανααι+ §. 3. Etſi autem Adverſarii in hoc loco muka conge- runt, ut probent Miſſam eſſe Sacrifieium, tamen ille ingens tu- multus verborum prolata hac unica reſponſione conſileſcet: quòd hæc quamvis longa coacervatio autoritatum, ratio: num, teſtimoniorum ‚non oſtendat, quòd Miſſa ex opere operato cônferat gratiam, aut applicata pro aliis merea- tur eis remiſſionem veniallum, & mortalium peccatorum, culpæ & pœnæ. Hæc una reſponſio evertit omnia quæ Ad- verſarii obiciunt non ſolum in hac Confutatione, ſed ino- mnibus ſcriptis, quæ de Miſſa ediderunt. Et hic Cauſæ Status eſt, de quo ita nobis admonendi ſunt lectores, ut Aeſchines admonebat judices, ut perinde ac pugiles de Statu inter ſe certant, ita cum adverſario dimicarent ipſi de Statn Contro- verſie, nec ſinerent eum extra cauſam egredi. Ad eundem modum hic Adverſari noſtri cogendi ſunt, ut de re propo- ſita dicant. Et, cognito controverſiæ ſtatu, facillima erit dijudicatio de argumentis in utraq; parte. Nos enim in Con- feſſione noſtra oſtendimus, nos ſentire, quòd Cœna Domi- ni non conferat gratiam ex opere operato, nec applicata pro alhis, vivis aut mortuis, mereatur eis ex opere operato remiſſionem peccatorum, culpæ aut pœnæ. Et hujus ſtatus clara & firma probatio eſt hæc, quia impoſſibile eſt conſe- qui remiſſionem peccatorum propter opus noſtrum ex O- pere operato, ſed fide oportet vinci terrores peccati & Mortls- 2₰) Cochl. o Diſe. h. diabolicos voeat. contra Caſſ. Conſa. b. †go7. Chemn. Ex. P.2e g. & & PE. Bna Rer. Liturg-lel.. - * DE MISSA ET SACRIFPICIO. 217 mortis, cùm erigimus corda cogitatione Chriſti, ſentimus nobis ignoſci propter Chriſtum ,ac donari merita & juſtiti⸗ am Chriſti, Roma 5, I. Juſtificati ex ſide pacem habemus. Hæc p. 239. 645. tam certa, tam firma ſunt, ut adverſus omnes portas infero- rum conſiſtere queant. Si quantum opus eit dicendum fuit, jam cauſa dicta eſt. Nemo enim ſanus illam Phariſai- cam & Ethnicam perſuaſionem de opere operato probare poteſt. Et tamen hæc perſuaſio hæret in populo, hæc auxit in infinitum Miſſarumnumerum. Conducuntur enim Miſ- ſæ ad iram Dei placandam, & hoc opere remiſſionem culpæ & pœnæ conſequi volunt: Volunt impetrare quidquid in omni p. 26. 225.235 vita opus eſt: Volunt etiam mortuos liberare. Hanc Phariſai- 239. cam opinionem docuerunt in Eccleſia Monachi & So- phiſtæ. §. 4. Quanquam autem cauſa jam dicta eſt, tamen quia Adverſarii multas Scripturas ineptè detorquent ad de- fenſionem ſuorum errorum, pauca ad hunc locum addemus. Multa de Sacrificio in Confutatione dixerunt, cùm nos in, Franz. Sch.Sa- Confeſſione noſtra conſultò id nomen, propter ambiguita- ⁄⅞ Rung. H. tem vitaverimus. Rem expoſuimus, quid per Sacrifiecium iſti . Ar nunc intelligant, quorum improbamus abuſus. Nunc ut Rivct. Decaa. malè detortas Scripturas explicemus, neceſie eſt initiò, Quid Pſal. Prophet. ſit Sacrifeium, exponere. Toto jam decennio infinita penè volumina ediderunt adverſarii de Sacrifcie, neq; quiſquam Stbol.sacr. Bo- eorum Definitionem Sacrifici hactenus poſuit. Tantùm ar- na 75. . Li- ripiunt nomen Sacrifcii, vel ex Scripturis, vel ex Patribus. ſec- w. Poſteà affingunt ſua ſomnia, quaſi verò Sacrifeium ſignificet, c. 7. Chemn. quidquid ipfis libet. Er p. n. Cone. . Trid. S. Vr. QllID SIT SACRIFICIVM, ET QVAE SINTSACRI- ficiispecies. OCRATES in Phædro Platonis ait, ſe maximè cupi. Diftinckio a- dum eſſe Diviſionum, quòd ſine his nibil neg, explicari tilte. P 2£ dicenda Sacramenti 4 Sacrißicio diſtintlio. p. 14.301I. 362. 510.517. Mar. 16,16. 22% ART. XXIV. ABVS II. QVID SIT dicendo,neq, intelligi peſſit, ac fi quem deprehenderit peritum dvi- dendi, hunc inquit ſe aſſictari, eiuſq; tanquam Dei veſtigia ſequi: Et jubet dividentem in ipſis articulis membra ſecare, ne quod membrum mali coqui more quaſſatum frangat. Sed hæc præ- cepta Adverſarii magnificè contemnunt, ac verè ſunt juxta Platonem nanot uaναυιο Sacrificii membra corrumpentes, quemadmodum intelligi poterit, cum ſpecies Sacrificii recen- ſuerimus. F. 16. Theologi rectè ſolent diſtinguere Sacramentum & Sacrificium. Sit igitur genus horum, vel Ceremonia, vel Opus Sa- crum. Sacramentum eſt ceremonia, velopus, in quo Deus nobis exhibet hoc quod offert annexa ceremoniæ promiſſio, ut Baptiſmus, eſt opus, non quod nos Deo offerimus, ſed in quo Deus nos baptizat: videlicet, miniſter vice Dei, & hic offert & exhibet Deus remiſſionem peccatorum &c. juxta promiſſionem . Lui erediderit, & baptizatls fuerit , ſalvus erit. Econtra, Sacrifßcium eſt ceremonia, vel opus quod nos Deo reddimus, ut eum honòͤre afficiamus. Sunt autem Sacrificii Mixtum Leb. 1. ſpecies proximæ duæ, nec ſunt plures. Quoddam, eſt Sacrifei- Num. y. p. 240. 242. um Propitiatorium, id eſt, opus ſatisfactorium pro culpa, & pœ- na, hoc eſt reconcilians Deum, ſeu placans iram Dei, ſeu quod meretur aliis remiſſionem peccatorum. 4) Altera ſpecies eſt Sacrificium raαραιαειιαâορι, quod non meretur remiſſionem pec- catorum, aut reconciliationem, ſed fit à reconciliatis, ut pro accepta remiſisione peccatorum, & pro aliis beneficiis acce- ptis, gratias agamus, ſeu gratiam referamus. G. 17. Has duas ſpecies Sacrificii magnopere oportet & in hac controverſia, in aliis multis diſputationibus in conſpectu, & ob oculos poſitas habere, & ſingulari diligentia cavendum eſt, ne confundantur. Quòd ſi modus huius li- bri pateretur, rationes hujus diviſionis adderemus: Habet enim ſatis multa teſtimonia in Epiſtola ad Ebreos & ali- bi. Et omnia Sacrificia Levitica ad hæc membra referri, tanquam ad ſua domicilia poſſunt. Dicebantur enim in Le- ge quædam Propitiatoria Sacrificia propter ſignificationem, . ſeu ſimi- . * X . 2) 1. Proprium, V. T. 1Aa&τιοαι. Fι ραααοπ. Dapale. Libatum. Pacificum. Quüotid. Anniv. Stativũ. Leb. 16. Probativũ Num.6,;2. N. T. Vnuũ Ebr.5.-g.10. Mat. zo. ² Improprium, Fides. Preces. Laudes. Opera bona. D DE SACRIFICIO. 229 ſeu ſimilitudinem, non quòd mererentur Remisſionem pec- catorum coram Deo: Sed quia merebantur remiſſionem p. 30. peccatorum ſecundum Juſitiam Legis, ne illi pro quibus fiebant excluderentur ab iſta Politia. Dicebantur itaq; Pro- piti atoria Pro peccato, pro deliéto, holocauſtum. IIla ve- rò erant eαιααρινα oblatio, libatio retributiones, primitiæ, decimæ. S. 18. Sed revera Unicum tantùm in mundo fuit Sacri- Propitiator. ficium Propitiatorium, videlicet Mors Chriſti, ut docet Epi. p. 23. Rola ad Ebreos, eg, 26. quæ ait: Impoſibile eſt ſanguine taurorumed bircorum auferri veccata. Et paulò poſt de Voluntate Chri- ſti, .o, . In qua voluntate Sanätißcati Jamus per oblationem Cowpori Jeſu Chriſti ſimel. Et Eſaias interpretatur Legem, ut ſciamus, mortem Chriſti verè eſſe Satisfactionem pro cν. peccatis noſtris, ſeu expiationem, non Ceremonias Legis. Quarè c. S, I. ait: Poſtquam poſuerit animam ſuam, hoſtiam pro delicits , pidebit ſemen longævum O&c. Nam, vocabulum.: DuS quo hic uſus eſt, ſignificat hoſtiam pro delicty, quæ in Lege ſignificavit, quòd ventura eſſet boſtia quædam ſa- tisfactura pro peccatis noſtris & reconciliatura Deum „ut, ſcirent homines, quèd non propter noſtras juſtitias, ſed propter aliena merita, videlicet Chriſti „velit Deus nobis reconciliari. Paulus idem nomen R interpretatur pecca- 2. Cor. , 2r um Roma. S, 3, 4. De Peccato damnavit Peccatum, id eſt, Non excluſo Peccatum punivit de peccato, id eſt, per boſtiam, Pro pec: imputato. com- igni i facilius intelligi tra Bell. l. 2. 4. cato. 4) Significantia verbi facilius intelligi poteſt ex mori- " Bell. .2 . . IIuktif. c.7J. 6.7. 0. bus gentium, quos videmus ex Patrum ſermonibus malè in. jo. F. Tertiuyz. tellectis acceptos eſſe. Latini vocabant, Piaculum ,Hoſtiam,, Becan. Man. I. quæ in magnis calamitatibus, ubi inſigniter videbatur DE- 17. c. /6 n. 15. us iraſci, offerebatur ad placandam iram Dei. Et litaverunt Chryſoft. Hom. aliquando bumanis hoſtüis: fortaſſis quia audierant, quan- A1.. Cr. Ambroſ. b. f. m. 220.f. Bernh. S. 2. in Caut. dam humanam hoſtiam placaturam eſſe Deum toti gene- ri humano. Græci alibi zaαααορνααιτα., alibi ρρνͤι ταaαρſ[—bdel laverunt. Intelligunt igitur Eſaias & Paulus, Chriſtum fa- Rtum eſſe Hoſtiam, hoc eſt, Piaculum, ut ipſius meritis, non., noſtris, reconciliaretur Deus. Maneat ergò hoc in cauſa, P 3 quòd 230 ART. XXIV. A BVS. HI. DE SACRIFICI O. P. 129.238.295. Euchariſti- 2‧240. P· F4. 791. 2 . Thil. , 19. Ouktus Noenvs Teſtamenti. P.233.24 1. quòd ſola mors Chriſti eſt verè Propitiatorium Saerificium. Nam Levitica illa ſacrificia propitiateria tantùm ſic appel- labantur ad ſignificandum futurum piaculum. Propterea ſimilitudine quadam erant Satisfactiones, redimentes juſti- tiam Legis, ne ex politia excluderentur iſti qui peccaverant. Debebant autem ceſſare poſt revelatum Evangelium. Et quia ceſſare in Evangelii revelatione debebant, non erant Verè Propitiationes, cum Evangelium ideò promiſſum ſit, ut exhibeat prepitiationem. S. 19. Nunc reliqua ſunt Sacrificia ιαραιαια quæ v. cantur dacrifieia Laudis, Prædicatio Evangelii, Fides, Invocatio, Gratiarum a io, Confeſſio, Afflictiones Sanctorum, Imèò omnia bona opera Sanctorum. Hæc Sacrificia non funt Sa- tisfa ctiones pro facientibus, vel applicabiles pro allis, quæ mereantur eis ex Opere Operato remiſſionem peccatorum, ſeu reconcilationem. Fiunt enim à reconciliatis.“ Et talia ſunt Sacriſicia Novi Teſtamenti, ſicut docet betrus 1, Petri 2,5. Sacerdotium Sanbtum, ut offeratis boſtias ſpiritualet. Op- ponuntur autem hoſtiæ ſpiritnales, non tantum pecuch⸗ bus, ſed etiam bumanis operibus, ex Opete Operato obla- tis, quia Spiritaale ſignificat motus Spiritus Sancti in nobis. Idem docet Paulus Roma. 12, k. Exhibete eorpora veſtra, Ho- ſtiam viventem , Janbtam, cultum rationalem. Significat autem Cultus rationalis cultum in quo Deus intelligitur, mente apprehenditur, ut fit in motibus timoris & fiduciæ erga Deum. Opponitur igitur non ſolum cukin Levitico, in quo pecudes mactabantur, ſed etiam cultui, in que Gngitur opus ex Opere Operato offerri. Idem docet Epiſe- Ia ad Ebreos ecag I,15, 76. Per ipfüm oferamus hoſtiam laudlis ſemper Deo: & addit interpretationem, 1 , frultun laliorum conftentium nowmini cjur. Iubet oferre Laudes, hoc eſt, Invocationem, gratiarum actionem, confefnonem & fimilia. Hæc valent non ex Opere Operato, ſed pro- pter fidem. Id monet particula, bper ipfum oeferamus, hoc efſt fide in Chriſtum. G. 20. In ſumma cultus Novi Teſtamenti Siritali, hoc eſt, eſt juſti. ART. XXIV. ABVS. III. DE SACRIFICIIO, 2, eſt Juſtitia fidei in corde, & fructus Fidei. Ideoque abrogat Leviticos cùltus. Et Chriſtus ait Johan. 4, 23. Ve- ri adoratores adorabunt Patrem in Spiritu & veritate. Nant, & FPater tales querit, qui adorent eum. Deus eſt Spiritus & eos qui adorant eum, in spiritu & veritate oportet adorare. Hac ſententia claré damnat opiniones de Sacrificiis quæ fingunt ex Opere Operate valeree Et docet, quòd opor- teat Spiritu, id eſt, motibus cordis, fide, adorare. Ideò & Prophetæ damnant in Veteri Teſtamento opinionem po- puli de Opere Operato, & docent Juſtitiam, & Sacrificia Spiritus, Ieremiæz , 22. Non ſum locutus cum Patribus ve- ſxris, & non præcepi eis, in die gua eduxi eos de terra Aegypti, de holotauſtis & victimis; Sed hboc pverbum præcepi eis dicens Audite vocem meam, & ero vobis Deus &c. Quomodò exiſtimemus Iudæos hanc concionem excepiſſe, quæ vide- tur palàam pugnare cum Moiſe ? Conſtabat enim Deum Præcepiſſe Patribus de holocauſtis ac victimis: ſed lere- mias opinionem de Sacrificiis damnat: hanc non tradide- rat Deus, videlicet quòd illi cultus ex Opere Operatopla- carent eum. Addit audem de Fide, quòd hoc præceperit Deus: Audite me, hoc eſt, credite mihi, quòd ego ſim De- us veſter, quod velim ſic innoteſcere, cum miſereor & ad- juvo, nec habeam opus veſtris victimis: confidite, quòd ego velim eſſe Deus, juſtificator, ſavator, non propter o- pPera, ſed propter verbum & promiſſionem meam, à me verè & ex corde petite & expectate auxilium. S. 21. Damnat opinionem de Opere Operato & Pſalm. Opus ope- Fo,. 13. Qui repudiatis victimis, requirit invocationem: ratum. Nunquid manducabo carnes taurorum &t. Inpoca me in die p. 73.0 tribulationis tuæg, & eripiam te, & bonoriſicabis me. Teſta- tur hanc eſſe veram Aarecav, hunc eſſe verum honorem, ſi ex corde invocemus ipſum. Item Eſalm. 39, 7. Sacrifi- cium & obiationem noluiſti, Aures autem aperuiſti mibi, id eſt, Verbum mihi propoſuiſti, quod audirem,& requiris, ut credam Verbo tuo, & promiſſionibus tuis, quòd verè ve- lis miſereri, opitulari &c. Item Pſalmo pl, 15. Holocauſtis b 4 non dele⸗ 23 ART. XXIV. ABVS. III. DESACRIFICIO. non deletctaberis. Sacriſicium Deo Spiritus contribulatus, cor con- tritum & bumiliatum, Deus, non deſpiciet. Idem Pſal. 4, 6. Sacrifcate Sacrificium juſtitiæ, & ſperate in Domino. lubet ſpe- zare, & dicit id eſſe Juſtum Sacrificium, ſignificans, cætera Sacrificia non eſſe vera & juſta Sacrificia. Et Eſal. 115, 17. p. 24 5. Sacrißicabo hoſtiam laudis, & nomen Domini inpocabo. Vocat Invocationem, hoftiam laudis. Sed plena eſtScriptura talibus teſtimoniis quæ docent, quòd Sacrificia ex Opere Operato non reconcilient Deum. Ideoque in Novo Teſtamento, ab- rogatis cultibus Leviticis, docet fore, ut Nova & munda Sacrificia fiant, videlicet, fides, invocatio, gratiarum actio, confeſſio, & prædicatio Evangelii, afflictiones propter E- vangehum, & ſimilia. 4à MWalach. 22. Et de his Sacrificiis loquitur Malachias. c. 1, 11. Ab ortu Fabr.fton. L. Solis uſque ad occaſum, magnum eſt nomen meum in gentibus, & in Bell. .1.4. Miſſ. omni loco incenſum offertur nomini meo, & oblatio munda. ae conr Hunc locum detorquent Adverſarii ad Miſſam, & allegant 6s,no. Rom-r, Autoritatem Patrum. Facilis eſt autem reſponſio, quòd, ut .1.-Pet.2 Ter- Maximè loqueretur de Miſſa, non ſequatur, Miſſam ex Opere rull. Hieron-. Operato juſtificare, aut applicatam aliis mereri remiſſionem Theodor. ap. peccatorum &c. Nihil horum dicit Propheta, quæ Monachi Hul(. D. :2. da- & Sophiſtæ impudenter affingunt. ti Hag. q.I. th..· Calix. d. Miſſa . . . . t. 5r. Dorich. am. Primum enim hoc proponunt, magnun, ſore nomen Do- Miyf.Miſſes. mini: Id fit per prædicationem Evangehi. Per hanc enim Nomen Do- innoteſcit nomen Chriſti, & miſericordia Patris in Chriſto mini promiſſa cognoſcitur. Prædicatio Evangelii parit fidem in Magnum. his qui recipiunt Evangelium. Hi invocant Deum, hi agunt Deo gratias, hi tolerant afflictiones in Confeſſione, hi benè operantur propter gloriam Chriſti. Ita t magnum homen-⸗ Domini in gentibus. Incenlum igitur & Oblatio munda ſi- Oblatio gnificant, non Ceremoniam ex Opere Operato, ſed omnia munda. IIla Sacrificia, per quæ fit magnum nomen Domini, ſcilicet fidem invocattionem, prædicationem Evangehi, confeſ- fionem &c. Et facile patimur, fi quis hic velit complecti Ceremoniam: modò neque intelligat ſolam Ceremoniam, neque 33. Cæterum ipſa Prophetæ verba offerunt ſententi- — — .. — „ — —. —— — — ART. XXIV. ABVS III. DE SACRIFICIO. 233 neque doceat, Ceremoniam ex Opere Operato prodeſſe. Sicut enim inter Sacrifcia Laudis, hoc eſt, inter laudes Dei com- plectimur Prædicationem Verbi: ita Laus eſſe poteſt, ſeu Gratiarum actio, ipſa Sumptio Cœnæ Domini: ſed non ex Opere Operato juſtificans, aut applicanda aliis, ut merea- tur eis remiſſionem peccatorum. Sed paulò poſt expone- mus, quomodò & Ceremonia Sacrificium ſit. Verum quia Malachias de omnibus cultibus Novi Teſtamenti, non ſo- lum de Cœna Domini loquitur: item quia non patrocina- tur Phariſaicæ opinioni de Opere Operato, ideò nihil con- tra nos facit, ſed magis adjuvat nos. Requirit enim culis corais, per quos verè fit magnum nomen Domini. S. 34, Citatur ex Malachia & alius locus, c. 3, 3. Et pur- abit filios ELevi, & colabit eos quaſti a-urum, & quaß argentum, & erunt Domino offerentes Sacrißicia in juſtitia. Hic locus aper- tè requirit Sacrificia Juſtorum, quarè non patrocmmatur⸗ opinioni de Opere Operato. Sunt autem Sacrißcia Filio- rum LEeri, hoc eſt, docentium in Novo Teſtamento, prædi- catio Evangelii, & boni fructus prædicationis: ficut Pau- lus ait ad Roma. 1), 16. Sacriſico Erangelium Dei ut oblatio gentium ſiat accepta, ſanctiſicata Spiritu Sancto, id eſt, ut gentes fiant hoſtiæ, acceptæ Deo per fidem &c. Nam illa mactatio in Lege, ſignificabat & mortem Chriſti & præcdi- cationem Evangelii, qua hanc vetuſtatem carnis mortifi- cari oportet, & inchoari novam & æzternam vitam in no- bis. Sed Adverſarii ubique Sacrifcii nomen ad ſolam Cere- moniam detorquent, prædicationem Evangehi, fidem, invo- cationem, & ſimilia omittunt, cum Ceremonia propter hæc inſtituta ſit: Et Novum Teſtamentum debeat habere Sacrifi- P.234. p. 1Li. Ad Mal, J-Je cia Cordie, non Ceremonialia pro peccatis facienda, more p. zo.2 1. Levitici Sacerdotii. §. 25. Allegant & Juge Sacrificium, quòd ſicut in Lege fuit Iuge Saerift- juge Sacrificium, ita Miſſa debeat eſſe juge Sacrificium Novi cium . Teſtamenti. Benè cumAdverſariis 2 gitur, ſi patimur nos vinci pDan. 2, 3r. 69, 29 Allegoriis. Conſtat autem quòd allegoriæ non pariunt fir. Ita Dorſch.a.l. mas probationes. Quanquam nos quidem facilè patimur⸗, P . 5 Miſſam, P. 233. 26. Duoditiam Sacriſiciäam. 2 3z4 ART. XXIV. ABVS. III. DE SACRIFICIO. Miſſam, intelligi juge Sacrificium, modo ut tota Niſſa in- telligatur, hoc eſt, Ceremonia cum prædicatione Evange- hi, fide, invocatione, & gratiarum actione. Nam⸗ hæc ſimul conjuncta, ſunt Juge Sacriſßicium Norvi Teſta- menti, quia Ceremonia propter hæc inſtituta eſt, nec ab his divellenda eſt. Ideòbaulus I. Cor.i, 26. ait: Quoties comedetis panem hunc, &poculum Domini bibetis,annunciate mortem Donini. Hlud vere nullo modo ſequitur ex hoc typo Levitico, quòd Ceremonia ſit opus ex Opere Operato juſtificans, aut applicandum pro aliis, ut mereatur eis remiſſionem pecca- torum &c. G. 26. Et typus aptè pingit non Ceremoniam ſolam, ſed etiam prædicationem Evangelii. In Nume. ca. 28. Tres po- nuntur partes illius quotidiani Sacrificii, Crematio agni, Liba- tio ‚,& Oblatio ſimilæ. Lex habebat picturas ſeu umbras re- rum futurarum. Ideò in hoc ſpectaculo Chriſtus, & totus cultus Novi Teſtamenti pingitur. Crematio agni ſignificat mortem Chriſti. Libatio ſignificat, ubiq; in toto mundo cre- dentes illius agni ſanguine aſpergi per Evangelii prædica- tionem, hoc eſt, Sanctificari, ſicut Petrus c. 1, 2. loquitur: In Santctificationem spiritus, in obedientiam, & aſperſionem ſangui- nis Ieſu Chriſti. Oblatio ſimilæ, ſignificat fidem, invocationem, & gratiarum actionem in cordibus. Ut igitur in Veteri Teſta- mento umbra cernitur, ita in Novo res ſignificata quæren- da eſt, non alius typus, tanquàm ad ſacrificium ſufficiens. Quare etiamſi Ceremonia eſt memoriale mortis Chriſti, tamen ſola non eſt Juge Sacrificium, ſed ipſa Memoriæ eſt juge Sacrißium hoc eſt, prædicatio, & fides, quæ verè credit Deum morte Chriſti reconciliatum eſſe. Requiritur Libatio, hoc eſt, effe tus Prædicationis, ut per Evangelium aſperſi ſanguine Chriſti, ſanctificemur, mortificati, ac vivificati. Requiruntur & Oblationes, hoc eſt, gratiarum actiones, confeſſiones & afflictiones. Sic abiecta Phariſaica opinione de Opere Operato, intelligamus ſignificari calium spiriga- lem, & Juge ſacriſicium cordis: quia in Novo Teſtamento Corpus bonorum, hoc eſt, Spiritus Sanctus, mortificatio & ◻ VIVIII- —— — — 4 — - ART. XXIV. ABVS. III, ET SACRIFICIO. zz; vivificatio, requiri debent. Ex his ſatis apparet typum de Iugi Sacrificio nihil contra nos facere, ſed magis pro nobis, qula nos omnes partes fignificatas jugi Sacrificio requiri- mus. Adverſarii falſò ſomniant ſolam Ceremoniam figniſi- cari, non etiam prædicationem Evangelii, mortificationem & vivificationem cordis &. Ker F. 27. Nunc igitur boni viri facilè judicare poterunt, Mohiio. falſiſſimam hanc criminationem eſſe, Quòa lage Saerißeium a- boleamus. Res oſtendit qui fintAntiochr ilk, qui regnum te- p. 246. 9 8 nent in Ecclefia, qui prætextu rehigionis trahumt ad ſe re- gnum mundi, & abjecta cura religionis & docendi EKvan- gelii, dominantur, belligerantur velut reges mundi, qui No- vos cultus inſtituerunt in Eccleſia. Nam Adverſarii in Miſſa ſolam retinent Ceremoniam, eamque conferunt publicè ad p.239. ſacrilegum quæſtum. Poſteà fingunt hoc opus applicatum- pro aliis, mereri eis gratiam, & omnia bona. Iin concioni- bus non docent Evangelium, non conſolantur conſcienti- as, non oſtendunt gratis remitti peccata propter Chriſtum,: ſed proponunt cultus Sanctorum, ſatisfactiones humanas, traditiones humanas, per has affirmant homines coram Deo juſtificari. Et harum quædam cum ſint manifeſtè im- 1⸗ 2.- 3. 4* piæ, tamen vi defenduntur. Si qui concionatores volunt p. o. zco. perhiberi doctiores, tradunt quæſtiones Philoſophicas, quas neque populus, neque ipſi qui proponunt, intelligunt. Poſtremè qui funt tolerabiliores, legem docçent, de iuſtitia, fidei nihil digunt. Adverſarii in Confutatione miras tragoœ- dias agunt de deſolatione templorum „quòd videhcet ſtent inornaræ aræ, ſine candelis, ſine ſtatuis. Has nugas Judicant eſſe ornatum Eceleſiarum. Longeè aliam Belolatienem ſigniſi- cat Danielc. 9 22. videlcet ignorationemkvan gelii. Nam popu- Ius obrutus mukitudine & varietate traditionam- atque opi- nionum, nullo modo potuit complecti ſummam docstrinæ Chriſtianæ. Quis enim unquam de populo intellexit doctri- nam de Poœnitentia, quam Adverſari tradiderunt? Et hie Præcipuus locus eſt do trinæz Chriſtianz. Vexabantur⸗- conſcientiæ enumeratione delictorum & ſatisfactionibus. De Fide, 5 6⸗ 236 ART. XXIV. ABVS. III. ODE SAXCRIFILCIO.„ De fide, qua gratis conſequimur remiſſionem peccatorum, nulla prorſus fiebat apud Adverſarios mentio: de Exercitiis Fi- dei luctantis cum deſperatione: de Gratuita Remiſſione pec- catorum propter Chriſtum, omnes libri, omnes conciones Adverſariorum mutæ erant. Ad hæc acceſſit horribilis pro- phanatio Miſſarum, & alii multi impii cultus in templis. Hæc eſt Deſolatio, quam Daniel deſcribit c. n. 3. Noſtrasacn. F. 28. Econtra Dei beneficio apud nos ſerviunt Miniſte- I1. rio Verbi Sacerdotes, docent Evangelhium de Beneficiis Chri- p. 190.191. 2. ſti, oſtendunt, Remiſſionem Peccatorum gratis contingere propter Chriſtum. Hæc doctrina affert firmam conſolatio- z3. nem conſcientiis. Additur & doctrina Bonorum operum 4. quæ Deus præcipit. Dicitur de Dignitate atq; Vſu Sacramen- p. 234· torum. Quòd ſi Iuge Sacrificium eſſet Uſus Sacramenti, ta- men nos magis retineremus, quàm Adverſarii, quia apud illos Sacerdotes mercede conducti utuntur Sacramento: p. 26. 29.225. apud nos crebrior & religioſior uius eſt. Nam populus utitur, ſed prius inſtitutus, atq; exploratus. Docentur enim homines de Vero Uſu Sacramenti: quòd ad hoc inſtitutum p. 15.99.,46. ſit, ut ſit Sigillum & Teſtimonium gratuitæ remiſſionis pec- 240. 246. catorum: Ideoque debeat pavidas conſcientias admonere, ut verè ſtatuant & credant, ſibi gratis remitti peccata. Cum igitur & prædicationem Evangelii & legitimum uſum Sa- cramentorum retineamus, manet apud nos Iuge Sacriſici- Ornato Tem- um. Et ſi de Externa Specie dicendum eſt, frequentia in- plorum ve- templis apud nos major eſt, quàm apud Adverſarios. Te- rus- nentur enim auditoria utilibus & perſpicuis concionibus. Verum Adverſariorum doctrinam, nunquam neque popu- lus, neque doctores intellexerunt. Et verus ornatus eſt Ec- cleſiarum, doctrina pia, utilis & perſpicua ‚uſus pius Sacra- mentorum, oratio ardens, & ſimilia. Candelæ, vaſa aurea, & ſimiles ornatus, decent, ſed non ſunt proprius ornatus Eccleſiæ. Quòd ſi Adverſarii in talibus rebus collocant Cul- tus, non in prædicatione Evangelii, in fide, in certamimi- bus fidei, ſunt in iſtis numerandi, quos Daniel deſcnibit, P. 186. colere Deum ſuum auro & argento, c. I, 35. Allegant e III. DE SACRIFICIOD. 7 F. 19. Allegant & ex Epſtola ad Ebreos: Ommis Pontifex ex bominibus aſſumptus, pro hominibur, conſtituitur in his quæ ſunt ad Deum, ut offerat dona & Sacrificia pro peccatir. Hinc ratioci- nantur, cum in Novo Teſtamento ſint Pontifices & Sacer- dotes, ſequitur quòd ſit & Sacrificium aliquod pro Peccatis. Hic locus vel maximè movet indoctos, præſertim cum illa pompa ſacerdotiĩ & ſacrificiorum Veteris Teſtamenti offun- ditur oculis. Hæc ſimilitudo decipit imperitos, ut judicent oportere ad eundem modum apud nos exiſtere aliquodCe- remoniale Sacrificium, applicandum pro peccatis aliorum, ſicut in Veteri Teſtamento. Neque aliud eſt ille cultus Miſſarum, & reliqua bolitia Papæ, quàm aοονüäiα Leviti- cæ politiæ malè intellectæ. 8S. 0. Et cum ſententia noſtra habeat præcipua teſtimo- nia in Epiſtola ad Ebreos, tamen Adverſarii locos ex illa Epiſtola truncatos contra nos detorquent, ut in hoc ipſo lo- co, ubi dicitur: Pontißcem, conſtitui, ut offerat Sacrißcia pro pec- cati. Scriptura ipſa ſtatim attexit Chriſtum Pontifcem. Verba præcedentia de Levitico ſacerdotio loquuntur, & fignificant, Leviticum Pontificatum fuiſſe imaginem Pontifi- Ad Ebræbs NRilö, 0π. Meiſn. Phil. §. P. 2. 6. I. 4. 20. Gerh. Il. 6. den Miniſt. J. 14. c. F; 7. catus Chriſti. Nam Sacrificia Levitica pro peccatis, non me- P.229.230. 238. rebantur remiſſionem peccatorum coram Deo, tantum erant imago Sacrificii Chriſti, quod unum futurum erat Pro- P ²29. 238. pitiatorium Sacrificium, ut ſupra diximus. Itaque Epiſtola magna ex parte conſumitur in hoc loco, quòd vetus Ponti- ficatus, & vetera Sacrificia non fuerint ad hoc inſtituta, ut mererentur remiſſionem peccatorum coram Deo, ſeu recon- ciliationem: ſed tantum ad ſignificandum futurum Sacrifi- cium unius Chriſti. Oportuit enim Sanctos in Veteri Teſta- mento juſtificari fide, ex promiſſione remiſſionis peccatorum, donandæ propter Chriſtum, ficut & Sancti in Novo Teſta- mento juſtificantur OmnesSanétos ab initio mundi ſentire oportuit, hoſtiam & ſatisfactionem fore pro peccato, Chri- ſtum qui promiſſus erat: ſicut Eſaias docet cav. , v. 1. Cum poſuerit animam ſuam boſtiam pro peccato & . Cum igitur in Veteri Teſtamento Sacrificia non mererentur: reconci- P. r. 278 p.229.230.23.2 reconcilia enim reconciliati rum Sacrificium:Se licatum pro aliorum peccatis. Nullum igitur reliquum eſt in Novo Teſta ART. XXIV. A BVS. III. DE SACRIFICIO. tionem, niſi ſimilitudine quadam (Merebantur-=- onem bPoliticam,) ſed ſignificarent ventu- quitur unicum eſſe ſacrificium Chriſti, ap- mento lacrificium applicandum pro peccatis aliorum, præter unum Chriſti ſacrificium in cruce. 6. Z. Tota via errant dui fingunt Sacrificia Levitica coram Deo meruiſ emplo Sacrificia applicanda pro aliis in Novo Teſtamento requirunt, præter eiter obruit m corumpit Vet le remidlionem peccatorum: Ethec ex- mortem Chriſti. Hæc imaginatio ſimpli- eritum padhonis Chriſti, & juſſitiam fidei, & eris & Novi Teſtamenti doctrinam, & pro Chriſto alios mecdliatores & propitiatores nobis efficit, Pon- Gfces & Sacrificulos, qui quotidiè vendunt operam ſuam in templis. §. 32. Quare ſi quis ita argumentatur, Ebr. 8, 3, Oporte- re in Novo Teſtamento Pontificem eſſe qui pro peccatis offerat, tantum de Chriſto concedendum eſt. Et hanc ſolutionem con- Grmat tota Epiſtola ad Ebreos. Et id prorſus eſſet alios me- diatores conſtituere præter Chriſtum, ſi aliam ſatisfactio- nem, applicandam pro peccatis aliorum & reconciliantem Deum, præter mortem Chriſti requireremus. Deinde quia Sacerdotium Novi Teſtamenti eſt Miniſterium Ppiritus, ut docet Paulus 2. Corinth. 3. Ideò unicum habet Sacrificium Chriſti Satisfa torium & applicatum pro peccatis aliorum. Cæterùm nulla habet Sacrificia ſimilia Leviticis, quæ ex O- pere Operato applicari pro aliis posſint, ſed exhibet aliis Evang elium, & Sacramenta, ut per hæc concipiant fidem, & Spiritum Sanctum, & mortificentur, & vivificentur, quia Miniſterium Spiritus pugnat cum applicatione Operis Ope- rati. Eſt enim Miniſierium Spiritus, per quod Spiritus San- Qus efficax eſt in cordibus: quare habet tale Miniſterium, quod ita prodeſt aliis, cum in eis efficax eſt, cum regenerat & vivificat eos, Id non fit applicatione alieni operis, pro allis ex Oper § 33. e Operato. ORendimusrationem, quare Miſſa non juſtificet ex opere —R— — —0 . — — — — — — ---—— —2 – E DE SACRIFICIO. 239 Opere Operato, nec applicata pro aliis mereatur eis remiſ- ſionem, quia utrunq; pugnat cum Juſtitia fidei. Imposſi- bile eſt enim remiſſionem peccatorum contingere, vinci 4 terrores peccati & mortis ullo opere, aut ulla re, niſi fide p. 15r. r7z. 256. in Chriſtum, juxta illud : Iuſtifcati ex fide pacem habemus. ſeq. 24. Ad hæc oſtendimus, Scripturas, quæ contra nos citantur, Rom-,r. minimè patrocinari impiæ opinioni adverſariorum de Opere Operato. Idque judicare omnes boni viri apud omnes gentes poſſunt. Quare repudiandus eſt error Thomæ, Negant Con- qui ſcripſit, Corpus Domini ſemel oblatum in cruce, pro delito futatores. originali, Sugiter offerri pro quotidianis Aelictis in altari, ut habeat p- 145. J. . 47 . . . in hog Eceleſia munus ad placandunz ſibi Deum. Repudiandi . ſunt & reliqui communes errores, qusd Mißta conferat gra- tiam ex Opere Operato facienti. Item, quòd applicata pro p. 226.232.23. aliis etiam injiuſtis, non ponentibus obicenz, mereatar eis remiſionens 247. 299. peccatorum culpz & pœng. Hæc omnia falſa, & impia ſunt, nuper ab indoctis Monachis conficta, & obruunt glo- riam Pasſionis Chriſti, & Juſtitiam fidei. S. 34. Et ex his erroribus infiniti alii nati ſunt: Quantum Miſſæ valeant applicatæ ſimul pro multis? Quantum valeant ſingulæ pro fingulis? Sophiſtæ habent deſeriptos Gradas me- ritorum, ſicut argentarii gradus ponderum in auro aut ar- gento. Deinde vendunt Miſſam, tanquam pretium ad im- P.26, 225.ſeg: Petrandum quod quisq; expetit: Mercatoribus ut felix ſit . “” negotiatio: venatoribus, ut felm ſit venatio. Et alia infinita. Proſtremò transferunt eam & ad mortuos, lberant animas auapplicatione Sacramenti, àpœnis Purgatorii, cum ſine fide nec vivis Miſſa proſit. Neq; ex Scripturis Adverſarii afferre vel unam ſyllabam poſſunt ad defenſionem iſtarum fabula- rum, quas in Eccleſia magna autoritate docent; Ne q; Eccle- ſiæ veteris, neque Patrum Teſtimonia habent. 8. 35. Quid Patres de Sacrificio ſen. letint. Et quo= 240 ART. XXIV. A BV § HI. DEVSV SACRAMENTI, Ad Patrum di- E quoniam loca Scripruræ quæ contra nos citantur, cta. Chemn-. L explicavimus, de Patribus etiam reſpondendum eſt Ex. 0. 2. Meiſn. 2 . .* . . Non ignoramus Miſſam à Patribus appellari Sacrificium Phil. S. P. 2. S. I. . —4 c1.18. Dorſch. ſed hi non volunt Miſſam ex opere operato conferre grati- M.: Miſ: cg. am, & applicatam pro alis mereri eis remiſſionem pecca- torum culpæ & pœnæ. Vbi leguntur hæc portenta verbo- rum apud Patres * Sed apertè teſtantur, ſe de Gratiarum acti- one loqui; Ideoq; vocant ?ναοαιια. Diximus autem ſupra P.218. 230. 24 2. . eis a. gvαααιοιν öon mereri reconciliationem, ſed fieri àreconci- liatis: ſicut afflictiones non merentur reconciliationem, ſed tunc ſunt ſacrificia vvagisis d, quando reconciliati, ſu- Rinent eas. Et hoc reſponſum in genere ad Patrum dicta, ſatis tuetur nos contra adverſarios. Certum eſt enim, illa- figmenta de Merito Operis Operati nuſquam extare apud Patres. Sed ut tota cauſa magis perſpici poſſit, dicemus & nos de Ilſu Sacramenti ea, quæ certum eſt conſentanea eſſe⸗ Patribus & Scripturæ. A. C. u. I . 5. 39. He DE VSVSACRAMENTI. ETI DE SACRIFICIO. Scopus inſti- tuti verus. VIDAM belli homines «) fingunt, Ceænam Domini inſti- tutam eſſe propter duas cauſas. Primum, ut ſit Neta⸗ & E*ehimonium Profeſtonis, ſicut certa forma cuculli eſt ſignum certæ profeſſionis. Deinde cogitant præcipuè talem notam Chriſto placuiſſe „videlicet Convivium, ut ſignificaret mu- tuam inter Chriſtianos conjunctionem atque amicitiam, quia ſympoſia ſunt ſigna fœderum, & amicitiæ. Sed hæc opinio eſt Civilis, nec oſtendit præcipuum uſum rerum à Deo traditarum: Tantum de caritate exercenda loquitur, quam homines prophani & civiles utcunq; intelligunt. De Sieramenta fide non loquitur, quæ quid ſit pauci intelligunt. 2) Garlſtat. ap. Luth. lI. de Verb. Coen. A. E. C. M. Zbingl. l. d. Per. & fal. relig. 5) Exhibitiba Operantia. quid? §. 37. Sacramenta ſunt ſigna voluntatis Dei erga nos, non P. 22 8. tantùm ſigna ſunt hominuminter ſeſe. Et recte definiunt Sacramen- ⸗ ET DE SACRIFLCIDO0. 24 ¹ Sacramenta in Novo Teſtamento eſſe Signa Gratie. Et quia in Sacramento duo ſunt, Signum & Verbum, Verbum in- Novo Teſtamento eſt promisſio Gratiæ addita Signo. Pro- miſſio Novi Teſtamenti eſt promisſio remisſionis peccato- rum, ſicut Textus hic dicit: Hoc et Corpus meum quod pro vo- bis datur. Hic eſt Caliæ. Novi T ſtamentt, cun Sanguine meo, qui Pro multis effündetur in Remicſionem peccatorum., Ver bum igitur offert Remisſionem peccatorum. Et Ceremonia eſt quaſi pi- Sura Verbi ſeu Sigillum, ut Paulus Rom. g, Ii. VocCat, oſtendens Promisſionem. Ergo ſicut promisſio inutilis eſt, niſi fide ac- P. 1t. cipiatur, ita inutilis eſt ceremonia, niſi fides accedat, quæ ve- rè ſtatuat hic offerri Remisſionem peccatorum. Et hæc fi- P. 17 8 des erigit contritas mentes. Et ſicut Verbum ad hanc fidem p. 69. 92. 97. excitandam traditum eſt. Ita Sacramentum inſtitutum eſt, 06. 145. ut illa ſpecies incurrens in oculos moveat corda ad creden- dum. Per hæc enim videlicet per Verbum & Sacramentum p. 24.642.647, operatur Spiritus Sanctus. Et talis uſus Sacramenti, cum fi- 652. des vivificat perterrefacta corda, cultus eſt Novi Teſtamenti: quia Novum Teſtamentum habet motus Spirituales, Mor- p. 230. 233. tiſcationem & Vivificationem. Et ad hunc uſum inſtituit. Chriſtus, cum jubet facere in ſui commemorationem. 1. Cor. 1, ⸗. Nam Meminiſſe Chriſti, non eſt otioſa Spectaculi celebratio, Mat. 26, 28. aut Exempli cauſa inſtituta, ſicut in Tragœcdiis celebratur Luc. 22, 20. memoria Herculis, aut Vlysſis. Sed eſt meminiſſe bene- ficia Chriſti, eaque fide accipere. ut per ea vivificemur. Ideò Pſalmus ait: Memoriam fecit minabilinm ſaorum, miſericors & mei- ſerator Dominus: Eſiam dedit timentibus ſo. Significat⸗ Pſ. III, 4 enim voluntatem & miſericordiam Dei agnoſcendam eſſe, in illa ceremonia. Ila autem fides, quæ agnoſcit miſericor- diam, vivificat. Et hic principalis uſus eſt Sacramenti, in quo apparet qui ſint idonei ad Sacramentum, videlicet perterrefa- tæ conſcientiæ, & quomodo uti debeant. §. 38. Accedit & Suacrifcium. Sunt enim unius rei plures Sacrifcium fines. Poſtquàm conſcientia fide erecta ſenſit, ex qualibus terroribus liberetur, tum verò ſeriò agit gratias pro Benefi- Go & Pasſione Chriſti, & utitur ipſa ceremomia ad laudem ART. XXIV. ABVS. III. DE VOCABVLIS. ut hac obedientia gratitudinem oſtendat, & teſtatur ſe magnifacere dona Dei. Ita fit ceremonia sacrifcium Lau- die. Ac Patres quidem de duplici effectuloquuntur, de- conſolatione conſcientiarum, & de gratiarum actione ſeu Horum effectuum prior ad Sacramenti rationem pertinet, poſterior pertinet ad Sacrificium. tione ait Ambroſius: Accedite ad eum & abſolvimini, quia eſt remisſio peccatorum. Qui ſit iſte quæritis dicentem: Ego ſum panis vitæ, qui venit ad me non eſuriet, G qui credit in me, non ſitiet unquam. Hic teſtatur, in Sacra- mento offerri remisſionem peccatorum, teſtatur & fide- Infinita teſtimonia leguntur in hanc ſen- accipi debere. detorquent Adverſarii ad tentiam apud Patres, quæ omnia opus operatum & applicandum pro allis: cum batres a- ropria cujusque conſolatione pertè requirant fidem, & de ? Præter hæc leguntur & loquantur, non de applicatione. ſententiæ de Gratiarum actione, qualis illa eſt ſuavisſime dicta à Cypriano, de piè communicantibus: Pietas, in- uit, inter data & condonata ſe dividens, gratias agit tàm u- beneficii largitori: id eſt, Pietas intuetur data & condo- nata, hoc eſt, confert inter ſe magnitudinem beneficiorum Dei & magnitudinem noſtrorum malorum, mortis & peccati, & a- Et hinc extitit appellatio Yαιρεαο in Ec- Ceremonia ipſa eſt Gratiarum actio ex nda pro ahis, ut mereatur eis re- &c. ut liberet animas defunctorum. quaſi Ceremonia ſine fide git gratias &Oc. p. 228.239.240. cleſia. Neque verò opere operato applica misſionem peccatorum Hæc pugnant cum jJuſtitia fidei, Proſit, aut facienti, aut aliis. F. 8. D E VO CABVLIS M I S S K. De Conſola- 5* Audite ipſfum Dwverſaärii revocant nos etiam ad Grammaticam, ſu- Amunt argumenta ex appellationibus Miſe, 4 uæ non habent — — — -- — — —— — t MIS S AE. 24 habent opus longa diſputatione. Non enim ſequitur, Miſ- ſam, etiamſi vocatur Sacrißcium, opus eſſe ex opere opera- to gratiam conferens, aut applicatum pro aliis, mereri eis remisſionem peccatorum &c. Aqrovoytæ, inquiunt, ſignificat Litargia s. Sacrificium. Et Græci Miſſam appellant Liturgiam. Cur hic Bona de Reb. omittunt appellationem veterem Gnaxi, quæ oſtendit C. vr. C. Miſſam olim fuiſſe multorum communicationem? Sed di- Eenc 7 hy. camus de Liturgia. Ea vox non ſignificat Propriè Sacrifi- Mig- A. Maſius cium, ſed potiuùs publicum Miniſteriun,, & aptè quadrat, Præf Litur. Ir. ad noſtram ſententiam, quòd videlicet unus Miniſter con- Bas. Chemn. ſecrans, reliquo populo exhibet Corpus & Sanguinem Do- Me. Dir. mini: ſicut unus Miniſter docens exhibet Evangelium po- „ S . 1. 1 pulo, ſicut ait Paulus l. Cor. 4,. Sic nos exiſtimet homo, tan- 34. Gerh. I. 6. quam Miniſtros Chriſti, & diſpenſatores Sacramentorum Dei „ de Miniſt. 5.9. hoc eſt, Evangelii, & Sacramentorum. Et II. Corinth.y, Dorſch. Myſ. 20. Propter cauſam Chriſti legatione fungimur, tanquam Deo MWiſſc.7.contra per nos adhortante: rogamus Chriſti cauſa, reconciliamini & . Billeh. Ita apté quadrat nomen Arevopia ad Miniſterium.. Eſt enim vetus verbum, uſurpatum in Publicis Miniſteriis Heinr. Steph. Civilibus, ac ſignificat Græcis, Onera publica, ſicut tribu- 1.. unreſne tum, fumptum inſtruendæ clasſis, aut ſimilia, ut teſtatur n Lieraye., Cal- Oratio Demoſthenis a&εορ As7νρ, quæ tota conſumitur, vin. Lex. b. . in Diſputatione de Publicis muneribus & immunitatibus: Oio &αιαàανιo ννι αοααονσι οοοοα τ&“οα adshs; vAασ Tααας Adrovviορ, id eſt, dicet indignos quosdam bhomines in- venta immunitate detrectare publica onera. Et ſic Romanis temporibus locuti ſunt, ut oſtendit Reſcriptum Pertinacis F. de Iure Immunitatis. L. Semper. e na) Een wασXMοροoν*ν 786 αταιπ rοα παανιαιο.οοοα. Re ſi non libe- rat parentes omnibus oneribus publicis numerus natorum. Et commentarius Demoſthenis ſcribit, Arevolæ genus es- ſe Tributorum, ſumptus ludorum, ſumptus inſtruendarum; navium , curandi éymaſßi, & ſimilium publicarum curationum. Et Paulus pro Collatione uſurpavit II. Co- rinth. 9, 712. Oßicium bujus collationis non ſolum ſup- blet e«a quæ deſunt Sandlis ; ſed etiam Kicit, ut blu- 2 res 2 44 ART. XXIV. ABVSIII. DE VOCABVLIS. vyes Deo ubertim agant gratias &c. Et Philippenſes II.zs. appel- lat Epaphroditum Arovoνο» Miniſtrum necesſitatis ſuæ, ubi cer- tè non poteſt intelligi Sacrificulus. Sed mihil opus eſt pluri- prus teſumoniis, cum exempla ubique obvia ſint legentibus Græcos Scriptores, in quibus A roοον¾ uſurpatur pro publi- cis oneribus civilibus, ſeu Miniſteris. Et propter diphthon- gum Grammatici non deducunt à Xτε uod ſignificat Preces. Sed à Publicis bonis, quæ vocant Aατ ut ſit Aτοονσαο crο trabtto publica bona. * „ Anare 9. F. 40. IIlud eſtridiculum, quòd argumentantur: Alia- ) Fabr. fason. ris mentionem fieri in Sacris literis, 4) quare neceſſe ſit Mis- Bell Ii. Miſ. ſam eſſe Sacrificium; cum parabola Altaris per ſimilitudinem à zonrrahicil Paulo citetur. Et Miſam fingunt dictam ab Aliari am. Quor 124. 15 Dorich. ſum opus erat tàm procul accerſere etymologiam, niſi vole- Myſ. Miſe. 2. bant oftentare ſcientiam Ebraicæ linguæ? Quorſum opus eſt S 0.Bona Rer. Pprocul quærere etymologiam? cùm extet nomen Miga Deu- Lin.la. .i. n.r. ter. VI, 16n1o. ubi ſignificat Collationes, ſeu munera populi, non oblationem ſacerdotis. Debebant) enim ſinguli venientes ad celebrationem Paſchæ aliquod munus, quaſi ſymbolam afferre. Hunc morem initiò retinuerunt & Chriſtiani. Con- venientes afferebant panes, vinum & alia, ut teſtantur «) Ca- nonesApoſtolorum. Inde ſumebatur pars quæ conſecraretur. Reliquum diſtribuebatur pauperibus. Cum hoc more retinue- runt & nomen Collationum, Miſſa. Et propter tales collationes apparet etiam alicubi Miſſam dictam eſſe „.an, niſi quis mavult ita dictam eſſe propter commune convivium. Sed o- mittamus has nugas. Ridiculum eſt enim Adverſarios in re tanta adeò leves conjecturas afferre. Nam etiamſi Miſſa di- citur Oblatio, quid facit vocabulum adilla ſomnia de Opere Cye- rato & applicatione, quam fingunt aliis mereri Remisſionem peccatorum? Et poteſt Oblatio dici proptereà, quia ibi offe- runtur orationes, gratiarum actione & totus ille cultus, ſicut & zνuaατοριο⅓ιπ dicitur. Verùm neque ceremoniæ, neque oratio⸗ pa.leq. nes ex opere operato ſine ſide proſunt. Quanquam nos hic non de Orationibus, ſed propriè de Cœna Domini diſputamus. g. 41. Græcus 4) Dd. ex Act 2, 16.1. Cor. , 20. Tertull Apol. czo. Iren. l. 4. c. 32. 7. Syn. Matiſc. tan. g. Bin.k. I. f.o. Fortunat. Tr. l..d. Eccl. O. 7.19. Cyprian.a. bleem. S..f-127. Med. De Agapis d.'l-l.c.l. n. 4. cum Sectariis quos dicit nos. c] Can ib. Bin. T.I. MISS E£. 245 §. 41. Græcus Canon 4) etiam multa dicit de Oblatio- ne, ſed palam oſtendit ſe non loqui propriè de Corpore & San- guine Domini, ſed de toto cultu, de precibus & gratiarum- actionibus. Sic enim ait: ατσαασιοο απ äρι'αα οννιαdNοατπ *âοWοννNs gααιαας α isρας en D.ih, g αaναιρäαuαει 7 zar 6 Aaα. Nihil offendit, rectè intellectum. Orat enim, nos dignos effci, ad offerendas preces, & ſupplicationes, & hoſtias in- cruentas pro populo. Nam ipſas Preces vocat Hoſtias incruentas. Sicut & paulò poſt: &ri ροναυποοναdo Wσιο 7π Xνατπ7αατ WνAaι—ιäτνντιο )τ ιιου. Offerimus, inquit, unc rationalem, & ineruentum cultum. Ineptè enim exponunt qui hic rationalem hoſtiam malunt interpretari, & transferunt ad ipſum Corpus Chriſti, cum Canon loquatur de toto cultu, & Aoααπ α rgeia à Paulo dicta ſit, contra opus operatum, videlicet, de⸗ Cultu mentis, de Timore, de Fide, de Invocatione, de Gratia- rum actione. §. 2. Quòd verò defendunt Adverſarii noſtri Applica- tionem Ceremoniæ pro liberandis animabus defunctorum, qua ex re quæſtum infinitum faciunt, nulla habent teſtimo- nia, nullum mandatum ex Scripturis. Neque verò eſt leve⸗ Peccatum, tales culktus ſine mandato Dei, ſine exemplo Scri- pturæ, in Eccleſia inſtituere, & Cœnam Domini, inſtitutam ad recordationem & prædicationem inter vivos, transferre ad mortuos. Hoc eſt Abuti Nomine Dei, contra Secundum præce- ptum. Primum enim contumelia eſt Evangelii, ſentire quòd Ceremonia, ex opere operato, ſine fide, ſit Sacrificium recon- cilians Deum, & ſatisfaciens pro peccatis. Horribilis oratio eſt, tantundem tribuere Operisacerdotis, quantum Morti Chriſti. Deinde Peccatum & Mors non poſſunt vinci niſi fide in- Chriſtum, ſicut Paulus docet: Iuſtißcati ex fide zacem habe- mus. Quarè non poteſt vinci pœna Purgatorii, applicatione alieni operis. — 8S. 43. Omittemus jam qualia habeant Adverſarii Te- Nimonia de Purgatorio? quales exiſtiment pœnas eſſe Purgato- rii? quales habeat cauſas doctrina Satisfactionum? quam ſu- prà oſtendimus vanisſimam eſle. Illud tantum opponemus. 3z Certum † Dorſch. Mſ. Miſſ- contra Herber. Gerh 1.5. LL.5.232. Oblatig. 2) OrdobPreca in Conſecr. Iſi- dor. .i. Offc. 15. Caſſ.Ord. Rom. r. F. P. 230.232. Rom. 12, r. P. 230. 2 47. Pro mortuis. Pp· 26. 22 5.235.239 Luth. Reſp. Ex- tempt. t. 1. I. f- 377. Apol. l. Cn- cord. c. . gontra Grot. Annot. ad Caſſand. & A- nimadb. Hülſ- deEuchar.th.gr. I. T. Major eod. Riv.ib. Chemn. Exam. P. z. 7. Hòôpfn. Sax. &“. §. 3. P. I. C. I5. † Rom. y, 1. p. 227. 2392 Purgatoriit. p. 15. 162. 163. 167.170.171.176. 246 ART. XXVII. ABVS. III. DE VOCABVLIS p. 99. 2 1. 236. Certum eſt cœnam Domini inſtitutam eſſe propter remiſ- 246.527. 573, 696 fj0 nem culpæ. Offert enim remiſſionem peccatorum, ubi Dan. 17, . P. 235. I.. Cox. II1, 29. Promortuis neceſſe eſt verè culpam inteliigere. Et tamen pro culpa non fatisfacit, alhoqui Miſſa eſſet par morti Chriſti. Nec remiſſio culpæ accipi poteſt aliter, niſi fide. Igitur Mifſa non eſt ſa- tisfactio, Sed promiſſio & Sacramentum requirens fidem. Ac profectò neceſſe eſt omnes pios acerbisſimo doloren affici, ſi cogitent Miſſam magna ex parte ad mortuos & ad ſatisfactiones pro pœnis translatam eſſe. Hoc eſt tollere juge Sacrificium ex Eccleſia! Hoc eſt Antiochi regnum, qui faluberrimas promisſiones & de remisſione culpæ, de fi- de, tranſtalit ad vanisſimas opiniones de Satisfactionibus! Hoc eſt Evangelium contaminare, corrumpere uſum Sa- cramentorum Hi ſunt quos Paulus dixit Reos ſſρι Corpo- rs & Sangvinie Domini, qui opprefſerunt doctrinam de F. de, & Remisſionem culpæ, & Corpus & Sangvinem Domini ad ſacrilegum quæſtum prætextu ſatisfactionum contule- runt! Et hujus ſacrilegii pœnas ahquando dabunt. Quare cavendum eſt nobis & omnibus piis conſcientiis, ne appro- bent Adverſariorum abuſus. . G. 44. Sed redeamus ad canſam. Cùm Miſſa non ſit Sa- tisfactio, nec pro pœna, nec pro culpa, ex Opere operato, fine fide, Sequitur applicationem pro mortuis inutilem eſſe. Neque hic opus eſt longiore diſputatione. Conſtat enim quod illæ apphicationes pro mortuis nulla habeant ex Scripturis te- Bimonia, Nec tutum eſt in Eccleſia cuhtus inſtituere ‚ſine atu- toritate Scripturæ. Et ſi quando opus erit prolixius de tota re dicemus. Quid enim nunc rixemur cum A dverſariis, qui neq; quid Sacriſcium, neque quid Sacramentum, neq; quid ſtemisſio peccatorum, neq; quid fit Fides, intelligunt. S. 47. Nec Græcus Canon apphcat Oblationem tanquam ſatisfactionem pro mortuis: quia applicat eam pariter bea- us omnibus, Patriarchis, Prophetis, 4poſtohs. Apparet igi- tur Græcos tanquam Eratiarum adlionem offerre, non ape phcare tanquam Saritfacétionem pro pœnis. Quanquam et- lam loquuntur non de ſola oblatione Corporis && Sangui- piis Do- — E — —— –R o MISS AE. 248 nis Domini; Sed de reliquis Miſſæ partibus, videlicet oratio- nibus & gratiarum actionibus. Nam poſt conſecrationem precantur, ut ſimentibus preſit: non loquuntur de alus. Deinde addunt: 6 0οασοοναι1τπ Xονπαν 7αανιο Xαα. 7gαν τ 7αοσhw Tis A7ααν.ναυν⁰.αανÜι0οτρο οαατιοον, Sαρανι, ιοσοπιτι , ,αειεπαο „ο &c. At Aoνινα Aàατι+αι ο.230.244. ſe ſignificat ipſam hoſtiam, Sed orationes & omnia quæ ibi ge- runtur. Quòd verò allegant Adverſarii Patres de Oblatione pro- mortuis, Scimus veteres loqui de Oratione pro atortuis, gquam nos non prohibemus; a) ſed Applicationem Cæna Domini pro Mor-a) Omiſſum id tnuu ex Opere Operato improbamus. Nec patrocinantur Ad-in Germanico . . „ W .„textu. 20 1536. verſariis Veteres de Opere Operato. Et ut maximè Gregorii I. 5. I. Ger. . aut recentiorum teſtimonia habeant, nos opponimus cla- 166. I. c. 4. p. riſſimas & certiſſimas Scripturas. Et Patrum magna diſſimi-141.v. Aff. Aug. litudo eſt. Homines erant & labi ac decipi poterant. “) Quan- Lio. 5§.;2. 4. V. quam ſi nunc reviviſcerent ac viderent ſua dicta prætexl lu- .. 277. §. 17. culentis illis mendaciis, quæ docent Adverſarii de Opere O.? †. perato, longè aliter ſe ipſi interpretarentur. . §. 46. Falſò etiam citant Adverſarii contra nos damna- dAerius. tionem erii, quem dicunt propterea damnatum eſſe, )quòd Augüſt. 7. negaverit in Miſſa oblationem fieri pro vivis & mortuis. Sæpè õ 1. hoc colore utuntur, allegant veteres hæreſes, & cum his 8 §.. emni. falſò comparant noſtram cauſam, ut illa collatione prægra-LLI. Imredukt. vent nos. Epiphanius teſtatur Aérium ſenſiſſe, quòd orati- Ex. P. I. de Tra- ones pro mortuis ſint inutiles, Id reprehendit. Neque nos :. Rexio Gen. Aerio patrocinamur, ſed vobiſcum litigamus, qui hreſin, s ard-Sree manifeſiè pugnantem cum Prophetis, Apoſtolis, & ſan tis162.Pa. Patribus, ſceleſtè defenditis, videlicet, quòd Miſſa ex Opere b.226.232.239. Operato juſtificet, quòd mereatur remisſionem culpæ & pœ- næ, etiam injuſtis, pro quibus applicatur:, ſi non ponant obi- cem. Hos pernicioſos errores improbamus, qui ledunt glo- riam Paſſionis Chriſti, & penitùs obruunt doctrinam de ju- ſtitia fidei. Similis fuit perſuaſio impiorum in lege, quòd me- rerentur remiſſionem peccatorum per Sacrificia ex Opere b 230. Operato, non acciperent gratis per fidem. Itaque augebant 4 illos † Cocus. Rivet. Cenſar. Scultet. de Lect. PP. F. C. p. 6og.e de Norm. Contr. c) Bell.. 7. d. Eccl. Not. c. 9. S. X. Aeriani. L. I. de Turgat. c. 3. Fabr. f-z. Chemn. Ex. P'IV. de Iejun. Epiphan. Har. z.t. Haer.7. lo. Tob. Major Diſp.a: her.contra Grot- 2, Fz 13⸗ Oſ. II, 2. c. 13,1. Eſa. 1, 29. 57,5. c. Grz. c.6d, I7. e Keg. ſ. 248 ART. XXIV. ABVS. III. VOCABVLIS MISS E. illos Cultus & Sacrificia, inſtituebant cultum Baal in Ifraël. In Iuda etiam ſacrificabant in lucis. Quare Prophetæ da- mnata illa perſuaſione, belligerantur non ſolum cum cultori- bus Baal, ſed etiam cum ahis Sacerdotibus, qui Sacrificia à Deo ordinata cum illa opinione impia faciebant. Verum hæret in mundo hæc perſuaſio, & hærebit ſemper, quòd Cul- 1. Reg. Is⸗ tus & Sacrificia ſint Propitiationes. Non ferunt homines carna- les, ſoli Sacrificio Chriſti tribui hunc honorem, quòd ſit pro- pitiatio, quia Juſtitiam Fidei non intelligunt, ſed parem ho- norem tribuunt reliquis Cultibus & Sacrificiis. Sicut igi- tur in Iuda hæſit apud impios Pontifices falſa perſuaſio de Sacrificiis, ſicut iin Iſraël Baalitici cultus duraverunt: Et- tamen erat ibi Eccleſia Dei, quæ impios cultus improba- bat: Ita hæret in Regno Pontifcio Cultus Baaliticus, hoc eſt, abuſus Miſſæ, quam applicant, ut per eam mereantur inju- ſtis Remisſionem culpæ & pœnæ. Et videtur hic Baaliticus cultus unà cum Regno Pontificio duraturus eſſe, donec ve- niet Chrißus ad judicandum, & gloria adventus ſui perdet Re- gnum Antichrifti. Interim omnes qui verè credunt Evan- gelio, debent improbare illos impios cuhus, excogitatos contra mandatum Dei, ad obſcurandam gloriam Chriſti, & juſtitiam fidei. . 47. Hxc de Miſſa breviter diximus, ut omnes boni viri ubique gentium intelligere queant, nos ſummo ſtudio dignitatem Miſſæ tueri, & verum uſum oſtendere & juſtisſi- mas habere cauſas, quarè ab Adverſari's diſſentiamus. Ac volumus admonitos eſſe omnes bonos viros, ne adjuvent⸗ Adverſarios defendentes prophanationem Miſſæ, ne gra- vent ſe Societate alieni peccati. Magna cauſa, maꝑna res eſt, nec inferior illo negotio Elæ Prophetæ, qui cukum Baal im- probabat. Nos modeſtisſimè cauſam tantam propoſuimus, & nunc ſine contumelia reſpondimus. Quòd ſicommove- rint nos Adverſarü, ut omnia genera Abuſuum Miſſæ colligamus, non tam clementer erit a· genda cauſa. DE VO- —— — — — — — — T I 8 S T ICI S. D E V O MOQN A Acud nos in oppido Thuringiæ Iſenaco Franciſcanus Aquidam fuit ante annos triginta, Ilohannes Hikten, qui à ſuo ſodalitio conjectus eſt in carcerem, propterea quòd quosdam notisſimos abuſus reprehenderat. Vidimus enim ejus ſcripta, ex quibus ſatis inteligi poteſt, quale fu- erit ipſius doëtrinæ genus. Et qui norunt eum, teſtantur fuiſſe ſenem placidum, & ſine moroſitate gravem. Is multa prædizit quæ partim euenerunt hactenus, partim jam vi- dentur impendere: quæ non volumus recitare, ne quis in- terpretetur ea, aut odio cujusquam, aut in gratiam alicu- jus narrari. Sed poſtremò cum vel propter ætatem, vel pro- pter ſqualorem carceris in morbum incidiſſet, accerſivit ad ſe Guardianum, ut ſuam valetudinem illi indicaret: cum- que Guardianus accenſus odio Phariſaico, duriter objur- are hominem propter doctrinæ genus, quod videbatur of- Ueere culinæ, cœpiſſet, tuùm iſte, omiſſa jam mentione valetu- dinis,ingemiſcens inquit: S&e has injurias æquo animo propter Chriſtum tolerare, cùm quidem nihil ſäripſiſſet aut docuiſſet quod labefaltare Statum Monachorum poſſet, tantum notos quosdam Abuſus reprehendiſſit. Sed alius quidam, inquit, veniet an- no Domini M. D. XVI. quid deſtruet vog, nec poteritis ei re- iſtere. Hanc ipſam ſententiam de Inclinatione Regai Mo- nachorum, & hunc annorum numerum, poſtea etiam repererunt ejus amici perſcriptum ab ipſo in commenta- riis ſuis, inter annotationes quas reliquerat in certos lo- cos Danielis. Quanquam autem quantum huic voci tri- buendum ſit, eventus docebit, tamen extant alia ſigna-, quæ minantur mutationem Regno Monachorum, non mi- nus certa, quàm oracula. Conſtat enim quantum ſitin-⸗ Monaſteriis hypocriſis, ambitionis, avaritiæ, quanta inſeitia, & indoctisſimi cujusque ſævitia, quanta vanitas in concio- nibus, in excogitandis ſubinde novis aucupis pecuniæ. Et ſunt ART. XXVII. ABVS. VI. DE VOTIS MONASTICIS. 249 A. C. a. 1. A. &. 305. Luth. t. y. JIe 12. Præſaga mu- tatig. Virveſio ſunt⸗ nugæ Phil. 20.- F.- Ca.l. I. P. 2. 6. I7. Monaſterior- Vitid—n. Gerh. Conf. Cath. l. 2. 6. g9.. 11. 3e 4 7* Ge 7„. 416. Gerh. Conf P.·34.295˖409. 2506 ART. XXVII. ABVS. VI. DEVOTIS ſunt alia vitia, quæ non libet commemorare. Cumque fuerint olim Scholæ doétrinæ Chriſtianæ, nunc degeneraverunt ve- lut ab aureo genere in ferreum, ſeu ut cubus Platonicus in- malas harmonias degenerat, quas Plato ait exitium afferre. Locupletiſſima quæque Monaſteria tantum alunt otioſam turbam, quæ ibi falſo prætextu religionis helluatur de pu- blicis eleemoſynis Eccleſiæ. Chriſtus autem admonet de ſale inſipido, quod ſoleat eſfandi, & conculcari. Quare ipfſi fibi Monachi his moribus fata canunt. Et accedit nunc aliud ſi- p. 103. 10 5. 153· 167.182,183)199. 208.213.224 263. 268·306.325:·329. 750 P. 253: Status quæſt. P: 34. I. 2 3 4 5.6. 7J. LI. gnum, quòd paſſim autores ſunt interficiendorum bonorum virorum. Has cædes Deus haud dubiè brevi ulciſcetur. Neque verò accuſamus omnes. Arbitramur enim paſſim ali- quos viros benos in Monaſteriis eſſe, qui de humanis cul- abus moderatè ſentiunt, nec probant ſævitiam, quam exer- cent hypocritæ apud ipſos. 2. Sed de genere doctrinæ diſputamus, quod nunc defendunt Architecti Confutationis, non utrum vota ſer- vanda ſint, Sentimus enim licita vota ſervari debere, ſed utrũ cultus illi mereantur remiſſionem peccatorum & juſtificatio- nem? ) Vtrum ſint ſatisfactiones pro peccatis? *) Utrum ſint pares Baptiſmno «)? Utrum ſint obſervatio præceptorum & conſiliorum? ) Utrum fint perfectio Evangelica e)? U- trum habeant merita ſupererogationis /? Utrum merita illa applicata aliis ſalvent eos g) Utrum ſint licita vota his opinio- nibus facta, Utrum licita ſint vota, quæ prætextu religionis tantum ventris & otii cauſa ſuſcepta ſunt ?)? Utrum verè ſint Vota, quæ ſunt extorta aut invitis, aut his qui per ætatem non- dum judicare poterant de genere vitæ, quos parentes aut amici intruſerunt in monaſteria, ut de publico alerentur, ſine patrimonii privati jactura, Utrum licita ſint vota, quæ palàm vergunt ad malum exitum, vel quia propter imbe- cillitatem non ſervantur, vel quia hi qui ſunt in illis ſodali- tiis, coguntur abuſus Miſſarum, impios cultus Sanétorum, conſilia ſæviendi in bonos viros, approbare & adjuvare? De- his quæſtionibus diſputamus: Et cum nos in Confeſſione pleraque diximus de ejuſmodi votis, quæ etiam Canones Pontifi- 4) Virveſd.l. negat. Daventr. f. 4˙. b) Virveſ. Ff-416. aff. c) Id. negat. d) Id. utrum- que aff. e) Id. de Charitate. y Id. aff. g) Id. dubius. Aff. Bell. ¹. 1. de Induld. c. 4, fin. h, Virveſ. neg. Opinion. eſe illicitè ſequendas. iId,neg. irritari. k., Id. quæri pratext. Apoſtaſiæ. —e ---—— D “ Dü MONASTICISLS. L z Pontificum improbant, tamen Adverſarii jubent Omnia qus Pproduximus rejicere. His enim verbis uſi ſunt. Ac operæ pre- tium eſt audire, quomodo cavillentur noſtras rationes, & quid afferant ad muniendam ſuam cauſam. Idedò breviter percurremus pauca quædam argumenta noſtra & diluemus in his obiter cavillationes Adverſariorum. Cum autem hæc tota cauſa diligenter & copiosè à Luthero tractata ſit, in li- T.i. Alr. f. &b- bro cui titulum fecit De votis Monaſticis, volumus hic librum illum pro repetito habere. R V §. 33. Primum hoc certiſſinum eſt, non eſſe licitum vo. Voti Ius. tum, quo ſentit is qui vovet, ſe mercri remisſionem peccatorũ I. coram Deo, aut ſatisfacere pro peccatis coram Deo. Nam hæc opinio eſt manifeſta contumelia Evangeli, quod do- cet nobis gratis donari remiſſionem peccatorum propter p. &.84. 11. 139. Chriſtum, ut ſupra copiosè dictum eſt. Rectè igitur citavi- 145.147. 72. 153. mus Pauli locum ad Galatas 5, 4. Evacuati eſtis à Chrißo, qui 9.7. in Lege juſtifcamini, àgratiz excidiſßtis. Quj quærunt remiſ- 1370757 ſionem peccarorum, non fide in Chriſtum, ſed operibus Monaſticis, detrahunt de honore Chriſti, & iterum cruci- figunt Chriſtum. Audite autem, audite, quomodo hic ela- Eluſio. bantur Architecti Confutationis! Pauli locum tantàm de Lege Moiſi exponunt, & adddunt: Monachos omnia propter Chriſtum obſervare, & conari propius ſecundum Evange- lium vivere, ut mereantur vitam æternam. Et addunt hor- ribilem Epilogum, his verbis: Quare impia ſunt quæ hit contra Monaſticen allegantur. OQ Chriſte, quamdin feres has contumelias quibus Evangelium tuum afficiunt ho=- ſtes noſtri! Diximus in Confesſione, remisſionem peccato- rum gratis accipi, propter Chriſtum, per fidem. Si hæc non eſt ipſa Evangelii vox, ſi non eſt ſententia Patris æterni,» quam Tu qui es in ſinu batris, revelaſti mundo, jure plesti- mur. Sed tua morsteſtis eſt, tua reſurrectio teſtis eſt, Spi- ritus ſanctus teſtis eſt, tota Eccleſia tua teſtis eſt, veré hanc eſſe Evangelii ſententiam, quoòd conſequamur re- p 40 14 , misſionem peccatorum, non propter merita, ſed pro- 153, 162. 183. Pter te, per fidem. Paulus cum negat homines lege Moiſi . Mmererd p. 28. 260⸗ Pp; 251. Gal. 5, 4 25˖2 A RT. XXVII. ABVS. VI. D E VOTIS. mereri Remisſienem peccatorum, multo magis detrahit hanc laudem traditionibus humanis. Idque apertè ad Coloſſenſes c. 1.2. teſtatur. Si lex Moiſi, quæ erat divinitùs revelata, non merebatur Remisſionem peccatorum, quanto minus iſtæ fa- tuæ obſervationes, abhorrentes à civili conſuetudine vitæ, merentur Remisſionem peccatorum. Adverſarii fingunt⸗, Paulum abolere legem Moiſi, & Chriſtum ita ſuccedere, non ut gratis donet Remisſionem peccatorum: Sed propter ope- ra aliarum legum, ſi quæ nunc excogitentur. Hac impia ) & fanatica imaginatione obruunt beneficium Chriſti. Deinde fingunt, inter hos qui obſervant illam ijegem Chriſti, Mona- chos propius obſervare quàm alios, propter hypocriſin⸗ Paupertatis, Obedientiæ, & Caſtitatis, cům quidem omnia ſint⸗ plena ſimulationis. Paupertatem jactant in ſumma copia⸗ rerum omnium; Obedientiam jactant, cum nullum genus ho- minum libertatem habeat majorem, quàm Monachi. De Celibatu non libet dicere, qui quàm purus fit in plerisque qui ſtudent continere, Gerſon indicat. Et quotusquisque conti- nere ſtudet? Scilicet hac ſimulatione propius ſecundum E- vangelium vivunt Monachi. Chriſtus non ita ſuccedit Moi- ſi, ut propter noſtra opera remittat peccata, ſed ut ſua meri- ta, ſuam propitiationem, opponat iræ Dei pro nobis, ut gra- tis nobis ignoſcatur. nem propria merita opponit iræ Dei, & propter propria⸗ merita conſequi Remisſionem peccatorum conatur, ſive afferat opera legis Moſaicæ, ſive Decalogi, five Regulæ Be- nedici, five Regulæ Auguſtini, ſive aliarum Regularum, is abolet promisſionem Chriſti, abjecit Chriſtum, & excidit⸗ gratia. Hæc eſt Pauli ſententia. Vide autem, Carole Cæ- ſar Imperator clementisſime, videte Principes, videte omnes Ordines, quanta ſit impudentia Adverſariorum, cum Pau- li locum in hanc ſententiam citaverimus, ipſi adſeripſe- runt : Lnpia ſunt quæ bie contra Monaſticen allegantur. p.rn.77.78. 89. Quid eſt autem certius, quâàm quòd Remisſionem pecca- 90.t1auz;i. torum conſequuntur homines fide, propter Chriſtum? Et hanc 2) Virves f. 7179. aff. rectsè eppeni ut Col.,2½ David. Ninevæ. Qui verò præter Chriſti propitiatio- . MONASTICIs.„ 2 3 hanc ſententiam audent iſti Nebulanes Inpiam vocare. Ni- hil dubitamus quin, ſi admoniti fuiſſetis de hoc loco, exi- miè Confutatione tantam blasphemiam curaſſetis. Cum autem fuprà copiosè oſtenſum ſit, Impiam opinionem eſſe, quòd propter opera noſtra conſequamur remisſionem pec- catorum, breviores in hoc loco erimus. Facilè emim inde Prudens Lector ratiocinari poterit, quòd non mereamur- remisſionem peccatorum per opera Monaſtica. Ntaque⸗ & illa blaſphemia nullo modo ferenda eſt, quæ apud Tho- Pp. 34.30. Tho- mam legitur, Profesſienem Monaßtieam parem eße Baptiſmo. Mas. Furor eſt, humanam traditionem, quæ neque mandatum Dei, neque promisſionem habet, æquare ordinationi Chri- ſti, quæ habet & mandatum & promisſionem Dei, quæ continet pactum gratiæ, & vitæ æternæ. §. 4. Secundò, Obedientia, Paupertas, & Cælibatus, 2. ſi tamen non ſit impurus, exercitia ſunt αι oοον Ideo- Virves fezlz. que Sanéti uti eis ſine impietate poſſunt, ſicut uſi ſunt⸗ Bernardus, Franciſcus, a) & alii ſancti viri. Et hi uſi ſunt Propter utilitatem corporalem, ut expeditiores eſſent ad do- cendum, & ad alia pia officia: non quod opera ipſa per ſe fint cultus, qui juſtificent, aut mereantur vitam æternam. Deni- que ſunt exillo genere, de quo Paulus ait: Corporalis exereita- 1Tim. cio parumper utilis eft. Et credibile eſt alicubi nunc quoque eſſe bonos viros in Monaſteriis, qui ſerviunt Minifterio Ver- p.ajo- bi, qui illis obſervatienibus, fine impiis opinionibus, utun- tur. At fentire, quèòd illæ obſervationes ſint cultus, pro-⸗ Ppter quos coram Deo juſti reputentur, & per quos merean- tur vitam æternam, hoc pugnat cum Evangelio de Juſtitia⸗ ſdei, quod docet, quod propter Chriſtum donetur nobis juſtitia, & vita æterna. Pugnat & cum dicto Chriſti: Fruſtræ Mat. 15, t, celunt me mandatis hominum. Pugnat & cum hac ſententia: P. 32. 36. 169. Omne quosdl non eſe & lde, peccatum eft. Quomodo autem poſſunt . 155. 262. affirmare, quòd ſint cultus quos Deus approbet, tanquam jiu- 157. 3 RKiriam coram ipfo, cum nullum habeant teſtimonium verbi Dei? ? & 5. Sed videte impudentiam Advwerſariorum. Non ſolum . docent, 2½ Luth. Z.5. A. f- 44.. T. 9. F322. 5. Tiſeb.c. 0. .42. n. Cochl. Diſe. f. gos. ac intes Diabolicos Eae c en. Wzett. efte P. 83. 162. F, S& p. 34. 120. 157. Rom.7. Mat. 22; 3. Pſ. ué,l. P· 37. 1. Cor. 16, 23. Rom. 14, 17. 1. Tim. 4, l⸗ 1. Cor. 7. 25 Pp. 216. Rom. 14,; 17. p. 194. 256. I. Cor. 32, 15 2 4 XXVII. ABVS. VI. DE-VOTIS docent, qudd Obfervationes ille ſint Cultus Iuſtificantes ſed ad- dunt, perfectiores eſſe cultus, hoc eſt, magis merentes remis- ſionem peccatorum & juſtificationem, quàm ſint alia vi- tæ genera. Et hic concurrunt multæ falſæ ac pernicioſæ opi- niones. Fingunt, ſe ſervare Præcepta & Conſilia. Poſteàâ homines liberales, cùm ſomnient ſe habere Merita Super- erogationis, vendunt hæc aliis. Hæc omnia plena ſunt Pha- riſaicæ vanitatis. Extrema enim impietas eſt ſentire, quòd Decalogo ita ſatisfaciant, ut ſuperſint merita; Cùm hæc præcepta omnes ſanctos accuſent: Diligas Dominum Deum tum ex toto corde tuo- tem: Non toncupiſeas. Propheta Efſ.116, 1. ait: Omnis bomo mendax, id eſt, non re Rtè de Deo ſentiens, non ſatis timens, non ſatis credens Deo. Quarè falsò glorian- tur Monachi, in obſervatione Monaſticæ vitæ, Præceptis ſa- tisfieri, ac plusquam Præcepta fieri. 8. 6. Deinde falſum & hoc eſt, quòd Obſervationes Mo- naſticæ ſint opera Conſiliorum Evangelü. a) Nam Evangelium non conſulit diſcrimina veſtitus, ciborum, abdicationem- rerum propriarum. Hæ ſunt traditiones humanæ, de qui- bas omnibus dictum eſt: Eſea non commendat Deo; quare⸗ neque cultus juſtificantes ſunt, neque perfectio. Imò cum his titulis fucatæ proponuntur, ſunt meræ doctrinæ dæmo- niorum. Virginitas ſuadetur, ſed his qui donum habentut ſu⸗ rà dictum eſt. Error eſt autem pernicioſisſimus ſentire, quòd Perfectio Evangelica ſit in traditionibus humanis. Nam ita etiam Mahometiſtarum Monachi gloriari poſſent, ſe habere perfectionem Evangelicam. Neque eſt in obſerva- tione aliorum quæ dicuntur a αοοον ſed quia Regnum Dei eſt Iuſtitia & Vita in cordibus, ideò perfectio eſt, creſcere ti- morem Dei, fiduciam miſericordiæ promiſſæ in Chriſto, & curam obediendi vocationi: ſicut & Paulus deſcribit perfe- Gionem: transfermamur à claritate in claritatem, tanquam à Domini Spiritu. Non ait, alium ſubinde cucullum acci- pimus, aut alios calceos, aut alia cingula. Miſerabile⸗ eſt in Eccleſia tales Phariſaicas, imo Mahometicas voces legi atque audiri, videhcet, perfectionem Evangeliiregni Chbhriſti, 4) Chemn. P.2. Loc p. 109.c.l.de Diſtrim. Conſil. Eang. & ſeq. “ — . H MONASTICISs..,. 255 Chriſti, quod eſt vita æterna, in his ſtultis obſervatiomibus ve- ſtium, & ſimilium nugarum collocari. . §. 7. Nunc audite Areopagitas noſtros quàm indignam ſententiam poſuerint in Confutatione. Sic ajunt: SACRIS LI- TERIS EXPRESSVM eſt, Monaſticam vitam, debita obſervatio- ne euſtoditam, gquam per gratiam Dei, quilibet Monaſtici cuſtodire Peolſſunt, mereri pvitam æzternam: & quidem multo auttiorem P. 36. Cöhriſtus eis promiſit, qui reliquerint domum aut fratres & . Mat. 19, 29, Hæc ſunt verba Adverſariorum. In quibus hoc primum im- Mar. 10,29. pudentisſimè dicitur, ) quòa Sacris literis expreſſum ſit. Vitam Monaſticam mereri vitam æaternam. Vbi enim loquuntur Sa- eræ literæz de Monaſtica ? Sic agunt cauſam Adverſa- rii, ſic citant Scripturas nibili homines, cùm nemo nefciat Monaſticam recens excogitatam eſſe: tamen allegant auto- ritatem Scripturæ, & quidem dicunt hoc ſuum decretum ex- preſſum eſſe in Scripturis. Præterea contumelia afficiunt- Chriſtum, cùm dicunt, homines per Monaſticam mereri vi- tam æternam. Deus ne ſuæ quidem Legi hune honorem⸗ tribuit, quòd mereatur vitam æternam, 6) ficut clarè dicit⸗ apud Ezechielem cap. zo, 2y. Ego dedi eis præcepta non bona, & Judicia in quibus non vivent. Primum hoc certum eſt, quòd vita Monaſtica non meretur Remisſionem peccatorum, ſed hanc fide gratis accipimus, ut ſuprà dictum eſt. Deinde pro- pter Chriſtum, per miſericordiam donatur vita æterna, his qui ſide accipiunt remisſionem, nec opponunt merita fua judicio Dei. Sicut & Bernardus e) gravisſimè dicit: Neæceſſe eſt primò o- mniaum eredere, quòd remisſionem peccatorum habere non posſie; niſi per indulgentiam Dei. Deinde quòd nihil prorſus habe- re queas operis boni, niſi & hoc dAederit ipſfe. Poſtremò qudd aternam vitam nullis potet operibus promereri, niſi gratis de- tur & illa. Cætera quæ in eandem ſententiam ſequuntur fuprà recitavimus. Addit autem in fine Bernardus: Ne- mo ſe ſeducat, quia ſi benè cogitare voluerit, inveniet pro- cul dubio, quòd nec cum decem millibus posſit oceurreres ei qui cum viginti millibus venit ad ſe. Cùm autem nec divinæ 2) Neg. Daventr. f.456 cum 1I. Sam ̈, 2. pro Obedient. Mat. g, i. pro Pauper- tat. S. ?. pro Caſtit. voto. contra Luth. Chald. S. o. Rom.7, 12. 6c. 9, 21.1. Tim. I,S. Proß. Sio. Pſ. 9, O, 12. Ez. 33, H. . 20, II. 6. 21,13, Glaſſ.Rh.S. f. o. Hackſpan. h. c. Ser.I. Am- nune. B, Mar-. p. 29. d.b.r. pr. P. 257. p. 212. p. 154. Mq. P 37. 120. 169. 170. 254. 257. Perſectio. P⸗ 38⸗ P.38.194. 254. 2ꝗ9. 256 ART. XXIV. ABVS. VI. DE VOTIS divinæ legis operibus mereamur Remisſionem peccatorum aut vitam æternam, ſed neceſſe ſit quærere miſericordiam: promiſſam in Chriſto, multo minus Obſervationibus Mona- ſti cis, cùm ſint meræ traditiones humanæ, tribuendus eſt hic honor quòd mereantur Remisſionem peccatorum aut Vitam æternam. Ita ſimpliciter obruunt Evangelium de Gratuita Re- misſione peccatorum, & de apprehendenda miſericordia-⸗- promiſſa in Chriſto, qui docent Monaſticam vitam mereri Re- misſionem peccatorum, aut vitam æternam, & fiduciam de- bitam Chriſto transferunt in illas ſtultas obſervationes. Pro Chriſto colunt ſuos cucullos, ſuas ſordes. Cùm autem & ipſi egeant miſericordia, impiè faciunt, quòd fingunt Merita Su- pererog ationis, eaque aliis vendunt. Brevius de his rebus dicimus, quia ex his quæ ſuprà de Juſtificatione, de Pœniten- tia, de Traditionibus Humanis dizimus, ſatis conſtat, Vota⸗ Monaſtica non eſſe pretium, propter quod detur remisſio peccatorum & vita æterna. Et cùm Chriſtus vocet traditiones Cultus inutiles, nullo modo ſunt perfectioEvangelica Mat. vig. §. 8. Verum Adverſarii videri volunt aſtutè mode- rari vulgarem perſuaſionem de Perfectione. Negant Monaſti- cam vitam Perſetctionem eſſe: ſed dicunt Statum eſſe Acquiren- dæ Perfectionis. Bellè dictum eſt, & meminimus hanc cor- rectionem extare apud Gerſonem. Apparet enim prudentes viros offenſos immodicis illis encomiis vitæ Monaſticæ, cum non auderent in totum detrahere ei laudem bPerfectionis, addidiſſe hanc àνoν ννωοιν, quôd ſit Status Acquirenaz Per- fecnonis. Hoc ſi ſequimur, a) nihilo magis erit Monaſticastatus Perfectionis, quàm vita agriculturæ aut fabri. Nam hi quo- que ſunt ſtatus acquirendæ perfestionis. Omnes enim-⸗ homines in quacunque vocatione berfectionem expetere debent, hoc eit, creſcere in timore Dei,in fide, in dilectione⸗ proximi & ſimilibus virtutibus Spiritualibus ) Extant in Hi- ſtoriis Fremitarum Exempla Antonii & aliorum, quæ exæ- quant genera vitæ. Scribitur, Antonio petenti, ut Deus ſibi oſtenderet, quantum in hoc vitæ genere proficeret, quen- dam in ℳ) De aliis ſtatib. neg. Daventr. f. 4yy. Cochl. 462. Conf. Bell. A. Monach. c.2. 6 Thom. Canum Relect. d. Pœnit. P.3.f-Sgz. b6) Neg. Th. Heinr. ad a.7. 7. 2.p. I71. 3) Wit. PP. P.nSatet. de Paphnut.f.0. Luth. Poſtill. Bomeiin Natali C. MONASTICLIs. 157 dam in urbe Alexandria ſutorem monſtratum eſſe, per ſomni- um, cui compararetur. Poſtridiè Antonius veniens in urbem, Vite Paerum accedit ad ſutorem, exploraturus illius exercitia & dona, col. Hieron. adſcri- locutus cum homine, nihil audit, niſi mane eum pro univer. Tr,. i eh ſa civitate paucis verbis orare, deinde arti ſuæ operam dare. Vid. Bell. E. Hic intellexit Antonius non eſſe juſtificationem tribuendam p. 77. & Hie- illi vitæ generi, quòd ſuſceperat. ron. Lnp.zr ed, §. 9. Sed Adverſarii, etſi nunc moderantur laudes de zriſ. Perfectione, tamen aliter re ipſa ſentiunt. Vendunt enim me- b. 256. rita, & applicant pro allis hoc prætextu, quòd obſervent Præ- cepta & Conſilia, quarè re ipia ſentiunt ſibi ſupereſſe Merita. Quid eſt autem arrogare ſibi Perfestionem, ſi hoc non eſt? Deinde in ipſa Confutatione poſitum eſt, quòd Monaſtici contendant propins ſecundun Evangelium vivere. Tribuit igi⸗ tur Perfectionem Traditionibus Humanis, ſi ideò propius ſecundum Evangelium vivunt Monachi, quia non habent proprium, quia ſunt cælibes, quia obediunt Regulæ in veſti- tu, cibis, & ſimilibus nugis. 1. §. 10. Item Confutatio dicit Monachos mereri vitane Deſertio ſui. æternam autiorem, & allegat Scripturam: Qui reliquerit do- Mat. 19, 29. mum & . ſcilicet hic quoque berfectionem arrogat factitiis re- Renkei. N. ligionibus. Sed hic locus Scripturæ, nihil facit ad vitam Mo- „ „ . . E L. P. 2. C. 2. 4. naſticam. Non enim hoc vult Chriſtus, quòd deſerere Pa- fl. prih. rentes, conjugem, fratres, ſit opus ideò faciendum, quiĩa 1675. mereatur Remisſionem peccatorum & vitam æternam. Imò maledicta eſt illa deſertio. Fit enim cum contumelia Chri- ſti, ſi quis ideò deſerat parentes, aut conjugem, ut hoc ipſo opere mereatur Remisſionem peccatorum & vitam æter- nam. Duplex autem deſertio eſt, quædam fit ſine vocatione, ſine mandato Dei, hanc non probat Chriſtus. Nam ope- ra à nobis electa, ſunt inutiles cultus. Clarius autem hinc apparet, Chriſtum non probare hanc fugam, quia loquitur de deſerenda uxore, & liberis Scimus autem quòd manda- tum Dei prohibet deſerere uxorem & lberos. Alia deſer- tio eſt, quæ fit mandato Dei, videlicet, cum cogit nos po- teſtas aut tyrannis cedere, aut negare Evangelium. Hic S habemus 258 ART. XXVII. ABVS. VI. DE VOTIS habemus mandatum, ut potiùs ſuſtineamus injuriam, po- tius eripi nobis patiamur, non ſolum facultates, conju- gem, liberos, ſed vitam quoque. Hanc Deſertionem pro- bat Chriſtus, ideoque addit, propter Epangelium, ut ſignifi cet ſe de his loqui, non qui faciunt injuriam uxori, & lbe- ris, ſed qui propter Confesſionem Evangelii ſuſtinent inju- riam. Corpus noſtrum etiam deſerere debemus propter E- vangelium. Hicridiculum fuerit ſentire, quòd culius Dei ſit, ſeipfum occidere & relinquere corpus ſine mandato Dei. Thom. zzæ qu. Ita ridiculum eſt ſentire quòd cultus Dei ſit, deſerere pos- 159. ſesſiones, amicos, conjugem, liberos, ſine mandato Dei. Conſtat igitur malè detorqueri dictum Chriſti ad vitam⸗ Monaſticam. Niſi fortasſis hoc quadrat, quòd centuplum Mar. 1o, 29. in hac vita recipiunt. Plurimi enim fiunt Monachi, non- P. 250. 409. propter Evangehum, ſed propter culinam & otium, qui pro exiguis patrimoniis inveniunt amphsſimas opes. Sed ut tota res Monaſtica ſimulationis plena eſt, ita falſo præ- textu teſtimonia Scripturæ citant, ut duphiciter peccent-⸗, hoc eſt, ut fallant homines, & fallant prætextu Nominis Di- vini. 2. Paupertas. F. II. Citatur & alius locus de Perfectione: S vis per- Mat. 10, 21. Jettus eſſe, vade, vende quæ habes „ & da panperibus, & veni, G&α Mar. 10o, 21. ſoquerne me. Hic locus exercuit multos qui finxerunt Per- Luc. 15s 22. fectionem eſſe poſſesſiones ac dominia rerum abjicere. Si- namus Philoſophos Ariſtippum prædicare, qui magnum-= auri pondus abjecit in mare. Talia exempla nihil pertinent ad Chriſtianam perfectionem. Rerum diviſio, dominia, & poſſesſio, ſunt ordinationes civiles, approbatæ verbo Dei, in præcepto: Non furtum ſacies. Deſertio facultatum non habet mandatum, aut conſilium in Scripturis. Nam Epan- gelica panpertas non eſt deſertio rerum, ſed non eſſe aua- rum, non confidere opibus, ſicut David pauper erat, in= Conf. d. Veb. ditisſimo regno. Quarè cum deſertio facultatum ſit merè 5 r-dr cot r. traditio humana, eſt inutilis cultus. Et immocdica ſunt illa Charitate. Et- Encomia in Extravagante quæ alt; Abdicationem proprie- c. 4. notabih., Zatis omnium veruma, bropter Deum „ moritorianm & ſan. btam, R “ 4 , MONASTICIWès. 2 59 NRam, & Viam PBerfeblionn eſe. Et periculoſisſimum eſt, rem pugnantem cum civili conſuetudine, talibus immoderatis laudibus efferre. At Chriſtus hic Perfectionem vocat. Imô Injuriam faciunt textui, qui truncatum allegant. Perfectio eſt in hoc, quod addit Chriſtus, Sequere me. Exemplum 0- bedientiæ in vocatione propoſitum eſt. Et quia vocationes disſimiles ſunt, ita hæc vocatio non eſt omnium, ſed pro- priè ad illam perſonam, cum qua ibi loquitur Chriſtus, pertinet, ſicut vocatio David ad Regnum, Abraham ad1. Sam. 176, 2. macétandum filium, non ſunt nobis imitandæ. Vocationes Gen. 22, 2. ſunt Perſonales, ſicut negotia ipſa variant temporibus & perſonis. Sed exemplum obedientiæ eſt Generale. Perfectio erat futura illi juveni, ſi huic vocationi credidiſſet & obe- diviſſet. Ita perfectio nobis eſt, obedire unumquemque ve-p. 3.1 4.254. ra fide ſuæ vocationi. . 256. F. 12. Tertis, In Votis Monaſticis promittitur Caſti- 3. tas. Suprà autem diximus de Conjugio Sacerdotum, non Caſtitas. poſſe votis aut legibus tolli Ius naturæ in hominibus. Et p. 20. 24. 35.214. quia non omnes habent donum continentiæ, multi propter imbecillitatem infœliciter continent. Nequc verò ulla vo- ta, aut ullæ leges poſſunt abolere Mandatum Spiritus ſancti: ¹. Cor. 7. 2. Propter fornicationem unusquisque habeat uxorem ſuam. Qua P25. 35. 21c⸗ re hoc votum non eſt licitum in his qui non habent do- num continentiæ, ſed propter imbecillitatem contaminan- tur. De hoc toto loco ſatis ſuprà dictum eſt. In quo profe- Stò mirum eſt, cum verſentur ob oculos pericula & ſcanda- la, tamen Adverſarios defendere ſuas traditiones, contra manifeſtum Dei præceptum. Nec commovet eos voxChri- ſti, qui objurgat Phariſæos, qui zraditiones contra mandatum, Dei fecerant, Mat. I. §. 13. Quartò, Liberant hos qui vivunt in Monaſteriis . impii cultus, quales ſunt prophanatio Miſſæ ad quæſtum col- Cultas San- latæ pro mortuis, cultus Sanctorum: in quibus duplex vi- orum“,. tium eſt, & quòd Sanéti in locum Chriſti ſurrogantur, & impiè coluntur, ſicut finxerunt Dominicaſtri Roſarium B. Virginis, quod eſt mera GaoXoον non minus ſtulta, quàm R z impia P. 190. 235. PF 36. 25760 Obiebl z. de Num. 6, 2. 26 5 Ahr. XXVII. ABVS VI. DE VOTIS impia vanisſimam fiduciam alens. Deinde hæ ipſæ impieta- tes tantum conferuntur ad quæſtum. Item Evangelium de- Gratuita Remisſione peccatorum propter Chriſtum, de lIu- Alitia Fidei, de Vera Pœnitentia, de Operibus quæ habent mandatum Dei, neque audiunt, neque docent: Sed verſan- tur autin Philoſophicis diſputationibus, aut in Traditioni- bus ceremoniarum: quæ obſcurant Chriſtum. Non hic di- cemus de illo toto Cultu ceremoniarum, de Lectionibus, Cantu, & ſimilibus rebus quæ poterant tolerari, ſi haberentur pro exercitiis, ſicut Lectiones in Scholis, quarum finis eſt do- cere audientes, & inter docendum aliquos commovere ad timorem, aut fidem. Sed nunc fingunt has ceremonias ef- ſe Cultus Dei, qui mereantur Remisſionem pecaatorum ipſis & ahis. Ided enim augenthas ceremonias. Quòd ſi fuſcipe- rent ad docendos, & adhortandos auditores, breves & accu- ratæ Lectiones plus prodeſſent, quàm illæ infintæ Gæ oo- 21a1.1 Ita tota vita Monaſtica plena eſt hypocriſi, & falſis opi- nionibus. Ad hæc omnia accedit & hoc periculum, quòd qui ſunt in illis collegiis, coguntur aſtentiri perſequentibus ve- ritatem. Multæ igitur graves & magnæ rationes ſunt, quæ liberant bonos viros ab hoc vitæ genere. L F. 14. Poſtremè, multos liberant ipſi Canones, qui aut il- le cti artibus Monachorum ſine judicio voverunt, aut coaëti ab amicis voverunt. Talia vota ne Canones quidem pronun- — ciant eſſe Vota. Ex his omnibus apparet plurimas eſſe cauſſas, P quæ docent Vota Monaſtica, quaha hactenus facta ſunt, non eſſe Vota: quare tutò deſeri poteſtvitæ genus plenum hypo- Ccriſis & falſarum opinionum. = G. 15. Hic objiciunt ex Lege Nazareos. a) Sed hi non ipiebant vota ſua cum his opinionibus, quas hactenus di- ximus nos reprehendere in votis Monachorum. Nazareorum ritus erat exercitium, aut proteſtatio fidei coram homini- bus, non merebatur Remisſionem peccatorum coram Deo, non juſtificabat coram Deo. Deinde ſicut nunc circum- ciſio, aut macétatio victimarum non efſet cultus, ita nec ri- tus Nazareorum, nunc debet proponi tanquam cultus ſedide- 2 . . bet judi- ℳ Gerh. Conf. Cath.l.2. Spec. P.2, p. 224. Martyv. de h.r. ad Indrc. 3. Hetting, Theſ. Phil. I. t. . &S. Hoſpin. denonach. c.6. Grot. Calov-ad Nam.. — —— — — MONASTICIS. bet judicari ſimpliciter ,εbοςα v. Non igitur re ctè confertur Monachatus, ſine verbo Dei excogitatus, ut ſit Cultus, qui mereatur remiſſionem peccatorum, & juſtificationem⸗, cum ritu Nazareorum, qui habebat Verbum Dei, nec tra- ditus erat in hoc, ut mereretur Remisſionem peccatorum-: ſed ut eſſet exercitium externum, ſicut aliæ Ceremoniæ Le- gis. Idem de aliis Votis in Lege traditis dici poteſt. 26¾ §. 16. Allegantur & Rechabitæ, qui nec poſſesſiones habe- 2. Rechabitæ. bant ullas, nec vinum bibebant, ut ſcribit leremias cap. 5,, 1. Scilicet pulchrè quadrat exemplum Rechabitarum ad Mo- nachos noſtros, quorum Monaſteria ſuperant palatia Re- gum, qui lautisſime vivunt. Et Rechabitæ in illa omnium rerum penuria, tamen erant Conjuges. Noſtri Monachi, cum affluant omnibus delitiis, profitentur cælibatum. Cæ- terùm exempla juxtaRegulam, hoc eſt, juxta Scripturas cer- tas & claras, non contra regulam, ſeu contra Scripturas in- terpretari convenit. Certisſimum eſt autem obſervationes noſtras non mereri remisſionem peccatorum, aut juſtifica- tionem. Quarè cum laudantur Rechabitæ, neceſie eſt eos morem ſuum non ideò ſervaſſe, quòd ſentirent ſe per eum mereri remisſionem peccatorum, aut opus ipſum Cultum eſſe juſtiñcantem, aut propter quem conſequerentur vitam æternam, non per miſericordiam Dei, propter ſemen pro- miſſum. Sed quia habuerunt Mandatum Parentum, lauda- tur obedientia, de qua extat præceptum Dei: Honora pa- tremn & matrem. Deinde, mos habebat Finemproprium quia peregrini erant, non Iſraelitæ, apparet patrem voluiſſe eos certis notis diſcernere à ſuis popularibus, ne relabe- rentur ad impietatem popularium. Volebat his notis eos admonere doctrinæ Fidei, & Immortalitatis. Talis finis eſt li- citus. At Fines Monaſticæ longè alii trad untur. Fingunt ope- ra Monaſtices Cuſtus eſſe, fingunt ea mereri remisſionem peccatorum ac juſtificationem. Eſt igitur disſimile Monaſti- cæ exemplum Rechabitarum, ut omittamus hic alia incom- moda, quæ hærent in præſenti Monaſtica. H. 17 Citant & ex priore ad Timotheum cap. 5, Il, I2. de Viduis, 3· R 3 quæ Martyr Indi 1. I. ad Ier gfe Interpp. 2. * 4 Ex. 20, I Vidug. 252 ART. XXVII. ABVS. VI. DE VOTIS MONASTICIS. 1. quæ ſervientes Eccleſiæ, alebantur de publico, ubi ait: Fabrit. f. 447. Nubere volunt, babentes damnationem, quia primam K- i P . . dem irritam fecerunt. Primum hic fingamus Apoſtolum de Redp. hi ide votis loqui: tamen hic locus non patrocinabitur Monaſti- ad Luc. 9, 62. Cis votis, quæ fiunt de impiis cultibus, & hac opinione, ut non Fide voti, mereantur remisſionem peccatorum, & juſtificationem. tunc nullius. Paulus enim tota voce damnat omnes cultus, omnes leges, omnmia opera, ſi ita obſervantur, ut mereantur remiſionem peccatorum, aut ut propter ea conſequamur vitam æter- nam, non propter Chriſtum per miſericordiam. Ideò ne- ceſſe eſt Vota Viduarum, ſi qua fuerunt, disſimilia fuiſſe vo- tis Monaſticis. Præterea, ſi non deſinant Adverſarii detor- quere locum ad vota, detorquendum erit eodem hoc quoq; quèd vetat eligi viduam minorem annis ſexaginta. Ita vota ante eam ætatem facta erunt irrita. Sed nondum norat Ec- cleſia hæc vota. Itaq; damnat Paulus viduas, non quia nu- bunt: lubet enim nubere juniores: ſed quia publico ſum- ptu alitæ laſciviebant, ideoque fidem abjiciebant. Hoc vocat Primam fidem, ſcilicet, non voti Monaſtici, ſed Chriſtiani- ſmi. Et hoc mo do Fidem accipit in eodem Cap. , 2. Si quis proprios, & maximè dometticos non curat, Fdem abnegavit. Aliter enim de Fide loquitur quàm Sophiſtæ. Non tribuit Fidem his qui habent peccatũ mortale. Ideò dicit, hos abjicere Edem, qui non curant propinquos. Et ad eundem modum dicit, muliereulas petulantes dem alzjicere. §. 18. Percurrimus aliquot noſtras rationes, & obiter di- imus ea quæ Adverſarii objiciunt. Et hæc collegimus non ſolùm propter Adverſarios, ſed muhko magis propter pias mentes, ut habeant in conſpectu cauſas, quarè improbare debeant hypocriſin & fictos culktus Monaſticos, quos qui⸗ dem totes hæc una vox Chriſti abrogat, cum ait: Frußra E.· 32. 3. 33. coylunt me mandatis hominu. Math.15,‚g. Quare vota ipſa, & obſer- 256,.3 05. „ationes ciborum, lectionum. cantuum, veſtitus, calceorum, cingulorum, inutiles cultus ſunt coram Deo. Et certò ſci- ant omnes piæ mentes, fimphiciter Phariſaicam & damna- tam opinionem eſſe, quòd illæ obfſervationes mereantux-⸗- — 1 remisſio- ART. XXIIX. ABVS. VII. DEPOTESTATE ECCLES. 26 3 remisſionem peccatorum, quèd propter eas juſti repute- mur, quòd propter eas conſequamur vitam æternam, non per miſericordiam propter Chriſtum. Et neceſſe eſt ſanctos viros, qui in his vitæ generibus vixerunt, abjecta fiducia ta- lium obſervationum, didiciſſe, quòd remisſionem peccato- rum propter Chriſtum gratis haberent: quòd propter Chri- ſtum per miſericordiam conſecuturi eſſent vitam æternam, non propterillos cultus: quod Deus tantuùm approbet cub- tus Suo Verbo inſtitutos, qui valeant in fide. DE PO TESTATE E C- kcν„uα t III 32. Luth. t. CLESIASTICA. F. I. 146. F.2. VVEhementer hic vociferantur Adverſarii de Privilegiis Reprobatur & Immunitatibus Eccleſiaſtici ſtatus, Et addunt Epilo- Exceſſus Cle- gum : Irrita ſunt omnia quæ in præſenti articulo contra im- ri. munitatem Eccleſiarum & Sacerdotum inferuntur. Hæc eſt mera calumnia: Nos enim de rebus aliis in hoc articulo diſ- putavimus. Cæterum ſæpè teſtati ſumus, nos Politicas or- dinationes, & Donationes Principum & Privilegia non re- Luth, t. F. I. prehendere. Sed utinam vicisſim audirent Adverſarii que- 392. 229. ad relas Eccleſiarum & piarum mentium. Dignitates & opes Mar. 3. ſuas fortiter tuentur Adverſarii: Interim ſtatum Eccleſia- 1. rum negligunt, non curant reétè doceri Eccleſias, & Sa- 2. cramenta ritè tractari. Ad Sacerdotium admittunt quos- p. 3zz. libet ſine diſcrimine. Poſteà imponunt onera intolerabi- lia, quaſi delectentur exitio aliorum: ſuas traditiones lon- 3. ge accuratiùs ſervari poſtulant, quàm Evangelium. Nunc in gravisſimis & difficillimis controverſiis, de quibus po- 4 pulus miſerè cupit doceri, ut habeat aliquid certi quod ſequatur, non expediunt mentes, quas dubitatio acer- bisſimè cruciat: tantùm conclamant ad arma. Præterea 5. in rebus manifeſtis decreta ſanguine ſcripta proponunt, quæ minantur horrenda ſupplicia hominibus, niſi mani- feſtè contra mandata Dei faciant. Hic vicisſim oportebat R 4 v0S 4) Querel. Statuum vetus, ap. Goldaſt. T. 2. Reichs handl.F. 9. Hortled. l.. Urſach. deutſch. Kr. 1. Eſpenc: aa Iit.fefy. Faſſus Hofmyt: Gerh. Conf- Cathel Gen:c 26 % ART. XXIIX. ABVS. VII. ODE POTESTATE vos videre lachrymas miſerorum, & audire miſerabiles que- relas multorum bonorum hominum: quas haud dubiè reſpi- P· 250. cit & exaudit Deus, cui aliquandò rationem procurationis veſtræ reddituri eſtis. Prætextus. §. 2. Cum autem nos in Confesſione, in hoc Articulo, varios locos complexi ſimus, Adverſarii nihil reſpondent, niſi Epiſcopos habere Poteſtatem Regiminis & coherci- tivæ correctionis, ad dirigendum ſubditos in finem bea- titudinis æternæ. Et ad boteſtatem Regiminis, requiri pe= teſtatem Judicandi, definiendi, diſcernendi, & ſtatuendi ea quæ ad præfatum finem expediunt aut conducunt. Hæc ſunt verba Confutationis. In quibus docent nos Adverſarii, quòd Epiſcopi habeant autoritatem condendi leges utiles troverſia eſt. Doctrina §. 3. Oportet autem in Eccleſia retineri hanc doctri- potior. nam, quòd gratis propter Chriſtum fide accipiamus remis- P. 40.i08.267. ſionem Peccatorum. Oportet & hanc doctrinam retineri, quèd Humanæ traditiones ſint inutiles cultus: quare nec peccatum, nec juſtitia, in cibo, potu, veſtitu, & ſimilibus rebus collocanda eſt, quarum uſum voluit Chriſtus libe- rum rehnqui, cum ait? Quod intrat in os nen coinquinat bominem Mat I, 2t. Et Paulus: Regnum Dei, non eſt eſia, aut potus. Rom.z, . Itaque nullü habent jus Epiſcopi condendi traditio- P.41. nes extra Evangehium, ut mereantur Remisſionem pecca- torum, ut ſint Cultus quos approbet Deus tanquam Iuſti- tiam, & qui gravent conſcientias, ita ut Peccatum ſit eos omittere. Hæc omnia docet vel unus locus in Actis, ubi Apoſtoli All. . dicunt: FEide purißcari corda. Et deinde prohi- B.I. bent Inponere iugum, & oſiendunt quantum pericuh ſit, exaggerant peccatum iſtorum qui onerant Eccleſiam p. 32. 1. 133. Opiniones. Nam & ſuprà damnaverunt Articulum xXv. in 184.189. quo poſuimus, quòd Traditiones non mereantur remisfio- nem peccatorum: & hic dicunt, Traditienes conducere ad vitam ad conſequendam vitam æternam. De hoc articulo con- Quid tentati Deum nquiunt? Hoc fulmine nihil terren- tur Advwerſarii noſtri, qui vi defendunt Traditiones & impias — — — — — —☛ à — 22 ECCLESIASTICA 265 vitam æternam. Num merentur remisſionem peccatorum? Num ſunt cultus quos approbat Deus, tanquam juſtitiam? Num vivificant corda? Paulus ad Coloſſenſes, 2, 22. ideò negat prodeſſe traditiones ad juſtitiam æternam & vitam æter- nam, quia cibus, potus, veſtitus, & ſimilia ſint res uſu pe- reuntes. At vita æterna in corde, rebus æternis, hoc eſt, verbo Dei & Spiritu Sancto efficitur. Expediant igitur Ad- verſarii, Qiomodo conducant traditiones ad vitäã æternam? §S. 4. Cum autem Evangelium clarè teſtetur, quòd non de- beant imponi Eccleſiæ traditiones, ut mereantur remisſio- nem peccatorum, ut ſint cultus quos approbet Deus tan- quam juſtitiam, ut gravent conſcientias, ita ut omittere eas judicetur eſſe peccatum, nunquam poterunt Adverſarii o- ſtendere, quòd Epiſcopi habeant Poteſtatem tales cultus inſtituendi. §. 5. Cæterùm quam poteſtatem tribuat EKvangelium, Poteſtas Er- Epiſcopis, diximus in Confesſione. Qui nunc ſunt Epiſcopi, cleſ. Duplex- non faciunt Epiſcoporum officia juxta Evangelium: ſed ſint P.235,263· ſanè Epiſcopi juxta Politiam Canonicam, quam non repre- hendimus. Verum nos de Epiſeopo loquimur, juxta Eran- Selium. Et placet nobis vetus partitio Poteſtatis, in poteſta- tem Ordini & poteſtatem Jurisdictionis. Habet igitur Epi- ſcopus poteſtatem Ordinis, hoc eſt, miniſterium Verbi & Sa- cramentorum, habet & poteſtatem Iurisdiéctionis, hoc eſt, autoritatem excommunicandi obnoxios publicis crimini- bus, & rurſus abſolvendi eos ſi converſi petant abſolutio- nem. Neque verò habent poteſtatem Dyrannicam, hoc eſt, ſi- ne certa lege, neque Regiam, hoc eſt, ſupra legem, ſed habent certum mandatum, certum verbum Dei, quod docere, jux- ta quod exercere ſuam lurisdictionem debent. Quare non ſequitur, etiamſi habeant aliquam Iurisdictionem, quod posſint Novos cultus inſtituere. Nam cultus nihilpertinem ad Iurisdictionem. Et habent Verbum, habent mandatum, quatenus exercere Iurisdictionem debeant, ſcilicet, Si quis commiſerit adverſus illud verbum, quod acceperunt à Chriſto. . R 5 Qun⸗ p. 39. p. 305. P.4 . P- I590 2566 ART. XXIIXNX. ABVS. VII. DE POTESTATE Ins rega- §. 6. Quanquam nos in Confeſſione addidimus etiam, landli. quatenus liceat cis condere traditiones, videlicet, non tan- p. 4 . quam neceſſarios cultus, ſed ut ſit ordo in Eccleſia pro- pter tranquillitatem. Et hæ non debent laqueos injicere conſcientis, tanquam præcipiant neceſſarios cultus, ſicut Paulus docet, cùm ait: In libertate, qua Chriſtus vos libe- ravit, ſtate, nec iterum jugo ſervitutis ſubjiciamini. Opor⸗- Eal. 5,I. tet ĩgitur liberum uſum talium ordinationum relinqui, mo- dò ut ſcandala vitentur, ne judicentur eſſe cultus neceſſa- rii, ſicut pleraque ordinaverunt ipfi Apoſtoli, quæ tempore mutata ſunt. Neque ita tradiderunt, ut mutare non liceret. Non enim diſſentiebant à ſuis ſcriptis, in quibus magnopere laborant, ne Eccleſiam opprimat opinio, quòd ritus humani ſint neceſſarii cultus. Wadituſus. §. 7. Hæc eſt ſimplex ratio traditionum interpretanda- S videlicet, ut ſciamus eas non eſſe Neceſſarios Cultus, & ta- men propter vitanda ſcandala in loco ſine ſuperſtitione ob⸗ ſervemus. Et ſic multi docti & magni viri in Eccleſia ſenſe- runt, Nec videmus quid opponi posſit. Certum eſt enim Lue. 1o0, 16. ſe atentiam illam: Qui vos audit, me audit, non loqui de traditionibus, ſed maximè contra traditiones facere. Non eſt enim mandatum cum libera, ut vocant, ſed cautio de rato, de ſpeciali mandato, hoc eſt, Teſtimonium datum A- poſtolis, ut eis de Alieno Verbo, non de proprio credamus. Vult enim Chriſtus nos confirmare, quemadmodum opus erat, ut ſciremus Verbum traditum per homines efficax eſ- ſe, nec quærendum eſſe aliud verbum de cœlo. De traditio- mibus non poteſt accipi, qui vos audit, me audit: Requirit⸗ enim Chriſtus, ut ita doceant, ut ipſe audiatur, quia dicit: Me audit. Igitur ſuam vocem, ſuum Verbum vult audiri, non traditiones humanas. Ita dictum quod maximè pro nobis facit, & gravisſimam conſolationem & doctrinam oo. Continet, detorquent iſti Ani ad res nugacisſimas, difcri- P. 164 mhiinet; * mina ciborum, veſtitus, & ſimilia. object Ebre. §. 8. Citant & hoc: Obedie præpeſitis veſtris. Hæc ſenten- , 12. tia requirit obedientiam erga Evangelium. Non enim con- ſtituit ——. — —‚12— . —,„ ECCLESIASTICA. 267 Hlituit regnum Epiſcopis extra EKvangelium. Nec debent E- piſcopi Traditiones contra Evangelium condere, aut tra- ditiones ſuas contra Evangelium interpretari. Idque cum faciunt, obedientia prohibetur, juxta illud: Si quis alind Epan- gelium docet, anathema ſit, Gal. 1, S. p. 41. 319. §. 9. Idem reſpondemus ad hunc locum: Quidquid dixe: Mat. 2), 2. rint, facite, quòd conſtet, non univerſaliter præcipi, ut om- nia recipiamus, quia alibi jubet Scriptura plas obedires Act.5,29,P. 7 7 Deo quàm bominibun. Qnande igitur impia docent, non 329: ſiit audiendi. Hæc autem impia ſunt, quòd traditiones humanæ ſint cultus Dei, quòd ſint neceſſari cultus, quod mereantur Remiſſionem peccatorum & vitam æternam. §F. 10. Objiciunt & & andala pablica, & motus qui exorti Scandala⸗ ſunt prætextu noſtræ doctrinæ. Ad hæc breviter reſponde Faga. mus. Primùm conſtat Dei beneficio Principes noſtros habere Reſp. Hopfa. abedientem populum in ſuis ditionibus. Ethoc ipfum do- D Ef. Grinz genus quod ſequimur, quia amplisſimis laudibus “ recer ornat autoritatem Magiſtratuum, auget reverentiam er- gaeos. Ea res etiam plurimum conducit ad tranquillita- temretinendam. Deinde ſi conferantur in unum scandala e-= omnia, tamen hi duo Articuli, videlicet, quòd gratis conite- — quamur Remisſionem peccatorum, propter Chriſtum per b en rorii. fidem, & quòd juſti propter Chriſtum reputemur fide, non 116113 aeet⸗ propter noſtram impletionem legis: Et alter, quod magi- p. 16.7. 136.1932 Hratus, leges & tota politia ſint ordinationes divinæ, qui- 1 bus Chriſtlanus Sanétè uti poteſt, tantùm habent bhoni, ut incommoda omnia obruant. Nullam enim firmam conſo- lationem pavidæ conſcientiæ habere poſſunt adverſus iram Dei, niſi cognito ahkero articulo. Alter articulus valde mu- nit tranquillitatem rerumpublicarum. Porrò quàm perni- cioſis opinionibus ante hæc temporautrumq; doctrinæ ge- nus oppreſſum fuerit, nemo ignorat, & libri Adverſariorum = * 11ðð S WWW— n teſtantur, qui nuſquam fidei mentionem faciunt, cum de Re- misſione peccatorum loquuntur. Nuſquam docent de Digni- zate rerum oivilium. Nuſquam docent quuomod Enangelir . am tradat juftitiam æternam. Interim in vita corporali velit nos utl 12 268 ART. XXIIX. A BV S. VII. DEPOTEST ATE nosuti Politicis legibus ac moribus. Hæ res patefactæ initioò favorem conciliaverunt Luthero, non ſolum apud nos, ſed etiam apud multos, qui nunc atrocisſimè nos op- pugnant. ααα⅞. 7α s Xααισαι ρπανοαα ² Ceoror, inquit Pindarus. Iam ſi qui tumultus extiterunt, jure conferri cul- pa poteſt in Adverſarios, qui primuùm, injuſta condemna- tione Lutheri, Schiſima excitarunt, & Eccleſias disſipave- p-toz.182. 1833. runt. Et nunc miram ſævitiam exercent in viros bonos 306. & pia docentes. Irritant hominum animos & aliis modis, quos hic non libet recitare. Neque verò adeò ferrei, adeò ſine ſenſu ſumus ,ut Offenſiones Publicæ nihil perturbent Mat. 11,6. nos. Sed meminimus à Chriſto dictum eſſe: Beatus qui in L me non fuerit ſiandalizatus. Hoc enim agit Diabolus tum P.357.499.500. t opprimat, tum ut deformet Evangelium infinitis modis. 503 506.54t.3) Alibi tyrannos contra Evangelii profeſſores inflammat-⸗, alibi bella, alibi ſeditiones, ahbi hæreſes excitat, ut reddat inviſum hoc doctrinæ genus, quod videtur occaſionem⸗ præbere talibus motibus. At verò prudentibus viris faci- hius eſt ſua pericula negligere, quàm illa ſcandala publico- rummotuum. Verùm adverſus hæc quoque oportet Chri- ſtianam mentem præmunitam eſſe, ne propterea Verbum Dei abiiciat. §. Quanquam autem non delectat nos Comparatis, ta- Papiſ. men quia Adverſarii hac criminatione prægravant nos, non 1. ſunt disſimulanda ipſorum vitia. Quantum mal eſt apud P 259.:84. 2. Adverſarios in ſacrilega prophanatione Miſſarum? quan- z1. ſeq. 3. tum turpitudinis habet cælibatus eorum? Cultus Sancto- 4. rum plenus apud eos eſt manifeſta Idololatria. Nihilnescan- Scandala dali eſt in Ambitione Pontificum, qui iam annis amplius P.3-3u.30. quadringentis belligerantur cum noſtris Imperatoribus: lerumque in Italia interdum etiam in ipſa Germania, ubi in- ter ſe Filium & Patrem, cognatos ac cives cõmiſerunt. Quòèd ſi bellorum iſtorum cauſærequirantur ex Hiſtorüs, nihil invenietur dignum Pontificibus, dicemus enim modera- 5. tisſime?. Quantum eſtmali, quòdin ordinandis Sacerdoti- 6. bus non deligunt idoneos? quid in Mercatu Sacerdotiorumꝰ Item — „ f — — — G ECCLESIASTICA. 269 Item in periculoſis diſpenſationibus nihilne eft viti? Sed j. hæc vitia utcunque condonari poſſent, ſi tamen conſervaſ. O quis con- ſent puram doctrinam in Ecclefüs. Hæc verò quomode Contaminata ſit impiis opimonibus ac traditionibus, teſtan- tur Canoniſtarum fcripta, teſtantur libri Theologorumpple- ni diſputationum prophanarum, quæ partim funt inuti- les ad pietatem, partim etiam chisſident ab Evangelio. Deinde interpretatione Scripturæ ludunt & comminiſcun- tur quidquid libet. 6S.. u. Hæcdocdctrinæz confuſio præcipuum eſt ſéanda- lum, & maximè pernicioſum, de quo præcipuè queritur Jo- hannes inApocalppſi cum deſcribit Pontificium regnum. Quid, cum ventum eſt ad Monachorum ſuperſtitiones, quæ fue- runt infinitæ, quantum ibi eſt pernicioſarum offenſionum? 8. donet? .. 10. c. ,S. qualis fuit applicatio meritorum, ſi cadaveri circumdare- p. nzo. tur cucullus &c. Porrò nihilne ſcandali eſt, quèd hoc tempore manifeſtam veritatem Evangelii opprimere conan- tur? quòd crudeliter occidunt bonos viros pia docentes? quòd prohibent ne rebus cognitis fanentur ambigentes conſcientiæ? quòd Reges hortantur ad crudele latrocinium: Scilicet hæc non ſunt Scandala judicanda, ſed mera zazοοοαια arα Pontificia. Neque ver libet nobis hic quidquam- pro magnitudine retum exaggerare, ne quis delectari nos iſta commemoratione putet, quam extorſerunt no- bis invitis ſcriptores Confutationis. Nam hæc cauſſa non ex hominum moribus, aut ex fortuna, ſed ex Verbo Dei judicari debet, quod utinam adhiberent in conſilium⸗ omnes qui de his controverſiis pronunciant. Kerum au- tem hic dicendum eſt, quod ſæpè jam diximus: Nos ma- ximè cupidi fumus publicæ concordiæ pacisque, quàâm cer- tèe Chriſtianos maximè inter ſe colere decet. Deinde inviti 1I. 12. P. 25.211. 13. 221. 26 82 c diſſentimus ab Optimo Imperatore, quem non ſolàm pro- p. 21. 20.212. pter Imperii faſtigium, ſed etiam propter virtutes verè he- roicas, quibus cognovimus eum præditum eſſe, veneramur. Sed Adverſarii non patiuntur coire concordiam, niſi hac le- ge, ut nos aſſentiamur condemnantibus manifeſtam veri- 270 XXVIII. ABVS. VII. DE POTEST. ECCLES. tatem Evangelii, & Eccleſiæ neceſſariam. Id facere non»- poſſumus: Oportet enim Deo magis obedire, qum bhominibus. Quarè Adverſarũ rationem Schiſinatis reddituri ſunt Deo, qui Eccleſias nova & inuſitata ſævitia disſipant. Neque⸗ dubium eſt, quin hæc ſævitia mutationem aliquam rebuspu- blicis allatura ſit. L §. 13. Hæc pro tempore reſpondimus ad Confutatio- nem, ac judicium piis ommibus permittimus, utra pars rectè ſentiat. Et offerimus nos, noſtram ſententiam de ſingulis lo- cis, ſiquid alicubi deſiderabitur, copioſiùs declaraturos eſſe. T5“ Se. Capita Libri ſunt I. Præfatio D. Lutheri. burgatorio. II. Pars IJ. de Deo. Animabus Defunctorũ. II. De (1) Mediatore Chriſto. Peregrinationibus. de (2) Miſſa, ubi Articuli de à Fraternitatibus. de G) Canonicis & Mo- Reliquiis SS. naſteriis. Indulgentiis. — Er —— i.beccato. ſio. Initiatione, (Invocatione. SS. Pœnitentia. II. Conjugio Sacerdotum. 4.Evangelio. 12. Eccleſia. S. Baptismo 13. Juſtificatione. S= 6. Sacramẽto 4. Votis Monaſticis. Templorum. III. Altaris. 5. Traditionibus, utà Campanarum. de ]„. Clavibus. Dedicatione (Altarium. 8. Confeſſio- 16.8ubſcriptiones Theologorum. ne. 17. Primatu Papæ. 9.Excommu-8. Epiſcoporumboteſtate. nicatione. 2. Lege. Ordine, Vocatione. IV. Subſcriptiones Theologorum. Smalcaldia Locus Hasſiæ eſt ad VVerram, Duringiæ Gothanæ confinis, ce- lebris Conventu Proteſtantium ann. 1531. d. 29. Mart. pro Federe, Sleidan. . 7. n. 26. Hortled l. 8.c. 7. t. 2. aun. 1537. 15. Febr. ob Concilium, Sleid. l. 1I. n. 2. ann. 1540. Kl. Mart. ob Concordiam cumPapiſtis. Sleid.. 8.2 17.I. . n. 1. Caroli V. odium loci.- Mantuam indicitur Concilium d.z. Iun. 1536. ad d. 23. Maji 1537 futurum. ARTICV- quod vel Mantuæ vel alibi congregan- dum fuiſſet, exhibendi fuerant, indicantes, Quid recipe- re, concedere, vel recuſare poſſemus & debere mus. Scripti à ““ D. MARTINO LVTHERO, ANNO M. D. XXXVII. *“) Germanicum eſt authenticum, Latinum minus a ccuratum. Polyc. Vſer. csontra Daniel. Hofman. anno 1) 97⸗ Præfatio D. Martini Luctheri. & ceret anno ſuperierikirea Pentecço- ſteen Mantuæ congregando, & pau- poſt ab urbe Mantuaz aliò trans- π Ferret , (unde nondum conſtat„ gud illud convocare pel pelit pel posſit) & nobis quoque ſperandum eſſet, ut ad Concilium ipſi etiam bpocaremur, pel metu- endum, ne non vocati damnaremur. Mmiungebetur mi- i, uat Articulos doctrina noſtræ conſeriberem & cokige- rem, ſi fortè res procederet „ ut conſtaret, quid & qua- tenus A 549. ætat. &a. Succeſſ. Iulius II I o. S§. inde Marcellus II. . d. 2. Papa- tůs. Paul. IV. P Ssg. gtat. 5Sz. Pius IV. qui inſtaurat Concilium. indict. ann é1. & ſinit A. 1567. 4. Dec. Sesſiones ſunt 2. ARTICVLI CHRISTIANE Doctrinæ, a) qui à Noſtris Concilio, 6) ſi Aans. S c.sd 607. Idus Mart. in- dicitur A. 1546. 7· Ian. Tridenti incipit. A. 5yz. diſſolutũ bello Mauritii Sax. A. 1561. c Luth. Tom. 6. Ien.p'44. a. p. Goé. ſolo. at A. C. 17. articuli à Philip. & aliis aucti, Selnecc. rardeluit. M PAPAPAFLFVS HVISSzripü cuf nominis Tertius „ Concilium indi-Täa—. Approbatio. Publicatto. Confeſio- ealis. Elenchtica. 272 PREFATIO. tenus Pontificiis cellene, & in quibus capitibus conſtanter perſe varare & vellemus & poſſèmus. §. 2. Conſripfi igitur hoſèe Articulos, & naſtræ Par- ti tradidi. Anoſtris illi recepti & unanimi confesſione ap- probati ſunt, at Concilio (ſi quod à Papa & Pontiſtcis tan- dem ſine mendaciis & fraudibus, vero, legitimo & Chriſtia- no modo inſzitueretur) publicè offerrentur, & Fidei noſiræ confesſionem explicarent. §. 3. Cum autem Romana iſta aula ſeu Curia ades formidet Cbriſtianum liberumque Conciliumn, & lucem turpisſimé fugiat, ita ut etiam ipſis Pontiſiciis ſpes Con- cilii Chriſtiani non tantaàm conpocandi, ſed etiam ferendi & concedendi prorſus ademta ſit, unde ſanè offenduntur meritò multi Pontificii, & ægrè ferunt negligentiam iſtam Papæ- ac inde facile colligunt, malle Papam interitum totius Chriſtianitatis, & damnationem omnium anima- rum, quàm ſui & ſuorum aliquam reſormationem, & ztyrannidis ſuæ contraétionem & modum ides & nibilo- minus articulos hos in publiecum emittere polui, ut ſi citius ex hac vita epocarer, quàm Concilium congregaretur, (quod ita eventurum eſſe, omnino confio & ſpero, -um la- cifugi iſti gi αaρaα nimium in protrabendo & impediendo Concilio laborent) ut inquam ii, quipoſt me vipent & re- manebunt, teſtimonium & Confesſionem meam haberent & proponere poſſent, adjunctam Confesſioni quam antea publicapi, in qua bactenus conſtanter permanſi, & perma- nebo deinceps,per Dei gratiam. §. 4. Duid enim dicam? Quomodo querelam in- ſtituam? Adbuc ſuper es ſum, ſeribo, conciones babeo, & prælego publicè & quotidièt“ & tamen virulenti homines non tantum exAdverſariiszſea etiam fakſtfratres, gqui no- biſcum .— — — er DOCT. MART. LVTHERI. 227 biſcum ſe ſentire aiuat, mea ſeripta & Actrinam meam; ſimpliciter contra me adforre & allegare audent , me vi- vente, vidente, & audiente, tiamſit ſciant , me aliter darere, & polunt birus ſaumn meo labore exornare, & iſeros bomines mee ſab nomine decipere & ſedacere. Quid ergo, bone Deus, poſt obitum meum ſiet? §. F. Deberem quidem ad omnia reſpondere, dum adbuc vipo. Sed quæſo quomodö omnia diaboli ora olſtrue- re Jolus pobhſum!? praſertim eorunz (utpote penenatorum omniam) qui nec audire nec attendere bpolunt, guid ſeri- bamus, ſod in eo Zoti ſant, ut berba noſtra etiam in mi- nutisſimis literis ſeeleraté Zervertani & depravent. His ergo diabolas reſpendeat, & tandem ira Dei, qgnemaamo- dum merentur. Sape recordor boni Gerſoenis, dubitantis; num quid boni publicè ſeribenaum & proſerendumſit. Si ſeriptio omittitur, multæ animæ negliguntur, quæ libera- ri potuiſſeènt. Si verò illa præſtatur, Gatinz diæbolus præ- Nò ſi cum linguts peſtiferis & alamniarumplenis, que omnia corrumpunt, & veneno inſiciunt, ut utilitas Eeripte- rum impediatur. §. 6. Quid tamen ex iſta malitia ſaa commodi reci- piant, manife Wunn ſt. Daiaenim nos mendaciis perdité onerarunt, & . Eimpliciores à nobis per iſta mendacia retra- bhere poluerunt, Deus opus ſuum ſubinde promovit, & ipſo- rum cæœætum reddidit minorem, noſtrum per majorem, ac ipſos ob mendacia confadit, & confundit etiamnum. §. 7. Recitaho hiſtoriam. Fait Vuiteberge Dodtor Juidan ex Galliis miſjus, qui Eobis palam indicabat Regi ſus certò perſvaſum e&ſſe, apud nos nuklam: eſſe Eccleſiam, nul- lum magiſtratum, nukam conjugium, ſed Promiſcut omnes pecudum more pivere pro ardirrie. Dic jam, qao 7 alt 274 PREFATIIO. vultu nos coran tribunali Chriſti in ultimo judicio ſint aſpecturi ii, qui tam craſſa & prodigioſa mendacia Regi G aliis regnis per ſua ſeripta inculcarunt cen veritatemé Chri- ſtus omnium noſtrüùm Dominus & judex ſcit ipſe, iſtos mentiri & ſemper mentitos eſſe. Hujus ſententiam au- dire cogentur, quod certò ſeio. Deus conpertat conver- tendos, ut agant pœnitentiam. Cateros obruet Væ« & Ab in æternum. Concilii §. §. Vt autem redeam ad rem, Optarim ex animo Vu. Concilium Chriſtianum & liberum aliquando congregari, ut multis & rebus & hominibus conſuleretur, non, quòd nos Concilio indigeamus (Noſtræ enim Eccleſiæ per Dei gra- Tio. inene- tiam, puritate Verbi & vero uſu Sacramentorum, ac ce- n c. 20. fol. onitione pocationum & perorum operum, ita ſunt illar 1. minatæ, edoctæ, & confirmata, ut Concilio opus nobis non ſit, nec à Concilio aliquid melius aut perfectius o= ſtendi nobis posſit) ſed quòd in Epiſcopatibus videamus paſſim multas parochias planè deſertas & vacuas, itl; ut præ dolore cor hominis pii extingni facilè posſit. Et ta- zmen nec Epiſeepi, nec Canenici curant miſerorum ho- minum pel pitam vel mortem, pro quibus tamen Chri- ſeus eſt mortuus, quem miſeri bomines ut verunm paſto- zem cum ovibus ſuis loquentem audire non poſſunt. Et hoe me mopet, ut exhorreſiens vebementer metuam, ne Chriſtus ipſe aliguando convocet Concilium Angelicum contra Germaniam, quo funditus deleamur, ſieut Sodoma & Gomorrha, quandoquidem tam temerè ipſiiludimus nomi- ne & praætextu Concilii. objedta. §. o. Præter bac tamen neceſſaria negotia Eccleſiaſtica, eſſent quoq res magnæ in ſtatuPolitice corrigendæ, ut diſeor- dia Principum & Statuum, Eſura & aparitia ten diluvium inundarnnt, & ſpecie juri defenduntur. Petalantias laſci- via, — —— —. L DOCT. MART. LVTHERI. 2 75 via, ſuperbia & luxus ac faſtus in peſtitu, crapula, alen, pompa, pitiorum & ſcelerum coneurſus, malitia, conta- macia ſubditorum Familiæ, opiſßtcum „mercenariorum, ru- ſticorum aucupia, & iniguisſima in venditionibus aſtima: tio, (S& quis recitare poteſt omnia?) adeo accreverunt; ut decem Conciliis, & piginti Comitiis politicis corrigi ne- queant. Si hæc principalia in Eccleſiaſtico & politico ſta- tu,quæ contra Deum ſiunt, in Concilio tractarentur, ſatis ſuperque eſſet, de quibus ageretur, ner opus Hert ludicris & jocularibus confabulationibus de Veſte talari, de Inſigni- bus bperticalibus, Raſuris & Tonſaris, de cingulis latis ſea baltheis, de Epiſeoporum & Cardinalium infalis, galeris, pileis & baculis, & ſimilibus inanitatibus. Si ant ea Dei mandatum & poluntatem in eccieſiaſtico & politico or- dine expedipiſſemus, ſatis poſtea otii & temporis nobis re- linqueretur ad reformationem ciborum, veſtium, cereo- rum, raſurarum, caſularum &. At, quia camelos de- glutimus, & interea culices excolamus, trabes relin- quimus, & feſtucas inquirimus & judicamus, ſuperſede- re Concilio poſſumus. §. w. Paurxos igitur articulos compoſui. Habemus Proponenda enim ſatis mandatorum Dei in Eccleſia, in magiſtratu, in &- h. l. conomia, quibus ſatisfacere nunquam poſſjumus. At quid ergo prodeſt copia iſta decretorum, traditionum & legum, in Concilio, cum præcipua capita à Deo mandata nec curen- tur, nec ſerpentur? quaſi verò Deus in ludicris fabulis no- ſtris acquieſeere, & interea, ſua divina mandata pedibus ut conculcentur, ferre cogatur. Peccata autem noſtra⸗ nos aggravant, nec ſinunt Deum nobis eſſz propitium, quia pæœnitentiam non agimus, & inſuper omnem abomivatio- nem defenderre volumus. § 2 Su.0 Do- 1756 PREFATIO DOCT. MART. LVTHERI. O Domine Jeſu Chriſte, indicito & celebra tu ipſe Con- cilium, & redime tuos adventu tuo glorioſo. Abtum eſi de Papa & Pontificii. Hite non curant. Juva ergò zos miſeros & inopes, qui ad te gemimus, & te ex cordes quærimiis, feeundum gratiam quam nobis dediſti, per Spiritum ſandtum tunm, qui tecun, & cum Patres vivit & regnat, benedidtus in ſe- cula, Amen. “M QQ A. C. ar. I p II. 1 „ Apol. p. 53. C. * . . Mai. + 7I. E. C. 11 . . 225. Luth. f. g. DEARTICVL ISEE hæc ſumta. DIVIN E MAIESTATIS. WXATER, Filius, & Spiritus ſanctus, in Vna divina eſſentia & natura, Tres diſtin- A ctæ Perſonæ, ſunt Vnus Deus, qui crea- vit cœlum & terram. Supra p. I.2. Pater à nullo, Filius à Patre genitus eſt, Spiritus ſanctus à Patre & Filio procedit. Supra p. I. 2. Non pater, non Spiritus ſanctus, ſed Filius Homo fa Qus eſt. Supra p. I.2. IIII. Filius ita factus eſt Homo, ut à Spiritu ſancto, ſine, p. 470. virili opera, conciperetur, & ex Maria, pura, ſancta, ſem.- per virgine, naſceretur. Poſtea paſſus & mortuus eſt, ſe- pultus, deſcendit ad inferna, reſurrexit à mortuis, aſcen- dit ad cœlos, ſedet ad dexteram Dei, venturus judi- care vivos & mortuos &c. Slicut de his Symbolum A- poſtolicum, Athanaſianum, & Catechiſmus puerilis p.t. n. 35. omnium, nos edocent. „Deae his Articulis nulla eſt inter nos & Adverſarios con- p. 62⸗ ð troverſia, cum utrosque utrinque confiteamur: quamobrem non eſt neceſſe, ut pluribus jam de illis agamus. §. 3 SECVN- „s rEII RS E CVND A/DARS EST DE ARTICVLIS8, QVI OrFrFICIVM & Opus IESV CHRISTI, ſive Redemtionem no- ſtram concernunt. Hic primus & princi palis Articulus eſ A. C. ar.3.4. Apol. p.6a. C.;17.C. Ma. 479. F. C76.725. EV ôd IESVS CHRISTVS, Deus & Dominus noſter, ſit propter peccata noſtra mortuus, propter juſtitiam noſtram réſurrexerit 2 Rom. 4, P. Et quòd ipſe ſolus ſit Agnus Dei, qui tollit pec- cata mundi lohban. e2y. Et quòd Deus omnium noſtrum . iniquitates in ipſum poſuerit Eſaiæs3, 6. 2 Omnes pecraverunt, & juſtificantur gratis abs⸗ que operibus ſeu meritis propriis, ex ipfius gratia-, per Redemtionem quæ eſt in Chriſto Ieſu, in ſanguine ejus Rome. 3, 22. G. 2. Hoc cum credere neceſſe fit, & nullo opere, le- ge, aut merito acquiri & apprehencdh posſit, certum eſt & manifeſtum, ſolam hanc fidem nos juſtificare, ſicut Paulus Rim. , 27. inquit: Sratuimus, jinßzißteari bonzinem per fidem abi- que operibue Legii. Item, Vrt ſit ipſ jaſtus & juſtißcans eum, qui eſt ex ſide Ieſu Chriſti. S= S. 3. De hoc Articulo cedere, aut aliquid contra il- lum largiri aut permittere nemo pierum poteſt, etiamſi cœ- Jum & terra, ac omnia corruant. Non enim eſt aliud nomen hominibus datum, per quod ſalvari posſimus (inquit Petrus Atorum z, Iz.) Er per vülnera cjus ſanati ſumus Eſaiz Vj, F. Et in SMALCALDICLI. 79 Et in hoc Articulo ſita ſunt & conſiſtunt omnia, quæ contra II. De Milla. Papam, diabolum & mundum in vita noſtra docemus, te- ſtamur & agimus. Quarè oportet nos de hac doctrina eſ- ſe certos, & minimè duditare, alioquin actum eſt prorſus, & Papa & diabolus, & omnia adverſa jus & victoriam contra nos obtinent- II. Articulus de Miſſa, docet, A. C. ar. 3. Abuſ. p.25. Apol-21. E C. 5§74.721. Luth. de Canon. Miſſ. t.4. VV. 40.t. 4. I. p. 3 44. k. 6. L. 96. t. . I. 82:8 -P. 99 ·224.226.239.235. 321. Vèd Miſſa in Papatu ſit maxima & horrenda abomi- Herrenda. natio, ſimpliciter & hoſtiliter è diametro pugnans contra Articulum Primum, quæ tamen præ omnibus aliis Pontificiis idololatriis ſumma & ſpecioſisſima fuit. Statue- runt enim, quòd Sacrificium iſtud ſeu opus Miſſæ, etiam ab impio ac perdito nebulone præſtitum, liberet hominem à pec- catis, cum in hac vita, tum in Purgatorio, cum tamen Solus Agnus Dei nos liberet, ut ſupra dictum eſt Io. , 277. Hic ni- bil permittendum, nec cedendum eſt, quia prior articulus id non fert. F. 2. Cum ſanioribus Pontificiis placide hoc modo con- Fugæ cauſſz. ferri poſſet, Primùm, Quarè tam rigidè Miſſæ patrocinium- ,. Commen- ſuſcipiant, cumilla tantummodò ſit hominumn inventum & à titia. Deo non mandata ſit? Hominum verò inventiones tutò o- mittere poſſumus, ut Chriſtus teſtatur Matihæi F, 9. Fruſtra p. 32. 36. 183.262: colunt me mandatis bominum. 3728. F. ö3z. Secundò, Res eſt non neceſſaria, quæ ſine peccato & 2. Otioſa. periculo omitti poteſt. §. 4. Tertiès, Sacramentum meliori & Deo magis accepto, 7y. Noxwia, imò hoc ſolo accepto, ſalutari, & beato modo ſecundum Iapenta. Chriſti Inſtitutionem ſumi poteſt. Cur igitur propter fig- mentum humanum & non neceſſarium, cum aliter & rectius res ipſa haberi posſit, ad extrema miſerias homines coge- rentur & adigerentur? §F. 5. Curetur, ut publicè hominibus oſtendatur, Miſſam, ut rem commentitiam, ſeu humanum figmentum, poſſe ſine 8 4 pecca- I. DeMiſia. 280 ARTICVLI CONCILIO peccato omitti, & neminem damnari. qui Miſſam negligit ,, ſed etiam ſine Miſſa, meliore ratione homines ſalvari poſſe. Sic fiet, ut Miſſa ſit ſponte corruitura, non tantum in vulgo rudi, ſed etiam in animis omnium piorum, Chriſtianorum, & ſanorum: idque multò magis, cum audierint, Miſſam eſſe quiddam valaè periculeſum, ſine Dei verbo & voluntate, con- fictum atque inventum. 4,. Abußva. §. 7. Quartè, Cum ferè innumeri, & inenarrabiles Abuſus in umverſo mundo, ex negotiatione Miſſarum extite- rint, abroganda meritò Miſia eſt, ut Abuſus iſti removeantur, etiamſi quid utilitatis & boni in ſe contineret. Quantò ma- is autem, cùm planè inutilis, non neceſſaria, & periculoſa kir, & omnia utihus atque certiùs absque Miſſa haberi pos- ſint, eam miſſam facere debemus, ut Abuſus iſtos tetros per- petuò fugiamus? — 5. Oper Ope- §. 8. Quintò, Cum Miſſa nihil fit aliud, nec alud eſſe- rati vana. posſit, ſicut Canon & omnes libri pronunciant) quàm opus 2) Luth. L.⸗. hominum (etiam impiorum nebulonum 4) quo opere aliquis 4.-ta, Chemn. ſeipſum, & alios unà cum ſeipſo, cum Deo reconciliare, Re- Ex. p. 2. 6. 4. p. mmisſioncm peccatorum & gratiam impetrare & mereri cona- eE. tur, (ſic enim æſtimatur Miſſa, cum maximè prædicatur: ad e. quid enim alioqui prodeſſet ) ideò certè damnanda & reji- cienda eſt Hoc enim direétè pugnat cum primario articulo, qui adfirmat, non Misſificum ſacerdotem, vel bonum velma- lum, ſuo opere ‚ſed Agnum Dei & Eilium Dei tollere peccata no- ſtra Io. t, 29. S Communio §. 9. Quòd ſi quis fucum facere, & prætendere vellet, Fai ipfius. Se ex devotione ſibi ipf communionem exhibere velle: is longè er- raret, nec ſeriò & ex animo loqueretur. b) Communio enim vera & certa eſt in Sacramento, quæ fit ſecundum Inſtitu- fonem Chriſti. Seipſum autem communicare, humana- perſvaſio eſt, incerta, & non neceſſaria, imò prohibita. Neſcit enim ille, quid faciat, cum absque Verbo Dei, opi- nioni & figmento humano obſequatur. Non etiam reètè facit is, (enamſi res alioqui plana eſſet) qui Sacramentum-, Proprium Eccleſiæ, extra Eccleſiæ communionem, fine Ver- bo Dei, ⁵) Balduin Caſ. Conſé. kz c. 12,5. .4.c. 9, 7. Sed limitatè loqui Lutherum de Miſ- ſa Solitariâ. h. docet Chemn. A.l. cap.6. can.9. Carpzov. Iſag- b. cum Conc. Tolet. 12. ontra Dedeken. Confil. T. I.f516. Lyfero. akr nn MANTVANO EXHIBENDI. 281 II. De Miſſa. bo Dei, ex propria quadam devotione & affectione, uſurpare vult. S§. 10. In hoc Articulo de Miſſa Concilium potisſimùm papiſmi Pu- ſudabit & conſummabitur. Etſi enim posſibile eſſet, ut omnes pila. rehquos articulos nobis concederent, tamen hunc concede- re non poterunt: quemadmodum Campegius Auguſtæ di- xit, ſe potius omnia tormenta, membrorum dilaniationem & mor- tem paſſurum quàm Miſſam miſſam falbturum eſſe. Et ego etiam, per Dei opem, in cineres corpus meum redigi & concrema- ri patiar prius, quàm ut miſlarium ventrem, vel bonum vel malum, æquiparari Chriſto leſu Domino & Servatori meo, aut eo ſuperiorem eſſe feram. Sic ſcilicet in æternum dis- jungimur, & contrarii invicem ſumus. Sentiunt quidem opti- mè, cadente Miſſa, cadere Papatum. Hoc priusquam fieri pa- tiantur, omnes nos trucidabunt ſi poterunt. . S. Ir. Cæzterum Draconis cauda iſta (Miſſam intelh- Effellns mali. go) peperit multiplices abominationes & idololatrias. 88S. Primô, Purgatorium. Misſis enim pro Animabus, item, I. Purgato- Vigiliis, a) Septimn, & Triceſimis, b) anniverſariis exequiis, 3) po- rium. ſtremò Vnlgari Septimana, & Omnium Animarnum die, ) Bal- Luther. ?. 5. I. neis, e) & quæ his affinia ſunt, innumeris aliis phantaſiis, ir- Kirch P. F. . ruerunt in Purgatorium. f) Sic Miſſa propemodum pro ſolis Florcntiæ aze. defunétis fuit celebrata, cum tamen Chriſtus Sacramentum ut ar. Fjdei de- pro ſolis viventibus inſtituerit. Quapropter Purgatorium, mum ſancitur. & quicquid ei ſolennitatis, cultus, & quæſtus adhæret, mera- Bin. Concil. t. diaboli larva eſt. Peugnat enim cum primo articulo, qui docet, 7. . 12f, Chriſtum ſolum, & non hominum opera, animas liberare. Et cal. ere. s. conſtat etiam, de mortuis nihil nobis divinitus mandatum- 375. Bell epar- eſſe. Idcirco tutò omitti illud omne poteſt, etiamſi nihil er- gar.l.2.c i1: ſe. roris & idololatriæ eli ineſſet. contraChemn. §. 12. Pontificii allegant Auguſtinum g & quosdam s Patres, qui de Purgatorio ſcripſerint, & non putant nos intel- , . 11 Patrum. ligere, ad quid & quare ſic illi locuti fint. Auguſtinus non ſcri- bit eſſe Purgatorium, nec etiam habet teſtimonium Scripturæ, quo nitatur, ſed in dubio relinquit, num ſit, & inquit, Matrem S 5 ſnam 2₰) Bell.d.l. l.. e. 6. contra Chemn. Ex. P. g. p. 26. ⁵) Polyd. Virg. Inb. l.6.c. 10. Bell. d.l. . 9. c] I. 6.g9. l. 4. c. H3. l. F. C. I. l. G. c. 2. l.7.c.6. Hunn. Apoſtaſ. Eccl. Roma. 266. 4) Caſal. d. l. c. éo. Baron. Martyr.6gé. eE) Bell. d. Cult. SS. l.3. c. 7. Luth. T.y. I. Gernz. F. 92. f. Chemn. P. 3. Ex. p.lb. g) Confeſſ. .g. c. 3.4. t. I. Chemn. F..d. b. r. 282 ARTICVLI II. De Miſſè. ſuam petiiſe, ut ſui commemoratio ieret ad Altare ſive Sacramen- tum. Ad hoc in univerſum nihil, niſi hominum, & quidem unius atque alterius, devotio fuit non conſtituens articulum Fidei, id quod ſolius Dei eſt. §. 13. Noſtri autem Pontifici ſententias iſtas hominum citant, ut fides habeatur tetris, blasphemis, & maledictis nun- dinationibus de Misſis pro animabus in Purgatorio, ſeu de- lnferiis, & Oblationibus 4) &c. Sed ex Auguſtmo “ nunquam 12) Augußt. t. 1o. iſta probabunt. Et, cum nundinationes iſtas, & Miſſas Purga- 5. w. de VE. A. torio deſtinatas aboleverint, quæ ne per ſomnium quidem- Chema-. Auguſtino in mentem venerunt, colloquemur tandem cum 5Se Hx.p. j9. illis, An Augiſtini dicta, leſtituta. erboſint admittenda?“ &, An mor- c Chemn. Ex. tuorun commemoratio ad Euchariſtiam ſit facienda? Ex Patrum c) P.1. ad VI. TFa- enim verbis & factis non ſunt extruendi Articuli Lidei: alio- ait genus P-zb: quin etiam Articulus fidei fieret victus ipſorum, veſtimento- P.C. Sε rum ratio, domus &c. quemadmodum cum reliquiis Sancto- rum luſerunt. Regulam autem aliam habemus, ut videlicet⸗ Verbum Dei condat Articulos fidei, & præterea nemo, ne An- gelus quidem Gal.1,5. 2.. Satanz il- §. 14. Secund, Hoc etiam inde evenit, ut cacodæmo- luſiones. nes malitiamſuam exercerent, & ceuAnime defuncorun apha⸗ J rerent, 1) Miſſas, Vigilias, Peregrinationes, & Eleemoſynas exi- gerent, horrendis mendaciis & ludibriis: quæ omnia opor- tuit nos pro Articuiis fidei recipere, & vitam ſecundumilla in- ſtituere: atque hæc Papa confirmavit, ſieut & Miſſam, & alias abominationes omnes. In his ergo cedere, aut aliquid conce- dere nec poſſumus, nec debemus. 3. Peregrina- G.15. Tertiò, Ortæ inde ſunt Peregrinationes. e) Ad has etiam liones. poſtulatæ ſunt Miſſæ, Remisſio peccatorum, & Gratia Dei Mif P.18.46. 12. ſa enim omnia gubernavit. Conſtat enim certòô, peregrinatio- 169. nes iſtiusmodi carentes Verbo Dei, nobis mandatas non eſſe, nec eſſe neceſſarias: cum melius ad animæ curam perveni- re, & ſine peccato & periculo peregrinationes illas e- mittere poſſmus. Cur domi Vocationes, Parochiæ, Ver- bum Dei, Vxores & Liberi &c. deſeruntur, quorum cu- ra neceſſaria & mandata eſt, & non neceſſarii, incer- 141, 4) Bell. à Parg.l. I.c. I. ad I. contra l. 2.6. S. ad 2. Becan. Man. l. I. c. 8. q. 2. cancl. g. Efr.S, o Deut- S,le. Sam. zö. Luc. 16,29. 6) Luth.t I. 82. Bell.de Eccl, milit.l. 3.c. 5 8S MAL ADe „R 283 certi, pernicioſi, & diabolici ighes verè fatui ſeu errores, illis H. De Miſſa. praferuntur? Sic ſcilicet Satanas Papam dementavit, ut iſta laudaret& ſtabiliret, & multi magno numero à Chriſto ad pro- pria ſua opera deſciſceremt, & ickololatræ fierent, quod omni- um pesſimum eſt: cum alioqui res ipſa per ſe nec neceſſfaria, nec præcepta ſit, ſed conſiſio & certitudine deſtituatur, & pla- nè noxia ſit. Quamobrem hic cedere aut concedere aliquid non licet & c A Atque hoc pro concione doceatur, peregrina- tiones iſzas eſſe non neceſſarias, ſed pernicioſas, & poſtea videatur, ubinam peregrinationes maneant. Sic enim fponte corruent. §. 16. Qkartò, Fraternitates ſeu ſocietates. Cœnobia 4. Fraterni- enim, Canonicatus, & Vicariſtæ, ſeriptis ſe obligarunt, ⁶) & Zates. communicaverunt (contraétu certo, & emtione confirmata) p. 298. Miſſas omnes, & bona opera &cspro Vivis & mortuis. Hoc non tantum prorſus humanam figmentum eſt, ſine Verbo Dei, non neceſſarium, non mandatum, ſed etiam contra Primu articulum Redemtioni., Quare nec admittendum, nec ferendemm. J. 17. Quinto, Relquiæ Sanctoru m,refertæ mukis men-y. &§. Reli- daciis, ineptiis & fatuitatibus. «) Canum & equorum oſſa ĩ bĩ quiæ. ſæpe reperta ſunt. Et licet aliquid fortè laudandum fuiflet, ta Luth. At. f. E. men propter impoſturas iſtas, quæ Diab ohriſum excitarunt. jam dudum damnari debuiſſent, cum præſertim careant Ver- Po Dei, & non neceſſariæ & inutiles ſint Eſtque hoc omnium teterrimum, quòd finxerunt, iſtas reliquias Indulgentiam & Remisſionem peccatorum operari, & loco cultus Dei & boni operis, ſicut Miſſam, illas venerati ſunt & e. §. 8. Sexti, Huc pertinent Izdulgentieæ d) vivis & de- 6. Indulgitie. functis pro pecunia attributæ, e qtibus ſacrilegus & damna- p. 46., 143. 144, tus ille Iudas ſeu Papa, meritum Chrifti, & merita fuperflua 167. 177. 290: omnium Sanctorum, & totius Eccleſiæ. †) vendidit &c. Qiiæ 297. 321. 422. omnia & ſingula nequaquam ferenda ſunt quia carent Ver- Luth. . 6. L. p. bo Dei, non ſunt mandata, non funt neceffaria, ſed pugnant S6:g,. 2:5. L. &. cum Articulo prinoa. Meritum enim Chriſti nen noſtris P- 278. B . operibus, 2) Gregor. Nyſl. de Peregr. Hieroſ. ) Luth. ?.5. I.92. Layman. Th. Mor.l.3.Ir.. C.. Bolyd. Verg.I.. e.6. Durand. Rat. lib.2.c. I. contra Voetius contra Mareſ. *) Caſſt. Gonſult. ar. 27. Chemn. am. P.. Gerh. Con. Cath. l. 2. P.. Chamier. Panſtrate- Rryic. 22. Conc. Trid. S.eltt. Miſſalia. Dauroult. Catech. Hift. C 3. e 3: Bell. Eecleſ. Trium. I. 2. c.3. 1) Bell-l. .d.h. r.c. 5. & Ex his. contra Chemn. Ex. P. Aeh Franz. D.d p. Hunn. d. h. ut Balduin. D.: malc. e) Gravam. Germ. annol? 22. Caſſ. Conſ. a. 12. 7. Bell.hel..c. 6aa. Brevia Papæ. Arcæ. fF) Thom. uppl. m. a. 2.4,1. Bell. hie: 2, PrO Theſauro Hoc. De Invocatio 284 Sanctorum operibus aut nummis, ſed per fidem ex gratia apprehendi- tur & obtinetur, ſine pecunia & merito,non per Papæ poteſta- tem, ſed per prædicationem Verbi Dei oblatum & propo- ſitum. dbuſiva. Vana. P· 201. ARTICVLISCONCILIO. DE INVOCATLIONE S A N CTORV M. Nvocatio Sanctorum eſt etiam pars Abuſuum & Errorum Antichriſti, pugnans cum primo principali Articulo, & de- lens agnitionem Chriſti. 2) Non etiam eſt mandata, nec conſilio, nec exemplo, nec teſtimonio Scripturæ nititur Omnia in Chriſto meliùs & certius nobis ſunt propoſita, ut non egeamus Invocatione Sanctorum, etiamſi res pretioſa eſſet, cum tamen ſit res maximè pernicioſa. F. I. Etſi Angeli in cælo pro nobis orent (ſicut ipſe quo- que Chriſtus facit) & Sancti in terris, & fortasſis etiam in cœlis: tamen inde non ſequitur, Angelos & Sanctos à nobis eſſe invocandos, ?) adorandos,jejuniis, feriis, Misſis, oblationi- bus, templorum, altarium, cultuum fundationibus, & aliis modis honorandos, ut Patronos & Iuterceſſores, & unicuique eorum certa auxilia eſſe tribuenda, ut Papiſtæ docent & faci- unt. Hoc enim idololatricum eſt, & hic bonos ſoli Deo tribu- endus eſt. Potes quidem, ut Chriſtianus & Sanéctus, in terris pro me orare, non in una tantum, ſed in omni necesſitate: propter- ea autem non debeo teadorare, invocare, ferias jejunia, ob- lationes, Miſſas, in tui honorem & cultum celebrare, )& fidem ad ſalutem meam tibi mancipare; cum aliis modis te honora- re, diligere, & tibi gratias agere in Chriſto posſim. Hæc igitur idololatrica reverentia de Angelis & defunctis Sanctis ſi ſublata fuerit, etiam reliquus cultus periculo carebit, & citò oblivio- ni tradetur. VYbi enim ſpes Commodi & ſubſidii Corporalis &Spi- ritualis ademta fuerit,ibi cultus Sanéctorum faciè evaneſcet, ſive illi ſint in ſepulcris, ſive in cœlis. Fruſtra enim, aut ex mera A. C. ar. 21. p. 27. Apol. 205. Luth. t. 4. IV. 479. t. 4. I. 314. k. F. . 22. A3. 372. ) Bell.Il. I. Eccl. Trium. c.20. ſeq. Chemn. Ex. P.2. h. Ioach. Vrſin. ae Templ. Ieſuitic. tupend. by Caniſ. Catech. §. ut é Patrib. indignè. Vrſin. a.l. Reſut. c) Vt Conc. Trid. Seſſ. 22. 6. . can.3. Chemn. Ex. P.a.. — — — — — — à = MANTVANO EXHIBENDI. 295 mera caritate, nemo ipſorum facilè recordabitur, nec eos co- III. De Colle let, & honore divino afficiet. giis Canon- 2z. Summatim: Quidquid Miſſa Pontificia eſt, & ensiler tu. quidquid habet, quod ex ea natum eſt, & quidquid ei adhæ- De abat ret, id univerſum ferre non poſtumus, ſed damnare cogimur, p. 248.279. feq. ut venerandum Sacramentum, purum & certum, ſecundum Inſtitutionem Chriſti, per fidem uſurpatum& acceptum, re- tinere posſimus. III. Articulus, de Collegiis Canonico- rum, Cathedralibus, & J Monaſteriis. Luth. t. y. I. 67. 6§. &4. 301. CoirECGRA Canonicorum 4) & Cœnobia, b)olim opti- Vus verus. ma intentione majorum fundata, «) ad educandos viros p. 34,)0. 72 261- doctos, & caſtas ac modeſtas fœminas, debebant rurſum 2)1. nod converti in talem uſum, ut Paſtores, Concionatores, & alii Regh aeee . Eccleſiarum Miniſtri haberi poſſent, item, alii iconei ad Poli- nis. Cæleſt.Sta- ticam adminiſtrationem, five ad rempublicam, in civitatibus iur. Coll. Can- & regionibus, ac piè educatæ virgines ad æconomiam & li- pr. Chytr. Sax. berorum educationem c. P.2. P. J· de t s. z. Hunc uſum ſi non retineant, conſultum eſt ut Abuſus lol- vaſta deſerantur, aut diruantur potius, quâm utidololatri- lendus. cis cultibus & figmentis hominum propagata, præferantur Masd. Miſ. Chriſtianæ vitæ, & à Deo mandatis offieiis & vocationibus. ; capitabi, Hæc enim omnia pugnant cum primo principali articulo de = diA,e. Redemtione facta gper lIeſum Chriſtum. Quidk, quòd, ficut alia 4 ldem 77. vi- hominum ſomnia, non ſunt præcepta, non neceſſaria, non Meib, ly utilia, ſed periculoſa, & cauſam præbent vano labori, mole- Ridaagsh. Lo- ſtis periculoſis, & cultui infrugifero, quem Prophetæ appel- rich. Theſaur. lant Aven, in eſt, dolorem & laborem. ?) 6. V. 2 Luth. T.I. Ger. I. † 3o3.F.3.510. Chytr. 5Saz.P.2. p. 477. Proxm. Metrop. P.2. Cent. Magd. V'II.c.z.. contra Cantus Abuſ. D. 92. C. 2. D. 86. . 4) De Dominis Rep. Ecel.l.2.6 g. Luth. T. 2. I. Ger. f. 510. . . I.f. §ö. T. 2. Isl. F.313. Himm. d. Canon. Chytr. Sax. P. 2.450. ade Phil. Müller. Stat. Confeſſ. D. 2. 3. Gerh. Pref L. de Eceleſ.t. . Hopfh. Sar. E. P. 3: c. z. Hornb. Exam. Bull: Innoc. A. c. I. *) Reditu ad Sacros uſus retracto, non ad Seculares. IIII. Articulus, de Papatu, docet, 296 ARTICVLI Univerſfali- Vôd Papa non ſit jure divino, ſeu ſecundum VYerbum tas nuha. Dei, Caput totius Chriſtianitatis a) choc enim nomen uni P. 309. & ioli leſu Chriſto debetur) ſed tantùm Epiſcopus & Paſtorkc- 2) Dictatus ſeſie, quæ eſt Remæ, ̈) & eorum, qui voluntariè, & ſponte, rrhr, Bell. vel per Humanam Creaturam, id eſt, politicum magiſtratum, ſe s Ponz. Rem. ad eum conferunt, non ut ſub ipſo, tanquam ſub Domino vi- l.1.e.5.l.2.c. 22. vVant, ſed ut cum eo tanquam fratres, college, ſodales, & Chri- 14.62. Bz0v. * ſtiani ſint, quemadmodum hoc ipſum vetera Concilia e) & . ætas Cypriani 4) oſtendunt. Nomen ſau- s. 2. Hodie verò nullus Epiſcoporum audet Papam no- Narhan minare Fratrem, ut ætate Cypriani factum eſt, ſed oportet, ut⸗ ton.ada. C. Y. Epiſcopi, imò Cæſares & Reges, Papam appellent Omnium-= 6"* Conc. 1a- Gratiofiſimum Dominum. Hanc arrogantiam bona conſcientia ter. ao 516. Se. nec volumus, nec poſſumus, nec debemus probare. Qui verò 2. Bin. I. 4. * ſe ei ſubjicere voluerit, faciat id ſuo periculo, ſine nobis. Diabolicus. S. 3. Hinc ſequitur, omnia, quæ Papa, ex tam arrogante, " 69. Bell-de, temeraria; mendace, blasphema, & furto arrepta poteſtate ſus- nel : ": cepit & fecit, & adhuc facit, fuiſſe & eſſe merè Diabolica acta & Pr4. .. :. inſtituta, (excepta Politici Regni adminiſtratione, ubi Deus ſe- Laymann. Th. pe etiam per tyrannos, & perfidos nebulones populo alicui Mor. er. . c. . benefacit) ad perditionem totius ſanctæ Eccleſiæ Catholicæ ſeuChriſtianæ, (quantum in ipſo eſt,) & ad deſtructionem pri- mi & præcipui articuli de Redemtione facta per leſum Chriſtu. Arbiter Sa- §. 4. Proſtant enim omnes ipſius Bullæ & libri, in qui- lutis. P. zI. bus rugit ut Leo, ut Aagelus Apoc.2 ſignificat) clamitans, Ne- 4 Cent. 2 c. §. minem Chriſtianorum poſſe ſalvari, iſi ei obediat, & ſubjectus ſit in Gerh.A.l. F&⁴. omnibus, quæcunque vult, quæcunque dicit, quæcunque fa- Cyprian. ad cCjit. Hoc totum quid aliud dictum eſt, niſi, licet in Chriſtum cre- Renni a. das,. & omnia, quæ ad ſalutem neceſſaria ſunt, in ipſo ſolo ha- Bin. L.. Foé. beas, tamen te nihil proficere:niſi Papam habeas & colas ut Deum Hõpfn. Sax. éß. taum, e) & ei ſub ditus ſis & obedias? Cum tamen manifeſtũ ſit, S.i. P. I.2 De ſantam Eccleſiã ſine Papa fuiſſe ad minimũ ultra quingentos Græcis Bin. I. annos, & adhuc hodiè Græcorum & multarum aliarü linguarũ 5Ff. 475. Scru- Eccle- gap biCi. bâ) Salmaſ.A. Prim Pap. P.1. Gerh. Conf. Cath.l. 2. P.I. p. 6s. Calixt. Diſp.A.h r.l.v: ) Bin. TI.f. 265.544. Bell.a. h.l.2.6. 17. à) Epift. 4158 T. 3. contra No? at. 163.67.6 5. Lubert. A. h.l. 7. c. & l.5 c. i. Magd. Cent. 3.c.?0. Salmaſ. n. h. c. 5. e) Luth. Pabſtth von Teuſel. t.S. Ifa 42. Conc. Carthag. VI. Polyd. Virg. ! 4.c. 19. Magd. Cent. 7. c.7. † SMALCALDICI. 2987 Eccleſias nec fuiſſe hactenus, nec adhuc eſſe ſub Papa. Ta- IV. De Papatu: ceo, quòd, ut ſæpe diétum eſt, hominum hoc figmentum-⸗ ſit, non mandatum, non neceſſarium, non utile. Sancta enim Chriſtiana ſive Catholica Eccleſia conſiſtere absque⸗ iſto Capite optimè poteſt; & conſtitiſſet certè rectius, ac me- liùs cum ea ageretur, niſi diabolus illud caputin medium projeciſſet & exaltaſſet. Et certum eſt, Papatum nullius eſſe uſus in Eccleſia, quia nullum Eccleſiaſticum officium exercet. Et neceſſe eſt, Eccleſiam permanere & conſiſtere ſine Papa. §. F§. Pono autem, Papam fateri, ſe non jure divino, Iuris Huma- ſive ex mandato Dei eſſe Supremum, ſed, ut concordia & unitas ni facultas Chriſtianorum adverſus ſectarios & hæreticos commodius noxia. conſervari posſit, a) caput certum eſſe eligendum, cui cæte- ri omnes quaſi innitantur, atque tale caput per homines eligi, & in hominum quoque electione & poteſtate ſitum eſſe, illud caput ut mutet & ſemoveat, ſicut Conſtantienſe Concilium hac propemodum ratione tres Papas removit, & quartum elegit: Pono, inquam, hæc à Papa & ſede Ro- mana ita dici & accipi, (quod tamen imposſibile eſt: fic enim univerſum ſuum regnum & ſtatum immutari, ever- ti, & deſtrui pateretur, omniaque jura & volumina ſua, id quod, ut paucis dicam, nunquam faciet) tamen ne- que hoc modo conſuleretur Eccleſiæ Chriſtianæ, ſed phu- res, quàm antea, ſectæ orituræ eſſent. Si enim non ex mandato Dei, verum ex hominis libera voluntate, Capiti iſti obedientia præſtanda eſſet, facile & brevi tempore con- temtum, tandem nullum membrum retineret, nec etiam per- yetuò Romæ aut quovis alio in loco illud eſſe oporteret, ſedu- bicunque & in quacunque Eccleſia Deus Virum talem, qui ad tantum munus obeundum idoneus eſſet, largiretur. Hæc res perplexa & confuſionis plena futura eſſet. S. 6. Quapropter Eccleſia nunquam mehus gubernari Caput Eccde- & conſervari poteſt, quàm ſi omnes ſub uno capite, quod eſt ſiæ verum. Chriſtus, ) Sic Philip p og. malè. Regendi Modus h. variat. per modum Capitis, vel Pres- byteros. Mat.25 Io. 20. Hutter. LL. ar. 1I6. c. 4. Meiſn. de LL.l. 4. S.2. 4. 2.4 1I. M. 13. Schol. Acad. Diſp.d. hth. 22. ut plures auctorati Io. 1,18..15,15. Act. 2, 26. 288 ARTICVLI CONCILIO 1V. De Papatu. Chriſtus, vivamus & Epiſcopi omnes, pares officio, (licet⸗ diſpares ſint, quo ad dona) ſamma cum diligentia conjuncti 4) Epih. &. T. ſint unammitate Doctrinæ, Fidei, Sacramentorum, Oratio- f m. 6a. nis, & Operum Caritatis &c. ſicut S Hieronymus 2) ſcribit, ed. Pariſ. ſacerdotes Alexandriæ communi opera gubernaſſe Eccleſias. ⁶5) ad. Belr. Et Apoſtoli idem fecerunt, ⁵) ac poſtea omnes Epiſcopi in⸗ Pa, . * toto orbe Chriſtiano, donec Papa caput ſuum ſuper omnes . attolleret. — Antichriſtuts. S. 7. Hæc doctrina præclarè oſtendit, Papam eſſe ĩpſum Nota 1I. verum Antichriſtum, c) qui ſupra Chriſtum ſeſe extulit & eve- c) Acf. 20, 25. xit, quandoquidem Chriſtianos non vult eſſe ſalvos ſine ſua Vt. Aug. Ep- poteſtate, quæ tamen nihil eſt, & à Deo nec ordinata, nec man- Bir⸗ " data eſt. Hoc propriè loquendo eſt Se eferre ſüpra & contA-⸗ Tim, cs. Me- Peéum, ſicut Paulus II. Tbeſſ.2. a. loquitur. Et hoc perfectò neg din. de Sacr. Turcæ nec Tartari faciunt, quantumvis ſint Chriſtianorum- Hm. Orig. l.. atroces hoſtes, ſed permittunt, ut credatin Chriſtum, qui- 6. cunque voluerit, & accipiunt tributum, & obedientiam ex- ternam ſive corporalem à Chriſtianis. Paritio ne- § 8. Papa verò prohibet hanc fidem, ajens, ſibi obe- ganda. diendum eſſe ‚ſi quis ſalvari velit. Hoc autem facere nolu- 4) Majorem-, mus, etiamſi nobis propterea moriendum ſit in nomine Do- intra Urele mini. Etid in aniverſuminde oritur, quòd Papa jure divino S .D voluit eſſe ſummum caput Chriſtianæ Eccleſiæ. Ideò ſeipſum pulſ. Augapf. Chriſto æquiparavit, & ſupra Chriſtum tandem extulit, & ſe m. 7. Haupt⸗ Caput, deinde Dominum Eccleſiæ, poſtea Totius mundi, & ſim- Verthed. c. 4. pliciter Terreſtrem Deum prædicari voluit, donec etiam ipfis contra Dilling. Angelis in &œlo præcipere hæc & illa conaretur. Et cum inſtituitur cX. l. “ diſcrimen inter dogma Papæ, & Sacram Scripturam, & u- 2. Theſ. 2,3, 4, triusque fit collatio, maniſeſtè patet, Papæ dogma,etiam opti- mum, ex Civili, Oælareo, & Ethnico lure concinnatum eſſe, & Politica negotia & judicia feu jura tractare, ſicut oſtendunt Nota III. Decretales; Deinde proponere Ceremonias de Templis,Ve- Dan. 11, 37. ſtibus, ibis, Perſonis, & ſimilibus ludicris, larvis, & jocularibo. B Een. ſupra modum, & inter hæc omnia nihil planè de Chriſto, fide, 1. Romnon & mandatis Dei; Poſtremò, repræſentare ipſum Diabolum, dum men- 5* q. 5= I..fö.k.2.f. 6.t33. articuli ann. 15 11. Luth.f. 4. I. é6. heic P 5362. Chriſti. e, I; * * 4 dum mendacia Papalia gatorio, Monaltica aà IV. De Papata⸗ vita, Operibus propriis, in quibus ſingu- lis merus Paparus fundæ ra & contra Be- um urget & diſſemin⸗ ti „qui has Quarta Notag. Papæ abominationes ſuper omnis prædicare? honorare Mie iclu 1. nolunt, damnat, trucidat, excruciat. Quare ſicut diabolum 5 „ . rr. ipſum n n poſſumus aco⸗ art Domi eo colere, 9. 4. ĩta nec eius Apoſtolum! Papan ntich regno e- Jus, ut caput & vominum ten re poſſumus. Mentiri enim 11 de⸗ 3 20 4 4 et & occidere, animas & corpora in æternum p PO regni proprium eſt in quarto modo, ſicut hoc Piam multis Ubris evidentisſime ad oculum demonſtravi. F. 9. Hi Articuli quatuor ſufficiunt, quos in Concilio ſibi damnandos prop vonant. Non enim ve el! minimum pun- Stulum in his articulis nobis concedent. Et de hoc certos nos eſſe oportet, & præmonitos, ac obfirmatos, firma ſpe. Chriſtum Dominum noſtrum irruiſſe in Adverſarium ſuum, quem & inſecuturus & confecturus eſt Spiritu & Adventu ſuo, Amen. §. 10. Nam in Concil ſtabimus, non coram Ca eſare aut lniberſali- politico magiſtratu, ſicut Auguſtæ Vindelicorum, ubi Cæ. Libero. * Har clementisſimum edictum . promulgans, benignè & placi. P.'- dè cauſam & rem ipſam audire volebat) ſed coram Papa,*ac * Vt Parte reâ, ipſo Diabolo comparebimus: qui nihil audire vult, ſed ge toto Paer⸗ ſimplic iter indicta cauſa damnare, occidere, & ad idolatri- tu & Reli- am vi cogere. Qugrel nic non ſunt nobis exoſculancdhi pedes gione- ejus, nec dicendum, Eratieſiſſmus Dominus es: led, quem- admodum in Zacharia Angelus ad Satanam dicebat: Iucre- er Deminus te, Satana C. y, 1, 2. TERTIA PARS AR- TICVLORVM, T 290 ARTICVLI. P. II. Art. I. DE ſequentibus articulis agere poterimus cum doctis, & Debeccao⸗ prudentibus Viris, vel etiam inter nos ipſos. Papa & l regnum bontificium illos non magno opere curant⸗ ruptio ſt 6 Conſcientia enim apud eos nihil eſt, ſed pecunia „ glo- Iutabilinſd ria, honores, potentia, ipſis ſunt omnia. avertendd KA- 1 nicè. I. De Peccato. A. C. 2. p. I2. Apol. 5 3. F. C. 4. I. 744. GII. IC confitendũ nobis eſt ut Paulus Rom. ,lang. affirmat, Peecatum ab uno bomine Adamo ortum Seſſe, & introiiſſe in mundum; per cujus inobedi- entiam omnes bomines fabti ſünt peccatores, morti & Diabolo obn-oxii. Hoc nominatur & Originale, Hereditarium, Principale, & Capitale Origo. peccatu Frubtus. S. 2. Hujus peccati fructus poſtea ſunt mala opera in 1. Defectus. Decalogo prohibita, ut ſunt diffidentia, incredulitas, falſa fides ſive anoνννοπa,;lololatria, ſine Dei timore eſſe, præſum- tio ſeu temeritas, deſperatio, cæcitas ſeu excœcatio, &, ut 2. Exceſus. ſummatim dicam, Deum non agnoſcere, non curare. Beinde mentiri, nomine Dei abuti, pelerare, non orare, non invo- care, verbum Dei contemnere vel negligere, parentibus immorigerum eſſe, occidere, laſcivire, furari, decipere, &c. p. 52.613. ſeq. 6 Eravitat. §. 3. Hoc peccatum hæreditarium tam profunda & te- tra eſt corruptio naturæ, ut nullius hominis ratione intelligi p. 64⸗ poſſit, ſed ex Scripturæ patefactione a) agnoſcenda & cre- Iob. r4, 4. e-is.s. denda ſit, Pſalm. y1, 6. Rom. , 12, 19. Exod. 22, 4. Geneſ. 3. Qua- e.2 5z Ephag. propter meri funt errores & caligines contra hunc articulum Ebr. 12.7. Scholaſticorum doctorum dogmata, quibus docetur, Eyrores 1. §.4 Poſt Adæ lapſum, Hominis Naturales vires manſiſſe in- p.29; 54 3. 7. tegras & incorruptas; & Hominem naturaliter habere Ratio- ar. 182 nem rectam, & Bonam voluntatem, ſicut Philoſophi docent. 2. F. 5. Et: Hominem habere Liberum arbitrium faciendi P. 6,7. Bonum, & omittendi Malum; & econtra, Omittendi Bonum, & Faciendi Malum. Item 2) contra Scholaſt. ad Thom. I. 2.4.7. 4. 6. Vaſqu. Sva rez. Tanner. Becan. 7. Schol. P.2. c6.F.4.2. Caſtro COp. Mor. T.I. tr. 2. d. 2-P- rt2: Pufendorf. Iur. Nat. Lib.2. t. 3. u.20. G&Qc. Polemica dihx. conf. Rom.2. dBð SMALCALDICI. 291 F.5. G) Item, Hominem poſſe naturalibus virib. omnia man- IV. Depeccato data Dei ſervare & facere. V. De Lege. §, 6. (4) Et: Poſſe naturalibus viribus Deum ſuper omnia di- .ra: g-r. Ii gere, & proximum, icut ſeipſum. P. 4. 292. 642. §. 7. G) Item, Si faciat homo, quantum in ſe eſt, Deum largiri p. . ei certò ſuam gratiam. 4) F. 8. (5) Et: Si accedere velit homo ad Euchariſtiam, ?7 non P-6à5 opus eſſe Bono propoſßto reltèò faciendi, ſed ſufficere, ſi non adſit malum propoſitum peccandi: tam bonam ſcilicet eſſe Naturam, & tantam eſſe vim Sacramenti. So. () Item, non poſſe ex Scriptura probari, ad Bonum opus neceſſariò requiri Spiritum ſanétum & ejus gratiam. F. 10. Talia & ſimilia portenta, orta ſunt exinſcitia, & p. 6zv. ignorantia Peccati, & Chriſti Servatoris noſtri: ſuntque verè & I. merè Etbnica dogmata, quæ tolerare non poſſumus. Si enim ²⸗ iſta approbantur, Chriſtus fruſtra mortuus eſt, cum nullum 3- peccatum & damnum ſit in homine, pro quo mori eum opor- tuerit: aut ſolummodò pro Corpore mortuus diceretur, non pro anima, quandoquidem Anima prorſus ſana, & ſolum 4. corpus morti obnoxium perhiberetur. II. De Lege. F. C. ar. 566.684. Entimus, Legem à Deo datam eſſe, Primùm, e) ut pecca- tum prohiberetur, Comminationibus, & metu pœnarum. Late Cauß Item Promisſione & annuntiatione Gratiæ & beneficiorum. & vſu- Sed hæc omnia propter malitiam, quam peccatum in homine effecit, malè ceſſerunt. ₰) Quidam enim inde deteriores red- diti fuerunt, qui ſcilicet Legem oderunt, probibentem ea quæ facere ipſi mallent, & præcipientem, quæ gravatim præſtant. Quare, niſi pœna coërceantur, plura patrant contra Legem, quàm antea. Atque hi ſunt mali, effrenes, & ſecuri homi- nes, qui perpetrant mala, quoties occaſionem aliquam of- ferri ſibi animaduertunt. G. 2. Quidam verò arrogantia & cæcitate percutiuntur, & pupletio ja- T 2ꝛ inſolenti 2 =6 a) np. Renatus, ad Mat 13,12. 6. 25, 29. Luc. 5, 8. 6. 9,206. «) A. C. ar. 13. J. 2. contra Conc. Trid. S. 2. an. §. Fabr. Harm. Bell. I.2. de Sacr. c.I. F. 2. lI. 2. C. I. Layman. Th. Mör. Tr. I.c.3.n. . Vid. Chemn Ex. d.I. Gerh. LL. T. 3.d. h.r.5.”. c) Primitate Ordinis, Vſus. ut 5:.3. d) Pſ. 2, 20. lc.2, 20. 6.5, . 'hil. 2, 12. Partis III. Art. III. De Penite tia. eontra p. 56 5. W Leg. gis. &OV. 1. Pra Veri Grapitas, 292 ARTICVYLI inſolenti opinione tenentur, ſe vaert, & poſßſe ſorrare Le- gem viribus ſuis, ſicut ] jam paulò an e de Schola ſticis do- toribus dictume eſt. Hinc hypocritæ gubhii arii, ſeu in, eciem ſancti, proveniunt. §. z. Præcipuu um) autem officium & &ννααο legis eſt, ut peccatum Originale & omnes fructus ejus revelet, & ho- gra ejus la- ni oſtendat, quam horrene dumin modum nat it, 8 Lex el dicat, alienos Deos 2 —. — inditus ac totaliter depravata, ita, t c— habere, nec curart Beun. 2, Gι ͤr. „₰ anten &üinel ege homo non cre- Hac ratio- Rt, humiliatur, proſternit 1, ge herat de ſe ipſo⸗ 1 ſidlerat auxilium; nec ſcit, at, incipit iraſci Deo, b°) & obmurm Arare præ im Joc eſt qu uod Paulus in quit t Rom. 4, 14. Lex iram operatur. Ei Rom. j,24. Lex auget peccatum. Lex elnere e, d esesart deliltum. 2 — ſunt rei coran, Deo. ſtus Johban. 16, 9. 1n uit . : Cpi,ie⸗ Zeccato. 4) ; ad, argutet mundum de ALTSIn G. 2. Hoc igitur fulmen eſt Dei, quo & manifeſtos pec- nullum j, nſtum pronun- rationem adigit. e*) Hic 29. Inquit: V erbumn non abliva contritio, 10, conſcientiæ s, Verd cO „ 5 o ſuo, non legis. ec) Ex.3 4,7. I. 2 27 . 2 pr. 5, 5. e 4) Lex ſervit ante ecedent. & conſeque nenter. ſ⸗ ℳ) Gerzride Lan. Prob. , 9, 6. J. 6£₰) Hôpfn. ze. ad al. :ſes. Cæn. np. de ſe ipfo Chemn. a. e T 1. I. P. 2.c. 1.11. F) np. antecedens fidem. Coigf. Alt. p. F. 207. 3 te⸗ o9. contra Major. F. OC. A. h.r. a. . p Pof. 6. 1,0. Hoſ. 12,6. Cel** Iocl.2, 12. A. 4 12 7 Eſa. 1,10. ler. 7, 7, 2G. AI. 14. GIaII. C. 75, Zath. 12. Iac. 4, 8⸗ —————————— SMALCALDICI. 10 quales nunc eſtis, & ſicut jam operamini, qualescunque ſa- Partis III. nè ſitis, magni, ſapientes, potentes, ſancti. In ſumma, hic Arr. III. De- nemo juſtus, ſanctus, pius eſt. Toœnirentid. F. 4. Huic officio Novum Teſtamentum ſtatim adjun- Frangelii & git conſolationem & promiſſionem Gratiæ Evangelii, cui N. T. Vſus. credendum eſt, ſicut Chriſtus inquit Marci i, 3. Agite pæni- b. 680. . . . . . . O — Alat.,. Act. 2 tentiam, & credite Elblangelio, id eſt, fiatis alii, faciatis aliter, 15. 2. Cor.5 z0. && credatis meæ promiſſioni. Et ante Chriſtum lohannes nominatur præco Pænitentiæ, ſed ad remiſionem peccatorum; hoc eſt; Iohannes omnes arguit, & peccatores eſſe evicit, ſcirent, quid coram Deo eſſent, & ſeipſos agnoſcerent, ut perditos ho- mines, atque ita Deo appararentur ad gratiam amplectendam, & remiſſionem peccatorum ab eo ſperandam& accipiendam. Sic etiam Chriſtus Lucæ 24. 47. ipſe inquit: In nomine meo ui- que prædicanda eſt pænitentia & remiſſo paccatorum inter omnes Lentés. g. 5. Quando autem Lex hoc officium ſuum ſela exercet, Collatio. ſine Evangelio, nihil aliud niſi Mors & Iufernus hominem opprimunt, prorſus deſperantem, ut Saulem 1. Sam. 31, 4. & Iudam Mat. 27, 3. ſicut Paulus teſtatur, Legem perpescatum ho- minem morti tradere. Econtra, Evangelium adfert conſolationem & remisſionem, non uno tantùm modo, ſed per Verbum, Sa- cramenta, & ſimiliter, quemadmodum audiemus paulò poſt, ut ita regemtio apud Deum ſit copioſa, ut in Horb. Pſalmo ſcri- ptum eſt, contra horrendam captivitatem peccati. 6§.6. Nunc porrò Falſam pœnitentiam Sophiſtarum cum vera poœnitentia conferemus, ut utraque mehis intelligi poſſit. DE FALSA POENITENTIA PONTIFICIORVM. ILpocbile eſt, Pontificios rectè docere de Pœnitentia, ,. Error. cum peccatum non rectè agnoſcant. Nam, ut ſupra p. 112. 294. 296. oſtenſum eſt, de peccato Originali non rectè ſentiunt, quia zr. ajunt, naturales vires hominis manſiſſe integras & incor- P.250. 54 8.616, ruptas, & rationem rectè poſſe docere, ac Voluntatem poſ- ſe ea, quæ docentur, præſtare, & Deum certò donare ſuam T 3 gratiam a) Chemn. LL. P.2. de Iuſtifcontradiſtinds ad Legem.S. I.2 p. m. 215 Gc. p. 14 1.15 Contrarium. ARTICGCVLI. Partis HII. gratiam, cum homo tantum facit, quantum in ſe eſt, ſecun⸗ Art. III. De Pœnitentiaâ. Conſequens. dum Liberum ſunm arbitrium. p. 29r. F. 2. Ex hoc dogmate ſequitur, tamàm ob Actualia pec- cata agendam eſſe Pœnitentiam, ut ſunt malæ cogitationes, quibus homo obtemperat (concupiſcentia enim, vition affectus, inclinatio, libido & adfectio prava ſecundum il- los non ſuntyeccata) ſermones mali, mala opera, quæ volun- tas libera omittere potuiſſet. 2. Error-ins⸗ g, 3. Huic pœnitentiæ adjungunt tres partes, Comtritionem, Natura Pan. Confeſſionem, & Satisfattionem, addita grandi conſolatione & Seenl 1. ie. pollicitatione remisſionis peccatorum meriti, expiationis . Error in Peccatorum, ac plenariæ redemtionis coram Deo, ſi homo edio. verèe doleat, confiteatur, & ſatisfaciat. a) Sic in Pœnitentia ) np. Externis HOmo ad duciam propriorum operum ducitur. Hinc orta eſt acibus. vox, quæ in függeſtis, cum præleg eretur vulgò publica ab- ſolutio, uſurpata fuit: Prolonga, Deus, vitam meam, donet pro meis pectatis ſatisfeécero, vitam meam emendavero. g. Defottus F. 7. Hic altum fuüit ſilentium de Chiifo & Fide, & tan- Fidei. tum opinio & ſpes fuit de propriis operibus, quibus peccata coram Deo delerentur. Et hanc ob caufam fat ſumus ſacri=⸗ fici & monachi, ut nos ipſos peccato opponeremus. . Contritio Pa- F. 5. Quod ad Contritionem attinet, cum nemo poſſet palis. g. Er- omnia peccata ſua in memoria retinere, præſertim per inte- ror. (/o- grum annum commiſſa, centones hos aſſuebant, ſi memo- Zelti. ria peccati abſconditi fortè recurreret, etiam illud ſuffici- ente contritione deffendum & confitendum eſſe &c. Interea Dei gratiæz homo committebatur. «) p. 295. (2) Muanti- §. 6. Cum etiam nemo ſciret, OQaanta contritio eſſe tatis. deberet, quæ coram Deo ſuffieeret, dicebant: ſi quis Contri- tionem non haberet, eum ſaltem Attritionem habere opor- P· 142.149. 53 tere, id eſt, Dèmidiam quafi contritionem, vel initium contri- tionis. Hæc vocabula ipſi nec intellexerunt, nec intelligunt, minus, quàm ego. Et attritio reputabatur pro contritione. venientibus ad Confeſſtonem. ( Miſure. §. 7. Et cum quis diceret, ſe non poſſe habere contritionem, ) 9ic Mülman. Loͤſeſchl. p. 72. Pell. e Pœn. lz. c. 12. e. F.e. 12.5.;2. Conc. Trid. S. 4. e. 4. ib. Chemn Ex.zet Commun. doctrinam. c) Bell dg F æmlil. cg:ſola Morrtalia. P. 22 E1. aà Ami. Grats,SF. non Involuntaria: SMALCALDICI 295 ſeu non dolere poſſe ob peccata ſua (ut fieri potuit in illi- Partis III. cito amore, aut vindictæ cupiditate &c.) interrogabant, Art. III. De An i non optaret, & cuperet dolere? Reſpondenti, Cupere nitchere⸗ , (quis enim, niſi ipſe Diabolus, negaret ſe cupere?) ac- cjative. Bell4. cipiebant hoc pro Contritione, & remittebant peccata propter l.2. c. 10. proy. hoc Bonum ipfius opus, a) quod nomine Contritionis ornabant. ult. ſi non In- Hic allegabant exemplum Bernhardi &c. tenſivè & Ex- F. 8. Videmus autem, quàm palpet & titubet cœca Ratio tenſirè. in rebus divinis, & conſolationem quæratin propriis operi- bus pro ſua opinione, & Chriſti & Fidei prorſus obliviſcatur. Quod ſi res ipſa perſpicuè conſideretur, contritio iſta eſt factitia & fictitia cogitatio ſeu imaginatio, ex propriis viri- bus, abſque fide, absq; agnitione Chriſti. Et in iſta contritione miſer peccator, fortè recordans ſuæ flammæ, & cupiditatis vindiétæ, vel ridere, vel lacrymare potius potuit, quàm aliud cogitare, exceptis iis, qui vellegis fulmine tacti, vel à Diabolo ſpiritu triſtitiæ afflicti fuerunt. His, inquam, exce- ptis, Contritio iſta fuit mera hypocriſis, & peccati flammas non mortificavit. Oportuit enim homines dolere; cum li- bentiùs peccaſſent, ſi liberum ipſis fuiſſet. g. 9. CONFESSIO ſic inſtituebatur, ut homines Confeſtodu- iuberentur omnia ſua peccata enumerare, (quod factu im- ricularis Pa- poſſibile erat.) Hæc ingens carnificina fuit. ?) Et ſi quis quo- piſticæ 2-. rundam peccatorum oblitus eſſet, is eatenus abſolvebatur, ut?) (1) Ve-= ſi in memoriam illa recurrerent, ea poſtea confiteretur.«“) Ne- Pars Pernæ. mo ĩgitur ſcire potuit, num unquam ſufficienter, purè, & re- 4.C. Areſen. & confeſſus eſſet, &quando confeſſionis finis futurus eſſet. 4) . . 5„ n Ettamen nihilominus ducebantur homines ad propria ſua ⸗ 6 ve 39. opera, & hæc conſolatio ipſis proponebatur: Quò confeſſio«) (2) Ve- eſſet purior, magis ingenua & aperta, pudore & ignominia Neceſſaria-. coram ſacerdote ſuffuſa, eò ſatisfactionem pro peccato eſſe Conc. Kril . pleniorem, 4) & humilitate illa certò ac meritò gratiam Dei 7 Bel. 4 . t. impetrari. 3. c. 2. 5. 12. S. 10. Nulla hic Eides, nullus Chriſtus erat. Et virtus Imposlibilir. Abſolutionis non explicabatur confitenti; ſed conſolatio eius in Enumeratione peccatorum & Pudore conſiſtebat. Nemo 4 autem A) G) Ut Speciſica. Illi a. l. varez. D. 22. in Thom. P.3.7.57. 4.l, e) (4) Vt Efficax. Rubor ſatisfacit. Bell. h...c12.5. Sed præcipua. Peenitentiâ. t Patrss. Satisfadtio Papiſtica. 296 Partis III. autem recitare poteſt miſerias, carnificinas, fraudes, & idolo- Art. III. De- latrias ex Confeſſione iſta natas. . ARTICVLIA 1. Chryſoſtomus Serm. de Pœnitent, a) ſic inquit: Non eſt neceſſe confiteri, præſente teſte, tua peccatas ſolum recognoſce ea in corde tu. Hoc examen non requirit teſtes, ſußicit quòd ſolus Deus te videat & audiat. Dic ergo Deo peccatum tuum, qui non irrogat pœnam, ſed peccatorum remiſtonem. Homil. de S. Pli- gon. Ego ſidejubeo, ſite ex corde converteris ad Dominum, & pol. licitus fueris, te ad priſtina peccata amplius non reverſuram, quòd Deus nihil abs te requirit ad ſatisfactionem. F. 12. Cæterum SATISFACTIO longeè perplexior eſt. Nemo enim ſcire poterat, quantum faciendum eſſet pro azs p· 362. Luth. t/. tantùm peccato, nedum pro omnibus. Hic arte utebantur, I. 31. P. 15* Iedulgentiæ. p. 46.143.167. 17.253. Luth. 2. f. I. 79. contra Bell. d. h. l. I. c. S. S.ſtn. de Theſauokc- eleſ. c. 2. & parum ſatisfactionum imponebant, quæ etiam facilè ſer- vari poterant, ut quinque orationes dominicas, jejunium unius diei &c. cætera, quæ in pœnitentia deſiderari dice- bant, relegabant ad Purgatorium. ?) F. 13. Hic quoque magna calamitas oriebatur. Quidam metuebant, ſe in æternum ex Purgatorio non liberarpoſſe, cum fecundum veteres Canones, pro uno peceato mortali pœnitentia ſeptennis ſeu ſeptem annorum conſtituta eſſet. Et tamen fiducia ſemper collocata erat in noſtro opere ſatis- factionis: ac, ſi ſatisfactio potuiſſet eſſe perfecta, tota fi- ducia in eam conjecta fuiſſet, nec opus fuiſſet Chriſto & fi- de. At imposſibilis illa erat. Et ſi quis centum annos pœ- nitentiam iſta ratione exercuiſſet, nondum certus tamen de ſufficientia, perfectione & fine pœnitentiæ ſuæ fuiſſet. Hoc ſcilicet erat perpetuò pænitere, & nunquam ad peœniten- tiam pervenire. F. 14. Hac de cauſa Sedes iſta Romana ſancta miſeræ Eccleſiæ ſubueniebat, & Indulgentias effingebat, quibus remit- tebatur, & abolebatur expiatio ſeu ſatisfactio, primùm par- ticulatim, ad annos ſeptem, centum &c. & eas diſtribue- bat inter Cardinales, & Epiſcopos, ita ut quidam ad annos centum, quidam ad dies centum indu gentiam conferrent. Totam .) Hom. 2. in Pf yo. .de Incomp. Dei Nat. T S. col. IS). hom. 1. de Lazar. 31. ad Ebr. Fm. SS.brfe 6“) Cénc. Trid. S.14. can. z. ib. Chemn. Ex. De Otéjecto Temporali.contr. Gal.3, 13. c) Bell. de Pœn.l.4.c.3. SMALCALDICI. uabat. 4) . . 1: S: Partis III. Toiam autem ſatisfactionem relaxandi poteſtatem Rli reſer- Art. III. De Pœnitentiâ. §. 15. Hac ratione cum accreſceret pecunia, & nundi- Annus Iabi- natio Bullarum eſſet fructuoſa, excogitavit Annum Aureum, leus. . Iubilæum, verè auriferum: (Jubeljar/ Guͤldenjar) quem Ro- Lutht j. L5 mæ celebrari voluit. Hunc appellabat Remiſſionem omnis cul- *& penæ. Accurrebant igitur plurimi, quia ab onere moleſtiſſimo liberari unuſquiſque cupiebat. Hoc erat eſo- dere & conquitere theſaurss terræ?. Mox Papa annos aureos multiplicabat, & alium ſuper alium accumulabat & quò plus auri devorabat, eo plus fauces ipſius appetebant; ideoque per legatos ſuos mittebat annos iſtos paſſim in pro- vincias, quoad omnia templa & domus annis aureis op- plerentur. Tandem irruebat etiam in Purgatorium ad de- functos, primum, Miſarum & Vigiliarum undatione, de- inde Indulgentiis, & Anno aureo, & animas tam vili pretio æſtimabat, ut unam pro ſex nummis liberam pronuncians di- mitteret. S. 16. Neque tamen hoc quoq; ſufficiebat. Papa enim, etſi jubebat homines Indulgentiis iſtis tutò fidere ad ſalutem, p. 233. tamen ipſe rem univerſam denuò incertam, in dubium voca- bat. Nam in Bullis ſuis ſcribit, Eum, qui Indulgentiarum ſeu Jubilei anni particeps fieri pelit, oportere contritum, & confeſſum eſſe, ac pecuniam numerare. Audivimus autem⸗ ſupra, Contritionem & Confeſſionem illorum eſſe incer- tam & hypocriticam. Nemo etiam ſciebat, quæ anima in Purgatorio eſſet, ac fi quæ in eo eſſe dicebantur, nemo ſcie- bat, quæ rectè & contritæ & confeſſæ fuiſſent. Sic Papaſan- Rum denarium corradebat, & interea ducebat homines ad fiduciam Poteſtatis & indulgentiarum, ſuarum rurſum- inde abducebat ac remittebat ad incerta Ipſorum Opera & merita. Cumque nomulli eſſent, qui ſe actualium peccato- rum iſtorum vel cogitationibus, vel verbis, factis com- miſſorum non agnoſcebant reos, quemadmodum ego & mei ſimiles in monaſteriis & fundationibus, ſeu ſacerdo- tum ſodalitiis, ſeu Collegiis monachi & flamines; jejuniis, T 5 vigiliis, 2) Bell.A. I.c. 7. Fibis. Abſolvendo, Mortuis, Compenſando. y): à Bonifacio IIX. ad 100. ann. à Chemn. VI. ad 70. ann. àSixto IV. ad 2 5.ann. Volaterr. 32. Lapid. in Leg. . Adde Faculiates dictas. 29 5 ARTICVLI Partis III. vigiliis Ofationibus ‚Miſſarum celebrationibus, duris le- er III. 1 Siſterniis & veſtibus &c. reſiſtere conabamur malis cogi- Enientià. tationibus, & violenter ſandti eſſe volebamus. Et licet inna- P. 293. 30 9. Veræ Pœni- tentiæ autor, tum malum ſæpe etiam inter dormiendum (ſicut Auguſti- nus & Hieronymus quoque conqueruntur) naturam ſuam exereret, tamen nos mutuò ſanétos eſſe æſtimabamus: Sic- ut docebamus, ſine peccato, & plenos operum bono- rum, uſque adeò, ut bona opera noſtra etiam aliis, quaſi ſu- perflua in nobis, communicaremus & venderemus, id quod ita factum eſſe, teſtantur ſigilla, literæ, exempla, quæ extant: Cumigitur, inquam, tales eſſent, hi pœnitentià non indigebant. Quæ enim contritio poterat eſſe in iis, qui ma- Hs cogitationibus non aſſentirentur? Quæ confeſſio de verbis non prolatis? Quæ ſatisfactio pro non- factis, ſeu pro innocentia? Quæ aliis miſeris peccatoribus ſuperabun- dans juſtitia vendi poterat? Tales hypocritæ & ſancti erant tempore Chriſti etiam Phariſæi & Scribæ Mat, zé. Lucaö:te. F. 7. Hic exurgit Angelus ille igneus B. Iohannis c. i0. præco verus veræ peœnitentiæ, & tonitru ac fulmine uno ferit ambos(vendentes & ementes opera) inquiens: Agite gæniten- tiam. Attamen, Egimus pæœnitentiam, ajunt miſeri illi. Cæ- teri verò dicunt, Non indigemus pœnitentia. lohannes au- tem inquit: Ambo agite pœnitentiam, quia falſi eſtis pœ- nitentiarii, & cæteri ſunt falſi ſancti ſeu hypocritæ, & ambo indigetis remisſione peccatorum, cuùm nondum fciatis, quid ſit verè peccatum, nedum ut de eo pæniterei, & Huge- re illud posſitis. Nullus veſtrum bonus eſt, pleni eſtis in- credulitate, ruditate & ignorantia Dei & voluntatis Dei Pſalm. i4. Præſens enim hic coram adeſt, de cuius plenitudine nos omnes accipere oportet, gratiam pro gratia Jo. I, 17. Et nemò hominum ſine ipſo coram Deo juſtus eſſe poteſt. Et vos hy- pocritæ, qui non egetis pœnitentia, vos genimina viperarum, quis vobis præmonſtravit, utfugeretis à ventura iras. Matziz. S. 19. Eodem modo etiam Paulus Roman. 3, 11. concio- natur: Non eſt juſtus quiſquam, non eſt intelligens, non eſt requi- rens Deum 2 non tſt qui faciat bonum, ne unus quidem. Omnes SMALCALDICI. 299 Ommes declinaverunt, & inutiles falti ſunt. Et Altor. 17, 30. Partis PII. Nunc Deus annuntiat bominibus, ut omnes ubique pœnitentiam III. De 3: . nitentia. gent. Owmnes dicit, nemine excepto, qui modò homo tenia. eſt. Hæc pœnitentia docet nos agnoſcere peccatum, videlicet, de nobis omnibus planè actum eſſe, intus & in cute nihil boni in nobis eſſe, ſimpliciter fieri nos alios & no- vos homines oportere. S. 19. Hæc pœnitentia non eſt partialis, & mutilata; qualis Plenitudo eſt ĩſta actualium peccatorum: nec etiam eſt incerta, qualis iſta eſt. Non enim diſputat, utrum ſit peccatum, vel non pecca- tum; ſed totum proſternit, & adfirmat, univerſum & merum eſſe peceatum, 4) quod ad nos, & nihil eſſe in nobis, quod non ſit peccatum ſive reum. Quid enim diu quærere, partiri & diſtinguere volumus? Quamobrem, etiam Contritio hic Contritio. non eſt dubia aut incerta. Nihil enim remanet, quo aliquid Boni cogitare poſſimus ad expiandum peccatum, ſed abjici- enda nobis eſt omnis ſpes de omnibus, quidquid ſumus, quidquid cogitamus, loquimur, & facimus &c. G.20. Similiter Confeſto quoque non poteſt eſſe falſa, incerta, Conſesſio. manca, aut mutila. Qui enim confitetur, totum in ſe eſſe me- rum peccatum, is comprehendit omnia peccata, nullum ex- cludit, nullius obliviſcitur. Sic & Satisfadtio non poteſt eſſe satisfaltios incerta, quia non eſtnoſtrum incertum & peccato contami- natum opus, ſed eſt Pasſio & Sanguis immaculati & innocen- tis Agni Dei, qui tollit geccata mundi Joh. 1, 29. G.2i. De hac pœnitetia concionatur lohannes, deinde Chri- Iſus Do⸗ ſtus in Eyvangelio, & nos etiam. Et hac pœnitentiæ concior Ktrinæ. ne deſtruimus Papam, & omnia, quæ nituntur noſtris bonis operibus. Omnia enim fundamento putri & vano inſiſtunt, quod appellatur Bonum opus ſive Lex: cum tamen nullum Bonum opus adſit, ſed tantùm mala opera, & nemo faciat Le- gem (ut Chriſtus Johan. 7, 10. teſtatur) ſed omnes eam tranf- grediantur. Quare ædificium, quod füperſtruitur, tan- tummodò mendacium & hypocriſis eſt, etiam qua in parte ſanctisſimum & formoſiſſimum eſt. S F. 22. Hæc ] centra Papiſt. theſin, ne abutatur Flacianus, ut Irenæ. Exam. L. Concord.G. ʒ. sonf-Apol. Libri Concordia c.s. Partis III. ARTICVLI 300 F. 22. Hæc pœnitentia Chriſtianis eſt perpetua, durans Art. III. De, uſque ad mortem, quia luctatur cum peccato reſiduo in Pœnitentiâ. Duratio. Lnorantia Papiſtar. carne per totam, vitam, ſicut Paulus Rom. 7, 24. Gal. 5, 7. oflen- dit, ſe belligerari cum lege membrorum ſuoram: id jue non pro- pris viribus, ſed dono Spiritus ſancti, quod remiſſionem peccatorum ſequitur, & quotidiè reliquias peccati purgat & expellit, & in eo eſt, ut hominé purificet, rectificet, ſan ctificet. §. 23. De tantis rebus Papa, Theologi, Iuriſtæ, aliique homines, ex Ratione ſua nihil norunt, ſed hæc doctrina eſt b.74.833. 7.559. cœlo per Evangelium patefecta, & ab impiis ſanctis ſeu hy- 661. p. 88. 94. P.· 15. 330. 559. 606.666 673. pocritis pro hæreſi proclamatur. S. 14. CAETEKRVM, ſi ſectarii «) quidam- orirentur, quorum nonnulli jam forſan ad ſunt, & tempore ſeditionis ruſticanæ mihi ipſi obtingebant: ſentientes, Omnes cos, qui ſemel Spiritum aut remiſſionem peccatorum accepiſſent, & credentes facti eſſent, ſi deinde peccarent „ manere ta- men in fide, & peccatum ipſis nihil obel. Hinc voces ipſo- rum, Fac, quidquid lubet, moads credas, nihil tibi nocet, fides omnia peccata delet, &c. Addunt præterea, Si quis poſt Fidem & Spiritum acceptum peccet, eumn nunquan Spiritum & Fidem verè habuiſſee. Et tam inſanos homines vidi & audivi multos, & vereor, ne adhuc in nonnullis dæ- mon iſte latitans habitet. Si igitur, inquam, tales inpoſte- rum etiam orirentur, ſciendum & docendum eſt, Quod ſi ſancti, qui Originale peccatum & adhuc habere ſe ſentiunt, & quotidiè de eo pœnitent, & cum eo luctantur, inſuper ruant in manifeſta peccata, ut David in adulterium, homi- cidium, & blaſphemiam 2. Sam. 12. eos excutere fidem & pi- ritum ſanctum, & abeſſe tum ab ipſis fidem & Spiritum ſan- Qum. Spiritus enim ſanctus non ſinit peccatum dominari, invaleſcere, & victoriam obtinere, ac conſummari, ſed re- primit, & coërcet, ne facere posſit, quod vult. Si verò facit, uod vult, certe Spiritus ſanctus & fides amittuntur, nec ſimul adſunt. Sic enim inquit lohannes 1, 3, 9. Qui ex Des natus eſt, non pveccat, & peccare non poteſt. 6) Et tamen eti- am hoc verum eſt, quod idem Iohannes dicit: Si dicimus, „ ð nos 2) L. de Bon. Oper T. 4. n. 43.f. m. 351. Epiſcop. IL.z P:305 ſeq. nonpergit peccare; uti talis ne quit per b. eund. S J SMALCALDICI. 301 nos peccatum non habere, mentimur, & veritas Dei non eſt in no- Partis III. bis, 1. Jo. 2, 9. Art. I II I. De „P„ Evangelio. IIII. De Evangelio. . De Bapti- F. C. ar. 5. p. 3. 64. G. smo. VNC ad Evangelium 4) redibimus, quod non uno mo- do conſulit & auxiliatur nobis contra peccatum. b)De- us enim ſuperabundanter dives & liberalis e t gratia & boni- ate ſua Eph. 1, 2,y. Primum per Verbum vocale, quo jubetr. Pradicari remiſſtonem Peccatereit, in rwen mundo Euc 24, 47 Act. 26, 15, 20. Et hoc eſt proprium 0oficium E ang gelii. ) Secun-2. 4dà per Baptiſmum d) Mat. 25, 19. Mer. 16, F. Tn Per veneran-z. P.565. 67 ½: dum Sacramentum Altaris Mat. 26, 20. Mar. 14, 22. Lüic. 22, 19. S I. Cox. Ii; 2. Quariè P per poteſtatem Clavium, e) Mat. 5,20. atꝗq; 4 etiam per muimum loatinn. & conſolationem fratrum Mar- thæi 15, 11, 15. Ilbi duo aut tres fuerint congregati, &. P. 326. 301. A. C. Ar. 9. p. I4. 22 8. Apol. 136. Cat. Iin. 362. Mai. 510. A) Vox non ſoluùm de tota Doctrina C. eſt, contra Bell. de luſtif-l. g. e-3. b) Non Modo Salvandi, qui unicus Act 4, 12. ſed Applicandi- «) Præmia fun r vrn eiu⸗ Renati, Mat. 5, 12. 6. I0.21 .‧Gal. 5, 22. Contra Bell. de Waſtef.. 4. c. 2. d. Pœn. l. 2. c.2. 4) Chemn. 6X. P.2. ad Theſſ.7. can.3.4. 5.6.7.P. M.2, 7 ſé . e) lete mel,gan eſt Legis, Matag, 2. IoO. 20,23. V. De Ba Aptiſmus nihileſt aliud, quam ſione in aquam, ſecundum itutionem & man datum, ſive, ut Paulus Eph. 5,26 n . bo, 2 ς *7à o- ſicut & Auguftin nus T. 9. tr. 80. in ◻ Elementum „ & fit Sacramentum. dati; promisii EeE- ſed Inſtiruti, ut „ à Sunmm. P. 32. 62 4. 4; 6. Jominicanis, qui Verbi & Deum er vecten rEeulem a Au⸗ + P arprn Per aci m ablua . „ etlarg Fg. Peccatuth Per Scuam 2 uat. 4) 1 etlam Zaeclinus S r eu Monachis Franciſcanis, qui —— . — Frre Y 1 eccatum ex A entin dipinx Böoluntäd⸗= eri 2 3 VOC neratern 1tantum Per Dei voluntatem, & C 21VIElahi per mod Lnd.b.r r. IS2 Li cramenta 16. Luth. .4. I. Ger. f. 4 Contr. Menno Fundam, 6.7) f., 672 302 ARTICVIL.I Sacfa⸗ 6 anng. VI. De Sacramento Altaris. VII. De Clavi- A. C. ar. I0. Apol.137. Cat. 365.F. C. ar. 7. p.569. 6o. bus. Dr Sacramento Altaris «) ſtatuimus, Panem & Vinum aA) Nomen ve- in Cœna eſſe verum Corpus & Sanguinem Chriſti, ⁵) & rus e ſinc non tantuùm dari, & ſumi 4 iis, ſed etiam à malis Chriſtianis aliche abnſi. impus: 2) Et non tantum UInam ſpeciem eſſe dandam. ₰) Menzer. Diz. Non enim indigemus doxoſophia iſtà, quæ nos doceat, ſub Gieſ:. t. 3. D. . Vna ſpecie tantum eſſe quantum ſub utraque, ſicut Sophiſtæ th. 7. Bald. bp. & Concilium Conſtantienſe docent. e) Etſi enim verum eſſe Pip. IWI. §. 2. fortè posſit, quòd ſub una tantumſit, quantum ſub utra- Gerh. TT. I. que, tamen Vna ſpecies non eſt Tota Ordinatio & inſtitutio Hh. §. S. b) Error 1II1 Pap. (1) Ve Per Chriſtum facta, tradita & mandata. In primis verò Cingliani Ne- damnamus & execramur in nomine Domini omnes eos, gant. F. C. y. qui non tantúùm IMIeramque ſpeciem omittunt, verumetiam 724. Menz.d. . Tyrannicè eam probibent, damnant, & calumniantur ut o ernebat. Heæreſin, & ita ſe ipſos ſupra & contra Chriſtum Dominum (2) Hiſtor. 4. C. & Deum noſtrum extollunt, opponentes & præponentes anno 1537. ſe Chriſto &c. Conc. Trid. S. §. 2. De Tranſſubſtantiatione ſubtilitatem ſophiſticam nihl 33: c.3. an.2. ib. curamus, qua fingunt, panem & vinum relinquere & a- chemn. Roe: mittere naturalem ſuam ſubſtantiam, & tantùm formam & n n Bell 4 colorem panis, & non verum panem, remanere. Optimè Euch.l. 3. c. 3z. enim cum ſacra Scriptura congruit, quòd panis adſit, & Scotum fateri maneat, ſicut Paulus ipſe nominat: Panis, quem frangimus. culpat: ſerò id Ery, Ita edat de pane, I. Cor. 10, 16. B traditum, ut- in Laterano Conc. In Thom. F. 3.4. So. a. I2. Caſſ. Conſ. ax.25. Acta Cont. Scripta von Sec. AXIII. 12 1. Kelch Raub. Acla Bohem. e) Error (3) Conc. Trid.a.l. e.2. CGn. 2. Bell.a.l., Gerh. LLh. 6 Conf. Cath. e) Acta novè edita. VII. De Clavibus. Abuſ. ar. 7. p. 39. Luth. d. h. r. t. 5. I anno 1730. p. Sy.215. t.5. L p. 2 . Conc. Trid. S. LAVES ſunt officium & poteſtas a) Eccleſiæ, à Chriſto Il. ib. Chemn. data, ad ligandum & ſolvendum peccata, non tantùm c. 14. c 3. enormia & manifeſta, ſed etiam ſubtilia, abſcondita, ſoli Mit. &g * Deo nota, ) ſicut Pſal io, F. ſcriptum eſt: Delicta quis intelli- 19. Lo. 20, 22. P. 139. git Et Rom. 7, 27. Paulus conqueritur, ſe carne ſervire legi peccati. Non enim penes nos eſt, ſed ſolius Dei eſt judi- care, a) 2. Cor. 10, F.c. . 70. non Dictatus Greg. VII. Bell. L. . . P. R. c. 13. Bin. T.3.f- 1169. ſed Spirit. Vicaria C. Miniſter. art. 5.5.2. 6) à Papiſt. neglecta. Indicis uſus. Luth. Conſt. Eccl. Sax. Gener. 7. —— — — — — „ —, — eeoeee — — ol Th. o Un 1 ⸗ g 5 l’ 1, 5 Sð hus quidem mihi conſeins ſam, ſod per hoc non juß iſtcatus ſum. c. 1I: ſeq· Gerh. L.de Miniſt. T.6. S. 252. Luth. Verbo ſcripto inſiſte. SMALCALDICI. 303 care, quæ, quanta & quotuplicia ſint peccata, ut ſcriptum VIII De Con- eſt Eſal. 144, 2. Ne intres in judiciu cum ſervotuo, quia non juſtifica- fesſione. bitur coram te omnie vivens. Et Paulus I. Cor. 4,4. inquit: Nul- kans VIII. De Confeſſione. A. C. ar. 4. p. 25. Ap. 137. 142. 159. 295. AVM ABSOLVTIO & virtus Clavium, etiam ſit conſo- latio & auxilium contra peccatum & malam conſcien- Vſu. tiam, in Evangelio ab ipſo Chriſto inſtituta, nequaquam p. 301. in Eccleſia Confeſſio & Abſolutio abolenda eſt: præſertim, propter teneras, & pavidas conſcientias, & propter iuven-p. 139. 160. tutem indomitam, & petulantem, ut audliatur, examinetur, & inſtituatur in doctrina Chriſtiana. Pp. 161. §. 2. Enumeratio autem peccatoruma debet eſſe unicuiq; l'bera, quidenumerare, aut non enumerare velit. Quâm diu enim in carne ſumus, non mentiemur confitentes & di- P. 29. centes? Agnoſeo me miſerum eſſe veecatorum, & ſcatere peccatis Rom. 7. S, 24. Sentio aliam legem in membris meis, &. Et cum Abſolutio Privata ab officio Clavium oriatur, negligenda non eſt, ſed maximi facienda, ficut & alia officia Chriſtianæ Eccleſiæ magnifacienda ſunt. P· 29. 160. §. 3. Et in his, quæ Vocale & ExternumVerbum concer- nunt, conſtanter tenendum eſt, Deum nemini Spiritum vel Contrar. gratiam ſuam largiri, niſi per Verbum, & cum Verbo Exter- Pror. no & præcedente, *) ut ita præmuniamus nos adverſum En- P-3. 32. 64. thuſiaſtas, id eſt, ſpiritus, qui jactitant, ſe ante Verlum & ſine verbo Spiritum habere, & ideò Scripturam five vocale P. 55. 291. 304. Verbum judicant, flectunt & reflectunt pro libito, ut facie-- E . 640. bat Monetarius, & multi adhuc hodiè, qui acutè diſcerne- 49. re volunt inter Spiritum & Literam, & neutrum norunt, nec quid ſtatuant, ſciunt. Quid, quòd etiam Papatus fimplici- ter eſt merus Enthuſiaſmus,“) quo Papa gloriatur, omnia jura eſſe in ſcrinio ſui pectoris, & quidquid ipſe in Eccleſia p. 31. ſua 4) Taxæ pœnitent. abuſus. Indulg. ſupr. Proceſſus. Bell. de Pœn.le.c. G.l.z. c. ⸗ſecz. d. P. R.lI-3.c. 2. Contra Calvin. Inſt. 1.3. e. a.l. 4.c. 1I. Beza Reſp. Acl. Colt. Momp. P.2. p. 16. Cat. Heidel. 4.72. ſeq; b) Luth. T. 2. A. f. 790. Alio ſenſu Aug. T.2. de spir. & Lit. & Vox media. Himmel, Spanheim. Diſp. d. h. Bell.de V. D.l.3.c. 4. de P. Rile Enumenatib. p. 59.300. 63 9. Privata. Partis III. Art. VIII. De Confesſione, Ewrercitüs. Tales Myſtici plures moder- ni. Quakeri VVeigel. ap. Hornbeck. Summ. Con- zroß. l. 6. Gerh. L. I. Exeg. Z. 747. ſeg. Corredtus. P. 39. 363. Luth. T. 9. A. 2gdà Gen. c.3. 3o4 ARTICVYLI ua ſentit & jubet, 1 id Spiritu 72 & Juſtum eſſe, etiamſi ſupra & contra Senpturan & vocale Verbum aliquidh ſtatuat & Ppræc æCcipiat. §. 4. Hoc in univerſum vetus eſt Satanas & ſerpens, qui etiam Adamum & Fvam in enthuſiaſinum conjiciebat, Gen. 3,1. & ab externo Verbo Dei ad ſpiritualitates & proprias opiniones abducebat, id quod tamen & ipſe per alia externa verba per ficiebat; Perinde achodiè noſttiknthuſiaſtæ exter- num verbum damnant, & tamen ipſi non ſilent, ſed mun- dum garrulitatibus & ſeriptionibus: implent, quaſi ver Spi- ritus Per ſcripta & vocale Verbum Apoſtolorum venire neque- at, ſed per iſorum verba & ſcripta primum veniat. Cur ergò non omittunt ſuas conciones & ſcriptiones, donec Spiritus ipſi ad homines, ſine ipſorum ſcriptis, & ante ea veniat, quemadmodum gloriantur, ſpiritum ſe accepiſſe ſine prædicatio- ne Scripturarum? Sed de his jam non vacat pluribus diſputare: Et ſatis alias de his à nobis dictum eſt. §. 5§. Nam etiam ii qui ante Baptiſmnum credunt, vel in Baptiſmo credere incipiunt, per externum præcedensVer- bum credunt, ut adulti, audiunt enim Mar. 16, 16. Quicunque derr, & baptizatus faeri Jaluus erit: etiamſi Primumin- reduli, poſt decennium accipiĩant Spiritum & Baptiſinum. . otneline Abtor. 10. longè antè audierat apud Iudæos de venturo Meſſia,per quemi iuſtus coram Deo, preces & elee- moſynas Deo gratas F præſtabat ex fide, (ſi cut Lucas eum⸗ nominat juſtum , pium 8S* timentens Dei) & fine præceden- te illo verbo atque⸗ auditu credere & juſtus eſſe non Poterat: Petrus autem Patefacere e i jube batan, Meſſiam (in quem venturum hactenus ille crediderat) jam adveniſſe, ut fides eius de venturo Meſſia, eum apudin mndh uratos & incredulos Iudæos non captivum rencret ſed ut ſciret, ſe ſalvandums eſſe per præſentem Meſſiam, & kunc cum Iudæorum turba non negaret, nec beriqueretun „&c. 9. 6. Guid multis Enthuſiaſinus inſitus eſt Adamo & filiis ejus, à primo lapſu uſque ad finem mundi, ab antiquo Dra- cone ipſis veneno quodam implan atus Rinfuſus, eſtque omnium — — — — — — -— ——— — SMALCAL DICI. 205 omnium hæreſium, & Papatus, & Mahometiſini mi origo, vis, Art. IX. De vita & potentia. Quarè in hoc nobis eſt conſtanter per- xcommuni- ſeverandum, quèd Deus non velit nobiſcum aliter agere, ni- WG HW ſi per Vocale verbum & Sacramenta; & quòd, quidquid ſi- Delnitiatione ne Verbo & Sacramentis jactatur ut Spiritus, ſit ipſe diabo=- Ordine, Voca- lus. Nam Deus etiam Moſi voluit apparere per rubum ar- tione. dentem, & Vocale Verbum Ex.7, 2. Et nullus propheta, ſive A. C. a. v.p. . Elias, ſive Eliſæus, Spiritum ſine Decalogo ſive Verbo voca- F. C. a. 2.p. . li accepit. a) Et Iohannes Baptiſta nec concipiebatur ſine Ga- 2) Non obft. brielis orecedente verbo, nec in Matris utero ſaliebat ſine Ma- Cal. 3, 2. ſem- riæ verbo Luc. ,4, 44. Et Petrus II. Pet. ,21. inquit: Prophetæ “ kenſ non ex voluntate humana, ſed Spiritu ſancto inſpirati, locuti ſunt 8. non nega- Jancli hei homines; qui ſine Ve erho externo non erant ſanéti, tur ut Rom. §. nec à Spiritu ſancto, ut non-ſanéti, ſeu profani, ad prophe- tandum impulſi: ſed ſancti erant, inquit Petrus, cum per-⸗ eos opiritus Janbtus loqueretur. X. De Excommunicatione. Apol. A. C. 265. Luth. 7.4. l.f.- 34 8.?.·F- lf. &. Ajorem illam excommunicationem, quam Paparetinet, P. 46. 138. 132. non niſi civilen penam eſſe ducimus, non pertinen Sye 32 8. at. 16, 19 : c. Iy5 tem ad nos miniſtros Eccleſiæ. Minor autem, quam no: 15. o. 20, 22 minat, vera & Chriſtiana eſt excommunicatio, quæ mani- 1. Cor. .. . feſtos & obſtinatos peccatores non admittit ad Sacramen- tum & communionem Eccleſiæ, donec emendentur, & ſce- D. ib. Luth. lera vitent. Et Miniſtri non debent confundere hanc Eccle- Tt..ps. ſiaſtican pœnam ſeu excommunicationem, cum peenis civi- libus. X. De Initiatione, Ordine, & Vocatione. A. C. ar. I4.p. 16. A pol. 70.183. F. C. 7. Luth. v. Pfaffen⸗Welhe. t.6. Lp. 86.91. 100. 103.229255. S Epiſcopi ſuo officio rectè fungerentur, & curam EFc- cleſiæ, & Evangelii gererent, poſſet illis nomine Chari- tatis & Wanquillitatis, non ex necesſitate, permitti, ut nos p. 12. 20.263, V noſtros ²860.309,755 306 ARTICVLI Art. XI. Part. noſtros concionatores ordinarent & confirmarent; hac ta- III. De Conju- men conditione, ut ſeponerentur omnes larvæ, præſtigiæ, Sio Sacerdotũ. qeliramenta, & ſpectra pompæ Ethnicæ. Quia verò nec p.237.265. ſunt, nec eſſe volunt veri Epiſcopi, ſed Politici dynaſtæ & Prin- cipes, qui nec concionantur & docent; nec baptizant; nec Cœnam adminiſtrant; nec ullum opus & officium Eccleſiæ præſtant, ſed eos, qui vocati munus illud ſubeunt, perſe- p. 103. 105. 13. quuntur & condemnant, profectò, ipſorum culpa, Eccleſia 165.182.183.205. non deſerenda, nec Miniſtris ſpolianda eſt. 203. 321,328.736. §. 2. Quapropter, ſicut vetera exempla Eccleſiæ & Patrum nos docent, idoneos ad hoc officium ipſi ordinare- p.1.a. Cenſeer, debemus & volumus. Et hoc nobis prohibere non poſſunt, e. 23. ſeq. ad etiam ſecundum ſua jura, quæ adfirmant, etiam ab hereticis 7332. Aug. l. 2. Ordinatos, pverè eſſe ordinates, & illam ordinationem non deberes exne. h. ar mutari. Et Hi nibit de Eccleſia Alexandrin⸗ wen. 1. e. e. g. Mutet. Et Hieronymus ſcribit de Eccleſia Alexandrina, eam Tz. primum ab Epiſcopis, Presbyteris & Miniſtris communi o- pera gubernatam fuiſſe. p. 325. Lombard. l. 4.A. 25. Gerh. T. 6. n. 155. 156. Ep. ad Efagr. a.l. XI. De Conjugio Sacerdotum. A. C. Abuſ.a.2. p. 244. Apol. 212. Luth. .5. I. f-11. 5. 295. Vôd Conjugium prohibuerunt, & divinum ordinem- Sacerdotum perpetuo cælibatu onerarunt, malitiose ſine omni honeſta cauſa fecerunt: & in eo Antichriſti, ty- P2n2. . rannorum, & pesſimorum nebulonum opus exercuerunt, ac cauſam præbuerunt muhlis horrendis, abominandis, in- P.212.322. numeris peccatis tetrarum libidinum, in quibus adhuc vo- lutantur. Sicut autem nec nobis nec ipſis datum eſt, ut ex maſculo feminam, aut ex femella marem condamus, aut⸗ utrunque annihilemus: ita etiam ipſis non eſt datum, ut crea- turas Dei diſiungant, ſeparent, vetent, ne in Conjugio ho- neſtè unà cohabitent & vivant. Quarè ipſorum ſpurco cæ- libatui aſſentiri nolumus, nec etiam illum feremus, ſed Con- jugium Liberum habere volumus, ſicut Deus illud ipſe ordi- navit & inſtituit, cujus opus nec reſcindere, nec deſtruere, nec impedire volumus. Paulus enim dicit, probibinonem- Conjiugii eſe doctrinam dæmoniorum I. Tim. 1, 3. Eu. D .De S MALCALDICI. 307 Art. XII. De- XII. De Eccleſia. Eccleſia,. A. C. a.7.p. j. Cat. Ma. p. 473. F. C. a. 0. p. 755. Art. XIII. Part. NEduaduon largimur ipſis, quòd ſint Eceleſia, quia reve- uI. De ialuit⸗ ra non ſunt Eccleſia. Non etiam audiemus ea, quæ No- O peribus. mine Eccleſie vel mandant, vel vetant. Nam (Deo ſit gratia) p. 4. 24. ur. puer ſeptem annorum novit hodiè, Quidſit Eccleſia, nem- 152.182.703.755- pe, credentes, ſancti, oviculæ audientes vocem Paſtoris ſui. P. 14.182. Sic enim orant pueri: Credo Santctam Eccleſiam Catholicam ſive p. 35. 53.126.372. Chriſtianam. Hæc Sanktitas non conſiſtit in amiculo linteo, inſigni verticali, veſte talari, & aliis ipſorum Ceremoniis con- tra Sacram Scripturam excogitatis, ſed in Verbo Dei, & vera fide. Luth t.7. VV. von der Kirch. Haupt f.⸗27. Kirche f.⸗75. Zeichen. †225. .5. TI.f. 9.3. Concilien e.a. Pk. f.z263. Alten Rechten /⸗5oz. Womit ſie uͤmgehe F. 425. Gewalt F o. 395. . . XIII. Quomodò coram Deo Homo ju- ſtificetur. Ec, De Bonis Operibus. A. C. a. 4.6. . 3. Apol. p. 62. F. C. a. 3.4. Luth.? j. I. 29. Vòd de Iuſtificatione hactenus ſemper & asſiduè do- cui, mutare nec in minimo poſſum, videlicet, nos per⸗ Fide (ut Petrus loquitur) aliud Novum & Mundum cor acquire- re, & Deum propter Chriſtum mediatorem noſtrum, nos ju- ſtos & ſanctos reputare. Et etſi peccatum in carne nondum ꝑ. 267. planè ablatum & mortuum eſt, tamen Deus illud nobis non vult imputare, nec meminiſſe. §. 2. Hanc fidem, renovationem, & remisſionem pec- catorum, ſequuntur Bona opera. Et quod in illis pollutum & imperfectum eſt, pro peccato & defectu non cenſetur: .za.7. ioy. idque etiam propter Chriſtum. Atque ita totus homo cum uʒ. 66;. 69o. quo ad perſonam ſuam, tum quo ad opera ſua, juſtus & ſan- Contra p. 203. cius eſt, & nominatur, ex mera gratia & miſericordia, in 205. 560. Chriſto ſuper nos effuſa, expanſa & ampliſicata. Quarè glo- riari ob merita & opera non poſſumus, cum absque gratia & p. K. miſericordia afpiciuntur, ſed, ut ſcriptum eſt I. Cor. 5, 1. Qui gloriatur, in Dommo glorietur, quòd ſcilicet habeat⸗ V zZ Deum 308 ARTICVLI Art. XIV. De Deum propitium. Sic enim omnia benè ſe habent. Di- Vois Moma- cimus præterea, ubi non ſequuntur bona opera, ibi fidem.⸗ b Art. XV. Part. eſſe fallam, & non veram. “ 1 III De Huüuma- 8 . mis Traditio- XIIII. De Votis Monaſticis. HH nibus. A. C. Abuſiar.6.-p- . Apol. 249. Luth. t.5. L.f.l. n Via Vota Monaſtica & diametro pugnant cum primo 4 p. 322. 4q Principali Articulo, ideò planè abroganda ſunt. Ea- D enun ſunt, de quibus Chriſtus inquit Maub. 24, 23. Ego X ſum Chriſtus &c. ui enim votum facit in Monaſterio vi- N vendi, is credit, ſe vitæ rationem ſanctiorem initurum eſ- ſe, quàâm alii Chriſtiani ducunt, & ſuis operibus non tan- p.283.2989. tum ſibi, ſed etiam aliis cœlum mereri vult. Hoc verò quid aliud eſt, quàm Chriſtunz negare? Et Pontificii ex ſuo Thoma P.· 34. 23. dicere non erubeſcunt, Votum Monaſticum eſe æquale & par Bapitiſino. Hæc blasphemia eſt in Deum. XV. De Humanis Traditionibus. 4 A. C. a. I. p. 16. Apol. p. 183. F. C. a.10.p. 751. P.322. Vod Pontificii dicunt, Humanas Traditiones facere Had Remisſionem peccatorum, & mereri ſalutem, pla- nè impium & damnatum eſt, ſicut Chriſtus Mat. v„5 inquit: P.36.169.170. Fruſtra colunt me docentes doctrinas & mandata hovwinum. Et 1983. 262. TLit. 1, I4. Averſantium veritatem. Item, quòd dicunt, eſſe Pecz P·43. catum mortale, ſi quis non ſervet iſta ſtatuta, etiam impi- um eſt. §. 2. Hi ſunt Articuli, in quibus conſtantem me eſſe oportet, & conſtans ero usque ad mortem meam, Doeoo 8 dante. Et nec mutare, nec concedere quidquam in illis poſſum. Si quis alius voluerit aliquid concedere, faciat id periculo ſuæ conſcientiæ. F. 3. Poſtremo reſtant præſtigiæ Papales de ſtultis & I. puerilibus Articulis, ut (0) de Templorum dedicationibus, 2) 2. 3. Campanarum baptizationibus, G) Altarium dedicationibus & baptiza- SMALCALDICI. 309 baptizationibus, adhibitis Patrinis ſeu Suſceptoribus, qui munera largiebantur &c. Hæc baptizatio fit in contume- liam, ignominiam & dedecus ſacroſancti Baptiſini, & ideò minimè toleranda eſt. (4) Deinde de Conſecrationibus ce- 4. reorum, palmarum, placentarum, avenæ, herbarum & aro- matum &c. quæ omnia non poſſunt dici Conſecrationer, ſed lu- dibria & meræ impoſturæ ſunt. Et ſunt talium præſtigia- rum infinitæ aliæ, quas committimus Deo ipſorum, & ipſis adorandas, donec illis defatigentur. Nobis nihil cum iſtis negotii eſſe debet. 4) 16. 15. Martinus Luther D. ſubſeripſit. A) Febr.b) 155. Iuſftus lonas D Rector, ſubſeripfit maut propria. 5) ) „ M§. 20. lohannes Bugenbagen Pomer. Dſabſeripfit. c) Apr. d) iss. . . 10. Noß. e) ◻ Caſpar Creuiziger D. ſubſeripſit. 4) z 51. h zer Niclas Ambsdorf ſubſeripfit Magaeburgenſis. e) 16. Izn.9) o⸗ Georgius Spalatinus ſubſeripſit Aldenburgenſis ) 19. Ap p. S&2. 205. Ego Philiopus Melanthon ſupra poſitos articulos approbo ut pios 263.206. 30,.397. & Chriſtianos. De Pontifice autem ſtatuo, ſi Evangelium ad .- dliter Luth. mitteret, poſe ei, propter pacem & communem tranquillitatem P .1„ J23. f. . : . 5. Mat. p. Chriſtianorum, qui jam ub ipſo ſunt, & in poſterum ſub ipſo zv⸗ t.. L.S.229 erunt, ſuperioritatem in Epiſcopos, quam alioqui babet jure t. 5. I. gl. t. 10. humano, eétiam à nobis permitti. g) V. 485.adGal. Iohannes Agricola Eisleben ſubſeripfit. h) 2,6. anno 548. Gabriel Dydimut ſubſi ripfit. Iuljicit ſe & ſa- Ego Urbanus Regius D. Eccleſiarum in Ducatu Luneburgenſi Su. d,2 Rate, perintendens, ſubſeribo meo & Fratrum meorum nomine, & Ec- ſo⸗ v. 4p. ) cleſiæ Hannopherang. ¹) ch 706. Be oli- Ego Steyhanus Agricola Eccleſtaſtes Curienſis ſubſeribo. ) ni.i) & 1541. 23. Et ego lobannes Draconites ſubſeribo, Profeſſor & Eccleſiaſtes Mar- Mai Cellis E)In- burgenſis. 1) te erat Colloqu. 7 tent lori ſuhſerih . didi Marpurg. 1529. Ego Chunradus Figenbotz pro gloria Dei ſubſeribo me ita credidiſſe, 1). 66r6- b. & adhuc prædico & credo firmiter, uti ſupra. m) mn Fr.r5. Andreas Oſiander Eccleſiaſtes Nurembergenſis ſubſeribo. m) Oftt. Regiomonti M. Vitus Dieterich Eccleſiaſtes Noribergenſis ſcribo. n) 1742. 25. art. 0 P Erhardus Schnepffius concionator Stugardienſis ſubſeribo. 0) V 5 conra- 4. . Nof. 31¹0 ARTICVLI SMALCALDICI. Conradus Otingerus Phorcenſis Plrichi Ducis concionator. Simon schnevpeis Parochus Ecclefis in Crailsheim. Tohannes Schlabinhaußin Paſtor Eccleſe Cotenſis ſubſeribo. M. Georgius Heltus Forchemius. M. Adamus d Fulda. M. Anthonius Corvinus coneionatores Heoßj aci. n⸗Sn, ego Iohannes Bugenhagius Pomeranus D. ſubſeribo nomine Magiſtri lohannis Brentii, quemadmodum à Schmalcaldia rece- dens mibi mandavit ore & literis, quas his Fratribus, qui ſub ſeripſerunt, oftendi. o Dionyſius Melander ſubſeribo Confesfioni, Apologiæ, & Cancor. diæ in re Euchariſtiæ. Paulus Rhodius Superintendens Stetinenſis. Gerardus Oeniken Superintendens Eccle Rie Mindenſit. Ego Brixius Northanus Eccleſieæ Chrifti, quæ eſt Suſati, minifter ſh. ſeribo articulis reverendi Patris M. LEutheri, & fateor me hatcte- nus ita credidiſſe, & docuiſe, & porrò ber Spyiritum Chrifli itan crediturum & docturam. Michael Cælius concionator Mansfeldenfis ſubſeripfit. M. Petrus Gelinerus concionator Fanckhenfurdenſis ſubſcripſit. 1, endalinus Faber Parochus Stéburge in Mansfeldia. Ego lohannes Kpinus ſubſäribo. Similiter & ego lobhannes Amſfterdamus Bremenſis. Ego Fridericus Myconius Gothanæ Eccleſiæ apua Thuringos Bakor . meo & Iuſti Menii Iſenacenſis nomine ſubſeribo. Ego Iohbannes Langus Doctor, & Erphordienſis Eccleſiæ contionator, meo & alioram meorum in Eangelio Cooperariorum nowine⸗, nempe: Bomini Licentiati Ludovici Platzii Meloſingt. Domini Magiſtri Sigismundi Kirchbneri. Domini ͥ'olßgangi Kiſmetter. Domini Melchioris Eeitman. Domini Iobannis Tall. Domini lohannis Kiliani. 4) Primi Epho- Domini Nicolai Fabri. a) 7 Senherbuſ. Domini Andreæz Menſerimea manu ſubſeribo. Er ego Egidius Mechlerus mea manu ſub'ſeripft. DE P0. ———-ʒ — — W e —, — — üſWä —— 311 DE POILESTATE E TIT PKI M A IT V P A P £ à Viris doctis Smalcaldiæ congrega- tis, tractatus icriptus ANNO M. D. XXXVII. Luth. wieder Pabſt und Geiſtliche. T.7. VV. anno za. Von Teufel geſtifft 1545.2.l. An Geiſtliche zu Augsb. 1570.r 3. J. Pabſis Gewalt t. 7. VV. p. 116. 232. Papſtum zu Rom /52r. Rattem Koͤnig 7.6. l. P. 97.263.285 Abpa primùm gloriatur, ſe eſſe pyiaſe. A! Iure Divino Monarcham ſuper omnes alios E-p. 129. piſcopos & Paſtores in toto orbe Chriſtiano. F. 2. Secunds, ſe jure Divino habere utrun- que gladium, id eſt, penes ſe eſſe ele ctionem, translationem, & depoſitionem Regum, & regnorum mundi conſtitutionem &c. §F. 3. Tertiò addit, id unumquemque ita credere debere, niſi quis amittere æternam velit ſalutem. Atque hæ cauſæ ſunt, propter quas Papa jactitat ſe eſſe Vicarium Cbriſti in terris. SF. 4. Hos tres articulos agnoſcimus & dicimus eſſe fal- ſos, Deo adverſos, tyrannicos, & Chriſtianæ Eccleſiæ perni- cioſisſimos. Vt autem fundamentum & ſententia noſtra melius intelligi posſit, primuùm oſtendemus, Quid ſit, quèòd gloriatur, ſe lure Divino IMe Supremum. Sic enim ſentiunt, Pa- pam ſuper univerſam Chriſtianam Eccleſiam eſſe Vniverſa- lem ſeu Oecumenicum, ut ajunt, Epiſcopum, à quo omnes Epiſcopi & Paſtores per univerſum orbem ſint Ordinandi p.14. 31. & Confirmandi, & ipſum ſolum habere jus & poteſtatem,, omnes Epiſcopos & Paſtores eligendi, ordinandi, confirman- di, introducendi, deponendi. §. 5. Præter hoc etiam vendicat ſibi gpoteſtatem condendi multiplices Leges, de Cultibus Divinis, mutandi Sacramen- p. 320. ta & doctrinam, & vult ſua Statuta & Leges æquiparari arti- culis Chriſtianæ Fidei & Sacræ Scripturæ, & dicit, ſua decreta p. 286,30. V 4 ſine J2 DE PAP. PDOTEST. ET DOMINATV ſine peccato mortali non poſſe omitti nec laxari. Et hanc poteſtatem vult eſſe fundatam in Jure Divino & Sacra Scriptura: imò vult præferri Sacris literis, & mandatis Dei, & quod pejus eſt, addit, hæc omnia de Necesßtate Salutis ita credenda eſſe, aut in æterna damnatione pereundum eſſe. Redarguta §. 6. Oſiendemusigitur ex Evangelio, Papam nul- I. Superiori. tas. 1. Sacrir. . dö9. 7. I. Laca 22, 2,. Prohibet Chriſtus expresſis ver- Mat. 5r. bis Ne quis Apoſtolorum in ateros babeat ullum dominatum. Hæc enim erat quæſtio & diſputatio Diſcipulorum, cum jam, Chriſtus de ſua pasſione concionatus eſſet, Quisnam eorum Chriſto poſt mortem ejus ſuccedere, & reliquis ut Vicarius Chriſti præeſſe deberet? At Chriſtus reprehendit hunc Apo- ſtolorum errorem, & docet eos, non ſic fore, ut dominen- tur, & præemineant, ſed ut ſint Apoſteli in æquali, pa- ri & communi Miniſterio, & prædicent Evangelium. Ideò inquit: Reges gentium dominantur, & qui poteſtatem habent in s, henefici vocanturs Vos autem non ſic: ſed qui maximut eſt in- ter vos, Eit ſicut qui minimus eſ, & qui præcipuns eſt, ſit fcut qui minifßrat. Ex his verbis manifeſtum fit, Chriſtum non velle admittere dominatum inter Apoſtolos. & animarum curatores. §. 8. II. Idem apparet ex Similitudine, cum Chri- ftus in eadem diſputatione de Dominatu, parvulum ſtatuit in medio Apoſiolorum, ut ſignificet, ſicut puellus non ambit. . poteſtatem, ita etiam Apoſtolos & omnes, qui Verbum præ- dicant, non debere appetere vel exercere poteſtatem terre- nam Matth. I5, 2,23,4. §. 9. III. TLohan. ze, 2z mittit Chriſtus diſcipulos ſuos pa- p.20. 21.316.31. Titer ſine diſcrimina ad Miniſterium Verbi, ut nullus eerum⸗ potiorem cæteris habeat poteſt tem, Sicenim inquit: Sicut me miſit Pater, ſie ego mitto vor. Verba hæc ſunt plana clara, & teſtantur, Chriſtum mittere ſuos, ſicut E miſ us eit. lam habere Jure divino poteſtatem ſuper cæteros Epiſcopos DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 3 ſus eſt. Hic certè nullus peculiarem jurisdictionem & po- teſtatem in reliquos oſtentare poteſt. §. 9. IIII. Salat.2, 11.6, 9. oſtendit D. Paulus manifeſtè, quòd à Petro nec ordinatus nec confirmatus ſit. Non etiam- agnoſcit Petrum pro eo, à quo confirmari ipſe debuiſſet. Et in primis urget hoc, quòd vocatio ſuanequaquam conſiſtat & fundata ſit in autoritate & poteſtate Petri. Quoòd ſibetrus poteſtatem ejusmocdi à Chriſto accepiſſet, ut Papa falsò glo- riatur, certè Paulus Petrum etiam talem, videlicet Summum agnoviſſet. . 10. Ideè inquit Paulus, Se diu antò prædicaſſe Eyan- gelium, quäm cum Petro & cæteris de eo colloqueretur. Dicit.⸗ etiam v. 6. Sua nibhil intereſſe, quales aliquandò fuerint ii, qui videntur eſe aliquid. Deus enim Perſonam hbominis (inquit Pau- lus) non accipit, & mibi, qui videbantur eſſe aliquid, mibil con- tulerunt. F. 1I. Cumigitur Paulus evidenter teſtetur, ſe à Petro non petiiſſe veniam & poteſtatem prædicandi, etiam tum cum ad eum po ſtremò veniſſet, certum eſt, Miniſterium Ver- bi à communi vocatione Apoſtolorum oriri, & à Verbo auto- ritatem ejus pendere, & non neceſſe eſſe, ut omnes unius perſonæ Petri vecationem & confirmationem habeant. 12. V. I. Cor. 5, 21. Paulus omnes Miniſtros Eccleſiæ exæquat, docens, Eeccleſiam Minißtris ſuperiorem & potiorem eſſe. uarè verè non poteſt dici, Petrum habuiſſe ullum domi- natum aut ſuperioritatem & poteſtatem, præ relquis Apo- ſRtolis in Eccleſiam, & in cæteros Eccleſiæ Miniſtros. Sic enim dicitv 22. Omnia veſtra ſunt, ſive Paulus, ſive Apollo, ſive cephas, id eſt, nec Petrus nec alii Miniſtri Verbi debent⸗ ſibi vendicare ullam poteſtatem & dominationem in Eccle- ſiam. G. . Nemo debet Eccleſiam onerare ullis Traditionibus: ſed hic regula tenenda eſt, quòd nullius poteſtas & autori- tas præferenda ſit Verbo Dei. Cephæ poteſtas non eſt ma- jor, quàm reliquorum Apoſtolorum Ideò Paulus reprehen- dit eos, qui dicebant, Cephas eſt præcipuus Apoſtolorum & V 5 ſic ſen· 2. Ex Hiſtor. Pp. 316. 14 DE PAPE POTEST. ET DOMINATV ſic ſentit, ideo Paulus quoque & reliqui ſic ſentire tenentur. Hoc negat Paulus, & Petro adimit prærogativam & poteſta- tem præ reliquis Apoſtolis in Eccleſia. EX HISTORIIS. §. 33. VI. Concilium Nicenum decrevit, Epiſcopum Alexandrinum conſtituere debere Eccleſias Orientales, & Epiſcopum Romanum Eccleſias Occidentales, ſive Subur- banas. Hic Romani Epiſcopi poteſtas primum creſcere ce- pit, non divino, ſed humano jure ſecundum decretum Con- cilii Niceni. Quod ſi Epiſcopus Romanus divino jure fuiſ⸗ ſet ſummus, Concilium Nicenum ei hanc poteſtatem adime- re, & in Epiſcopum Alexandrinum transferre non potuiſſet, imò omnes EpiſcoposOrientales decuiſſet à Romano Epiſco- po petere ordinationem & confirmationem. §. 14. VII. In eodem Concilio ſtatutum fuit, ut u- naquæque Eccleſia Epiſcopum in præſentia unius aut plu- rium Epiſcoporum, qui in vicinia eſſent, ipſa eligeret. Hoc non tantùm in Oriente, ſed etiam in aliis & Latinis Eccle- ſiis diu ita ſervatum fuit, ut manifeſtè in Cypriano & Au- guſtino oſtenditur. Sic enim inquit Cyprianus Epiſtola 4. ad Corneliums Propter quod diligenter de Traditione Zivina GW Apoſtolica obſervatione ſirvandum eſt & tenendam, quod apud 204 quogzue, & ferò perprorincias univerſas tenetur, ut ad Or- dinationes ritèò celebrandas ad eam Plebem, cui præpoſitur ordi- natur, Epiſeopi euidem provinciæ proximi guique conyeniant, & PEpiſcopus deligatur plebe præſente, ua ſingulorum vitam plenitſi- mè novit, & uniuscujusque abtum de qus converſatione perſpexit: quod & apud vos ſabtum videmus in Sabini College noſtri ordina- tione, ut de univerſæ fraternitatis ſuſragio, & de Epiſcoporum,, dui in præſentia convenerant, epiſeopatus ei deſerretur, & manus ei imponerentur. §. 15. Hanc rationem Cyprianus nominat divinam, & Apoſtolicam obſervationem, & teſtatur eam Ferè in omnibus regio- ,— ——— DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 315 regionibus ita tum temporis ſirvatam fuiſſe. H F. 16. Cum igitur nec Ordinatio nec Confirmatio il-⸗ lo in tempore per maximam orbis terrarum partem, in omni- bus Græcorum & Latinorum Eccleſis, fuerit petita ab;piſco- po Romano, certum eſt, Eccleſias illas dominatum & pote- ſtatem Epiſcopo Romano non tribuiſſe. . 17. Eſt etiam poteſtas & jurisdictio iſtiusmodi pla- nèimposlibilis. Quomodo enim posſibile eſt, ut unus E- piſcopus omnes Eccleſias totius Chriſtiani orbis curare, & unus omnium Eccleſiarum proculà Roma diſtantium mini- ſtros ordinare posſit? g. 1g. Certum enim eſt, regnum Chriſti per totum mundum diſperſum eſſe. Et adhuc hodiè multæ ſunt Chri- Rianæ Eccleſiæ in Oriente, quæ ſuos habent miniſtros, qui nec à Papa, nec à Pontificis ordinati & confirmati funt. Et quia hæc ſuperioritas, quam Papa contra omnem Scriptu- ram ſibi arrogat, prorſus eſt imposſibilis, & Ecclefiæ pasſim in mundo ſparſæ Papam agnoverunt nec receperunt, ut⸗ monarcham ſcilicet, & Dominum, apparet, dominatum ſtum non eſſe inſtitutum à Chriſto, & non eſſe ex jure divi- no ortum. J §. 19. VIII. Olim multa Concilia indhicta & congregata fuerunt, in quibus Epiſcopus Romanus, nonut Præſes aſſe- dit, ut Niceæ & alibi. Et hoc etiam argumentum eſt, Eccle- ſiam tum temporis Papam pro Summo capite Ecchfiarum & Epiſcoporum omnium non agnoviſſe. F. 20. IX. Hieronymus inmquit: Si autoritas quærere- zr, Orbis major eßt Erbe (Romana) Vbicunque fuerit Epiſco- zus, ſve Romæ, ſive Eugubit, ſve Conſtantinopoli, Lve Rhegii, Pve Alexandriæ, ſive Thebis, ſve Tanis, eusdem meriti & ſacerdotii ſt &. Potentia divitiarum, & humilitas paupertatis, ſublimio- em pel inferiorem facit. G. 21. X. Et Gregorius ad Patriarcham Alexandrinum ſeribit, petens, ne ab ipſo nominetur Hupremus & Eniverſalis Epiſcopus. Et in Regeſtis ait: Ie Synodo Chalcedonenſi ob- latung 315 DE PAP. POTEST. ET DOMINATV latum fuiſſe Romano Epiſiopo Primatum, ſed eum id honoris detre- lCtaſſe. §. 22. XI. Poſtremò: Quomodo Pontifex Jure divi- p. 314. no poteſt præeſſe Eccleſiæ, cum Electio ſit penes Eccleſiam, & hæc conſuetudo longi temporis uſu invaluerit, ut Romani Epiſcopi à Cæſaribus confirmarentur? . §. 2;. Item, cum din fuiſſent certamina de Primatu inter RKomanum & inter Conſtantinopolitanum Epiſcopum, tandem Phocas Imperator conſtituit, Romano Epiſcopo tri- buendum eſſe primatum. Quòd ſi vetus Eccleſia agnovis- ſet Romani Pontificis primatum, hæc contentio non inci- diſſet, nec fuiſſet opus decreto Imperatoris. dam, ut Matth. 16, J. Tu es Petrus, & ſuper hanc petram ædifica- p. 38. bo Eccleſiam meam. Et: Libi dabo clavei. Et Lo. 21, 17. Paſce oves meas. Et ſimiles ſententi?. Quia autem de hac re diligenter, ſatis ſuperque à noſtris diétum & ſcriptum eſt: ad ea quæ dicta & ſcripta ſunt, hic nos quoque referre volumus,& brevibus de Sententia illorum Pictorum reſpon- debimus. H §. 25. In ſingulis ſententiis illis, Petrus omnium per- ſonam communem ſuſtinet, & non pro ſe ſolo, ſed loco omni- um Apoſtolorum loquitur, id quod textus manifeſtè oſten- dit. Chriſtus enim Petrum interrogat non unum, ſed hoc modo: O em vos dicitis me eſ? Et quod Chriſtus ad Petrum ſolum dicit: Libi dabo Claves, Et: Quidquid ligaveris &c. il- lud alibi Mat. c.15, 15. ad totum cœtum dicit: Quidquid liga- remiſeritis peccata & . Hæc verba teſtantur, Claves pariter omnibus in commune datas eſſe, & omnes pariter ad b. 3(5. prædicandum miſſos eſſe. . F. 26. Inſuper fatendum eſt, Claves non pertinere tan- tùm ad unum hominem, ſed ad univerſam Eccleſiam, cui la. NB. Hæc pun- „ves datæ ſunt, ut manifeſtæ rationes oſtendunt. [Vt enim ctata non ex- promisſio Evangelii ſimpliciter & immediatè totius Eccleſiæ e. itouy „ eſt, ita & Claves immediatè totius Eccleſiæ ſunt, quia Claves teb. . anni 1579. . nihil §. 24. Allegantur autem contra nos ſententiæ quæ- veritis in terra &. Et in lohanne c. 20, 21,22,23. Cuicunque poteſtatem habet. Et Chriſtus Mat.15, 2o. inquiens: Quid- „ DoCTOR. VIROR. SCRIPTVM. z7V nihil aliud ſunt, quàm officium, quo promisſio omnibus „p. 29.143.146. etentibus ofertur. Hinc Eccleſia miniſtros ordinandi ,„ 301. ) Ferculum, Perd. . . . . margine ir⸗ quid ligaveritis &c. oſtendit ſimul, cui det claves, nempe , e marZine repſit Matthe- 18ſ Xri/, J noreag, Lys, aryizt 1i . Eeccleſiæ. FPbiduo aut tres congregati fuerint in nomine meo &c. „Ki paronoma- Et Chriſtus ſummum & vliimum ſerculum a) apponit Ec- „ſia, pro in ul- cleſiæ, cum inquit, Dic Eccleſiæ. „timo Judicio. §. 17. Ex his ſequitur, ſententiis illis nonbetrum ſe „Vox Gericht utrumque di- Iummodoô, ſed totum cœtum Apoſtolorum intelligi. Qua- „er uli, Scri- re ex illis non poteſt probari peculiaris poteſtas & prima- ,„ de ineuri tus Petri præ aliis Apoſtolis. Quòd autem ſcriptum eſt „contra Lyſer. Super hanc petram ædificabo Eccleſiam meam, certè fatendum contra Hoff- eſt, Eccleſiam non ſuper unius hominis poteſtatem ædifi- mann. 157. catam eſſe, ſed ædificatam eſſe ſaper offcium, quo confeſſto Pe- tri præditatur, quæ eſt, quòd Ieſus ſit Chriſtus, Filius Dei. Ideò Chriſius alloquitur Petrum, ut miniſtrum officii, in quo hæc doctrina & confesſio audiri debet, inquiens, Super hane petram, id eſt, ſuper hanc doctrinam, prædicationem & confesſionem. S§. 28. Prædicatio autem hæc, ſive Minifterium non eſt alligatum vel ad locum certum, vel ad perſonam, ſicut Levitarum munus in lege alligatum erat, ſed per totum ter- rarum orbem diſperſum eſt, & in eo loco eſt, in quo Deus da: dona hominibus, Apoſtolos, Prophetas, Paſtores, Doltores &6. Et Eph. 4, n. perſona nihil addit ad verbum & officium illud à Chriſto Cor. ne, 27. mandatum. Quicunque ſanè doceat in Minifterio, cum ad- ſunt, qui audiunt & credunt, & vitam ſecundum Verbum- inſtituunt, fit eis ſicut audiunt & credunt. S. 29. Eodem hoc modo muhi ex veteribus Doctori. bus ſententias illas interpretantur, non de Perſona Petri, ſed de Officio & Confesſione, ut Origines, Ambroſius, Cypria- nus, Hilarius, Beda. Chryſoſtomus ſic ait: Super Hane Petram, non ſuper Petrum. Non enim ſuper Hominem, ſod Jiuper Fidem Petri zædifcavit Eccleſiam fusmw. Qus auten erat fides ?à Tu es Chriſtus Filius Dei vivi. Et Hilarrus: Pe- ero revelavit Pater,ut diceret, Tu es Filius Dei vivi. Super p: 316. II. Poteſtas. P. 324 Pp.3 12. 316. 318 DE PAPE POTEST. ET DOMINATV hanc igitur confesſionis petram, Eccleſiæ zdißicatio eſt. Haæc fi- des, Eccleſiæ fjundamentum eß. Quod autem alibi legitur Io. 2117. Paſce oves meas , Et: Petre, amas me plus bis 7 non hoc vult, quaſi Petrus majorem poteſtatem habeat reliquis Apoſtolis, ſed jubet eum paſcere, id eſt, Evangelium prædi- care, ſive Eccleſiam per Evangelium gubernare. Et hoc tam eſt cæterorum Apoſtolorum, quàm Petri. §. 3z0. SECVNDVS Articulus evidentior eſt priori. Nam Chriſtus diſcipulis ſuis tribuit tantùm Spiritualem po- teſtatem, Evangelium ſcilicet prædicandi, Remisſionem pec- catorum annunciandi, Sacramenta exhibendi, Impios ex- communicandi per Verbum ſine vi corporali: & nequaquam eis præcepit Gladii uſum, Politiarum & regnorum conſtitu- tionem, Regum vel præfectionem, vel depoſitionem. Sic enim inquit Chriſtus Mat.25, 9.6151Ite, & docete ſervare omnia, us præcepi vobis. Et: Sicut me miſit Pater, ita égo mitto vos Io. 20, 21. §. 31. Conſtat autem omnibus, Chriſtum non ideò miſſum eſſe, ut gladium geſtaret, aut humano more regnaret, ſicut ipſe Jo. 15, 36, inquit: Regnum meum non ſt de hoc mundo. Et PaulusII. Cor,y II. 6.I,24.1. Petr.'. a. Par. Io,g. inquit: Non domina- mur fidei veſtræ. Et: Arma militiæ noſtræ non ſunt carnalia & e. Et quòd Chriſtus in pasſione ſua ſpinis coronatus, purpurea ve- ſie indutus & productus, ac deriſus fuit, ſatis ſignificavit, Spirituale regnum Chriſti tandem riſui exponendu, & Evan- gelium ſupprimendum, & aliud externum regnum loco illi- us, ſub ſpecie Spiritualis poteſtatis erigendum fore. Qua- propter Conſtitutio Bonifacii g. & cap. Omnes Diſt. 22. & ſimilia dicta, prorſus impia & falſa ſunt, quibus obtinere volunt, Pæ- pam jure divino eſe Dominum regnorum mundi: Ex qua falſa, opinione primùm horrendæ tenebræ in Eccleſia, deinde tetræ diſtractiones & magni motus in Europa orti fuerunt, & Mini- fterium docenc fuit neglectum, doctrina de Fide & Spiritua- li regno Chriſti prorſus extincta fuit, & Pontificis externæ traditiones & larvæ pro Chriſtiana juſtitia habitæ fuerunt. F§. 32. Poſtea Pontifices perrexerunt occupando regna & Principatus, Reges præfecerunt & removerunt, & injuſtis excom- —. –☚ —-- — —RTN—è “,ð 319 excommunicationibus & bellis, ferè omnes Reges in Euro- pa adflixerunt, in primis Imperatores in Germania, inter- dum eam ob cauſam ut civitates in Italia ad ſe attraherent, DoCTOR. VIROR. SCRIPTVM. interdum verò ut Epiſcopos in Germania ſibi ſubjicerent, & Epiſcopatus ipſi conferrent, quos Cæſar ſolus antea con- tulerat, &, quod deterius eſt, in Clementina legitur, vacante IEmperio, Papam Imperatori ſuccedere, & Imperii haredem eſſe legiti- mum. S. 3. Adeò Papa non tantùm mundanum dominium, contra expreſſum Dei mandatum, injuſte ſibi arrogavit, ſed tyrannico more autoritatem ſupra omnes Reges habere vo- luit. Etſi autem per ſe reprehenſione dignum hoc facinus ſit, tamen maximè horrendum eſt, quòd tantam malitiam & temeritatem voluit tegere Mandato Chriſti, & Claves de mundano dominio interpretatus eſt, & huic impiæ & tetræ opinioni ſalutem animarum attexuit, dicens: Niſi quis Pa- pam credat tantam poteſtatem jure divino habere, eum ſalvari non poſſe. . §. 34. Cum igitur tam fœdi errores doctrinam de Fi- de & Regno Chriſti prorſus obſcuraverint, profectò ſilentio præterin non debent. Ob oculos enim poſitum eſt omni- bus, quàm ingentia damna in Eccleſia inde orta fuerint. 5. 35. IERIIO etiam hoc ſciendum eſt, quòd, etſi Pa- pa primatum & ſuperioritatem jure divino haberet, tamen bontificibus is, qui idololatricos cultus & falſam doctrinam cum Evangelio pugnantem tuentur, non deberi obedien- tiam, & quod majus eſt, iſtiusmodi Pontifices cum regno ipſorum pro anathemate & maledicto habendos eſſe, ut Pau- us Gal. S. evidenter adfirmat: Si Angelus de cælo veniens, a- Eud Evangelium prædicaverit, quàm qquod vobis prædicavimus, Anathema ſit. Et in Ais c. 5, 29. ſcriptum eſt: Deo magis eſt obediendum, quàm hominibus. Et Canoniſtæ ipſi dicunt, Pa- pæ, qui bæreticus eſt, mon deberi obedientiam. §. 36. Summus Pontifex in Lege Moſis, gerebat offici- umlure Divino. Et tamen nemo obligabatur ad obedientiam, cum Pontifices contra Verbum Dei agerent. Ideò leremias & alii p. 268. II. Credendi ntecciſitas. p. 41.135.267. 327. p. 17. Fugienda. 1. P. 311. 2. 32¾ P⸗ 322. P· 756. 320% DE PAP. POTEST. EFT DOMlINATV. alii Prophetæ ſe à Sacerdotibus ſiparabant ler. y ig. Et Apoſtoh à Caipha ſe ſeparabant, & nullam ei obedientiam debebant. Manifeſtum eſt autem, quòd Papæ & Pontifcii impiam do- Gtrinam & impios cultus defendere & retinere velint. Et.⸗ enormia vitia, quæ Sacra Scriptura de Antichriſto Prædicit, congruunt regno & membris Papæ. §. 37. Paulus enim deſcribens Antichriſtum II. Theſfal. 2. appellat eum Adrerſarium Chriſti, extolentem ſe ſupra omne quodt dicitur Deus, aut quod colitur, ita, ut in Templo Dei ſedeat, tanquam Deus, & prætendat, ſe eſe Deum & c. §. 38. Loquitur Paulus de quodam, qui in Eccleſia⸗ regnat, & non de Regibus mundi, & vocat eum Adverſarium Chriſi, excogitantem aliud dogma, & arrogantem ſibi titu- lum, quaſi jure divino talis ſit, & talia faciat. F. 39. Primèò autem conſtat, Pontificem in Eccleſia do- minari, & ſub ſpecie poteſtatis Spiritualis attraxiſſe domi- nium, & niti his verbis: Dabo tibi claves cælorum Mat. 16, 15§. §. 40. Secunas, doctrina Papæ ſimpliciter adverſatur Evangelio. §. 41. TLertiè, quòd dicat ſe Deum eſſe, tribus modis manifeſtum fit. Primò, quòd adfirmat, ſe habere poteſta- tem mutandi doctrinam Chriſti, & veros Dei cultus ab ipſo Deo inſtitutos, & vult doctrinam ſuam, & fictitios cultus ſervari, ac ſi Deus ipſe illos mandaſſet. Secundè, quòd per- hibet ſe habere poteſtatem ligandi & ſolvendi non tantùinm in hac vita, ſed etiam in vita æterna. Tertio, quòd non vult ferre ullum Eccleſiæ aut aliorum de ſe judicium, ſed dicit⸗ ſuam poteſtatem ſuperare omnia Concilia, & univerſam Ec- cleſiam. Hoc ſcilicet eſt ſe ipfum Deum facere, cum nec Eccle- ſiæ, nec aliorum judicium admittitur. §& 4². Tandem, Papa errores iſtos & impietatem in- juſta vi & homicidiis defendit, & omnes non per omnia cum ipſo ſentientes trucidavit. §. 43. EHæc cum ita ſint, debent omnes Chriſtiani dili- gentisſimè cavere, ne impiorum iſtorum dogmatum, blasphe- miarum, & crudelium facinorum ſe participes faciant, ſed ut à Pon- r f ⅞— — —— DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 321 à Pontifice & ſquamis ejus, tanquam à regno Antichriſti di- ſcedant, eique maledicant, ſicut Chriſtus mandavit. Cavele Matih. y, F. c. 4 falſis Prophetis. Et Paulus jubet, falſos doctorer vitari, & ut 24, F. e& 16, 6. abominationem & anathema reprehendi, atque damnari. Et Tit z, 10. 2. Pet. . . . . „: 3 7. I. Io. J,; I. 2. Cor.6,4. inquit : Nolite jugum ducere cum infidehibus.2,62 1. Er 5 Quz enim ſocietas luci cum tenebris &c. Grave eſt, à tot regionibus & hominibus diſcedere, & aliud doctrinæ genus profiteri. Sed mandatum Dei habemus, ut unusquisque ſi- bi caveat, & nemo ſentiat cum iis, qui falſam doctrinam profitentur, & crudeliter defendere conantur. §F. 44. Proinde conſcientias bonas habemus, & opti- Ey,gnen. mè excuſati ſumus. Omnibus enim noti ſunt errores maxi- mi, qui in regno Pontificis ſparguntur, & ſcriptura exclamat ſeriò, errores illos eſſe diaboli & Antichriſti doctrinam. Idolola- . de Miſa. tria in profanaticne Miſſarum eſt manifeſta, cum quòd pla- p. 268. nè inutiles illæ ſunt, tum quod quæſtum & turpe lucrum au xérunt. Docsctrina de pœnitentia à Papa & cjus manipulo z. Operum⸗ prorſus depravata fuit. Docent enim peccatum remitti merito. propter propria noſtra opera, & attexunt tamen, dubitan- dum eſſe, utrum peccata ſint remiſſa. Non docent, quòd propter Chriſtum peccatum ſine merito noſtro remittatur, & quòèd hæc remisſio peccatorum per fidem in Chriſtum im- petretur. B F, 45. Hac falſa doctrina Chriſto adimunt honorem, & ſpoliant conſcientias vera & certa conſolatione, & abolent veros cultus, nempe, exercitium fidei, quæ cum inſidelitate & deſperatione de promisſione Evangelii luctatur. §. 46. Similiter obſcurarunt etiam doctrinam de pec- 5. Peccato. cato, & peculiares traditiones excogitarunt de omnium pec- p. 9. 142. catorum enumeratione & confesſione. Hinc varii errores, & tandem deſperationes ortæ ſunt. 2 8§. 47. Deinde peculiares ſatisfactiones effinxerunt, 1. Satisfa- quibus beneficium & meritum Chriſti obſcuratum fuit. ione. §. 48. Ex his natæ ſunt indulgentiæ, mera mendacia p. 143. 144. ad quæſtum & lucrum excogitata. 167. 177. 283. F. Indulgétiis. X 5.49 Quanti 322. DE PAP. POTEST. ETI DOMINATV 6. Iavocatio- F. 49. Quanti etiam abuſus, & quàm horrendæ idolo- ne Senctor. latriæ ex Invocatione Sanctorum proruerunt p. 268.264. 7. Cælibatu. 6. 50. Quanta flagitia & ſcelera ex prohibitione Con- Pp.263. 306. jugii confluxerunt?é S§. Votis. F. F. Quaâm horrendumin modum doctrina Evange- P3o;z. l per dogma de Votis obſcurata fuit? Docuerunt enim, vo- ta iſta eſſe juſtitiam coram Deo, & promereri remisſionem. peccatorum. Sic meritum Chriſti humanis traditionibus attri- dutum fuit, & doctrina de fide penitus deſtrueta fuit. 9. Traditio- §. 52. Traditiones ſuas ſtolidas & leves gloriosè jaeti⸗ nes. p.308. tarunt eſſe veros cultus, & perfectionem, & operibus à Deo unicuique in vocatione injunctis & mandatis, Prætulerunt. Hi profectò non ſunt exigui errores cenſendi. Furantur-⸗ enim Chriſto debitum honorem, & animas perdunt. Ideo omnino taxandi ſunt. 10. Jurisdi- S. 53. Ad errores autem iſtos adjiciuntur duo nefan- io affectata. da peccata. Vnum, quòd Papa errores iſtos immani ſævitia & tyrannide, ac inhumana vi defendere & retinere cona- p. 3 0. tur. Alterum, quòd judicium eripit Eccleſiæ, nec vult ut legitimo modo Eccleſiaſticæ controverſiæ ritè judicentur:: imò vult ſuperior eſſe omnibus Conciliis, & poteſtatem ha- bere reſcindendi & abolendi omnia, quæ in Concilio decreta ſunt, ſicut interdum Canones impudenter idem adfirmant, & multo impudentius id Pontifices fecerunt, ut exempla te- ſtantur. §. 54. 9. Qusſt. 3. dicit Canon: Nemo judicabit primam ſedem. Negque enim ab Auguſto, neque ab omni Cleromequéè à Re- Sibus, neque à poyulojudex judicatur. §. 55. Sic duplicatam tyrannidem exercet Papa, cum quòd tetros iſtos errores vi & ſævitia defendit, tum quòèòd nul- p. 39. lam cenſuram aut cognitionem admittit. Hoc poſterius et- jam plus nocet, quàm ulla ſævitia. Ademto enim vero judicio & cognitione Eccleſiæ, imposſibile eſt poſſe tolli fal- ſa dogmata, & impios cultus, & hac ratione multæ animæ perduntur. §.56. Quapropter pii tam tetros errores regni Papæ & ty= rannidem 7 DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 33 rannidem diligenter conſiderare debent. Et cogitent pri- mum vitandos eſſe errores, & veram doctrinam propter glo- riam Dei, & propter animarum ſalutem, amplectendam eſſe. Deinde cogitent quoque, quantum ſit ſcelus, adjuvare inju- ſtam immanitatem Papæ, qua tot pii Chriſtiani crudelibus modis interficiuntur, quorum ſanguinem Deus certò ulciſce- tur. §. 57. In primis autem oportet Reges & Principes, tan- 11. Princi- quam præcipua membra Eccleſiæ, operam & opem conferre, Vum cara. ut errores multiplices tollantur, & conſcientiæ rectè erudian- tur, ſicut Deus Reges & Principes hujus officii commonefacit, & Pſal.2, 1o. hortatur: Et nunc Reges intelligite, erudimini, qui judi- catis terram. Prima enim hæc cura Regum & Potentum es- ſe debet, ut gloriæ Dei diligenter inſerviant, & eam or- nent. §. 58. Eſſet igitur res injuſtisſima, ſi Reges & Principes potentiam & auterſtatem ſuam conferrent ad horrendamido- lolatriam confirmandam, & ad cætera infinita flagitia tuenda, & ad crudelia homicidia piorum Chriſtianorum. . 59. Et ut Papa maximeè Concilia convocare velit, quomodo Eccleſiæ adverſus portenta jam enumerata conſu- li poterit, ſi Papa non vult pati, quidquam contra ſe decer- ni, nec quenquam admittit ad dicendam de Eccleſiaſticis re- bus ſententiam, niſi eos, quos antea habet ſibi obligatos horrendis juramentis, non etiam ipſius Dei Verbo ex- ceꝑto? §. 60. Cum autem judicia Conciliorum fint Eccleſiæ, & non Papæ judicia, certe Regum & Principum officium eſt, ne licentiam iſtam Pontifici permittant, ſed curent, ne Eccle- ſiæ eripiatur facultas judicandi, qua omnia ſecundum Scri- pturam & Verbum Dei decernantur. Et ſicut cæteros erro- res Papæ taxare debent Chriſtiani omnes, ita etiam ipſum Pa- pam reprehendere debent defugientem & prohibentem ve- ram cognitionem & verum judicium Eccleſiæ. S. 6t. Itaque etiamſi Papa jure divino haberet primatum ſeu jurisdictionem, tamen obedientia ei non debetur, cum im X 2 pios 12. Concilid. contra Philip. P 309⸗ 224 DE PAP. POTEST. ET DOMINATV De Epiſcopor. pios cultus, & doctrinam cum Evangelio pugnantem de- Poteſtate. fendere velit: imò neceſſe eſt ei tanquam Antichriſto ad- verſari. Errores profectò ejus ſunt manifeſti, quanti, & quàm tetri ſint. B Perſecutio. §. 62. Manifeni etiam eſt crudelitas, quam in pios Ez. I4,6. Gr.’S»exercet. Habemus Dei mandatum & verbum, ut idololatriam, G. 1. Pet. c: impiam doctrinam, & injuſtam ſevitiam fugiamus: Ideo o- 1. Io. †, 27. Acltor. 15,g Gαrܾℳο.⁰ hes pii magnas, neceſſarias & manifeſtas cauſas habent, 1. Theſſal. 4, 9. Dé obediant Papæ. Et hæ neceſſariæ cauſæ pios omnes con- ſolantur adverſus multiplicia convitia & opprobria, quæ no- bis objiciuntur de ſcand alis datis, de ſchiſmatibus, & dis- cordia. §. 63. Qui veròô ſentiunt cum Papa, & ejus doctrinam & impios cultus defendunt, pollunt ſe idololatria, & blasphe- mis opinionibus, & omnem ſanguinem piorum in ſe tan- quam reos derivant, quos Papa & Pontificii perſequuntur, impediunt etiam Dei gloriam & Eccleſiæ ſalutem, quia erro- res & flagitia coram toto mundo in perniciem univerſæ po- ſteritatis defendunt. D E EPIS C O P O RV M POIESTATE ETY IVRIS. DICTION E. A. C. Art. 7. Ab. p. 3g. Apol.2675. Luth. ?. 2. l. 176. N Confesſione & Apologia noſtra in genere diximus de poteſtate Eccleſiæv. Evangelium enim præcipit iis, qui Eccleſiis præeſſe debent, ut doceant Evangelium, remit- tant peccata, & Sacramenta adminiſtrent: præterea tribuit p.40. 4.38. eis jurisdictionem & poteſtatem excommunicandi per- 327.32 8. ſeverantes in manifeſtis criminibus, & abſolvendi reſipi- ſcentes. F. 2. Liquet autem confesſione omnium, etiam adverſa- p. 315.327. 32 . riorum noſtrorum, hanc poteſtatem communem eſſe omni- bus, qui præſunt Ecclefiis, five nominentur bPaſtores, ſive presbyteri, ſive Epiſcopi: ideoque Hieronymus claris verbis inquit: Ooortet Epiſcopum eſſe unius uxoris virum. Et ipfe Petrus & Io- hannes vocant ſe presbyteros n. Pet.,1. 2.2. Io. I. poteſtatem miniſtros vocandi, eligendi, ordinandi. Et hoc DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM. 3²5 inquit, inter Epiſcopos & presbyteros non eſſe diſerimen, ſed omnes De Epiſcopor. paſtores & Epiſéopos & Presbyteros eſe. Et allegat textum Pauli Poteſtate. Tit-,. dicentis: Propterea tereliqui in Creta, ut conſtituas pres: byteros per civitates. Hos deinde nominat Epiſtopos, inquiens: §. 3. Poſtea addit Hieronymus: Quod autem unus e- leltus eſt, qui cæteris præponeretur, in remedium ſehiſmatis fabtum eſt, ne unusquisque ad ſe trahens Eccleſiam Chriſti rumperet. Nam: p. 306, & Alexandriæ à Marco Evangeliſßta usque ad Eſaäaram & Biony- Ffum, Presbyteri ſemper ex ſe unum eligebant, & in excelſiore loco collocabant, & Epiſi opum nominabant, quemadmodum exercitus Imperatorem ſibi facit, & Diaconi etiam ex ſe unuwi inaduſßtrium eligunt, quem Archidiaconum nuncupant. Quid enim fa- cit Epiſiopus, excepta ordinatione, guòd Pretbyter non facit? Sc. S. 4. Hic docet Hieronymus, diſtinctos gradus K- piſcoporum & presbyterorum ſive paſtorum, tantum huma- na autoritate conſtitutos eſſe: idque res ipſa loquitur, quia officium & mandatum planè idem eſt, & ſola Ordinatiò poſtea diſcrimen inter Epiſcopos & paſtores fecit. Sic enim poſtea inſtitutum fuit, ut unus Epiſcopus ordinaret mini- ſtros Verbi in pluribus Eccleſis. §8S. 5. Quia autem jure divino nullum eſt diſcrimen- inter Epiſcopum & paſtorem, non eſt dubium, ordinationem idoneorum miniſtrorum à paſtore in Eccleſia fua factam, jure divino ratam & probatam eſſe. g. 6. Itaque cum Epiſcopi iſti ordinarii Evangelium perſequantur, & idoneos ad Miniſterium ordinare nolint:, p. ro2. 105. 153. unaquæque Eccleſia in hoc caſu jus & poteſtatem habet or- 165.182.328.758. dinandi miniſtros ſuos. §S. 7. Vbi enim eſt Eccleſia ibi eſt mandatum docen- di Evangelium. Quare neceſſe eſt, ut Eccleſiæ retineant jus zus eſt donum, propriè à Deo datum Eccleſiæ, quod nulla hu- X 3 mana 17 P. 30 1. 316. P. 314.316. 325. Luth. ?.. L. ?g. 316 DE POTEST. EPISCOPORVM. manu autoritas Eccleſiæ eripere poteſt, ſicut & Paulus Eph.q n. teſtatur, cum ait: Aſcendit in altum, dedit dona hominibaus. Et. inter hæc dona propria Ecclefiæ, numerat paſtores & docto- res. Et addit, dari tales ad ædificationem Corporis Chriſti. Se- quitur igitur, ubicunque eſt vera Eccleſia, ibi quoque eſſe- jus eligendi & ordinandi miniſtros: ficut in caſu necesſita- tis etiam Laicus alium abſolvere, & proximi fui paſtor fieri poteſt, ſicut Auguſtinus hiſtoriam deſcribit de duobus Chri- ſtianis in navi, quorum alter baptizaverit catechumenum, & is baptizatus akerum abſolverit. §. 8. Huc pertinent ſententiæ Chriſti, quæ teſtantur, claves datas eſſe Eccleſiæ, non certis tantum perſonis, ficut tex- tus oſtendit: Vbicunque duo aut tres congregati fuerint in nomine meoo, in medio eorum ſum &. Mat. Iös, 20. §F. 9. Poſtremò etiam hoc confirmatur dicto Petri r. c.2,9. cum inquit: Vos eſtis regale ſacerdetium. Hæc verba adve- ram Eccleſiam propriè pertinent, quæ cum ſôla habeat ſacer- dotium, certè habet etiam jus eligendi & ordinandi miniſiros. S. 10. Idem etiam communis conſuetudo Eccleſiæ te ſtatur. Olim enim populus eligebat paſtores & Epiſcopos, & accedebat Epiſcopus vel ejus Eccleſiæ vel vicinus, & confir- mabat electum impoſitione manuum. Et fuit tum temporis Ordinatio nihil aliud, niſi talis Confirmatio. II. Poſtea acceſſerunt novæ Ceremoniæ, quarum- aliquas Dionyſius enumerat. Secille liber Dionyſßi eſt no- vum figmentum ſub fictitio titulo, ſicut & liber Clementis falſo titulo proſtat, & longe poſt Clementem ab homini malo ſcri- ptus eſt. J F. 12. Tandem aſſuerunt appendicem hanc, ut Epi- ſcopus ad eos, quos conſecraret, fic loqueretur: Do tibi pote- ſtatem ſacrifcandi gro nivis & mortuis. Sed ne hoc quidem- in Dionyſio extat. 9 S. 13. Ex his liquet, Eccleſiam habere jus eligendi & ordinandi miniſtros. Ideò cum Epiſcopi vel ipfi ſunt hære- tici, vel idoneos ordinare recuſant, Eccleſiæ mandato & jure divino tenentur paſtores & miniſtros ordinare. i4. S 1 14. Si DOCTOR. VIROR. SCRIPTVM;: 37. F. 14. Si qui jam objicere velint, Keri confuſßonem & diſtrattionem, ſciendum eſt, impiam doctrinam & tyranni- dem Epiſcoponum in culpa eſſe, quia Paulus præcipit, ue omnes Epiſeopi, qui vel ipfi non rectè doceant, vel falſam doctrinam & impios cultus defendant pro anathemate habeantur Gal. 1,§. p F§. I5. HACTENUS de Ordinatione diximus, quæ a. na, ut Hieronymus ait, Aiſcernebat Epiſéopos à preibyteris. Ita- que nulla diſputatione opus eſt de cæteris Epiſcoporum of- ſiciis, niſi fortaſſe de Confirmatione, Campanarum bapti- zatione, & ſimilibus præſtigiis dicendum eſſet, quæ prope- modum ſola Epiſcopi retinuerunt. Sed de lurisdictione a- liquid diſſerendum reſtat. §. 16. Conſtat, Iurisdictionem illam communem ex- communicandi reos manifeſtorum criminum, pertinere ad omnes paſtores, & eam Epiſcopos tyrannicè ad ſe ſolos, ad quæſtum ſuum turpiter explendum, attraxiſſe. Officiales enim licentiam ſuam intolerabilem exercuerunt, & ex avaritia, vel aliis cupiditatibus, homines adflixerunt nimium, & ſine legi- tima & juſta cognitione excommunicarunt. Quæ autem iſta tyrannis eſt, qua Officialis in civitate aliqua poteſtatem ha- bet ſuo pro adfectu pravo, ſine juſta cognitione, damnandi, vexandi, cogendi & excommunicandi homines? §. 17. Hac poteſtate multipliciter abuſi ſunt, & cri- mina manifeſta, quibus excommunicatio debetur, neglexe- runt, & tantum in res ludicras animadverterunt, ut in jejunia non reètè ſervata, in ferias fortè violatas, niſi quod interdum in adulteria ſeveriores eſſent, & tamen in hac re ſæpe inno- centes deformarent & infamarent, quja in tam gravi accuſa- tione, ſine juſta cognitione & ordine judiciorum, homines damnabant, quod certè fieri non debuit. F. 19. Cum igitur hanc Iurisdictionem Epiſcopi tyranni- cè ad ſe ſolos tranſtulerint, eaque turpiter abuſi ſint, & præter- ea ſufficientes cauſæ ſint, cur ipſis non obediatur, certè licet, X 4 hanc 41. 5.25y. 319. p. 132. 328 DE POTEST. EPISCOPORVM hanc furto & vi ablatam Iurisdictionem rurſum ipfis adime- P. 324.-37. re, & paſtoribus, ad quos ea de mandato Chriſti pertinet, reſtituere, & curare, ut legitime exerceatur ad vitæ emenda- tionem, & ad illuſtrationem gloriæ Dei. K 19. Reliqua eſt lurisdictio in iis Cauſis, quæ Pon- tificio ſeu Canonico ſure ad forum Eccleſiaſticum pertinent:, Lutbh. ?47.l.237. ut in primis ſunt cauſæ matrimoniales. Hanc jurisdictio- Aé. nmem Epiſcopi etiam humano tantum jure arripuerunt, & quidem non admodum veteri, ut ex Codice & Novellis luſtiniani apparet, cauſas matrimoniales à magiſtratu pohiti- co d'judicandas fuiſſe, qui certè debet illas dijudicare, præſer- tim, ſi Epiſcopi injuſtè pronuncient, aut negligentes ſint, id quòd & Canones teſtantur. §. 20. Quare ob hancjurisdictionem Epiſcopis nul- la debetur obedhentia. Et cum leges, quasdam condiderint injuſtas de cauſis matrimonialibus, quas in ſuis judiciis ob- ſervant, debet magiſtratus politicus etiam propter hanc cau- ſam judicia aliter conſtituere. W §. 21. Certè prohibitiones conjugii inter compa- tres, five in cognatione ſpirituali, ſunt injuftæ. Et in- juſtum eſt prohibere conjugium perſonæ innocenti poſt factum divortium. Injuſtum eſt, in genere omnes clan- deſtinas & doloſas deſponſationes, absque parentum vo- luntate & conſenſu factas, admittendas & probandas ef- ſe. Injuſtum denique eſt, prohibere ſacerdotibus matri- P. 24.212.,306. monium. §. 12. Sunt & plura in Pontificiis decretis, quibus confcientiis laquei & onera injiciuntur & inferuntur, quæ omnia jam recitare nihilattinet. Satis eſt ſcire, quod mul- tæ ſint injuſtæ leges Papæ de cauſis matrimonialibus, ob quas magiſtratus politicus ſatis cauſæ habet, ut judicia aliter con- ſtituat. §K. 23. Cum igitur Epiſcopi Pontificii, impiam doctri- nam & impios cultus violenter defendant, & pios paſtores P. 303. 105. i65. Ordinare non velint, ſed juvent ſævitiam Papæ in illis interfi- a o; 327756. ciendis, & jurisdictionem paſtoribus eripuerint, & eam arre- ptam — — — ptam tyrannicè ad ſuum quæſtum exercuerint: Poſtremò, cum etiam in cauſis matrimonialibus tam injuſtè & perpe- ram egerint & agant, ſatis multas & neceſſarias cauſas Ec- cleſiæ habent, quare eos non agnoſcant Epiſcopos. Ipſi au- tem Epiſcopi meminerint, opes & reditus ipſorum eſſe elee- moſynas, ideo datàs, ut ipfi ſerviant Eccleſiæ, & officio ſuo fungi posſint commodius & melius, ſicut Regula inquit: Beneficium datur propter offcium. §. 24. Quare non poſſunt illas eleemoſynas bona⸗ conſcientia uſurpare. Et interim Eccleſiam defraudant, cui DoCTOR. VROR. SCRIPTVM. 3 ½ Luth. 7. 5. L. &. 85. Sb. 5v. 55. opus eſt illis facultatibus ad fuſtentationem miniſtrorum, & educationem juventutis, ut evadant in viros doétos, & ad pauperum ſubſidia, ac in primis ad judicia matrimonialia: Tanta enim varietas & magnitudo eſt caſuum matrimoniali- um, ut peculiari judicio & foro eis opus ſit, quod absque, reditibus illis eccleſiaſticis conſtitui non poteſt. B. Petrus 2. c.2, z. inquit, futuros impios Epiſiopos, qui bonis & eleemoſynis Ec- dJeſie abuſimri ſint ad ſaum lurum, neglecto miniſterio. Et-⸗ quia Spiritus ſanctus iſtis graviter minatur, ſciant Epiſco- pi, ſe rapinæ hujus rationem Deo reddituros eſſe. §. 26. D O CTORES ET CON- CIONATORES „ QVI CoNFBSSIONI Auguſtanæ & Apologiæ fubſcripſe- runt, Anno M. D. XXXVII. D* mandato illuſtrisſimorum Principum & Ordinum, ac Civitatum Epangelii dobctrinam proſitentiumn, relegimus articulos Confesſionis exhibitæ Enperato- ri in Conpentu Auguſtans, & Dei beneßcio ounnes Con- cionatores, qui in boc Smalealdenſe econventu inter- fuerunt, conſentientes profitentur , ſo juxta articulos X 5 Confes- y. 6géb. DOCTORESETCONGCIONAT. Confetonis & Apologiæ ſentire, & docere in ſuis Eccletiir; proſitentun etiam, ſe articulum de primatu Pape, & ejus poteſtate, & de poteſtate & jurisdictione Epiſeoporum qui hic Principibus in boc conventu exhibitus eſt Smalcaldiæ; approbare. Ides nomina ſua ſubſeribant. Ego lohannes Bugenhagius Pomeranus D. ſubſeribo articulis Con- Fesſionis Auguſtanæ, Apologiæ, & articulo de Papatu Smalcaldie principibus oblato. SFb. 3o Apr. Et ego Vrbanus Regius D. E&cleſtarum in Ducatu Luneburgenſi Super- intendens, ſabſeribo. 1I511. 23. Mai. . Nicolaus Amsdorſ Magdeburgenfis Jubſceripſit. . IFI. Georgius spalatinus Aldenburgenſis ſubſiripſit. PB iy45.16. Jan. Andreas Oſiander ſubſeribo. Interfuit Coll. Marpurg iyeg. M. Vitus Dieterich Noribergenſis ſubſeripſit. 1549. 25. Mart. Stephanus Agricola Eccleſiaſtes Curienfßis manu propria Iubſeripſit. Iobannes Draconites Marburgenſis ſubſeripſit. 6ρs.Apr. Chunradus Figenbotz ſubſceripſit per omnia. Martinus Bucerus. Syl. 27. Febr. idem und Marpurg. I2g9. Erhardus Schnepftus ſubſäèribo. g. I;. I. Nov. Paulus Rhodius concionator in Stetin. Gerardus Oeniken Eccleſiæz Mindenſis Miniſter. Brixius Northanus Suſatienſis Concionator. Simon schnevveis Parochus Crailshbeim. Rurſum Ego Pomeranus ſubſeribo nomine Magiſtri lohannis Brentii quemadmodum mihi mandavit. . Philippus Melanthon ſubſeèribit manu propria. P Sö6a Okt. Anthonius Corvinus ſubſcribit, tàm ſuo, qudm Adamid Euldi no- mine manu propria. Iohannes schlabinhaußen ſubſeribit manu propria. M. Georgius Heltus Forchemius. Michael Cælius Concionator Mansfeldenſis. Petrur Geltnerus Concionator E&leſie Franckenfurdenſir. Dionyſius Melanderſübſäripſit. Paulus Fagius Argentinenſis. Nyo. QVI SVBSCRIPSERVNT. . Irendalinus Faber Parochus Seburge in Mansſeldia. Conradus Otingerus Phorcenſis Vdalrici Ducis EVirt. Concionator. Bonifacius VLVolfart, verbi miniſter Eccleſiæ Augußtanæ. Iobannes Epinus Hamburgenſis Superintendens ſubſeripſit propria manlt. R 1SA. Id ipſum faeit lobannes Amſterdamus Bremenſis. Tohannes Fontanus inferioris Hasſiæ Superintendens ſubſäripfit. Fridericus Miconius, pro ſe & Iuſto Menio enaſ St. Ambroſius Blaurerus. Legi, & iterum iqueft iterum relegi Confesſionem & Apologiam ab illuſß risſimo Principe Pleltore Seronis „& aliis Principibus ac sta- tibus Romani Imperii Cæſarez Majeſtati Auguſtæ oblatam. Legi item Formulam coneordiæ in re Sacramentaria VLViteberge cum D. Bucero, & aliis inſtitutam. Legi etiam articulos à D. Martino Lu- thero, Præceptore noſtro obſervandisſimo, in Smalealdenſi conventu Germanica lingua conſeriptos, & libellum de Papatu & de poteſtate ac jurisdicti ne Epiſeoporum. Ac pro mediocritate mea judico hbæc omnia convenire cum ſacra ſöäriptura, & cum ſententia veræz oαvn- i Catholicæ Eccleſig. Quangnam autem in tanto numero doctisi- morum virorum, qui nunc Smalcaldiæ convenerunt, minimum omnium me agnoſceam, tamen quia mihi non licet exitum hujus conventus e vpe- &tare, obſecro te, larisſime vir, D. Iohannes Bugenhagi, Pater in Chriſto obſervande, it humanitas tua, nomen meum, ſi opus fuerit, omnibus illis, 9u4 ſuprà commemoravi, adſeribat. Me enim ita ſentire, confite- ri, & perpetuò docturum eſſe per Ieſum Chriſtum Dominum noſtrum, “ mey Chirographo teſtor. Actum Smalcaldiæ, XXIII. Februa- zis, Anno M. D. MXXII. Jobannes Erentius Releſiastes Hallenſes. 1I570. 6. 1577. —&òZ ů 4 — — irmnin WWB £ S £ ENCH KRIDION. rrer 8 . nuar Major m. RDR Octobr. Can- D E 1 MKtica 1525. S. Bi- ( N2 . „K blia tota 1535. D Martini Lutheri, pro Pa- aαατι PV. 93. rochis & Concionatoribus. PREFATIO D. MAR- TINI LVTHERI. Martinus Lutherus omnibus fidelibus piis Parochis & Concionatoribus „ Gratiam, miſericordi- am & pacem in Chriſto Ieſu Domino noſtro Pr. ,ISERABILIS ILLIA FACIES, Necesſitas. quam proximb ,„ oum piſitatorem agbrem, vidi, me ad edendum hunc Catechifmum, Jſimplicisſimò & brevisſimè traétatum, coë- git. Deum immortalem, quantam calami- mtem ibi vidizvulgus præſertim autem illud, quod in agris vivit, item pleriqué Parochi, p. 378. nem habent, ut dicere etiam pudeat. Et zmmen omnes ſanbto illo Chriſti nomine appellantur. & nobiſèum com- munibus utuntur Sacramentis, lum orationem Dominicam, Symbolum Apoſtolicum, & Decalagum modo non intelligant; ſed ne verba quidem referre PREFATIO referre posſint. Quid multis moror? nibil omnino à beſtiis diſſerunt. Sð Jam autem cum Evangelium patſin doceatur, illi vel maximè Chri- ſtianorum libertate fruuntur. Quid bhic Chriſßto reſpondebitis E- 2 piſeopi,quibus illa cura eſt divinitüs demandata? Vos enim eſtis, qui- bus vel ſolis illa Chriſtianæ religionisz calamitas debetur. Vos per- miſiſtis ita turpiter errare homines, veſtra ea eſt culpa, qui nibil mi- nus unquam feciſftis, quaàm hoc, quod veſtri offciGi erat facere. Nolo bic quicquam miali vobis imprecari. Ea auiem an non eſt ſumma impietas cum maxima impudentia conjanbta, guod unicam tantüum 98 ſpeciem Sacramenti at veſtras traditiones argetis! hoc prorſus con- temnitis & negligitis, an illi, qui veſtræ ſidei & curæ commendati ſunt, 4 orationem Dominicam, Symbo um Apoſftolicum aut Decalogum te- — —— — — =☛ — neant nec ne? Væ væ vobis. Per Deum igitur omnes vos Parochos & ðUJUMU Concionatores rogo atque obteſtor, ut ſeriò veſtrum faciatis ofßfcium, & ut divinitùs vobis commendatæ plebis agatis curam, Quod tum 1 AKicßimè feceritis, ſiuna nobiſeum hunc Catechiſmum vulgo, præ- V ſertim autem junioribus, inculcetivx. Quod ſi qui ex pobis adeo ſin . indocti, ut omnino nullam harum rerum cognitionem habeant, illos non pudeat, ſuis auditoribus prælegere de nerbo ad verbum, à nobis præſiriptam hanc formam, In hunc modum: d Cura Verbo- S. 2. PRIM10 omnium hoc cavebunt Contionatores, ne- bin- rum ecorum. de alio alque alio modo vel Decalogum ,‚vel Deminicam orationem, vel Symbolum Apoſtolicum, vel etiam Sacramenta, proponant, ſod „ ut perpetuò eadem utantur forma, in his proponendis & explicandis vulgo. Meo autem hoc do conſilium, quod ſciam, non poſſe ſeliciter dAoceri ſimpliciores homines, & qui natu minores ſunt, qudm ana d.= . que eadem forma ſapius propoſita ac repetita. Ouod ſi jam iſto, jam . zlio modo eadem proponas, facilè perturbantur ſimpliciores animi, & fiet, ut pereat omnis opera,:quam in docendo ponis. §. y. Atque hoc viderunt ſanéti Patres, qui voluerunt Decalogi, Symboli & Dominicæ orationis unam e-andem que certis verbis deſiri- ptam formam in Ececleſia eſ. Ilorum diligentiam nos imitari con- r venit, & danda opera est, ut ſimplicioribus & junioribus ſic illa proponamus, ut ne una quidem ſyllaba immutetur, guotieſeunque 4D tandent D. MARTINI LVTHERI.B 335 zandem Catechiſmum doceas, & ut perpetuò ſwi ſtmilis ſit trablatio. Quamcunque igitur tibi delegeris prædicandi Catechiſmi formam, am perpetuò retinebis, neéque unquam ab ea diſèedes. Alia au: tem ratio eſt, ſi in turba doäbtorum hominum Evangelium doceas, ibi enim eruditionis tuæ ſpeeimen edere potes, neque prohibeo ſ apud il- los tractationem varies, & ſubinde alium atque alium vultum di- cendo fingas. Apud ſimpliciores autem perpetuò eadem certis verbis deſeripta forma uteris. Et debet is primus eſſe labor, ut Decalogum, Symbolum, item orationem Dominicam, de verbo ad verbum nudè & ſimplicisſimè doceas, at eadem ſapius andita ,ipſi quoque an- ditores referre diſoant. §. 4. Quod ſi qui adeo religionem contemnunt, ut diſeere hæc nolint, illi wonendi ſunt, quòd Cbriſtum negent, & quòd nihil minus ſint quam Chriſtiani. Atque illi neque admittendi ſunt ad Sacramen- um altaris, neque ad Catechiſtarum oficium, qui pueris baptizan- dis adſunt, Et ſi Chriſtianæ libertatis jure uti velint, ubi eis eſt com- modum, non eſt illud eis concedendum, ſed potius ad Papam altques eos, quos vocant Oßzciales, & ad ipſum quoque satanam ſunt able- andi. Parentum autem & Patrumfamilias ofßßcium erit, negare talibus hominibus viltum, & pulchrò quoque fecerint, ſi eferatis illis pominibus indicent, eam Principis eßſe ſententiam, ut in exilium ali- quo delegentur, & ejiciantur à patria. §. y. Qüuanquam enim ſic ſentiam, ad fidem nemi- nem vel poſye vel debere cogi, boc tamen omnino faciendum eſt, ut teneat pulgus, quid jus, quid item contra jus illorum ſit, cum quibus vi- vit, & ſuum quæritat viltum. Hoc enim requirisur, at quisqut ſutæ civitatis jura, quibus, teu privilegio quodam, ut volet, norit & obſer- vet, ſive eredat verè ſive perditus aliquis ſit nebuls. . 6. SECVNDLVM, Cum ſimpliciores illi jam- Catechiſmi verba benè annumerare didicerint, tradenda poſt quogque est eis ex- plicatio, ut ea etiam intelligant. Potes autem vel hac noſtra for- ma, quam bic præſoriptam vides, vel alia quadam uti. Stcut autem, ut ante monui, Catechiſmus nudus iisdem ſemper pverbis vulgo propo- nendus eſt, ita in expoſitione Catechiſmni, cuperem perpetud ean- dem tralctationem ſequendam, ne quidem immutata unica ſykaba. Sumes autem ad ecam rem ſatis temporis, neque enim neceſſe eſt onm- nia Mir Contemtus. Erplicatio- S64s PPERFFATIO nia ſimul propoſuiſſe, ſed ſunt faciendi ordines, & in tractando al- terum alteri ritèò convenit ſubjicere. Vt ſi jam exabtè tenuerint, quidnam primum præceptum poſtulet, tum ad ſecundum eſt pergen- 2 . „4 . „ . dum. Vt ſic omnia doceantur certo ordine, alias enim fiet, ut nimia copia obrutæ & perturbatæ mentes, nibil prerſus retineant. Illuſtr. & ap- F. 7. 768’770, Poſtquam hanc brevem Catechiſmi expoſi- plicatio. P. 345. p. 16.323.,342. Educatio. tionem abſotpiſti, tum illam longiorem trabtationem ingredieris, ut plenius omnia auditores intelligant. Thi ſingula pracepta, ſingulas Symboli & orationis Dominicæ partes, ſatis illuſtrabis coloribus, va- ria enumerabis opera, varios frubtus & commoda quaæ inde enaſcun- tur, Item pericula nr damna quoque, in quæ conjicimur, ſi minus ea praſt'mus. Invenies autem iſta pasſim piorum hominum ſoriptis copiosèò ezaplicata. Porrs maximèò urgebis illa præcepta, in quæ po- tiſtimum committere ti loci homines, videt. Et ut ejus rei exempla ſuljiciam, Septimum præceptum potisſimum urgelbis apud merca- tores, & apud illos qui mannuarias exercent operas. Commodè quo- que boc præceptum apud agricolas, ſervos & ſſerras urgetur, illi e- nim peiſima fide cum hominibus agunt & variis modis committuntur furta. Sic quartum præceptum apud imperitum vulgus, & mino- res natu potisſimum urgere convenit, at ſint quieti, bona fide omnia agant, pareant magiſtratibus & parentibus, publicam pacem non perturbent. Sunt avutem hæc, ſacrarum literarum biſßzoriis, illu- Rranda, ubi Deus, vel gravei pœnas à trangreſſoribus hujus præ- cepti exegit, vel illorum qui ſervarint omnia capta mirabiliten for- tunavit. MM §S. F. Hoc quoque inprimis eo loco ages, ut commoneas ſui ofi- p. 333.336. 377. cii Magiſtratum & Parenter, ut Jumma diligentia publica munera 386.539. obeant, & ſuos liberos ad literarum fudia adhibéant. Sie autem commonendi ſunt, ut ſentiant ſe debere illa ex divino mandato, quæ ſi minus faciant, gravisſimè à ſe eſſe peccatum. Quid enim illi faciunt aliud' quàm utſinul & divinam & hbumanam adminiſtrationem tol- lant, non aliter atque infenſiſimi tum Dei tum hominum hoſtes? §. 9. Atque hic ceu in tabula ſpectandum propones, quam, gravia damna rebus publicis dent illi, qui ſuos liberos non adbibent zd literas, ut in Parochos, in miniſtros Verbisitem ad alia oficia, quo- pyum bhæc vita non ſine magna calamitate carere poteſt, aliquando deligi — — — — — D. MARTI⁊NILUTHERI. 337 geligi poſint. Hoc quoque addes, Deum gmrißimas pœnas pro illo peccato à parentibus expetiturum. Ee ſanèò haudſcio, an ſit aliut Oocur, gqui quò merebatur tmtctari ati; bic. Neg, enim dici poteit, gquantum hac in parte à Magiſtmtibus & Parentibus nostro ſeculo Feccetur. Non autem dubium est, quin id à Satana ſiat, es conſilio, in maximam calamitatem Germaniam conjiciat. G. 10. POSTREMO, Quoniam Papæ tyrannu imminutm & labe. Sacmmenti Uſus. factata jam eit, multos paſſim invenias, qui ad Sacramentum nun- quam accedunt, ſed contemnunt planèò, ceu rem inutilem & non ne- ceſſariam. Illi quoque impellendi & urgendi ſunt, Gac amen ratione, † Nolo ego quenquam neq; ad ſidem, neg, ad Sacmmenta cogi, &ma- Augu.t. 3. Do O faciunt illi, qui leges, certa tempora, aut certa loca, ad tales res Eccl. c. 53. Præſcribunt. . II. Sic tamen docere illi, qui in offieio Ferbi ſunt, lebent, ut fi- ne noſtris legibus, ultro ſuæ voluntate coalli auditores ad nos pveni- ant, & nos miniſtros Verbi cogant quaſi ad porrigendum Sacra- mentum. Id quod tum ſiet, ſi ſic doceas, Periculum eſſe, ne ii conte- mnant Sacrament um, neque digni ſint qui in Chriſtianorum numero cenſeantur, qui non in anno quater ut minimum, ſacramentum ſu- mant. Quemadmodum nec;iIlli in Chriſtianorum numero cenſendi 138. 330. 335. uth. t. 1. Lat. P 377. Fabian. Papa ter in anno, Zephy- rin, ſemel, die Pa- ſunt, qui Evangelio vel non credunt, vel illud non audiunt. Neque ſchal. Gerhard. t. enim Chriitus cum inſtitueret Sacramentum, dixit, Hoc obmittite 5. 5. 539. 920. vel contemnite, ſed, Hoc fucite, quotiescungque biberitis, & . Hoc certè vult, ut faciamus, non vult, ut aut prorſus intermiitamus aut contemnamus, Sic enim ait, Hoc facite,. §. 12. Quod ſi quis Sacramentum contemnit, certum id eſt ar. gumentum, quòd neg, u peccatum, neq; carnem, neq; Satanam neg, mundum, neg mortem, neg pericula, neq; infernam babeat. Hoc es, quôd prorſus nibil horum credat, quanquam totus immerſus Eit pectatis, & in Satana regno graviſimè teneatur captivus, Con.- erà, non gratia, non vita, non Paradiſo, non cœlo, non Cbriſto, von Deo, neq; ullo alio bono, opus habeat. Nam ſi crederet, ſe peccatis ob- rutum, longiſimè à gratia abeſſe, ſine dubio boc Sacramentum, non contemneret, in quo contra peccata remedium, & tanta omni- um bonorum copia nobis exhibetur. Neque etiam buic ullis legibus opus ſet, quibus ad Sacramentum ſumendum, cogeretur, ipſe ſux 1 HGonte p. 36 8. 531. Sporeti Auter. 77. gm. Amor, unde. 378⁸ PRXFATIO. Gonte arcurreret, eoaltus peccatorum mole, & te potius cogeret, ad porrigendum ſibi Sacramentum. §. 13. Non igitur bic legibus agendum eſt id quod Papa fetit, Hoc fac, ut oratione, quantum potes, bujus Sacramenti commods & incommoda, pericula & bona, item neceſſitatem tsm ſumma uti- litate conjunctam, exaggeres, Tum ſiet, ut ultro occurrant, & ipfi ſo cogant. Quod ſe his nihil worveantur aliqui, „ſine os Nuo vivere mo- re, Hoc tautam eis dites, quòd in Satanæ ſint regno, qui nibil, neque us neceſſitate, neque Dei benignitate &W gratia,quam eis in öatra⸗ miento exhibet, moveantur. Qui verò boc modo ſuos auditores non urgent, & legibus eos potius volant cogere, ili occefionem conte- mnendi Sacramenti illis prabent. Cum enim miniſtri verbi adeo ſint oſeitantes, non eit miruni, ſi auduorts quoque ſint negligentiores. Hoc igitur probè onßliren, Parocbi & Miniſtri Verbi, longè jam aliud ſuum eſſe offcium, udm olim in Papatufnerit. Jam enim eit miniſterium ſaluti & gratiæ, fit igitur quoque dißtriliat & labo- rioſius, Et cum graviſima peritula & tentationes in ministerio ſint perferendæ tamen neque laborum premium, neque gratias in mundo meretur. Verum nibil nos ila mund, ingratithdo cum ſum- ma impietate conjunéta moveat, Chriſtus ipſe nobi ſatis ampla præmia propoſuit, ſi modo fdeliter i in ejus vinea laboraverimus. Id autem ut commodius posſimus, faxit Pater omnis gratiæ, Cui ſit laus & gloria in ſecula, per Cbristtum J’éſum Dominum noſtrum, Amen.. Mandata Dei ſerbanda. Deut. 4, 2. F. 4. c. F, 1. 72. 33. c. 6, 1. 3. 17. 24. C. 7: Il. C. I0, 12. 12. C. 11 9 t. 6. e. 12, I. C. 1 3 4. 18. C. 19, 9. C. 26, 18: c. 28, k. 9. Ce 29 9 9. C. 30; 5, 10. Ma tih 19; 17. Luc. 10, 28. I. Cor. 7, 19. c. 99 2I. JacC. 2,; 8: ſeꝗ. Deut.6; 5. dil. D. é toto cor- de, i. e. cupidéè, appetitu rat. & ſe nſitivo, aftectu omnique vitâ. Omn. vi- rib intenſſimè, totâ mente- Cognitione perfe à, ut K astional. facultas ſit origo amoris pleni & huc 6 at ſe. Kromæjer Kurtz und Rund, 4 1 “ 339 D E C E M P R Auguſt. t. 4. de Ca= tech. Rud. f. 67. Expoſitio t. 10.,8. 2 ½.96., Dat Tabulæ CEPTA, QVOMODO PA- ptegtn kedtn terfamilias ea ſuæ familiæ ſimpli⸗ ciſſime tradere debeat. Exocdi 32. PRIMUM PREECEFTUM. Non habebis Deos alienos. Duæ eſt hujus præcepti ſententia qv. 7. Primæ IV. Secundæ VI pro zs Habes illud de Sculgtil. pro 9. 10. de Concupilſc. p. 503. T. 28 Epiſt. 119. c. 10.11. Luth. ft. I. Lat. W. p. I. 199. t. 4. J. P. 700.336. 389. Quid ſit Deus di- ſputat. Aug. c. 4. 99. 1. ½ V. T. p. 49 6. Gen. 35, 2. Ex. 20, 3 c. 23,13, 23, 32. C. 34, I4. Deut 4, 15, 35. c. 5, 6. C. 6, 4, C. 32; 39. Joſ. 24, 23. 1. Sam. 7, 3. Pſ, 34,10, 45. 12. 81,;10. 96, 9. 97, 7. Pred. F, 13. Eſa. 8, 13. c. 36, 22. c. 43, II. Jer. 2, 5. C. 313. C. 7;6. Cc 8, 19. C. 10,; 6, 10, 16. g. II0.c. 24, v. 6; 11. c. 35, I5. Ez. 14, (3. ſeq. c. 20, 6. Oſ. 12 6. C, 13,4. Zeph. 3,7. Mich. 6, g. Judit. 11,20. Sap. 12, 13. Bar. 6, 5. Syr. 1, II. q. C., 2, 7. C. 7. 32, Cc. 10,27. c. II. 32. c. 23 37. E. 25, v. 14. C. 33, 17. C. 34, 16, H . . .1. . . 351, 462. Debemus Deum ſupra omnia timere, diligere, & illi M 351, 462.) confidere. V 2 Gal. 3, 20, c. 5, 20, Ap. 9, 20. c. 14.7. c. 19. 18. c. 22, 9, I5e at. 4,; 30, C. 19; 16. Luc. 10, 27. II. Præ. Rom. 1 2 19. 22 24 I1. Cor. §, 3 c: 10, 72 140 340 CATECHISMIS Preceptum II. — Luth. t. 4. J. Pe 2356. 391. 510. Ex, 20, 7. Lev. 55 4. C. 19, 11. C. 245156 Deut. y, II. c. 32, 15. Pſ. 50, 14: 80, 19: 81, 8 :86, 8. 96, 9 97, 12. Efa. 1, 4. C. 5215. C. 37, ²3. C. 49,7. C. 64,19. Jer. 20, 43. C. 5. 2. C. 10, 19. C. 17516. Ez. 29, 40. c. 35, 12. Oſ. 4, 15. c. 7. 14. de O Mich. 6, 12. Ze. 35 9,13. To. 12, 16,. Sap. I, 10. C. 14,28. Syr. 20,26, 37.C 23, 9; C. 27, 15. C 29,21, 41. C. 31, 17. C. 3329⸗ Math. 4, 11. G. 5,34 Mar. 7, 22. (Eph. 5 19. Col. 35 8, 9 5 217. 1. Theſ 5, 18. 2. Tim. 2,; 122. Jac. 5, 12. Ap. 10, 11,21. c. 14,; 7. C. 16; 9. C. 19510. C. 229 9. B. 497. P. 351. 463. Levit. 24. II. PREE CEPTUM. Non aſſumes Nomen Domini Dei tui in vanum: Non enim habebit inſontem Dominus eum, qui as- ſumſerit nomen ejus in vanum. QDue est bujus prærepti ſententis? RESPONSIO. Debemus Deum timere & diligere, ne per nomen ejus imprecemur, juremus, incantemus, mentiamur, aut dolis fallamus. Sed in omni neceſſitate illud invocemus, adore- mus, & cum gratiarum actione laudemus. III. Præ- Ré6 τν οοNl 0. temus, libenter audiamus & diſcamus. V 3 III. PRECEPTUM. Memento ut diem Sabbathi ſanctifices. QDus est bujius præcepti ſententia? Quar- Praæceptum. III. Aug. t. 2. Epiſt. 119 c. 10, II, 13. t. 10 S. 215 /251. I. f. 763 810. Luth. t. 4. J 337. 339,; 15. Gen. 2, I. Ex. 299 g. C. 23, l?. C. 31; 13 Lev 19,;2,30., Deut. 5: 12. Neh. 13, 18⸗ Eſ. 56, 6. c. 58, 13 Jer. 17, :11. Ez. 20. 12. C. 2 2z 8. Na. I, 15 3. Mac. 15 5 4 Mat. I12, 10. Luc. 14, 3. Ebr. 1o, 25. p. 406. Debemus Deum timere & diligere, ne divinos ſermo- p. 46. nes, & ejus Verbum contemnamus, ſed ut ſanctum repu- e. 20, 9. Deut, 5; 26. C. 215 18. C. 27, 16. Prov. C. 19,; 26. C. 29; 20. c. 23; 22. C. 2124. C. 3; 11,17, Ez. 2257. Mich. 7. 6. Mal. 1, 6. Tob. 4: 3. C. 14, 14. Syf. 2) 1. C. 7, 29. 2. Mac⸗ 7,27: Matt. 5, 21. E, 15,4. C. 19, 19. Mar.⸗ 7,10.c. 10, 19. Luc. 49, 20. Eph. 6, 2. 2. Col. 3, 20. 1. Phil.2. c. 22. I, Tim. 1, 10. c. 5, 4. Educa, Pro v. 13, 13. C. I5510. c. 29, I3. Eph. 6,4. 8. Tim, 4,, 6. Co. 42. 51. GATYCHISMVUVS Geneſ. 9. IV. PRKE CEPTUM. Honora patrem & matrem, ut bene ſit tibi, & ſis lon= Gen. 9, 20. c. 22. gæVus ſuper terram. Ce 29 E. 4,858. C.4985 Dye eſt bijus præcepti ſententia6 AEFSPONS6. p. 16. 336.423. Debemus Deum timere & diligere, I. ne Parentes & Do⸗ 4 11 463 1 Cminos noſtros contemnamus, 2. neque ad iram commo- veamus, 3. ſed honore afficiamus, 2 4. illis ſerviamus, 6 5§. morem geramus, «e 6, amore eos proſequamur à & 7. ma- gnifaciamus. e V. Præ- Syr. 20, 20. c. 30, 11. Math. 155 f. e⸗ 2 14 neceſſitatibus, & periculis. K 1N a KR. Geneſ. 4. EE V. P RE CEPTU M. (:.4:9. Non occides. Que hujus præcepti ſententia? RSS N S§ 10. Debemus Deum timere & diligere, ne vitæ proximi no- ſtri incommodemus, a«‘ aut ægrè faciamus,« Sed illum ad- juvemus, & promoveamus à in omnibus vitæ & corporis y. VI. PDyg 4. VI. 112— Tra. Pſ. 4,51,37,3. Jo b. 5, 2. Pred. 7, 10. c. II, 10. Prov. 27, 7. Sy. 30,26. Epk. 4, 27. Col. 3, 9, ſac. . 4 1 1, 19. Gefſtus Thr. 2, 16. C. 3)16. Pſ. 12. Eſa. 5r, 4, 59, 10, 4. J0 h. 2, 6, 1. Jol. 2, 28, 4, 2. Jam. 17, 19 - 199 97 C. 217. Luc. I10, 33, Act. 28,7 243; Preceptum F. Cædes privata.: veluntaria Num- 35, 16. ictu, tactu, dolo, per alium, non ebſtans, Par- ricida, Numæ le- ge. Gen. 49. 6. Ex. 20, 13, C. 21,; 12. 5. Lev. 199 16. C. 24, 17,; 21. Num. 35,16. Pf. 22, 8.55, 11.59,10. Deut. 5, . Bſ. 37,4. Oſ. 4, 5. Jer. 7, 6, c. 22, 3. Syr. 26, 7. C. 17, 33. ci23, 8. Matth. 5; 21. c; 15 19. c. 19,19, C., 26, ſ2. Marc. 7, 22. cIe, I9. Luc. 18,20. Rom. 13, 13. Gal. 5, 20. ſeq. Eph. 4,26. 31. Col. 3, 9. 15 100 1. Tim. 3, 3. Tit. 3, 3. I. Pet. 4, 15. 1. J0 k. 3,15. Jac. 2, II. Ap. 9 521. C. I13; 10. 16. c. 16,19. C. 22,15. 4 Amcr. Le. 19, 19. 34. Syr. 19, 13. Luc. 10,27. Matt h. 19,19. C. 22, 39. 5 Ez. 35 . 11. contra o- dium Lev. 19, 1I1. Deut. 19, 55 6, I. Joh. a, II. c. 3; iz CSal - 33 Gali. 5, 26. KRom. 7,; 29. Tit. 3, 3. Ultio. Gen. 4. c. 27, 41. 1, 19. Lev. 19, 10. 6 1 -4 „ 5 f. — raceptan V! 344 CA TE CHISMUS Gen. 19, 5. 31. C. 20. S Cc. 34 c. 38., 15 c. 39 2. Samuel. I. 7. C. 49; 1. Ex. 29) 14.17. C. 22, 16. Le v. 195 20. C. 19,; 10.29 Nu. 27, Deut. 5, 18. C. 22, 23 17. Jsd. 2s. 1. Sam. 2, 22. 2·Sam. II. C. 12. C. 13. C. 15. v. 20. Eſt. 9. Job. 24, 1. c. 31, I. Prov. 6, 25. C. 31, 33. Jer. 5, 8. 759. C. 9, 2. C. 13, 12. C. 23. V. 16. C. 29, 23. C. 16,; 17. Ez. 1, 15. Cc. 23, 1. C. 3;, 26. Oſ. 2, 2. C. 14, 10. Mal. 9⸗ F. To. 4 13. 8y. 9. c. 26, c. 42 25. Su⸗ ſanna Matth. 5 27. C. 15, 19. C. 19, 19. C. 7,22. Marc. 10, 19. Luc. c. 16, 18. c. 19, 10: Jeh. d4. 0 V J. PRECEP TUM. 15,29. Rom. 1,27. 6. 2,22. C.l5, 13. I. Cor. . b. C. 7, II. C. 18, L. C. ,1. Dab , 1g.a. (P.394 434.) Non moœchaberis. 21. Eph. 5. 3. 18.22. . „ . len t,4:9. Col. 3, Quaæ est bujus præcepti ſententia? 5. I Tim. 1, 10. Ebr. 22,16. C. 13, 4. Jac. . 42,4. c. 2, II. Ap. 9, RESPONSIO. 21. C. 13,8 14,15. (piy. 213 24.23;3. Debemus Deum timere & diligere, ut caſte & pudi- 357.) cè vivamus, in verbis ac operibus, & unusquisque ſuam 4 E h. 4,1 * C. § . . 18. Colg,. Tim Conjugem amet ac honoret⸗. b% Deut. 11, 13. C. 24, 3. Mal. 2, 16, C. 6, 25. Byr. 25, 2. Eph 5, 25. C 6, 1 . Col. 5, 19. I. Per. 3, 7. Contr. Ex. 22, 19. Lev. 8, 23. C. 20, I/e 15. Rom. 1, 27. C. 7, 28⸗ Cr 975 Is C. 26516. E. & 8, 19. M 1 N 0 R. Joſuæ 7. VII. P R „Æ CEP T U M. Non furtum facies. Duaas eſt bujus præcepti ſententia? RESPONSIO. opes conſerventur, & ejus conditio melior reddatur., 345 Pracsptum PII. Ex. 20, 15. C. 21; 16. C. 22, I.2, 12. Lev.» 3.4. C. 19, II, 13. Deut. 5, I. C. 2 2, 3. Joſ. 7, 21. Pf. 62, III. 119; 36. Prov. 1,19. C. 1, 27. C. 2⅜, 16. Eſa. 56, II. c. 179 7. Jer. 6, 13. c. 7,9. c. 8, 10. C. 12 17. EZ. 22,13. C. 33, 31. Ol. 421. Mich, 2, I. Syr. 5, 17. C. 20,; 27. C. 42,13. Matth. 15, 19. C. 19;, 19. Marc. 7,21 Cc. 10,; 19. Luc. 18, 20. Rom. 2 2Z. c. 13, 9. Eph. 4: 2 8. Col. 3, 5. 1. Tim. 1, 10. 1. Pet. 4, I5* Ap. 9, P. 194: 38 4 ‧43 b⸗ Debemus Deum umere & diligere, ne proximo pecu- (p. 336.) iam, ut bona auferamus, neque falſis mercibus aut im- Conf. Lb. XII. poſtura ad nos pertrahamus, Sed demus operam, ut illius Tabb. d, h. r, jura- Præcéptum VIII. 2A TE cHISV= Gen. 3 c. 27 511. C aniefle. 33,32. C. 39, 14. Ex- Iin Daniele. 29; 16. C. 23, I. Leve 6, 12. E. 19. 11, Deut- 75 20. C. 22, 14, 190 Jud. 21. 1. R. 21, 10. Pſ.5, 7. 15, 3. 34, 14 50, 29. 101,;6. PrO v. 6,19s C. 19; 5, 9; 28 L. 215 28. C. 24. „ 2 82 ce 25, 18. Eſs. c. 58; 10. C. 59,3. Jer. 5, 26. c. 9, 3. C. 29. Mich. 6; 122 C. 7, 5. Zackh. 8,16. Sy r. 4:30. C. 5, 16 C. 6, 5. E. 7, 13. Ce 12,; 33. C. 20, 26, 282 c. 22,27. c. 2 , 20. C. 28’,156. Matth. 15, 14. 19. C. 19,19. C. 26, 59.⸗ c. 4 I, 30. Marc. I0, 14: Cc. 14, 56. Lug. 6, 37. Joh. 7, 24. Act.5, 3. Rom. 2, 1. c.iz,I0: c 1,10, 56. (p. 446.) VIII. PRECEPTVM. 1. Cor. 4, 5. Col. 3, 9. 1. Tim. 1, 10. Tit. L 3,2. 1 Pet., 2, I. ac. Non loqueris contra proximum tuum falſum te- 3,14. C. 4, II. Apoc. ; 3:,6, 15. ſtimonium. DQuc est huius præcepti ſententia 5 RESPONSIO. Debemus Deum timere & diligere, ne proximum fal- ſis mendaciis involvamus, prodamus, traducamus, autin- famia aliqua afficiamus, Sed illum excuſemus, bene de eo ſentiamus & loquamur, & omnia in meliorem partem acci- . P 4 Non concupiſces domum proximi tui. Qus« est ujus præcepti ſententia 6 RESP N S 1 0. Debemus Deum timere & diligere, ne hæreditatem vel domum proximni, dolo malo captemus, & ſub ſpecie juris & recti, noſtris facultatibus adjungamus; Sed potius eum iuvemus, ut ſuas fortunas retineat integras. Precestun, IX3 Ex. 20, 47. 21, 45. c. 22, 21. Lev. 5; 30 ce 25, 36. Deut. 5; 2 . Ce 22; 3. C. 21, 9. 1⸗ Rom. 21,19,. Nehs 4, 5. Job: 20, 19. Pſ. 17, 5F. Prov. 23,5. Eſa. 5,8. Jer. 15,16. Ez. 198, 8. c. 45, 8. Mich. 2, 2. Hab. 15 15. C. 3,; 5. Math= 23, 14. Mar. 7, 22. Rom. 7, 7. Cc. 13, 10S k. Cor. 10; 6. Tit. 3, Z3z Prareptam .. Jer. 5„ 75 8. Syr. 41, 26. 248 CATECHISMVUS Genef. 39. CN YNNNNENNTNNENNEY-NII X. PRECEPTUM. .* Nec deſiderabis uxorem ejus, non ſervum, non an- cillam, non bovem, non aſinum, nec omnia qvæ illius ſunt. Due est hujus præcepti ſententia? RESPON S516. Debemus Deum timere & diligere, ne proximo uxo- rem, ſervos, ancillas, vel pecudes abalienemus, aut abs- trahamus. Sed illos adhortemur, & urgeamus, ut maneant, & ſuum officium diligenter faciant. Quid 4 & cuſtodiunt præcepta mea. M I NO R. 349 Conclas’so Decalogi. AQuid autem ſummatim dicit Deus de bis Aog.. 4 59. 74. . ihm 35 e V. T. p. 505. Ppræceptis omnibus? p. 395. 45⁰. 4 Lev. 19, 3. Deut. 5 9. c. 4, 24. Joſ. 24,19. Jer. 10, 6, 10. EZ. 20, 6. Oſ. 12,5, 9. c. 11, 9. Am. 2, 9. . . 5 Ex. 34, 7. Deut. 4Ego ſum DoMINusS Deus tuus, fortis zelotes, 5 vi- 4, 24. Jof. 24, 19. ſitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam & quar- den . ber 1 . . . ,.⸗ er. O. C. tam generationem, eorum, qui oderunt me: c Et fa- c e .g, ez ciens miſericordiam in millia, his, qui diligunt me, 14. c. 12,8 c. 19, 32 C. 325 §. Thr. 5 y.⸗ « Prov. 8, 17, Jer- 32, 18. R6„ε & % N S „0. Sic dicit Exodi 20, 5. Quid boc ſibi pult ? Rehponſio. õ p. 395. Jud. „. . . OMM à Jer. 6, 15, 19. C. 22 DEuUS Zminatur pœnam omnibus, qui iſta præcepta En ,, f transgrediuntur & violant. Debemus itaque expaveſcere, 1,4,6. C. 1,9. c. 5,5. & timere iram Dei, & nihil contra hujusmodi præcepta fa- c: 6,9. c. 7, 12. c. 10, . . . . 7) 10. C. II, F.e C. 12, 7» cere: Rurſuse promittit etiam ſuam gratiam, & omnia bo- 133. Ac. c. zntz. e, r na omnibus, qui mandata illa obſervant. Meritò igitur 7. c. 7, 9, 14. c. 8, debemus Deum diligere, & illi confidere, & juxta J 5, 9. Mich. 1, 10. C. mandata ejus omnem noſtram vitam- 3,11. ,al 2. C 7, 3 11 4 95 17. ſedulò & diligenter —“ e Deut. 28. c. 29. inſtituere. . Jer. y, 23. Cc. 32 38. c. 33,9. Oſ. 14,6, 10. JEx. 15. 26. c. 20. c. 23, 20. ſeq. Lev. 26. Deut. 4. c. 5. ſeq. Eſa. Jer. alii Syr. 35, I. Cor. 7 19. I. J0. 55 3. Articulus I. De Deo, Creatione. Vid. Tertul. Præ- ſcr. contr. Hæret. Irenæ. I. 1. c. 2. 1. 3. c. 4. Ambros. t. 3. S. 289. Aug. Ser.⸗ 7I5. 119. 123. 125.131. 131. 180. 191. 191. 495. T. 10. Serm. de Temp. 38. 115. 119 123. 125. 129.131. t.9. p. 752. 759. 7702 776. De Eſſent. D. 1. 4. P. 188. Qvid ſit. q. 1. V. T. p. 495. t. 10. S. 38. 790. De Fid. ad Petr. t. 3. Dogm. Eccl. c.I. 4. 10.27. 5 8. 59. 60. ſeq. Fid, & Symb. c. l. O- annipot. Patr.t. 18. ſ. 192. de Trin. II. 15. t. 3. Hi lar. II. ix. Athan. Cyrill. Damaſc.&c. Acta Concil.' Nic. Chalced. ap. Bin. Symboli Autor 350 cATECNISMVUS SYMBOLUM AbPOSTO- LICUM, QVOMODObPATERFA- milias id ſuæ familiæ ſimpliciſſimè tradere debeaeat. Cenel. r. J n N N N.NV N == 5 ignotus, Voſ. de Trib. Symb. Hpitome Credendor. Gerh. t. 5, Tuth. Expol. t. 4. W. p. 311 1. 4. J. 410. 57,t. 6, W. 1o7. Chemn. LI. P. fI. Gerhar. Ext 1 . 874 916.936. Nori, Refor. Papiſt. Commun. Bellarm. de Trin. I. 2. d Concil. c. 12. A, C. p.fI. 385.462. PRIMUS ARTICHuILVS DE CREATIONB. ". Credo in Deum Patrem omnipotentem, Creatorem Gen.2. Deut 312,19. Coeli & terræ. Job. 10, 8, 9. Pfſ, 1, 9„1I, Cc. 54. II. c. 64, 8, 139, 15. Act. 17,25 Kom. 1, 2. Mac. 7, 22. Marx. 10 6. Dus eſt bujus articuli ſententiæ RESPONSIO. Credo, quòd Deus creaverit me, unà cum omnibus creaturis: Quòd corpus & animam, oculos, aures, & 0. mnia ht . S D mnia membra, rationem & omnes ſenſus, mihi dederit, & P. MILNO R. brifto, Redem- tione. adhuc ſuſtentet: Ad hæc, quòd veſtes & calces, cibum ac p. 38. 393. 467. potum, domum, uxorem, liberos, agros, jumenta & omnia bona, cum omnibus vitæ neceſſariis, copiosè & quotidiè largiatur: Me contra omnia pericula protegat, & ab o- mnibus malis liberet & cuſtodiat: Et hæc omnia ex mera fua paterna ac divina bonitate & miſericordia, ſine ullis meis meritis, aut ulla dignitate: pro quibus omnibus, illi P-340.467,468. gratias agere, plena ore laudem tribuere, inſervire, obſe- qui, meritò debeo. Hoc certiſſimè verum eſt. SEC HNDuUS ARTILCULUS DE REDEMTIONE. p. 1. 385. 277:470. S —,. ũÄ— * — Et in Jeſum Chriſt minum noſtrum. « Qui conceptus eſt de Spiritu Matth. 27. Joh. 21. Lu um, a Fi lium ejus un Ambroſ. in Lue. c. 5. non licet ſei- A. C. a.3. p. 12. re, ut hatus; non, A. S,. P. 1. p.277. neſcire quòd na- C. 23. MJs rc. I15. icum, Do- cto, tus, Aug. lede Fid. ad Pec. c. 14. ſeq. Enchir. c. 35. ſeq. Fid. & Symb. c. 3. ſeq. De Agon. c. iI. 18. ſeq. T. 3. Ser. I. 191. 193⅞. T. 10. p. 726729. Luth. t. 4. w. p. 311. 1. 6. w. 108. t. 4. J. 411. Matt. 3, lv. c. 16, 16. d. 17, §. 2 Joh. 1, 14. 18. Marc. 9, 7. c. 2,16. Ap. 1, 10. Joh. 13, 13. Act. 10 537. Rom. 14, 9. 1. Cor. 8, 6. C. 12, 3. Phil. 2, 11. – Eſa. 9. Luc. 1,35 Matt. I, I18. C. ut Homo plo- rat Luc. 19, 41. Joh. San- 135.38. infremit Joh. 11,33. ingemit Marc.7, 34. c. 8,12. ſpuit Marc d. I. c. 8,2 Mileret Marc. 6,34. C. 5, 2 ¾ condojet Marc 3,5, Iraſcitur idee. 7, 6. miratur id. c. 6,6. Inerepat id. c. 8, 331c. 9, 25. clamat Joh. 1i1, 4 3³. Amat Marc. 1e,21. Joh. 13,1. Expavet Marc. 14,14. ttiſtasur ib. turbatur ſpiritu, Joh. 3,21. Eſurit Matth 11192 Dormit Matth. 9. Bibit Marc. 14, 45. Joh. 4,7. Edit Matth 47. Luc. 5, 16. Lætat. Luc. 10, 12. Oſeulat. Marc. 9,36. Iudignat: Marc. 10, 12. Fatigatur Joh. 4, 6. Sedet d. l. Stat. Marc. 10, 49. Alat c. 11, 13. Sitit Joh. 19, 2 ⁸. .II,19. Gratias agit JOh. 1I, 41. Orat Joh. Artieulus I I. de 352 Cbriſto, Redem: C A T EC H I S., M U S ic, cto, natus ex Maria virgine. e Paſſus ſub Pontio Pila- II. De Sirita S. to, ſcrucifixus, g mortuus & ſepultus. i deſcendit ad 4 Ela.9: Mar.1n. inferna. ⅛ Tertia die reſurrexit à mortuis. / Aſcendit ad Luc. 1, 26 Cc. 2, 7. 1, Tim.,15. 1. Joh. Colos. m Sedet ad degxteram Hei Patris omnipotentis. n . . .— 1 3,4.5,8. 2.v. 7. Gal Inde venturus e „judicare vivos & mortuos. 4,4: A p: 552 C. 2, 5r 4 e Mart. 26. Luc.23. Lae eſt hujus artiz uli ſententia? Joh 18.19. A ct 2,5. . ¹ Pet. 2, 21. e. 3, =8. Credo quòd feſus Chriſtus, veris Deus à atre ante ſe- Cc 4, 1. Ebr. 13, 12. ,. Ss verre ben f RBrvangel. d. 1. cula genitus, idemque verus homo, uc. 3, 12. c. 241. gine, ſit meus Dominus: „ qui me perditum & dainnatum Luc. 9, 12. c. 24,23. glne, 1 ²οul me perditum &e . lob. 19. Phil. 2, à hominem redemit, & omnibus Peccatis, 71 à morte, à Ebe: Ro 5 4. 1. poteſtate Satanæ liberavit: n non quidem auro & argento, vVang .„ R J5 C⸗* . cap &,1.c. 8, 34. led ſuo ſancto ac pretioſo ſanguine, ſuaque innocente paſ- 1. Cor. c. 15, 2. c. 5, ſione ac morte, ut ego eſſem totus ipſius, & in regno ejus 15:1. Theſ 4,14. c. , ſub ipſo viverem, ac ei ſervirem, in perpetua juſtitia, in- noeher zat 4 9. 'nocentia, & beatitudine, perinde ac ipſe à morte ſurre- . 1. Cor. 15, 4. Xit,vivit & egnatin æternum. Hoc certiſſimè verum eſt. „ Eph. 4,9. Aug. t. 2. Ep. 99. f. 285. t. 10. hom. 137. Euſeb. H. E. I.1. c, 13. & Ev. d I. Rom. 1, 5. 8. I1, 24 I. Cor. 15, 64. 14. I. Theſ. I, 10, c. 4/14. Aug. t. 10. S. 137. 141.14 ½ Sal. I, I. Col. ², 12. 1. Pet. I, 21. Ebr. 6,2. c. 135. Mare 16,19, Luc. 24. pr. ACt. 1, 9. Eph c q 10. f. Pet,3,22. 1. Tim. rr. Ebr. 6, 19. C. 7, 26. C, 9, 24. Marc, 14,22. 16,19, Pſ Io0. Rom. 8, 4 Phil.2, I. Col, 3,1. 1. Pet 3,22 Ebr. 1, 7. C. 8, I. C. 10, 14. c, 12,2 n Matt, 250.2 5.6 4. Marc 13,26, Luc. 21, 27. Luc. I, II. Rom. 2,2,7. 1.Cor. 4. 6. Phil.3, 20. 1. Theſ. 52. C. 110 Ec 33. , COr. 51O, Zach 14,27. C.7. C. 2,1. C. 4,1. 1. Petr. s, 5, C. 5,4. Bbr. c,2. c. 9, 2 ½.4. 17. c. 3, 3r c,i1, 18. C. 147. c. 17, 14 p. 177. 579,730. p. 491. Gal. H54. 1, Tim 2, 6,A p. 1, 6. 4 1. J0.3, . Eph.2 I Cor. 6, 20, C. 7, 2;. 1. Pet 1,19. Act. 20,28 Eph. 1, 7. Col. 1, 24.1. Th. i, 10. Ap. 1, 6. C. 5, 10. 1. Joh. 1,7. 5 Rom, 6, II. Ap. 1, I8. c. . 9. c. 1514. TERTIIS ARTICUuLuLS DE SANCTIFICATIONE. icere der P-I, 2 125. 5307. 385:473 H Symb. c.y. ⁴½ Credo in Spiritum ſanctum: b Sanctam Eceleſiam Eccl. Hogm. L. ,9. Catholicam: Sanctorum communionem: e Remiſſio- t. 4. q. mixt. 125. 1isſed.q.2. p.4 31. em peccatorum: Carnis reſurrectionem; g Et vitam ens F. ma. p. 401, &ternam, AME N. 708 Pro ceſſi à Filio, t. 9. trin. Jo. 9 9. p. 33 . t 7.d. 4A C.22,27.49.ſeq. c. 77. Fid ad Par. 6 I1. Eachir. c. 30 ſe 9,8. 14., ⁶ Eph. 5, 25. Dei Act. 20, 2 0 1. Cor. I, 2. C. II, 22. C.15,9. 2. Cor. 1, 1. Gal. 1,1. 1. Th. 2, 14. II. 1, 4. ia Deo i. Th. 1, 1. Domini, Deut. 2 , 1. Num, 20,4. Mich 2,6. c Gerht. 5. 874. ſu pr. f. /26. Sanét. ps. 89,6. P 149,1. Cor. 14,33. Chriſti Mat16, 18, Rom. 16, 16. Col. 1,24, f. 359. Ebr 46. Luc. 14, I5. Ap. 21.22. ℳ Deitas Phil. 3; Duæg gON.c. 22. ſeq. Fid. Symb c. 9 10. Dogm, Eccl. 4.56. 84. conf. Luc. I2, 12 2 Fet. 1,21. Ebr. 6, 4. C. % natus ex Maria vir- Do uI! 44 Dl. it. 14. . A,⸗ de 10˙ jo⸗ 6 3 ccl. 4.. 1, 4. keps⸗ —— HEEE, — MIN O R. 353 Articulus Iil. der Goen ARor. 2. viritn 5. – Qee eſt bujus articuli ſeutentia? 4 .E § „ 0O0 N 510. ([p 639 6 54.) Credo me a propriis rationis meæ viribus, Jeſu Chriſto= Joh. 6, 44, 6 . Domino meo fidere, aut ad eum accedere, & pervenire KRom. 10. 1. Cor. , nullo modo poſſe: Sed Spiritus ſi Fangelium c cna,1. nullo modo poſſe: ed Spiritus ſanctus per Evangelium Col., 12. Eph..3 me vocavit, ſuis donis illuminavit, in recta fide ſanéctifica-“ (p. 451.) s⸗ vit, & conſervavit: Quemadmodum ſolet totam Eccleſi- Eph. 4. am in terra vocare, congregare, illuminare, ſanctificare, & in Jeſu Chriſto per veram ac unicam fidem conſervare: « e) In qua Eccleſia, mihi & omnibus Chriſtianis, omnia pecca- J Eſa. 26,9. Ez.37 7. . .. . . EZ. 375 ta quotidie benignè remittit, « & nos omnes in extremo I. Job. 19, 15. 2. die à morte ſuſcitabit, e ac mihi & omnibus in Chri- Mat.2, 14. Jo. ſ,29. ſtum credentibus vitam æternam dabit. Hoc certiſſim? 1 25. 1. Cor. 15. ſt .Th 4,16. Ebr. 6, 2. Verum eit. 7 ORA- Dan. 12 2.2 Mac. 7,36. Mat. 25,4. C. 13,4 3. 2. 0.3,16. C., 14. C. 6. 47 c. 11, 26. 7. I. Luc 16, 22,17. Rom. 6, 23 2. Cor. 1,9. C. 5. I. Cor. 15, I Th.4, I7. C. 10, 2. Tim. 4, 8. 1. Pe, 1,9. I. o. 5, 1,13. de Car. reſur. Hi Ep. 20. Luth. in 1. Cor. 1. » Jo. 5, 11 ,13 Iur. Hieron. P. I. tr. . 354 C ATE CH'IS M US oe. ORATIO DOMINICA, Exponit Cyprian- der . ertele QV O M 0D O PATERFAMILIAS. Orat. Cyrill. Ca- EESEcc teche ſi. Ambroſ. eamn ſax familiæ ſim eiſſime tradere . 1. 5. de Sacram. èòMWU. 4 ——ð c. 4. de Cain c. 9. 4 be a “ Gregor. Nyſten. Chry ſoſt. in Mat. 6. Hieron. eod. Aguftin Expeſi- 119 t. 10. 8. 116. p⸗ 625. 172 1.2. p. 812. t. 4. de Verb. Do- min. mont⸗ Hom. 42. p. 361. de Tem- pore S. 39. p. 44 9. t. 1. Bp. 121. p. 403. de irando Deo prolixè. Luth. a. t. P. 337. 4 14. ad ce), 6.7. Mat. p. Gerh. Schol. Pier. Arand. Chrifſtian. l. 2. c. 34.ſe q. & Pa- piſt. Bellarm. t. 4. 1. 1. d. B. O. Pater, Deut. 3: 6. PATER noſter qui es in cœlis. ſeq. Eſa. 64, 8, 16. . 4 = è er. 3, 4, 19. Mal. . . . , 52 ⸗ ee Rle nen 6, 26. ALuia boc ſibi vult? Reſponſio. Luc. 11, 4. Rom. ⁸; = . 16. 1. COr. 3,56 Epl. Deus amanter nos hac præfatiuncula invitat, ut verè 3,14. C. 46e I. Petr. nſtr. l p: *1,,„,13. credamus, eum noſtrum verum FPatrem, nosque ejus veros Gethet,8,762. filios eſſe, ut eum confidentius pleni ſiducia adoremus: quemadmodum videmus, liberos certa fiducia aliquid à Prima — — „ m. Prima Betitlo. PRIMA PETITIO. (p. 498.) (p. 34 .) Sanctificetur nomen tuum. PC 5 2. teſe z⸗ Due ſt bijus hetitionts ſententia? 143, a21. 148, . . ES5HNοS71 . Math. 6,; 10. Luc. . . 119 ke Nomen Dei per ſe quidem ſanctum eſt, Verum nos ora- * mus hac petitione, ut apud nos quoque ſanctificetur. DQua ratione fit iſtud ? Reſponſta. Cum verbum Dei purè ac ſincerè docetur, & nos ſe⸗ Luc. 8, 15, c. ros eH cundum illud, ut flios Dei decet, piè vivimus, quòd ut fiat, Rom. 2, 8, 12. Jac, e dona nobis, mi pater, qui es in Cœlis. Qui verò aliter do- 122. c. 2, 8. nH cCcer vel vivit, quàm verbum Dei docet, ille nomen Deiinter i nos prophanat. Ne autem hoc accidat, tu prohibe mi Pater coœleſtis. 4 2 II. Pes Petitie II. (o. 357. 49 ö⁰..) Sap. 1o, II. Math. 6,; 10, 33. Luc. 11,3. Rom. 2, 7. Col.3,1. Aug. t. 10. S. 182. p. 716. Bellar. l. 10 E. 6, d. b. o, p. 1341. 356 CATECEHISMuS Lucæz. 1I, 3. II. PETITIO. Adveniat regnum tuum. QDaaæ est hujus petitionu ſententia? R6 SboNSy»o. Regnum Dei venit etiam per ſe, ſine noſtra oratione, Sed petimus hac precatione, ut adnos quoq; perveniat. Dua ratione fit iſudd Reßonſio. Cùm Pater cœleſtis dat nobis ſuum ſanctum Spiritum, qui efficit gratia ſua, ut ſancto ejus verbo credamus, ac piè Vivamus, cum in hoc tempore, tum poſtea in æternum. III. Pe- dt⸗ vol Ute lln M IN O R. 777 Matthæi 26, 39. iltio III. PET ILTIO. . (p. 493) D 2 . — „ ug. t. * CH. Fiat voluntas tua, ſicut in cœlo, ſic & in terra. c. 180. ſ. 1 10. „ O Lii E . . 4 5§ 182. p. 715. Quæ est bwjus petitions ſententia! 1 Janh. 18. R6 &SH Oο N S o. Math. 26, 39. Marc. —m—m– .— . 145 15, 26. v. 36. Bona ac miſericors Dei voluntas, fit quoq; ſine noſtra Lue. t:. . par oratione, Sed rogamus hac petitione, ut etiam apud nos 29, 13. Act. 18, 22. at. H Rom. i,10. C. 72, 1,2 èòẽ Cum Deus frangit ac impedit omne malum conſilium, ¹5.1. Pet. 4,2 Ebr. voluntatem, & conatus, qui obſtant, quo minus nomen 63, a8. Dei ſanhicemus tegnumd; eusad nos Perzenite Poſſit e) uteſt diaboli, mundi, & carnis moſtræ voluntas. Deinde, (b. 360.) Romag. cum confortat & conſervat nos firmiter in ſuo verbo ac fi- (b· 368.) ſg. c. 8,3. de, usq; ad finem vitæ noſtræ. Hæc eſt miſericors ac bona Gal. „7. ipſius voluntas. 2 3 IV. Pe- C AT ECHIS MU S 1 8 358 Pstitie I V. *Johan. 6, 1. Ma tth. 6, . 14, 19. C. 15, 33. Marc. 8, 2. Luc. 11, 3. —Rʒ⸗ = . 42 (p. 496.) Panem noſtrum quotidianum da nobis hodie. 3 * 5 — L 6 . . . . ens Ko⸗ r. Qus eſt Bujus petitioni ſententia? Tod. 5 20. Pl.z19. RES PloO N S S0. IIi0 Pf. 3 4½, 11. 33, 19. . . „ 7⸗ 111, 5. Eſa. 23, 1. Deus dat quidem omnibus panem quotidianum, 7.3,2*. c. 1, 4a, quamvis non petamus, etiam malis hominibus. At nos P joekt 27. Precamur hac petitione, ut agnoſcamus hoc beneficium, . 2 . 0 £ ⁶ . 2. * . 2 2 .* Matih.6,26. atque ita panem noſtrum quotidiauum cum gratiarum- (p. 351. 393) actione accipiamus. Gen. 23,20. Deut. aid autem ſignißicat panis quotidianus? Reßz. 10,1. Eſa. 3;, r6. Significat omne, quòd ad vitæ noſtræ neceſſitatem ac Tiae ⸗ ſuſtentationem pertinet, videlicet cibum, potum, veſtes, (p. 331. 393. 467.) Calceos, domum, aream, agros, pecudes, pecuniam, divi- ſegq. tias, probam conjugem, probos liberos, probos ſervos, R Hent. probum ac fidum magiſtratum, bonum Reipublicæ ſta- alsen hek 3,6. tum, ſalubrem aërem, pacem, ſanitatem, modeſtiam, ho- norem, bonos amicos, fidos vicinos, & id genus alia. V, Pe- ti . 10⁸ m, 4 MINOR. 89 Matth. 18, 35. N* NN de. Vv. PETITIO. Et remitte nobis debita noſtra, ſicut & nos remit- timus debitoribus noſtris. QDuæ est bujus petitionis ſententia. RESPONSIO. Petimus hac precatione, ne pater cœleſtis velit reſpi- cere & examinare peccata noſtra, & propter iſta noſtram orationem repudiare: Quandoquidem nullis rebus, quas petimus, digni ſumus, nec quicquam mereri poſſu- mus: Sed ut velit nobis ſua gratia & bonitate donare o- mnia: Quia quotidie multifariam peccamus, & nihil niſi pœnas meremur. Viciſſim autem ex corde condonabimus, quidquid in nos peccaverint ali, & pro maleficio libenter reddemus beneficium — 2 4 VI. Pe- 14: I. Pet.2, 9. Petitio V. Aug. ü. 11. 8. 1982, p. 716.4.3. de Dogm. Eccl. c. 35. ſeq Bel- larm. I. I. d. b. Ve C. 5. P Ce (p. 500. 352.) Pſ 6. 25, II. 18. 51, 25 10.65, 4. 79, 9. Ez. I1. 25, 12. Oſ. 14, 3. Zach 3, 9. 11, 25. Syr. 21, 28, 19 9, 10. Mat. 15, 35. Luc. 65 38 C. 15, 19. C. 17, z. Gal.6, Z. Eph. 4,t. Col. 3, 13. p. 351. Pſ. 19, 15. Syr. 14, I. Luc. I1, 13. Rom. 35 23. Iac. 3, 2. I0 b. 315 30. Matt h. 5, 4 3. Luc. 6, 27. Rom. 12, Petitio VI. Ahg-. d. I. Bellar. d. I. ₰ Gen. 3. Ex. 7, II. 1. Sam. 1614. C. 58, 6, 7. II C. II. I. R,22. Matt. 6, 12. Marc. 24,36. Luc. II. 7. 22. v. 40, 46, 1. COr. 7, 3. C. 1019,13. 2. Cor. C. I1, 14. C. 12 272 Eph. 4,; 27. Cc. 6, II. Gz. 6, I. 2. Th. 2, 3. 1. Pet. 2, 52 7. 1. J0.25 13, 14. Jac. 1, 25 12. Cc. 4, 7. Ap. 2; 10. C= 12, 9. 5 Matt. 4 43. Marc. 4, 15. Luc:22, V. 3,31. C. 8; 12. C. I, 24. 2. Cor. 2, 10. Eph 4, 27. I. Tim. 1,20. C. 5, 15. I. Pet. F, 8. t. Joh. 22 13. C. 3,8. Ap. C. 2, 24. C. 3,10. C. 12,9. c. 20,8. c Gal. 6,7. 1. Pe. 5 §. Matt. 7,; I5. Marc. 13, 6. Rom. 16, 19. Eph. 4,14, 1. Tim. 4, 1: I. J0 h. 2, 16. Cce 5,4. Ap. à, 20, & 1. Cor. 10, 13. Eph. 6,13. I. Joh. 2, 13. C. F51 4. 5 I. Cor. 10; 13. Sam. 1,14. Ex. 15,26. 360 CATYTECNISMNVUVS Matth. 4, 3. Marc. 1, 12. Luc. 4, 1. P· 50. VI. PETITIO. Et ne nos inducas in tentationem. 4 Mua eſt hujus petitionis ſententia?“ RRESPFONSI0. Deus quidem neminem tentat, Ssed tamen petimus hac petitione, ut ipſe nos cuſtodiat & conſervet, ne Sata- nas, 6 mundus & caro noſtra, nobis imponant,« & nos A recta fide ſeducant, & in ſuperſtitionem, diffidentiam, de- ſperationem, atque alia graviaà ſcelera & flagitia conjici- ant. Et ut maxime ejusmodi tentationibus ſoliciternur, ne ſuccumbamus, ſed ut tandem vincamus ac triumphe- mus. e Oðò VII. Pe- — e⸗ . M 1 N O R. 361 Petitio PII. Matth. 9, 22. Aug. d.. Bellarm. e, d. I. Gerh., t. 8.761. Bellarm. d. l. p“ 1337. I. Sa m. 26,2 4* Mat. 6, 13. Luc. 115 v. 4. Rom. 10, I. 2. Cor. 1, 10. 9,2, 2. Th. 1,7. c. 53,2. 2 Tim 4, 18. Phil. 13499. C. §) 25 ⁶ deeſt clauſula euchariſtica, Mat. 6,13. de qu4â Glaſſ. Phil. S. p 210. Gerh. t. 5, 761. c Mat. 7, 7. C. 21,22. Luc. 6, 28. 11,9.22, 45. 118, 19. 4 5, 12.⸗ 4 ð p. J5. 2 Pſal. 34,6. 50,15. VI I. PETITIO. 97, 6. 58, 9. 99, 5. a Sed libera nos à malo. 6 ur i. zin. . . ⸗ 7 * QDuæ est huju⸗ petitionis ſententia 5 29,12. C 33,6. Oſ.2. v. 21, C. 14, 9. Za. 13. RESPONSIO. v. 9. .10,6. Zc. 3,9. Oramus hac precatione tanquam in ſumma, ut pa-Sy. 35, 7. Marc.iz, ter noſter cœleſtis liberet nos ab omnibus malis ac pericu- J.43 1 nn4. lis, corporis & animæ, bonorum & honorum: Etuttan- „ 13. Phil. ,e. dem, cum hora mortis venerit, felicem vitæ exitum nobis pet. 3, 12. 1. Io. 3,al. largiatur, nosque pro ſua gratuita bonitate, ex hac miſeria- c.5, 14. Jac. 1, 5. n . ecibiat. 5 e Impenitent. rum valle ad ſe in cœlum recip preces vanæ Deu. A ME N. 1, . Num. 16, 15. Reſßonſta. Job. 37,9. Pſ. 18,42. Quid boc ſibi vult 17 Prov. 1, 28. Efa. 1, 12. Ut ego ſim certus, ejusmodi petitiones Patri noſtro CEσ⅓. c. 58, 3. Bz. 8, 18. Of. leſti eſſe acceptas atque ab eo exauditas. « Quia ipſe nobis 5, 7. Ze. 3. v.7. 22. mandavit, ut ad hunc modum oraremus, promiſitque ſe (?. 180.) 7. v. 13. nos exauditurum eſſe. Amen, Amen, id eſt. certe, certd, hæc C.70) SJr. 34 v. 21. JOh. 9,31 ita fient. e L CATZCHISMVUS erden § A C R A M E N T U M 30. Dogm. Eccl. c 833.5o. 512 74. Ench. B APTISMI: QvVoOMODO DE EO c. 42,43. Abrenun- ciandi farma t. 4. Paterfamilias ſuam familiam ſimpliciſ- .. miſcell. uj. b ſimè docere debeat. 54 9. Luth. d. h. v. t. . w. Pp. „Conc. z. ædobapt. t. 4. 1. (p. 707.) Matthei 3, 13. Marc. 1, 9. Luc. 3, 21. 319. Sacram. B. p. 340° 411. Chriffi d. t. IV. p. 359. Hauß⸗ Poſt. 53. A. C. a 9. f. 14. A p. 22 8. A. S. 311. Cat. Ma, 507. p. 28 51t0. Duid est Baptiſmus? Reponßo. Baptiſinus non eſt ſimpliciter aqua, ſed eſt aqua divi. no mandato comprehenſa, & verbo Dei obſignata. §. 2. Duod est illad verbum Dei? Reſponſio. p. 5o. Ubi Dominus noſter Jeſus Chriſtus dicit, Matthæi ul. 3 9. timo v. 19. Euntes, docete omnes gentes, baptiſſantes eos in nomine Patris, & Filii, & Spiritus Sancti. Secun- s- A⸗ a M I N oOo RN. 263 Baptizmus. Daid praſtat aut confert Baptismuss (p. 14. 511.) 5 A⸗ Gere e – Eſas. 12, 3. B2.475 le Za. 13, 1. C. 149.5. —= ð 2 Jo. 3, 5, 18. Ac. , Operatur temiſſtohem peccatorum lberata 4 morte, & 33. . 40. gu. Diabolo, & donat æternam beatitudinem omnibus, & c, “ c. P. ſingulis, qui credunt hoc, quòd verda & promifſones di- Rom. 6, 3. 1. Cor. vinæ pollicentrr. ”ůů́ä 6, 10. C. 12,13.71,4. — 27. C. 5; I Tit. 5§. . Ve⸗ ſnr 1. ver⸗ &, reni ſones dwine 7 7, 1. r 1 R55⁵ ⅓.² v domimus noſter Jeſus Chriſtus gicir, Marci- ultimo, v. 16. Matth. 28,29. Qui i crediderit, & baptizatus fuüerit, ſalvus erit. P 53. Qui verè non en crediderit, condemnabitur. 28ððͦèUM P. 306. à 1 12 TERTILUuI M. 10ON §. 5. un. m aqua tam magnas res Were⸗ p. 301. RESPONSIo. Aqua certè tantas res non effcit. Sed verbum Dei, quòd in & cum aqua eſt, & fides, verbo Dei aquæ addito credit. Quia aqua ſine verbo Dei eſt ſimpliciter aqua, & nonm eſt Baptiſmus. Sed addito Verbo Dei eſt Baptismus, hoc eſt, ſalutaris aqua gratiæ & vitæ, & lavacrum regenerationis p. 510. 52. ¹1in Spiritu fancto, ſicut Paulus ait a4 Tir. 3, 6. Secundim ſuam nwiſericoerdiam nos ſalvas fecit, per lavacrum regrnerationis ac re- govationis Spiritus ſancti, quem udit in nos opulenter, per eſum Chriſtum ſalvatorem noſirum, ut jußtißicati illius gratia, baredes Ster⸗war juxta ſpem vitæ aterna, Fidelu bit ſermo eſt. 5.6. Quar- 364 CATECHIS MVUS Pas ismus Con- Se.. QVART IM. Col. 1, 5. Quid autem ſgnifcat iſta in aquam immerſio? .Col. I. Pet. 4,2. n. 1,4. Ja⸗ 74 RF SF ONS10. (o. 520.) Significat, quod vetus Adam, « qui adhuc in nobis eft, 4Col. 2,1. ei ſubinde per quotidianam mortificationem ac pœniten- Tie un. et. tlam in nobis ſubmergi & extingui debeat, unà cum omni- e Col. 3, io. Jo. 3,3. bus peccatis & malis concupiſcentiis, «atque rurſus quoti- Uiiiie emergere ac reſurgere anovus homo, e qui in juſtitia & puritate coram Deo vivat in æxternum. S 6. uli boe ſoiptum ⸗g? nagonße. fRom. 4,23.. Cor. Sancus Paulus ad Roman. 6, 4. dicit: Sepulei igitur ſumus en4. el 1 1 . 3und cum Chriſto, per baptismum in mertem, ut quemad:zodum ex- or 36.* citatus eſt Cbriſtus ex mortuis Ver gloriam FPatri, ita 6& nos in no- 1. Pet. 1, 21. Vitate ritæ ambulemus. f eer re"D E CONFESSIONE, Peee e. QVOMODO SIMPLI CIORES ⸗ 11. 2. zw. Qej ea erudiendi ſint. Luth. t. I. Lat. W. P. 77. t. 4. J 341. I. Quid eſt Confeſio 8 Reſponſio. von Schluͤſſeln t. 5. N* . Fe NR. . N. J. p. 218. POXNFESSIO duo comprehendit, unum eſt peccata ⁶ Dei querela de Q confiteri: balterum eſt abſolutionem ſive remiſſionem upeenit⸗ ler . à Confeſſionario ſive præcone Evangeli accipere, tan- 93 4° „79 . * . * . .V 2. . . . „, 5. Am. 4,6. ſeq. quam ab ipſo Deo, & non dubitare, ſed firmiter credere, Hag. 4, 6,8. ſeq. Peccata per illam abſolutionem coram Deo in cœlo remis- (p. 15.29. 13. 146. ſa eſſe. Math. s. nr e. §. «. Qu« peccata ſunt conconfitenda! c. 9, 20. C. 16,9, 11. & 6 S, % N S06ů. . & Deut. 30, 2. p9. 103, 3. 130, d. Coram Eſa. 43 25, C. 44,; 22. Jer. 31, 34. C. 3. c. 55, 26. E2. 16, 62. c. i8, 1, 6. 33, 11. Oſ. I, 7. C. 2; 22. C. 6, 3. Ce 14, 5. Am, 5, 4, 6; iſ. Mich. 7, 19. Ze. 35 9, 17. Syr. 3, I3. Luc. 155 7, 10. de 0. aa de go jin . ⸗ eh h f M IN O R. 365 CoRAM Deo omnium peccatorum reos nos ſiſtere de- (Corſeſto. bemus, etiam eorum, quæ nobis ſunt abſcondita, ſicut in 7 Mandata Job. 5, oratione Dominica facimus. Coram miniſtro autem debe- r. z1 Eh. 1 mus tantum ea peccata cConfiteri, quæ nobis cognita ſunt, i2. e:. 3, e. n. & quæ in corde ſentimus. c. 6, 3. c. 7, 3, 12. C. 99 r 155 ⸗C⸗ . . 35 17. r. 35Ve 4. §. 3. Quyanam ſunt iſta? Reſponſio. Ba. 14, 6. c Sy t0. „ . . Oſ. 12, 6. c. 14, 20 ic unusquisq; examinet vitæ ſuæ ſtatum ſecundum Joel 2, 1. Am. 4, decalogum, an pater, mater, filius, filia, dominus, hera, ſer- ¹². e, 4. ſeq.Jon. vus ſis: an contumax, infidelis, negligens fueris: an al- 2. ꝛ. s, , 3. quem læſeris, di Rtis, factis: an furtum commiſeris, aut in- c 17, 21. e.s. 12. juria, ignavia & ſegnicie damnum alicui intuleris. Math. 3, 2. Mar. 1, §.4. BREVIS FORMA CONFESSIONIS 2,“. E. den⸗ PRO RUDIORIBUS. Jer. 3, 10. c. 24, 7. . ” c. 129;, 19. Joel. 2, In bunc modum alloqui debes miniſtrum lü erbi- 13. Eſa. 1 8. Reverende & dilecte Domine, rogo te, ut confeſſio- nem meam audias, & mihi propter Deum remiſſio- nem annuncies. NM Iſer ego peccator conſiteor coram Deo, me omnium peccatorum reum eſſe, in primis confiteor coram te, me quidem ſervum, ancillam, &c. eſſe, ſed infideliter ſer- vire domino meo: non enim feci, non facio, quæ mihi injungit, irritavi, & ad maledicendum commovi dominum vel dominam meam, multa neglexi & damno cauſam præ- bui, & c. in verbis & factis petulantem me præbui, impa- tiens fui, obſtrepui, &c. ideo doleo, gratiam imploro, emendationem promitto. Bfrs §; Herus aut hera ſic dicant: N primis confiteor coram te, me non diligentem fuiſſe in fideli educatione & inſtitutione liberorum & Sannie ad glo- cConſeſte. 66 CATEG'HISMVUS ad gloriam Dei: blasphemavi, nomine Dei abuſus ſum, malum exemplum prava loquens & faciens præbui, vici- nos læſi, multis obtrectavi, pondera & menſuras violavi, decepi proximum vendendo merces, &c. Et ſi quid aliud contra præcepta Dei in cujusq; vocatione occurrit, &c. G. 6. Si verò quis non ſentit ſe onerari talibus aut gravio- ribus peccatis, is non ſit ſolicitus, nec quærat aut fingat peccata, nec ex Confeſſione carnifieinam faciat, ſedunum atq; alterum peccatum ſibi notum recitet, ut: in primis con- fiteor, me abuſum eſſe nomine divino, verbis impudicis uſum, hoc vel illud neglexiſſe, &c. Sic ſanè quieſcat animus. §. 7. Si verò planèe nullius tibi conſcius es, (quòd prope- modum impoſſibile eſt) nullum etiam in ſpecie recites, ſed accipias remiſſionem facta generali confeſſione, quam co- ram Deo ad miniſtrum pronunciss. §. 8. Reſpondeat autem miniſter: Deus tibi ſit propi- tius, & confirmet fidem tuam, Amen. §. 9. Interroget etiam confitentem: Num meam remis- ſionem credis eſſe Dei remiſſionem? Adfirmanti & creden- ti porrò dicat: Fiat tibi ſicut credis. Et ego ex mandato Domini noſtri IESU CHRISTI, remitto tibi tua peccata in nomine Patris, Filii, & Spiritus ſancti, ümen. Vade in pace. §. 1o. Qui verò conſcientias habent adflictas, tentatas- meœſtas, eos miniſter pluribus ſententiis ſcripturæ facien- tibus ad fidei incrementum conſolabitur. §. II. Hæc, quam Gommemoravimus, tantùm eſtpuerilis & communis forma Confesſionis pro ſimplicioribus & ru- dioribus. SACRA- Verba S. Cœnam porrigentium ſunt & l. Sacramentor. Gregorii M. & Canonib. Concil. Taron. ap. Ivon. & Burchard. Gerh. T.5 p. 87. 132, . l⸗ M IN O R. 367 SACRAMENTHM ALTARIS „ QVOMODO PATER- familias ſimpliciſſimè ſuam familiam de eo docere debeat. Matth. 26, 26. Marc. 14,20. Luc. 22, 19. I. COr. 1,23. 4 . 4 §.1. Quid est Sacrmentum Altaris? RäSPONSI0. Sacramentum Altaris eſt verum Corpus & verus Sanguis Domini noſtri IESV CHRISTI, ſub pane & vino, no- bis Chriſtianis ad manducandum ac bibendum ab ipſo Chriſo inſtitututum. §.2. Illi boc feriptum est? Reſponßto. Sic ſcribunt ſan Ri Evangeliſtæ, Matthæus e, z6, 26. Mar- cus e. 14220. Lucas c.22, 9. & ſanctus Paulus 7. Cor. I, 2· Sð Domi- 5§. Cœna. A. C. a. 10. p. 14. A. S. 302. F. C. a. 7 569. 691. C. Maj. 523. Aug. t. 3. d. Dogm. Eacl. c. 53.⸗ 75. Luth. Ver⸗ mahn. t. 4. w. 394.* t. I. Lat. w. 79. t. 4. f. 341. 426. 8. 1 f. 187. 4 88. Nominan. N. T. Luc. 23520. 1. Cor. II, 25. Cœna Domini 1. Cor. II; 20. Menſa Dni. ib. Ie, 21. Fractio Pa- nis Act. 2, 42. Sy- naxis I. Cor. 10;20. Dionyſ. Hier. c. 3s doν—ι Convivium, C. Ignat. Ep. 7. 6o- gagise Ignat. A-= pol. 2. Mtt. 26,27. αν„Xαπ. Jud. v. 12. Iren. I. 4. c. 32. Ae- z8ρς, νεσα 9v oοοα ορα0 Oblatio. sαaρααα õ eεια‿. Juſtin. ebnos Di⸗= on. Hier. oατnͤ id. Miſſa. conf. Card. Bon. d. reb. Liturg. Miſſ. San- Gdum NPP Syr. p. 14. 136. 32. 524. 569· 571.695. 6 7. §. Cæna. An. mundi 400°4. poſt Agni inſti⸗ p. 706. p. 326, ſeqꝗ. 368 CATECHISMUS Dominus noſter ESuSs CHRISTUIsS, in ea nodte, (p.“ z.) qua traditus eſt, accepit panem, & 943. April. 5. 7. alii (p. 69 4.70 4 ſ J. 24. Maij. egiſſet, fregit & dedit diſcipulis ſuis, dicens: poſtquam gratias Acci- pite, comedite, Hoc eſt corpus meum, quod pro vo- bis datur, Hoc facite in mei commemorationem. Similiter &, poſtquam cœnavit, accepit calicem &, cum gratias egiſſet, dedit illis, dicens: Bibite ex hoc omnes, Hic calix Novum Teſtamentum eſt in meo ſan- guine, qui pro vobis effunditur, in remiſſionem pec- catorum: Hoc facite quotiescunque biberitis, in mei commemorationem. §. 35. Quid verò prodetfie comedig: & biliſſ R&S Pp9N S 10. Id indicant nobis hæc verba: Pro vobis datur & ef- funditur in remiſſionem peccatorum. Nempe, quod nobis per verba illa in Sacramento remiſſio peccatorum, vita, juſtitia & falus donentur. Ubi enim remiſſio pecca- torum eſt, ibi eſt & vita & ſalus. §. 4. Dui potest corporalu illa manducatio tantas res effcere! RESPONSIG. Manducare & bibere iſta certè non efficiunt, ſed illa ver- ba, quæ hic ponuntur: Pro vobis datur & effunditur in remiſſionem peccatorum; quæ verba ſunt unà cum corporali manducatione caput & ſumma hujus Sacramen- ti. Et qui credit his verbis, ille habet quod dicunt, & ſicut ſonant, nempe remiſſionem peccatorum. Quis —‚— — — — — — MINOB. B 369 Preces Do- §. 5. Aus utitur hoc Sacramento digne? meſticæ, Ma- Rkeſponſio. tinæ. Jejunare & corpus ſuum Præparare, eſtquidem bona 519. 536 . gn 2 & externa diſciplina. At ille eſt verè dignus ac probe pa- 52. 7r1. ſeg. r.atus, qui habet fidem in hæc verba: Pro vobis datur & eeffunditur in remisſionem peccatorum. Qui verò his eeerbis non credit, aut de illis dubitat, ille eſt indignus . ac imparatus. Quia hoc verbum, pro vobis, poſtulat. o- mnino cor, quod Deo credat. QVO PDACTO LATRES FA- ,er. MILIAS SVAM FAMILIAM FOR- mas Benedictionis, unam manc, alteram ve- ſperi dicendam, ſimplicisſime doce- re debeant. F. 6. Manè cum furgis & lecto, ſignabis te ſigno ſanctæ crucis, dicens: D IN nomine Pattis, & Filii, & Spiritus Sancti, ig 8. 5. 4 Deinde innitens genibus, vel ſtans, dicas Symbo- lum & Orationem Dominicam. His potes & hanc pre- catiunculam addere: . (Ranias ago tibi mi Pater cœleſtis, per] Es VM. CCHAISTVM Filium tuum dilectum, quod me D S”MBä hac nocte ab omnibus incommodis ac periculis conſervatum cuſtodieris. Et oro te, ut me hac die quoq; conſervare, & à peccato & omnibus malis Aa cuſtodire = B 370 CATECHISMVS. cuſtodire velis, ut tibi omnla mea facta, atq; adeò to- ta vita bene placeant. Quia ego me, meum que cor- pus & animam, ac omnia in manus tuas commendo. Tuus ſanctus Angelus ſit mecum, ne Diabolus quid. quam in me posſit, AM E N. Poſtea alacriter ad tua ſtudia accedendum eſt, canta- to Pſalmo, Decalogo, vel alio carmine, quo excitetur J. 2. S MILITER veſperi, cum confers te cubitum. fi- ênabis te ſigno ſanetæ crucis, dicens: In nomine Patris, & Filii, & Spiritus ſancti, Amen. Deinde flexis genibus, vel ſtans, dicas Sdymbolum & Orationem Dominicam. His potes & hanc precatiun- culam addere: ⸗ Ratias ago tibi mi Pater cœleſtis, per ESVM CHRISTVM Filium tuum dilectum, quèd me hac die gratuita miſericordia & bonitate tua cuſtodietis. Et oro te, ut mihi omnia peccata mea, quæ perpetra- vi, & quibus offendi te, remittere, & me hac nocte tua gratia benignè conſervare velis. Quia ego me, meumq́;; corpus & animam, ac omnia in manus tuas commendo. Tuus ſanctus Angelus fit mecum, ne Dia- bolus quidquam in me posſit, AM E N. Atq; ita tandem placidè & tranquillè dormiendum eſt. §. 3. CGVO PACTO PATRES FA- milias ſuam familiam Benedictionem Menſa, & gtatiarum actionem ſimplicisſimè docere debeant. H BENE- W MINO h. BkNEDICTIO MENSEÆ. pueri unà cum familia debent complicatis manibus modeſtiam præ ſe ferentes ad menſam accedere, & ſic orare: Culi omnium in te ſperant Domine, & tu das eſcam illorum in tempore oportuno. Aperis tu manum tuam, & imples omne animal benedi: ctione. (ScCHOLION. Benedictio hic ſignificat largam diſtibu- tionem Dei, qui omnibus animantibus tantum cibi ſuppe- ditat, ut in de hilariter & jucundè vivere posſint. Hanc be- nedictionem & lætitiam, ac acquieſcentiam impediunt ſoli- citudo prohibita, cura, avaritia, tenacitas.) Deinde addant Orationem Dominicam, cum oratio- ne ſequenti: DoOMINE Deus Pater cœleſtis, benedic nobis & his donis tuis, quæ de tua largitate ſumimus, per Je- ſum Chriſtum Dominum noſtrum, AMEN. §. 4. GRATIARVM ACTIO. Sic quoque poſt cibum ſumtum, ad eundem mo- dum modeſtèe complicatis manibus ad menſam asſiſtant, & dicant: Onfitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in ſeculum miſericordia ejus. Qui dat eſcam omni carni. Qui dat jumentis eſcam ipſorum, Et pullis coruorum invocantibus eum, Non in fortitu- dine equi voluntatem habebit, Neq; in tibiis viri be- neplacitum erit ei. Beneplacitum eſt Domino ſu- per timentes eum, & in eis, qui ſperant ſuper milſe- ricordia ejus. , . A a 2 Deinde 371 Preces Men- ſales. Ambroſ. t. 3. Ser. 42. Pſ. 3 6, 7. 104 11. 136, 2 §. 145) 1 5. 147: 9* Lſ. 136, 2 5⸗ 145, 15. 147 9. ſeq. Tabula Oe- 372 CATE CH IS NM Us conomica. Deinde addant Orationem Dominicam, cum oratio- Parochi, Au- ne ſequenti: ditoris. GRATIAS agimus tibi Domine Deus Parer, per Jeſum Chriſtum Dominum noſtrum, pro univer- iis beneficiis tuis, Qui vivis & regnas in ſecula feculo- rum, A MEN. & r. TABUILA OECONOMICA, IN QVA PROPONUNTIR ELEGAN- tes quædam ex facra ſcriptura fententiæ, pro omnibus ſanctis ordinibus ac ſtatibus, per quas illi tanquam propria quadam lectione fui officii & mune- ris admonentur- chrkat-knpe. EPISCOPIS, PAROCHIS ET Am. Aug de CONCIONATORIBVUS. 8 *7 ccl.- . Te. 3* c. 72. xoris maritum, vigilantem, ſobrium, modeſtum, Ho- ſpitalem, aptum ad docendum, non vinolentum, non percuſſorem, non turpis lueri cupidum, ſed æquum, a- Ela. 58, 1. Jer. lienum à pugnis, alienum ab avarifia, qui ſuæ domui be- 2321 -Pe. 3:1, ne præfit, qui liberos habeat in fub jectione, cum omni 6 Malzere,. ſecundum doctrinam eſt, ut potens fit exhortari doctri- Act. 20,2 8-Jo. na ſana, & eos, qui contradicunt, arguere, & c. 1. ad Ti- 10, 12. 1 Cor. 3, 5. 10. C. 4, I⸗ 1 Pet. 59/2. moth. 3,2, ſeqꝗq. & ad Titum I. v. 6, Deu-12: r9. c- . EPISCOPIS SUIS. 16, 16. Ex. ?² 3 . 15. c. 26. LD inusorcinari his, qui Evangelium anmmciant, . Dar. c, 4. 1de Evangelio vivere, 1I. Cor. 9, 4. communicet Do- Thr. 4, 16. Neh. Ctori ⸗— Y 23,2. Sy. 7,3 1. ſech, c. 3 5, 0. Mat- ToyIO. Luc. 10,7. 3 Co= 9,7. Ga. 6,6. 1I Tim. 5, Lge⸗ (Rortet Epiſcopum irreprehenſibilem eſſe, unius u- reverentia, non novitium, tenacem ficelis fermonis, qui §S.z. QVID DEBEANT AUDITORES MINOR. 373 Qori in omnibus bonis, is, qui docetur verbo, Galat. 6,6. Quj bene præſunt presbyteri, duplici honore digni ha- beantur, maxime qui laborant in Verbo & doctrina.“ Di- cit enim ſcriptura?**: Non alligabis 0s bovi trituranti. Et: dignus eſt operarius mercede ſua. † Obedite præpo- ſitis veſtris, & cedite eis. 1pſi enim vigilant, quaſi rati- onem pro animabus veſtris reddituri, ut cum gaudio hoc faciant, & non gementes, hoc enim non expedit vo- bis. Ebr. 13, 17. † Deut. 17, 9. c. 24, 8. Jer. 5,; 17. c. 13, 17. Ez. 3: 17 20, c. 34,7. Act. 20, 2 §. §6. 3. DE MACIS TRATIBVS. CNni anima poteſtatibus ſupereminentibus ſubdita it. Non enim eſt poteſtas, niſi à Deo. Quæ verò ſunt poteſtates, à Deo ordinatæ funt. Itaq; qvisquis reſiſtit Poteſtati à Deo ordinationi reſiſtit. Qui autem reſtiterint, ſibi ipſis judicium accipient: Non enim fru- ſtra gladium geſtat, Nam Dei miniſter eſt, Ultor ad iram ei, qui quod malum eſt, fecerit, Rom. 3, 1. Job. 3 4, 30. Eccl. 8,4. Pr0v. 8: 1 5.C. 6, 10. 12.14. c. 19, I2.c. 20,2., 8. 2 6. Cc. 2 8. c. 2924. 14. Eſa. 1, 17. C. 10, 1. C. 3 2,7. Jer. 5, 2 8. Dan. 5,2 I. Mich. 6, 8. I4. C. 42,20. C. 5 0,4. Sap 6, 1.4. 5F. 1 Macc. 14,9. ſeq. Luc. 22,2 5. §. 4. QVID SVBDIITI MAGISTRATI- BUS DEBEANTZ Rdi quæ ſunt Cæſaris, Cæſari. Matth. 22, 2. O- mnis anima poteſtatibus ſublimioribus ſubdita ſit, &c. ideoq; necesſitate ſubditi eſtote, non ſolùm pro- ter iram, ſed etiam propter conſcientiam. Ideo e- nim & tributa præſtatis. Viniſtri enim Dei ſunt, in hoc ipſum ſervientes. Reddite ergo omnibus debita, cui tri- butum, tributum: cui vectigal, veétigal: cui timorem, timorem: cui honorem, honorem, Rom. 13, f. Adhortor rimum omnium fieri obſecrationes, orationes, inter- pellationes, gratiarum acétiones, pro omnibus bomini- bus. pro regibus, & omnibus qui in ſublimitate conſti- tuti ſunt, ut quietam & tranquillam vitam agamus, cum omni pietate & gravitate, Tim. 2, 1. Admone illos, Prin- Aa 3 cipibus Tabula Oe- conomica. Magiſtratũs, ſubditi. *1 Tim. 5, 17. 1 Thefl. 5, 12. 1 Cor. 16, 19. 8y. 7, 3 3. C. 3 e 10. Thr. 4,1 6 Phil. 2, 29. XX Deut. 2 524. ITIW. 5. I7.- 10. Mat e 352. Dii ſunt Ex. 2 I. 6.0. 22, §.9. 2 § Pl. 9 2, I. Act, 23, F. P. 17. 323.3 4 427. Ex 23, 6. Lev. 19, 15. Deut. 17,1.2 Tar. 9, & 2 5,5. C. 2 8, 122 Sy. 10,1. C. 17. p. 32 3. 336. 342. 423 Sy. 42,2 I. Mat. 17,24. Omittenda, maledicere, Ex. 22, 2 % Eccl. 10. 20. 2 Sam. 16. Blaſphemia, Ex. d. l, Iob. 34 18. Reliſtere, Rom. 1322. Syr. 4, 7. I I. c. 10, 24. 2 7 TIabula Oe- 374 conomica, cipibus & poteſtatibus ſubditos eſſe, & c. Bar. 1I, H. 12. Tit. Marif. Uxor. 3, 1. Subditi eſtote omni humanæ creaturæ, propter Do- Parent. Li- minum, ſive Regi, tanquam præcellenti, ſive ducibus tan- ber. Servis, quam ab eo miſſis, &c. Syr. 42, 21. 1 Pet. 2, 13. 2) Luth. Ehe⸗ halt. d Ebr. 13, 4. k. F. l. f. 333. Ehlachen 237. Gen. 2,; 2 4. Pro, 27, 16 Mal. 2, 1 5. Sy. 7, 2 I. c. 9, 1. C. 2 552 C. 40,2 3. C. 4. 1,2 3C. 422 20. Matt. 19,4. Mare. 10, 7. (⁵) Pro. 31,9. Mal. 2, 14.Syr. 9, 1. c. 2 559 1 §. ſeeqj. c. 2 6. c. 37: p. 336.427. ſeq 472. 2 ¼½ C. 4 1, 19.C. 4,2 2 0. 1I Cor. 14˙24. Col 3, 18. Lit. 2, F. b.36. 419. Sint quietæ 1 Tim. 2; 13. ſobriæ c. 3, 11. dæ c. l. caſtæ ITim. 2, 9. F5. pudicæ d. J. piæ ib. 10. cre- dentes d. C. 1 5. ( Gen. 198,19. C. 34, 30. C. 49, 3⸗ ExCd. 10, 2. Deu. 4, 1 0. c. 6, 7.1 Sam. 2, 22. CATECHISMIS Iri cohabitent cum uxoribus ſecundum ſcientiam, “ veluti infirmiori vaſi muliebri, impertientes hono- rem, tanquam etiam cohæredibus gratiæ vitæ, ne inter- rumpantur preces veſtræ, IPet. 3,7. Viri diligite uxores, & ne ſitis amarulenti adverſus illas, Col. 3, 19. Eph. 6,25. §. 6. UXORIBIIS. (9) Qlmiliter uxores, ſubditæ ſitis veſtrisviris tanquam Do- Amino, quemadmodum Sara obedivit Abrahæ, Domi- num illum appellans, cujus factæ eſtis filiæ, dum benefa- citis, & non terremini ullo pavore, Pet. 3, I. Epheſ. 5, 22. PARENTIBLIIS. () §. 7. Petenter ne provocetis ad iram liberos veſtros, Sed educetis eos per eruditionem & correptionem Domi- ni, Ephef. 6, 4. .- 2 Hlii, obedite parentibus veſtris in Domino, nam id eſt juſtum: Honora patrem tuum & matrem tuam, Quod eſt præceptum primum in promisſione, Vt bene tibi fit, & ſis longævus in terra. Epheſ. 6, 1. §. 9. SERVIS, ANCILLIS, MERCENA- RIIS, EI COETERISADLABOREM conductis. Cuervi⸗ obedite iis, qui Domini ſunt ſecundum carnem, cum c. 3, I 3. Ela. 3 8, I 9. Pro. I 3,24. c. 19, 1 8.c. 2 3, I 3. 2 3. c. 22,6, 1 5. C. 2 5, 10. C. 27, 17. Sap. 8, 20. To. I, 10. Sy 7, 26. c. 1 5, 24. c. 24, I 3. c. 30, I. C. 42, 5. I 1. 2 Tim. 1, 5. c. 3, 1 5. Ebr. 12,7. (S. Gen. 9, 22. 2 5. c. 2 6, 3 5. c. 34, 30. Ex. 20, 12. Lev. 1 9,3. Pl. 34, I 2. Pro. I. ſeq q. c. 1 5, 3 I. Mal. 1,6. Sap. 4, I. Sy. 7,2 9. C 92 I. C. 22,3. C. 16, 1. TO. 4,4. 2 Mac. 7,27. Col. 3, 2 0. Ebr. 12, 9. — — — — MINOBR. 375 cum timore ac tremore, cum ſimplicitate cordis veſtri, tanquam Chriſto, Non ad oculum ſervientes, veluti ho- minibus placere ſtudentes, ſed tanquam ſervi Chriſti, fa- cientes, quæ vult Deus, ex animo, cum benevolentia, ſer- vientes Domino, & non hominibus, illud ſcientes, quòd unusquisque quod fecerit bonum, hoc reportaturus ſit à Deo, ſive ſervus fuerit, ſive liber, Epheſ. 6s5. & Col. 3. 22. S. 10. PATRIBIIS8 FA MILIAS ET MATRIBUS FAMILIA S. (e) T vos, Domini, eadem facite erga illos, remittentes minas: ſcientes, quòd & veſter ipſorum Dominus ſit in cœlis, nec perſonæ reſpectus fit apud illum. Epheſ. 6, 9. Coloſſ. 4, 1. d. 11. COMMHNI IIVEN. ITUTI. nliter juniores ſubditi eſtote ſenioribus. Sic, ut o- mnes alius alii vicisſim ſub jiciamini. Humilitatem a- nimi vobis infixam habete. Propterea quia Deus ſuper- bis reſiſtit, Humilibus autem dat gratiam. Humiliamini igitur ſub potenti manu Dei, vt vos exaltet tempore op- portuno, I. Petri 5. . §. 12. VIDUIS. Væ verè vidua eſt ac deſolata, ſperet in Deo, & per- ſeveret in obſecrationibus ac precationibus noctu dieque. Quæ vero in deliciis vivit, ea vivens mortua eſt, I. Timoth. 5, 5. §. 13. OMNIBIS IN COM-. . G MUNE. „ Aa 4 Dilige 7 Tabula Oe- conomica, Familiæ, Ju-⸗ ventuti, Vi- duis, omni- bus. Mal. 1,6. Matt. 10, 24. 1 Tim. 2, 12. C. 6 I. 1 Pet. 3. 1 §. (&) Ex. 2 O, 17. C. 2 1, 2. Lev. 19 13. (. 25, 397. Deu. 1 5, 1 5. 18 Job. 3 1, 13. Pſ. 12 3,2. PrO. 1 9, 10. c. 17,3 F. c. 17,2. C. 2 9919. 2 1. Syr. 4, 3 5. Cc. 7, 2 2. C. 10,2 8 c. 2 322 5. (. 2 5 5. c. 33,2 5 ſeq. c. 42, 5. I Tim. 6, 7. Sy. 2, 2 0. Cc. 3 20. C. 7, 19. C⸗ 42,9. Matt. II, 29* Veræ 1Tim. F5y 3.16. RKuth. 1. Lu. 2, 26. Judit. 8. Senes d. c. 9 Juvenes d. l. 11, 14. pigræ, d. I. 13, levyes,V. 13. Col. 7, I4. I The 4, 9. 1 Cor. 7, 17. 20. 2 4. I, Th. 4, I 1 12. 4 396 CATECHISMVYS MINOR. Nlige proximum tuum, ficut teipfum. In hoc ſermo- Wne omnia præcepta ſummatim comprehenduntur, Rom. 13, 9. Et ante omnia fiant deprecationes, obſecrati- ones, interpellationes, gratiarum actiones, pro omni- bus hominibus, &c. I. Timoth. 2, I. Cuiq, ſit inprimis magnæ ſua lectio cura, Vi domus oſiciis ſtet decorata ſuis. Ein jeder lern ſein Lection ,/ So wird es wol im Hauſe ſton. —„„ „ „ — 1 . 1 α Nle, drνρνσο π τοαααιàοτωονν„ s j Bohores, Siaο οσ ννανπσινπραεονναι ταοα. Libell. Baptiſmalis & Nuptial. omiſſi conſilio Synodi Dreſdenſis anno ob Palatin. & alias Eccl. German. Superioris, quæ ſuis ceremohiis uſæ, Exorciſmum abrogatum reſpuebant, ut Ludov. El. Palat. ſe mallet ſejun- gere à Concordiæ opere. Polyc. Lyſer. E Dan. Hofman. anno 1597. f——f— „ —- ——. — H 377. I8MUSEIE. 52. 426. CATEGCG MATOR D. Martini Lutheri. BREVIS PRFATIO. ESSRHrR XE SE N 775 HII 71 S O P†n & Qoo conf- e DWS enl ſermonem haud alio animo els- lio hæc do- 2 Ve boravimus, quam ut eſſet inſtitutio trina tradi- – G zuerorum atg ſimplicium. Hinc apud ta. . S RG) vetere⸗ lingua Graca Catechiſmus di- 8 N tus eſt, quæ VoxX puerilem inſtitutio- ν vem ſignificat. Hac verò cuivis Cbri- ſtianorum neceſſarid debe! eſſe perſpecta & cognita, ita, ut ſi quis hujus cognitionem non habeat, in Chriſtiano- rum numerum merito non ſit referendus, neiz, ad Sacra- mentorum partitipationem admittendus. Quemadtmo- dum opifex quiſpiam manuarius, qui artis aut opincii ſui ra- tionem & uſum non callet, jure optimo reprobandus, & mi nime precii habendus. S. 2. DBuapropter pueris articuli ad Catechiſmum ſéu Exercitium yuerilem inſtitutionem pertinentes, ſummo ſludio tradendi docendi Ca- ſant, ing, ipſis non ſegniter exercenda eorundem indu techiſmi. Aria. Inde fidelis ac vigilantis patrisfamilias officium ?. 386. exigit, ut per hebdomadam ad minimum ſemel habito examine liberorum ac familiæ periculum faciat, ac audi- ens exactl perquirat, quid hiſee de relbus intelligant aut AaA „ didi- = Cognitio Catechiſmi quam neces- ſaria. P- 337. 539* p. 333. 379 PEAEFATIO didicerint, quibus ignoratis, eosdem ſerid & graviter eo, ut Wa perdiſcant, aalgat. Probè emm commemini, atj, adeo quotidiè boc ipſum uſu venire videmus, ut usque adeo tardo alque hebeti ingenio inveéniantur homines, Jamq⸗ natu grandiores, quibus hac de re nihil prorſus com- pertum fuit, aut etiam hodie teneant, quanquam nihilo ſecus Sacramentorum nobiſenm ſiant barticipes, omnibus- que illis utantur, quæ peculiariter Chriſtianis utenda data & inſtituta ſunt, cum tamen ii, qui Sacramentorum a- ſum ſibi vendicant, plus ſeire, neq, non ampliore Chriſtia- narum rerum intelligentia præditi atq; exculti eſe debeant, qum pueri aut novitii ſcholaſtici. Caterùm nos pro in- ſtituendo vulgo, hiſce tribus partibus contenti erimus, quæz à priſcis usq; ſeculis recepta conſuetudine in Chriſtianiſmo permanſerunt, tametſi per pauca ex his rectè & ſincerè zradita ſint populo, donec in iisdem probèò triti & exercita- zi evaſerint, cum ſenes tum juvenes, quicunque Chriſti- ni eſſe aut dici contenduvt. Sunt autem hæ quæ ſeq vun- Zaer. PIA, UTILIS ET NECESSARIA PRT.- FATIO, ET FlDELIS AC SERIA COHORTATIO D. Martini Lutheri, ſcripta ad omnes pios, inprimis ad Paſtores & Concionatores, ut quotidie ſe & alios in Ca- techiſmno, tanquam in ſumma & mrοναπ totius Sacræ Scripturæ, diligenter exerceant, & illum fide- liter & asſiduè Eccleſiæ proponant, &c. VOD IN CONCIONIBIS NON IPSI SOLINM Catechiſinum urgemus, ſed alios etiam ut idem faciant ro- gamus obteſtamurg, non contemnandas ſanè eauſas habemus, ma- ximè uie xim⸗ rimi Aent yiu ſpln reelt Aum Mſ ilis lum run Par⸗ erd enpr xi ſete mur han Ca⸗ ren lion, ſiie ie Ga ex. dan, ga nat, unj rin hie D. MARTINI LuTHERI. 379 ximè cum videamus & concionatores & Parochos ipſos hic ut pln- rimum ceſſare, contemnentes & Acium Taum & doctrinam Pſam, idq, inde adeo, quòd quidam illorum nimis alta, ut ſibi 4 videm vi- dentur, ſapiunt, quidam etiam ipſa IJocordia ventrieg, ura nibhil priushabent, non aliter erga hoc negotium affecti, quâmſi ventris ſolummodo cauſa arochi &α Præcones verbi conſtituantur, nec alia re occupatos ee conveniat, quàm ut ſtrenu prodigant conſumantg dum vivunt omnia, perinde ut ſub Papata conſuevere. Ac tam- etſi omnia quiæ goceri atq, præadicari debeant, hoc tempore abunftè illis ſuppetant, dilucideg ob oculos eß. ſint, tot praclaris at ſa- Iutaribus ad hoc editis libris, cumq; ut olim nominare conſueve- runtita nunc reipſa, Sermones per ſe loquentes, Dormi ſecurè, Paratos & Theſauros habeant, im tamen ſive inertes, ſive etiam pyerverſi quidam ſunt, ut hæc ſeripta nec emere aignentur, nec ſi empta habeant, intueri ſaltem ac legere velint. Bone Deus, quàm noxium detestandumg, hoc hominum genus eſt, ventris gulæq, man- cipia, quos rectius porcis aut tanibus quàm ſidelium animabus præ- feceris. Ae optandum quidem foret, ut cum inutiles labori voſagſ, de- murmunmtiones precularum canonicarum, ut vocantur, defi erint, harum loco mane, meridie ac veheri aliquor ſaltem paginas vel in Catechiſmo, vel in precationilus, vel in novo Teſtamento evolve- rent, aut denig, aliud quippiam ex Bibliis ſacris ſibi ſumerent, ona- tionemq, Dominicam liguanao ad Deum Patrem & Iua & gregis ſui cauſa peromarent, quo tandem videlicet Evangelio, eujus beneſi- cio tot oneribus ac moleſtiis libemti ſunt, vel aliquam rependant gratiam. ſubpudeat geos, quòd inſtar cavum ac ſuum, non aliud ex Evangelio addidicerint, quàm deſidioſam, noxiam ac deteſtan- dam hanc taerni licentiam. Nam oeum vulgus alioqui nimis frigidè erga BFangelium affeltam ſit, & nos etiam cum omnia ſumma co- namur, aut nibil aut pa rum eſiciamus e quanto minus praclari ali- guid ſpemndum erit, ſi quemadmodum ſub Papatu ſuimus, itz nunc quog, deſides ac negligentes eſſe cœperimus. HIS ACCEDIVnoxium atg, peſtiferum illud malum ſecu- rilatis & ſIatietatis, quod multorum animis jam pridem latenter obrepit, eosags ira inſicit, ,„ ut ſandtè dejerent, nihil SGſe faeilius ipfa Catechiſ- 2 4 — . 380 PER AEFATIO. Catechiſmi doltrina, adeò etiam, ut cum unica leltione ilum per- currerint, ſtatim velut ad ſummum profelti alge edolti, librum i- pſum in angulum aliqquem abjiciant, pudeatg, eos quodammodo in mwanus ſumere denud. Imo quod indignins est, reperiuntur hodie etiam ex nobilibus quidam ades ignobilis animi, ut afrmare au- ſent, nihil opus eſſe amplius ſive Parochis ſive concionatoribus, ſod Jußſicere libros, ex quibus eadem hac diſeere quilibet per ſe ac nullo zmadente queat. Unde & ipſas Parochias ſtrenuè ac fortiter col- labi at deſolari patiuntur, parochos autem & concionatores tan- tum non fame interire ſinunt, perinde ut decet ſtolidos ac inſanos Germanos. Tualem etenim populum Germani &G bhabemus & tole- are coomur. Ego verb, ut de me ipſo dicam ſceilicet, tametſi Doltor ac praæ- Ricator ſum, non minori, ut opinor, cum doctrina tum experientia præditus, qum ii qui mnia de ſepræſumunt, &tMtᷣ’dmntmſocuri- tatem pervenerunt, he udquaquanz tamen imitari me pueros pudet, ſedquemadmodum illos Catechiſimum docemus, ita & ego mane, aut quandocunq; vacui aliquid temporis datur, ipſam orationem Dominicam, decem præcepta, Articnlos fidei, Pſalmos aliquot, &c. mecum ipſe quaſßiad venbum recito. Et quancjaam adhuc qato- zidie lectionibus & udiis vaco, attamén ne ſic quidem poſſum per- venire quò cupio, aut præſtare quæ volo- Lutherus di:ß Inm fit ut puerum ac diſcipulum Catechiſmi etiam hodie me⸗ ſcipulus Ca- profiteri neceſſe habeam, profteorg, libenter. Ac delicatuli, faſti- techiſmi. Utilitas di- endi Cate- ut vel propter Deum hoc biperſuaderipatiantur, ſe ad eam eru- chiſmi. dioſuliq; iſti vel unica tantum lectione aſſequuntur, ut repente o mines ubiq, doctores post ſe relinquant, ſciantq; omnia, nec ullius do- Etrina aut inſtitutione opus amplius habeant. Imo verò boc ipſo ve- luti certiſimo argumento oſtendunt, quòd nullam prorſus nec ſui of- Feii, net ſalutis populi mtionem babeant, ſed contemnant & Deum pariter & verbum ipſius. Nec eſßt quodruinam ulim metuant, cun jam horrendiſimum caſum fecerint, quin potius opus illis ſit denus repueraſcere, ac diſcere prima litemrum elementa, quæ alioqui et- iam ipſis calceis Iut dicitur) ſibi protricz exiſtimant. ROGO itmg bos ignavos ventres ac praſüumtuoſöos ſanétos, ditienem haudquaquam perveniſſe, quam ipſiſili tribuunt. 1e - B de, at +— — — .——ʒ — . „— h — ☛à,n —. 6 „———— — — -— n— —— +— — — D. MARTINI LuTHERI. 3 81 de, ut net unquam in animum inducant, ſe Catechiſmi partes, omnino omnes perdidiciſſe perfpeltasd, habere, etiamfi notiſſimæ ac meditatißimæ ipfis videantar. Nam ut maximè demus, öös omnia quam optimèò & perfelctiſtmè tenere ac ſcire (. quod tamen in hac vi- tapropemodum impoſſtbile ſauerit) non tamen neq illud prateréun- dum, muliiplicem uſum ac frulctum ex eo conſequi, ſi eadem illa ru- Aimenta quotidie legantur, meditandog, & loquendo exerteantur, Nimirum quon Spiritusſantétus adſie huie lectioni, ſermoni ac me- ditationi, qui ſicbinde nopur motus excitet, ac majus lumen ſuppe- ditet, uat quotildie magis magisg, hac doctrina aficiamur, az majas eperæpretium in ea faciamms, ſicuti & Chriſtus ipſe promittit apud Maitheæum capite Is, o. cum inquite Ubicung duo aut tres congre- gati fuerint in nomine meo, ero in medio eorum. Adhæc nihil eft eficacius contra Diabolum, carnem & o- mnes pravas cogitationes, quàm ſiſedulò tralétetur verbum Dei, de eo ſit ſermo & meditatio noſem, Adeò ut Pſalmus primus tos pro- nunciet beatos, qui in Lege Dei meditantur die ac nobte. Nee est, quod thus præfßantius, odoramentum aliquod effeacius adver- ſus demonesbabiturum te ſperes, quàm ſi Verbum & præcepta Dei multo uſu tractes, deiis familiares miſteas ſermones, illa canas ac mediteris. Hæc enim verò aqva illa ſanctißicata ſunt, verumge ſi- gnum, quo öatan & fugatur, & quod fügit maximè. Et ſi nulla slia utilitas hinc petenaaſit, quàm quod Sataznam & pravas cogoitationes depellat, cersè vel ſola haæac tanti facienda emt, ut hanc doltrinæ partem libenter diſteres, legeres, meditare- ris & trttares, Non enim potest nec ferre nec audire verbum Dei Satan. Et ipfum Verbum non eſt mle, quales ſunt aniles fabulæ aut carmina lyricorum, ſed edâ, qvemadmodum Paulus ait, Rom. I, 10. potentia Dei ad ſalutem omni credenti. Ac revem potentia Dei, quæ Satanam ut maximè afligit & premit, nos verò ſitpna mo- dum refocillat & reficit. Et quid multis opus? Si frultum ac utili- mtem omnem, quam verbum Dei openatur, enumemre vellem, neg,; ecbarta neg; tempus ſuppeteret. Vulgò vocant Sammam mille artium opiſicem, hoc eſt, cujus poteſtas ſit varia ac multiplex. Ac ipſum Dei ſermonem, qui non Soliem nariam ac multiplicem poteſtatem habetz verum etiam illum p. 301. 72 6. Alia utilitas. P. IIZe Præceptum & mandatũ Dei de di- ſcendo ver- bo Dei. 46. temtores 382 PkAFFATIO ipſum mille artium artiſſcem cum omni potentia & arte ſua oppri- Contra con- Catechiſmi. mit & ad nihilum redigit, quo tandem nomine dignabimun? nimi- rum non mille tantum artium, ſed multarum myriadum art ifßicem, meritoò dixeris. Quare nos quidem ſi tantam potentiam, tantam utilitatem, mntas vires, ntum denig uſum illius adeo paryi aſti- maremus, praſertim qui parochi & concionatores eſſe & perhiberi volumus, tum digni ſanè eſſemus, quibus non ſolum nullus ſuppedita- retar cibus, ſed qui canibus etiam exigeremur, præſértim «cum illis omnihbus non minus quam quotidiani panis opus habeamus, at pla- nè iisdem contm quotidianas ac irrequietas tentationes & inſidias mille iſtius artium artiſicis carere non peſtmust. Quodſi neg hæc ſatis ſußciant ad excitandos commonendoſey animos ad diligentem Catechiſmi lectionem,ipſüm tamen præceptum Dei vel ſolum cogere nos debebat,quod extat Deut. ſextosut præcepta ipſius ſedentes, ambulantes, ſtantes, jacentes, ſurgentes, nunquam non meditemur ac velut ſignum aliquod ob oculos onamus ac ma- Deu 6, 4 7. 10. nibus geſtemus. Procul dubio non temere Deus hoc tam ſeveriter c. 31, 13. c. 3 ², & præcipit & exigit: Sed cum non ignoret, quæ nos pericula & ne- ceſſiates urgeant, Adhæc quantm contentione, aſſiduitate & perti- nacia maligni ſpiritus nullo non momento in perpetuam noſtri perni- ciem ſint inſtructi, voluit nos contn optimus ille pater noſter cæleſtis veluti ſolida & eßicaci armatum hoc modo pamatos atg inſtrultot ſſe, quo poſſimus & ignita tela ac pravas peſtiferasg; illorum aggreſ- ſiones repellere ac profigare. Sed ſtolidos ac inſenſatos nos, qui cum neæceſſe habeamus diverſari ac degere inter hboſtes adeopotöëtes, nempe dæmones, nihilominus arma noſtra contemnamus, deſides atg ſtertentes ea ne aſticere quidem aut ipſorum meminiſſeſuſtineamus. Et quid quæſo ſaturi illi præſumtugſic, ſancti, Catechiſmi vide- licet doctrinam reſpuentes ac longè abjectiorem aſtimantes, quàm quæ quotidie legi ac diſei debeat, aliud agunt, quäàm quod ſe- ipſos longè doctiores reputant Deo iplo, omnibus angelis, patri- archis, Apeſtolis, &omnibus Chriſtianis 7 Nam cumnon pudeat Deum ipſum haæc quotidie docere, ut qui melius præſtantius ali- quid, quod doceatur, non habeat, eademg, illa ſapius iteret atque inculcet, novi verò ac alienum ab hac doctrina nibil ſibi ſumat, ad- do etiam, cum omnes ſancti nibil nec melius nec utilius ſeiant quon diſcant, ho Pi, (N xi 0r./, jn, ſer hen 41 dli⸗ lor, iſ⸗ n lan y indl D. MARTINIT LuTHERI. 393 diſcant, nec unquam ad plenum diſcere queant, an non ſeilicet egre- gii ac perbelli bomines ſumus, quod cum ſemel hanc dolctrinam vel legerimus vel audiverimus, in eam perſuaſionem veniamus, quafi omnia ſciamus, nec ulla amplius nobis opus ſit lelttione, adeoq, una etiam hora illud perdiſcere poſſimus, quod nec ipſe Deus perdocere potuit, idé, cum jam inde à condito mundo ad finem uſep illius idem hoc agat. Deniq; omnes Prophetæ ae ſancti abundò ſoemper habue- rint hinc quod diſèerent, nihilominus diſeipuli perpetud manſerint, & manere neceſſe habuerint. Nam'illud ſané certum atq; indabitatum eft, quod qui De- cem præcepta probò norit ac perdidicerit, ir totim etiam Seriptu- ram ſéiat, ut poſſt in quibuslibet negotiis & caſibus, conſilio, au- xilio, cenſolatione præſo eſe, diſcernere ac judicare civiles pariter C& Eeccleſiaſticas controverſias, ſitg, judex omnium doctrinarum, ordinum, ſpirituum, juris & æquitatis, ac quicquid in mundo eſſe Ppoſſit. Et quid precor totus Pfalmorum liber aliud, quàm meras co- gitationes exercitiag, primi præcepti continet? Atqui perſuaſiſi- mum bhbabeo, hujusmodi ignavos ventres ac praſumiuoſos ſpiritus ne nnicum quidem Pſalmum intelligere, nedum totwam ſèriptunam. Et interim tamen iidem illi Catechiſmi tmditionem contemnunt, qui totius ſèripturæ E. quoadam compendiumeſt, brevemq; il- lius atq; ſummariam deſcriptionem continet. Muare nune iterum omnes Chriſtianos obſecro obteſtorg,, in primis verò parochos & concionatores, ne præmaturs Doctores Rieeri velint, ſég, omnia ſcire falſô ſibi perſuadeant. Nam ut falſis onderibus aq; menſuris, ita & vanis perſuafionibus multum dece- dit, cum ad juſtum examen exiguntur. Quin potius quotidie his ſtu- diis exerceantur, eademq, ſedulò inculcent. Adhæc omni cura ac di- ligentia caveant, ne deteſtanda contagione ſecuritatis præſumtionisé, corripiantur, ſed in hoc præcipuè incumbant, ut legendo, docendo, diſcendo, cogindo, & meditando omne tempus conſumant, nec antea deſiſtane, donec reipfa compererint, ac certi faant, quod Sa- mnam ac mortem perdidicerint, doctioresg, fabti ſint Deo & o- mnibus Angelis equs. Quòd ſi hane diligentiam adhibuerint, ſanbtè ipſa promitto, ac reipſa iidem etiam experientur, quòd magnum inde ſrubctum ſint conſecuturi, & quòdà excellentes viros Deus ex Cognitio decem præ- ceptorum quanta ſit lux. 384 CATECHISMIS ipſir faéturus ſit, adeout ipfi etiam aliquando ſateantur, quòd qus magis Catechiſmi doctrinam repetunt iterantq; eo minus ipſanm ap- prehendant ac ſciant, ſed neceſe habeant perpetus illam diſiere. Ex qua quidem re fiet, ut tum demum veluti eſurientibus & ſitien- tibus placere ac ſapere illud incipiat, cujus nunc præ nimia ſaturi- mte ac faſtidio ne olfactum quidem ferre ſuſtinent. Quod ut fat, Deum precamur, quo gratiam nolis ſuam largiatur, Amen. SBEE E EE ke Eee P. 339. D E C E M. P RE- —C6SEPT A . I. P. 38 %. Non habebis Deos alienos coram me. .„R II. p. 540. 3z99. Non aſſumes nomen Domini Dei tui in vanum. p. 341. 466. Mcmento ut diem Sabbathi ſanctifices. A342,41r2. Honora Patrem tuum & Matrem tuam, ut ſis lon- gævus ſuper terram. V. VII. p.345.438. Non furtum facics. MAIOR. 385 Non loquaris contra proximum tuum falſum teſti- p. 346. 446. monium. Non concupiſces domum proximi tui. Non deſiderabis uxorem ejus, non ſervum, non an- p. 454. non aſinum, nec omnia quæ illius P. 347. 454. ciliam, non bovem, ſunt. SECUNDO, ARTICULI 2.352.33. CHRISTIANE FIDEI. Redo in Deum patrem omnipotentem, creatorem cœli & terræ. Et in Jeſum Chriſtum filium ejus unicum Dominum noſtrum, qui conceptus eſt de Spi- ritu ſancto, natus ex Maria virgine, paſſus ſub Pontio Pilato, crucifixus, mortuus & ſepultus. Deſcendit ad inferos, tertia die reſurrexit à mortuis. Aſcendit ad cœlos, ſedet ad dexteram Dei patris omnipotentis: In- de venturus eſt judicare vivos & mortuos. Credo in Spiritum ſancum, ſanctam Eccleſiam catholicam, Sanctorum communionem: remisſionem peccatorum: cCarnis reſurrectionem, & vitam æternam, Amen. TERTIO, ORATIO QVAM NOBIS CHRISTUIS TRADI. Mat.6, 10. Lue DIT IN EVANGELIIO. V1, 1,3 4. B b Exercxitium Catechiſmi. 386 CATECHISMuS Prer noſice⸗ qui es in cœlis: Sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, quemadmodum in cœlo, fic etiam in terra. Pa- nem noſtrum quotidianum da nobis hodie. Et re- mitto nobis debita noſtra, ſicut & nos remittimus debi- toribus noſtris. Et ne inducas nos in tentationem: ſed libera nos à malo. Quia tuum eſt regnum & po- tentia & gloria in ſæcula ſæculorum, Amen. XEτ ſunt capita ſummè neceſſaria, quæ cuivis Chriſti- 2 AHanorum primò perdiſcenda ſunt, atqꝗ; ad verbum re- citanda. Sunt autem ad hoc asſiduè aſſuefaciendi pueri, ut quoties manèè ſtratis ſurrexerint, & ad capiendum cibum Officium pa ris familias. p. 3332 3,7, 239* Autores Cate- chilmi- accubuerint, & ſub veſperam iterum dormitum ierint, me- moriter recitent, neq; ad cibum aut potum admittantur, niſi his omnibus ante diligenter recitatis. Non ſecus boni patrisfamilias ofncium herile exigit cum familia, nempe cum ſervis & ancillis, agere, neq; quenquam in famulitio ſuo perferre, iſta neſcientem aut recuſantem diſcere. Neq; enim ullo modo ferendum eſt, ut hominum aliquis usque adeo ferus ſit & barbarus, qui hæc nolit diſcere, cum in hiſce tribus partibus ſummatim ac ruditer, & quoad e- jus fieri potuit fimplicisſimè comprehenſa fint omnia, quicquid pasfim in ſacris literis longè lated; tractamus- Etenim Sancti Patres aut Apoſtoli (quicunque tandem illi fuerint) hujusmodi compendio complexi ſunt Chri- ſtianorum doctrinam, vitam, artem, & fapientiam, qua de re loquantur & tractent, aut quid tandem id fſit quod exerceant. Y. 2. Perceptis itaq; diligenter hiſce tribus articulis, de- inceps conſentaneum eſt ettam noſſe, quid de Sa cramentis noſtris dicendum aut ſentiendum ſit, quæ Chriſtus ipſe notbis utenda inſtituit, nempe de Baptiſino, & de Corpo- ze :c ſanguine Jeſu Chriſti. Cum primis verò refert Kire ver ba — — — dens, ultimo munere ſuos affecerit diſcipulos à ſe donatos dimiſerit. DE BAPTIS MO. TTe, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomi- Mae Patris & Filii & Spiritus ſancti. Qui crediderit & baptizatus fuerit ſalvus erit. Qui verò'non crediderit, condemnabitur. eosdemq, J. 2. Antum ex Scriptura ſacra de Baptismo ſimpli- cem Chriſtianum noſſe ſufficit. Similiter & de ſecundo Sacramento paucis & ſimplicibus verbis, nempe ex Pauli prima ad Corinthios Epiſtola capite II. DE COENA DOMINI. Dwminus noſter Jeſus Chriſtus in qua nocte trade- batur, accepit panem, & gratias agens fregit de- ditꝗ; diſcipulis ſuis & dixit: Accipite & manducate, hoc eſt corpus meum, quod pro vobis tradetur. Hoc facite in meam commemorationem. Similiter & cali- cem, poſtquam cœnavit dicens: Hic calix novum te- ſtamentum eſt in meo ſangvine. Hoc facite quoties- cunq; biberitis in meam commemorationem. L paſſim quinq; partes eſſe videmus totius Chriſtianæ doctrinæ, quas ſubinde exercendas eſſe putamus, atq; ad verbum à pueris exigendas & audiendas. Neq; enim eſt quod ſperes juventutem ex ſolis concionibus iſta compre- henſuram, aut ſenſibus & memoriæ repoſituram. His ergo . B b 2 probè verba Matthæi ac Marci poſtremis capitibus Evangelio- rum relata, quemadmodum Chriſtus ex hoc mundo diſte- A. C. a. g. A. C. a. 106. FE. C. . 8. Quinq; par- tes Chriſtianæ doctrinæ. Præceptum l. 388 CATECHTSMVS probè perſpectis & cognitis, non incommodè atq; intem- peſtive aliquot etiam bfalmi & cantilenæ in hoc formati & expofiti proponi poſſunt pueris, ut hiſce prius perceptis quaſi roborentur & confirmentur: utq; hac ratione ju- ventus Scripturæ legendæ & exercendæ aſſueſcat, ac quo- tidie majoribus incrementis aucta progrediatur. Sed non in hoc contenti eſſe debemus, ut hæc tantùm verbotenus percipiantur ac recitentur, ſed hoc etiam curæ tibi ſit, ut juventus ſedulè interſit concionibus, præſertim iis tempo- rihus, quæ exercendo Catechiſmo deſtinata ſunt, ut hæc expoſita audiant, & quid ſingula ſibi velint, non oſcitantes diſcant intelligere: adeò ut promptè audita recitare calle- ant, neq; non interrogati, ſcite reſpondere queant, ne ci- tra fructum iſta pro concionibus doceantur. Eam enim ob rem nos hanc operam hoc diligentiùs ſumimus, Catechiſ- mum ſubinde prædicantes, ut hæc juventuti diligenter in- culcentur, nullo quidem orationis ſplendore aut apparatu rhetorico, neq; alto ingenii acumine, ſed planè paulò ru- dius atq; fimplicius, ut hoc faciliuùs & fidelius dicta noſtra Luth. t. 4. f.⸗ 39.393.500. 4, W. p. 52. 54. 6. W. Bei⸗ Buͤchl. 130. 384. Quid ſi Deus percipiantur, & tenacius memoriæ infixa hæreant. Quo- circa ſupra memoratos articulos jam nunc fingulatim tra- Randos in manus ſumemus, atq; deiis quantum fieri po- terit, & necesſitas poſtulaverit, ſignificantisſimè verba fa- ciemus. PRECEPTVM PRIMIM. Non habebis Deos alicnos coram me. * Oc eſt, me ſolum pro Deo tuo habebis ac co- les. Quid verò hiſce verbis ſibi vult, ac quo- modo hoc intelligendum eſt? Quid eſt habere 8 & Deum: aut quid eſt Deus? Keſponfio: Deus oE eſt & vocatur, de cujus bonitate, & potentia omnia bona certò tibi pollicearis, & ad quem quibuslibet adverſis rebus atque periculis ingruentibus confugias, ut Deum MAIOR. 399 Deum bhabere nihil aliud ſit, quàm illi ex toto corde fidere & credere, quemadmodum ſæpenumero à me diétum eſt, quèòd ſola cordis fiducia Deum pariter atq; Idolum faciat & conſtituat. Quòd ſi fides & fiducia recta & ſincera eſt, Deum rectum habebis: contra, ſi falſa fuerit & mendax fi- ducia, etiam Deum tuum falſum & mendacem eſſe neceſſe eſt. Siquidem hæc duo, fdes & Deus una copula conjun- genda ſunt. Jam in quacunq; re animi tui fiduciam & cor fxum habueris, hæc haud dubiè Deus tuus eſt. § 2. Quare hujus præcepti ſenſus hic eſt, ut veram cords in Deum fidem atque fiduciam exigat, à vero & uni- co illo Deo non aberrantem, ſed illi ſoli conſtanter adhæ- rentem, ac idem planè vult dicere: Hoc vide cures, ut me ſolum Deum tuum eſſe permittas, nec omninò extra me alium quærere ſuſtineas, hoc eſt, quarumcunq; rerum in- opia laboraveris, easdem de mea munificentia tibi polli- cearis, & apud me quæras, volo. Ac ubicunq; preſſus infortunio adverſa pateris, ad me protinus opem implo- raturus confugito. Ego ego inquam, adfluente omnium rerum copia te implebo uberrimè, atq; etiam periclitan- tem ex omnibus malis eripiam. Tantùm hoc cave ſedulò, ne cor tuum ulli alteri apponas, ab eo pendeas, aut in eo conquieſcas, §. 3. Hoc aliquanto planius ac rudiùs mihi explicandum eſt, ut exemplis ſumptis à contrario, rectiùs intelligatur, quid hæc ſibi velint. Equidem permultos videre licet, exi- Præcept. J. benſus lujus præcept?. Gen. 15, 1. c. 177C. 26, 3. Ce 28 Craſſior expli- plicatio. ſtimantes ſeſe & Deum & omnia abunde habere, quando divitüs abundant & opibus, quibus confiſi adeo inſolenter intumeſcunt, adeo conſtanter & ſecurè his fruuntur, ut nemini non audeant contumaciter oppedere. Ecce, ii quo- que Deum habent „ſed cui nomen eſt Mammona, hoc eſt, opes & pecunia, cui totius cordis adhærent fiducia, in quem omnem ſpei ſuæx ſummam collocarunt, quiq; omnium communisſimum in terris Ildolum eſt. Qui pecunia aut o- pibus largè inſtructus eſt, ille re ſua probè conſtabilita ſe- cuum ſe non ignorat, animo adeo læto eſt atque inter- B b 3 rito, Mammonam pro Deum habere. Præcept. I. 390 CATECHISMIuS Fiducia non Deo, ſed re- bus aliis. Alieni dii in Papatu. p. 116. rito, quaſ(i in medio paradiſo vitam ageret omnium feli- cisſimam. Contraà, qui opibus & pecunia caret, ille ani- mi dubius omnem ſpem propemodum deſponſo animo abjicit, ac ſi nihil prorſus de ullo Deo vel tantillum con- ſtaret. Etenim paucos admodum invenias, qui ſint bono animo, quiq; nihil triſtentur aut conquerantur, ſi deſtituat eos Mammona. Hæc enim rei pecuniariæ cura atq; cupi- ditas, humanam naturam ad ſepulchrum usq; indivulsè comitari conſuevit. Jg. 4. Ita quoq; qui ſpei aut fiduciæ ſuæ ſummam in hoc ſitam habet, quod cæteros ingenio, eruditione, ſapientia, potentia, favore, multorum amicitia, ac dignitate anteeat, ille quoq; Deum habet, ſed non verum illum cœleſtem & unicum Deum. Hoc inde iterum haud difficulter perſpici- tur, quam confidenter, ſecurè & inſolenter hiſce rebus abundantes agere ſoleant: rurſus quam deſperanter, quam abjectè & humiliter, quibus hæc aut non adſunt, aut ali- quando caſu fortuito ſubtrahuntur. Quare iterum dico, quòd vera hujus particulæ interpretatio, Deum habere, nihil aliud ſit, quam habere aliquid, cui cor humanum per omnia fidere ſoleat. Y. 5. AD HAEC COonidera quæſo, quæ nos rerum por- tenta, ſub Papatu, horrenda cæcitate percuſſi admilſeri- mus. Dolebat alicui denticulus: ille protinus ob honorem divæ Apolloniæ voluntario je junio carnem ſuam macera- bat. Quòd ſi in metu erat, ne fortè domus ſua aliquando conflagraret incendio: protinus in Laurentii clientelam ac patrocinium ſemet tradebat. Metuebat aliquis contagium peſtilentiæ: illico nuncupatis votis profectionem ad S. Se- baſtianum, aut Rochium ſuſcipiebat: Et id genus por- tenta atq; abominationes innumerabiles, quibus fiebat, ut quisq; peculiarem divum ſibi colendum eligeret, ad quem preſſus necesſitate preces fundebat currebatq; Huc perti- nent etiam illi, qui omnem modum hiſce in rebus exce- dunt, ac cum Diabolo fœdus ineunt, ut eos ampliter ditet, aut amicarum compotes faciat, aut pecus a contagione ſervet =— — — — — — 22 — — — „ — — — — —— —.— —— MATOH. 391 ſervet incolume, aut rem perditamreſtituat: cujus generis ſunt incantatores, venefici, & magicarum artium periti. Hi enim omnes cordis ſui fiduciam alio collocant quam in verum Deum, de quo nihil boni fibi perſuadent, neq; apud illum quæritant quicquam boni. § 6. Ad hunc modum jam haud obſcure intelligis, quid & quantum boc præcepto exigatur, nimirum totum cor ho- minis, omnisq; erga Deum, atq; adeo eundem ſolum fi- ducia. Quo pacto enim Deus haberi poſſit, ipſe perfacile æſtimare potes, quod neq; digitis apprehendi, nec in mar- ſupium ut moneta condi, nec in ciſtam ut vaſa argentea concludi, poſſit. Ita vero dicitur haberi & apprehendi De- us, quando corde apprehenditur, eiq; ſoli hominis animus conſtanti atq; inconcuſſa adhæret fiducia. Cæterum corde illi adhærere, nihilaliud eſt, quam eidem per omnia fidere. Eam ob rem ab omnibus aliis, qui extra illum ſunt, nos conatur divellere atq; abſtrahere, & ad ſe ſolum, cum uni- cum illud & immortale bonum ſit, attrahere, Quaſi ad hunc modum diceret: Quicquid ante hac è divorum fa- vore ac benevolentia tibi proventurum pollicitus es, aut ſi quam in Mammona aut aliis rebus ſpem atq; fiduciam re- poſuiſti, omne illud jam tibi certa perſuaſiene de me pol- licere, meq; eum eſſe haud dubitanter exiſtimes, qui ti- bi laboranti opem laturus ſit, teq; omnibus rebus amplis- ſimè florentem & abundantem facturus. F. 7. Ecce jam habes, quinam verus Dei honos ſit & cul- tus, gratus illi & acceptus, quemq; ſub æternæ maledictio- nis pœna præſtandum præcipit, nimirum, ut cor hominis nullam aliam conſolationem, nullam aliam fiduciam ſciat quam ipſum ſolum, neque ullo pacto ab hoc ſe divelli pa- tiatur, ſed potius de omnibus, quæ ſub ſole ſunt, ſemel in periculum veniat, adeoq; ipſius vitæ citius jacturam faciat, quam ut hunc Deum deſerat. Jam vicisſim facile videbis ac judicabis, quomodo mundus nihil aliud quam falſum Dei cultum paſſim conſtituerit atq; exerceat. Nulla enim uſpiam fuit usque adeo effera & ferina hominum natio, B b 4 quæ Præc. I. Fidacia erga Deum exigitur in primo præ- cepto. Quæ ratie colendi verum Deum. Præcept. I. Gentium mul- tiplices Dij. Falſus cnltus Dei per ope- rum merita; Miſſas & c. 392² CATBCHISMVS quæ non aliquem Dei cultum conſtituerit, & ſervarit. Omnes enim certatim eum Deum ſibi colendum delege- runt, ex quo aliquid emolumenti, opis atque ſolatii ſp e- raverunt. Z §. 8. Inde videmus Gentiles, quorum prora ac puppis (ut vulgato fertur proverbio) in opulentia, dominatu, im- periis ſita fuit, pro ſummo Deo cum primis coluiſie ſuum Jovem. Porròô alii, quorum ſcopus erant divitiæ, tum proſper rerum ſucceſſus, aut qui ſectabantur voluptates & delicias, Herculem, Mercurium, Venerem, aliosq; re- ligiosè venerabuntur. Mulieres uterum ferentes Dianam ſeu Lucinam ſibi pro numine vendicabant. Atq; ita dein- ceps, quisq; hunc fibi Deum venerandum proponebat, ad quem corde & animo ferebatur. Ita Gentilium queq; opinione, Deum habere nihil aliud eſt quam fidere & cre- dere. In hoc tamen errant & falluntur, quòd eorum fidu- cia falſa & mendax eſt: neq; enim ad Deum verum recta tendit, aut ordinata eſt, extra quem pro certo conſtat, nullum alium Deum eſſe, neq; in cœlo, neq; in terra. Quo- circa gentes planè ſuam opinionem & ſomnium, quod de Deo conceperunt, pro Deo ſibimet conſtituunt, ſpemq; ſuam prorſus in merè nihilo habent repoſitam. Ea planè omnis Idololatriæ eſt ratio. Neq; enim in hoc fſolum conſi- ſtit, ut ſimulacrum aliquod erectum adoretur, ſed in cor- de potisfimum latet, quod aliò intentum eſt, opem ac conſolationem apud creaturas, divos aut diabolos quæ- ritans, Deum non curans, ac ne tantillum quidem be- nignitatis de illo fibi perſuadens, quod velit opitulari. Multo minus credit, Dei liberalitate & munificentia ſibi contingere, quicquid bonarum rerum uſpiam illi acci- derit. §. 9. Præter hæc alius adhuc ſupereſt falſus & erroneus Dei cultus, ſummam in ſeſe complectens ido lolatriam, quam hacteuus ſtrenuè exercuimus, & adhuc paſſim in mundo viget ac regnat, in quem omnes religioſorum or- dines fundati ſunt, quiq; ſolam attingit conſcientiam, quæ — . —- — — —— — —— - ——U WS — — — — d— M AIOR. 393 quæ auxilium, conſolationem & falutem quærit ex ope- ribus, tantùm ſibi ſumens, ut perversè conetur & teme , velit nolit Deus, in cœlum perrumpere, ſubducens ſecum rationem, quarum fundationum autor extiterit, quan- tum je junaverit, quot miſſarum myriadas lectitaverit &c. ſpem ſuam in hoc reponens atque ferociens, quaſi nihil ve- lit à Deo gratuito accipere, ſed omnia ſuà opera ab ipſo conſequi, & abundanter promereri, non ſecus ac ſi Deus nobis cogatur obnoxius eſſe ſervitio & debito, & nos illius eſſemus Domini. Quid hoc aliud eſt, quam ex Deo ficul- neum ſimulachrum, aut pomarium (quod ajunt) Deum facere, ac ſemetipſum pro Deo æſtimare, inq; ejus locum ſufficere? Sed hæc acutiora ſunt, quam quæ pueris ac tene- ræ ætati proponenda ſint. . Jg. 10. Cæterùm hoc dictum ſit ſimplicioribus, quo hujus præcepti ſenſum probe notent ac retineant, ut Deo ſoli fi⸗ damus, de eodem optima quæq; nobis polliceamur & ex- pectemus, tanquam de eo, qui nobis det corpus, donet V tatm, largiatur victus alimoniam, offundat annonam, tri- buat membrorum valetudinem, paret defenſionem, con- ciliet pacem, ac reliqua rerum temporalium & ſempiter- narum neceſſaria ſuppeditet. Adhæc, qui nos ab omnibus tueatur periculis & intortunio, & ſi quid adverſi nobis eve- nerit, à malis nos clementer ſervet & potenter eripiat. Ita ut Deus (quemadmodum abunde cdhictum eſt) ſolus ille pro certo habendus ſit, à cujus bonitate omnia conſequi- mur, tum cujus ope & opera ab omnibus malis eripimur. Atq; hinc adeo eſt, ut mea fert opinio, quod nos Germani uſq; à majoribus noſtris (præclarius profectò & pulchrius uàm ulla alia lingua) Deum (Gott) à bonitatis vocabulo Gut) ſermone nobis vernaculo, vocamus, quippe qui fons perennis ſit, & perpetuo ſcaturiens, affiuentisſimis bonis exundans, & à quo omne quicquiduſpiam boni eſt & dici- tur, emanat. G. u. Nam quanquam alioqui multis bonis cumulemur & afficiamur ab hominibus, omnia tamen à Deo data & con- Bb S ceſſa Præcept. I. uæ à Deo certa fiducia expectanda. P. 351. 358. A Deo omnia bona proveni- re. Qui ex alio quam ex ſolo Deo pendet, habet alienos. Deos Præcept. I. 394 CATECHISMuS ceſſa dicuntur, quæcunque e jus juſſu & ordine undeqvaq; percipimus. Majores enim noſtri, & omnes qui in Magi- ſtratu ſunt, ad hæc quilibet erga proximum ſuum, hoc in mandatis à Deo acceperunt, ut omnis generis officia no- bis oſtendant & exhibeant, adeò, ut hæc non abillis, ſed per illos à Deo peculiariter accipiamus. Siquidem crea- turæ tantum manus ſunt & organa, quorum opera & ad- miniculo Deus omnia largitur hominibus. Quemadmo- dum matri dat ubera lacte fœcunda, quibus infans lactan- dus & alendus eſt, & campo ſuam ſegetem, & omnia fru- ctuum genera, quibus veſcimur, quorum nullum ulla cre- atura proprio conatu aut ſtudio creare poteſt aut produ- cere. Quapropter nemini conandum eſt, aliquid dare aut accipere, niſi à Deo præceptum fuerit, ut pro Dei munere cognoſcatur, illiq; pro ſua munificentia, prout hoc præce- ptum exigit, agatur gratia. Quamobrem & hæc media, vi- delicet per creaturas bona percipiendi, non ſunt reſpuen- da, neq; temeraria præſumptione aliæ rationes & viæ in- veſtigandæ, quam Deus præcipit. Hoc enim non eſſet à Deo accipere, ſed à ſe ipſo quærere. JH. 12. Jam quisq; apud ſe exactam curam habeat, ut hoc præceptum ante omnia magnifaciat, neq; jocum eſſe exi- ſtimet. Perquire & expiſcare ipſe cor tuum diligenter, & haud dubie invenies, num ex ſolo Deo pendeat, nec ne. Quod ſi ejusmodi tibi eſt animus, qui mera bona de divi- na bonitate perſuadere ac polliceri fibi poteſt, præcipuè vero tempore necesſitatis & inopiæ, ad hæc qui omnia po- teſt contemnere, quicquid non eſt Deus: non eſt quod du- bites, te habere Deum illum verum & unicum. Contrà, ſin ex alio Quobiam pendet, de quo plus boni & opis ſpe- rat, quàm ab ipſo Deo ſeſe conſecuturum, nec ad illum con- fugit, ſed potius aufugit rebus minime ſecundis: certum eſt, te à Deo vero penitus alienum eſſe, & idolum aliud habere. . Gommina- §.13. Ut autem videamus, Dei voluntatem non eſſe, uthoc ſuum — —— „ — —RA r— — —,,/— A — MAIOR. 395 ſuum præceptum floccipendatur, huic præcepto primum terribiles & horrendas minas ad jecit, ac deinceps amabi- les & conſolatorias pollicitationes appoſuit, quæ quoq; multoties repetendæ, & juventuti etiam atq; etiam incul- candæ ſunt, ut haſce imis ſenſibus reconditas tandem me- mori mente teneant. PRIMI PREÆCEPTI Ab- PENDICIS EXPOSITIO. Via ego ſum Dominus Deus tuus fortis Zelotes, vi- QLanes iniquitatem patrum in filios in tertiam & quartam generationem corum, qui me oderunt, & fa- ciens miſericordiam in millia his, qui diligunt me, & cu. ſtodiunt præcepta mea, Ex. 20, 5. 2 . Vanquam vero hæc verba communiter ad omnia præcepta referenda ſunt (ut infra audiemus) ea ta- mer huic præcepto, quod aliorum omnium caput eſt, peculiariter ad jecta ſunt, propterea, quod per magni ad- modum referat, hominem reètum habere caput. Salvis enim rebus capitis, reliquam etiam vitam bene ſe habere neceſſe eſt, & contra. Jam verò ex his verbis perdiſce, quam implacabiliter Deus iraſcatur iis, qui rei cuipiam ex- tra ipſum confidunt: Et contra, quanta clementia & miſeri- cordia eos proſequatur, qui ei ſoli toto corde fidunt & credunt: adeò, ut iracundia fſua nullum finem faciat ſævi. endi in tertiam & quartam generationem. & rurſum, ut ſua clementia multis millibus benefacere non definat: Ne tam fecuro ambulemus animo, nullam noſtri aut harum rerum rationem habentes, quemadmodum impiailla pla- neq; ferina corda cogitare confveverunt, non ita multum referre, qua ratione vixerint. Ejusmodi Deus eſt, qui, ſi ab eo diſcedatur, inultum id non patitur, neq; modum — aut Præcept. I. tiones & pro- miſſiones addi- tæ primo præ- P· 349. 461. Comminatio, Præcept. I. Peena non ſer- vantium pri- mum præce- ptum. Cur Deus pœnas differat. Qui me ode- runt. 396 CATECHISM⸗IuS aut finem iraſcendi ſtatuit, in quartam usg; generationem, do- nec omnes funditus extirpentur. Quamobrem vult eſſe formidini, non contemptui aut ludibrio. F. 2. Hoc ipſum multis etiam hiſtoriis & illis memorabi- libus abundè teſtatum fecit, cu jus rei nobis paſſim Scriptu- ra facit indicium, atq; etiamnum idipſum indies ſingulos quotidianis experimentis veriſſimum eſſe diſcimus. Siqui- dem jam inde ab initio omnium idololatriam crudeliter extirpavit, hu jusq; gratia cum gentes, tum judæos, ſicut adhuc hodie omnem falſum Dei cultum, inclementer per- didit, ut planè omnibus in ea permanentibus ſuccumben- dum ſit. Quocirca, tametſi tam feroces & potentes inve- niantur Sardanapali & Phalarides, qui ipſos Perſas divitiis ſuperant, quibus ſecurè freti parum curant, iraſcaturne an arrideat Deus, ut qui iram ejus ſuſtinere ſe poſſe con- fidant, neq; tamen perniciem effugient, ſed dicto citius & præter omnium expectationem cum tota ſua pompa, cui fidebant perperam, peſſum ibunt, velut omnes cæteros crudeliter periiſſe videmus, qui majori freti potentia, in utramvis, quod ajunt, aurem dormiebant. §. 3. Et ob hos ipſos duros & præfractos homines, qui exi- ſtimant Deum, quia ad tempus connivet, eosꝗ; ſecure ſua potentia frui permittit, vel ignarum plane eſſe iſtarum re- rum, vel earum cura non affici, tanta neceſſario utitur ple- ctendi ſævitia, ut neq; natorum natos oblivioni poſſit trade- re, ut quisq; hæc repetens animo, tantam animi ſecurita- tem & contemptum emendet, & videat Deum non jocari. Nam illi ipſi ſunt, quos putat & perſtringit, ita inquiens: Qui me oderunt, hoc eſt, qui propria freti fiducia inſolenter intumeſcunt atque ferociunt, qui quicquid pro concione illis dicatur, audire recuſant, qui correpti, ut priusquam obruantur ſupplicio, flagitioſam vitam emendent, in fu- rorem ac rabiem vertuntur, ut ita omnibus modis iram Dei egregie promereantur. Quemadmodum hodie hujus rei certisſimum documentum, in Epiſcopis & Principibus noſtris experimur. H. 4. Por- — — — — r—= r eee e — — — —— n –.— — MAIOR. 397 App. Præc. G. 4. Porrô autem quanto atrociores & terribiliores hæ Promisfio. ſunt comminationes, tanto potentior & promisſfionis con- ſolatio, nempè quod Deus iis, qui ſemet ei totos omnitra- dunt fiducia, miſericordiam ſuam eſtenſurus ſit, hoc eſt, omnis generis benefacta habiturus, non tantum verò ik lis ipſis, ſed ipſorum quoq; natis longa propagatione, in mille usque & iterum mille generationes. Hæc, inquam, com- mo vere nos debent & impellere, ut totius cordis noſtri cogitationem omni fiducia in Deum jactemus, poſtulantes ut omnium rerum & temporalium & immortalium fiamus compotes, quando ſumma majeſtas Dei tanta tam beni- gnè & clementer nobis offert, tam amanter provocat, adeo ubertim pollicetur. g. 5§. Quare quiſq; Chriſtianorum det operam, ut ſibi Primum præ- hæc verba cordi ſint, neq; in eam opinionem veniat, ut exi- ceptum eum . . S . . . comminatione ſtimet hæc dicta eſſe ab homine. Res tua agitur, femel enim & promiſſione hic de ſumma ſalutis tuæ periclitaberis, ut aut perpetuò infigenda ani- ſalvam, felicem & beatam vitam exigas, aut ut perpetuèò mo. damnatus Dei inclementia omnes calamitates & ærumnas ad inferos non dicendis cruciatibus torquendus exhauri- as. Quid verò habebis amplius, aut plus etiam poſtulabis, uàm quod tam amicè tibi pollicetur, nimirum ſe tuum eſſe velle cum omni rerum copia, ſe tui defenſorem & au- xiliatorem in adverſis futurum? §. 6. Sed proh dolorlin hoc omnes fallimur, quòd mun- dus horum verborum nullum verum eſſe credit, neq; ver- ba Dei eſſe exiſtimat, videns eos, qui ſuam fiduciam in De- um & non in Mammonamre jecerunt, omni miſeriarum ge- nere affectos vix vitam trahere, diabolo illis ipſis reluctan- te & obſtante, ut nihil opum, nihil favoris, nihil dignitatis uspiam conſequantur, imò vitam ipſam ægrè tueantur & obtineant. Contra, illi, quorum ſumma ſpes atq; fiducia eſt —— Mammon, ad amplisſimos dignitatisgradus evecti in ſu- blimi reſident imperio, potentia, favore, dignitate & o- mni tranquillitate, mundo venerandi atq; ſpectabiles. Eam ob rem talia verba memoriæ infigenda ſunt, ut huic re- — Appendix 398 CATECHISMuI3 es rrum mundanarum larvæ atq; obtuitui opponantur, Neq: ignorandum eſt, hæc non poſſe mentiri aut fallere, ſed ef- . . ſe & fore veracisſima. ð Se. H. 7. Jam verò pauliſper retroverſa cogitatione repete ruim, qui fru. . . . . .. —— AQAra opes con- tecum animo, aut alioqui perquire ab aliis, mihiq; reſpon- geflecunt luo de, quidnam illi, quorum omnis conatus, ſtudium, cura & & aliorum diligentia tantum eo deſtinata fuêre, ut immenſas opes per SNito. fas atq; nefas cumularent atq; reponerent, quidnam, inz quam, illi tandem effecerint? Haud dubiè invenies, eos omnem luſiſſe & laborem & operam. Aut quanquam in- æſtimandos theſauros multo ſudore partos adcumulaue- rint, ita tamen evanuiſſe eos ipſos vel cum pulviſculo com- peries, ut neq; ipſi unquam ex tantis opibus ullam volupta- tem perceperint, neq; poſtea quidquam ad tertium hære- dem per venerit. G. 8. Harum rerum exempla abundè multa omnes ſuppe- ditabunt hiſtoriæ, & hæc eadem à natu majoribus multa- rum rerum peritis audies, tantùm vide, ut earundem cu- ram & rationem non levem habere digneris. SS G. 9. Pro certo ſanè conſtat, Saulem regem fuiſſe amplis- ſimum, ab ipſo Deo in regni adminiſtrationem ſurrogatum, vitæ non improbæ, ſed jam conſecutus imperium, cùm à Deo ſuo declinaſſet animo, omnemq; ſuam fiduciam in potentia ac ſceptro ſuo collocatam haberet, ſuccumben- dum àc pereundum illi erat funditùús, unà cum rebus o- mnibus quas poſſederat, adeo ut neq; liberorum ſuorum ullus ſuperſtes maneret. Exemplum g. 10. Contra David, infimæ fortunæ homo erat abjectus Daridis. 6,ſee. & paſtor, fugatus & paſsim actus inſectationibus, ut ubiqꝗ; 2. Sam. . fere de vita veniret in periculum, attamen à Saulis impe- tu & inſidiis tutò cuſtodiebatur, inq; ejus locum rex creaba- tur. Oportebat enim hæc verba manere & vera fieri, poſtea- quam Deus mentiri neſcit aut fallere. Tantùm vide, ne dia- bolus & mundus hac ſua ſplendida facie, quæ quidem ad Exempla eo- Exemplum Saulis. tempus durat, ſed profectò umbra aut ſomnio vanior eſt atq; incertior, tibi imprudenti imponant. ð . MAIOR. Prxcept. II. F II. Quamobrem primi præcepti ſenſum exactè nobis Concluſio. perdiſcendum eſſe ſtatuo, ut videamus, quàm Deus nullo modo vanam animi præſumptionem, aut falſam erga ali- am rem extra ſe fiduciam tolerare queat. Nec quidquam tantopere à nobis poſtulat, quàm certam quandam & in- dubitatam omnium bonarum rerum de ſe perſuaſionem. Ita, ut recta via porrò progredientes, rebus omnibus, quas Deus largiri nobis conſuevit, non aliter utamur, atq; ſutor quiſpiam acu, ſubula, filoq; ſutorio, ad conficiendum o- pus ſuum, quo confecto illa deponit. Aut quemadmodum hoſpites diverſorio, ut de concesſis opibus victum & ami- Kum habeamus, prout diurni viétus necesſitas exegerit, quisq; in ſuo ſtatu, in quem divina vocatione & ordine conſtitutus eſt, nec quidquam rei noſtrum dominum aut idolum eſſe permittamus. Et hæc de primo ptæcepto di- cta ſufficiant, quod verbis aliquanto fuſioribus expla- nandum fuit, quando ſumma & caputtotius pietatis in eo vertatur, propterea quod (ut prædictum) ubi cordi cum Deo bene convenit, & hoc præceptum ſervatum fuerit, cætera omnia apte conſeqvuntur. H PR£Æ CEPTUIM II. T. . J. 336. 39 1.5§ 10. Non aſſumes nomen Domini Dei tui invanum. P. 342 383. . Lev. 19, 12.⸗ Vemadmodum primo præcepto cor hominis inſti- Matth. 5, 34. tutum eſt, & fidei ratio tradita, ita hoc ſecundum Primum bpræ- fome nos producit, osq; ac linguam erga Deum fingit ac di or Ceun⸗ format. Primum enim quod natum corde ebullit & pro- dunnos & lin- greditur, ſeq; oſtendit, ſermo eſt. Itaq; quemadmodum guam. ſupra reſpondendum docui, quid ſit habere Deum, ita quoq; hujus & aliorum præceptorum omnium intelligen- tiam ſimpliciter comprehendas atq; pronuncies neceſſe §.2. Interrogatus ergo, quomodo ſecundum præceptum intelligis, aut quid ſignificat, Nomen Dei in vanum ſume- e, five Præceptum 400 . CATEZCHISMVS II. Abuſus nomi- nis divini. Quàm varius ab ufſus divini nominis. re, ſive perniciosè uſurpare? Reſponde adhunc modum paucisſimis: Hoc eſt divino abuti nomine, quando Dei nomen quacunq; ratione ad confirmanda mendacia, aut alia id genus vitia atq; flagitia tuenda uſurpamus. Hinc tantúm valet hujus præcepti conſtitutio, ne Dei nomen falſo citemus autin os ſumamus, quando cor longè aliter ſibi conſcium eſt, aut rem aliter habere non ignorat, aut omnino aliter ſcire debebat, Veluti iis perſeepe ſolet contin- gere, qui lites ſectantur & judicia, & altera pars aliquid perfide ab jurat alteri. Neq; enim alia ratione nomine Dei perinde abutimur, quâm ſi eo ad mentiendum & fallen- dum turpiter abutamur. Et hic hujus præcepti ſenſus ſit facillimus & ſimplicisſimus. §. 3. Ex his omnibus quivis facilè colligere poteſt, quo- ties & quàm multifariam divino Inomine abutantur ho- mines, tametſi omnes abuſus perſtringere imposſibile ſit. t tamen hæc paucis expediamus, nominis divini ab- uſus omnium maximè in negociis conſiſtit & cauſis ſe- cularibus, illis nimirum, quæ ad rem pecuniariam, o- pes aut honores pertinent. Sive illud propalàm fiat in contentione forenſi, ſive alibi, ubi juratur divini nominis adducto teſtimonio, perjuraturq; aut ipſa anima oppi- gnoratur perjurio. Cumprimis verò hoc vehementer lo- cum habet inre connubiali, ubi duo furtim contracto in- ter ſe matrimonio, tandem cùm ad judices ventum eſt, da- tam fidem abjurat alter alteri. F. 4. Omnium verò maximè hic divini nominis abuſus in rebus viget ſpiritualibus, quæ pertingunt conſcientiam, falſis do ctoribus emergentibus, ſuaq; mendacia divini verbi loco venditantibus. g. j. Ecce omnibus hiſce rationibus nihil aliud quærunt aut agunt homines, quàm ut ſemet divini nominis prætex- tu exornent perfidè, pravo quodam conſilio juſti eſſe con- tendentes,ſive illud in mundanis &carnalibus, ſive in ſubli- mioribus & ſubtilioribus fidei & doctrinæ negociis fieri ſo⸗ leat. Jam in mentientium numerum etiam blaſphematores re feren- — — ere dod — —. —,— ☛ — — — —, —, — — — . MAIOR. 401 referendi ſunt, non illi quidem craſſi & impudentes, vulgò noti omnibus, qui nullius prohibiti metu aut reverentia, nomen Dei ore prorſus illoto, blaſphemo & procaci, ſub- inde conſpurcant & contaminant (quorum blaſphema im- Præceptum II. pietas non in noſtra, ſed carnificis ſchola emendanda eſt) verùm etiam illi, qui veritatem & verbum Dei propalam contumeliosè lacerant, ac Diaboli verbum imprudenter & impiè eſſe confirmant, de quibus in præſentia amplius ver- ba facienda non ſunt. §. 5. Diſcamus itaq; hoc loco, diligenterq; volutemus animo, quantum interſit hoc præceptum ſervare aut trans- gredi, ut omni ſtudio diligentiaq; caveamus, vitemusq; o- mnem ſacratisſimi nominis Dei abuſum & contumeliam, tanquam peccatum omnium maximum & peſſimum, quod externè deſignare poteſt. Nam tametſi mentiri & fallere per ſe ſatis grande ſit flagitium: multo tamen gravius il- lud reddunt, & majori etiam cumulant flagitio, conantes illud defendere per jurio, ac turpiter mentiendo divino no- mine abutentes pro prætextu turpitudinis. Qua ratione fit, ut ex unico mendacio perjurii acceſſione cumulato, multiplicia pullulent mendacia. N. 7. Eam ob rem Deus huic quoq; præcepto ſævam com- minationem annexuit, cujus hæc ſunt verba: Nec enim habebit inſontem Dominur eum, qui aſſumſerit nomen Domini Dei ſui in vaonum. Hoc eſt, nemo hoc impunè laturus eſt, ſed pœnas graves dabit blaſphemiæ. Quàm enim inul- tum non patitur Deus, ſi quis cordis fiducia ab eo diſce- dat: tam impunitum non ſinet, ſi quis pro tuendis men- daciis falſo uſurpet nomen ejus. Sed Deum immortalem, quæ tam execranda conſuetudo divinum nomen blaſphe- mandi omnium hominum animos corripuit? Nam perin- de pauci ſunt, qui ſalutifero Dei nomine ad mendacia, va- nitatem, & omnem iniquitatem ſuam tuendam non abu- tuntur, quàâm illorum, qui ſolum ex animo Deo credunt fiduntq;. J. 8. Siquidem illa præclara virtus (ſi Chriſto placet) o- Cc mnibus Quantum re- ferat hoc præ- ceptum ſerva- re. Comminatio addita huic Præcepto. CATECHISMuIS Præcept. H. 402 Præicztu ne- Nibus nobis natura inſita eſt, ur is, qui aliquod admiſfit cri- m is ii minoſe flagitium, ſuam turpitudinem ſumma ope celare Peicons. B Rudeat, ne cujus oculis pateat, aut aliquis deſignati faci- ſob. 24, 15.-Ez. Horis ſibi ſit conſcius. Usq; adeo enim diſſolutum, aut ſui S, 12. Sy. 23, negligentem & deploratæ malitiæ arbitror eſſe neminem., = qui perpetrati flagitii ſeſe jactet coram omnibus. Verum nemo non ſtudet peccare clanculum & fubdole, prius- quam palam fiat, aut reſciſcant homines. Tum ſi quis eam ob rem invaditur, aut inſimulatur facinoris: protinus no- men Dei patet injuriis, eſtq; obnoxium contumeliis. Hoc enim quisq; ſuæ culpæ prætexit, cogiturq; nomen illudo- mnibus modis venerandum à vitiis virtutes, ex ignominia gloriam, è dedecore honores facere. Et hic eſt jam totius mundi communis quidam curſus, quo veluti quodam di- luvio omnes regiones orbis terrarum inundant. Hinc no- ſtris meritis digna quoq; præmia capimus, & quod noſtra blaſphemia procacisſime quærimus, hoc nobis plena manu offunditur, nempe peſtilentia, motus bellici, annonæ cari- tas, incendia, aquarum inundationes, degeneres uxores & liberi, perfida familia, & ic genus malorum examina innu- merabilia. Unde enim tantum calamitatum alioqui nobis eveniret? Adhuc bene magna gratia hæc eſt, quod terra nobis non dehiſcat. SG. 9. Quamobrem ſummo ſtudio juventus eo perducen- da eſt & aſſuefacienda ſedulo, ut Secundum hoc præceptum unà cum Primo reverenter habeat, magniq; faciat, proq; transgreſſione protinus emendetur ferulis, poſito ante o- culos præcepto, & ſubinde inculcato, ut ita pueri non tan- tum educentur diſciplina & verberibus, ſed Dei quoq; me- tu & reverentia coërceantur. Quidſit abu- J. 10. Jam ergo intelligis, quid ſit alati divino nemine, ni- inomine dii- mirum (ut breviter decurram per capita) quando aut n0. 1. 2. ſimpliciter pro tuendo mendacio abutimur, aut aliud quip- piam, quod non eſt, ſub divini nominis prætextu moli- 3. mur, quo alterum fraudalenter circumducimus, aut illud 4. 5. 6.7. blaſphemando, execrando, maledicendo, incantando igno- tl ſi rec MAOoNM 403 Præcept. II. ignominioſe uſurpamus. Breviter, quacunq; ratione ejus adminiculo perpetrari poſſunt flagitia. G. II. Ab hæc ſcitu quoq; opus eſt, quomodo Dei nomine Quomodo reètè utamur. Hiſce enim verbis, quibus præcepit: Non ſ recte utamur ſumes nomen Domini Dei tui in vanam, etiam illud intelligen- nomine Dei. dum nobis proponit, Dei nomine nos etiam rectè & uti- liter uti poſie. Non enim aliam ob cauſam nobis revela- tum eſt, quam utjutentibus ſubinde ſit fructuoſum &utile. Inde hoc ultro evincitur, quod cum hic præcepto cautum ſit, ne mentientes, aut alioqui flagitioſe delinquentes, ſan- Gum Dei nomen prave uſurpemus, contra præceptum nobis eſſe arbitremur, ut eo ad confirmandam veritatem ac reliquas actiones honeſtas utamur. Nempe, quando re- cte juramus, cum aut neceſſitas poſtulat, aut à nohis jus ju- randum exigitur. Ita quoq; quando rectè & ſincere do- cetur veritas Evangelii. Præterea quando in necesſitatibus nomen Dei imploramus, aut idem rebus ſecundis lauda- mus, & gratias agimus &c. Quæ omnia ſummatim com- prehenſa ac præcepta inveniuntur, PEſal. yo, 14. Invoca me in die tribulationis, eripiam te, & gloriſicabis me. Omnibus hiſce rationibus verè & ſalubriter divino nomine utimur, atq; ita ejus nomen ſanctificatur, quemadmodum in Oratione Dominica precamur. §. 12. Ita totam hujus præcepti ſummam habes explica- An Chriftia- tam. Ex hac intelligentia haud difficulter ad quæſtionem mis lieat jura- reſponderi poteſt, quæ multorum doctorum non vulgari- ) Matth. ter torſit & conturbavit ingenia, Quamobrem in Evange- 34. ahe ze lio nobis, ne juremus, interdictum ſit, a) cum pro certo () Jo. 16. 24. conſtet, Chriſtum. () Paulum, aliosq; Sanctos () juraſſe ſæ- ( Gen. 21, penumero? Eſtq; breviter hæc ſententia: Equidem nullo e e. 25, 53. modo nobis ad mala jurandum eſt, boc eſt, ad mendacia, c. 26. 31. c. & ubi neq; utile neq; neceſſe eſt. VYerum ad bonum & proxi- 312 5S4. C. 47. mi utilitatem licet nobis jurare. (.) Eſt enim opus valde bo- 12. num, quo Deus laudatur, veritas & juſtitia confirmatur, 4³, ee. 65. mendacium refellitur, homines diſſidentes in concordiam 16. Jer. 12. 1 . rediguntur, obedientia exhibetur, & lites componuntur. 7. 17. Ap. Cc: Naam (A) pl.5.46.3, 12. I19. IC7. Præcept. II. 404 4 Pæna perjurii. Pueri arcendi- CATECHISMVS Nam Deus ipſe hic intervenit, ſegregans juſtitiam ab in- juſtitia, ac bonos malosq; disjungens. Quod ſi alterutra pars malitioſe per jurat, jam judicii ſententia pronunciata eſt, quod pœnam & ſupplicium per urii non ſit effugitura. Et ſi fieret, ut ad tempus ſupplicii irrogatio protraheretur, nihil tamen illi cadet ex ſententia, ita, ut quidquid per jurio lucri fecerunt, ſub manibus ſenſim evaneſcat, nec unqvam ea re ex animo læti fruantur. L G. 13. Hoc ipſum ego non obſcuris argumentis in bene multis expertus ſum, qui poſteaquam connubii fidem pro- miſſam abjurarunt, nunquam vel horulam jucundam ha- buerunt, aut ſaltem dieculam incolumi fuerunt valetudi- ne atq; ita pariter & corpore & animo, bonis etiam amis- ſis, calamitoſe perierunt. F. 14. Quapropter etiam atq; etiam hortor & moneo, ut àmendacäs & mature pueros properemus monitis deterrere, & verberi- perjuriis. Ad quid ad- fuefaciendi. bus compeſcere, ne aſſueſcant mendaciis, potiſſimum ve- ro, ne ad hæc confirmanda Dei nomen citent & adducant. Ubi enim ea jurandi licentia pueris impune permittitur, nulla ſpes amplius ſupereſt ullius bonæ frugis ab illis expe- Ctandæ. Quemadmodum hodie videmus, ut ego exiſti- mem, mundum nunquam fuiſſe deteriorem, & perditis moribus corruptiorem, quam nunc eſt, quando ne facies quidem ullius Reipublicæ bene inſtitutæ, nullumobedien- tiæ & fidei amplius ſupereſt veſtigium, verum omnia deplo- ratisſimis hominibus, qui nullo modo frenari aut coêr- ceri poſſunt, & in quibus docendis & objurgandis & ole- um (quod ajunt) periit & opera, omnia ſunt refertisſima. Quæ omnia divinæ iræ & ſupplicii argumenta ſunt certisſi- ma, quo nos obruit propter procacem & temerariam hujus præcepti transgreſſionem. g. 15. Secundo, vicisſim eo alliciendi & aſſuefaciendi ſunt pueri, ut Dei nomen reverenter colant, & ſemper in ore habeant, in omnibus, quicquid uſpiamillis queat occurre- re, aut accidere. Hic enim rectus nominis divini cultus eſt, ut de eo omnem nobis omnium nalorum levationen & conſo- . —, —— — — — — — — — MAIOR. 405 conſolationem polliceamur, eamq; ob rem illum implore- mus, ita, ut cor prius (ſicut ſupra diximus) per fidem Deo ſuum honorem tribuat, deinceps vero os honorifica con- fesſione idem faciat. vehementer ſalutaris eſt & utilis, ac cumprimis efficax ad- verſus diaboli inſidias, quas ſemper nobis molitur impro- bus, omnes adoriendi & invadendi occaſiones venans & captans, quibus nos in peccatum & dedecus, in calamita- tes & ærumnas præcipitet. Sed perinuitus audit divini no- minis implorationem, neq; diu cunctatur aut ceſſat, ubi- cunq; ex animo ſacratisſimum Dei nomen invocari perce- Perit. Et profectò multiplicibus & horrendis caſibus atq; periculis ſæpenumero ex improviſo obrueremur, niſi Deus per nominis ſui invocationem, nobis in tempore ferret ſuppetias. Ipſe propriis experimentis hoc verisſimum eſſe didici, non raroè improviſum & terribilem aliquem caſum aut cladem, in ipſa nominis Dei invocatione in melius fu- iſſe commutatum, ac nihil damni dediſſe. Ut Diabolo ægre faceremus (inquam) hoc ſacrum nomen ſemper in ore ha- bendum ellet, ne quemadmodum cupit, nocere nobis poſſit & incommodare. J. 17. Eodem & conducit, ſi aſſueſcamus quotidie nos & corpore & animo Deo commendare, inq; e jus tutelam po- nere uxorem, liberos, familiam, & quicquid rerum pos- ſidemus, adverſus omnes caſus & pericula. Unde etiam conſecratio menſæ & gratiarum actio, aliæq; nocturnæ & matutinæ benedictiones, in uſu permanſerunt. Prætere- rea puerorum illud exercitium, ut ſeſe cruce vel precati- uncula muniant, audita re aliqua terrifica & horribili, di- centes: Caſtodiat nos Deus Pater, Auxiliare Domine Jeſi Chriſte, aut tale quippiam. Itaq;, ſi cui præter ſpem aliquid bo- ni contigerit, quantulumcunque tandem ſit, ut dicat: Deo ſit laus & gratia, cijus munificentia hoc mihi obtigit &c. Quem- admodum quondam pueri, parentum monitu conſue- verunt divum Nicolaum, & je junio honorare, & preci- Cc 3 bus Præcept. II. §. 16. Aroux hæc divini nominis invocandi conſuetudo Invocatio ne- minis divini. Quotidianæ precationes. Præcept. 1II. Ratio educan- di pueros in a- gnitione & ti- more Domini. — — W 2⸗ 2 P„£ – g 7 406 CATECHISMVS bus invocare. Hæc, inquam, ſi fierent, Deo multo eſſent gratiora & acceptiora, quam ulla vita monaſtica, aut fuca- ta Carthuſianorum ſanétimonia. . g. 198. Ecce ad hunc modum juventus puerili quadam ratione, & per luſum in timore & cultu Dei educaripoſſet, ut Pbrimum & Secundum præceptum aſſiduo quodam fervo- re in continuo verſarentur exercitio. Inde alicujus bonæ frugis aut indolis, aliquando exorſuræ, & immenſum fru- Rtum parituræ, ſpes eſſet, ut tales enaſcerentur homines, à quibus in totam patriam emanare poſſet utilitas. Et hæc ipſa quoq; vera eſſet puerorum educandorum ratio, quan- do gratia quadam & voluptate eorum animi flecti poſſunt. Nam qui tantum plagis & ferulis evincendi & cogendi ſunt, hi mox ſub initium deplorata ac deſperata ſunt indo- le, ac niſi tantiſper cavent, dum plagarum ac ferulæ formi- do eorum oculis obverſatur & animo. § 19. Hæc vero educationis ratio, in corde agit radices, ut Deum plus metuant, quam ut ferulam aut fuſtem perhor- reſcant. Atq; hæc juventutis cauſa tam fimpliciter dico, ut vel tandem in animum penetrent, ibiq; radices agant. Nam cum pueros doceamus, cum iisdem nobis quoq; balbuti- endum fuit. Ita quidem divini nominis abuſum præcavi- mus, & rectum uſum tradidimus, qui non tantum in ver- bis, verum multo magis in exercitio & vita debet conſiſte- re, ut ſciamus hunc Deo ſummèplacere, quem etiam tam muniſice remuneraturus eſt, quam crudeliter & implacatè abuſum in blaſphematoribus animadverſurus eſt. . PR£CEPTI M IfII. Memento, ut diem Sabbatum ſanctifices. Sabbatum quid Qaͤbbatum ab Hebraica dictione, Sabbath, nominatum P. 341. Gen. 2, I. Ex. 20, § C. 2 32 1 2 C. 3 1: 1 3. I. ev 19,2, 30. Dev. allis ſanctificandum præcipit. Kjus itaq; externæ quietis F:⸗ 12. jer. 17.. 7 II. Ez c. 2 05 2 6.6. 2298. Jeſt, quod proprie feriari, hoc eſt, à labore otioſum eſſe e fignificat. Tam Deus in veteri Teſtamento diem ſeptimum elegit, eundemq; feriis & otio deſtinavit, & præ omnibus gratia, — — MAIOR. 407 Præceptum gratia, Judæis hoc præceptum conſtitutum eſt, ut ab ex- ternis & manuariis operibus quieſcentes, indulgerent o- tio, quo & homines & pecora, alterna quadam requie vi- res repararent, neque aſſiduo labore debilitati abſumeren- tur. Quanquam poſtea nimis arete ſuas ferias colebant, ac vehementer iis abutebantur, adeo, ut in Chriſto quoq; ea opera damnarent & calumniarentur, quæ ipſi quoq; die- bus feftis faciebant, ut paſſim legitur in Evangelio. Quaſi verò hæc eſſet hujus præcepti perfecta completio, ſi nul- lum prorſus externum opus manibus conficeretur: cum tamen e jus hæc nunquam fuerit ſententia, ſed potiùs hæc, ut diem feſtum ſive Sabbatum bonis operibus ſancti- ficarent, quemadmodum in ſequentibus latius audituri ſumus. G. 2. Quamobrem hoc præceptum, quantum ad externum & craſſum illum ſenſum attinet, ad nos Chriſtianos non pertinet. Eſt enim externa quædam res, ſicut omnes aliæ veteris Teſtamenti conſtitutiones, certis quibusdam riti- bus, perſonis, temporibus & locis deſtinatæ, quæ omnes jam per Chriſtum liberæ factæ ſunt. g. 3. Cæzæterum, ut hinc Chriſtianum aliquem intellectum hauriamus pro ſimplicibus, quidnam Deus hoc in præce- pto à nobis exigat, ita habe? Nos dies feſtos celebrare, non propter intelligentes & eruditos Qhriſtianos, hi enim nihil opus habent feriis, verum omnium primum corpo- ralis cujusdam necesſitatis gratia, quam & natura docet & exigit, nimirum communis multitudinis gratia, ſervo- rum, ancillarum, qui per totam hebdomadam laboribus ſervierunt, ut ipſi diem habeant, qua ab operibus reſpi- rantes, ſemet ex labore reſiciant, & corpota feſſa quiete firmare queant. §. 4. Deinde eam ob rem potiſſimum, ut die Sabbati, quan- do alias ei rei vacare non licet, otium & tempus ſumatur cultui divino ſerviendi: ita ut conveniamus ad audiendum S& tractandum Dei verbum, ac deinceps Deum Hymnis, Pſalmis & Canticis laudemus. Cc 4 Sed Matth. 12, TI. Marc. 2, 23. C. 3, L. Lu. 13, 14.. c. 14. I. oh. 5. 9. c. 7, 2 3. C. 9, 14. Extrema ob- ſervatio Sabba- ti non pertinet ad Chriſtianos. Cur Sabbatum etiam Chriſtia- nis ſervandum. Præcept. III. 409 QCTECHISMVS Obſervatio dierum non eſt neceſlaria. P⸗ 44* Senſus hujus præcepti. Quid ſit, Sab- batum ſanctifi- Care. Quando Sab- batum rede ſanctificetur. F.5. Sed hoc inquam, apud nos non perinde certis tem- poribus, ſicut apud Judæos alligatum eſt, ut ei rei hic aut ille dies dictus aut præſtitutus ſit: nullus enim dies altero eſt melior aut præſtantior: verùm hæc quidem quotidie fie- ri debebant, ſed quando multitudo præpedita negotiis in- tereſſe nequeat, ad minimum unus aliquis dies per hebdo- madam huic rei ſerviendæ eligendus eſt. Porro autem, cum à ma jjori bus noſtris ad hoc dies Dominica ordinata ſit: non eſt immutanda temere hæc innoxia veterum conſuetudo jam recepta, ut unanimis & conſentiens ordo conſiſtat, ne quis ſua non neceſſaria innovatione conturbet omnia. & 6. Hujus ergo præcepti hic ſimplex ſenſus eſt, quando alias dies feſtos agimus, ut haſce ferias verbo Dei diſcendo deſtinemus, ita, ut earundem dierum proprium munus ſit, officium concionandi, & hoc juventutis & multitudinis inſtituendæ gratia. Neq; tamen tam arcte & ſuperſtitioſe colantur feriæ, ut earum gratia labores, qui vitari & inter- mitti non poſſunt, interdicantur. Y. 7. Quare interrogatus, quid ſit, Sabbatum ſanctißices 5 Reſponde: Sabbatum ſanctificare, idem eſt, quod Sabba- tum ſanétum habere. Quid ergo eſt, Sabbathum ſanttum babere? Nihil aliud, quam ſanctis verbis, operibus & vitæ vacare. Siquidem hic dies pro ſe non opus habet ſanctifica- tione, jam enim inde ab initio creationis à ſuo conditore ſanctificatus eſt. Hoc autem Deus à te contendit, ut tibi ſit ſanctus. Ita fit, ut tui gratia ſanctus aut prophanus redda- tur, quatenus tu in eo fanctis aut profanis operibus va- caveris. In quo ergo Sabbati ſanctificatio ſita eſt? Sane profecto non in hoc, ut poſt fornacem compreſſis (quod a junt) manibus ſedeas, aut nullum externum opus opere- ris, aut corona florea caput cingas, aut veſtitu ſplendidiore te exornes: ſed ut dictum eſt, verbum Dei traétes, inq; eo- dem emendata in melius vita, temet exerceas. F. 5§. Et profecto nobis Chriſtianis ſubinde tales agendæ eſſent feriæ, tantumq; ſacris rebus vacandum & incumben- dum, hoc eſt, quotidie verbum Dei exercendum, & in ore ac — — — — — MAIO0hDA. 409 Præcept. III. ac corde ferendum. Verùm, quia non omnibus, ut diximus, & tempus & otium ſuppetit, certis aliquot per hebdoma- dam horis pro juventùte, aut ad minimum die quopiam pro tota Eccleſia utamur oportet, ut tantum huic rei inten- ti ſimus, neq; aliud quam Decem præcepta, Symbolum fi- dei, & Orationem Dominicam exponendam & diſcendam proponamus, atque ita totam hanc vitam noſtram ad divi- norum verborum amuſſim & regulam inſtituamus. Quo- cunq; ergo tempore iſta communi & unanimi conſenſu tra antur & exercentur, ibi profecto reétum celebratur Sabbatum, Sin non, neq; Chriſtianorum Sabbatum di- cendum eſt. Quippe ferias & otium agere noverunt etiam ii, qui à Chriſto omniq; pietate ſunt alienisſimi. Quemad- modum videmus totum illud examen, & otioſam ac mol- p. 250. 258. lem turbam religioſorum noſtrorum, qui quotidie intem- 482 plis ſtantes cantillant & ſtrenue tinniunt, boant & vocife- Liei eld- rantur, ſed nullum ſanctificant hac ſtentorea vociferatione Luth. t. W. & lupino illo ululatu ſuo Sabbatum. Neq; enim ullum Dei 467. verbum docent autexercent, ſed plane diverſum & con- trarium, & doctrina, & vita exprimunt. §. 9. Siquidem Dei verbum unicum illud ſacrum eſt, quod verbum Dei omnes res ſacras longè lateq; ſanctitate præcellit & exupe- rnnes ſan- rat, imò potius unicum illud myſterium, quod nos Chri- Aificat. Riani & ſeimus, & habemus. Nam tametſi omnes omnium ſanctorum reliquias & oſſa in acervum cumulata poſſide- p. 283. remus, aut in univerſum omnes ſacras veſtes haberemus: nihil tamen inde emolumenti caperemus, aut ſentiremus auxilii. Sunt enim res mortuæ, neminem ſanctificare valen- tes. Verum enimvero Dei verbum theſaurus ille & gaza eſt pretioſisſima, quæ omnia ſanctificat, cujus adminiculo etiam ipſi Sancti omnes ſanéctimoniam conſecuti ſunt. ſam quacunq; hora verbum Dei docetur, prædicatur, auditur, legitur, aut repetitur memoria, ea hujus tractatione audi- entis perſona, dies & opus ſanctificatur, non externi qui- dem operis gratia, ſed propter verbum, quo omnes nos ſancti reddimur & efficimur. Quocirca nunquam non Cc S dico, Præceptum III. Quibus rebus Sabbatum pro- fanetur. Contemptores verbi Dei puni- Ti. Peccata contra tertium præce- ptum. 4¹⁰⁶ CATECHISMVS dico, omnem vitam & opera noſtra, verbi Dei ductu & auſpicio gubernari debere atq; inſtitui, ſi volumus hæc Deo placere & ſancta eſſe. Quod ſi fit, conſtat hu jus præce- pti feruere plenitudinem. H. 10. Contra, quæcunq; res aut opera extra Dei verbum feruntur & inſtituuntur, hæc coram Deo profana ſunt & immunda, quamlibet tandem præclara & ſplendida, etiamſi meris ſacris divorum reliquiis eſſent exornata. Cujus ge- neris ſunt ficti atq; excogitati religioſorum ordines, ver- bum Dei prorſus ignorantes, & ſanctitatem ex propriis operibus quæritantes Quare ita habe, hujus præcepti vim atq; virtutem non conſiſtere in otiando, ſed in ſanctifican- do, ita ut hic dies præcipuum aliquod ſanctarum rerum exercitium habeat. Nam reliqui labores & exercitia pro- prie non dicuntur ſancta exercitia, niſi homo prius ſanctus fuerit. Hic vero ea fieri debent opera, per quæ homo ipſe ſanctus fiat, id quod ſolum, ut dixi, verbo Dei fieri poteſt. Ad quod etiam fundata & conſtituta ſunt certa loca, tem- pora, perſonæ, & totus externus Dei cultus, ut hæc propa- lIam aſſiduo uſu exercitata ferueant. §. II. Cum itaq; tanti momenti ſit verbum Dei, ut citra hu jus tractationem nullas ferias ſanctas eſſe certum ſit: ſci- re debemus, Deum hoc præceptum ſevere, atq; adeo ſerio conſervari velle ſuppliciumq; de his omnibus eſſe ſumptu- rum, quotquot verbum ejus proterve contemnunt, aut audire & diſcere recuſant, eo præſertim tempore, quod huic audiendo & diſcendo deſtmnatumeſt. H. 12. Quare adverſus hoc præceptum peccant, non tan- tum ij, qui contumelioſis operibus abutuntur Sabbato, i- dem; irreligioſe profanant, ut illi, qui dediti avaritiæ, aut prava rapti libidine, verbum Dei non audiunt, aut in taber- nis vinariis poculis ac gulæ indulgentes, ferinam atq; ſuil- lam vitam exigunt: verum etiamilli, qui perinde verbum Dei audiunt, tanquam fabulam quandam & commentuma- nile, tantum pro more ac uſitata quadam conſuetudine au- ditum accedunt, intrantes atq; exeuntes, jamq; anno ela- pſo — — — 2 ,— — — — „ — e e — . — — — — „— — 2—4 MAIOR. rent, per omnia ſatis fa um eſſe Sabbato, ſi die Dominico Miſſa ac Evangelium audiretur. Cæterum verbum Dei ne- mo admodum requifivit, quemadmodum nemo quod; præſto fuit, qui illud ſincere docuiſſet. Jam vero, poſtea- quam tanti theſauri facti ſumus compotes, quo majjor aut amplior nullus reperiri poteſt, abuſumnequaquam tolli- mus, ſed ſinimus quidem nobis multa prædicari, ac nos moneri ſedulo, cæterum nulla gravitate animiq; confſtan- tia & cura audimus. F. 13. Scias itaq;, non tantum referre ut audias, verum multo magis etiam, ut auditum Dei verbum perdiſcas & cu- ſtodias. Neq; in eam venias opinionem, ut hæc tecum co- gites, in tua voluntate ſitum eſſe, aut non ita multum refer- re, audias nec ne, ſed præceptum Dei eſſe, qui aliquando auditi àte verbi ſui rationem tecum initurus eſt, quomodo illud didiceris, aut quam reverenter habueris. Pari quoq; ratione objurgandi ſunt illi delicati & faſtidioſi ſpiritus. qui ſimulatq; vnam & alteram concionem audierunt, pro- tinus ſaturi ſunt, correptiq; nauſea verbum faſtidiunt, ut- pote qui ipfi illud probe calleant, nec egeant magiſtro aut pſo ne pilo doctiores aut meliores facti ſunt. Hactenus enim hæc apud homines inveteravit opinio, ut exiſtima- Verbum Dei diſcendum. doctore amplius. Hæc enim verbi Dei nauſea & faſtidium, Faſtidium ver- ipſum illud peccatum eſt, quod inter mortalia peccata ha- tenus numeratum eſt, diciturq; aundia, hoc eſt, ſocordia & tædium, odioſa profecto & damnoſa peſtis, qua Diabo- lus hoc tempore multorum perſtringit pectora, ut nos o- ſcitantes opprimat, ac verbum Dei iterum nobis clancu- Ium ſubtra hat. G. 14. Hoc enim tibi prædictum fit, quanquam verbi divini omnium eſſes ſcientisſimus, omnesq; reliquos hujus ante- ires cognitione & magiſterio: quotidie tamen ſub Diaboli militas imperio, diu noctuq; non definentis tibij machinari perniciem, ut in corde tuo incredulitatem excitet, teq; malis cogitationibus adverſus priora & omnia præcepta incendat. Quare omnibus modis neceſſarium eſt, ut Ver-= 1. Propter dia. boli inſulte verbum afſi duo dilcen- dum. Præcept. IV. 412. CATECHIS Mu S verbum Dei in promptu habeas, & quod dici ſolet, in nu- merato, hoc eſt in corde, in ore, in auribus. Quieſcente autem corde, nec verbo Dei perſonante, imprefſionem facit, ac prius quàm animadvertamus, damnum dedit. 2 Contrà ea vis & virtus verbi eſt, ut ubi ſeria quadam ani- te mi agitatione revocatur in memoriam, aut auditur & tra- cGtatur, nunquam ſine fructu evaneſcat, ſed ſubinde nova quadam intelligentia, voluptate ac devotione auditorem 2 affciat, retineat ac excitet, pectusq; & cogitationes puri- t ficet. Neq; enim verba ſunt putrida aut emortua, ſucco & vigore carentia, ſed plane viva & efficacia. Ad hæc, ſi nul- la alia utilitas aut necesſitas ad crebro & diligenter audi- 1 endum Dei verbum nos provocaret, tamen hæc una ſa- . tis vehemens eſſe debebat, quæ merito omnes nos exci- e⸗ taret, quod verbi divini tractatione dæmon fugatur &a- p. 3 80. 381. bigitur, & hoc præceptum impletur, Deoq; acceptius eſt 2 ſui verbi exercitium, quam omnia alia ſplendida hypocri- tarum opera. T.4. J. P. 337. PREÆ CEPTUM IV. 39 2. 518. V Repetitio ſupe Actenus tria priora præcepta didicimus, quæ ergaDe- riorum. uwm ſervanda nobis tradita ſunt. Primum, ut ei ex B b. 54 toto corde fidamus, eum per omnem vitam noſtram me- tuamus & diligamus. Deinde, ut ejus ſancto nomine ne. quaquam ad mendacia, aut ullam aliam nequitiam tuen- dam abutamur, ſed idem ad laudem Dei, ac utilitatem & ſalutem proximi, atq; etiam noſtram uſurpemus. Tertio, (a) Ex. 20, 12. ut diebus feſtis verbum Dei diligentur audiatur & exerce- c. 21, 15. 17. atur, ut tota vita noſtra ad ejus gnomen & regulam non Lev. 19, 13 c. diſcrepante amuſſi reſpondeat. Seqvuntur nunc deincepbes 16,c ,i.. reliqua ſeptem præcepta, quæ erga proximum nobis con- 27,16. bro. 11, ſervanda ſunt, quorum primum & ſummum hoc eſt: 17.c. 19, 2 6. c. 20,20. Jer. 35, Honora (4) patrem tuum & matrem tuam, ut ſis lon- z. lieh. 7, , gævus ſuper terram. 1 Mal. 1, 6. To. . . “ Hunc 4, 3. Sy. 3, 1. c. 7, 29. c. 14, 14. c. 23, 22. C. 2 8, 24. c, 30, II. 17. Eph. 6, ſ2. Col. 3,20. Phil. 25 22. I. Tim. 1, 9. — MAIOR. 413 Præcept. IV. 6. 2. Hunc parentum ſtatum & ordinem Deus præcipue barentes non hoc ornavit elogio ante omnes alios, qui ſub ipſo ſunt, ſta- ndde d deng- tus & ordines, ut non ſimpliciter præcipiat parentes eſſe norandos. amandos, ſed honoerandos. Nam erga fratres, ſorores & p. 16. 336. proximum, in genere nihil amplius præcipit, quam amore proſequendos eſſe ita, ut parentes ab omnibus aliis, qui in terra agunt, ſegreget, juxtaq; ſe collocet. Eſt enim hbonor Honor. res amore multis modis ſublimior, utpote quæ non tan- tum amorem in ſe compleétatur, verum etiam ſingularem quandam modeſtiam, humilitatem & reverentiam, quæ cuidam quaſi majeſtati hic occultè habenda ſit. Neq; tan- tum exigit, ut amanter & cum honore parentes compelle- mus, ſed omnium maximè, ut & corpore & animo ita nos exhibeamus, ut in exiſtimatione magna apud nos fint, ac poſt Deum pro ſummis ac maximis inter homines intue- amur. Cui enim non ſimulatè, ſed ex animo honorem dare volumus, hunc profecto maximi pretii hominem eſ- ſe, exiſtimemus oportet. §. 3. Neceſſarium ergo eſt, ut pueris hoc identidem in- culcetur, ut pParentes ſuos Dei loco revereantur, atg; in Parentes pro- honore habeant, itaq; ſecum animo cogitent, quod quan- pier Deumho- quam tenues, egeni, imbecilles, deficientes & moroſi ſint, Rorandos- nihilominus parentes ſint, ab ipſo Deo ſibi dati. Nam con- ditionis aut defeétus gratia debito honore privati non ſunt. Quare parentum perſonæ intuendæ non ſunt, ſed Dei voluntas conſideranda, ita jubentis & ordinantis Alioqui coram Deo omnes pares ſumus, ſed nos inter nos hoc di- ſpari & ordinato diſcrimine non poſſumus non diſcrepare. uamobrem à Deo præceptum eſt, ut mihi tanquam tuo patri dicto ſis audiens, egoq; imperium in te obtineam. Y. 4. Diſce ergo ſub initium, quinam honor parentibusha- Qui honor: bendus ſit, hoc præcepto ezxactus, nimirum ut præ omni-Pen ha- bus rebus reverenter habeantur, & tractentur beneficè, borde veluti maximus & precioſisſimus in terris theſaurus. FG. 5. Deinde ut parem quoque in verbis humanitatem & Ore. modeſtiam à nobis ſentiant, ne acerbè eos invadant liberi, Heve Opere. Sancta opera liberorum erga parentes. Opera à Deo præcepta o- mnium præ- ſtantisfima, Præcept. IV. 414 CATECHISMIuS neve cum iisdem agant elate & ferociter, ſed illis de ſuo jure nonnihil concedant, & taceant, etiamſi nonnunquam modum exceſſerint. §. 16. Tertiò, ut idem quoq; nihilo benignius opere com- probent, hoc eſt, amore & officiis talem honorem habeant, ut eos ſublevent obſequio, juvent munifice, eorundem non difficilem curam habeant, ubi jam conſenuerint ac per æta- tem viribus deſtituti langveſcere cœperint, aut ad egeſta- tem redacti fuerint. Atque hæc omnia humanitatis officia non ſolum libenter & benevole decrepitis parentibus, ſed cum omni etiam humilitate & reverentia, tanquam coram Deo inſpectante fiant, præſtanda ſunt. Qui enim novit, cu- jusmocdi exiſtimationem de parentibus in corde circum- ferre debeat: ille non patietur eos laborare penuria, aut fame ac ſiti contabeſcere, ſed eosdem ſupra, juxtaq; ſe col- locatos faciet diſcumbere, illisq; de fortunulis ſuis quid- quid habebit, non gravatè impertiet. Y. 7. Deinde quæſo, & attende animum, quam magna & ſancta opera hic liberis propoſita ſint, quorum, proh dolor, nullus eſt reſpectus, ſed planè negliguntur, nec quis- quam eſt, qui animadvertat, hæc à Deo eſſe præcepta, aut Dei verbum eſſe & Scripturæ ſacræ documenta. Quod ſi enim alterutrum horum æſtimatum eſſet ab hominibus: quivis ex hoc facilè potuiſſet colligere, ſanctos quoq; o- portere eſſe homines, qui ſecundum horum verborum præ- ſcriptum viverent. Neq; monaſticam vitam inſtituere, aut religioſorum perverſos ordines invenire neceſſe fuiſſet: ſed quivis puer in hoc præcepto manſiſſet, potuiſſetq; quie- tam & ſalvam erga Deum obtinere conſcientiam ac dicere: Si mihi bona ac ſancta facienda ſunt opera, nullum ſcio præ- ſtantius, quàm ut parentibus meis omnem honorem & o- bedientiam exhibeam, quando Deus hoc ipſum mihi faci- endum tantopere præcipit. Quidquid enim Deus præce- pit, neceſſario multo debet eſſe nobilius & præſtantius, quam omne illud, quidquid nos ipſi comminiſcimur. Et cum non ſit alius ad inveniendum magiſter, cum ſubli- mior, e tel! MAIOR. 41 mior, tum acutior: conſentaneum eſt, neq; doctrinam ul- lam eſſe potiorem, quam cujus ipſe autor & magiſter exti- terit. jam quidem abunde quid faciendum ſit, perdocet, ſi verè bona opera facere atq; exercere cupimus, atq; hoc ipſo, quod hæc facienda præcipit, ſatis indicat, ſibi quoq; eadem non diſplicere. Quod ſi ergo Deus eſt, qui iſta man- dat fieri, nec aliquid præclarius novit conſtituere: nulla ſpes eſt, hiſce mellora me inventurum. §.. àd hunc quidem modum probus puer docendus erat, & ſalubriter educandus, ac domi in parentum obſequio & obedientia jugiter retinendus, unde ſpectantes cepiſſent voluptatem & gaudium. Verum tanta cura ac diligentia divinum præceptum non fuit commendandum, ſed poſt- habendum, planeq; disſimulanter prætereundum, ita ut puer iſta animo cogitare non potuerit, ſed interim veluati hians lupus illud captare. quod ipfi vix unquam conſulto, aut ſemel ſalutato, quid dicitur, Deo commenti adinveni- mus. G.9. Quare aliquando tandem diſcamus obſecro, ut juven- tus reliquis omnibus poſthabitis, cumprimis ad hoc præ- ceptum inconniventer intentos habeat oculos, cupiens Deo ſervire verè bonis operibs, ut faciat, quæ parenti- bns, aut his, quibus horum loco ſubjecta eſt, grata eſſe in- tellexerit. Qujcunq; enim puer hæc comperta habet & fa- cit: omnium primum hanc ingentem in corde conſolatio- nem obtinet, ut plenus gaudio dicere, ſeq; verè jaétare poſſit, adverſus omnes qui propriis & à ſe inventis operi- bus occupati ſunt: Ecce certus ſum, hoc opus Deò meo acceptum eſſe. Sine verò illos cum ſuis multis, magnis, la- borioſis, amaris & gravibus operibus, omnes ad unum prodire in medium & jactare, videamus ſaltem, numunum aliquod producturi ſint, quod majus ſit aut præclarius, quam obedire parentibus, quod Deus poſt ſuæ majeſtatis obedientiam primum eſſe voluit præcepitq;, Ita, ut ſi Dei verbum & voluntas locum habet, & effecta fuerit, nihil quidquam valere debeat, amplius, quam parentum verbum & vo-= Præc. IV. Obedientia li- berorum erga — arentes ſan- Rum opus. Præceptum 416 CATECHISMVS IV. & voluntas, Ita tamen, ut hæc quoq; divinæ obedientiæ fu⸗ ſubdita ſit, neq; contra priora præcepta feratur. . Liberi ſam- Y. 2. Quapropter vere atq; ex animo tibi triumphan ma cum iâ dum eſſet gaudio, Deoq; gratiæ agendæ, quod te dignatus hn deb, ad hoc elegerit, ut illi tam grata & precioſa faceres opera. ie e Tantum vide, ut hoc magni æſtimes, quamvis apud homi-⸗· c⸗ nes videatur levisſimum & contemptisſimum, & hoc non mn dignitatis noſtræ gratia, quæ nulla eſt, ſed quod re omni- ci um precioſisſima, nempe Dei verbo comprehenſum & u concluſum ſit. Oquam magno emerentiomnes Carmelitaz, din & Monachi & Monachæ, ut in omni religione ſua velunum ſr- opus poſſent producere, divinorum præceptorum juſſu an factum, poſſentq; coram Deo alacri animo dicere: jam m quidem certus ſum, hoc opus non diſplicere tibi. Ubi verò ea! miſerandi illi & ærumnoſi manebunthomines, quando co- Au ram Deo & univerſo mundo extremè confundentur, col: ne lati ad unum aliqvem puerum, qui hoc in præcepto vixe- ir rit, cogenturq; fateri, ſeſe cum omni vitæ ſuæ ratione & nil operibus non dignos eſſe, qui illi vel matulam, quod di. dol citur, porrigant? Sed & jure hoc illis accidit, propter per- . verſitatem diabolicam, quia Dei præceptum ita contume nuo lioſe peſſundant ut ſemet in caſſum ultro excogitatis operi- qu bus excarnificatos diſcrucient, nihil ad hæc præmii inde iu aliud præterquam ignominiam una cum damno repor- tun tent. §. 11. Quomodo ergo cor hominis non geſtiret gaudio, gou aut lætitia difflueret, quod labori ſe accingeret, faceretq; rer quod ſibi demandatum eſſet, poſſetq; dicere: Ecce hoc o- du pus præſtat, ac potius eſt omnium Carmelitarum ſancti- po⸗ p. 4 3. monia, etiamſi ad necem usq; ſeipſos macerarent je junio, Pel ac citra intermiſſionem innixi genibus preculas ad DOeum dr funderent? Hic enim certum habes divini verbi teſtimoni- t! um, quod hæc facienda mandaverit, cæterum de illis ne ſter Jota quidem uſpiam præceptum invenitur. At mirifiĩa mno hæc mundi plaga & horrenda cæcitas eſt, quòd hæc o-⸗ D mnia nemo credit: adeo diabolus ſimulata ſancthate & doſ ucatis fucatis operibus noſtros perſtrinxit ac dementavit ocu- J. 2. Quamobrem percuperem, ut apertis oculis & auri- bus ſeriò tandem iſta corde complecteremur, ne aliquando itterum à puro Dei verbo abſtracti & abalienati, in diabo- lica mendacia prolaberemur. Quin etiam hac ratione futu- rum proſpicerem, ut parentes majori gaudio, amore, ami- citia & concordia fruerentur in ædibus, & liberi parentes haberent ſumma devinctos benevolentia. Contra, ubi per- tinaces ſunt, nec citius quam fuſtibus adacti juſſa capeſ- ſunt: Deum ſimul & parentes exaſperant, eoq;l ſeipſos tanto privant theſauro, & gaudio conſcientiæ, omneq; malum & infortunium ſibi cumulant. Atq; hinc eſt, quod ea jam per totum orbem eſt rerum conditio, quemadmo- dum nemo non conqueritur, quod æque & ſenes & juve- nes ſint efferi & effrenes, in quibus nullum aut reveren- tiæ aut honoris veſtigium vel ſcintilla conſpiciatur, nihil niſi verberibus evictum facientes, ac clanculum quidquid poſſunt, efficientes & ſubtrahentes. Eam ob rem Deus quoq; punit eos, ut in omnem calamitatem prolapſi ærum- noſe vitam exigant. Fere etiam videmus, ut ipſi parentes quoque nihil ſciant, & omnium rerum ignari ſint: ita fit, ut ſtultus ſtultum doceat, & quemadmodum parentes vixe- runt, ad eum modum deinceps vivant & liberi. 417 Præcept. IV. Obedientia vinculum Gconomia mutuum. in G. 13. Hoc, inquam, primum & maximum eſſe debebat, Summum o- quod ad hujus præcepti obſervantiam nos merito provoca- ret, cujus gratia, etiamſi parentibus deſtitueremur, optan- poneret, quæ parentum vice coleremus, aut parentum ap- pellatione dignaremur. Quanto magis, poſteaquam vivos parentes nobis largitus eſt, lætitia nobis exultandum eſt, ut illis honorem habere, & obedientiæ obſequium o- ſtendere queamus, non ignorantes, Deo optimo maxi- mo, ac omnibus Angelis hoc ſumme placere, & diabolo ægre eſſe. Ad hoc maximum eſſe opus, quod ipſi facere poſſumus, poſt ſummum illum Dei cultum, in prioribus D d præce- pus ſecundæ tabulæ obedi- entia & honor dum tamen nobis fuerat, ut nobis Deus truncos & ſaxa pro- erga parentes. Præcept. IV. 41 CATECHISMIS Quid libei AN. 14. Ab hæc, coram mundo quoq; in hoc adſtringimur, præceptis comprehenſum, adeò, ut eleemoſynis juvare e- gentes, neq; non omnia reliqua opera, quæ proximo præ- ſtantur, huc nullo modo conferenda ſint. Quippe Deus huic parentum ordini primas tribuit, eundemq: in terris planè in ſuam ſedem colendum evexit & extulit. Hæc qui- dem Dei voluntas & beneplacitum, ſat vehementibus & cauſis & ſtimulis noſtram debebat impuliſſe negligentiam, ut cum quadam voluptate atq; lubentia, quod officium no- ſtrum poſtulat faceremus. paremibus ex ut acceptorum à parentibus beneficiorum memores, mutu- jurenaturæ de- am officii vicem rependamus, utꝗ; parentes ætate feſſos beant. viciſſim alamus foveamusq;. Sed hic rurſum in mundo dominatur diabolus, ut liberi parentum obliviſcantur: quemadmodum omnes nos Dei obliviſcimur, nec quis- quam memoria repetit, qua ſedulitate Deus nos alat, cu- ſtodiat ac defendat, tum quanta bonorum copia corporis & animi nos cumulet & obruat. Præcipuè verò, quando horulam paulo infeliciorem vix oſtendentem ſe adverſitate fuſtinemus, protinus malorum impatientes, in iram pro- rumpimus ac murmuramus, deq; tot immenfis bonis per omnem vitam à Deo acceptis, nullum vel tantillum in me- moria noſtra reſidet amplius, ſed prorſus expunéta omnia oblivioni mandata ſunt. Non ſecus quoq; cum parentibus agimus, nec ullus puer eſt, qui difficultatem, quam paren- tesin nutricando & fovendo eo multifariam perpefſſi ſunt, agnoſcat aut perpendat, niſi hoc à Spiritu Sancto acceperit Zratlæ. . . . . F. IS. Ejusmodi vitioſam mundi naturam & ingratitudi- nem Deus probe compertam habet, quare præceptis nos ſibinde impellit & admonet, ut quisq; animo ſecum repe- tat, quantum bonorumà parentibus acceperit, & inveniet, ſe ab iisdem & corpus & vitæ initium accepiſſe, atq; item mul- to ſudore & cura enutritum & educatum eſie, ubi alias vel ſexcenties in propriis ſordibus ſibi pereundum fuiſſet. Quocirca præclarè & ſapienter à veteribus dictum eſt: Deo De lit MAIOR. 41¹9 Deo, parentibus, & magiſtris, non poteſt ſatis gratiæ re- pendi. Qujcunq; horum verborum rectè memor fuerit, non expeétabit aliorum commonefaétiones, ut erga pa- rentes gratus appareat, ſed ſua ſponte proparebit eosdem & omni honore cumulare, & in ſinu (quod ajunt) geſtare ac manibus, ut eos, quorum opera Deus illi omnium bo- norum copiam pleno cornu offuderit. §16. Super hæc omnia, ad hujus præcepti conſervationem, vel hæc cauſſa potisſimum nos provocaſſe debeat, quod Deus huic præcepto per amabilem promiſſionem an- necétit, inquiens: Ilt ſis longevus ſuper terram, quam Dominus Deus tuus tibi dabit. Hic ipſe æſtima, quanta ſeveritate hoc præceptum Deo cordi ſit, non ſolum aperte indicanti, illud ſibi gratum eſſe, aut gaudio ac voluptati, verum no- bis etiam ipſis caſurum eſſe felicisſime, ac nonniſi in opti- mam partem eventurum, ut vitam tranquillam atque ſua- vem exigamus, omnibus rebus in terris adfluentes. Hinc ipſe quoque Paulus ad Epheſios ſexto, hoc ipſum citans pleno ore jactat, ubi inquit: Elii, obedite parentibus in Domino, hoc enim juſtum eſt „ Honora patrem tuum & matrem tuam, quod eſt mandatum primum in promisſio- ne, ut bene tibi ſit, & ſis longævus ſuper terram. Nam tametſi & aliis præceptis ſua incluſa ſit promidhio: nul- li tamen adeo ſignificanter & expreſſe, quam huic, ad je- ta eſt. J. W. Habes itaq; hu jus præcepti fructum & præmium, ut ille, qui hoc transgreſſus non fuerit, dies felices exigat, nul- la preſſus inopia: Contra quoq; pœnam, ut ille,qui parenti- bus dicto non erit audiens, hoc citius intereat, nec un- quam ſua vita cum voluptate fruatur. E enim aut fieri longepum, non tantùm ad decrepitam usq; ætatem vi- vere Scriptura nominat, ſed omnia habere affatim, quæ ad longævam vitam traducendam pertinent, ut eſt pro- ſpera valetudo corporis, uxor & liberi, victus non tenuis aut ſordidus, externa rerum pax- bona & æquabilis Rei- publicæ adminiſtratio, & hujusmodi, ſine quibus hæc vita D d 2 — nedq; Præceptum IV. dita huic præ- Ex. 20, I 2. Lev. 19. Z P. 347 Pro. 5, 3 I. Mal=- 126, S2. 4, 1. Sy. 3 1. C. 7, 29 .16, I. C. 22,3. 2. Mac. 7, 27. Col. 3, 20. Ebr. 12, 9. Fructus & præmium hu- jus præcepti ſervati. Unde tor faci- noroti homi- nmeS. Exempla. Job. 1g. 19 .c⸗ 21, 19. Pratept. IV. 420 CATECHISMU S. neq; jucunde peragi, neq; diu conſiſtere poteſt. Jam ergo ſi gravaris auicultare parentibus, & ab iisdem emendari recuſas: eſto dicto audiens carnifici. Quod ſi neq; huic o- bedire ſuſtines: obedito Mπνατι νιιπHιιαι—αν αααααματαιαιιπHι dαναα πνο., Hoc enim Deus velis nolis exigit, ut aut ſi ipſi auſcultaveris, moremq; geſſeris, tibi largiter & affatim o- mnibus bonis penſet præſtiti obſequii promptitudinem: aut ſi ejus iracundiam tua pertinacia exaſperaveris, te & morti & carnifici cruciandum objiciat. G. 18. Unde etiam agminatim pullulant & emergunt quo- tidie tot facinoroſorum hominum examina, quæ partim laqueo, partim gladio, partim etiam rota & igne, plecten- da & extingvenda ſunt, quam ex inobedientia erga paren- tes? Quandoquidem parentum objurgationem, ex gratia & amore profectam perferre nolunt, fit, ut Dei iracun- dia in omne facinus prolapſi, deinceps propalam excarni- ficati, parentibus & dolori ſint & dedecori. Perraro enim contingit, ut tam perditi & deplorati homines, rectam aut maturam mortem oppetant. Cæterum probi & obedien- tes benedictionem accipiunt, ut in multa tranquillitate belle & molliter conſeneſcant, ac natos natorum (ut ſupra dictum eſt) videant in tertiam & quartam generationem usq; procreatos. §. 19. Hoc ipſum experimentis quoq; diſcimus, ut, ubi honeſtæ & vetuſtæ ſunt familiæ, divitiis & liberorum nu- meroſa ſobole abundantes, procul dubio inde incremen- tum longa quadam propagatione acceperint, quod illorum aliquot ſancte educati fuerint, fuisq; majoribus reverenter auſcultaverint. Rurſum de impiis ita in ſacris literis memo- riæ proditum legimus, Pfalm. tog. 13. Nepotes jus eradica-. buntur, in generatione altera deleatur nomen corum. Sit ergo tibi ſemel atq; adeo dictum feriò, quanti Deus faciat obe- dientiam, cum illi tantum tribuat, tantum ea deleétetur, ut ejus obſervationem amplisſimis præmiis remunere- tur, & rurſus transgreſſores acerbe & immiſericorditer pu- niat. Hæc omnia eo à me dicuntur, ut iſta pueris ſedulo in- culcen- SS — MATOR. culcentur. Nemo enim facile credit, quàâm neceſſarium ſit hoc præceptum, hactenus tamen in Papatunon magni æſti- matum, ac ne traditum quidem unquam. Sunt quidem verba vulgaria & facilia, quæ nemo non ante ſibi probe co- gnita eſſe exiſtimat, & hæc ipfa cauſa eſt, cur tantopere negligantur, adeò, ut ad alia nimium curioſe intenti ſimus, ignorantes interim neq; credentes, tam accendi & provo- cari iram DEI hujus præcepti contemptu & negligentia noſtra, & viciſſim obedientia ejus præcepti tam præclara & grata opera illi præſtari. V. 21. IN hujus præcepti explanatione, neq; illud tacitum aut ſilentio prætereundum eſt, quod ad multiplicem obe- dientiam ſuperiorum attinet, nempe eorum, qui verſantur in imperio, & Reipublicæ procurationem ſuſtinent. Siqui- dem è parentum poteſtate omnes aliæ propagantur & ma- nant. Ubi enim parens aliquis filium rebellem & diſcolum ſolus educare nequit: magiſtrum ad jutorem ſibi adhibet, qui literis ac diſciplinis liberalibus. pueri ferociam molliat ac mitiget. Quod ſihujus quoq; opera ad retundendam ferocientis ingenii barberiem, parum fuerit efficax aut va- lida: ad jungit ſibi vicini auxilium. Quod ſi diem ſuum obi- erit, commendat ac tradit filium educandum Magiſtrati- bus, aut tutoribus ab hoc conſtitutis S. 21. Ad hæc, ad rei familiaris adminiſtrationem ſervis quoq; & ancillis opus eſt, ita ut omnes, quotquot Domini ap- pellatione cenſentur, vice parentum ſint, ab iisdemq; pote- ſtatem ac vim regnandi accipiant. Unde quoq; ſecundum Scripturam omnes dicuntur Patres, utpote qui in Reipu- blicæ gubernatione officium patris obire, ergaq; ſubditos patris animum induere debeat. Quemadmodum & olim apud Romanos, & alios plerosq; populos, heros herasq;, patres & matresfamilias nominabant. Ita quoq; ſuos ma- giſtratus & principes dixerunt Patres patriæ;, nobis Chri- Rianis in dedecus &ignominiam, quod non eadem appel- latione parentes & principes noſtros dignamur, aut ad mi- nimum eos pro talibus honoratos exiſtimamus. D d 3 J. 22. Jam 421 Præsept. IV. Oedbientia erga magiſtra- tum. Obedientia erga dominos. Gen. 41.43. I. Sam. 24, 12. 2. Re. 5, 13. Job. 29. 15§. Præcept. IV. 422 CATRCHI SMVS M Obedientia G. 22. Jam quæcunq; liberi parentibus ſuis debent, eadem n roOomise Plane debent illis omnes, qui in Oeconomia verſantur. d. 74. Quare & ſervi, & ancillæ etiam atq; etiam operam dare de- bent, ut non ſolum dominis ac dominabus fuis libenter pa- reant, morem gerentes & obtemperantes, verùm etiam veluti parentes ſuos honeſtent honoribus, non quidem ev. 15 Sr coacte & invito animo, ſed prompte & cum gaudio. Et 123,2 B,i4, Hoc propter priorem cauſam, quod Deus honorandos 35. c. 17, 2. c. &Eos & colendos præcipit, hacq; obedientia præ omnibus n9: 10: c. 29, aliis operibus inprimis delectatur. Cujus rei gratia vel ipſi 8). 1a1. 7 6. pretium impendere, planeq; geſtire gaudio debebant, ſi c. 10, 14. Eph. heros & heras conſequantur, tamq; pacata & hilari con- 6, 5. COl. 3,22. ſcientia fruantur, & ſciant, quomodo vere aurea opera I. Tim. 3, 4. . præſtare queant: quæ hactenus prorſus rubigine & ſqua- Pei3, 20. lore obſcurata, & contempta ignoravimus, pro quibus faciendis nemo non impulſudiaboli, aut inmonaſticæ vitæ P 46. 143. 144. lernam ſceleratisſimam ſemet præcipitavit, aut ad divos 167. 177.2 93. Mercatum indulgentiarum deci pulas abiit, magna jactura 290,297.32 1I. & temporis, & numorum, & confcientie. Opera œ ο: H.23. Hæc ergo quemadmodum dicta ſunt, ſimiſero vulgo namica. iterum atq; iterum inculcarentur, qui fieri poſſit, ut famula non exiliret gaudio, Dei gratias ageret, eumq; celebraret, & mediocri labore, pro quo alias victum & mercedem ac- cipit, ejusmodi theſaurum conſequeretur, cujus illi, quos ſanctisſimos eſſe putamus, nunquam facti funt participes? Nonne vero hæc inſignis & prælara eſt jactantia, noſſe & Poſſe dicere, te, fi quotidie diurni laboris penſum diligen- ter abſolveris, opus feciſſe ſanctius ac melius, quam omni- um monachorum ſancçtitas ac vita eſt, quam dure & labo- rioſe exigunt? Ad hæc annexam habes promiſſionem, pro- 2. 19. 43: 76, ſpere ac feliciter id tibi caſurum eſſe. Nam apud Deum 297 ge * ſola fides juſtificat, eiq; ſervit, opera verò hominibus. Ita . 278. fi, ut nihil non boni, protectionis & defenſionis in Do- mino habeas: ad hæc pacatam conſcientiam & faventem Deum obtineas, qui multis ſervitii tui rationemtibi pen- ſaturus eſt. Quid multis moror? palam beatus es, dum- mo- — — — — -— — —. — 0°⏑☚ e — “ MAIOR. A13 Præcept. IV. maodo probitatis & obedientiæ virtutem conſtanter reti- neas. Sin minus: primum quidem non niſi iram à Deo lu- crifacis & inimicitias, poſtea amiſſa cordis tranquillita- te, omnes plagas incurris & infortunia. Quem ergo iſta non movebunt & probum facient, hunc tanquam de- ploratæ vitæ hominem carnifici commendamus & mor- ti. Quare quilibet, qui moneri ſe patitur, cogitet, De- um hoc ſuo præcepto non ludos facere, aut jocos ex- ercere, ſciasque illum ipſum hæc tecum loqui, & ebe- dientiam requirere. Quod ſi illi morem geſſeris, place- bis ei, ejusq; dilectus filius eris. Sin vero contemſeris, ase & dedecus, ærumnas & dolores præmij loco tibi ha- eto. g. 24. Similiter quoq; dicendum eſt de obedientia, quæ debetur magiſtratibus, quæ, ut diximus, & ipſa in parentum ordinem pertinet, & referenda eſt, omnium maxime longè lateq; patens. Neq; enim hic ſaltem unius familiæ parens eſt, ſed toties pater princeps exiſtimandus eſt, quotquot cives aut ſubditos ſuæ ditioni ſub jectos habuerit. Quippe Deus non ſecus per illos, quam parentes nos alit ac ſuſti- net, illorum opera victum nobis præſtans, penates, tute- lam, pacem atq; ſecuritatem. Quamobrem cum nomen & titulum illum, uti ſummum decus & gloriam ſuam, merito & dignimime geſtent: viciſſim & nos debemus eos, ut di- gni ſunt, omni honore oſtenſo, magnifacere, ut theſaurum in terris omnium precioſisſimum. F. 25. Jam qui hic prompto ac lubenti animo obſequitur, neque gravatim ea, quæ ad exhibendum honoremattinent, exequitur: is ſcit, ſe rem Deo gratam facere, præmiiq; lo- co gaudium ac felicitatem ſe conſecuturum. Quod ſi gravatur facere, aut magiſtratus etiam contemnit, aut concitato tumultu rebellat: rurſum quoq; ille ſciat, nul- lius gratiæ aut benedictionis divinæ unquam ſeſe futurum compotem, ſed ab his omnibus excidiſſe planiſſime. Et ubi ſperat hac ſua inobedientia aureum ſe lucraturumalibi in decuplo graviorem jacturam faciet, aut in carnificis ma- Dd 4 nus Obedientia in politia. b. 323, 3360 3 42, 37 32 P: 32 3: 497 4 Opera politica. P. 373 Pro. 24, 2 I. Sy. 7, 7. c. 2 6, 7. Mat. 2 6, 5. Mar. 14, 2. Cc. 1557. Act. 13, 50. c. 14,2. C. 17,6. C. I 82 12.Cc. 19. C. 2 1, 27.C. 2 3; 70 c. 2 4, 2. RO. I 32 Pœnæ, Præcepf. I. 424 CATECHISMIS nus incidet, aut vel bello, vel peſte, vel fame peribit, aut i. liberos ſuos degeneres, omniq; vitiorum genere cooper- H tos videbit, à familia, vicinis, hoſtibus, fiſco, & tyrannis 1 4 certatim compilabitur, damnum accipiet, & per in j—uriam X opprimetur: ut ita dignum ad nos redeat præmium, id quod per inobedientiam & quærimus, & meremur. ððð Uude tot als §26. Proinde, ſi perſuaderi ſaltem id nobis aliquando po- i teremur, ut crederemus, in tantum hæc opera placere Deo, tamq; amplum præmium propoſitum ſibi habere: equi- 1 dem in exuberantisſima omnium rerum copia felicisſi. mam vitam degeremus, omnia, quæcunq; humanus ani- 1 mus concupiſcit, poſſidentes. Cæterum cum tam leviter, & ne unius quidem aſſis Dei verbum & præceptum æſtimare ſoleamus, quaſi Cares quiſpiam aut Threſſis homuncio ii- lud dixiſſet ſanxiſſetq;, videris quoq;, num tuis vir ſies, 8 qui æquo marte cum illo poſſit in arenam deſcendere. 1 Quam verè difficile factu hoc illi erit, ut te perſolvens, tu- f am contundat ferociam? Quare multo quidem mihi vide- retur conſultius & præſtabilius, magisꝗ; in rem tuam fo- 1 ret, ut potius in Dei favore, pace ac gratia, neq; non felici rerum ſucceſſu viveres, quam eodem tibi hoſtiliter adver- „ ſante, & inimico exiſtente. Undenam putas univerſam jam ðð orbem refertum eſtſe perfidia, malitia ſceleribus, rapina, 1 cæde, per juriis, latrocinio, omniq; genere calamitatum at- que dedecore quam quod nemo alleni imperii jugum fer- 1 re ſuſtinet? quod quisq; liber, quisq; ſui juris o2 aνασαοοα 4 eſſe conatur, neminemq; revereri aut metuere, ſed quod- cunq; animo ſuo viſum aut libitum eſt, facere vult? Inde 1 fit, ut Deus latronem latrone puniat, ut ubi domino tuo 6 P. 44 3. fraudulenter impoſueris, aut eundem ſuperbe ſpreveris, en alius veniat, qui eadem menſuratibi remetiatur: imo &kK n in propriis laribus ab uxore, liberis & familia, decuplo plus e perferre cogaris. P G. 27. Sentimus equidem haud obſcure noſtrum infortu- L um, murmurantes & conquerentes de perfidia, vi, in juria: e ſed interim claulis oculis egregiè diſlimulamus, nos ipſos intus MAIO R. 4² intus & in cute nebulones eſſe perditiſſimos, qui pœnam hanc amplisſime meriti ſimus, nec tamen vel tantillum vi- ta in melius commutata, reſipiſcere animum inducamus. Nallum locum gratiæ & felicitati apud nos reliqvum faci- mus: jure ergo optimo non niſi infortunium & acerbita- tem, omni ſublata mifericordia, perſentiſcimus. Et profe- ct reor, adhuc in humanis eſſe alicubi pios ac probos ho- mines, cum tantum boni adhuc Deus nobis tribuere ſo⸗ Ieat; nam noſtri gratia ne teruncium quidem in ædibus, aut ſtipulam in aruis retinere debebamus. Hæc omnia eam ob rem mihi percenſenda fuere verboſius, fiſemel quiſpiam iſta, vel tandem emollitus corde conciperet, ut amiſeranda iſta cæcitate & calamitate, in qua tam profundè immerſi jacuimus, liberaremur, Dei verbum ac voluntatem co- gnoſcentes, ac deniq; ſeriò arripientes. Ex hoc enim diſce- remus, quo pacto gaudio, proſperitate & ſalute, hic & in futuro ſeculo frui poſſemus, §.28. IrA triplices in hoc præcepto Patres nobis præſtitu- tos eſſe videmus. Primum quidem ſangvinis, Deinde praæſi- tes in ædibus, Ultimo, quibus partes gubernandæ Reipub. com- mendatæ ſunt. Præter hos ſuperſunt adhuc patres ſpiri- tuales, non illi quidem, qui hactenus in Papatu hoc nomi- nis ſibi falſo arrogarunt, neq; tamen ullum patris officium ſunt executi. Ilii enim ſoli ſpirituales patres dici meren- tur, qui verbo Dei nos paſcunt, regunt ac docent, & fi- deliter præſunt gregi. Quo nomine S. Paulus ſe patrem ja- tat, ſcribens Ccrinthiis, 1. Corinth. 4.14.: In Chriſto Jeſu per Evangelium vos genni. Cum ergo patres eos eſſe conſtet, & his ho nor præ omnibus aliis deferendus eſt. Verum enimvero hic omnium minime cernitur. Ad hunc enim modum à mundo honorandi & honeſtandi ſunt, ut paſſim ejecti oppidis agantur in exilium, & ne fruſto quidem panis paſcantur citra invidiam, & in ſumma, bujus mundi pyurgameanta, ut Paulus eodem capite loquitur, & per ipſema- ta omiium eſſe cogantur. §. 29. Veruntamen valde neceſſarium eſt, ut hæc quoꝗ; Dd » ſum- Præcept. IV. Triplices pa- tres. Gal. 4, 19. I. Ti. 4, I I. V. 9. ſeq. Ebr. 10.32,;6 Pſ. 29» 15. Præcept. IV. 426 CATECHISMuIS p.372. Quiho- ſumma diligentia vulgo inculcentur, eos, qui Chriſtiani eſſe vor⸗ mihiſnis contendunt, coram Deo debere pro officio, ut duplici ho- Ex. i , 5. ce nore illos afficiant, qui eorum animarum curam gerunt, ut 34.20. Deu.c. eosdem viciſſim alant ac foveant: ad quod iterum Deus 12, 19. c. 16, abunde ſuppeditabit, ut nulla premaris inopia. Sed hic rur- “ ,. dl. ſum nemo nonpertinaciſſime tenax eſt, metuens, ne forte 4, 16. Sy. c. 7, Venter fame effractus contabeſcat. Nec unum jam valemus 31. &c. c. 3 5 dosctum, probum atq; fidelem concionatorem alere, ubi 10. 1. CO.9²2. ante decem cucullatos porcos, aut aleatores ſacrificos tan- 716:t. 8S2: tum abdomini ſervientes, opipare ſaginavimus. Quaratio- 6, 1. Th- S5. 12. 3 . us. 425.3 80. He etiam promeremur, ut ſuo verbo & benedictione Deus Lhch Poſtäccl. nos iterum tantæ ingratitudinis gratia privet atq; defrau- in ſexag. 235. det, ſinatq; iterum mendaciorum doctores exoriri, qui ſuis 267. impoſturis recta ad Orcum nos duétitent, neq; non ſudo- rem & ſangvinem noſtrum devorent, Præmia ho- O. 30. Cæterum, qui Dei voluntatem & præceptumreve- norantum mi. rentur, eam promiſſionem acceperunt, fore, ut illis affatim niſtros ver bi. penſetur, quidquid in alendis cum corporalibus, tum ſpiri- tualibus patribus inſumſerint: non quod per unius tantum anni ſpacium abunde habituri ſint viéctum, veſtitum, & ali. quantulum pecuniæ poſſeſſuri: ſed quod longævi futuri ſint, commeatu inſtructi ſplendido, pacis tranquillitate fruituri, breviter, perpetuo divites ac beati. Quare etiam atq; etiam cura, ut, quod officium tuum exigit, prompte facias, omnemq; curam in Deum re jicias, quomodo te ali- turus ſit, aut omni copia inſtructurus. Quod ſi promiſit, nec unqvam cuiquam mendax autdeceptor inventus eſt: nec tibi mentietur. ð H. 31. Hæc, in quam, nos provocare debebant, ac talem ani- mum facere, qui ſe omnium amantisſime effunderet erga eos, quibus honorem debemus, ita, ut ſupinis manibus gaudentes Deo gratias ageremus, qui ejusmodi promis- Miones nobis tribuit, quarum gratis, ad extremos Indos impigerrime curſitare debebamus. Nam tametſi totus mundus omnes ſuas vires conferret, ne horulam quidem ad ſummam vitæ noſtræ poſſet ad jicere, aut uni cumſaltem Srahum „ vPve — KW — — MAIOR. 427 Præcept, IV. ranum è terra producere: Deus hæc omnia & vult & po- teſttibi plena (quod ajunt) manu præſtare, ex animi tui voto atq; ſententia. Jam qui talia negligit, aut ventis & au- ræ diſcerpenda permittit: ille indignior eſt, quam ut ul⸗ lum Dei verbum audiat. 1 JG. 32. Hæc velut auctarii loco iis, qui huic præcepto ſubje- &i ſunt, diximus. Ad hæc parentes, quoque docendieſſent, quænam illorum ſint partes & officia, quomodo ſe gerere debeant erga eos, quos gubernandos & tuendos ſuſce- perunt. Quxæ res etſi dilucide in Decalogo expreſſa non eſt: multis tamen aliis in locis Scripturæ abunde præce- pta invenitur ac tradita. Deus quoq; hoc ipſo præcepto hæc vult ſubintelligi, ubi parentum mentionem facit. Neq; enim ejus voluntas eſt, ut aut perditi nebulones, aut enor- mes tyranni, hujus officii procurationem obeant: neq; in hoc illis ipſis honorem tribuit, hoc eſt, potentiam & jus regendi, ut ſe precibus tanquam numen aliquod adorari patiantur: ſed cogitent potius, quod & ipſi Deo obedi- entiam debeant, ut officium ſuæ fidei delegatum ipſis curæ ſit ac ſolicitudini, utq; liberos, familiam & ſubditos ſuos, non tantum nutriant, & corporalibus alimentis provide- ant, ſed omnium maxime ad laudem & gloriam Dei pro- pagandam educent. Quamobrem nequaquam fac cogi- tes, hæc in tuo arbitratu aut voluntate ſita eſſe, ut ſtatu- as aut facias in his, quæ tibi viſa fuerint, ſed quod Deus hæc tibi graviter atque adeo ſerio facienda præceperit, cui etiam aliquando exigenti harum rerum rationem redditu- rus es. G. 33. Sed quam hic rurſus miſerandam plagam videmus, quod hujus officii nemo reſpectum aut curam habere di- gnatur. perinde agentes, ac ſi Deus liberos tantum in hoc nobis dediſſet, ut animi fallendi gratia nobis voluptati eſſent, aut delectamento: præterea familiam tantum in hoc, ut ea tanquam bove auf aſino opere faciundo utamur, aut cum ſubditis per animi noſtri libidine agamus, non ſecus eos habentes neglectui, quam ſi ad nos non perti- nerent, De officio pa- rentum erga li- beros. p. 336. 374. 472. De neg igentia parentum ſuo officio. 10 Pp. 40°4. 40 p. 336. 374. rectæ educati- Onis. 7 Præc. IV. 428 CGATECHISMuS nerent, aut noſtra nihilintereſſet, quid diſcant, aut quibus pietatis ſtudiis ſuam vitam traducant. Nec quisquam eoin- tendit animum, ut cogitaret hoc divinæ majeſtatis eſſe præ- ceptum, hoc ipſum ſevere exigentis, graviterq; vlciſcen- tis: aut ſummam necelſſitatem hoc exigere, ut juventutis rectè educandæ atq; inſtituendæ præcipua habeatur cura & ratio. Quod ſienim cum ad ſpiritualem, tum munda- nam rerum adminiſtrationem, homines promptos & ap- poſitos habere deſideramus: profecto non erit ulli par- cendum labori, aut operæ, aut impenſfis, diligenter do- cendo atq; inſtituendo liberos, ut & Deo ſervire, & homi- nibus utiles eſſe queant. Neq; tantum nobis cogitandum eſt, quo pacto illis ipſis magnam ſaltem numorum vim cu- mulemus ac reponamus. Hos enim Deus citra noſtram o- peram alere ac ditare novit, id quod etiam quotidie facti- tat. Ideo verò liberos nobis largitus eſt, & commendavit, ut eosdem'juxta voluntatem ejus educemus regamusq; a- lioqui nihil opus erat parentibus. Quapropter quisq; indu- bitate ita habeat; ſe debere pro officio, eoq; aſtringi, qui modo nolit infenſum & inclementem Deum ſuo malo ex- periri, ut ante omnia ita ſuos liberos educet, ut Deum pio metu revereantur & cognoſcant. Atq; ubi aliqua relucebit ſpes egregii ingenii, aut non malæ indolis, eosdem quoq; bonis literis ac diſciplinis imbuendos & formandos tra- dant, ut eorum opera, ad quamcunq; rem opus fuerit, uti queant homines. Commoda . 34. His peractis diligenter & ſtrenue, Deus nobis haud dubie ſuam benedictionem & gratiam largiter impertiret, ut ejusmodi educarentur homines, à quibus cum ipſa pa- tria, tum populares præcipuum emolumentum caperent. Et hu jus quoq; diſciplinæ ſedulitate & ſtudio, brevi emer- gerent bene modeſti & rectè educati cives, tum pudicæ beneq; moratæ matronæ, rei familiaris diligentes & ſtu- dioſæ, qui deinceps indeſinenter probos liberos & famili- am laudabilem procrearent. Jam ipſe tecum animo repete. quàm nefarium admittas facinus, quamq; atrox dammin es, 60 gvu MAIOR. 429 Præcept. V. des, ſi hac in re negligenter agas, aut per te ſtet, quo minus liberi tui utiliter ac ſalubriter educantur. Ad hæc omnibus peccatis & ita temet gravas & oneras, ita ut liberorum tu- orum ergo æternam damnationem promerearis, tametſi alias ſanctam atq; inculpatam vitam traduxeris. Eam ob rem Deus quoq;, cum iſta tam omiſſo animo negliguntur, mundum inuſitatis & non dicendis pœnis afficit, ut nul- lius diſciplinæ & pacatæ gubernationis veſtigium apud nos cernatur amplius, quod non raro dolenter conquerimur, interim non videntes tantarum tragœdiarum culpam no- ſtram eſſe. Quemadmodum enim regere conſuevimus: ita rebelles ac degeneres ſubditos & liberos experimur. Ethæc monendi gratia in præſens ſufficiant; hæc enim tra- tare prolixius, aliud tempus poſtulat. p. 343.3 84. T. PRÆCEPDTUM V. IJ. 3 8. 525. Gen. 9,6. Ex. 2 I,. I 2. ev. 1 8, 20. c. 19, I 9. c. 24, 17:. Dell 4, 1 7. Eſa. 5 7,4. Sy. 2 6,6. C. 27, 3 3. C. 2 82» 7. 9. &c. Ma tth. 5, 2 1. c 19, 19. Luc. I 8. 20. RO. 1 3,9. Gal. 5, 20. Eph 4, 26. 3 1. Col. 3,8. I⸗ T in. 1,9. 10. Tit. 3, 3. I. Pe. 4, I 5. Ap. 9 p. 2 1. C. 22, 9, 22. Non occides. Actenus & ſpiritualem, & mundanum magiſtratum, Continuatio. hoc eſt, cum Dei, tum parentum obedientiam, exe- ti ſumus. Hoc vero in loco ex ædibus noſtris ad vicinos egredimur, ad diſcendum, quo pacto nobis inter nos, cuiq; erga proximum, vita inſtituenda atq; exigenda fit. Quare oe præce- hoc præcepto Deus & magiſtratus non ſunt comprehenſi, li ere an ma⸗ neq; illis & jus & facultas perimendi facinoroſos, quam giſratum. obtinent, füblata eſt. Siquidem Deus jus ſuum plectendi criminoſos magiſtratui parentum loco commendavit ac credidit, qui antiquitus ipfi (ut in Moſe legitur) fuos ipſo- Dev. 21,18. rum liberos in jus rapere, ac judicio condemnare coge- bantur. Quapropter quidquid hic interdicitur, privatis erſonis peculiariter interdictum eſt, & non magiſtratui. G.2. am hoc præceptum eſt intellectu valde facile, ac cre- bro declaratum, quando quotannis in Evangelio Matt yiet. auditur, ubi illud Chriſtus ipſe interpretatur, ac ſummatim complectitur, ſcilicet, neq; manu, neq; cordis cogitationi- bus, neq; ore, neq; ſignis, neq; conſilio & auxilio eſſe Gei⸗ ell. Præceptum * Cauſæ hujus præcepti. Exemplum. Senfſus hujus præcepti. 43⁰ CATHNCHISMVS dendum. Quare omnibus hic iraſci interdictum eſt, exce- ptis his, ut diximus, qui Dei locum in terris obtinent, hoc eſt, parentibus & magiſtratui. Dei enim & illorum, qui in divinum ordinem cooptati ſunt, intereſt iraſci, indignari, objurgare & punire, ob eos ipſos, qui hoc & alia præcepta flagitioſe transgrediuntur. N 3. Cæterum hujus præcepti conſtituendi neceſſitas & cauſſa hæc fuit, quod Deo obſcurum non erat, quanta eſſet mundi malitia & iniquitas, & quam hæc vita multis obno- via eſſet periculis, eam ob rem Deus hoc præceptum inter bonos & malos conſtituit. jam quemadmodum multæ ſunt aliorum præceptorum impugnationes: ita quoq; hujus non ſunt paucæ aut modicæ, ut cum multis hominibus nobis vivendum ſit, qui nos in juria afficiunt, unde cauſas nanciſcimur, inimico animo eosdem proſequendi. §. 4. Exempli cauſa: Si vicinus tuus viderit tibi eſſe ædes ſplendidiores, numeroſiorem familiam, pigviores agros, plus opum atq; fortunæ à Deo eſſe, quam ſibi: ſtatim ægrè patitur, ti biq; proſperos rerum ſucceſſus invidere incipit, neq; quidquam boni de te aut cogitat, aut loquitur. Ita impulſu mali Genii, multos conſequeris inimicos, qui nihil boni neq; ſpiritualiter neq; corporaliter tibi faveant. Hos ergo cum videmus, animus noſter viciſſim ira exæſtuat, ac vindietæ cupiditate ardere incipit. Inde maledictorum ac litium pullulant initia;, ex quibus deinceps calamitates & cædes emergunt oriunturq; . Hic vero Deus, tanquam a- micus ac clemens bPater prævenit, ſeq; interponit arbi- trum, volens omnem diſcordiam componi ac præſcindi, ne qua oriatur in juria aut alius perdat alium. Et in ſum- ma, hoc præcepto, quemvis ab omni vi atq; in juria tutum. pacatum ac defenſum, hocq; præceptum veluti murum, ar- cem aſylum & propugnaculum proximo eſſe vult, ne quam moleſtiam & damnum à quoquam corpore accipiat. G.5. Eſt ergò hujus præcepti ſenſus, ne quis ob ullum ma- lefaetum ulla conturbetur aut afficiatur in juria, etiamſi hanc abundè promeruiſſet. Ubi enim cædes interdicta eſt. aut MAIOR. 431 Præcept. V. aut homicidium: ibi quoq; cauſæ, unde oriri poſſit homici- dium, interdictæ ſunt. Crebro enim fit, ut aliquis, tametſi manus cæde non contaminet, ita cruente imprecando de- voveat proximum, ut non diu ſuperſtes viveret, ſi affe- us eſſet e jus imprecationibus Quando ergo hoc natura omnibus nobis inſitum eſt, ut nemo quidquam ab alio ferre ſuſtineat: vult Deus radicem atq; adeo ipſam ſtir- pem evellere, unde cor hominis adverſus proximum exa- cerbatum exulceratur, nosq; aſſuefacere, ut nunquam non hoc præceptum noſtris oculis obſervetur, in quo tanquam in ſpeculo vitam noſtram contemplemur, volungatem Dei intueamur, illiusq; vindictæ vim atq; in juriam, quam im- merenter patimur, certa quadam animi fiducia ac nomi- nis ſui imploratione commendemus, atq; ita illos vehe- menter furere atq; iraſci permittamus, ut quod poſſunt, faciant. Ut ad hunc modum homo diſcat ſedare iracundi- am, ac patientem & manſuetum induere animum, cum- primis erga illos, qui cauſam iraſcendi ei ſuppeditant, hoc eſt, erga inimicos. 5§.6. Qvocirca tota hu jus præcepti ſumma hæc eſt, ut ſim- plicibus ignificantisſime inculcetur, quid ſit, non occige- re. Principio ne quis afficiatur injuria, primum quidem manu aut opere. Deinde ne utamur lingva in hoc, ut conſi- lium demus alicui incommodandi. Inſuper ne qua utamur via aut medio, unde aliquis detrimentum poſſit accipere, neve aliis utentibus conſentiamus. àc deniq;, ut ipſum cor hoftiliter infenſum ſit nemini, autirritatum iracundia male velit. Ita, ut & corpus & anima extra omnem ſint noxam, cum de quovis, tum peculiariter de eo, qui tibi mali quid vel precatur, vel etiam infert. Nam ei male facere, qui bene de te ſit meritus, aut tuis rationibus optime conſultum cu- it, non humanum eſt, ſed plane diabolicum. §. 7. Secundo hu jus præcepti reus eſt, non tantum is, qui mala facit, ſed etiam is, qui cum proximo bene facere, ejusq; damnum aut jacturam antevertere, obſtare, eum tueri & ſervare poſſet, ne quod malum aut injuriam acci- piat Quid ſit non oceidere. Manu. Lingva. Corde. Peccatum con- tra hoc præce- ptum. Præcept. V. Dev. 15; II. Job, 2 2,7. Eſa. 5 g. v. 710. O. 1, 20. C. 4, 17. Ro. 12, 20. 1. JO. 3, 17. Pro 12), b. C. 14.3 I. 2 4. 1 I. c. 3 1,7. Qui & quot homicidæ. Matth. 2 5.-l42 4 3‧2 CATECHISMVS piat corpore, non facit. jam ergo quotiescunq; nudum vi- deris, eundemq; non adiutum dimiſeris, cum pro faculta- tibus ejus nuditatem conveſtire poſſis ac tegere: hunc profecto frigore enecaſti. Ita quoties videris famelicum, nec tamen paſcis eum: hunc fame cruciatuminterire ſinis. Non ſecus quoq;, ſi quem morte condemnatum videris, aut in ſimili quopiam caſupericlitantem, nec eum ſervare adproperas, cum neq; viæ neq; occaſiones illius eripiendi tibi ſint incognitæ: pro certo conſtat, hunc te neci dediſſe. Neq; tibi proderit hæc adducta excuſatio, te in ejus necem non conſenſiſſe, aut conſilio & auxilio non ad jutaſſe: ſiqui- dem charitatem illi ſubtraxiſti, iisq; benefactis eum priva- ſti, quibus ad jutus non difficulter vitam retinuiſſet. F. 8. Quare Deus non injuria omnes illos damnat homi- cidii, qui neceſſitate preſſis, aut de vita periclitantibus, con- ſilio aut ope non ſubveniunt. Hos in die noviſſimo horren- da quoq; damnabit ſententia, quemadmodum ipſe Chri- ſtus annunciat, inquiens: Eſivivi, & non dediſtis mihi man- ducare aut bibere; Hoſpes eram, & non collegiſtisme; Nadus eram, & unon cooperuiſtis me; Infirmus & in cargere eram, &v non vi- ſitaſtis me; Hoc eſt, meq; meosq; fame, ſiti, frigore pe- rire, à feris diſcerpi, in carcere ſitu & ſqualore putreſce- re, inq; omnibus neceſſitatibus fœde ſuccumbere ſiviſtis. Qujd hoc aliud eſt, quàm homicidas, & dα¾οaναααα iανιον (Bluthunde) culpaſſe? Nam tametſi hoc ipſum opere non perpetraſti: proximum tamen in periculis atq; infortunio hærentem, quantum ad te attinebat, im- miſericorditer perire permiſiſti. Et perinde eſt, ac ſi quem in profunda aqua navigantem, & adverſis ventis laboran- tem perſpicerem, aut in ignem prolabentem, poſſemq; il- lum porrecta manu periculo eripere ac ſervare, & non facerem. Qui vero coram toto mundo, aliter atq; funeſtus homicida & cruentus latro, probari aut perhiberi poſſem? Quapropter hæc deciſiva Dei eſt ſententia, ne quem ho- minem lædi aut damnum accipere patiamur, ſed omnibus humanitatis & benevolentiæ officiis demereamur. Eſtq; hoc MAIOR. 433 hoc præceptum peculiariter erga eos conſervandum, cum quibus inimicitiæ nobis interceſſerunt. Ut enim amcis ac fautoribus noſtris benefaciamus, virtus valdè levis eſt & eth. nica, quemadmodum Chriſtus Matth. y, 46. Ioquitur. F. 9. Hoc loco iterum verbum Dei habemus propoſitum, quo nos ad vera, præclara ac ſumma opera, nempe man- ſuetudinem, patientiam, breviter, & amorem, & benefacta inimicis noſtris exhibenda pellicere ac provocare cona- tur. Vultq; nos ſubinde commonefacere, ut retroflexa co- gitatione, prioris præcepti ſimus memores, illum eſſe De- um noſtrum, hoc eſt, nobis velle ſuppetias ferre, aſſiſtere ac tueri, ut animum vindictæ cupidum in nobis compeſcat atq; coêrceat. Jam hæc vulgo eſſent tradenda atq; incul- canda: tum abunde bonorum eſſet operum, quæ nos fa- cere oportebat. Verum hæc prædicatio non eſſet ex uſu monachorum, ſed plus juſto religioſorum ordinem defrau- daret, inferretq; inſignem Carmelitarum ſanctitati in juri- am, & fortaſſe hoc ipſum diceretur, bona opera interdice- re, & monaſteria deſolare, Hac enim ratione vulgus tanti, imò potius multo majoris fieret, eosq; longo intervallo præcelleret: ac quivis facile perſpiceret, quomodo ipſi mundo tam foœde hactenus impoſuerint ſua fucata & hy- pocritica ſanétitate hoc, ut alia præcepta omnia, illibera- liter reſpuentes & inutilia exiſtimantes, tanquam non præ- cepta fuiſſent, ſed conſilia: ad hæc ſuos fictitios ordines & ſeètas tam pernicioſas, quam hypocriticas, pro perfectiſſi- ma vita jactantes & proclamantes, ut plane vitam ſuavem & tranquillam, omniq; & cruce vacantem & patientia, illi ventres & porci agerent. Quam ob cauſam ſe quoq; in monaſteria abdiderunt, utà nemine quidquam paterentur moleſtiæ, neve quenquam ulla in re bona juvarent. Tuve- ro ſcito, hæc vera, ſancta & divina eſſe opera, quibus De- us cum omnibus Angelis exhilaratur, quibusq; omnis hu- mana ſanctitas collata non niſi fœtor & ſtercus eſt, nec aliud quam iram & damnationem pro- meretur. Ee PRE- Præcept. V. Bona opera hujus præcepti. Monachorum fictitia opera. p. 250. 416. p⸗ 410.43 8. p. 3 5. &c. p. 2570. p. 294. Præcept. VI. 400, 526. EX. 2 0, 14. 1 7. Lev. Pp. 344. 348. 18,„ 20, C. 19; Summa ſe- quentium præcepto- rum. Ordo præ- ceptorum. O., C. 2O„ 10 Deu. 5„18. c. 22„ 11. c. 23, 17. Job. 24, 1 5. Je 16, 15. c. 3 1, 1.PrO. 6, 2 5. C. 3 113 3. Jer. 5,9. e. 7, 9. C. 2 7115. c, 22, L I. Hoſ. 259 2. Mal. 3,, F. Sy. 9, 3. Gec. c. 47, V. 13, 2 57 26. Mat. 15 27. C, I,52 19.C. 19:1 9. Mar. 7, Omnem im- mundiciem & ejus cau- ſas & occaſi- nes prohi- beri. 22. Cc. Tax L9. Lu. 1 6, 1 8. c. 1 8 20. R. 22 2 2. C. 8:3. 1. COr7. 3. C. I C Z. 2. Cor. 12, 2 I. Gal. 5, 19. Eph. 4, 19, 2,8. c. 5, 35 5. Ebr. 122. 16. Iee 4, . 4 34 CATECHISMUS P R,Æ CEPTUM VI. Non meœchaberis. quentia præcepta intellectu jam ſunt facilia ex inter- Opretatione antecedentis. Eo enim tendunt omnia, ut à damno & inferenda injuria proximo caveamus. sunt vero eleganti ordine poſita. Primum enim de non lædenda pro- ximi perſona conditum eſt. Secundum reſpicit perſonam ſibi proximam, aut poſt ſe rem fibi proximam, nempe ſu- am conjugem, qua cum unum corpus & una caro effectus eſt, ita ut nulla in re majori poſſit affici in juria. Quamob- rem hoe in loco diferte ac fignificanter expreſſum eſt, ne quam ignominiam illi faciamus, afficientes contumelia ſu- am con jugem. Ac peculiariter de ſtupro ſonat, propterea quod in judaiſmo ita ordinatum & præceptum fuerat, ut quisq; ducta uxore matrimonium contraheret. Unde & ju- venes mature contrahebant, ita ut cœlibatus apud judæos nullius haberetur momenti. Sed neq; propalam viſeban- tur aut concedebantur meretricum ac ſcortatorum luſtra, ut hodie apud nos ſolenne eſt. Quamobrem adulterium apud illos communiſſimum fuit peccatum impudicitiæ. F. 2. Quoniam vero apud nos adeo fœda & nefanda omni- um vitiorum & ſcortationum lerna cernitur: hoc præce- ptum quoq; adverſus omnia impudicitiæ genera & ipecies conſtitutum eſt, quocunq; tandem dici poſſunt nomine. Et nonſolum externum opus interdicitur: verum omnis generis etiam cauſſæ: illectamenta & occaſiones, ut cor, os. oculi, aures, atq; adeo totum corpus purum ſit ac caſtum; nullum locum, opem, conſilium, impudicitiæ ſerviendæ præbeat. Et non ſolum hoc: ſed etiam hiſce nefariis rebus ſummo conatu obſtet, tueatur, prohibeat, ubi periculum & neceſſitatem viderit, ac contra præſto ſit auxilio & con- ſilio proximo ſuo, ne quam famæ ſuæ jacturam, accepta in con juge contumelia, faciat. Nam ubicunq; tale aliquid per negligentiam intermittis, cum poſs obſiſtere, aut diſſi- —— MAIOR. 435 Præcept. VI. mulanter conmnives, quaſi tua nihilinterſit: non ſecus ejus flagitii culpa teneris, quam is ipie, qui perpetravit. Tan- tum ergo hoc præceptum, ut paucifſimis complectamur, aà nobis exigit, ut quiſq; tum pro ſe vitam caſtam exigat, tum proximo quoq; in hac obtinenda & tuenda ſit auxilio. Voluit enim Deus hoc præcepto cujusq; uxorem tanquam vallo circumſepire ac defendere, ne quis temere eam con- trectando ſemet adulterio reum faceret aut pollueret. Matrimoni- G. 2. Cux autem de con jugio tam evidenter præceptum um honeran- hoc conſtitutum ſit, ac nobis cauſſam de eo diſſerendi ſup- dum. peditet: probe tibi notandum, & imis ſenſibus reponen- dum erit. Primè quidem, quomodo Deus hunc matrimo- nii ſtatum ac ordinem ampliſſime honoret ac prædicet, ut eundem præcepto ſuo æque confirmet & tueatur ab inju- ria. Supra quidem Quarto præcepto illum confirmavit: Honora patrem & matrem tuam. Hoc verè in loco, ut dictum eſt, ut in tuto eſſet, circumvallavit ac defendit eum. Qvamobrem & à nobis requirit, ut eundem honoremus, ſervemus, & traducamus, veluti divinum ac beatumordi- nem, quando illum initio ante omnes alios ſervandum in- ſtituerit, eamꝗq; ob rem ſeparatim maſculum & fœminam crearit, non ad libidinoſe exercendam ſpurcitiem atq; la- ſciviam, ſed ut legitime con juncti, fœcundi eſſent, liberos procreàrent, nutrirent, eosdemq; ad Dei gloriam ampli- andam, piè ac rectè educarent. Idcirco quoq; Deus hunc matrimonii ordinem præ omnibus aliis tantis cumulavit benedictionibus, ad hæc, quæcunq; in mundo ſunt, huic provehendo inſumſit, eidemq; utenda ſubdidit, tantum in hoc, ut hic ordo opulentè & largiter eſſet conſtabilitus. Qua ex re facilè liquet, non jocum aut curioſitatem, ſed rem magnam & arduam, atq; adeo conſtantem Dei volun- tatem eſſe matrimonium. bPermagni enim ſua refert, ut educentur homines, qui mundum ſua opera ad Dei cogni- tionem, & beatam ac virtutibus exornatam vitam exigen- dam, queant perducere, adverſus malitiam & dæmones pugnandi gratia. Ee z H⸗3. Quo- I= Præcept. VI. 436 Cur matri- monium ho- norandum. 22 Matrimoni- um neceſſati um & àa. Deo Præc ep tum. Contempto⸗ res matrimo-⸗ vii. CATECHISMVS F. 3. Quocirca ſubinde docui, ne hunc ordinem conte- mnamus, aut tanquam jocularem leviter æſtimemus, quem irridendi morem cœco mundo & pſeudoreligioſis noſtris hactenus fuiſſe vidimus: ſed juxta Dei verbum, quo multis modis exornatus & ſanctificatus eſt, eum intueamur, ita, ut non ſolùm cæteros pretio & dignitate æquare ſoleat, ſed o- mnes cæteros longo intervallo poſt ſe relinquat, ſive illi fint invieti Cæſares, ſive purpurati Principes, aut infulati Epiſcopi, aut quicunq; tandem. Quicunq; enim, aut ſpiri- tuales, aut ſeculares (ut loquuntur) ſunt ordines, his o- mnibus hic venerandus eſt, & omnibus hic quoq; ample- ctendus, ut poſt audiemus latius, Quapropter matrimoni- um non privatus aliquis ſtatus habendum eſt, ſed commu- niſſimus & nobiliſlimus cujus uſus per totam Chriſtianita- tem, imò per totum mundum, longe lateq; patet. §. 4. Secundo ſciendum eſt, hunc ordinem non ſolùm eſſe honeſtum, ſed neceſſarium etiam, neq; non ſeriò à Deo p?æceptum, ut in genere omnes ſtatus ac ordines, cùm vi- ri, tum mulieres, quicunq; ad hunc amplectendum natura ſunt appoſiti, in eo verſentur: exceptis nonnullis licet per- paucis, quos Deus ſingulari quodam conſilio ſegrega- vit, ut ad jugum matrimonii minus reperiantur idonei, aut ſublimi ac ſupernaturali gratia ea libertate donavit, quò poſſint extra hunc ordinem, ſervata vitæ pudicitia, caſti- tatem tueri. Vbi enim natura, quemadmodum à Deo no- bis inſita eſt, fertur ac rapitur: fieri nullo modo poteſt, ut extra matrimonium caſte vivatur. Siquidem caro ac ſan- guis naturam ſuam immutare non poteſt, ac naturalis ille appetitus, & carnis inclinatio, conſuetum iter, nulla re ob- ſtante aut prohibente, ſequitur, id quod omnibus liquet hominibus. Quare ut aliquatenus libido carnis caveri poſ- ſet: Deus matrimonium inſtituit, ut quisq; ſua parte legi- timè deſtinata fruatur, illaq; contentus vivat, tametſi hic quoq; gratia Dei opus eſt, ut cor quoq; caſtum ſit. J. S§, EX hoc jam liquide perſpicis, quàâm furioſe illa tur- ba Papiſtica, ſacrifici, monachi & monachæ, huic præcepto Dei Dei reluétentur, qui matrimonium contemnunt & prohi- bent, ſeq; perpetuam cçaſtitatem ſervaturos, magna animi præſumptione pollicentur ac vovent; ad hæc ſimplicium animos phaleratis dictis, hoc eſt, impoſturis ac mendaciis impudenter ſeducunt. Nemo enim perinde caſtitatem exo- ſam habet, aut in libidines eſt pronior, ac illi, qui matri- monium præ magna ſancétitate detrectant, & aut propa- lan & impudenter ſcortationi & libidinibus indulgent, aut clancu 'um longe fœdiora, quæ honeſte commemorari non poſſunt, perpetrant, ut nimium, proh dolor, experti ſu- mus. Et breviter, quanquam ab ipſo opere temperent: i- pſum tamen cor impuris cogitationibus & pravis cupidita- tibus plenum, extrema flagrat libidine, ut plane perpetuo quodam incendio, & occulto quodam vulnere carpantur & abſumantur: quod in matrimonio conſtitutis nulla cum difficultate evitare licet. Quare hoc præcepto omnium eorum, qui extra con jugium degunt, caſtitatis vota dam- nata & ſoluta ſunt: imo quoq; omnibus miſeris conſcien- tiis, quæ ſuis monaſticis votis miſere deceptæ ſunt, præce- ptum eſt, ut deſerto libidinoſo & impuro ordine matrimo- nium arripiant, ita reputantes, quod quanquam alioqui monaſtica vita non diſcreparet ab Evangelio, tamen in vi- ribus ſuis ſitum non ſit, cœlibem vitam agere, in qua ſi maneant, tantum magis atq; magis libidine incenſi adver- ſus hoc præceptum delinquere cogantur. §. 6. Jam hæc eo à me dicta ſunt, ut juventus crebris mo- nitis in eam perducatur ſententiam, utincipiat voluptate quadam compleéti matrimonium, ſciatque, felicem & Deo acceptum eſſe ordinem. Hac enim ratione tempo- ris progreſſu tantum effici poſſet, ut illi ſuus iterum honos redderetur, & fœda illa-& manifeſtarum ſcortationum, & aliorum turpifſimorum vitiorum, quæ contemtum ma- trimonii conſecuta funt, lerna paſſim nunc regnans in mundo reminueretur. Quare hoc quoque Parentum ac magiſtratus eſt officium, juventutis rationem habere, ut pudicitiam & honeſtatem perdiſcant, atq; ubi adoleve- rint, Ee 3 Præcept. VI. Impurus cœli- batus & vota monaſtica da- Rmantur. Præcept. VII. 438 CATECHISMIS Parentum& rint, mature honeſto jungantur matrimonio, quam rem magiſtratus oft- haud dubie ſua gratia & benedictione proſperare digna- ſcium. retur Deus, ut voluptas & gaudium inde perciperetur. G. 7. Uleimo, Ex his omnibus Epilogi vice hoc ad jiciatur, r ran & hoc præceptum non ſolum exigere, ut quisque operibus, gum necella- verbis & cogitationibus caſte vivat in ſuo, hoc eſt conju- viam. gali inprimis ſtatu, ſed etiam ut comparem, ut con jugem à Deo fibi conceſſam, in pretio habeat, ac amore proſe- quatur. Vbi enim volumus con jugali caſtitati locum eſſe, ibi neceſſum eſt ante omnia, ut vir & mulier in amore concordes converſentur, ut alter alterum ex animo mu- tua quadam benevolentia & fide complectatur. Hoc enim unum eſt ex præcipuis, quæ amorem & ſtudium caſtitatis accendunt: quock fi præſto fuerit, ipſa quoq; caſtitas fua ſponte ſine mandato conſequetur. Inde quoq; divus Pau- lus tanta diligentia eos, qui ſunt in matrimonio, admonet, ut mutuo amore ſe diligant & venerentur. Habes ergo hic iterum opus valde pretioſum, imo potius multa ma- gna & præclara opera, quæ alacri animo jactare, ac omni- bus religioſorum ordinibus, citra verbi Dei autoritatem inſtitutis & electis, opponere potes. Mutuanm be- Luth. t. 4. J. 402. 527. . PRECEPTUM VII. Ex. 20, 15. c. 2 I, 16.c, 22, 1. Lev. 19, 1 3. I 1. Deu, 5, 17. JOh. 5, 2 1I. Sy. 5, 17. c. 20,27. c. 42.2 3. Mat. 15, 19. c. 19,19. Mar. 7,2 1. C. 10. 19. L uc. 1 3, 20. Ro. 13, 9. C. 2:2 I. Eph. 4,2 8. Col. 3, 5. 1. Tim. I, 10. Apo. 9,2 1. P· 345. 384 Non furtum facies. micn n Poa tuam tuæq; conjugis perſonam, proximum eſt res Ainctionem. familiaris: hanc quoq; Deus vult eſſe in tuto, præce- pitq;, ne quis alterius fortunas invadat, aut clanculum compilet. Eurari enim nihil aliud eſt aut dicitur, quam for- tunas alterius per in juriam fibi vendicare: qua re breviter omnis generis in omnibus negotiis proximi defraudatio- nes comprehenſæ ſunt. Jam hoc vitium admodum com- mune eſt, & longe lateq; patet, ac tam parum curatur, ut omnem plane modum excedat, adeo ut ſi omnes quot- quot fures ſunt, fures tamen dici nolunt, ſnſpendend eſ⸗ ent, Furari quid. —,. — — — 2 — — lta ſu mi bol MAIOR. 432 Præceptum ſent, cito totus mundus deſolaretur, neq; cruces aut car- Vil. nifices ſufficerent. Neq; enim hoc tantum furtum dicen- Furtum. dum eſt, ut diximus, ciſtas & marſupia clanculum evacu- are: ſed in foro quoq; locum habet, in tabernis, ubi res ve- nales proſtant, in cella vinaria & cereviſiaria, in officinis Breviter, ubicunq; tractantur commercia, ubi pecunia vel leniſti en pro mercibus vellabore datur & accipitur. euf eede J. z. Exempli cauſa, ut pro ſimplici bus aliquantò fuſius Reknginn i ac rudius explanemus, ut ſaltem videamus, quàm probi ſi- fachliatibus mus, quando ſervus aut ancilla ſuo ſervitio non fideliter nobis commil- præeſt, heroq; ſuo damnum dat, aut fieri permittit, cui ob- ſis. ſtare potuiſſet, aut, quò minus fieret, antevertere, aut alio- qui rem herilem malè tractat, aut propter ſocordiam, in- diligentiam aut malitiam negligit, ut hero ac heræ ægre atq; moleſte faciat, & quocunq; pacto hoc prava animi li- bidine fieri poteſt. Neq; enim loqvor de his, quæ per inco- gitantiam invito fiunt animo. Sic, inquam, quotannis he- rum tuum triginfa aut quadraginta aureis defraudare po- tes, quos ſi alius clanculum convaſaſſet, hu jus gula eſſet perfringenda laqueo. Verum tu tanti furti tibi conſcius adhuc ferocire audes, & inſolenter agere, neq; quiſquam te audet alienæ pecuniæ condemnare. G. 3. Non ſecus quoq; loquor de fabris ſive opificibus, & Injuſtæ mer⸗ mercenariis, qui ſua utuntur libidine, neq; ſciunt, quo pa- ds, cto eos, qui ſuam ſibi locant operam, ſatis exhauriant, cum nihiloſecius in opere frigeant, ſegniter & infideliter labo- rantes. Hi omnes longo ſuperant intervallo nocturnos il- los & clancularios fures, qui vel ſeris ac repagulis caveri, vel comprehenſi ita coërceri poſſunt, ut amplius id non fa- ciant. Horum autem improbitatem nemo, quamlibet perſpicax, cavere poteſt, nec quiſquam audet eos vultu aliquantò obliquiore contueri, aut ullius furti accuſare, Ita, ut aliquis decies libentius æs ſuum è crumena amittere ſuſtineret. Nam hi mei vicini ſunt, mihi amici, mei proprii miniſtri, de quibus mihi omnia fidei & diligentiæ officia polliceor; illi primi ſunt, à quibus indigne compilor. E e 4 §. 4. Ita Præc. VII. 440 CAXTECHISMVS Impoſluræ G. F. Ita quoq; in foro, in emporiis, in mercatibus, in publi- Im Wercibus. . . gnat, & locum obtinet, ubi alius alium vitioſa merce, falſa menſura, iniquo pondere, adulterina moneta, defraudat ac decipit, neq; non verſipelli quadam aſtutia, & miris im- Fraudes con- poſturis atq; decipulis circumdfuctum diſpoliat. Ad hæc, ſi ac iim. quis alium pro libidine ſua gravat commerciis, ad vivum uſq; tondens & crucians. Et quis hæc omnia fando enume- rare valet, aut excogitare? In ſumma, hæc communiſſima omnium ars eſt, & omnium numeroſiſſima in terris ſoda- litas. Nam ſi quis mundum per omnes vagatus ordines re- cto judicio contemplabitur: nihil videbit aliud, quam in- gens aliquod & ſpacioſum ſtabulum, quod magnis furibus eſt refertiſůmum. Mandus ple- nus fartorum. rat. graſſantes rectè dicuntur, non ciſtarum compilatores, aut fures clancularii, qui ſubſtantiam alicujus furto imminu- unt, ſed qui domi deſident, magni dicuntur proceres, ac cives probi & integri, ſub honeſtatis prætextu furtum ex- ercentes & latrocinium. . Furca Pontik.- JIJ. 7. Sed poſſent præteriri ſilentio, quæ de parvis & nul- cum Romano- us momenti furibus memoravimus, præ illis, quæ de ma- niem XiImis illis fürum anteſi gnanis, dicenda eſſent, quibus cum potentes & ſummi bPrincipes ſocietatem ineunt, qui non unam atque alteram ſolum civitatem compilare ſolent, ſed totam Germaniam quotidie compilant atque denu- dant. Imo ubi maneret, quæ totius mundi opes furtim ad ſe rapuit, & in hunc uſq; diem poſſidet, defenſatrix illa & caput furum omnium, ſancta, ſi Deo placet, ſedes Roma- na? ummwa in. GF. g. Breviter, ita jam immundo comparatum eſt, ut qui Run.. futto- propalaäm furari ac Prædari novit, is conceſſa impunitate ab omnibus libere & ſecure agat, quin & honorem ſibi de- ferri poſtulet: parvi interim & clancularii illi fures, ſemel in furto deprehenſi dedecus & pœnam perferre, illorumq: honeſtatem confirmare cogantur. vVeruntamen ſciant ill, ſe coram cis commerciis, omnium potentimhme hoc furti genus re- Qu archipi· J. 6. Unde quoq; archipiratæ, latrocinio quaquà verſum — — — —⏑ —. — —.— — — — —0— MAIOR. 144 ſe coram Deo fures eſſe omnium maximos: cui & dignas, quas meriti ſunt, pœnas ſunt daturi. §. 9. Cum itaq; hoc præceptum tam multa, ut oſtenſum eſt modò, complectatur: neceſſarium eſt, ut hæc vulgo di- Iigenter proponantur & expanentur: neve tam ſecure & libere eos abire patiamur, ſed ſubinde iram Dei eis ob o- culos ponamus & inculcemus. Neq; enim talia Chriſtianis, verum omnium maxime nebulonibus prædicamus, qui- bus multo juſtius judex aut miniſter carceris aut carnifex prædicaret. Quapropter quilibet ſciat, qui quidem iratum Deum experiri nolit, ſibi præceptum eſſe, ut non ſolum proximo non damnum inferat, aut ejus intervertat com- modum, neq; in commerciis aut contraétibus ulla perfi- dia, ſimulatione, aut dolo malo eundem circumducat: ſe etiam ut ejus bona magna cum fide tueatur, ejus commo- ditatem, quoad ejus fieri poteſt, promoveat, præcipue quando ſuam operam argento, mercede, ac victu penſan- dam lecavit proximo. F. I10. Jam quicunq; hæc temere contemſerit: effugerit ille fortaſſe manus carnificis, at iĩpſius Dei iram & pœnamn nunquam effugiet. Et quanquam acdh tempus hac ſua uta- tur ferocia, circumforaneus erro tamen & mendicus ma- nebit, omnes plagas & infortunia experturus. Jam qui- dem alio te vocat animi tui prolubium, ubi res herilis fin- gulari quadam fide tibi procuranda fuerat, tu gulæ inte- rim ac ventri tuo ſervis, non ſecus ac fur mercedem ſuam accipiens, contendens etiam ob iſtam tuam perfidam ne- gligentiam coli & honorari. Hujus generis permultos eſt videre jam miniſtros ac famulos, qui non contenti omnia perfide & maligne agere, inſuper cum heris ſuis etiam ſu- perbe & ferociter delitigant, neq; tantum humanitatis aut ſidei lubentes oſtenderent, ut damnum aliquod antever- tendo præcaverent. S. II. Sed attende, precor, animum, quichnam hac ratione lIucri ſis conſecuturus, nempe, ut ubi ducta uxore ipſe pro- priæ domus curam ſuſceperis (ad quocd tibi Deus omni- E e F u Præceptum VII. Enarratio ac repetitio hujus præcepti cre- bra ad quid conducat. Sy. 29, 3. Virtutes ſexti præcepti. Pœna violati hujus præcepti. Furta Ho nomica. Præcep. VII. 442 CATECHISMuS um inauſpicatiſſime opem ſuam non denegabit) hæc tua perfidia ad teipſum redeat, fiatꝗ;, ut, ubi hero tuo prius velunius oboli fraudem feceris aut damnum dederis, tri- geſies id tuo maximo malo perſolvas. Iojuſta au- §. 12. Pari ratione artificibus quoq; & mercenariis ſua . cupia opificum penſabitur perfidia, à quibus jam non dicendam planeq; & mercenario- rum Intolerabilem libidinem & audire, & perferre cogimur, quaſi in alienis bonis obtinerent dominium, aut quivis, quodcunq; poſtulaſſent, citra contractionem mox numera- re cogeretur. Hiſce omnibus permitte ſane, ut audaèter proximum iniquiſſimis exactionibus deglubant ac tonde- ant, quamdiu poterint: equidem Deus ſui præcepti non e- rit immemor, illisq; ipſis debita præmia redditurus eſt. eosq; non invir entem crucem, ſed planè in aridam furcam ſuſpenſurus, ut per omnem ætatem infelices nihil unquam Magiſtratus bonorum conſequantur. Et profecto, ſi Rempublicam civilis officin. haberemus bonis legibus inſtitutam: facilè ac citra mo- ram ejuſmodi hominum libido atque temeritas coërceri Romanortum poſſet atq; infringi, qualem olim apud Romanos morem ſeveritas. fuiſſe legimus, ubi talium homuncionum improbitatem acerbiſſimis pœnis, ut alii inde exemplum ſibi ſumerent, coërcebant. Fori ſeuma- S. 13. Nihilo feliciùs aliis quoq; ſua debet cadere avaritia celli rapacitas & milvina rapacitas, qui è foro & macello publico, quod & expilationes. omnibus ſervire debebat Iuſtra prædonum & locum la- trocinii conſtituunt, ubi quotidie indignis modis gravan- tur miſeri, novis ſubinde inductis oneribus & caritatis ra- tionibus. Ac quisq; foro pro ſua libidine, utq; illi viſum fu- erit, abutitur, ad hoc intolerabiter ſuperbiens atque fe- rociens, quaſi jure ſibi hoc liceat, ſua quàm maximo ve- lit pretio divendere, tantum abeſit, ut aliquis eam ob rem illi obliquè obmurmuret. Horum omnium ſpectatores erimus, permiſſuri, ut pro arbitratu ſuo alios deglubant, ſpolient, mutilent, lacerent, rapiant, ac omnibus modis Pœna tem- ſi uæ avaritiæ ſerviant. In Deò tamen fiduciam noſtram ha- poralis. bebimus, alioqui etiam hoc ipſum facturo, ut ea benedi- Ctione, MAIOR. 443 ctione, ubi diu multumq; alios deglupſeris, neque pa- rum boni corraſeris, tuas opes proſperet, ut frumen- um tuum in horreo, cereviſia tua in cellario, pecus tu- um in ſtabulo pereat: imò potius, ubi proximum tuum vel aureo defraudaveris, tu de tota ſumma ac ſorte peri- clitans in dubium venias, ut ita abſumta & ablata evane- ſcat, etiam cum pulviſculo, ut nunquam ullam ex ea vo- luptatem capias. F. 14. Hoc verum eſſe, equidem quotidianis experimentis diſcimus, nullam rem aut furto aut fraude paratam poſſes- ſori lucro eſſe. Quot enim eſſe putas, qui diu noétuq; cor- radendis & cumulandis opibus ſe excruciant, qui tamen ne teruncio quidem ditiores evadunt? Et quanquam mul- tum cumulent: tot tamen plagis & calamitatibus affecti ſunt, ut cum voluptate ac gaudio rebus partis frui neque- ant, neq; liberis ſuis eam hæreditatem relinquant. Verum enimvero cum neminem hæc moveant, atq; non ſecus, ac ſi noſtra nihil intereſſet, agamus: neceſtſe eſt, ut alia ratio- ne nos inviſat & ſapere doceat, ut nempe novis ſubinde exactionibus exugamur, aut numeroſo quodam peregri- norum militum exercitu nos adoriatur, qui in unius ho- rulæ ſpacio, ita ciſtas & marſupia noſtra exenteret, nec an- te deprædandi finem faciant, quam nobis nullus obulus maneatireliqvus: ad hæc vaſtata paſſim patria, ædes no- bis exurant etiam, neq; non uxores & liberos noſtros af- fectos ignominia perimant. Et ut ſummatim dicam, mul- tum furans certo tibi polli cere, multo plura te furto amiſ- ſurum. Tum qui per vim atq; in juriam rapto vivit, & lucro ſervit, ut alteri incommodet: ille alium nanciſcetur, à quo paria accepturuseſt. Deus enim hu jus artis eſt ſcientiſſi- mus, quandoquidem quisq; alterum rapinis ac furto com- pilat, ut furem fure, latronem latrone puniat. Ubi alias ſuf- ficiens nobis ſuppeteret, ad puniendos fures, & patibulo- rum & laqueorum copia? S.is. jam qui amicis dictis commonetur: ille certum habe- at, Dei eſſe præceptum, quod in jocum converti nolit. Nam etſt Præceptum VII. Ab experien- tia, Male parta malè dilabun- tur. Poœnæ injuſto- rum aucupio- rum Pona talionis divina. P. 424 Præceptum 444 CATECHISMIuS VlI. etſi nos deceperis, contempſeris, aut furto & rapinis com- Pilaveris; tuam quidem injuriam æquo animo tolerabi- mus, fortaſſe propterea non illico fame perituri tibiq;, quemadmodum nos docet Oratio Dominica, omnium in- juriarum conceſſa venia, condonabimus, tuiq; miſerebi- mur. Probi enim & juſti non poſſunt non exuberare copia, tuq; tibi longe majus detrimentum, quam alteri concilias. Tenacitas in Y. 16. Sed hic, obſecro, fac attento ſis animo, tibiq; caveas, dandis HS ubi pauperes (quorum jam magnus eſt numerus) vene- zisi cleemofy rint, quibus numis diurno labore partis omnia mercanda ſunt, tuꝗ; non ſecus agis, quam ſi omnibus è tua gratia pendendum ſit, ad vivum usq; deglubens ac rodens, quos etiam ſuperbe àte dimiſſos abigis inhumaniſſime, quibus dare debebas & largiri gratuito. Ili quidem miſere àte abeunt, & affecti triſtitia, S cum neminem habeant, cui iſta conquerantur, ſublata in cœlum voce, Deum ultorem invocant. Hæc, inquam, iterum atq; iterum repetens mo- neo, ut caveas tanquam ipſum cacodæmonem. Tales pau- . perum gemitus & implorationes joculares non erunt, ſed vim in ſe habebunt, quæ tibi & univerſo mundo erit in- Neglectionem tolerabilis, atq; ad eum pertingent, qui egenorum & afli- Pauperum pu- Ctorum cura afficitur, ac in juriam illis illatam non patitu —· Qur. inultam. Quod ſi hæc ſuperbe contemſeris, aut etiam irri- ſeris: tum vide, quem inimicum tibi feceris. si enim pro- ſpere tibi ceciderit: tum Deum & me, coram mundo uni- verſo mendacii coarguas licet. .—RKR g. 17. Nos abunde ſatis admonuimus, ac dehortati ſumus, qui iſta neglexerit, aut non crediderit, hunc miſſum facie- mus, donec ſuo malo harum rerum fecerit periculum. Ju- ventuti tamen hæc ſtudioſe inculcanda ſunt, ut ſibi cave- at, nec veteris & indomitæ multitudinis inſequatur ve- ſtigia, ſed mandatum Derin conſpectu habeat, ne & i- pſam comprehendat ira & pœnæ divinæ. Noſtrum officium non latius protenditur, quam ut hominum flagitia indi- cemus, eademꝗq; verbo Dei puniamus. Verumut tam a- perta & manifeſta deprædandi ac furandi libido coërcea- — tur. —. —— -- — — — MAIOR. 44 5 tur, Principum & magiſtratus intereſt: qui ſiãpſi oculos haberent & animum, in omnibus negotiis atq; commer- tis certam rationem atꝗq; ordinem conſtituendi & conſer- vandi, neq; pauperes gravarentur & opprimerentur, neq; ſemetipſos alienis peccatis onerarent. §. 18. Sed jam ſatis ſuperq; dictum eſt, quid ſit furari, ne tam anguſtis id metis concludatur, ſed eò uſq; ſinatur pro- tendi, quouſq; noſtra cum proximo exercenda negotia pro- tenduntur. Et ut compendio quodam rei ſummam, ſicut in aliis præceptis faétitavimus, perſtringam, illud hoc præcepto cautum eſt. Primum, ne quam in juriam infera- mus proximo (qualeſcunq; tandem, & quàm multipli- ces rationes excogitari poſſunt, opes atq; ſubſtantiam alie- nam imminuendi, decurtandi, impediendi, alienandi) ne- que his conſentiamus, aut hæc fieri patiamur, ſed pro- hibeamus, ac omnibus modis ejus damnum anteverta- mus. §. 19. Rurſus contra præceptum eſt, ut ejus bona promo- veamus, augeamusq;, atq; ubi neceſſitate preſſus eſt, e jus inopiam benigne ſublevemus, illi impertiamus, præ manu aliquid demus quo fruatur, cum amicis, tum inimicis. Jam qui bona opera quærit, aut cupit facere: hic abunde ſatis inveniet, quæ Deo ex animo perplacent & grata ſunt, ad hæc quæ incredibili quadam benedlictione remunera- tur, & ampliſſime cumulat, ut abunde compenſetur no- bis, quidquid officii ac humanitatis proximo exhibueri- mus. Quemadmodum ſapientiſſimus etiam docet Salo- mon, Proverb. ig9, 4. . Tœneratur Domino, qui miſeretur pauperis, & viciſſtudinem ſuam reddet ei. Habes hic opulentum Domi- num, qui tibi procul dubio ſolvendo eſt, nec patietur ulla te premi aut urgeri penuria, quo adliutore tranquilla con- ſcientia in centuplo plus frui potes, quäm cum perfidia aut in juria proximi corradere. Jam qui hanc benedictionem nauſeabundus faſtidit: –— ille irarum & infortunii abunde inveniet: PRK- Præcept. VI. De officio principum & magilſtratus. Repetitio definitionis furti. Peccata con- tra hoc præ- ceptum. Bona opera hujus præce- pti. Deu. I 5,7. &. Eſt. 9, 22. 0 b. 20, 19. c. 30,; 2 5. Cc. 31, 19. Pro. 14, 3 I. C. 2 §. v. 27. Syr- 12,5.C. T 4, 13. c. 4,4. C. 7, 3 5. c. 29, I 2. TOb. 4, 17. Matt. 20, 4. c. 19, 2 I. Luc. I 8, 2 2. C. 19, g. c. 2 1, 4.* Præmia hu- jus obedientiæ ſpiritualia & corporalia. T. 4. J. 409. 519.. Loca Biblica. vid. p. 346. Inter bona externa præci- puum bonum exiſtimatio. J. Peccata craſſi- Ora pugnantia cum hoc præ- cepto. Calumniæ ſorenles. Præcept.Il X. 446 CATECHISM VS b. 385. PRECEPTUM VIII. Non loqueris contra proximum tuum falſum teſtimonium. Ræter corpus proprium, legitimam conjugem, & rem familiarem, adhuc alius theſaurus nobis ſuper eſt, nem- pe nominis & famæ æquabilis atq; inviolatz præclarum teſtimonium, quo nequaquam carere poſſumus. Neque enim pra ſtat, ut fama parum ſecunda vivamus inter homi- nes, aperte infamia notabiles, & contemti omnibus. Quo- circa Deus proximi famam, nomen, & juſtitiam nihilo magis vult imminui aut decurtari, quàm argentum & opes e jus patere furto, aut deprædationibus, ne quis aut uxo- ris, aut liberorum, aut familiæ, aut etiam vicini laboret in- famia. Ac primùm quidem craſſior hu jus præcepti ſenſus, quemadmodum ipſa verba ſonant (Non loqueris contra proxi- mum tuum falſum teſtimonium) ad negotia forenſia referen- dus eſt, ubi miſer aliquis & innocens accuſatur, falſisq; te- ſtibus opprimitur, ut luendo pœnas, aut corporis, aut rei, aut famæ in periculum veniat. G. 2. Jam hoc perinde apparet, quaſi parum ad nos perti- neat. Gæterum apud Judæos res fuit vehementer uſitata & communis: ſiquidem populus optimis legibus guberna- batur. Et ubi etiam hodie eſt Reſpublica ad hunc modum inſtituta, non poteſt non ei peccato locuseſſe. Cujus rei hæc cauſa eſt. Ubi enim pro tribunali judices, conſules, principes, aut alii magiſtratus, cognoſcendis cauſis dant operam: hic fieri non poteſt, quin pro bujus mundi uſita- ta conſuetudine res agatur, nemo libenter potentiorem lædere ſuſtinet, ſed quisq; aſſentatur & loquitur ad grati- am, victus aut numis, aut ſpe, aut amicitia. Unde fit, ut mi- ſer aliquis victus & oppreſſus, cauſa cadere, ac pœnas pen- dere cogatur. Eſtq; communis quædam in mundo clades atq; calamitas, quod judicio perrarò præſunt viri boni & integri. §. 2. Neq; — r- —— — —— ———, ——— - = —— –— — — MAIOR. 447 Præcept. IIX. F.2. Neq; enim quivis ei rei invenitur appoſitus, ſed cum: J. g primis neceſſe eſt, ut is, qui judicis functurus eſt officio, lis. vir prudens ſit & perſpicax, nec minori audacia & animi fortitudine præditus. Non ſecus quoq; operæ pretium, ut qui teſtem acturus eſt, vir ſit fortis, ac vitæ non improbæ. . Qui enim in omnibus cauſis ſemper juſte judicare, neq; judicid ⸗ vim aut in juriam inferre juſtitiæ voluerit: ei ſæpicule ami- hei contt⸗ ci, affines, cognati, vicini, potentes ac divites, lædendli mantur, ſi rite erunt & offendendi, qui multum illi aut obeſſe, aut pro- & bona conſci- deſſe queant. Quocirca omnino cæcus ſit oportet, ut clau- entia fiant. ſis & auribus & oculis, nihil audiat aut videat, præter- quam quæ illi exponuntur, ut ſecundum illa ferat ſenten- tiam. §. 3. Primum ergo eo tendit hujus præcepti conſtitutio, ut quivis proximo in ejus jure tuendo ferat ſuppetias, neq; obſtet, neve alio malitioſe torqueat: verum omnibus mo- dis promoveat, illiq; interrite patrocinetur, five judicis ſive teſtis perſonam ſobtinuerit, quæcunq; tandem res in Ppamnatur to- contentionem venerit. Cumprimis vero hoc loco Jure- ta ſophiſticafo- peritis meta præfixa eſt, quo diligenter videant, ut cauſas renſis. forenſes juſte tractent atq; integre, ut quod juſtum eſt. ju- ſtum eſſe patiantur: Et contra, ne ſuis impoſturis & tech- nis nigra in candida vertant, & prava recta faciant, aut ve- rum reticentes, tacitum prætereant, nullo reſpectu pecu- Goreuel, niarum, opum, dignitatis atq; potentiæ habito. Et hæc eſt a bartorintd una pars hujus præcepti, & ſenſus aliquanto crasſior, de in malis cauſis, omnibus, quæ aguntur in judicio. §S. 4. Deinde multo latius patet, ſi in ſpirituale judicium aut 2.2 regimen referatur, ubi ita agitur, ut quivis adverſus proxi- Hõ mum ſuum falſum loquatur teſtimonium. UÜbicunq; enim degvangelio S& gentium probi agunt Chriſtiani & prædicatores: eo jam Eccleſia. Mat. damnati ſunt coram mundo judicio, ut pro hæreticis & 7e63. LCu. 237 apoſtatis habeantur, imo potius ut ſeditiofi & perdi- re tisſimi latrones dicantur & æſtimantur. Ad hæc DEI 27c.24,). quoque verbum turpisfime & virulentisſime inſectatio- nem patitur, blaſphematur, mendacii arguitur, malitioſe r. Cor. 4, 9⸗ perver- &c. g. 6. Senſus. 1. Præcept. HX. 448 CATECHISMuS pervertitur, & falſo huc & illuc torquetur ac depravatur. ded hæc in præſentia quidem miſſa facimus. Ea enim cæci mundi narura eſt, ut veritatem & filios Dei improbe con- demnet, & in jjurioſe inſectetur, neq; tamen boc factum pec- cati loco æſtimet. JOh. 16,2. 3. T. ſ. Tertio, quod ad nos omnes pertinet, omne peccatum Pprohibetur linguæ, quo famum proximi denigrare aut lædere poſſu- privsta ma'cdi- mus, hoc præcepto interdictum eſt Nam loqui falſum te- dbiis ca- ſtimonium, nihil aliud quam oris & lingvæ opus eſt. Jam lumni?. quacunq; ratione lingvæ operibus proximus offencditur, hoc Deus prohibet, ſive illud fiat per falſos doctores, per- verſa doctrina & blaſphemiis: ſive per iniquos teſtes & ju- dices, falſo judicio: ſive extra forum, mendaciis & lingvæ detractionis ſive calumniæ, quod diabolus penitus nobis inſevit & inſpiravit, de quo perquam multa verba facienda forent-Eſt enim hæc quædam pernicioſa & communis ca- Philautia. lamitas, ut quivis mala de proximo quam bona audire Invidis obſo- malit. Et quanquam ipſi tam ſumus mali, ut ſi quis mali e ma quid de nobis referat, ferre id non poſmus, ſed quivis optaret, ut nemo non optima & aurea quæq; de ſe prædi- caret: audire tamen non poſſumus, ut & de aliis optima rædicentur. Aliena deli. g. 6. Quare ad devitandum hoc vitium diſcamus, nemini dategenda eſſe videlicet conceſſum eſſe, proximum ſuum propalam ju- en ctanu. dicare & objurgare, tametſi eundem peccantem videat, niſi prius judicandi & puniendi poteſtatem concreditam acceperit. Multo enim hæc duo ſejuncta ſunt diſcrimine, peccatum judicare, & peccati eſſ conſeiumi. Noſſe quidem potes peccatum: verum tuum non eſt, idem quoque ju- poſſum: verum ut eundem quoq; traducam apud alios, ſua peccata palam faciendo, in mandatis non habeo. Judi- cans ergo alium & condemnans, inmajus & gravius deli- CKium prolabor, quam ille erat obnoxius. Itaq; ſi alicujus * delicti conſcius es: nihil aliud facies, quam ut obſtructis ore & virulentia. Hucq; inprimis pertinet deteſtabile ilud vitium dicare. Proximum meum peccantem audire & videre — —, —, — — — - — — — — w⏑⁸ — — — me MAIOR. 449 ore & auribus ſepultum relinquas in pectore, donec judi- cis provincia tibi tradita fuerit, & officium puniendi com- miſſum. §. 7. Jam illi dicuntur obtrectatores, ſeu quadruplato- res, qui non contenti ſunt, alius delictorum eſſe conſcios, verum judicandi quoq; partes ſibi ſumunt, atq; ubi quip- piam de alio reſciverint, in omnes id diffundunt angulos paſſim deferentes, ſemet voluptuossè titillantes & perfri- cantes, alterius ſordes movendo, quemadmodum lutulen- ta ſus in ſuo cœno ſe volutat, & roſtrum fœdé immergit. Et hoc nihil aliud eſt, quàm Deo in judicium & officium ejus procaciter irrumpere, ac judicio omnium acerbiſſimo con- demnare atq; punire. Neq; enim ullus judex quempiam graviore poteſt punire ſupphicio, quam ſi dixerit: Hic fur eſt, hie homicida et, groditor eât, &c. Quare quicunq; tantum ſibi ſumſerit audaciæ, ut non vereatur de proximo quidvis petulanter evomere: ille tantum ſibi ſumit poteſtatis, quantum Cæſar & omnes magiſtratus ſibi vendicant. Nam quanquam gladii poteſtatem non uſurpes: tua tamen ma- ledica, mordaci & virulenta linguauteris, qua bacchans in proximum, ejus famæ perpetuas maculas inuris. J. 8. Eam ob rem Deus prohibet, ne quis alterum male- dico dente carpat, aut alteri probroſè detrahat, etiamſi re- us ſit ille, & hic rem probe compertam habeat: multo minus veròô, quando rei ipſius ignarus, ex aliorum tantum relatu quid accepit. Dices autem, Cur vero reticerem, cum ve- rum eſſe certus ſim? Reſpondeo. Cur non defers eum ad legitimum judicem? Sed, inquis, hoc ipſum certo teſtimo- nio non poſſum evincere, unde periculum eſt, ne falſo in- tentatæ calumniæ pœnas incurram. Hinc illæ lachrymæ, hoc illud eſt, quod pertimeſcis. Quod ſi non tantum tibi fidis, ut coram ordinatis perſonis rem tanſigas atq; re- ſpondeas: vide, ut os tuum etiam privatim compeſcas di- gito. Sin autem conſcius es: tibi ſcias, non alteri. Ubi enim latius ſparſeris, etſi verum fuerit: non niſi impudenter mendax eris, cum verum id eſſe evincere nequeas, ad hæc F f ſcelera- Præceptum VIII. Obtre Ctato- res qui dican- tur. Sola naturæ malevelentia nmiltos impel- lit ad maledi- cendum. Temerè ju- dicantes arro- gare ſibi divi- num officium. Etiam vera & maniteſta convitia, quæ erumpunt vel ex naturæ rari- tate, vel ex morbo animi, prohiberi. Præceptum 450 CATECHISMuS VII. fſceleratum nebulonem & Sycophantam agis. Nemo enim per calumniam ſuo nomine aut fama fraudandus eſt, niſi ante propalam damnatus, judicis ſententia ea diſpoliatus sl eſt. Proinde, falſum loqui teſtimonium, omne illud loqui nium. dicitur, quod aliquem feciſſe apertè, & quemadmodum decet, non poſſumus evincere. Pro. I1, 14.:c. §.9. Quocirca quidquid ſufficienti teſtimonio nondum 19 .c.25n9. ſatis manifeſtum eſt, hoc nemini revelandum eſt, aut pro 2. 3)7 19, 7c. vero referendum. Et in ſumma, quidquid occultum & arca- 2 2 c: † ½ nmum eſt, hoc in occulto finendum eſt, aut occulte, quemad- ev, 9, 17 Sy. modum audiemus, redarguendum. Quare ubicunq; in de- 20.2. Matt, 18, tractorem incideris, alterius dicta ac facta contumelioſe ¹sà ·fſolum deferentem, ac petulanter in quempiam debacchantem: peccant ſedan- audacter huic in os obfiſte, ut pudore ſuffundatur. Ita fu⸗ tes & crimi- turum eſt, ut crebro quis os ſuum obſtruat, qui alioqui mi- Ranres r alii, ſerum aliquem in ora hominum peſtifera detractione dif- zores, funderet, eas notas ac maculas inuſturus, quas ægre aut nunquam poſſit eluere. Præclari enim nominis ac integræ famæ teſtimonium cito alicui eripitur: ſed ſemel ereptum non perinde facile recuperatur. Judicia non S. 10. Itavides in univerſum interdictum eſſe, mali quip- ut bprohibi- piam loqui de proximo, exceptis tamen magiſtratibus, con- ran ſed manda- cionatoribus, & parentibus, ut hoc præceptum ita intelli- . gatur, ne vitia impunita maneant. Jam quemadmodum Pro.2 8,3.E7, Quinto præcepto neminem jubemur lædere, excepto ta- 13. Ze. 3, 19. Men carnifice, qui ex officio nemini commodat, ſed irro- Sap. 14, 24. c. gatis ſuppliciis officit omnibus, neque tamen præceptum „, 2. Mat. DEI transgreditur, propterea quod Deus hujus officii 44. Lu. 6, 2 8. 2.Go. 7/, 2.6Ga. Procurationem ſua gratia conſtituerit; nam pœnarum ir- 4, 13. rogationem ſuæ voluntati reſervavit, ut in præcepto Pri- Miniflerium ο minatur: Ita quoque quanquam nemo, quantum ad Evangelii ſeu propriam perſonam attinet, alium judicare neque dam- ofhe'um con- Mare debeat, tamen ubi hoc non faciunt ij, quibus hoc de- C1ORaIOI18. mandatum eſt, equidem ij non minus peccant ob negli⸗ gentiam, quam illi, qui extra officium hoc in juffi faciunt.- Hic enim exigit neceſſitas, ut de vitiis ſermo habeatur, ut accu- MA 10 R. accuſentur, deferantur in judicio, perquirantur, & teſti- monio comprobentur. Neq; ſecus agitur, quam cum me- dico, qui nonnunquam ægroti, quem curandum ſuſcepit, loca arcana contueri & contrectare neceſſitate cogitur. Ita quoq; magiſtratus, parentes, fratres atq; ſorores, tum qui amici ſunt inter ſe, hoc mutuo obſtringuntur officio, ut ubi utile fuerit ac neceſſarium, alter alterius viciſſim re- prehendat vitia. JH. II. Cæterum hæc recta eſſet ratio ob jurgandi vitia, ſi or- dinem præſcriptum in Evangelio obſervaremus, ubi Chri- ſtus inquit, Matth. i5, iy. Sipeccaverit in te frater tuus, vade & corrige eum, inter te & ipfum ſolum. Vides hic præclaram doctrinam tibi propoſitam, qua linguam gubernabis, quæ etiam diligenter animadvertenda eſt, contra pernicioſum detrahendi abuſum & vitium. Ad hujus itaque doctri- næ amuſſim tuam vitam inſtitue, ne tam cito proximi tui famam in vulgus efferas, eumq; fœde ac turpiter tradu- cas, ſed occulte corripias ac moneas, ut mutata vita reſi- piſcat. Similiter alium quoq; aliquid tibi ſuſurrantem, aut deferentem, quid hic aut alter flagitioſe deſignaverit, doce facere, ut eat, illumq; ipſum corripiat, ſi viderit; ſin mi- nus, ut os à detractione clauſum teneat. G. 12. Hoc etiam diſcere potes ex quotidiana rei familiaris procuratione. Ita enim agere ſolet paterfamilias, videns ſervum ſuum ceſſare, aut ſuo non fungentem gnaviter of- ficio, ipſe per ſe eundem objurgat & admonet officii. Ve- rum ſi tam væcors eſſet & amens animi, ut relicto domi compreſſis (quod ajunt) manibus deſidente ſervo, in fo- rum progreſſus, ſervilem ſocordiam vicinis conquerere- tur, haud dubie ab iisdem audire cogeretur: Quid vero hoc noſtra intereſt, à caput multis modis ridiculum?cur illi ipſi iſta non exprobras? Ecce ad hunc quidem modum fra- ternè ageres, ut emendarentur vitia, & proximi tui fama maneret ſalva atq; integra. Sicut etiam Chriſtus ipſe eo- dem loco teſtatur, inquiens: Si te audierit, animam ſra- tris tni lucratus es. Ita quidem Pasni ac memorabilis ope- Ff 2 ris 45I Præceptum IIX. Judicia magi- ſtratuum, ſeu officium judi- cis, & paren- tum. Vituperatie quæ fit ſanandi aut aliorum ad- monendorum cauſa. De fratema admonitione. FExemplum οοnicum. Præcepr. W. 472 CATECHISMIuIS Ordo judicio ris autor extitiſſes. Aut tu forte rem leviculam eſſe exi- rum à Chriſte ſtimas, fratrem lucrifacere? Sine vero omnes monachos b*ιπ. ac ſacros ordines ad unum in unam maſſam conflatos pro- dire, num tantam ſibi laudem vendicare poſint, ſe ſuis operibus vel unum lucratos eſſe fraterculum. G. 13. Eodem loco Chriſtus docet ulterius: Si autem te non audierit, adiunge tibi aabuc unum vel duos, ut in ore auorum vel trium teſtium ſtet omne verbum: Ilta ut ſemper res ipſa cum eo tranſigatur, cujus maxime intereſt, ne quid prorſus abſenti maledice detrahatur. Porro ſi hæc o- mnia ad emendandum fratrem parum erunt valida aut efficacia : defer hac omnia propalam judicanda Eccleſiæ, ſive fſpiritualibus, ſive fſecularibus magiſtratibus Neque enim hic ſolus cauſſam agis, ſed habes duos illos teſtes tibi conjunctos, accuſationem tuam comprobantes, cui inni- xus judex intrepide judicare & pœnam irrogare poteſt. Ac tum quidem legitimo jure ac ordine eo perveniri po- teſt, ut malorum improbitas aut coeërceatur, aut in melius emendetur. Alioqui quando alius paſim detrectationibus infamatus, paſſim per omnes urbis augulos traducitur, tantumq; ſordes commoventur: nemo emendatur, ac de- inceps, ubi res comprobanda erit teſtimonio, quisq; à ſe dictum eſſe pernegat. Quapropter rectiſſime cum hiſce detractoribus ageretur, ut gravisſimas intemperantis lin- guæ pœnas luentes, omnem maledicendi & obtreétandi voluptatem amitterent, ut alii inde exemplum ſumentes, Iingvæ virulentiam dediſcerent. Si hæc fierentà te, in rem proximi, aut veritatis amore faceres: clandeſtinis ac fur- tivis calumniis rem non ageres, neq; diem & ſolem luci- fugæ inſtar vitares. in flagit io §.14. Hæc omnia hactenus de occultis peccatis dicta ſunt. nieno bi. Ozterum ubi peccatum plane manifeſtum eſt, ut neq; ju- metudine: ſce- dici neq; cuiquam obſcurum ſit: tunc ſine omni peccato lerati. illius commercium vitare, eumq;; miſſum facere potes, ut voſin d0 eum, qui ſe ultro expoſuerit dedecori. Ubi enim res ma- tei.Cos.5, Nifeſte liquet omnibus, ibi neq; obtrectationi, neq; falſo 9. &. judicio, — — —,——ℳE.E — „. .5⸗— — —— —.,— MAI OR. 4 53 judicio, neque improbis teſtibus locus relinquitur. Veluti cum hodie Romanum kontificem tanquam pſeudochri- ſtum falſæ doctriaæ coarguimus, quam editis in lucemli- bris paſſim divulgavit, & per totum orbem infinitarum animarum exitio proclamatam diſſeminavit. Ubi enim peccatum manifeſtum eſt: ibi non in juria & pœna mani- feſta illud conſequitur, ut quivis exemplis monitus illud cavere poſſit. §. 3. Ita jam hu jus præcepti ſummam & communem intel- lectum paucis explicatum habemus, ne quis ſuo proximo, æque amico atq; inimico, linguæ maledica petulantia no- ceat, neve male de eo loquatur, ſive verumillud, ſive con- fictum, cum neq; ex mandato id faciat, neq; in uſum aut ædiſicationem proximi: Sed ita ſua lingua utatur, ut ejus patrocinium proſit ac ſerviat æque omnibus, de univerſis ac item ſingulis honorificam mentionem faciendo, ut illo- rum peccata atq; defectus officioſe contegat, amice excu- ſet, ſuoq; ipſius honore amanter exornet. Ad quod hac potisſimum cauſa provocandi eſſemus, quam Ohriſtus ipſe indicat in Evangelio, quaq; quodam quaſi compendio, omnia præcepta erga proximum obſervanda comprehen- ſa voluit, inquiens: Quidquid volueritis, ut faciant vobis homi- nes, hoc etiam facite illis. §. 16, Quin etiam natura ipſa in proprio quenq; corpore hoc docet, quemadmodum bPaulus t. Cor. 12. 22. inquit: Membra corporis, quæ videntur infirmiora eſe, neceſſariora ſunt: &W quæ putamus ignobiliora eſſe membra corporis, his honorem abundantiorem circundamus, & quæ inhontſta ſunt noſtra:, abundantiorem honeſtatem habent. Faciem, oculos, nares, os nemo contegit, neque enim egent, ut velentur, ut quæ per ſe membra ſunt honeſtisſima omnium, quæ habe- mus. Cæterum infirmisſima quæque, quorum nos pu- det, ſi conſpicerentur, illa omni ſtudio conteguntur, atq; hic quidem manus, oculi, una cum univerſo corpore in hi- ſce tegendis & velandis occupati ſunt. Non ſecus nobis quoq; inter nos faciendum eſt, ut quidquid in proximo no- F f 3 ſtro Præceptum IIX. Pro. 27, 5. 2. Cor. 2, 6. I. Tim. 5,20. I I, 4, 2. Tit. 2, 1 5. Corrigendi morbi, qui vel pariunt vel confirmaut lin- guæ petulan- tiam. Ja. 5, 20. Virtutes vel o- pera hujus præ- cepti. Luc. 6,3 1. Similitude ſumta à ſtru- ctura mem- brorum huma- ni corporis. Præceptum „ Virtus omni- um pulcherrti- ma & vicina veritati candor. Sy. 6, 2, 5. C. 8, 14.2 6,2 6. P. 347. 385. L. t. 4. J. 409. 731 Lica Biblica vid. p. 347. Cur poſtre- ma duo præce- pta tradita. 4 54 CATECHISMVS ſtro parum fuerit honorificum & infirmum, hoc accurate exornemus: ac omnibus viribus e jus honori tuendo ſervia- mus, opitulemur, ejus famam ampliorem faciamus: Et con- tra, quidquid illi poſſit, aut ignominiæ, aut dedecori eſſe, ſtudioſe propulſemus. Eſtq; præcipue hæc præclara virtus & illuſtris, qui omnia, quæcunq; de proximo dicta audierit (ſinon manifeſta fuerint flagitia) in optimam partem in- terpretari noverit, aut æqui boniq; conſulere, contra lin- guas venenatas atq; peſtiferas, quibus unicè ſtudio eſt ut ſi quid expiſcentur & arripiant, quod in proximo reprehen- dere queant, illud peſſime interpretentur, aut malitiosè pervertant: quemadmodum jam omnium maxime Dei verbo, ejusq; doctoribus ſolet contingere. Sunt itaq; in hoc præcepto valde multa bona opera, quæ & Deo ſumme pla- cent, & abunde multum benediétionis & bonorum ſecum apportant, ſi modo ea perdita hu jus mundi cœcitas, & falſi illi ſanétuli agnoſcere vellent. Neq; enim quidquam eſt in toto homine, quod longe lateꝗq; perinde plus bonorum, ac itidem plus malorum, æque cum in ſpiritualibus, tum in mundanis negotiis operari poteſt, atq; lingua, quanquam omnium membrorum & minimum ſit & invalidisſimum. PRECEPTUM IX. & X. Non concupiſces domum proximi tui, Nec de- fiderabis uxorem ejus, non ſervum, non ancillam, non bovem, non aſinum, neq; omnia, quæ illius ſunt. Ec duo pofſteriora præcepta Judæis peculiariter da- I ta ſunt: quanquam ad nos quoq; nonnulla ex parte ertineant. Neq; enim de prava carnis libidine aut furto illa interpretantur aut intelligunt, quæ ſupra abunde inter- dicta ſunt. Putabant quoq;, alia omnia ſanctè ſe ſervaſſe, ſi externè feciſſent, aut non feciſſent opera. Eam ob rem Deus hæc duo aliis præceptis ad jecit, ut hæc quoque pro peccatis æſtimentur, Uxorem proximi concupiſcere, aut aliquo MATO'1. 45⁵5 aliquo pacto pro ea potiunda conari. Et hoc eam ob cau ſam potisſimum, cum in judaiſmo ſervi & ancillæ, non ut nunc erant liberi, ut huic aut illi mercede conducti pro ſuo arbitratu, quam diu libuiſſet, ſerviiſſent: ſed domino erant proprie mancipati, una cum corpore & rebus omni- bus, quemadmodum pecora, & reliqua ſubſtantia. Ad hæc, ea quoque poteſtas in uxorem ſuam cuiq; erat libera, ut illam dato libello repudii à ſe poſſet dimittere, ac aliam domum ducere. Jam in hoc viciſſim inter ſe periclitaban- tur, ne quis alterius uxoris cupidus, ſumta alicubi occaſi- one, & ſuæ repudium renunciaret, & alteri ſuam ereptam ipſe aliquo modo conſequeretur. Jam hoc apud Judæos non habebatur dedecoroſum, multo minus, quam quod apud nos jam cum mancipiis agitur, quando paterfami- lias ſervum aut ancillamè ſervitio repudiat, aut alius ali- um alio quovis modo ſuis miniſtris privat. S2. Proinde hæc præceptaita, inquam, interpretati ſunt, & recte quidem (tametſi & latius aliquanto pateant) ne quis cogitaret, vel in animum induceret, rem alterius, nem pe uxorem, familiam, domum, agros, prata, pecora ſibi ven- dicare, etiamſi ea res cum aliquo honeſtatis prætextu fie- ri poſſit, neq; tamen citra damnum proximi. Supra enim præcepto Septimo illud interdictum eſt vitium, quo alie- Præceptum IX. X. Conſuetudi- nes & opini o- nes populi ju- daici. Mat. 14, 32 Mar. 6, 17. Deu. 14. 1. Efr. 10, II. Mal. 2, 16. Sy. 2 5,3 5. Mat.: 5. 3 Ie C. 19)9 72 Interpretatio hujus præce- Ptl⸗ na bona alteri eripiuntur, & per vim poſſidentur, id quod nullo jure fieri poteſt. Hic vero ea quoq; animi pravitas & verſutia interdicta eſt, ne quid proximo perſuaſione aliqua è manibus auferamus, etiamſi coram mundo illud honeſtè fieri posſit, ne quis exprobrare tibi queat, te per vim & in juriam id eſſe conſecutum. lta enim natura com- paratum eſt, ut nemo tantum faveat alteri, quantum ſibi, & quisq; quantum poteſt, tantum ad ſe per fas atq; nefas ra- Piat, non valde ſolicitus, quid relinquatur alteri. Ad hæc probi etiam haberi volumus, eamq; animi verſutiam atq; improbitatem pulcerrime ornare atq; tegere novimus, diu noctuq; tam ingenioſas technas atq; impoſturas inqui- rimus atq; fingimus (quemadmodum quotidie jam acutis- f 4 ſime Præceptum IX. X. Hæc poſtre- ma præcepta non pertinent ad diſeiplinam, ſed ad ſuperio- rem uſum le- Peccata pu- Snantia cum koc præcepto. Injuſtæ cupi- ditati honeſtas cauſas exercere Exempla in familiis & im- periis. 4⁵6 CATECHISMuIS. ſime excogitantur & inveniuntur) quaſi è jure ac legibus petitas. Neq; veremur iisifreti, decipulis & jure falſo cita- tis, ferociter & ſuperbe omnibus obſiſtere: neq; improbi- tatem aut nequitiam hanc, ſed induſtriam ac providentiam nominari volumus. His omnibus ſuffragantur & opitu- lantur quoq; Juriſperiti atq; legum doctores, qui, ſi qua ſpes improbi numi affulſerit, jus per vim torquent ac tra- hunt, prout cauſæ ſervire poſſe videtur, verbula in commo- dum ſuum excerpentes, poſthabita & æquitate, & proxi- mi neceſſitate. Atq; ut in ſumma dicam, qui hac in re o- mnium fuerit ingenioſisſimus & exercitatisſimus, huic jura omnium fortisſimè ſuffragantur, ut & inquiunt ipſi: Vigilan- tibus jura ſubveniunt. F. 3. Quare poſtremum hoc præceptum non improbis ne- bulonibus conditum eſt, ſed iis, qui volunt eſſe vita incul- patisſima, qui laudari cupiunt, & videri longe omnium optimi & integerrimi, ut qui adverſus priora præcepta ni- hil prorſus deliquerint. Quales præcipue Judæi eſſe con- tendebant, & nunc multi adhuc magni broceres & Princi- pes. Etenim alia illa communistura & fæx popularis, ad locum multo inferiorem, nempe præceptum Septimum releganda eſt, ut cui non nimium curæ eſt, qua laude aut integritate ſua bona ſibi paraverit. g. 4 Jam hæc potiſſimum in his negotiis uſu venire ſolent, quæ in contentionem forenſem perducta ſunt, quibus de- cretum eſt, proximo à nonnulla parte bonorum excuſſo aliquid eripere. Veluti exempli gratia, cum de pingvi atq; opulenta aliqua hæreditate contentio eſt, aut ſi quando aliæ res magnæ in medium vocantur. Hic quisque ad tuen- dam ſuæ cauſæ æquitatem adducit, quidquid uſpiam vel ſpeciem juſti obtinet, quod tanto verborum apparatu ex- ornat, ut illi jus ſuffragari cogatur, eoq; titulo erepta bona retinet, ut nemo poſthac iis de rebus, cum eo pedem (quod a junt) conferre audeat. Præterea, ſi quis aut arci, aut civitati, aut Marchionatui, aut alioqui rei magnæ ad- jecit oculum, ac tantum vel per amicos, vel quavis ratione alia M AIOR. 457 alia efficere poteſt, ut alio inde pulſo ſibi ad judicetur poſ- ſedo, eademq; ad hæc literis & ſigillis confirmetur, ut titu- lo principali & honeſte acquiſita eſſe dicatur. g. 5. Similiter quoq; in vulgaribus illis & publicis com- merciis & contraètibus, ubi alter alteri è manibus aliquid promta quadam aſtutia eripit, ut alteri illi tanquam lupo hianti diſcedendum ſit: aut alioqui alterum ini qua con- tractione urget & obruit, nonnulla ſpe lucri aut emolu- menti ad ſe redituri conſpecta, quam alter ille aut preſſus neceſſitate, aut æris alieni magnitudine victus, ſine diſpen- dio obtinere aut aſſequi non poteſt, ut dimidium, aut et- iam amplius dimidio invenerit & lucrifecerit. Neq; tamen hoc iniquè partum aut, vi ereptum, verum juſtus contra- ctus dicendus eſt. Hoc non eſt aliud, quam quod Terentia- nus Leno loquitur: Potior eſt, qui prior ad dandum eſt. Et quisque ſui emolumenti rationem habeat, foroque uta- tur, non admodum ſolicitus, quid proximus habeat. Et quis velit eſſe tam ſolers ac perſpicax, ut omnes deftaudan- di acimponendi rationes ac vias excogitaret, quibus hone- ſta quadam ſpecie aliquid inſidioſe eripientes alteri, nobis vendicamus? Quod tamen mundi judicio, ut inique actum non exiſtimatur, neq; legibus vindicatur: ſed neq; videt quisquam ita proximum opprimi, eidemq; eripi, quo citra ſingulare diſpendium carere non poteſt: cum tamen pro certo conſtet, eſſe neminem qui hæc ſibi ab alio fieri velit, aut æquo animo ſuſtineat, ut facile appareat, ejusmodi præ- textus & effugia mala eſſe & improba. G.6. Ad hunc quoq; modum apud antiquos agebatur in re uxoria, ubi tales technas comminiſcebantur, adlubeſ- cente & arridente alicujus oculis alterius con juge, ut per ſe aut alios (velut multiplices erant harum fraudum ſtru- endarum viæ) tantum efficeret, ut maritus cum uxore ſi- multatem ſuſciperet, aut illa marito adverſaretur, neq; in omnibus ejus voluntati eſſet morigera, ita ut repudiatam cogeretur à ſeſe dimittere, ac alteri concedere. Hic abdu- cendarum uxorum mos haud dubie apud Judæos frequens F f 5 fuit & Præceptum IX. X. Honeſta ap- pellatio præte- xitur uſuris & ſimulatis con- tractibus, Prætextus di- vortiorum a- pud Judæos & gentes. Præceptum 458 CATECHISMUS IX. X. Matt. I14, 32 Herodis ex- emplum. Poœnæ talium impoſturarum & fraudum. Communis intellectus hu- jus doctrinæ. fuĩt & uſitatus: quemadmodum in Evangelio quoque de Herode legitur, qui uxorem fratris ſui adhuc vivi ſibi du- cebat, qui tamen alioqui vir juſtus & integer vitæ haberi contendebat, ſicut Marcusc.61. illi quoque fert teſtimoni- um. Cæterum ejusmodi exempla ſpero apud nos locum non habitura, cum in novo Teſtamento legibus interce- pta ſit & antiquata repudiandi licentia: niſi fortaſſe quis- Piam alteri ſponſam egregie dotatam, quadam verſipelli vafritie è faucibus præriperet. Porro autem, ut alter alteri ſervos aut ancillas abalienet, aut alioqui blandis verbis perſuaſos abducat, equidem apud noſtrates non eſt rarum aut infolens. S.7. Jam quocunq; modo hic dolus malus fieri poteſt, ſci- endum eſt, Deum nolle pati, ut tu aliquid detrahas proxi- mo, quod ſuum eſt, ut ille egeat, tuq; tuæ ſervias avaritiæ, etſi illud non contradicente mundo honorifice retinere poſſes. Eſt enim occulta quædam & inſidioſa ſycophantia, qua (quemadmodum dicitur) fucum feciſti proximo, ne animadverti ac deprehendi posſit. Nam tametſi perinde te geras, quaſi nemini feceris in juriam: plus juſto tamen one- roſus extitiſti proximo. Etſi neq; furti neq; fraudis inſimu- landus es: certum tamen eſt, terem proximi concupiſſe, hoc eſt, pro ea conſequenda laboraſſe, præter voluntatem ejus ab alienaſſe, eidemꝗq;, quod divina liberalitate conſe- cutus eſt, invidiosè non faviſſe. Et quanquam neq; judex, neq; quisquam alius tibi id audeat eripere vicisfim: neque tamen Deus itidem eo te pacate frui permittet. Ipſe enim fraudulentum pectus, & mundi hu jus vafritiem acute per- ſpicit, quæ ubi vel lati digiti libertatem atq; licentiam con- ſecuta fuerit, mox omnem modum excedit, ac deniq; in apertam vim atq; in juriam prorumpit. §.S8. Hujus ergo præcepti communis intellectus eſt, Pri- mum, ut hoc cautum ſit, ne damnum proximi deſidere- mus, neq; ad id ad jutores ſimus, vel re, vel conſilio cauſam nocendi proximo ſuppeditantes, verum ei, quidquid ha- buerit, candide faveamus, ſinamusꝗ: . Ad hæc, ut ommibus „ MAIOR. 45⁵59 officiis promoventes, ab injuria quoq; res ſuas defenda- mus, quemadmodum cupimus idem ab alio nobis fieri & contingere. Ita ut præcipue hoc præceptum, ad invidiam & fœdam inſatiabilemq: habendi cupidinem reſpiciat, quo Deus cauſam atq; adeo ipſam radicem funditus evulſam auferat é medio, unde omnes proximo nocendi viæ ac ra- tiones pullulant. Unde illud quoq; hiſce verbis expreſſe & ſignificanter extulit: Non deſiderabis, &. Cordis enim puritatem cumprimis quæritat, tametſi eandem plene, quoad in humanis agemus, nunquam conſequemur, Ita, ut hoc præceptum cumcæteris omnibus facile præceptum maneat, quod citra intermisſionem nos accuſet, judicetq;, quam probi coram Deo ſimus. Ex. 20,3. CONCLuSIO DECALOGI. Am ergo explanata utcunq; habemus Decem præce- pta, potiorem divinæ doctrinæ ſummam, indicantia qvid nobis faciendum ſit, ut tota vita noſtra Deo probetur ac placeat. Præterea fontem ipſum ac ſcaturiginem, ex qua ebulliant, & in quam redeant viciſſim omnia, quæcunq; bonerum operum nomine cenſenda ſunt, ita ut extra De- cem præcepta nullum bonum opus, quod quidem Deo placere poſſit, eſſe exiſtimandum ſit, quamlibet tandem coram mundo aut bonum, aut magnum, aut ſpecioſum eſſe videatur. Sine jam viciſſim videamus, quid noſtri ma- gni illi heroës ſanctitate ſpectabiles jactare poſſint, de ſpi- ritualibus ſuis & difficillimis operibus, quæ ipfſi ultro exco- gitarunt, ſibiq; facienda propoſuerunt, & hæc à Deo præ- cepta miſſa faciunt, quaſi leviora & viliora, aut jam dudum præſtita efſent. . H.2. Ego equidem in ea ſum opinione, ut exiſtimem: cui vis abunde hic præſcriptum eſſe, quod efficiat, bνρτιααDοο tρaνꝑrεπςντε, nempe ut hæc diligenter ſervaremus, man- ſvetudinem patientiam, &amicum ergainimicos animum, caſtitatem, cmodandi promtitudinem, atq; id genus alia, quæ his L. t. 4. J. 407. . J. 407. Concluſio Decalogi. Hæc lex duo complectitur & affectus ma- los & cauſam, videlicet mor- bum naturæ. 1 f. 349. 39 5. Decalogus ſumma dactri- næ omnium virtutum. P. 176. 66 9. Concluſio 460 CATECHISMVS Decalogi. quæ his virtutibus annexa ſunt. Verum ejusmodi opera, Hybpociπ nihil ſplendoris & autoritatis coram mundo habent. Neq; l osnant ehim rara & nova ſunt, & faſtu turgida, certis temporibus, humanos ritus, locis, perſonis, ritibus, habitibus deſtinata, ſed communia, quam legem protrita, & domeſtica, quæ vicinus erga vicinum exercere divinam. poteſt, eam ob rem nullius ſunt autoritatis & pretii. F.3. Porro autem illa alia hominum & ora & oculos in ſe convertunt, quæ ipſi quoque ſumtuoſisſimis ceremoniis, magnis impenſis, regiis ædificiis provehunt, atq; ita exor- nant, ut omnia ſumme niteant ac ſplendeant: Ibi thura in- cenduntur ac thymiamata; ibi pulſatur & cantillatur, pla- neq; omnia concentu perſtrepunt: Alibi incenduntur ce- rei, ut præ his alia neq; videri neq; audiri queant. Nam quod ſacrificus quiſpiam picturata auro caſula amictus conſpicitur, aut laicus quiſpiam per totum diem flexis in- nititur genibus, in Eccleſia ſecum neſcio quid murmurans: hoc vero opus ſpecioſum & præclarum dicitur, quod à nemine ſufficienter laudari poteſt. Cæterum quod miſera aliqua puellula infanti in cunis poſito ſedulo ſervit, ac fi- deliter, quod illi demandatum eſt, facit: illud vero nullius pretii habendum eſt. Quid enim aliud ventroſi monachi, & laſcivæ ac prurientes libidine moniales in monaſteriis fuis quæritarent? Phariſicus g. 4. Vide vero, an non hæc deteſtabilis quædam ſit iſto- e inanis . . Rqdu ia meea Fum deſperatorum hominum præſumtio, qua ſibi tan- ſticorum cul tum ſumunt, ut audeant ſublimiorem vitam & ordines tuum. invenire, quam decem præcepta docent, affirmantes, ut dictum eſt, vitam eſſe ſimplicem ac leviculam, tantum- que vulgo obſervandam & ſectandam, ſuam vero ſanctis Deliramenta & perfectis convenientem & propoſitam. Neq; vident ca- perfectionum monaſticarum. lamitoſi illi & talpis longe cæciores homines, nullum ho- münem eo rem deducere poſſe, ut vel uni præceptorum perfecte ſatisfaciat, ut ſatisfaciendum eſt, ſed ſubvenire no- bis neceſſe ſit, ſicut audiemus, & fidem & orationem, qua præceptorum ſervandorũ vim atq; virtutem quæramus ac precemur, indeſinenterꝗq; accipiamus. Quapropter eorum jactan- , 15 , re MATIO0R. 461 jactantia non eſt alia, quam ſi jactarem & dicerem: Equi- tem neq; groſſum habeo, quem debitoribus meis nume- rem, decem tamen aureos perfacile exolvam. Z S.5. Hæc propterea hoc diligentius dico & inculco identi- dem, ut tandem à miſerando illo abuſu, qui usq; adeo in- valuit, actis profundisſime radicibus, & adhuc adhæret o- mnibus, liberemur, & aſſueſcamus, ex omnibus totius or- bis ordinibus huc tantum intentos habere oculos, deq; his eſſe ſoliciti. Nullo enim unquam tempore ullam do- Rrinam aut vitæ ordines inveniemus, quæ decem præce- ptis aut pares ſint, aut conferendi: cumita ſint ſublimia, ut ea nullus homo unquam ſuis viribus aſſequi queat. Et qui eadem aſſecutus fuerit: cœleſtis & angelicus homo perhibendus eſt, longe lateq; omnem munchi ſanctitatem excedens. Tantum vide, ut ea tibi proponas, tuiq; in iis ipſis periculum non ſegniter facias, omnes virium tua- rum nervos intendens & exercens: acillico fenties, tan- tum tibi ſupereſſe negotii, ut ſupervacaneum exiſtima- veris, alia ſanctitatis aut præſtantioris vitæ opera ambi- tioſe curare aut quærere. Ethæc de Prima parte, cum ad monendum, tum docendum dicta ſufficiant. Ut tamen aptius ei rei finis imponatur, illa nobis verba hic repe- Concluſio Decalogi. Deteſtanda inſania fingen- tium, poſſe le- gi Dei ſatisfie- ri. tenda ſunt, quæ ſupra quoq; in Primo præcepto explana- vimus, ut diſcamus, quantum operis Deus impendi ve- lit Decem præceptis probe perdiſcendis, inculcandis, & exercendis. §. 6. Ego ſum Dominus Deus tuus fortis zelotes, vi- ſitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam & quar- tam generationem, qui me oderunt; Et faciens miſceri- cordiam in millia his, qui diligunt me, & euſtodiunt præcepta mea. æc appendix quanquam, ut fupra audivimus, ſub initium primo præcepto annexa eſt: omnium tamen præce- Hæc appendix intelligatur ad- dita toti Deca- logo. Concluſio Decalogi. Comminati ones & pro- misfio nes. Poenæ. Præmia.⸗ Opera cæte- rorum Prace ptorum ita pla- cere, cum præ cedunt opera primi præcepti. Primi præce- pti ſimplex & nativa interpre- tatio. Pe 339. 462 CATECHISMusS præceptorum gratia poſitam eſſe, negare non poſſumus, ut quæ conjunctim omnia huc referenda & dirigenda ſint. Quare dixi hæc quoq; juventuti proponenda, & identi- dem occinenda eſſe, ut diſcat & tenaciter retineat, quo certum nobis fiat, quare ad hu jusmodi præceptorum ob- ſervationem & adigendi, & impellendi eſſemus. Neque aliter hæc verba intuenda ſunt, quam ſi unum quodq; ſigillatim ad jecta ſint, ita ut in his & per hæc proficiſcan- tur omnia. Jam (ut prædictum eſt) hæc verba une quaſi faſce, & terribiles minas, & amicam promisſionem, in ſe complectuntur, ut nos partim & terreant & admoneant, partim amanter provocent & pelliciant, ut ejus verba perinde, ut divinam quandam ſeveritatent, arripiamus ac magnifaciamus: quandoquidem ipſe hoc tacitum non præterit, quanti ſua verba faciat, aut à nobis fieri velit. tum quam ſevere eadem tueri decreverit, nempe, quod acerbisſimis ſuppliciis terribiliter excruciaturus ſit om- nes eos, qui ſua præcepta contemſerint ac violaverint: Et vicisſim, quam largiter remunerari, benefacere, & o- mnia bona largiri velit iis, qui magni ea faciunt, & liben- ter juxta præſcriptum eorum vivunt & agunt. Quare hoc à nobis exigit, ut omniaè tali proficiſcantur pectore, quod Deum tantummodo metuat, eum unice in oculis habe- at, quod, hoc metu inductum omnia illa accurate ca- veat, quæ ejus voluntati repugnare videntur, ne Deum ad iracundiam provocet: & contra, quod illi unice fidat, quodq; in ejus gratiam faciat omnia, quæcunque animo ejus grata eſſe intelligit, quandoquidem tam amicum & paternum erga nos animum præ ſe fert, nobisq; omnibus ultro offert omnes totius inexhauſtæ gratiæ ac bonitatis ſuæ divitias. §. 7. Et hæc quoque primi ac præcipui præcepti, ex quo cætera omnia manant & ebulliunt, ſententia eſt, & vera ac genuina interpretatio, ita ut hoc verbum (Non bha- bebis Deos alienos) nihil aliud ſimplicisſime expoſitum in ſe complectatur, quam hoc ipſum, quod hic exigitur, nempe — — — ⏑ —, — — — — , — — — r----—— — — nempe: Tu me velut unicum & verum Deum tuum me- tuas, me ames, tuam fiduciam in me ſolum rejicias, vo- lo. Ubi enim ejusmodi erga Deum cor erectum eſt: hoc & præſens, & reliqua præcepta omnia ad unum comple- vit. Contra, quicunque aliud in cœlis aut in terra perti- meſcit & amat: neque hoc, neque alia ulla ſervabit. Ilta tota Scriptura pasſim hoc unum præceptum docuit & ſub- inde inculcavit, neque non omnia ad hæc duo, nempe timorem Der & fiduciam, retulit. Cumprimis vero Pro- pheta David nihil aliud pene per omne docet Pfalterium, velut cum inquit: Beneplacitum eſt Domino ſuper timentes eum, & in eis, qui ſperant ſuper miſericordia ejuYs. Quaſi totum præceptum unico verſiculo explicatum eiſet, ejus- Concluſio Decalogi. Tota Scriptu- ra explicatio primi præcepti, de timore & fi de. Pſal. 148, 11. que hæc ſumma foret: Illi Deo ſumme placent, quibus non ſunt dii alieni. G.5. Ad eum modum brimum præceptum lucere debet, deque ſe ſplendorem emittere, ut allis omnibus lucem præbeat. Quamobrem hæc verba per omnia præcepta pe- netrare debent, veluti ligneus in ſertis circulus, ut cnem cum principio copulent, & omnia uno quaſi faſce com- plectantur, ut ſubinde repetantur animo, ne memoriæ excidant, nempe, in Secundo præcepto, ut Deum me- tuamus, ejus nomine non fœde ac impie abutamur, ad execrandum, maledicendum, mentiendum, fallendum, aliasque improbitates & vitia exercenda, verum bene & tecte eo utamur, invocando, precando, laudando, & gratias agendo, amore ac fiducia Dei incitati, juxta Pri- mi præcepti conftitutionem. Similiter eo ipſo metu, amo- re atq; fiducia incitandi ſumus, ut ejus verbum non con- temptim reſpuamus aut delicati faſtidiamns, ſed avide diſcamus, libenter audiamus, ſacro ſanctum, pretioſum honorificum habeamus. §. 9. Ita quoq; deinceps per reliqua præcepta, virtute Pri- mi erga proximum obſervanda gradus faciendi ſunt, ut parentes, dominos, ac omnes Magiſtratus honorantes, habea- 1. Opera poſteri⸗ oris tabulæ ve- r& ſunt cultus, cum guber= nantur à timo- re & fide. 2. P. 340. 35 Ie 46 8. „ 3* P: 34 1. p. I6. 336. 342 42 ** Concluſio 464 CATECHISMVS Decalogi. habeamus in pretio, libenter eisdem obedientes obſequa- mur, non quidemob illorum, ſed divinæ voluntatis auto- ritatem. Neq; enim tibi parentes reſpiciendi ſunt, neque quicquam illis gratificandum aut omittendum: ſed eo fac reſpicias, quidnam rei Deus ate exigat, quod fidenter a te poſtulaturus eſt. Qua inre ſi animo omiſſo fueris, iratum ac ſævum judicem; ſin feceris, clementem patrem expe- 5. riere. Præterea ne quam proximo tuo injuriam aut dam- num inferas, vel vim facias, néve ulla in re illi incommo- 6. des, ſive corpus ejus, ſive conjugem, ſive opes, honorem 7· aut jus ſpectes, veluti omnia hæc ordine ſunt mandata: et- ſi ad hæc commode perpetranda, neq; locus tibi deeſſet, 8. neq; occaſio, ad hæc nullius hominis reprehenſionem eo nomine incurreres: ſed de omnibus benè merearis, omnes officioſe juves ac promoveas, quacunq; ratione & ubi- cunq; potes, tantum in hoc, ut Deo morem geras, hac fi- ducia, eum ipſum omnia hæc largiter tibi compenſatu- rum. Ita vides, quomodo Primum præceptum ca- ut ac fons ſit, unde reliqua omnia ſua trahunt originem, quodque rurſus omnia alia retro pertrahat ex ſe pendenti- a, ut & finis & principium uno modo, & quidem illo Hercu- lfleo, colligata eſſe videantur. Vliwam g. 10. Talia, inquam, operæ pretium eſt, ut juventuti mam eſle we- nunquam non proponantur, monendo inculcentur, & in ieuionemDe- memoriam aſſidue repetendo revocentur, ut non tantum calogi. fuſte ac plagis, quemadmodum pecora rationis expertia, Hen. 4. t. : ſed etiam in timore ac cultu Dei pia quadam ratione edu- 13.6c 32 46. Centur. Quicunq;enim hæc conſiderant, & animi ſeria qua- dam cogitatione perpendunt, eſſe videlicet hæc non huma- næ ratiouis commenta, ſed ſummæ majeſtatisjmandata, uæ tanta ſeveritate contemtores eorum punire, contrà vero factores eorum inæſtimabilibus bonitatis ſuæ divitiis remunerari velit: illi ſua ſponte ad faciendam Dei volun- tatem ſatis erunt propenſi. Quare in veteri Teſtamento non temerè mandatum erat, ut Deum præcepta omnibus inſcriberentur parietibus, angulis, & veſtibus: non in hoc, ut tan- Deut. 4. 6,; 11, 18. —————M is lun⸗ ento lbus noc, M AITYOR. 46; ut tantum inſcripta ſpectanda circumferrentur, quemad- modum faétitare conſueverant: ſed ut citra intermiſſio- nem obſervarentur oculis, & memoriæ occurrerent, in omnibus noſtris negotifs, & actionibus. Sint ergo cuiq⸗ hæc quotidiana exercitia & ſtudia, in omnibus caſibus, negotiis & officiis, ac ſi omnibus inſculpta locis legenda occurrerent, quocunq; oculorum aciem flexerit, imò po- tius ubicunq; inceſſerit, aut preſſo veſtigio ſteterit. Ita fiet, ut æ que & domi, & foris, erga vicinos, ſemper ſuffici- entem cauſam inveniamus Decem præcepta exercendi, ut nemini ea incumbat neceſſitas illa procul petendi. N. 10. Ex his omnibus jam facile æſtimare licet aut vide- re, quousq; hæc præcepta extollenda, aut quanti tandem facienda ſint, præ omnibus & operibus & ordinibus, qui doceri conſueverunt. Hic enim confidenter dicere poſſu- mus, ut ad unum prodeant omnes ſapientes, & quotquot ſanctimoniæ titulo ſuperbiunt, num unum queant opus quamlibet puſillum producere, quod vel extremo horum præceptorum opuſculo æquiparandum ſit, quod tanta ſe- veritate Deus à ſuis exigit, & faciendum præcipit, tantam tamq; intolerabilem trangreſſoribus interminatus iracun- diam, & contra factoribus adeò ſplendidas promiſſiones pollicitus, ſe nimirum inexhauſtis benedictionis ſuæ divi- tiis tantum non obruturum eos. Quocirca non in juria hæc præcepta omnibus aliis doctrinis anteferenda ſunt, in . magno habenda pretio, tanquam theſaurus, quem à Deo accepimus „omnium pretioſisſimus. SECUNDA PARS CATECHISMI. Symbolum Lidei. 6 g% Pars II. Sym- bolam. Decalogi do- ctrina tam copioſa & ſu- blimis, ut nun- quam ſatis per- ſpici, nunquam exhauriri pos- ſit. Articulus I. 466 CATECHISMuS Luth. t. 6. W.. % A C'TENUS Catechiſmi, hoc eſt Chriſtianæ 7. t. 9. J. N IA doctrinæz primam partem audivimus, in qua Ordo pani- quid facere, quid omittere nos Deus velit, vi- Aα dimus. Hanc deinceps juſto ordine fides ſubſe- Ek quitur, qua nobis ſummatim, quod à Deo ſuis expectandum & accipiendum ſit, proponitur, atque ut paucis dicam, eundem nos per omnia docet cognoſcere. Quæ eò nobis ſervire ac prodeſſe debet, ut id, quod præce- pta exigunt, facere queamus, dum ea exigentibus præce- uare ſit o- ptis facere cogimur. Nam (ut ſupra dictum) adeo ſublimis pus doct ina & alta eorum eſt conſtitutio, ut omnium hominum vires ydboh. longè leviores ſint & invalidiores, quam ut eandem poſſint aſſequi aut contingere. Eam ob rem nihilo minus neceſſa- rium eſt, hanc partem perdiſcere, quam priorem, ut ſcia- mus, quomodo præceptis ſatisfacere queamus, & unde tanta vis ac virtus petenda aut impetranda ſit. Etenim, ſi propriis viribus divinis præceptis ſatisfacere poſſemus, quemadmodumillis ſatisfaciendum eſt:- & fide & precatio- ne haud diſficulter careremus. Prius vero quam ejusmodi & utilitas & neceſſitas fidei explanetur: initio ſufficit ꝙrudibus planè, ut fidẽ per ſe comprehendant, & intelligere diſcant. Duodecim G.2. Principio Theologi noſtri fidem hactenus in duode- articuli fidei. cim Articulos diviſerunt: quanquam ſi omnes particulæ, quas tradit Scriptura, & ad fidem referendæ ſunt, ſigillatim comprehenderentur, multo plures ſunt Anticuli, ſed neq; tam paucis verbis ſatis ſignificanter poſſunt exprimi. Ve- Symboli A- runtamen ut quã facillimè & ſimplicisſimè comprehendan- pofiolidi tes tur, veluti pueris tradendi ſunt: totum fidei Symbolum tri- . bus tantum principalibus Articulis complectemur, juxta ce. tres divinitatis perſonas, ad quas omnia, quæ credimus, refe- runtur & ordinantur: Ita ut Primus Articulus de Deo Pa- tre, creationem explicet, Secundus de Filio, redemtionem, Tertius de Spiritu ſancto, ſanctificationem. Quaſi fides Pater fons o- uam breviſſimè tot verbis comprehenſa eſſet: Credo in mnium beneh. Deum patrem, qui me creavit, Gredo in Deum filium, qui ciorum. me liberavit, Credo in Spiritum ſanctum, qui me ſanctifi- Lcat. um Catechiſ- mi. 4* be MAIG6R. 467 Articulus I. cat. Unus Deus & una fides, verum tres perſonæ, quare Unus Deus tres etiam Articuli & confeſſiones. Jjam ergo ipſa fidei ver- Ites perſonæ. ba breviter percurremus. §S. 3. ARTICUL US I. f. 350u. Credo in Deum Patrem, omnipotentem, creato- rem cœli & terræ. Vænam ſit Dei Patris eſſentia, voluntas, & opus, hi- Pruimus Aru- ☛ ſce verbis compendioſiſſime adumbratum & pro- eunns in Syin⸗ poſitum eſt. Cum enim Decem præcepta docuerint, non inur ln eſſe niſi unum Deum habendum & colendum: in quæſtio- nam de vera a- nem venire poſſet, quid Deus eſſet, quid operis faceret, gnitione Dei. quibus deniq; rebus laudandus ſit aut depingendus, ut co- gnoſcatur. Hoc jam ſequens docet Articulus, fidem nihil aliud eſſe, quam reſponſionem quandam & confeſſionem Chriſtianorum, ad Primum præceptum ordinatam. Velut puer interrogatus à quopiam, Quemnam Deum habes, aut quid de illo compertum tenes? Reſpondere poſſit: Pri- mum quidem hoc Deus meus eſt, qui cœlum ac terram congdidit. Extra hunc unum nullum alium Deum eſſe cre- do, præter hunc enim nemo eſt, qui ſua virtute atq; poten- tia cœlum ac terram poſſit condere. §. 4. Cæterum pro doctis, & qui aliquam Scripturæ co- gnitionem ſibi paraverunt, ii tres Articuli aliquanto fuſi- us & locupletius declarari poſſint, inq; tot partes dividi, quot verbis fidei Symbolum contextum eſt. Verum in Præ- Sententia Ar- ſentia pro novitiis ſcholaſticis maxime cognitu neceſſaria ticu'i de creati- indicaſſe fufſiciat, nempe hunc Articulum, ut diximus, ad ner üſten. rerum creationem pertinere, ut huic verbo innitamur: tamis creatu⸗ Creator cæli & terr. Quid ergo hæc ſibi verba volunt, aut ras. his tu ſignificari putas ?à Credo in Deum Patrem omnipotentem, ereatorem, &c. Reſponſio : Hoc ſignificari puto & credo, me DEI eſſe creaturam, hoc eſt, quod ille mi- p. 3 51. 35¾. hi dederit, quotidieq; alat ſuſtentetq;, corpus, animam, 393. 620. vitam, membra corporis, cum parva, tum magna, omnes G g 2z ſenſus — Articulus I. 468 CATECHISMVS ſenſus, rationis uſum, virtutemq; intelligentiæ, ac deinceps cibum & potum, amictum, commeatunt, uxorem, liberos, familiam, ædes, prædia &c. Creator. F. 5§. Ad hæc, qui omnes creaturas ad vitæ meæ utilita- tem & neceſſitatem ſervire mihi ſinit, ſolem, lunam & fi- derà cœleſtia, diem & noctem, aerem, ignem, aquam, ter- ram, & omnes fructus terræ, quos ſua fœcunditate produ- cit, volucres, piſces, & omnia frumentorum & fructuum genera. Inſuper, ſi quæ ſunt alia rerum corporalium & tem- poralium bona, ut eſt æquabilis Reipub. ſtatus & admini- ſtratio, pax, tranquilla ſecuritas. Ita, ut ex hoc Articulo di- ſcamus, noſtrum neminem vitam, omniaq;; alia jam enu- merata, & quæ adhuc enumerari poſſent, à ſe habere, neq; retinere poſſe, quamlibet puſillum aut leve fuerit. Hæc enim omnia nomine creatoris comprehenſa ſunt. Omnipotens. 6.6. Præter hæc ingenue quoq; confitemur, Deum bPa- trem non ſolum hæc omnia, quæ poſſidemus ac fruimur, co- ramq; oculis intuemur, nobis dediſſe, ſed quotidie etiam ejus tutela nos ab omnibus malis atq; periculis cuſtodiri, omnes incommoditates, ruinas atq; diſcrimina a nobis . abigente & propulſlante. Quæ omnia mera humanitate r- — & bonitate ſua pellectus, nobis immerentibus exhibet, . tanquam lenis ac clemens Pater, cui nos curæ ſumus, ne . quid mali aut adverſi nobis accidat: verum ea verboſiuùs . perſequi, ad reliquas duas partes pertinet, ubi dicimus: . Patrem omnipotentem. . . rgatarate⸗ §. 7. Ex his jam demonſtratis, facile evictum conſequi-· 2 oim ctea- tur & colligitur, cum omnia, quæ poſidemus, quæq; in 7 toti gratitudi- Cœlo & in terra ſunt, quotidie à Deo conceſſa ſuſtententu 82 nem & obedi- & cuſtodiantur: debere nos eundem indefinenter dili- 8 emiam. gere, laudibus extollere, agendisq; gratiis acceptorum be- neficiorum eſſe memores, & ut uno verbo dicam, illi prorr: 2 ſus atque per omnia hiſce gratuitôò datis muneribus fer- 2 p. 340. 351. vire, quemadmodum hoc ipſum decem præceptis à no- Sð 463. bis exigit & faciendum præcepit. Jam hic multis dicen- dum eſſet, ſi illuſtrare id quis vellet, quam pauci fint, qui hunc 5, . ſi⸗ F⸗ * I⸗ ni⸗ li⸗ nu⸗ eg; ec a-⸗ (0⸗ dam bet, ve⸗ ſiüs Us! e⸗ . In Utür gili. 10l- ler⸗ no⸗ en- qui un & gloriam utatur. MATOR. 469 hunc Articulum credunt. Hunc enim omnes Pprætervola- mus, audientes quidem & memorantes, ſed nequaquam videntes, aut animo expendentes, quid ipſa verba nobis non oſcitanter aut ſomniculoſe expendendum proponant. Qusd ſi enim hæc ex animo crederemus: horum verborum juſſa haud dubie capeſſeremus, neq; tam ſuperbe incede- remus, inſolenter intumeſcentes, quaſi aà nobismetipfſis, aut noſtra opera Partis, vita, divitiis, potentia, dignitate, hono- ribus &c. frueremur, ut alii ſervitute nobis obnoxii nos pertimeſcere cogerentur: quemadmodum infelix ac per- verſus mundus factitare conſuevit, qui in cæcitate ſua fub- merſus eſt, omnibus bonis & muneribus divinitus datis tantum ad ſuperbiam, avaritiam, voluptates & delicias, tur- pisſime abutens, neq; Deum vel ſemelreſi Ficiens, ut illi gra- tias ageret, aut pro Domino ac creatore ſuo eum agnoſceret. F.S. Quocirca hic Articulus omnes nos humiliare ac con- terrere debebat, ſi hæc vera eſſe certo & conſtanter crede- remus: ſiquidem quotidie victi carnis affectibus, pecca- mus oculis, auribus, manibus, corpore & anima, opibus atq; divitiis, breviter, omnibus rebus, quascunq; poſſide- mus. Præcipuè vero illi, qui etiamnum impietate inſtigati divino verbo repugnant ac reluctantur. Veruntamen Chri- ſtiani hanc prærogativam habent, quod ſe Deo Creatori ſuo id debere agnoſcunt, ut pro acceptis bonis ipſi ſervi- ant atque obtemperent. J. 9. Proinde hic Articulus nobis quotidie exercendus, Afſliduè menti- menti infigendus, & in memoriam ſubinde revocandus eſt, bus atq; oculis intuenda teſti- monia creatio- nis & provi- neceſſiratibus liberati emergimus: ſicut Deus hæc omnia 4 in omnibus, quæcunq; nobis objiciuntur, quando vel bene & feliciter quæ nobis eveniunt, vel quando è periculis & nobis largitur & facit, ut in hoc certis experimentis ani- madvertentes, diſcamus paternum ejus erga nos animum, & inæſtimabilem charitatem. Ex hoc certè pectus incale- ſcet, & ad gratiarum actionem Promptè agendam mirificè inflammabitur, ut ommibus ejusmodi rebus ad Dei laudem ies quidem paucisſimis erutum atq; ex- Ig 3 preſſum Articulus I. Magna & tur- pis ingratitudo omnium ho- minum. entiæ. Articulus II. 470 CATECHISMVS A. C. a. 3. p. 12. A. S. 277. F. G. 2. 7. 576. 72 5⸗ T. 4. J. 411. P. 749. Secuncha per- fona divini- tatis. * preſſum huj plicibus initio ſcire ac diſcere neceſſe eſt, & quid à Deo habeamus & acceperimus, & quid pro acceptis bonis ei- dem viciſſim debeamus. Quæ ingens & pene inæſtimabi- lis eſt cognitio, theſaurus tamen multo præſtantior. Et- enim hic planè videmus, quomodo Pater cum omnibus creaturis ſe nobis tradiderit, quamq; nos, quamdiu hac vita fruimur, rebus omnibus opulentisſime inſtruat, præ- terquam quòd ineffabilibus & æternis bonis per Filium ſuum ac Spiritum ſanctum amplisſimè cumularit, ut in ſe- quentibus audiemus. . p.3 1. 385. A R TICUILUS II. Et in Jeſum Chriſtum filium ejus unicum Do- minum noſttum, qui conceptus eſt de Spiritu ſan- cto, natus ex Maria virgine, paſſus ſub Pontio bPilato, crucifixus, mortuus & ſepultus. Deſcendit ad infe- ros, tertia die reſurrexit à mortuis. Aſcendit ad cœ- los, ſedet ad dexteram Dei patris omnipotentis: Inde venturus eſt judicare vivos & mortuos. „Oc loco Secundam divinitatis perſonam diſcimus E cognoſcere, ut videamus, quid præter bona tem- poralia prius enumerata DEus nobis largiri ſoleat, nempe, quomodo omnes bonitatis ſuæ ac divitiarum theſauros ſemel nobis effuderit, nihilq; ſibi reliqvum fecerit, quod nobis utendum fruendumque non imper- tierit. Jam hic Articulus quoque latè patet, eſtque planè fœcundisſimus. Verum ut & hunc breviter ac pueriliter diſcutiamus, unum verbum ſumemus, quo totius rei ſummam complectemur, nempe (ſicut dictum eſt) ut ex hoc diſcamus, quomodo per Chriſtum ab omni ma- ledictione liberati ſimus, quod hiſce verbis nitetur: Er in 7RSVYN us Articuli ſenſum habemus, quantum ſim* ne In V. ken r 1 ſt. cœcitate irretitus. Eph. 2, 2. MAIOR. 471 Articulus II. IESVM CRRISTVM, Eilium eus unicum, Dominum noſtrum & c. Y. 2. Jam ergo interrogatus à quopiam: Quid credis in Daocdtina ſe- ſecundo Articulo de Jeſu Chriſto? Ad hunc modum reſpon- de ze Articuli de pauciſſimis: Ego credo, leſum Chriſtum verum Dei ne generi: hur. Filium, Dominum meum eſſe factum. Quid hoc ſibi vult mani, & bene- Fieri Dominum 5 Hoc eſt, quod me liberarit ſanguine ſuo à ficiis fili Dei. peccatis, diabolo, morte, & omni exitio. Ante enim neq: regem habebam neq; Dominum, ſed ſub Diaboli poteſtate atg; imperio captivus tenebar, ad mortem condemnatus, inq; Feccatis ac 2. Tim. 2, 2 5. §. 3. Jam enim à Deo creati, cum omnis generis inæſtima- Ebr. 2, 15. bilia bona à Patre accepiſſemus, venit Diabolus, noſtræ fœ- licitati invidens, & nos ſuis technis in apertam Dei rebel- Gen. 3, 2. 2. lemq; inobedientiam, mortem, & omnia pericula pertra-Ot 11, 3. ctos in jecit, adeo ut in ejus indignatione jaceremus, per- petu r damnationi ad judicati, velut culpa noſtra prome- rueramus. Hic nulla erat amplius relicta aut ſpes recupe- randæ gratiæ, aut conſilium adipiſcendæ ſalutis, aut au- xilium placandi patris, aut conſilium ignoſcendi delicti, donec ille immortalis patris immortalis filius, calamito- ſam miſeriam & exilium noſtrum ſua profundisſima boni- De mirands tate miſeratus, de cœlo nobis opem laturus deſcendit, enani te⸗ nosq; ab omni & peccati, & mortis, ac diaboli captivitate, netis humnamt. in libertatem adoptionis ſuæ aſſeruit. Ita quidem omnium Luc. 5. 71. 10. AUlorum tyrannorum atq; exactorum poteſtas proffigata 8,3 6. Gal. Fer. & oppreſſa eſt: quorum in locum ſuccesſit jeſus Qhriſtus, . vitæ, juſtitiæ, ſalutis, juſtificationis, ac omnium bonorum Autor & Dominus: qui nos miſeros, ærumnoſos peccato- res, ex inferorum faucibus eripuit, aſſeruit, inq; libertatem vendicavit, irati patris favorem & gratiam placata indi- gnatione conciliavit, ac tanquam poſſesſionem ſuam in tutelam ſuam nos ſuſcepit, ut nos per ſuam juſtitiam, pote- ſtatem, vitam & beatitatem, regat ac gubernet. G. 4. Sit itaq; hæc hu jus Articuli ſumma, ut hæc vocula, Chriſti meri- Dominu, ſimplicisſime tantum ſignificet, atq; ſalvator ſeu re- Ketkteaenn. G g 4 demptor, 7 Articulus II. 472 De cauſa fi- nali hiſtoriæ, & applicatione ad 0S. Articulus de CATECHISMIS demptor, hoc eſt, qui à Diabolo ad Deum, è morte ad vitam, à peccatis ad juſtitiam reduxit, in quibus & nos conſervat. Porrè reliquæ hujus Articuli partes, ordine ſemet conſequentes, nihil faciunt aliud, quam quod talem redemptionem per Chriſtum nobis partam declarant, ac exprimunt, quomodo & per quem confecta ſit, hoc eſt, quanti Chriſto conſtiterit, & quid pro ea impetranda in- ſumſerit, ut nos lucrifaceret, ſuæque ditioni ſubjiceret, Nempe quod homo factus, & & Spiritu ſancto ac Maria virgine ſine omni labe peccati conceptus & natus ſit, ut eſ- ſet peccati Dominus; Ad hæc paſſus, mortuus & ſepultus, ut pro me ſatisfaceret, meamq; culpam, quæ mihi luenda fuerat, perſolveret, non auro neq; argento, ſed pretioſo ſuo ſangvine, Et hæc omnia non ob aliam rem ullam, quam ut meus fieret Dominus. Neq; enim ſui gratia harum re- rum quicquam fecit, aut opus habuit. Poſt id iterum ſur- rexit devicta atq; abſorpta morte; Ac deniq; cœlos con- ſcendit, ſuſcepta imperii adminiſtratione, ſedens ad dexte- ram Patris, ut Diaboli ac omnes poteſtates ad illius pedes pro jectæ, obedire cogantur; Donec nos in die novisſimo prorſus ab hoc pravo ſeculo, Diabolo, morte, peccatis li- beratos ſeparet ac ſegreget. S. 5. Cæterum haſce partes ſigillatim tractare, huic com- pendioſo & pro pueris inſtituto ſermoni non convenit, ſed prolixis concionibus, quæ per totius anni circulum haben- tur, præſertim iis temporibus, quæ talibus prolixiore ſer- mone tractandis deſtinata ſunt, de nativitate, paſſione, re- ſurrectione, aſcenſione Chriſti &c. J. 6. Quin etiam totum Evangelium, quod prædicamus, beneficiis hri- eò tendit, ut hunc Articulum probè percipiamus, utin quo ſti propria & præcipuaz van- gelü docttina- totius ſalutis & felicitatis noſtræ ſumma ſita eſt, quemq; ob uſum & fœcunditatem ſuam longè lateque pa- tentem, nunquam ſatis perdiſcere poſſumus. ARTI- d . ſo te⸗ Ut⸗ te⸗ ges us; gu. A R TICII IL. U § III. 3 52. 385. Eredo in Spiritum fanctum, ſanctam Eccleſiam- Catholicam, communionem ſanctorum, remiſſionem- peccatorum, carnis reſurrectionem, & vitam æternam., Amen. Unc Articulum non aliò commodius, quam, ſicut HT dictum, ad ſanctificationem referre poſſum, quod videlicet per hunc Spiritus ſanctus ejusq officium, nempe quod ſanctificet, adumbretur & depingatur. Quare huic verbo nitendum eſt, Credo in Spiritam ſanttum, quod tàm ſtricte & breviter comprehenſum ſit, ut aliud habere nequeamus. Sunt enim alioquin muliplices in Scriptura ſpiritus, veluti humani, cœleſtes, & mali ſpiritus. Verum enimuero Siritu Dei, ſolus fanétus Spiritus dicitur, hoc eſt, qui nos ſanétificavit, & adhuc ſanctificat. Nam quem- admodum Pater creator, Filius Redemptor aut Salvator dicitur: ita quoq; Spiritus ſanctus ab officii ſui opere ſan- tus aut ſanitificater dicendus eſt. Quæ vero hu jus ſanctifi- cationis eſt ratio? Reſponſio: Quemadmodum Filius dominium ſuum, quo nos fibi peculialiter vendicavit, per ſuam nativitatem, mortem, reſurrectionem &c. conſequi- tur: Ita quoq; Spiritus ſanctus ſanctificationis munus exe- quitur per ſequentia, hoc eſt, per communionem ſanttorum , aut Eccleſiam Chriſtianorum, remiſtonem peccatorum, car- nis reſurrettionem, & vitam aternam:. Hoc eſt, primum nos ducit Spiritus ſanctus in ſanctam communionem ſu- am, ponens in ſinum Eccleſiæ, per quam nos docet & Chri- ſto adducit. F. 2. Si quidem neq; ego, neq; tu, quicquam de Chriſto ſcire poſſemus, aut in eum credere, aut pro Domino conſe- qui, niſi per Evangelii prædicationem Spiritus ſancti opera nobis offerretur, & ulktro donaretur. Opus quidem ipſum completum eſt. Chriſtus enim theſaurum nobis impetra- G g 5 vit & MAIOR. 473 Articulus III.. T. 6. J.413. Tertius Arti- culus recitat officia, benefi- cia & effectus Spiritus Sancti. Quomodo fiat fanctifica- t10. Spiritus ſan⸗ ctus efficax per miniſterium verbi in Eccle- ſia. Articulas 474 CATECHISMIS Sanſificare qui d. Commodiſſi- ma reſponſio de doctrina hu- jus Articuli. Nova lux fidei & interiotes motus congru- entes cum lege Dei non accen- duntur ſine Spiritu ſancto. vit & peperit ſua pasſione, morte, & reſurrectione &c. Verum ſi in occulto manens deliteſceret, nec quiſquam aliquid de eo exploratum haberet: nemini eſſet uſui, ſed plane inutilis & deperditus. Ne ergo ejusmodi theſaurus fepultus jaceat, ſed eo in uſum verſo fruantur homines: Deus verbum ſuum emiſit pradicandum & invulgandum omnibus, in quo Spriritum ſanétum largitus eſt, ut ejuſmo- di theſauri nos faceret compotes. Quvare ſankliſßcare nihil aliud eſt, quam ad Chriſtum adducere, ad ſuſcipiendum bona per Chriſtum nobis parta, ad quæ per noſmetipfſos nunquam pervenire poſſemus. lam ergo quam feri poteſt ſignificantiſſime, hunc Articulum diſce intelligere, ut interrogatus quid hisce verbis ſignificari putas, Credo in Spirituv ſanétum? Promte reſpondere posſis: Credo Spiritus ſancti opera me ſanctifi- cari, cui rei nomen ejus teſtimonio eſt. Qua autem re il- Iud facit, aut qua ratione, quove medio ad hoc utitur? Re- ſponſio: Per Chriſtianorum communionem, remisſio- nem peccatorum, carnis reſurrectionem, & vitam æter- nam. Primum enim ſingularem in mundo communionem obtinet; hæc mater eſt, hæc quemlibet Chrifanum partu- rit, ac alit per verbum, quod Spiritus ſanetus revelat & prædicat, & per quod pectora illuminat & accendit, ut ver- bum accipiant, amplectantur, illi adhære ſcant, inq; eo per- ſeverent. Ubicung; enim gentium Spiritus ſanctus Verbum Dei prædicare non finit, inq; corde excitat, ut accipiatur, ibi truſtra eſt ac deperditum. Quemadmodum dominante Papatu accidit, ubi fides prorfus neglecta & obſcurata ja- cuit, nemo Chriſtum pro Domino cognovit, neque Spi- ritum ſanctum pro eo, qui ſanctificaret, habuit, hoc eſt, nemo credidit, Chriſtum eum eſſe Dominum, qui ſine operibus & meritis noſtris tantum theſaurum nobis pepe- riſſet, nosq; Patri reconciliaſſet. Et quid tandem in cauſa fuit? Hoc icilicet, quod Spiritus ſanetus præſto non fuerit, qui talia de Chriſto revelaſſet, & prædicare fiviſſet: verum homines ☚1 ☛— = II MAIO0RND. 475 Fidei Articu- homines & mali dæmones præſto fuerunt, qui docuerunt, lus III. propriis operibus conſequendam eſſe ſalutem, & irati Pa- tris gratiam impetrandam. Eam ob rem, neque Chriſti- anorum fuit communio. Übi enim de Chriſto nihil do- aerner cetur: ibi neq; ullus eſt Spiritus ſanctus, qui Chriſtiano- Spiricus ſan. — rum communionem ſolet conſtituere, convocare, ac in ctas eſt efi- unum cogere, citra cujus opem & operam nemo ad Chri- cax. ſtum Dominum pervenire poteſt. Hæc quidem de ſumma hujus Articuli ſufficiant. Cum verò partes ac membra in eo enumerata, pro captu ſimplicium non omnino clara ſint: ea quoq; paucis percurremus. Sancétam Chriſtianorum Eccleſiam, cemmunionem ſan- Grammatica dtorum fides nominat. Utrunque enim idem conjunctim enhulaigu . ſignificat. Olim vero alterum ad jectum non erat, pla- neqꝗ; malè & ineptè lingua nobis vernacula expoſitum eſt. Quod ſi ſignificanter enunciandum eſſet: germanico ſer- mone prorſus aliter proferendum foret. Siquidem hæc vox Eccleſa, propriè nihil aliud quam congregationem ſignificat. Porro nos Germani hanc dictionem, Kirche/ uſurpare conſuevimus, quam ſimplices non de congre- gata multitudine, ſed de conſecratis templis aut ædificiis intelligunt. Tametſi ſacra domu, Eccleſia dicenda non eſt, niſi propterea quod hominum multitudo in ea con- venire ſoleat. Nos enim qui convenimus, præcipuum lo- cum confluendi nobis delegimus, atque ita domui ſecun- dum multitudinem nominis quoq; appellationem impo- nimus. lta hæc germanica vocula, Kirche / propriè nihil aliud ſignificat, quam congregationem, neq; vox germa- na eſt, ſed græca, ſicut etiam zuxAaoιο. Illi enim ſua lingva uutav, quemadmodum Latini Curiam nominant. Quam- obrem recto germanorum ſermone, Chriſtianorum com- munio ſeu congregatio (ein Chriſtliche Gemeine oder Samm. lung) aut omnium optimè & clariſſimè ſancta Chriſtiani- tas (eine heilige Chriſtenheit) dicenda fuerat. Italquoq; hæc dictiuncula, quæ alteri annexa eſt, non ft / ſed, Gemein / interpretanda fuerat. Neque aliam . Fidei Arti-⸗ 476 CATECHISMuS culus III. aliam ob rem, quam interpretandi gratia, priori ad je cta eſt, qua quiſpiam haud dubiè exponere voluit, quid Chri- Gemein⸗ ſtianorum eſſet Eccleſia. Pro quo noſtri, qui & germanæ & ſchafft / ge’ latinæ lingvæ juxta imperiti fuere, tranſtulerunt, Gemein⸗ meine. ſchafft der Heiligen/ cum tamen nulla germanorum lingva ita loquatur aut intelligat. Veruùm reétà & genuinaâ germa- Sanctoruw norum lingvà vertenda erat, eine Gemeine der Heiligen / San- communio. Aorum communio, hoc eſt, ejusmodi communio, in qua non niſi ſancti verſantur: aut adhuc ſignificantius, ein heili⸗ ge Gemein / hoc eſt, ſancta communio. Hæc ideo dico, ut verba ſanè & rectè intelligantur, cum hæc conſuetudo usq; adeò uſu recepta inveteraverit, ut vix unquam ex homi- num animis evelli poſſit, & ſtatim hæreſin eſſe oporteat, ubi verbulum aliquod immutatum fuerit. Vera & ſalu- ꝗJ. 3. Hujus autem appendicis hæc ſumma eſt: Credo in taris doctrina terris eſſe quandam ſanétorum congregatiunculam& com- Aneuli. deke- munionem ex merè ſanctis hominibus coactam, ſub uno p. 426. Capite Chriſto, per Spiritum ſanctum convocatam, in una fide, eodem ſenſu & ſententia, multiplicibus dotibus exor- natam, in amore tamen unanimem, & per omnia concor- dem, ſine ſectis & ſchiſmatibus. Horum me quoq; partem p. 63 8. & membrum eſſe, conſtanter credo, omnium bonorum, quæcunq; habent, participem ac municipem, Spiritus ſan- Eti opera eò perducétum, iisdem uno corpore unitum, per eiileelm, hoc, quod Verbum Dei audierim, atq; etiamnum audio, gubernato & quod principium eſt in hanc communionem ingrediendi. gonſerator Ante enim quam ad hanc pervenimus, penitus ſub pote- Eccleſiæ. ſtate eramus Diaboli, ut ii, quibus de Deo ac Chriſto pror- ſus nihil compertè exploratum fuerat. Quin etiam Spiritus ſanctus à ſanetorum communione, ſeu Chriſtianitate non p. 13. diſcedit, ſed cum ea usq; ad conſummationem ſeculi perſe- Eccleſiæ per- petua conſer- Culo, ut Verbum prædicet, atq; exerceat, per quod ſancti- vati0⸗ ſicationem efficit, communionem ampliticans, ut quoti- dianis incrementis creſcat, & in fide, e jusq; fructibus, quos producit, corroborata fortis evadat. §. 4 Ppræ- verat, per quam nos adducit, ejusq; in hoc utitur admini- —.— — — MAIOR. YV. 4. Præterea credimus etiam, nobis in hac Chriſtiani- tate eſſe remiſſionem peccatorum propoſitam, quæ fit per Sacramenta & abſolutionem Eccleſiæ, adhæc multiplices totius Evangelii ſententias, bonæ ſpei ac conſolationis plenisſimas. Quare huc ea pertinent, quæ de Sacramento- 477 PFidei Arti- culus III. Explicatio Articuli de re- miſſione pec- catorum. rum uſu atq; præſtantia tradenda ſunt, & inſumma, totum Evangelium, ac omnia Chriſtianitatis officia, quæ ut asſi- due exerceantur & ſedulo, ſummè neceſſarium eſt. Etenim quanquam Dei gratia per Chriſtum impetrata eſt, & ſan- ctificatio per Spiritum ſanctum facta, per verbum divi- num, in unitate Eccleſiæ Catholicæ: nunquam tamen nos a peccatis ſumus vacui, & hoc carnis noſtræ gratia. quam adbuc adhærentem humeris noſtris circumferimus. §.5. Quocirca omnia in Chriſtianitate eò adornata ſunt, ut quotidie meras peccatorum condonationes auferamus, & verbis, & ſignis ad hoc conſtitutis, ad conſolandam & erigendam conſcientiam, quamdiu in hac vita futuri ſu- mus. Ita facit Spiritus ſancti gratia, ut, quanquam peccatis ſimus contaminati, non tamen nobis noceant in Qhriſtia- nitate conſtitutis: ubi nihil aliud quam asſidua & indeſi- nens eſt peccatorum remisſio, cum quam nobis Deusla rgi- tur, tum qua nos inter nos vicisſim utimur, ignoſcentes, ſufferentes & erigentes nos invicem. G. 6., Sed etiam extra hanc Chriſtianitatem, ubi huic Eu- angelio locus non eſt, neque ulla eſt peccatorum remisſio, quemadmodum nec ulla ſanctificatio adeſſe poteſt. Quo- circa ab hac Eccleſia omnes ii ſemet ſua ſponte abaliena- runt, qui non per Evangelii gratiam, & peccatorum con- donationem, ſed propriis operibus ſanctificationem quæ- runt, ac venantur, ac promereri contendunt. Sed enim in hoc, quando ſanétificationis opus inchoatum eſt, & quoti- die augetur, expectamus, ut hæc noſtra caro, cum omnibus fuis ſordibus & vitiis, abolita & ſepulta computreſcat, ve- rum præclare & magnifice iterum prodeat & exurgat à mortuis, ad perfeétam & abſolutam ſanctitatem, nova atq; immortali vita animata. Jam enim tantum ex dimidio puri ac ſlancti 4 Peccati reli- Miniſteriam publicum re- mittendi pec- cata. Extra Eccle- ſiam nec eſt re- miſlio peccato- rum, nec ſan- ctificatio. Deſertores Eccleſilæz. Fidei Articu- 47 8 CATECHISMVS lus III. ac ſancti ſumus;, ut Spiritus ſan Rus ſubinde habeat, quod Inchoata lux qivini V erbi prædicatione in nobis eluat ac purificet, tum Spiritualis &. . . 4. kei in dies ſingulos remisſionem peccatorem diſtribuat, uſq; initia novæ vi- 1 . . . . ernat ime- in futuram vitam, ubi remisſioni locus non erit amplius, gra poſt relur- ſed homines in univerſum ab omni peccatorum contagio wdionem. puri & ſancti, pleni omni probitate atq; juſtitia, ſubtraèti & liberati a peccatis ‚morte, & omni exitio, in novam per- petuam & transfiguratam vitam traducentur. Spiritus ſan- G.7. Ecce hæc omnia Spiritus ſancti ſunt officia & opera, Aipropriamu- ut nic in terris ſanctificationem exordiatur, eademq; quo- & opera. tidie per hæc duo augeat, nempe per ſanctorum Eccleſi- am, & peccatorum remisſionem. borro ubi jam ſoluti in cinerem computruerimus, hoc ipſum in momento ocu- li plene abſoluturus eſt & purificaturus, in qua perpetuo nos retinebit duobus Articulis poſterioribus, Quod au- tem hic ponitur ( Auferſtehung des Fleiſches / carnis reſur- re tionem,) ne hoc quidem valde apte & bene lingua no- Expoſitio vo- ſtra vernacula expreſſum eſt. Etenim carnem audientes lrrne, non ulterius cogitamus, quam de macello. Verum recte & refurrectio- enuine loquendo, germanice diceremus;, Aufferſtehung nem. des deibs oder Leichnams/ hoc eſt, corporis reſurrectionem. Attamen res eſt momenti non magni, dummodo verbo- rum ſenſum recte percipiamus. Cæteri Arii- O. 8. lam hic ille eſt Articulus, cujus opus ſemper ferve- cun in Symbo. re debet, & efficax perſiſtere. Rerum enim creationem ac- lo referendi ad . . . . kunc: Credo cepimus, ſed & redemtionem jam effectam habemus. Porro remiſſionem autem Siritus ſanctus citra intermisſionem nobis ſanctifi- &vta πhc candis opus ſuum perficit, usque in æternum diem: ad quod communionem deſtinat, per quam omnia facit & loquitur. Nondum Chriſtianos ſuos omnes coëgit, ne- que remisſionis diſtribuendæ officio prorſus perfunctus eſt. Eam ob rem in hunc redimus, qui quotidie nos di- vini Verbi prædicatione attrahit & aſſciſcit, fidemque im- pertit, auget atque corroborat, per Verbum illud, & re- misſionem peccatorem, ut nos his omnibus perfecte ab- ſolutis, nobisq; iisdem conſtanter adhærentibus, & Jun⸗ 0 ac MAIOR. HJ 479 do ac omnibus periculis jam mortuis, deniq; prorſus per omnia ſanétos faciat, id quod jam per Verbum in fide ex- pecétamus. — . §. 9. Ecce hoc loco totam divinitatis eſſentiam, volunta- tem & operationem, verbis equidem admodum brevibus, attamen opulentis & fœcundis, artificiosè depictam habes, in quibus omnis noſtra ſapientia ſita eſt, omnem huma- nam ſapientiam, rationem ac ſenſum, longè lateq; exce- dens ac ſuperans. Nam univerſus mundus quanquam ſe- dula perveſtigatione jam inde ab initio elaborârit, quid- nam BDeus eſſet, aut quid haberet animi, ſeu cui operi inten- tentus eſſet: nihiltamen harum rerum unquam intelligen- tia aut ratione aſſequi potuit: hic vero omnia hæc copio- ſisſimè in numerato habes. Hic enim ipſe in omnibus tri- bus Articulis profundisſimam abyſſum paterni ſui peécto- ris, & meras ardentiſſimi & ineffabilis amoris ſui flammas, manifeſtavit reſeravitq; . Quippe ob id ipſum nos creavit, ut nos redimeret & ſanctificaret, & præterea quæ nobis posſidenda & utenda ſubjicit, quæcunq; uſpiam in cœlo & in terra cernuntur: Filium quoq; ſuum & Spiritum ſan- Rum nobis largitus eſt, per quos nos ad ſe attraheret. Neq; enim unquam (ut ſupra oſtenſum eſt) eo propriis vi- ribus pervenire poſſemus, ut Patris favorem ac gratiam cognoſceremus, niſi per Jeſum Chriſtum Dominum no- ſtrum, qui paterni animi erga nos ſpeculum eſt, extra quem nihil niſi iratum & truculentum videmus judicem. Sed ne- que de Chriſto quidquam ſcire poſſemus, ſi non perspiri- tum ſanétum nobis revelatum eſſet. F. 10. Proinde ii Articuli noſtræ fidei, nos Chriſtianos ab omnibus aliis, qui ſunt in terris, hominibus ſeparant. Qui- cunq; enim extra Chriſtianitatem ſunt, ſive Gentiles, ſive Turcæ, ſive udæi, aut falſi etiam Chriſtiani & hypocritæ, quanquam unum tantúùm & verum Deum eſſe credant & invocent: neq; tamen certum habent, quo erga eos ani- matus ſit animo, neque quidquam favoris aut gratiæ de Deo ſibi polliceri gudent aut poſſunt: quam ob rem in per- Dð petua Fidei Arti- culus III. Doctrina de eſſentia & vo- luntate Dei in Symbolo. De patefacti- one Dei & de fine hominis. Ideò traditus Symbolum, ut verus Deus di- ſcernatur à commentitiis numinib. & re- è invocgtur. Fidei Articu- 480 lus III. Dilſcrimen legis & Ey- angelii, De- ◻ calogi & Symboli a- poſtolici. I. 2. CATECHISMuIS. petua manent ira & damnatione. Neq; enim habent Chri⸗ ſtum Dominum, neq; ullis Spiritus ſancti donis & dotibus illuſtrati & donati ſunt. G. II. Ex hoc jam clarè vides & cognoſcis, fidem longe ali- ameſſe doctrinam, quam ſunt Decem præcepta. Nam hæc docent quidem, quid faciendum ſit: illa verè indicat:, quid Deus nobis fecerit & præſtiterit. Decem præcepta alioqui etiam omnium hominum cordibus inſcripta ſunt: cæterum fides nulli humanæ ſapientiæ eſt comprehenſibi- lis, ſed à ſolo Spiritu ſancto tradenda & docenda eſt. Eam ob rem, præceptorum doctrina nondum ullum Chriſtia- num facit, ſemper enim Dei ira atque indignatio nobis incumbit, quam diu ſervare nequimus, quod DEusS ræceptis ſuis à nobis exigit. Hæc vero, nempe fidei do- Grina, meram gratiam ſecum apportat, & hæc juſtos Deoq; nos acceptos facit. Per hujus doctrinæ cognitionem, amo- rem ac voluptatem Dei præceptorum faciendorum con- ſequimur, videntes hic, quomodo Deus prorſus ſe nobis tradiderit, cum omnibus quæ poſſidet, ut præſenti ope & auxilio in perficiendis præceptis nos ſublevet, Pater quidem omnibus ſuis creaturis, Chriſtus vero omnibus ſuis operibus, porro autem Spiritus ſanctus omnibus ſuis dotibus. pro ſimplicibus locandi gratia, dicta ſufficiant, ne obru- antur multitudine, ut hujus rei intellecta jam probe ſum- ma, ipſi proprio marte hanc rem latius indagent, & quid- quid in Scripturis didicerint, huc referant, ac ſubinde lo- cupletiorem intelleétum quotidianis incrementis conſe- quantur. Quotidie enim hæc, quam diu hic vivi- mus, docentes & diſcentes, vix unquam ſa- tis diſcemus aut docebimus, π OhS Hæc quidem in præſentia de fide, fundamenti TERTIA MAIORB. 4³⁸ TERTIA CATE CHISMI PARS. Oratio Dominica. W*½ A CTENVUsS audivimus, quid nobis cum faci- Aendum, tum credendum ſit, quibus in rebus obhptima & feliciſſima vita fita ſit: ſequitur jam y deinceps Pars Tertia, docens, quomodo oran- eek qum fſit. Cum enim ita nobiſcum comparatum eſſe videamus, ut nemo hominum decem præcepta planè & perfectè ſervare queat, tametſi credere inceperit: & dia- bolus huic noſtro conatui ſummo ſtudio, una cum mundi ac propriæ carnis noſtræ illecebris, obluctetur ac renitatur: nihil perinde neceſſarium eſt, quam ut aſſiduis precibus di- vinas aures fatigemus & obtundamus, ut fidem & præce- ptorum ſatisfactionem nobis largiri, ſuſtentare, atq; adau- gere, tum & quicquid ad eam nobis impedimento eſt, o- mne hoc è medio tollere dignetur. sed enim, ne nobis obſcu- rum foret, qu id & quomodo orare debeamus: Dominus noſter Jeſus Chriſtus ipſe nos rationem & verba orandi do- cuit, quemadmodum mox audiemus. G.2. Prius tamen quam ipſam orationem particulatim tra- cGtandam aggrediamur, vehementer operæ pretium eſſe videtur, homines ad orandum oſtenſis nonnullis argumen- tis & perfuaſionidus hortari & provocare, veluti Chriſtus quoq; & Apoſtoli feciſſe leguntur. Et hoc quidem primo loco recenſendum eſt, ut non ignoremus, divini præcepti juſſu nobis orandum eſſe. Ita enim in Secundo præcepto audivimus: Non aſſumes nomen Domini DEl tui in vanun quibus verbis hoc ſimul exigitur, ut ſanctum Dei nomen laudemus, idemque in omnibus necesſitatibus precando invocemus. Lavocare enim nihil aliud eſt, quam preces ad Deum fundere. Ita, ut ſevere atq; adeò ſeriò præceptum ſit, quàm omnia alia minaciter interdicta, non habendos —ðèDBGD Hh eſſe P. III. Oratio Dominica. Aug. t. 2. Ep.. 12 1. t. 4. 1. 2. de V. Dn. t. 10. 8. 53. in Jo. p. 143. 8. 126. 13 5.182.8S.2 £⁸ in Luc. Luth. t. 6. W. p. 3 2.].4. p.414, vo mGe⸗ bet p. 109. III. I15. Tertia pars Catec hiſmi, doctrina de in- vocatione Dei, ſeu de precati- one. Occaſiones exercendæ fi- dei & invocati- onis. Quæ requi- rantur & exu- ſcitent ad in- vocationem. Primum ſit in conſpectu præ- ceptum de pre- cando. Oratio Do- 482 CQCA5TECHISMuIuS. — minica,. eſ alienor Deos, non occidendum, non furandum & c. Ne quis Pr temerè in eam opinionem veniat, ut exiſtimet, perinde lel eſſe, oret, nec ne: quemadmodum nonnulli craſſi & in- k culti homines factitare conſueverunt, in ejusmodi cogi- A tationes deſcendentes: Quid verò multis orarem, cumne- en ſciam, num Deus preces meas curet & audiat, nec ne? æ quod ſi non oravero, oret alius. Ex quo tandem in eam d .⸗ conſuetudinem deveniunt, ut nunquam quidquam orent, i prætexentes tandemſuæ pigritiæ, aut ignavæ impietati po- n tius, nos falſas & hypocriticas oratiunculas re jicere: quaſi nn verò nos unquam docuiſſemus, non eſſe orandum. eij Precatio ſiit S.3. Quanquam hoc difſiteri non poſſumus, eas orationes, 1 dens keren⸗ quæ hactenus factæ ſunt, ſtentoreis clamoribus in Eccleſiis n oninauis bet- VOciferando & tonando, &c. non fuiſſe orationes. Ejusmo- De tologia p.409. di enim res externæ, ubi harum rectus eſt uſus, puerorum, geoe 485·487. Lut. ſcholaſticorum, ac ſimplicium eſſe poſſunt exercitia, legen- j 467. V. p. do aut cantando conſiſtentia, propriè tamen orationes aut preces exiſtimandæ non ſunt. Sed enim hoc deniq; orare 8 dicitur, quemadmodum Secundum præceptum docet, Deum tempore neceſſitatis invocare. Hoc à nobis exigit, ta neq; reseſt noſtri arbitrii, verum orare debemus & cogi- 0 mur, ſi modò Chriſtiani perhiberi volumus, æquè atq; pi- I rentibus & magiſtratibus omnibus obedientiæ officiis ob- el temperare cogimur. Siquidem invocando & precando, nomen Dei colitur & utiliter uſurpatur. Jam hæc diligen- ter notanda ſunt, ut his reprimamus & expellamus ſub- ſurgentes in animo cogitationes, quibus ab orando ab- ſtrahimur & deterremur. Quemadmodum enim hoc non valet, ſi quis filius ad patrem diceret: Quid commodi mea tibi præſtare poteſt obedientia, ego vadam, facturus quod potero, perinde eſt, ſive morigerus ſim, nec ne? Verum hic extat præceptum Dei, velis nolis, facias oportet. Ita quoq; hic, ut omittas, aut facias in tuo arbitratu ſitum non eſt, ſed orandum eſt. ⸗ Colatio præ- G. 4. Ex hoc jam ita collige ac cogita, cùm tantopere no- cipuæ & pri- pis in junctum ſit, ut oremus, ne quo modo quiſpiam ſuas pre- MAI 0. 4³3 preces contemnat, ſed magni æſtimet, & magnifice de illis ſentiat. Ac ſubinde ſimilitudinem exaliis præceptis petas. Puer nequaquam ſuam erga parentes obedientiam leviter ducere debet, verum ſemper cogitare: Hoc opus obedi- entiæ eſt, & quidquid facio, non alio animo facio, quàm quod in obedientia & præcepto Dei verſatur, cui inniti poſſum, atq; hoc ipſum magni pendere, non quidem meæ Oratio Do⸗ minica. mæ legis de a- gnitione Dei & invocatione cum cæteris decem præce- ptis debita. dignitatis gratia, ſed propter præceptum. Ad eundem pla- ne modum & hic, quidquid & pro quacunq; re Deum o- raverimus, ita intuendum cſt, quaſi à Deo exactum, inq; ejus obedientia factum, atq; ita cogitare oportet: Quan- tum ad me quidem attinet, hæc oratio nullius eſt habenda momenti aut pretii, verum ob id reſpuenda non eſt, cum Deus orare mihi præceperit. Ita cuiq;, quamcunq; tan- dem rem precibus impetrare ſtatuit, ſemper ad Deum hu- jus præcepti obedientia veniendum eſt. §. 5. Quocirca omnes homines per Chriſtum obteſtamur & hortamur, quàm fieri poteſt diligentiſſimè, ut hæc deni- que nobis cordi ſiat, neve ullo pacto noſtras orationes tanquam rem nihili aſpernemur. Ita enim hactenus in mali Genii nomine docti ſunt homines, ut nemo harum rerum ullam curam ſuſceperit, æſtimaritq;, ſatis ſuperq; actum eſſe, modo opus orandi factum eſſet, Deus hoc exaudiret, nec ne, non magnopere laborabatur. Sed hoc eſt Hylam, ut habet proverbium, inclamare, aut loqui ventis ac litto- ri, ita nequicquam murmurando: ob id inutilis quoq; & infrugifera fuit oratio, Ejus enim generis cogitationibus conturbamur & abſterremur. ſum, neq; ſatis dignus; quod ſi tanta probitate ac vitæ ſan- Rtimonia præcellerem, ut divus betrus aut baulus’, liben- ter orare velim. sed procul hinc aufer ex animo iſtiusmo- di cogitationes. Nam hoc ipſo præcepto, quo Paulus ora- re juſſus eſt, etiam nos orare jubemur. Neq; minus in mei tiam, quam ejus hocsecundum præceptum conſtitutum ut non liceat illi ſanétius jactare præceptum aut præ- ntius. Quare ita tibi dicendum eſt: Meæ preces, quas H h z ad Deum Ego quidem ianctus non Repugnan- dum dubitati- oni, & oppo- nenda indigni- tati neceſſitas mandati. QOratio Do⸗ 484 CATECHISMVS minica. ad Deum fundo, nihilo ſunt deteriores aut profaniores, aut Deo minus acceptæ, quam fuêre Pauli & omnium et- iam ſanctiſũmorum. Ratio eſt: Perlibenter illis quantum ad perſonam attinet, cedam vitæ ſanctimonia, verum præ- cepto nequaquam. Certum enim habeo, Deum nequa- quam orationem perfonæ gratia reſpicere, ſed propter ver- bum ſuum, atq; obedientiam ſibi præſtitam atq; exhibitam. Ei enim præcepto, cui omnes ſanéti orando innixi ſunt, ego quoq; precans innitor: ad hæc eadem ipſa precor, quæ ipſi omnes ad unum precantur, aut precati ſunt. §.6. Hæc quidem prima hujus exhortationis pars ſit, & omnium maxime neceſſaria, ut omnis noſtra oratio divi- næ obedientiæ innitatur, nullo noſtræ perſonæ reſpectu, ſive juſti ſimus, ſive peccatores, digni, an indigni. Et ſci- endum eſt, Deum nullo modo æquè laturum, ut iſta in lo- cum convertantur, ſed graviter nos & acerbe puniturum, ſi ſegnes in orando fuerimus. Deinde quod noſtras pre- ces ne quicquam ac temere effundi non patietur. Si enim te audire nollet, ut orares, nunquam tam ſevere tibi præ- cepiſſet. 2ðð :. Conlidera- §S.7. Alterum quod nos ad orandum hoc impenſius inſti- prrceplis gare debebat, hoc eſt, quod Deus orationi peramicam nior Pr nC quoq; promiſſionem adjunxerit, pollicitus certò fore, ſiones, ut ſciat quicquid orantes petierimus. Quemadmodum hoc te- an & cur exau- ſtatur Pſalm. 50, 15. Invoca me in die tribulationis, & eripiam üumtaͤr indi- 1e. Et Chriſtus Matth. 7, 7. Petite, & dabitur voba &c. Qui- S cunq; enim petit, actipit. His utiq; promiſſionibus pectora noſtra excitanda erant & inflammanda, ut cum volupta- te & amore Deum invocaremus, cum ipſe ſuomet verbo teſtatum faciat, ſibi noſtras orationes impenſe pla- cere, easq; exauditum iri, ne ipſi reſpuamns aut Hylam in- 3. Fidem in in- clamemus in incertumorantes. Hæc igitur illi potes ob- vocatione ac- jicere ita dicens: Venio ad te chariſſime Pater oratum, cendi neceſle „ “ . R; 5 eſt. non quidem ex proprio arbitrio ſeu propoſito, aut prg pria dignitate adduétus, fed tuo præcepto ac promiſſo * citatus, quæ mihi nequaquam mentientur. Jam qui tali promiſ- — — — — — — — — —— 22 ☛ , im MAIOR. V 4⁸5 promisſioni fidem non habet: iterum ſciat, ſe Deum d iracundiam provocaſſe, ut qui ſumma eum afficit contu- melia, ac mendacii inſimulat. L §.8. Præter hæc etiam hoc ipſo ad orandum non mediocri- ter pellicendi & pertrahendi eſſemus, quod Deus juxta Præceptum & promiſſionem etiam antevertit nos ipſe, verba ac modum orandi nobis præſcribens, ac velut præ- manſum inos inſerens, quomodo & quid nos orare opor- teat, ut videamus, quàm amanter neceſſitas noſtra ſibi cu- ræ ſit, neq; ullo pacto dubitemus, noſtras orationes ſibi placere, easq; certo exaudiri. Quare ſanè præſens oratio longè antecellit omnes reliquas, quas ipſi excogitare poſ- ſemus. Etenim in his conſcientia ſemper futura eſſet in du- bio, atq; dictura: Oravi quidem, cæterum ignoro, quo- modo illi placuerit, aut num legitimum modum ac men- ſuram orandi aſſeqvutus ſim. Quapropter hac nobilior in terris non poteſt inveniri precatio, cum tam præclara ha- Pater noſtet 4A. Chriſtus ipſe verda & re- citationem cer- tam præſcriplſit. beat teſtimonia, quòd Deo tam ex animo arrideat, pro qua totius orbis divitias commutare non debeamus. Y. 9. Quin etiam eam ob rem certis verbis præſcripta eſt, ut videamus & in animum revocemus neceſſitatem, qua ad indeſinenter orandum adigendi & impellendi eſſemus. Etenim qui orare voluerit, neceſſum eſt, ut is aliquid adpor- tet, exponat, & nominatim perſtringat, quod petiit: quod niſi fit, non poteſt dici precatio. Meritò itaq; re jicimus o- mnium Monachorum ac ſacrificorum hactenus factas ora- tiones: qui diu quidem ac noctu laboriosè admodum ulu- lant & murmurant, at interim nullus eorum unquam vel pro titivillitio orare decrevit. Et ſiin unum locum omnes Eccleſiæ rudentium aſinorum officinæ, unà cum toto om- nium religioſorum examine congregarentur, non poſſent non fateri, ſe nunquam ex corde vel pro minima vini guttu- la Deum oraſſe. Neq; enim quisquam illorum unquam aut Dei obedientia adductus, aut fide promisſionis pellectus, orare ſtatuit, neq; ullam necesſitatem intuitus eſt: ſed non ultra cogitavit (quando preculæ vel optimè demur- 3z mu- 5. Res pe- tenda in pre- catione recite= tur & cogite- tur. P. 409. 48 2. 487. Lut. t. I0. W. 467. Oratio Do- 486 CATECHISMVS minica. murmuratæ ſunt) quam bonum opus facere, quo diurnum penſum Deo perſolveret, ut qui non ab eo accipiunt, ſed tantum illi dare volunt. Res petendæ, S. 10. Cæterum ubi oratio recte inſtituta eſſe debet, neceſ- reekistimo e ſum eſt, ut ſeria ſit precatio, ut quis neceſſitatem ſentiat. heniæ in otai. qua premitur, & ad invocandum & clamandum impellitur. one Dominica. Atqꝗ; ita demum fit, ut recta, quemadmodum par eſt, ad Deum fundatur-oratio, ut nullo doctore opus ſit, quomo- do aliquis ad orandum ſe præparet, aut unde devotionem hauriat. Neceſſitatem verò, quæ cum pro nobis, tum pro aliis nobis cordi eſſe debet, abundè ſatis in oratione à Chriſto nobis præſcriptã invenies: quæ etiam ad hanc rem nobis ſervire debet, ut ex illa necesſitatis ſæpe admonea- mur, ne ad orandum ſegnes reddamur. Sunt enim non pa- rum multa, quæ deſunt nobis omnibus, hoc tamen unum cumprimis in omnibus deſideratur, quod nemo noſtrûm ea videat aut ſentiat. Quare Deus à nobis hoc ſummè con- tendit, ut eam necesſitatem, qua premeris, orans conque- raris, atq; exponas: non quod ignoret ipfe, verum ut tu cor tuum accendas ad impenſius ac fortius petendum, ut- que ſinum pallii tui ſaltem quàâm latisſimè diſtendas & a- perias, ad multa percipiendum. Singuli ſuis g. II. Quocirca ſtatim à pueritia aſſueſcere conveniat, ut nseeciaribs quisque privatim pro ſua necesſitate, quamcunq; tan- petant ſaluta- dem fibi objectam perſentiſceret, tum etiam pro aliis ho- 1ia. minibus, quibuscum verſatur, quotidie precaretur, ve- P· 497. Ja.5, juti pro Concionatoribus, Magiſtratibus, vicinis, fami- lia, & aliis: ſemperq; Deum (ut dictum eſt) ſui præcepti, promisſionisꝗ; admoneret, nihil hæfitans, eundem ſuas preces exauditurum. Haæc propterea dico, perlibenter enim velim, ut his probè perceptis, homines iterum re- è orare perdiſcerent, neque tam horridam & incultam, atque ab omni devotionis affectu alienam vitam vive- vent, à qua in dies ſingulos ad precationes faciendas ine- ptiores evadunt: quod & Diabolus anxiè defiderat, o- mnibus viribus eo inſtigans & juvans neq; enim S entit, - —— „„ — ͥℳ——m,— — ⸗ r————ũ ‚— — — — — - — — — MAIONM. 4⁸7 Pater noſter. ſentit, quantum detrimenti ſibi adferre ſoleat oratio fer- vens & ſedula. F. 12. Hoc enim ſcire debemus, omnem tutelam ac defen- ſionem noſtram, unicè adeo in oratione ſitam eſſe. Multo enim viribus imbecilliores ſumus, quam ut cum Diabolo, ejusq; ſociis auxiliaribus nos infeſtantibus, æquo Marte depugnare queamus, adeo ut nos profligatos tantum pe- dibus conculcare poſſent. Ideò nobis impenſe danda eſt opera, ut ea arma manibus arripiamus, quibus inſtructi Chriſtiani Diabolo queantreſiſtere. Quid enim putas ha- ctenus tam magnas res effeciſſe, inimicorum noſtrorum conſiliis diſcutiendis, inſidiis detegendis, cædibus tollen- dis, ſeditionibus clanculariis opprimendis & extingven- Invocatio pro- prium ſolius Ecceleſiæ opus & præcipuus quaſi murus. dis, quibus Diabolus nos unà cum Evangelio' penitus op- primere cogitabat: niſi aliquot proborum ac piorum ho- minum obſtitiſſet oratio ac tanquam murus æneus nos defendiſſet? Alioqui & ipſi adverſarii noſtri longè cruen- tiorem tragœdiam vidiſſent, quomodo nempe Diabo- lus totam Germaniam in ſuo proprio ſangvine ſubmer- ſiſſet. Nunc verò falſe hæc illi & confidenter rideant licet, & pro ludibrio habeant: nos tamen & ipſis, & Diabolo. ſolius orationis adminiculo ſat fortes erimus, dummodò dil genter oraverimus, nec ſegnes facti fuerimus. Übi- cunq;lenim probus ac pius Chriſtianus orat: Ceœleſtis ac omnipotens pater, precor, ut tuam voluntatem fieri ſinas: illico in ſublimi reſpondet Deus: optime fili, plane hoc tibi perſuadeas futurum, ad retundendam Diaboli mundiq; ferociam. J. 13. Ha ctenus hæc monendi gratia dicta ſint, ut ante o- mnia diſcamus orationem magnifacere, veroq; diſcrimine diſcernere verboſum multiloquium ab oratione aliquid petente. Nequaquam enim precationes re jicimus, verum non niſi mere inutilem illum boatum ac murmur damna- mus: quemadmodum ipſe quoq; Chriſtus in oratione mo- leſtam, & ad oſtentationem compoſitam battologiam damnat ac prohibet. Jam vero ipſam orationem ab eodem H h 4 nobis A. Inv ocationis eflicacia. PetitioI. 48 8 CATECHISMuS nobis traditam, paucis tratabimus, & quam fieri poteſt Septem peti- clariſſimè. Sunt autem in his ſeptem Articulis ſive Preca- tiones oratio- rionibus, omnes neceſſitates ordine comprehenſæ, quæ nis Dominicæ. is fubind . 1. 7 nobis ſubinde contingunt, & unaquæq; harum ita magna eſt & vehemens, ut ea per omnem vitam noſtram ad orandum impellendi eſſemus. L.t.4 J.4. 16. . PRIMA PETITIO. 10. W. 46 . . Sanctiſicetur nomentuum. H'* aliquanto obſcurius dictum eſt, nec ſignificanter L expreſſum. Lingua enim nobis vernacula ita dice- remus: Cæleſtis Pater, fac quæſo, ut tantum nomen tuum ſan- btum ſit. Quid ergo ſibi vult hæc oratio, ut nomen ejus Nomen Dei ſanctum fiat; An non ante ſanctum eſt? Reſponſio. Imo quomodo ſan- vero nunquam non ſanctum eſt in ſua eſſentia: at in uſu Qum. noſtro ſanctum non eſt. Dei enim nomen nobis datum & inditum eſt, poſteaquam Chriſtiani facti & baptizati ſu- mus, ut ſilii Dei vocemur, & Sacramenta habeamus, per quæ illi uniti, & copulati ſumus, ita ut omnia quæcunq; Dei ſunt, uſui noſtro ſervire debeant. Cæterum hic jam nobis magna neceſſitudo incumbit & imponitur, quæ nobis cum- primis curæ eſſe debet, ut nomini divino fuus honor ha- beatur, ut ſanctè ac reverenter tractetur, veluti theſaurus noſter unicus, quo nobis non major eſt aut amplior: utq; nos tanquam probi liberi ab hoc patre precibus conten- damus, ut nomen ſuum, quod alioqui in cœlis per omnia ſan Rum eſt, etiam in terris apud nos, inq; univerſo orbe, ſanctum ſit ac maneat. Nomen Dei S. 2. Porrò autem nomen ejus, quomodo inter nos ſan- quomodo in Rificatur, aut ſanctum fit? Reſponſio: ut quam apertiſſi- retur. ancti mè potero, dicam, Cum & doctrina & vita noſtra Divina du & Chriſtiana fuerit. Cum enim hac oratione Deum pa- trem noſtrum compellemus: utiq; debemus, ut in omni- bus ita nos geramus, ita nos exhibeamus, quemadmodum probes —,— — — — — — — — „ — —6 — —,— —,, ,— , —, — ,—,„- — 5ðů — — —— — MA 0R. 489 probos libe atq; honori. *₰ S. 3. Jam vero ejus nomena nobis aut verbis, aut factis in- digne violatum profanatur (quicquid enim in terris agi- mus, aut verbo aut facto comprehenditur.) Ac primum quidem ad hunc modum, quando ſub divini nominis præ- textu id prædicatur, docetur, ac dicitur quod falſum eſt atq; erroneum, & quo ſeducuntur homines, ita ut ejus nomine comandum ac exornandum ſit mendacium, atq; etiam venalius faciendum. Hoc jam ſummum dedecus eſt & contumelia, qua ſacratisſimum nomen Dei patris no- ſtri, indignisſimis modis contaminatur, & afficitur. Deinde quoq;, quoties fœde ac turpiter nomine Dei abutimur, pejerando, execrando, maledicendo, pejerando, incan- tando &c. Tertio quoq; vita & operibus manifeſte malis ac nefariis, cum ii, qui Chriſtiani & populus Dei vocantur, ſunt adulteri, vinolenti, avari, invidlioſi, obtrectatores, maledici. Hic iterum glorioſum Dei nomen, noſtri gratia, contumeliæ ac dedecori exponitur. Sicut enim corporali patri filius malè moratus ac degener, infamiæ eſt ac turpi- tudini, qui & dictis & factis, præcepta paterna transgredi- tur, nobilitans ſemet flagitiis, ut ejus gratia, ab omnibus contemptus notetur ignominia: Ita quoq; Deo vergit in contumeliam, ſi nos, qui juxta nominis ejus appellatio- nem vocati ſumus, atq; ab eodem omnigena bona accepi- mus, aliter docuerimus, loquuti fuerimus, vixerimus, atq; pios ac cœleſtes filios Dei decet, adeo ut ob hoc ipſum male audire cogatur, nos videlicet non eſſe filios Dei, ſed filios Diaboli. G. 4. Ita clare vides, hoc Articulo idem nos orare, quod in Secundo præcepto Deus à nobis exigit, nimirum ne ejus nomine pravè abutamur jurando, deteſtando, mentien- do &c. ſed utiliter idem ad Dei honorem & gloriam uſur- pemus. Quicunq; enim Divino nomine alicujus vitii te- gendi gratia, abutitur: ille hoc ſanctum nomen profanat, violat, conſpurcat, atq; contaminat: non ſecus atq; olim HIh 3 factæ ros æqvum eſt, ne illi ſimus dedecori, ſed laudi Petitio I. Nomen Dei quomodo pro- fanetur. 1. Comere rem Sermon. Ambr. t. 3. 5. 70. 2 .* 3. Eſa. 55 5. Ezee. 36, 2 1. Rom- 2, 24. 1. Tin. 62 1. T it. 2. 4. Exemplum fi- lii familias de- gemeris. Confens. Præ- cepti II. p. 340. Petitio IlI. 490 CATECHISMIS Prima petiio ſacræ domus profanatæ dicebatur, cæde humana con- orat de gloria Dei & verocul- tu, de quo ſe- cundum præ- ceptum præci- pue conciona- Neceſſe eſt ante omſia pe- ti notitiam, ſeu agnitionem Dei & invoca- tionem &c. ſperſæ, aut alioqui fœda aliqua turpitudine in iisdem flagi- tioſe pergetrata, dehoneſtatæ: aut ſi res ſacra contume- lioſe afficeretur, ut quæ per ſe quidem ſaneta eſſet, ipſo ta- men uſu profana fieret. Eſt ergo hic Articulus jam intelle- tu facilis, tantum verbis recte perceptis, ut ſantcttfcare⸗ tantùm ſignificet, ac laudare, extollere, honorem habere. cum verbis tum operibus. = F. 5§. Jam vero ipſe vide, quam iſta precatio omnibus modis ſit neceſſaria. Cum enim haud obſcure videamus, quam mundus refertus ſit propemodum infinitis ſectis & falſis doctoribus, omni bus Divinum nomen ſuæ Diabolicæ doctrinæ prætexentibus: non injuria nobis indeſinenter clamandum erat adverſus omnes, ita ſcelerate Divino no- mine abutentes, hoc eſt, æque adverſus falſa docentes, & prava ſuperſtitioſe credentes, tum quicquid Evangelium & lanam doctrinam noſtram temere impugnat, ut ſunt mi- trati Epiſcopi, Tyranni, Suermeri &c. Præterea pro nobis- met ĩpiis quòq; qui Verbum Dei habemus, ſed qui non gra- ti ſumus, neq; tanti muneris memores, neq; perinde, ut Verbo docemur, vivimus. Hæc devote, atq; ex animo orans, certus eſſe potes, Deo ſumme placere tuam oratio- nem. Neq; enim quicquam audiet gratius aut amantius, quam quod ejus honor & gloria præ omnibus rebus paſſim unice floreat ac vigeat, ejus Verbum ſincere doceatur, ac charum & pretioſum æſtimetur. L. t. 4. J. 416.t. 10. W. 46 8. p. 356. Ordo petitio- num, ſiue re- rum quæ pe- ctuntur ſapien- Mimus. SECHNDAPETITIO. Adveniat regnum tuum. Vemadmodum primo Articulo precati ſumus ea, quæ ad ad honorem & gloriam nominisDei pertinent, ut prohibeat Deus, ne ſui nominis prætextu mundus ſua mendacia atque malitiam inſidioſe celet ac tegat, ſed ipſe ejus gloriam claram habeat & inviolabilem, ut per nos ce- lebretur & extollatur laudibus: ita quoq; hic precamur, ut reG it , MAIOR. 491 Petitio II. regnum ejus veniat. Verum ficut nomen Dei per ſe ſan- Cur petamus ctum eſt, nos tamen oramus, ut apud nos quoque ſan- irenin, pen ctum fit: ita quoque regnum ejus ultro venit, citra no- 356. ſtram precationem. Nihilo minus tamen precamur, ut ad nos veniat, inter nos, & apud nos verſetur, ita ut nos quo- que pars ſimus, inter quos nomen ejus ſanctificetur, & e jus regnum floreat. §.2. Quid autem regnum Dei dicitur? Reſponſio. Nibilali- Regnum Dei ud, quàm quod ſupràâ in Symbolo fidei audivimus, quod duid? Deus filium ſuum Jeſum Chriſtum in mundum miſerit, ut nos à Diaboli potentia & captivitate redimeret, inq; liber- p. 352. tatem aſſereret, & ad ſe perductos regeret, veluti rex juſti- tiæ, vitæ, ſalutis & felicitatis, adverſus peccatum, mortem, & malam conſcientiam. Ad quod etiam Spiritum ſanctum largitus eſt, qui talia nobis offerret, per ſanctum verbum b. 353. ſuum, perq; virtutem ſuam nos in fide illuminaret & forti- ficaret. Eam ob rem hic primum precamur, ut id, quod Chriſtus nobis impetravit, apud nos fiat efficax, ut ejus nomen celebretur, per ſanctum Dei verbum, & vitam bie . & Chriſtianè inſtitutam: ut & nos, qui accepimus, illud betür gand⸗ mordicus retineamus, & ab aliis certatim arripiatur, & po- oher en ur tenter per mundum dominetur, ut multi ad regnum gra- à Spiritu ſan- tiæ perveniant, redemtionis fiant participes, per Spiritum do. ſanctum adducti, ut omnes ita in hujus regis regno hic in- coãâto, perpetuo maneamus. §. 3. Siquidem regnum Dei duplici ratione adnos venire Duplici rati- dicitur, Semel in hoc mundo temporaliter per Verbum & Säum Dai ag fidem, Deinde æternaliter, & hoc per revelationem. Jam S6e utrunq; hoc precamur, ut & ad eos veniat, qui nondum in eo verſantur, & ad nos, qui illud conſeqvuti fumus, quoti- dianis incrementis auctum, & in futuro in vita æterna & immortalirevelandum. Horum omnium non alius quàm Sententia ver- hic ſenſus eſt: cœleſtis ac omnipotensſpater, precamur te, ut Petiion luius nobis initio, tuum verbum impertire digneris, ut Evangeli,: . um purè atq; fincerè per mundum prædicetur: Deinde, ut per fidem quoq; ſuſceptum in nobis operetur, ac vivat, ut ita Petitio II. 492 CATECHISMVS ita regnum tuum inter nos erectum vigeat, per verbum ac virtutemspiritus ſancti, ut regnum diaboli abolitum, pror- ſus extirpetur, ne quid juris aut poteſtatis illi in nos relin- quatur, donec prorſus ſubverſum fuerit, peccatis, morte & orco extinctis, ut nos perpetuò in perfecta juſtitia ac felicitate vivamus. eoe mie Aaus Panis, aut re aliqua temporali & tranſitoria precari, ſed pro ſumma, ac pri. æterno theſauro, cu jus pretium eſt inæſtimabile. Breviter mabonamagis pro omnibus iis, quæ Deus ipſe poſſidet, quæ multo ma- a Seeein ora ſunt, quam ut homo animo concipere auderet eam quam corpus =. . . . . . . — — pertinenti. fiduciam tanta poſtulandi, niſi ipſe hæc petenda nobis in mandatis dediſiet. Verum quoniam Deus eſt, & quidem omnipotens, eum etiam honorem ſibi vendicat, ut multo plura ac magnificentiora largiatur, quam ullus queatmen- te comprehendere, Veluti fons perennis & indeſinens, qui quo largius ac copioſius manando exundat, hoc libe- ralius ſemet effundit. Nec quicquam impenſius à nobis flagitat, quam ut multa & magna ab eo poſtulemus: & contrà nobis infenſus eſt, nihil audacter & confidenter à Pxemplum ſua benignitate petentibus & poſtulantibus. Nam veluti depingens im- cum opulentisſimus & potentisſimus Cæſar alicui mendi- becillitatem & co eam opinionem & precandi libertatem offerret, ut quod- Quporem cor. cundq; ejus ferret animus, à ſe optaret & peteret, ſe para- diurim. tum eſſe, munera planè regia & magnifica largiri petenti: 8 ille verò ſtolidus non plus ſordido poſtularet ſorbitio, meri- tò utiq; ille pro ſcelerato nebulone & homine nequam ha- beretur, qui Cæſareæ ma jeſtatis mandatum ludibrio habe- ret, neq; dignus eſſet amplius, qui in conſpectum Oæſaris admitteretur: Ita quoq; Deo extremè contumelioſum eſt, tanta tamq; ineffabilia bona nobis offerenti & pollici- tanti, ſi ejus inexhauſtam benignitatem contemnamus, aut nos certò conſecuturos non ſperamus, ac vix pro fru- ſto panis impetrando precari ſuſtineamus. Petamus hod N. 5. Verum enimvero omnishæc culpa impiæ increduli- erdine, ut an- tati noſtræ aſſignanda eſt, non tantum bonitatis de Deo i ibimet §.4. Ex his omnibus, vides, nos hoc loco non pro fruſto MAITOR. 493 Petitio III. ſibimet pollicenti, ut crederet ventrem à Deo nutritum iri, omitto, ut indubiè ſperaret, aliquando ejusmod bona immortalia ſe conſecuturum. Quare contrà nos munia- mus, hocq; inprimis petamus, atq; ita demum reliqua quoq; omnia abundè habebimus, veluti Chriſtus ipſe do- cet Matth. 6, 33. Qucrite primum regnum Dei, & cætenz omnia ad- icientur vobis. Quomodo enim pateretur rerum tempora- lium nos urgeri inopia, quum æterna & cœleſtia bona ſe nobis certò daturum perſanctè receperit? TERTIAPETITIO. p. 357. Fiat voluntas tua, quemadmodum in cœxlo, ſic etiam in terra. Actenus, ut nomen ejus à nobis ſanctificetur & cola- UNtur, tum præterea, ut ejus regnum inter nos vigeat, precati ſumus: quibus duobus plene comprehenſum eſt, quicquid ad Dei honorem & noſtram ſalutem pertinet, ut Deum cum omnibus ſuis divitiis peculiariter conſequa- mur. Verum hic alia rurſus nobis incumbit & vehemens quidem neceſſitas, ut tantas una cum Deo acceptas divi- tias conſtanter ac firmiter retineamus, neq; nos ullo modo avelli inde patiamur. Nam quemadmodum in republica bonis legibus conſtituta, non tantum eos eſſe oportet, qui ædilium, prætorum, & præfectorum partes obeant, hoc eſt, qui publicis præſint ædificiis, & officiorum procu- rationibus, ſed etiam qui imperatores agant, qui hoſtiles incurſiones propellant, qui ab omni vi atq; in juria patri- am tueantur ſedulo: Ita quoq; hic, quamquam pro eo quod nobis ſumme neceſſarium eſt, oravimus, nempe ut Evangelii fieremus compotes, neq; non fidei ac Spiritus ſancti participes, qui nos regat, & Diaboli poteſtate libe- ret, illud tamen nobis quoq; nihilo ſegniùs orandum eſt, ut voluntatem ſuam fieri patiatur Deus. Ut enim in cogni- ta veritate perſiſtamus, miræ exorientur tragœdiæ, mul- tæq; impugnationes & caſus nobis erunt ſufferendi, abo- mnibus eferantur bo-⸗ na æterna. Sap. 10, 10. Rom. 2, 7. Col. 3 I T. 4. J. p. 417. 518 De ordine petitionum. Impedimenta & peticula vo- cationum qvæ à Deo diſcuti petamus. Petitio III. 494 CATECHISMuS omnibus iis, qui duo priora ſumma ope impedire nituntur atq; ſubvertere. ⸗ Diaboli Ty- S. 2. Nemo enim facile credit, quam Diabolus omnibus rannis & ini- repugnet viribus, ut qui ferre non poteſt, quenquam rectè diæ, docere, aut ſincere credere: neq; illi quicquam poteſt ac- cidere ægrius atq; dolentius, quam quod videt, nugaces & abominabiles doctrinas ſuas ſub ſpecioſisſimo Dei nomine veneratas, jam exorta & luce Evangelii, detegi, atq; ita tur- piter ſubſannari, inſuper è pectoribus hominum evelli, ta- Naturæ & liq; clade regni ſui pomeria imminui. Quocirca tanquam lragitas im- inimicus ira percitus fremit inſaniens, omniq; exercitus ſui Erniens. robore nos incurrit & adoritur. Præterea omnium ſuorum copias ſibi ad jungens, mundi quoq; & propriæ carnis no- ſtræ ſocia arma auxilio ſibi depoſcit. Etenim caro noſtra per ſe pigra eſt, & prona ad malum, tametſi Verbum Dei Gen. 6,5. c. apprehenderimus & credamus. Porro autem mundus 8, 21. extremè malus & improbus, hunc in nos omnibus mo- Mundi furo qis incitat, inſtigans ac provocans, ut objecto impedi- res, & exempla 3 8 D 5 Djecte P noceatia. mento nos retrahat, proſternat, ac denuo victos iterum ſu- o imperio ſub jiciat. Hæc tota ſua voluntas eſt, has cogitati- ones verſat in animo, hoc diu noctuq; molitur, nec mo- mento quidem quieti indulget & otio, omnibus ſuis arti- bus, dolis, inſidiis, rationibus, modis, viiſq;; utens, quaſ- cunq; excogitare poterit. Aſſidua pio- S. 3. Quare non eſt, quod quicquam certius nobis futu- rum certami- rum polliceamur, ſi nobis animus eſt, eſſe Chriſtianis, quàm na⸗ cum Diabolo & omnibus angelis ejus, neque non cum mundo, nobis ſuſcipiendas eſſe inimicitias, nos omnibus modis & omni moleſtiæ genere vexaturis & infeſtaturis. Ubicunque enim gentium Evangelium prædicatum, ac- ceptum aut creditum fuerit, & fructus produxerit; ibi neceſſario crucis quoque perſecutiones conſequuntur. Neq; eſt quod quiſquam cogitet, ſe pacate & tranquillè victurum, ſed ſemel jacta alea periclitandum eſſe de o- mnibus, quæcunq; in terris uſpiam poſſidet, de fortunis, ho- nore, fama, ædibus, con juge, liberis, familia, deniq; etiam e vita MAIOR. 49 de vita & capite proprio. Hoc jam noſtræ carni nempe Adamo veteri vehementer dolet: neque tamen malis ce dendum eſt) ſed magno animo conſtanter perſeveran- dum & contra fortiùs eundem, ut inviécta animi toleran- tia, quibuscunq; injuriis impugnati fuerimus, perfera- mus, eaq; æquo animo mittamus, quæcunq; per vim no- bis erepta fuerint. Eam ob rem æquè neceſſarium eſt, ut in omnibus aliis indeſinenter oremus: Lua voluntas, pre- cor, fiat, optime Pater, non Diaboli, neq; inimicorum no- ſtrorum, neq; omnium illorum, qui tuum ſacratisſimum verbum inſectantur, quærentes illud opprimere, aut re- gnum tuum impedire. Largire quoq; nobis eam animi patientiam, ut quæcunq; nobis propterea toleranda ſunt, patienter ſufferamus atq; vincamus, ne miſeranda noſtra caro, vi cta imbecillitate aut pigritia, repudiata cruce tur- piter tergiverſetur. Petitio III. Eccleſia ſub- je da ingenti bus ærumnis. To. I. 22. Mat. 4; 1I 2. Ebr. 1090 34. Ja. 1,2. Petamus gu- bernatio nem in actionibus, conſolationem & ſuſtentatio- nem in æru⸗ mnis. 9. 4. Ecce ita ſimplicisſimè his tribuspetitio nibus, neces- ſitatem ipſiDeo incumbentem habeamus, veruntamen pro- pter nos. Nobis enim tantum ſeritur ac metitur, ſi quid ora- verimus; nempe ita (ſicut diétum eſt) ut in nobis quoq; il- lud fiat, quod alioqui etiam extra nos fieri oportet. Nam quemadmodum ejus nomen etiam nobis non orantibus ſanctificari, & regnum ejus venire debet: ita quoq; volun- tas ejus non poteſt non fieri, quanquam Diabolus cum omnibus ſuis auxiliaribus copiis ei repugnet, iraſcatur, & inſaniat, ſumma ope nitens, totumEvangelium ſubvertere. Verùm propter noſmetipſos nobis orandum eſt, ut ejus voluntas inter nos etiam, adverſus ejusmodi illorum in- ſanias completa, locum inveniat, ut omnis illorum conatus fruſtra ſit, & nos adverſus omnem in juriarum vim atq; in- ſectationem concluſi perſeveremus, ac talem Dei volunta- tem nobis nunquam diſplicere ſinamus. N. 5-Talis, inquam, oratio, jam nunc noſtra debet eſſe tu- tela & propugnatio, quæ fuget proſternatq; omne, quic- quid Diabolus, Epiſcopi, yranni & hæretici adverſus Evangelium noſtrum inſidiosè moliuntur. Permitte ſane, ut Oremus nos regi & juvari, ut vocatio ſit felix & efficax, ponendum Diaboli ſævi- tiæ, tyranno- Petitio IV. 496 CATECHISMIuIS Auxilium op- ut omnes magno erga nos iraſcantur ſtomacho, omnem (quod ajunt) moventes lapidem, ut collatis in unum con- ſiliis decernant, quomodo nos velint opprimere, ſubver- rum terrocibus, tere, evellere, ut ſuæ voluntatis & conſilii fiant compotes. & infrmitai Horum omnium improbis conſiliis & perfidis conſpira- noſtræ. P. 358. T. 4. J.4 1 8. Sequitur peti- tio rerum cor- poralium. Panis quoti- dianus quid. bus proponeremus. tionibus, unum atq; alterum Chriſtianum, hac armatum precatiuncula, non verebor opponere: ille noſter murus erit & propugnaculum, quo viéti ac profligati fœdè ſuc- cumbent. Hanc equidem conſolationem habemus, & hanc fiduciam obtinemus, certò fore, ut Diaboli ac o- mnium inimicorum noſtrorum voluntas atque confili- um, facta irrita evaneſcant, quamlibet tandem feroci- ter inſoleſcant, aut ſemet ſecuros & potentes eſſe confi- dant. Niſi enim illorum voluntas intercepta infringere- tur: regnum Dei locum interris non haberet, ſed neq; no- men ejus ſanctificaretur. QuARTA PETITITIO. Panem noſtrum quotidianum da nobis hodie. TSeloes Zudnοοα οαα αραοddτο memores ſumus, hoc eſt, . victus noſtri alendo corpori, & temporali vitæ ſuſten- tandæ neceſſarii. Eſt autem verbum perbreve ac ſimplex, ſed tamen latè patens. Ubi enim panem quotidianum pre- caris ac nominas: ibi omnia, quæ ad quotidiani panis frui- tionem pertinent, precaris, & rurſus eadem opera depre- caris, etiam omnia, quæ huic impedimento eſſe poſſunt. Quare cogitationes tuæ tibi probè aperiendæ ſunt & di- latandæ, ne tantum in anguſtiis maèëtræ ac clibani conſi- ſtas, ſed in ſpatioſum campum evageris, panem quotidia- num, & omnis generis alimenta nobis producentem. Niſi enim Deus è⁸ terris frages ſineret excreſcere, inſuper eas- dem benediceret, & calamitate defenderet: nunquam piſtum panem clibano extraheremus, aut diſcumbenti- Ut N MAITOR. 497 O.·2 Ut autem compendiosè dicamus, hæc petitio conclu- ſa in ſe complectitur omnia, quæcunq; ad hanc vitam in hoc ſeculo traducendam pertinent, cujus ſolius gratia, quo- tidiano plane opus habemus. Jam non tantùm ad hanc vi- tam ſufficit, ut corpori noſtro proſpectum ſit, unde alatur & tegatur, aliaq; habeat neceſſaria, verùm etiam ut cum iis hominibus, quibuscum converſamur & vivimus, qui- buscum commercia, & omnis generis negotia & contra- ctus ſociamus & exercemus, pacata ac tranquilla temporis conditione fruamur, Et in ſumma, quicquid ad domeſti- cam rerum adminiſtrationem pertinet. Etenim ubicunq; lIocorum, & domeſticæ & civilis adminiſtrationis uſus in- terceptus, aut conturbatus fuerit, ut perpetuum tenorem quietis obtinere nequeat: ibi quoq; vitæ alimenta inter- cepta ſunt, planeq; de victu noſtro actum eſt. Eſtq; pror- ſus res omnium maximè neceſſaria, diligenter orare pro Magiſtratibus, I Tim. 2, I. quippe quorum tutela & opera Deus nobis potisſimum viétus copiam, hu jusq; vitæ tran- quillam conditionem conſervat. Nam quanquam omnibus rebus à Deo datis, abundaremus affluentiſſimè: harum ta- men nullam retinere poſſumus, neq; etiam cum ſecuritate frui & gaudio, niſi conſtantem & pacatamReipublicæ admi- niſtrationem nobis tribuerit. Ubi enim motus vigent & tu- multus feruent bellici: hic quoq; panis quotidianus ſub- tractus eſt, aut ad minimum impeditus. §. 3. Quare cujusq; boni & vigilantis Principis inſignia, multò juſtius pane inſignirentur, quàm Leonis imagine, aut ſertis rutæ, aut in ipſa moneta imaginis loco, panes inſcul- pti aptius cuderentur, admonendi gratia, cum eos, tum ipſo- rum quoq; ſubditos, eſſe videlicet principes, quorum offi- cio tutelam, ac pacem haberemus, neq; ſine illis aut pa- nem edere, aut eundem nos ſervare poſſe. Cujus rei gratia omni etiam honore digni ſunt, ut illis per nos benignè de- tur, quicquid ex officio dare debemus & poſſumus, veluti iis, quorum beneficio omnibus, quæcunq; poſſidemus, molliter ac quietè fruimur, cum alioqui ne aſiem quidem 11 eramus Petitio IV. Quas res com- p'ectatur hæc petitio. L. t. 5. J. 179. 180. Orandum pro magiſtrati- bus, ut in pace vivamus pie de honeſte, p. 423. 486. FPetitio IV. 498 CATEBCHISMVS eramus ſervaturi. Adhæc, ut pro illis ipſis quoq; oremus, noſtri eſt officii, ut per eos Deus plus benedictionis & bo- norum nobis largiri dignetur. Beneficia di. I. 4. Sit ergo ita paucisſimis indicatum & adumbratum, dens conſide- quousq; hæc protendatur oratio, nempe per omnia hujus itione hujus vitæ negotia atq; commercia. Ex his jam aliquis prolixas petitionis. preculas poſſet Componere, ac multis verbis omnes par- tes, quæ huc referendæ ſunt, ſigillatim percenſere, nimi- 1. Vidus. rum hæc nos orare, 1I. Ut Deus nobis præſtet victus & ami- 2⸗Valetudeo. Qtus copiam, domum, 2. proſperam corporis valetudinem, 3 erteii in utq; 3. fruges in agris magno cum fœnore, lætas provenire ſi- vocatione. nat. 4. Deinde ut domi quoq; rei familiaris procurationem 5. Educatio H- ad juvet, ut uxorem pudicam, probos liberos, bene mora- bereruw a. tam det familiam, & ſervet incolumem noſtrum laborem, mæ, viæ, pol-OPificium, aut quamcunq; tandem rem efficiendam habe- ſeſſionum. mus, proſperet atq; promoveat, fideles vicinos, ac bonos 5. Pax& victoοe amicos nobis jungat & offerat &c. Præterea ut Cæſari, Re- Orig. 8. Honeſla cui- 8ibus, & omnibus ordinibus cumprimis verò noſtræ ditio- ratum difcipli- nis Principi, ejusqꝗ; conſiliariis, proceribus atq; præfectis na. ſapientiam, fortitudinem, & proſperitatem bene regnandi APIpmſa i⸗ ſuppeditet, atq; erga Turcas & omnes inimicos victoriam: ſimarum pœ- Subditis verò, & communi plebeculæ obedientiam, pa- narum. cem, mutuam inter ſeſe vivendi concordiam. Contrà, ut nos ab omnibus detrimentis victus ac vitæ cuſtodiat, à pernicioſis tempeſtatibus, à ſæva grandine, à calamitoſis Incendiis, à triſtibus aquarum inundationibus, à veneno, ab annis peſtiferis, à pecorum lethali contagio, à belli ſævi- tia & cædibus, ab annonæ difficultate, ab exitioſis beſtiis, à pravis hominibus, à virulentis linguis &c. Hæc enim o- mnia diligenter inculcare ſimplicibus, non eſt inutile, hæc videlicet atq; ſimilia à Deo dari oportere, & ab eodem pre- cibus impetranda eſſe. §.§. Potiſſimum autem hæc oratio contra hoſtem etiam P. 357. 360. nobis infenſiſſimum, nempe Diabolum, adornata eſt. Hæc 300.5 enim omnis ejus eſt cogitatio & deſiderium, ut hæc omnia, quæcunq; à Deo impertita habemus, nobis auferat. Neq; conten- MAOR. 499 contentus eſt, rerum ſpiritualium procurationem fœde conturbare, ut animas ſuis nugis ſeductas, ſuo imperio ſub- jiciat, verum manibus pedibusq; obſtat etiam, enixè ſtu- dendo, ne qua in terris externarum rerum adminiſtratio, aut civilis ſtatus honeſtè & pacatè inſtitutus, diuù conſiſtat, unde tot pasſim lites, jurgia, cædes, motus, ſeditiones, tu- multus & bella concitat. Inſuper tempeſtates & grandines em iittit è nubibus, aut contagione pecus inficit, aut corru- pto cœli tractu aerem reddit peſtilentem & tabificum. In ſumma maximè diſcruciatur animo, unum aliquem vel bo- lum panis nos a Deo habere reliquum, eoq; pacatè veſci. Et ſi in illius poteſtate eſſet conſtitutum, nec poſt Deum oratio noſtra obſtaret: ſane ne cumulum quidem in agris ſervaremus ineolumem, neq; ſalvum obulum in marſupio, imo nec unius horulæ uſuram ad vivendum nobis conce- deret, cumprimis verò iis, qui verbum Dei habent, & verè Chriſtiani eſſe ex animo cuperent. J.6. Ecce ad hunc quidem modum Deus nobis indicat, quomodo omnes necesſitates noſtræ ſibi curæ ſint, tum quam fideliter etiam temporalis victus noſtri rationem babeat. Et quanquam hunc impiis etiam hominibus, & improbis nebulonibus affatim ſuppeditare ſoleat, atq; tu- eri: nihilominus tamen vult, ut pro eo conſequendo ore- mus, ut certo cognoſcamus, nos hæc omnia ab ejus muni- ficentia & liberalitate accipere, quo ita ejus paternam bo- nitatem erga nos propenſam, non dubiis argumentis per- ſpiciamus. Ubi enim manum ſuam aut clauſerit, aut ſub- traxerit: nihil feliciter provenire poteſt, aut deniq; reti- neri, id quod quotidie verisſimum eſſe experimur- Quam enim hodie miſeriam non patimur, adulterina ſaltem mo- neta, imo potiùs quotidianis aggravationibus & exactio- nibus, in publicis commerciis, contractibus, negotiis, la- boribus, eorum videlicet, qui pauperes pro ſua libidine opprimunt, erundem d⸗ victum decurtant & imminu- unt? Quod quidem nobis perferendum eſt: cœterumilli ſibi proſpiciant, ne communis orationis jacturam ciane 1i 2 übi Petitio VI. Diaboli ra- bies molientis exitium priva- tæ vitæ & infi= nitas diſſipati= Ones. Et naturam ſuſtentari à De- 0 & præcipuè Eceleſiam De- o curæ eſſe. Diffieultates imperiorinn ſunt pœnæ peccatorum. Petitio V. L. t. 4. J. 4192 In omni pre catione prius petenda remiſ iio peccato- rum. P. 499. Hic attenta mens de re- conciliatione & mediatore Chriſto dili- genter cogitet. 500 CATECHISMVS ſibi etiam atq; etiam caventes, ne hanc Orationis Domi- nicæ particulam ſibi adverſam habeant. p- 359. QVINTAPETITIO. Et remitte nobis debita noſtra, ſicut & nos remitti- mus debitoribus noſtris. „ E Ic Articulus miſeram & ærumnoſam vitam noſtram attingit, quæ, quanquam Dei Verbum habeamus, credamus, ejus voluntatem faciamus & perferamus, ejusq; donis ac benedictionibus alamur, peccatis tamen vacua & immunis non eſt, adeo ut adhuc quotidie prolabamur, modumq; excedamus, in mundo viventes cum homini- bus, multa nobis ægre facientibus, cauſamq; impatien- tiæ, iracundiæ, ultionis, & ſimilium exhibentibus. Ad- hæc, Diabolum à tergo nos infeſtantem habemus, qui ab omni parte nos impugnat, contraq; priores (ut dictum eſt) Articulos omnibus modis decertat, ita, ut non ſit poſſibile, In tam frequenti & aſſiduo certamine non quan- doq; ſuccumbere. §. 2. Quam ob rem hic iterum magna neceſſitudo oran- di nobis incumbit: Optime pater, remitte nobis debita noſtra. Non quod non ante, aut citra noſtram precationem peccata nobis non remiſerit (ſiquidem Evangelium no- bis dono dedit, in quo meræ peccatorum condonatio- nes continentur, priusquam pro illo impetrando oravi- mus, aut illud nobis in animum venit) verum propterea nobis orandum eſt, ut talem remiſſionem agnoſcamus & accipiamus. Qum enim carnis, in qua vivimus quoti- die, ea ſit indoles & ingenium, ut Deo non fidat & cre- dat, ſemper pravis ſit dedita concupiſcentiis, ut in dies ſingulos dictis ac factis, faciendo & omittendo peccemus, qua re conſcientiæ tranquillitas conturbatur, ut Dei iram atq; indi gnationem perhorreſcat, & ita conſolationem & fiduciam Evangelii amittat: peropus eſt quotidie atq; adeo citra MAIOE. 5or citra intermiſſionem huc curſitare, conſolationis petendæ gratia, qua conſcientiam iterum erectam ſublevemus. §.3. Verum enimverò hoc eò valere debet, ut Deus inſole- ſcentis animi tumorem nobis infringat, inq; humilitate re- tineat. Eam enim ſibi prærogativam ſoli præſervavit, ut, ſi quis ob ſuam probitatem fibi nimium placere eam confi- denter jactare velit: aliosq; arroganter contemnere, ad ſe reverſus ſemetipſum intueatur, hancq; orationem ſibi ante oculos ponat, ita fore, ut mox inveniat, ſe aliis nihilo meli- orem eſſe. Omnibus enim nobis coram Deo criſtæ demit- tendæ & contrahendæ ſunt, ac gaudendum, ut remiſſionis fiamus participes. Nec quisquam inducat animum, eò ſe rem perducturum, ut, quamdiu hic vivimus, non opus ha- beat ea remiſſione. In ſumma, niſi citra intermiſſionem re- mittat Deus, actum eſt de nobis. N 4. Jam itaq; hujus precationis hic eſt ſenſus, ne Deus Peccata noſtra intueatur, nève meritis noſtris debita præ- mia reddat, ſed nobiſcum clementer agat, peccatorum con- cedens veniam, quemadmodum pollicitus eſt: atq; ita no- bis lætam ac interritam largiatur conſcientiam, qua anima- ti coram eo & ſtare & precari queamus. Ubi enim cordi cum Deo non rectè convenit, neq; talem haurire poteſt fiduci- am: nunquam in perpetuum aliquid ab eo precari ſuſtine- Petitio V. Inſignis Eccle- ſiæ confeſſio in hoc loco, agno- ſcentis ſe habe- re peccatum. Senſus hujus petitionis. bit. Porrò autem ejusmodi fiducia, & animus lætitia geſti- ens, non aliunde venire poteſt, quam ſi certò ſciat, pecca- ta ſibi eſſe remiſſa. . S.ſ. Verûm huic precationi neceſſarium, attamen conſo- lationis plenum ad jectum eſt auctarium: Sicut & nos remit- timus debitoribus noſtri; pollicitus eſt, ut ſecuri eſſemus, o- mnia peccata nobis eſſe remiſſa & condonata, ita tamen ut nos viciſſm proximo noſtro offenſiunculas, quibus ab eo læſi ſumus, benignèremittamus. Nam quemadmodum nos quotidie noſtris peccatis Deum offendimus, & tamen ille omnia nobis benignè ignoſcendo, condonat: ita noſtri quoq; erit officii, proximo ſubinde dare veniam, qui dam- no, vi, atq; in juria nos afficit, dolo malo nobiſcum agit &c. Ii 3 Si Sacramentum additum huic petitioni de noſtra conditi- one, Sive de poœnitemtia. Petitio VI. 502 CATECHISMVS Si gravaris ignoſeere proximo, non eſt quòd tibi pollicea- ris aut cogites, Deum tibi tua peccata condonaturum. Sin autem benignè ignoveris aliis: ea tibi conſolatio & ſecuri- tas propoſita eſt, ut in cœlo quoq; certò tibi ignoſcatur. Et hoc quidem non propter tuam ignoſcentiam aut veni- am, quam largiris proximo: liberè enim facit, & gratuitò ex mera gratia; cumillud ſe facturum receperit, quemad- modum docet Evangelium: verùm ut nos certos ac ſecu- ros faciat; tanquam ſigno unà cum promiſſione propoſi- Lu. rI, 3. Sy. to, quæ huic orationi conſonat. Lucæé. 35. Remittite, & remit- 26 2.Gal .. tetur vobis. Eam ob rem Chriſtus quoque Macth. G. n. illico vrle chr. *: poſt traditam orandi rationem repetit, inquiens: Senim S remiſeritis hominibus peccata eorum, remittet & vobis pater veſten cleſtis elibia Veſtrd. S.6broinde huic orationi tale ſignum annexum eſt, ut nos orantes promiſſionis admoneat, ut ita cogitemus: Opti- me pater, ideo ad te oratum venio, ut mihi ignoſcas pro- pitius, non quòd operibus queam ſatisfacere, aut veniam àte promereri, ſed cùm tu hoc nobis promiſeris, ad jecta etiam ſphragide, ut tam certus ſim veniæ, ac ſi dictam à te abſolutionem accepiſſem. Quantum enim baptiſmus & Sacramentum, pro externo ſigno conſtitutum præſtat: tantum etiam hoc ſignum conſcientiam noſtram corrobo- rare atq; exhilarare poteſt: eſtq; ideo inſtitutum pro aliis, ut hoc omnibus horis uti atq; exercere queamus, ut re, quam femper nobiſcum in parato habeamus. L. t. 4. J. 42 0. p. 3060. SKXIA P ETI TIO. Petitur gu⸗ Et ne inducas nos in tentationem. bernatio, ad- verſus tentan- tem Diabolaum Am quidem ſatis ſuperq; audivimus, quantum requirat ſicut prius re-. 'aboris & operis, omnia quæcunq; precamur, retinere, miſſiopeccato- & in illis conſtanter perſeverare, tamen vel ſic vix fieri pos- UW. ſe, ut non labamur & hallucinemur. Adhæc quanquam er- ratorum veniam & conſcientiæx tranquilliratem conſe qua- Mur, MATOn. 5e; betitio VI. mur, ac per omnia à peccatis perpurgati ſimus: ita ta- men vitæ noſtræ ratio comparata eſt, ut hodie unus ali- quis ſtet, poſtero die cadat. Quapropter iterum nobis o- randum eſt, ne nos jam probitatem & juſtitiam conſequu- tos, & pacata erga Deum confcientia verſantes retro pro- labi, ac tentationum impugnationibus cedere ſinat. Eſt autem triplex tentatio, carnis, mundi, & Diaboli. Siqui- dem in carne verſamur, ac veterem Adamum humeris no- ſtris circumferimus; hic ſuis movetur affectibus, & nos ſubinde provocat ac pellicit ad turpitudinem, ad ſocor- diam, ad crapulam, & ingluviem, ad avaritiam & fraudu- lentiam, ad decipiendum & defraudandum proximum, & ut in ſumma dicam, ad omnes pravas cupiditates, quæ natura nobisinfitæ ſunt, quæq; in nobis ſæpenumero exci- tantur ab aliis videlicet ſodalibus, pernicioſis exemplis, audiendo & videndo: quæ non rarèò vel Davidis animum, vel ſi uspiam adhuc fuit incorruptior, poſſint inflammare atque corrumpere. Deinde huic ſuccedit mundus, à quo & dictis & factis offendimur, ac plane ad iracundiam & 2. Mundi. impatientiam compellimur. Atque ut ſummatim virtutes mundanas perſtringam, hic nihil aliud videre eſt, quàm odium & invidentiam, inimicitias, ſimultates, jurgia, vim, in jurias perfidiam, ultionem, maledicentiam, convi- tia, contumelias, ſuperbiam & inſolentiam, nimio orna- tu, honore, jactantia atque potentia ſemet efferentem, ubi nemo poſteriores ferre ſuſtinet, ſed reliquos omnes ſua pompa pofſt ſe relinquere ſtudet. His ſuccenturiatus ac- 3. Diabo li. cedit nunc Diabolus, paſſim inſtigans ac provocans. Ve- b. 360. 357. rum præcipuè in his perturbandis occupatus eſt, quæ ad 199·500.506. conſcientiam & ſpiritualia negotia pertinent, nimirum ut ex æquo & Verbum & opera Dei ventis & auræ, quod dicitur, committamus & contemnamus, ut a fide & chari- tate nos avellat, & in ſuperſtitionem, pravam noſtri fidu- ciam, & cordis indurationem, aut in externam deſpera- tionem, & Dei abnegationem & execrationem, aliaque innumera & deteſtanda piacula iterum nos præcipitet. 1 i 4 Hi jam Triplex ten- tatio. p. 3 60. 1. Catnis. Petitio VI. 504 CATECHISMuIS Ignita tela. Hi jam ſunt laquei & retia, imo potius illa ignin tela, quæ nequaquam caro & ſanguis, verum Diabolus in corda hu- mana omnium venenatiſſimè torquet & jaculatur. Eph. 6. 16. &. 2. Hæc æquidem magna ſunt & ardua pericula, nec le- vium tentationum impugnationes, quæ cuiq; Chriſtiano- rum perferendæ ſunt, graves abunde, ſi harum una ſola p. 5e“ß. tantum toleranda eſſet. Inde omnibus horis ad orandum, Deumq; invocandum compellimur, quamdiu in hac cala- mitoſa vita conſtituti, ab omnibus partibus impugnamur, infeſtamur & fugamur, ne Deus nos defeſſos patiatur oc- cumbere, atq; ita demum iterum in peccata, dedecus & in- credulitatem prolabi. Absq; hoc enim impoſſibile eſt, vel le- viſſimam tentatiunculam vincere. Induciin tenta: F. 3. Jam hoc nonſdicitur in tentationem inducere, quoties mionem eſt labi vim ac robur reſiſtendi nobis ſuppeditat, neq; tamen tenta- runur. tione ſublata aut adempta. Neq; enim quisquam tentatio- nem aut illeétamenta devitare poteſt, donec in carne vitam egerit, & Diaboli copiis circumuallatus fuerit. Et velimus nolimus, tentationes nobis ſufferendæ ſunt, atq; etiam in illis ipſis nobis verſandum eſt. Porro autem hoc depreca- mur, ne in easdem prolabamur, & in iis ſubmergamur. Quare longéè alia res eſt, tentationes perſentire, & iisdem conſentire. Perſentire omnes cogimur, neq; tamen easdem omnes, ſed nonnulli plures & graviores, veluti juventus præcipue carnis tentationibus infeſtatur. Deinde, qui ad maturam & conſtantem ætatem pervenerunt, jam grandi- ores faéti, à mundo tentantur. Alii vero, qui rebus ſpiritua- libus ſunt impliciti, nimirum fortes illi Chriſtiani, à Diabo- lo. Verum ejusmodi tentationum ſenſus, quando præter luntatem noſtram nobis objiciuntur, nemini nocere poſ unt. Niſi enim ſentirentur, zenztiones dici non poſſent. Porro tum demum confentimus illis, quando laxatis habe- dulgemus, neq; vi neq; oratione repugnantes. Wks IIsdelnInd Certamina Quapropter convenit, nos Chriſtianos eſſe inſtructos, ac Hiorim nere quotidie afſiduam tentationum pugnam expeéctare, ne O uis tam oſcitanter & ſecure in utramvis (quod ajunt) aurem MAIOR. 05 aurem dormiat, quaſi Diabolus procul à nobis abſit, ſed ubi ictus prævidendi & declinandi ſunt, diligenter advigi- let. Quippe quanquam modò purus & caſtus ſim, ſim et- Petitio VII. iam patiens, mitis & dulcis, ſtans firma fide munitus: fieri tamen poteſt, ut hac hora Diabolus tam peſtifero & vio- lento telo cor meum configat, ut vix queat perſiſtere. Ejus. modi enim hoſtis eſt, qui nunquam ceſſat aut defatigatur, adeè ut ubi una tentationis procella impugnandi finem fe- cerit, ſubinde decem aliæ ſuboriantur. Quapropter in tan- ta difficultate non aliud relinquitur conſilium aut remedi- um, quàm ad hanc orationem confugiendi, ac cum Deo ex corde ita loquendi: Tu me orare juſſiſti optime pater, fac precor, ne victus tentationibus retro in antiquam ffa- gitiorum lernam prolabar. Hoc facto, videbis ac ſenties, eas deſinere & minui, easdemq; victas herbam tibi porre- cturas. Alioqui ſi tuis cogitationibus & proprio conſilio tibi opem ferre anniſus fueris: rem malam tantum deteri- orem facies, ac Diabolo majorem te impugnandi occaſio- nem præbebis. Siquidem ſerpentinum caput habet, quod ubi foramen, per quod irrepere poterit, nactum fuerit, to- tum corpus, nemine obſtante, illico ſubſiequitur: cæterum oratione fugari ac repelli poteſt. ULTIMA PETITIO. p 361. Sed libera nos à malo, Amen. REæci Codices hoc loco ita habent, «αNHWMNα αααι ναμαρςNα 75 οναι ε. Quæ verba perinde ſonare videntur, quaſi loquatur de Diabolo, quaſi velit uno faſce omnia perſtrin- gere, ut hujus orationis ſumma adverſus hoſtem noſtrum capitaliſſimum inſtituta ſit. Ille enim is eſt, qui ea omnia, quæ oramus, ſummo ſtudio impedire conatur, nempe Dei nomen ſeu gloriam, Dei regnum & voluntatem, panem quotidianum, pacatam & lætam conſcientiam &c. Quam- obrem hæc omnia ſummatim complectemur orantes: Charisſime Pater, da precor, ut ab omni malo atq; infor- 11 F tunio p. 504. 506. De Clauſula Gerh. t. 8. LL. 76 1. Petitio genera- lis petens libe- rationem ab o- mnibus mileri⸗ is hujus, vitæ &c. Petitio VII. F06 CATECHISMVS tunio liberemur. Nihilominus tamen ea quoq; una incluſa funt, quæcunq; mala ſub regno Diaboli nobis poſſunt con- tingere, cujus generis ſunt: egeſtas, dedecus, mors, & bre- viter omnium calamitatum & miſeriarum tragœdia, quæ Diabolus in terris multiplex & immenſa eſt. Nam Diabolus, cum endax & ho- on tantum mendax, verum etiam homicida ſit: nunquam p. 3 57. 360. Hon nobis inſidioſe necem machinatur, ut animo ſuo mo- 411. 500. rem gerat, nobis in periculoſos caſus præcipitatis, aut damno corporis affectis. Inde fit, ut complures fracta cer- vice perimat, multos immiſſa inſania rationis uſu privet, nonnullos in undis ſubmerſos ſuffocet, ac multos ad mor- tem voluntariam ſibimet conſciſcendam adigat, aut alios quospiam caſus terribiles ſubire compellat. Quare nihil aliud in terris nobis fupereſt operis, quam ut indeſinenter N Sα4. 5. adverſus capitalem hunc hoſtem oremus. Niſi enim divini- tus conſervaremur, ne unicam quidem horam ab inſidiis ejus tuti eſſemus. Chriſtus hie Y. 2. Ex his jam dictis facile perſpicis, quomodo Deus res kerenda⸗ pro omnibus rebus, etiam iis, quæ corporales ſunt, rogari bomplexus eſt. Poſtulat, ut nusquam alibi quam apud eum unice ullum quæratur aut expectetur auxilium. Cæterum hoc ultimo lo- co poſuit. Si enim ab omnibus malis cuſtodiri & liberari cu- pimus: neceſſum eſt, ut antea nomen ejus in nobis ſancti- ſicetur, regnum ejus penes nos fit, voluntas ejus fiat. His inquam, ante peractis, tum demum nos à peccatis, ab ignominia cuſtodiet, præterea ab omnibus aliis, quæ aut dolori, aut pernicioſa nobis eſſe queant. . Amen vox F. 3. Ita nobis Deus omnes neceſtates noſtras, quibus eider premimur, compendiofſisſimè propoſuit, ne qua nobis re- cantes & hy- linqueretur negligendæ orationis excuſatio. Verum in hoc pocritas. ſumma vis orationis ſita eſt, ut dicere quoque diſcamus AMEN, hoc eſt, non hæſitare, orationem noſtram cer- to eſſe, exauditam, & futurum eſſe quod precati ſumus. Nihil enim aliud eſt, quam non hæfitantis fidei verbum, non orantis temerè, ſed ſcientis Deum non mentiri, po- ſteaquam audiendi facilitatem & certitudinem pollicitus eſt MATOR. H 507 eſt.]am ubicunq; talis fides non eſt: hic neq; veræ orationi locus eſſe poteſt. Quare pernicioſa quædam illorum eſt opinio ita orantium, ut non audeant, Amen, quoq; ad fi- nem orationis ad jicere, hoc eſt, certò concludere, ſe exau- diri, verùm in dubio perſeverant dicentes: Quji verò tantum mihi ſumerem, ut jactarem Deummeas preces ex- audiſſe, cùm me peccatorem eſſe non ignorem? Hujus rei cauſa eſt, quod non ad promiſſionem Dei, ſed ad opus proprium, ſuamq; dignitatem reſpiciant. Unde fit, ut ſuis orationibus Deum tantùm ſubſannent, & mendacii coar- guant. Hinc quoq; quamlibet prolixè orantes conſeqvun- tur nihil quemadmodum divus jacobus c. I, 6. inquit: Qui orat, in fide oret, nihil aæſitans. Qui enim haſitat, ſimilis eſt ftuctui ma- ris, qui à vento movetur & circumſertur. Non ergo exiſtimet ho- mo ille, quod accipiat aliquid à Domino. Ecce tanti refert, apud Deum, ut certi ſimus nos non fruſtra orare, & nullo modo preces noſtras vili pendamus. QUARTA PARS CATECHISMI. De Baptiſmo. ACTENUs tres principales communis Chri- ſtianæ doctrinæ partes executi ſumus. Præter has ſupereſt, ut de duobus quoq; Sacramentis y ab ipſo hriſto inſtitutis diſſeratnus, de quibus ☛☛F§ Cuivis Chriſtiano, ad minimum brevis quæ- ſtitutio tenenda eſt: quandoquidem his ignora- tis, nemo Chriſtianus eſſe poteſt, tametſi hactenus nihil prorſus recti, nihil ſani de his traditum eſt populo. Pri- mum verò ipſum Baptismum tractandum nobis propo- nemus, per quem primitus in Chriſtianorum communio- onem cooptamur. Ut verò rectè percipiatur, ordine cuncta expli- P. IV. De Ba- ptilmo. Sy. 7, 10. Phil. 2, 1 5. De. Tim. 2, 8. Luth. t. 6. W. Pp-⸗ 131. Pp. 8 2⸗ t. 4. J. 3 40.42 I- A. C. a. 9. Ap. 13 6. A. S. I. Fo. J. 30 1. Cat. Mi. 362. Doctrina de Sacramentis neceſſaria Ec- De Bapti- ſmo. 1. Ubi ſit inſti tutus Bapti- ſmus. Autoritas — ſ08 CATECHISMuS explicabimus, tantum ea tradituri, quæ cognitu erunt ne- ceſſaria. Quomodo enim adverſus hæreticos Baptiſmus defendendus ſit, hoc doctis relinquentes commendabi- S. 2. Principio operæ pretium eſt ipſa verba exactè noſſe, in quibus fundatus eſt Baptismus, & ad quæ omnia reſpi- ciunt, quæ de Baptismo tractanda ſunt, nempe ubi Chriſtus inquit, Mattheæi ultimo: Euntes in mundum univerſum, docete omnes gen- tes, baptiſantes cos in nomine Patris, & Filii, & Spiri- tus ſancti. Item, Marci ultimo: Qui crediderit & baptiſatus fuerit, ſalvus erit. Qui verè non crediderit, condemnabitur. F. 3. In his verbis primùm tibi notandum & expenden- mandati div- dum venit, hic extare Dei mandatum & inſtitutionem, ne 111. dubitemus, Baptiſmum rem divinam eſſe, non abhomini- bus excogitatam aut inventam. Nam quemadmodum pro certo dicere poſſum, Decem præcepta, Symbolum fidei, O- rationem Dominicam, nullum hominemè ſuo capite pro- duxiſſe, ſed ab ipſo Deo data & manifeſtata eſſe: ita non mi- nus vere jactare poſſum, Baptiſmum non eſſe humanæ ra- tionis commentum, ſed ab ipſo Deo inſtitutum, adhæc ſeve- 1& præceptum, ut noſmet baptiſandos offeramus, aut non ſalvari nos poſſe: ne quis in eam cogitationem fortè veni- at, rem eſſe tam leviculam, ac rubeam novam tunicam in- duere. In hoc enim ſumma vis & virtus pendet, ut Baptis- mum veluti rem præclaram ac pretioſam magni æſtime- mus. De eo enim vel maximè pugnamus & dimicamus: ſiquidem jam mundus ita refertus eſt ſectis, vociferanti- bus, Baptismum eſſe rem externam; rem externam vero nullius eſſe uſus aut momenti. Verum pone, eſſe rem quo- modocunque externam: hic autem extat Dei verbum & man MAITOR. 506 mandatum, quo Baptiſmus inſtituitur, fundatur & confir- matur. Quicquid autem Deus inſtituit & faciendum præ- cipit, certe non rem nihili, ſed rem pretioſam & utilem eſ- ſe, neceſſe eſt: tametſil quoad externam faciem ſtramineo culmo vilior eſſet. Potuimus hactenus per multa ſecula ma- gnifacere Papam, literis ac Bullis ſuis vaniſſimis diſtribu- entem indulgentias, altaria aut templa confirmantem, tantum propter conceſſa ſigna & literas. Quanto majore in pretio atq; exiſtimatione nobis baptiſmus habendus eſt, cu jus ipſe Chriſtus autor extitit, quem ipſe præcepit, in- ſtituit, ac in cujus nomine adminiſtratur. Ita enim verba ſonant : Le & baptiſute, ſed non in veſtro, verum in Dei nomine. §. 4. Siquidem baptizari in nomine Dei, non eſt ab homi- nibus, ſed ab ipſo Deo baptizari. Quapropter quanquam manu hominis adminiſtratur, revera tamen opus DElI cenſendum & habendum eſt. Ex quo quivis haud diffi- culter poteſt colligere, Baptiſmi opus multo eſſe ſubli- mius & præſtantius, quam ullum opus factum ab ullo di- vorum, aut hominum. Sed enim hic omni ſtudio occupa- tus eſt Diabolus, ut factitia quadam larva & facie nos de- cipiat. Multo enim ſplendidius & præclarius eſſe videtur, Carmelitam quempiam magna & laborioſa quædam fa- cere opera: & nos ipſi multo majoris opera & merita no- ſtra, quàm Dei æſtimamus. Verum ſcriptura ita docet, quanquam omnium monachorum opera, quantumvis ni- tentia, in unum conflata cumularentur, neq; tamen tam pretioſa habenda forent, quam ſi Deus tantum ſtipulam humi ſuſtulerit. Quid ita? Propterea quòd perſona nobili- or eſt atq; excellentior. Jam vero hoc loco perſona nequa- quam juxta opera, verum opera juxta perſonam æſtiman- da ſunt, à qua dignitatem mutuantur & pretium. Verum hic inſana ratio perverſe ac præpoſterè judicans ita exiſti- mat, cum non perinde ſplendidam faciem Baptiſmus præ ſe ferre ſoleat, atq; opera, quæ ipſa facit, nullius etiam mo- menti eſſe Baptiſmum. H. 5. Ex his De Bapti- ſmo. Baptizari in nomine Dei eſt ab ipſo Deo baptizari. Collatio di- vinorum ope- rum & huma- norum. De Bapti- 510 CATECHISMIS mo. H. 6. Ex his jam memoratis ſanum intelletum percipe, pmnmg atq; interrogatus, quid Baptismus ſit, ita reſponde. Non bP. 228.362. eſſe prorſus aquam ſimplicem, ſed ejusmodi, quæ Verbo & præcepto Dei incluſa ſit, & per hoc ſanctificata, ita ut nihil aliud ſit, quam Divina aqua, non quod aqua hæc per ſe quavis alia ſit præſtantior, ſed quod ei verbum ac præceptum Dei acceſſerit. Quocirca mera ſycophantia eſt, & Diaboli illuſio, quòd hodie noſtri novi ſpiritus, ut Anabapti- blaſphement & contumelia afficiant Baptiſmnum, Verbum ſtæ. & inſtitutionem Dei ab eo divellunt, nec aliter intuentur eum, quàm aquam è puteo hauſtam, ac deinceps ita blaſphemo ore blaterant: Quid ergoutilitatis manus aqvæ plena præſtaret animæ? Quis verò adeò vecors & inops Sacramer- animi eſt, qui hoc ignoret, divulſis Baptiſmi partibus a. um conſiat dquam eſſe aquam? Qua verò fronte tu tibi tantum ſumis, verbo, & ſi- ut non verearis ab ordinatione Dei pretioſisſimum zαααα.αοα gno, quæ in u- avellere, quo Deus illam conſtrinxit & incluſit, neq; inde dividi. debent qivelli vult aut ſejungi? Quippe Verbum Dei, aut præce- ptum, item nomen Dei, in aqua ipſa ſolet eſſe nucleus, qui theſaurus ipſo cœlo & mundo omnibus modis nobilior eſt & præſtantior. In Ceremo- Y. 7. Ad hunc ergo modumita diſcerne, longè aliam rem nus divinis eſſe Baptiſmum, atq; omnes alias aquas: non naturalis eſ- verbo⸗ ſec ne ſentiæ gratia, ſed quod huic aliquid præſtantioris rei ad- cum verbo Dei Jungitur. Ipſe enim Deus Baptiſmum ſuo honeſtat nomi- conſideran- ne, ſuaq; virtute confirmat. Eam ob rem non tantum na- dum. turalis aqua, ſed etiam divina, cœleſtis, ſancta, & ſaluti- P. 5¹* fera aqua, quocunq; alio laudis titulo nobilitari poteſt, habenda ac dicenda eſt: hocq; non niſi Verbi gratia, quod cœleſte ac ſanctum Verbum eſt, neq; à quoquam ſatis am- pliter, dignè, & cumulatè laudari poteſt: Siquidem o- mnem Deĩ virtutem & potentiam in ſe habet comprehen- ſam. Inde quoq; Baptiſinus ſuam accipit eſſentiam, ut p. 625. Sacmmenti appellationem mereatur, quemadmodum ſan- ii,u. Gus etiam Auguſtinus: Accedat, inquit, verbam ad 70. in Hc. leémentum, & ſit Sacimentum, hoc eſt, res ſancta atq; divina. 80. in jo. 1 N. 3. Quocir- MAIOR. 5II §. 8. Quocirca nunquam non docemus, Sacramenta & o- mnes res externas à Deo ordinatas & inſtitutas non intuen- das eſſe, juxta craſſam illam & externam larvam, veluti nu- cis putamina intuemur, ſed quemadmodum hiſce verbum Dei incluſum ſit. Neq; ſecus de parentum ſtatu & Magi- ſtratibus loquimur. quos ſi eatenis intueri volumus, qua- tenus nares, oculos, aures, cutem, pilos, carnem & oſſa ha- beant, tum Turcis & gentilibus ſunt ſimiles, ac aliquis dice- re poſſet: Cur hos ma joris facerem, quam alios? Atqui ac- cedente præcepto, Honora patrem tuum & matrem tuam, alium virum video, divina ma jeſtate & gloria exornatum. Præceptum, inquam, aureus ille torques eſt, quem collo cir- cumfert, imò potius corona in capite, indicans quomodo & quam ob rem hæc caro & ſanguis honorandi ſint. Ita quoq; ac multo quidem vehementius Baptiſmo honor ha- bendus eſt propter verbum, quippe quem ipſe Deus & ver- bo & facto honoravit, adhæc miraculis cœlitus oſtenſis confirmavit. Num enim putas rem fuiſſe jocularem, Chri- Rum ſemetipfam Jobanni baptizandum obtuliſſe, cælum ſimul apertum eſſe, & Siritum ſanctum propalam à cœlo columbina ſpecie devolaſe, nec quicquam affuiſſe, quod non certis- ſimis documentis Divinam majeſtatem & gloriam repræ- ſentaſſet? Quare iterum atq; iterum repetens moneo, ne hæc duo Verbum & Aquam, ullo modo dis jungi atque divelli patiamur. Separato enim inde verbo, non alia eſt aqua, atq; illa, qua in culina ad elixandas carnes culinæ præfecta utitur, poteſtq; non malè balneatorum dici Bapti- ſmus. Cæterum conjuneto Verbo,ſicut Chriſtus ordinavit & inſtituit, tum Sacramentum eſt, ac Chriſti Baptimm dici- tur. Et hæc prima hujus inſtitutionis pars ſit de eſſentia & dignitate hujus Sacramenti. F. 9. Deinde, poſteaquam certi ſumus, quid ſit Baptiſmus & quid de eo ſentiendum: etiam illud nobis diſcendum ve- nit, quam ob rem, & in quem uſum, Baptiſmi ratio inſtituta ſit, hoc eſt, quid utilitatis baptiſatis adferat, conferat & pa- riat. Verum neque hoc melius atq; compertius, quam ex verbis De Bapti- mo. p. 342: 412 514. Mat. 3, 16. Joh. 1, 32. Rerelatio di- vinitatis in Ba- ptiſmo Chriſti facta. Quando Ce- remoniæ ba- bent rationem Sacramenti. 2. Effectus Ba- ptiſmi remiſſio peccatorum & donatio Spiri⸗ tus ſancti. De Bapti- ſmo. p. 363. 510. P. 527. 75. Ad Anaba- ptiſtarum ob- jectionem re- ſponſio. 512 CATECHISMuS verbis Chriſti ſuprà citatis ſciri poteſt ac percipi, nimi- rum Marc. 16, 16. Qui crediderit „& baptiſatus fuerit, ſalvus erit. Quare rei ſummam iita ſimplicisſime complectere, hanc vi- delicet Baptismi virtutem, opus, fructum, & finem eſſe, ut homines lalvos faciat. Nemo enim in hoc baptizatur, ut princeps evadat, verum ſicut verba ſonant, ut ſalvus fiat. Cæterum ſalvum fieri ſcimus nihil aliud eſſe, quam à pec- cati, mortis & Diaboli tyrannide liberari, in Chriſti re- gnum deferri, ac cum eo immortalem vitam agere. Ex hoc iterum non obſcurè perſpicis, quanti momenti ac pretii Baptiſmus habendus ſit, in quo tam inæſtimabilem tamq;; ineffabilem theſaurum conſequimur. Atq; hoc i- pſum ſufficienter indicat, Baptiſmum ſolam ac ſimplicem aquam eſſe non poſſe. Ejus enim virtutis ſimplex aqua eſ- ſe non poteſt, verùm enimvero Dei verbum facit, tum quòd (ut ſupra diximus) Dei nomen in illo ſit. Jam ubi- cunq; Dei nomen eſt: ibi vitam quoq; & ſummam felici- tatem eſſe neceſſe eſt, ut non injuria, divina, beata, fru- GQuoſa, & omnis gratiæ plena aqua dici poſſt. Etenim verbi divini acceſſione eam virtutem conſequitur, ut la- vacrum regenerationis ſit, ſicuti nominat Paulus ad Titum ter- tio, V. 6. S. io. Quod autem naſutuli noſtri, novi illi ſpiritus, ſuper- ciliosè admodum fabulantur, fidem ſolam eſſe, quæ ſal- vos faciat, opera verò & res externas ad ſalutem conſe- uendam, nihil præſtare aut facere. Reſpondeo. Sanè in nobis nihil aliud facere aut operari ſalutem quâm fidem, qua de re mox infrà latius Atqui hoc cœcorum duces vi- dere nolunt, finem neceſſario aliquid habere, quod cre- dat, hoc eſt, cui innitatur, & qua re ſuffulta perſiſtat. Ita jam fides aquæ adhæret creditꝗ; Baptiſmum eſſe, in quo mera beatitudo & vita eſt; non aquæ virtute (ut abundè dictum eſt) ſed per hoc, quod Baptiſmus Verbo ordina- tione divina unitus & confirmatus eſt ejusq; nomine no- bilitatus. am hæc credens quid aliud quâm in Deum cre- do, ut in eum, qui ſuum Verbum Baptismo indidit & inſeru- 1 tb„ MAIOER. 57513 it, ac nobis externas res proponit, in quibus tantarumre- rum theſaurum comprehendere queamus? & II. Jam usque adeò inſaniunt novi illi Spiritus, ut dis- jungere non vereantur fidem, & rem, cui fides adhæreſcit & alligata eſt, tametſi externa ſit. Verùm hæc non poteſt non externa eſſe, ut ſenſibus percipi & comprehendi pos- ſit, atque ita deinceps animo infigi, quemadmodum to- tum Evangelium externa quædam & corporalis eſt præ- dicatio. In ſumma, quicquid DEus in nobis facit & operatur, tantùm externis iſtiusmodi rebus & conſtitu- tionibus operari dignatur. Ubicunque jam loquitur, imò potius quocunq; aut per quemcunq; loqvutus fuerit, eo fidei dirigendi ſunt oculi, eiq; adhærendum. Jam hic ver- bum Dei in promptu habemus, Mar. 16, 16. Qui crediderit & baptiſatus fuerit, ſalvus erit. Quorſum iſta verba alias quam de Baptiſmo dicta ſunt, hoc eſt, de aqua divino ordi- ne fundata & confirmata? Ex hoc ſequitur, Äůt is, qui Ba- ptiſmum contemnit & rejicit, Verbum Dei, fidem & Chri- ſtum quoque rejiciat, eo nos ducentem & Baptiſmo alli- gantem. F. 12. Tertiò, cognita jam ingenti cum virtute tum utili- tate Baptiſmi, videamus ulterius, quæ perſona ſit talia acci- piens, quæ per Baptiſmum offeruntur. Hoc iterum pul- cherrimè & clarisſimè in his verbis expreſſum eſt: Qui cre- derit & baptiſatus fuerit, ſalvus erit. Hoc eſt, ſola fides per- ſonam dignam facit, ut hanc ſalutarem & divinam aquam utiliter ſuſcipiat. Cùm enim hoc in verbis unà cum a- qua nobis offeratur & proponatur, non alia ratione po- teſt ſuſcipi, quèm ut hoc ex animo credamus. Citra fidem nihil prodeſt Baptiſmus, tametſi per ſeſe cœleſtis & inæſti- mabilis theſaurus eſſe negari non poſſit. Ildeò unicum illud verbum (Qui erediderit) tantum poteſt, ut excludat atque re jiciat omnia opera, quæcunq; facere poterimus hoc ani- mo, ut per ea ſalutem conſequamur & promereamur. jam enim ita irrevocabiliter decretum eſt, quicquid fides non K k eſt De Bapti- imo. Sactamenra ſunt ſpect :ceula ſeu teſtimonia promiſſionibus addita, ut certi- us credamus. III. Qulbus pro- ſit Baptiſmus. De Bapti- ſmo. Aliud argu- mentum ad- Verſaztiorum. Mandatum⸗- Ite baptiz ate. p. 3 42. 4† 12. LRe 514 CATECHISMuIS= eſt, illud ad conſequendam ſalutem nihil profuturum, neq; tantillum conſeqvuturum. §. 12. Quod ſi, ut ſolent, dixerint: Tamen ipſe quoq; Ba- ptifmus opus eſt, & tu dicis, opera ad fſalutem conſequendam nullius eſſe momenti, ubi tunc manet fides? Reſponde. Sanè verò noſtra opera ad ſalutem nihil faciunt: porrò autem Baptiſmus non noſtrum, ſed Dei opus eſt. Dei enim Baptiſmus, ut dictum eſt, longè lateq; à balneatoris Ba- ptiſmmo tibi ſecernendus eſt. Dei autem opera ſalutifera ſunt, & ad ſalutem conſequendam neceſſarla, neque ex- cludunt, ſed fidem requirunt, citra quam comprehendi non poſſent. Eo enim, quod te aqua perfundi ſinis, Bapti- ſmum nondum percepiſti aut ſervaſti, ut inde aliquid emo- Iumenti ad te redeat. Verùm inde primùm tibi proderit, ſi hoc conſilio temet baptizandum obtuleris, ut Dei man- dato & inſtitutioni ſatisfacias, ut in nomine Domini ba- ptiſatus promiſſam inaqua ſalutem conſequaris. Jjam hoc neque manus neque corpus efficere poteſt, ſed corde cre- dendum eſt. Ita vides liquidò, hic nullum eſſe opus, quod Anobis fiat, ſed theſaurum, quem ille nobis largitur, ſola fides adprehendit: non ſecus atque Dominus Jeſus in cru- ce nullum opus eſt, ſed theſaurus verbo comprehenſus, nobisq; oblatus, quem ſola fides apprehendit & conſe- quitur. Injuriam itaq; nobis faciunt, cum adverſus nos vociſerantur, quaſi contra fidem doceamus: cum tamen unice illam urgeamus & inculcemus, ut quæ tam ſit neces- ſaria, ut ſine illa nihil quicquam poſſimus adprehendere aut confequi. 5§ 13. Ita quidem habemus tres hu jus Sacramenti partes. quas qui vis Chriſtianus tenere debet, præcipuè vero, quod Baptiſmus Dei ſit conſtitutio, in omni honore ac pretio habenda. Quæz una abundeè ſatis nos movere debet, ta- metſi res prorſus ſit externa. Quemadmodum quartum præceptum, Honora patrem tuum & matrem tuam, tantum de corporali carne & ſangvine honorandis conſtitu- tum eſt, in quo non carnem & ſangvinem; ſed Dei præce- ptum . MATOR. 4 FI5 Num intuemur, cui illa incluſa ſunt, cujusq; gratia, caro & ſanguis pater ac mater dicuntur. Ita quoq; ſi præter hæc verba, Iee & baptizate & . nihil nobis eſſet aliud, attamen nobis illa, ut Dei conſtitutio, arripienda eſſent & facienda. Jam hic non tantum adeſt præceptum & mandatum faci- endi, verum etiam promiſſio. Quare multo præſtantior eſt, atq; ſublimior Baptiſmi conſtitutio, quam alia, quæ à Deo præcepta & ordinata ſunt. In ſumma, adeo plena eſt conſolationis & gratiæ, ut ejus ſublimitatem cœlum ac ter- ra aſſequi nequeant. Verum h arte opus eſt, ut hæc vera eſſe credantur; neq; in theſauro quicquam deſiderari po- teſt: in hoc vis ſita eſt, ut comprehendatur, & comprehen- ſus firmiter retineatur. F. I4. Quapropter quivis Chriſtianus per omnem vitam ſuam abunde ſatis habet, ut Baptiſmum rectè perdiſcat, atque exerceat. Sat enim habet negotii, ut credat firmi- ter, quæcunq; Baptiſmo promittuntur, & offeruntur, vi- ctoriam, nempe, mortis ac Diàboli, remiſſionem pecca- torum, gratiam D ET, Chriſtum cum omnibus ſuis ope- ribus, & Spiritum ſanctum cum omnibus ſuis dotibus. Breviter iſta omnia, quæ Baptiſmus ſecum adportat, o- mnem humanam cogitationem exuperant, ita ut ſi imbe- cilla natura animo repeteret, non injuria in dubium ve- niret, num vera eſſe poſſint. Ipſe enim æſtima, Quod ſi uſpiam gentium eſſet medicus ea arte præditus, qua poſ- ſet efficere, ne homines morerentur, aut ſi mortem oppeterent, poſtea tamen perpetuo viverent, quam non ad eundem maximi minimique certatim & undarum in- ſtar multis cum opibus curſitarent, ita ut præ divium turba nulla daretur accedendi copia? Jam hic in Bapti- ſmo parvis & amplis, hoc eſt, omnibus gratuitò ad fores usq; offertur ejusmodi theſaurus & medicina, quæ mortem abſorbet, ac homines in vita conſervat. Ita Baptiſimnus in- tuendus eſt, & nobis fructuoſus faciendus, ut hoc freti corroboremur, & confirmemur, quoties peccatis aut con- ſcientia gravamur, ut dicamus : Ego tamen baptizatus K k 2 ſum: 7 De Bapti- ſmo. Promiſſio: Qui ctediderit & baptizatus fuerit. Aſſiduus Baptiſmi ulus in omni vita. De Bapti- 116 CATECHISMIuIS ſmo. De Baptiſmo infantum. p. 14. 136. 301⸗ 786. 788⸗ Sentire in- fantes bapti- zandos. Prior reſpon- ſio. ſum: quod ſi baptizatus, certum eſt, ea promiſſa mihi data eſſe, me beatum fore, ac vitam immortalem & ani- ma & corpore poſſeſſurum. Ideo enim hæc duo in Baptiſ- mo fiunt, ut & corpus aqua perfundatur, quod præter aquam nihil plus poteſt capere, & ad hæc verba profe- runtur, ut hæc anima capiat. Jam vero quoniam & aquam & verba unum Baptiſmum eſie conſtat, ſequitur, ut & cor- pus & anima ſalva fiant, ac in æternum vivant. Anima qui- dem per Verbum, qui credit: corpus autem, quoniam animæ unitum eſt, & Baptiſmum quoq; adprehendit, qua ratione poteſt adprehendere. Quare neq; in anima neq; in corpore uspiam rem precioſiorem habemus: ſi- quidem Baptiſmi auxilio prorſus ſancti ac felices reddi- mur, id quod alioqui nulla vita, nullum uspiam opus po- teſt aſſequi. §. I5. Hæc quidem de Baptiſmi eſſentia, utilitate & uſu, quæcunq; ſcitu erant neceſſaria, diéta ſufficiant. Hoc vero loco occurrit quæſtio, qua hodie Diabolus per ſectas ſuas mundum varie illaqueat, nempe de puerorum Baptiſmo, num illi quoq; credant, aut recte baptizentur. Ad hanc nos ita breuiter reſpondemus: Qui ſimplici intelligen- tia præditus eſt, ille hanc quæſtionem indchſcuſſam à ſe re- moveat, ac doctoribus diſcutiendam relinquat. Quòd ſi tamen reſpondere volueris, ita reſponde: Puerorum Baptiſmum Chriſto placere & gratum eſſe, ſuo ipſius o- pere abunde oſtenditur, nempe quod Deus illorum non paucos ſanctificavit, eosdemq; Spiritu ſancto impertivit, qui ſtatim a partu infantes baptizati ſunt. Sunt etiam ho- die non parum multi, quos certis indiciis animadverti- mus Spiritum ſanétum habere, cum doctrinæ eorum, tum etiam vitæ nomine: Sicut & nobis gratia Dei datum & conceſſum eſt, noſſe Scripturas interpretari, & Chriſtum cognoſcere, quod citra Spiritum ſanctum nullo modo fieri poſſe, nemo dubitat. At ſi puerorum Baptiſmus Chri- ſto non probaretur: nulli horum Spiritum ſanctum, aut ne particulam quidem ejus impertiret, atq; ut ſummnifm gquod MAIOR. 517 quod ſentio, eloquar, per tot ſecula, quæ ad hunc usq; diem elapſa ſunt, nullus hominum Chriſtianus perhibendus eſ- ſet. Quoniam vero Deus Baptismum ſui Sancti Spiritus di- ſtributione confirmat, id quod in nonnullis patribus, divo Bernhardo, Gerſone', johanne Huſs non obſcuris argu- mentis intelligitur, neq; ſancta Chriſtianorum ccleſia usq; ad conſummationem ſeculi interibit: fateri coguntur, Deo Baptiſmum non diſplicere. Neq; enim ſibi ipſe poteſt eſſe contrarius, aut mendaciis & nequitiæ ſuffragari, neq; huic promovendæ Spiritum ſuum impertire Et hæc fere optima & firmisſima eſt pro ſimplicibus & indoctis comprobatio. Neq; enim hunc articulum, credo Eccleſiam Catholicam, com- munionem ſanctorum & . nobis eripient aut ſubvertent un- quam. § 16. Deinde hoc quoq; dicimus, nobis non ſummam vim in hoc ſitam eſſe, num ille, qui baptiſatur credat, nec ne: per hoc enim Baptiſmo nihil detrahitur. Verum ſumma rei in Verbo & præcepto Dei conſiſtit. Hoc quidem aliquanto eſt acutius, veruntamen in hoc totum verſatur, quod di- xi, Baptiſmum nihil aliud eſſe, quam aquam & verbum Dei ſimul juncta, Hoc eſt, accedente aquæ verbo, Bapti- ſmus rectus habendus eſt, etiam non accedente fide. Neq; enim fides mea facit Baptiſmum, ſed baptiſmum percipit & apprehendit. Jam Baptiſinus non vitiatur aut corrum- pitur, hominibus eo abutentibus, aut non rectè ſuſcipien- tibus, quippe (ut dictum eſt) qui non fidei noſtræ, ſed ver- bo Dei alligatus eſt. Nam quanquam hodierno die judæus quiſpiam fraudulenta quapiam ſimulatione & malitioſo propoſito veniret, ſe baptiſandum offerens, nosꝗ; eundem ſerio omni ſtudio baptiſaremus, nihilominus nobis dicen- dum eſſet, Baptiſmum verum & rectum eſſe. Hic enim aqua unà cum verbo Dei præſto eſt, tametſi ille non recto animo, ut debebat, ſuſceperit: ſicut illi, qui indignè ad cœ- nam Domini accedunt, verum corpus Domini accipiunt, quanquam non crediderint. J. I7. Ita vides Rottenſium ob jectionem vanam eſſe & nul- Kk 3 lius Poſterior re- ſponſio.p.5 19. 524.5 26.700. 716. Exempla. De Bapti- imo. „18 CATECHISMuS lius roboris. Nam quemadmodum diximus, quanquam pueri non crederent, quod nullo modo affirmandum eſt, (ut jam oſtenſum eſt) tamen Baptiſmus verus eſſet, neq; quisquam eos rebaptiſare debet: veluti Sacramento nihil detrahitur, tametſi aliquisad ejus participationem improe- bo animo accedit: neq; ferendum eſſet, ut eadem hora propter priorem abuſum ad ſumendum accedat denuo, quaſi initio verum Sacramentum non percepiſſet. Hoc enim eſſet ſumma ignominia Sacramentum afficere. Qua verò ratione verbum & inſtitutio Dei propterea irrita eſſe debebunt, quia nos non rectè utimur? Fropterea dico, ſi non rectè credidiſti prius, tamen adhuc crede, atq; ita di- cas: Baptismus quidem rectus fuit, ego verò eundemnon reètè ſuſcepi. Nam ego ipſe quoq; & omnes alii, qui ba- Collatio ri- tus Baptiſmi & cœnæ Demi- Ni. Refutatio ra- ptiſantur, coram Deo ita coguntur dicere: Venio huc in mea & aliorum fide, neque tamen aſſeveranter affirmare audeo, me certo credere, & multi pro me precantur, ſed huic fidens innitor, quod hoc verbum & præceptum tuum ſit. Quemadmodum ad cœnam corporis & ſangvi- nis Domini accedo, non meafide, ſed Chriſti verbo fre- tus, ſive jam firmo, ſive infirmo ſim animo, illud ego Deo meo commendo. Hoc tamen compertè teneo, quod juſſu Dei mihi accedendum, edendum & bibendum eſt &c. quodq; mihi ſuum corpus & ſangvinem donat, quæ res nunquam mihi mentietur, aut me decipiet. Ad hunc mo- dum cum puerorum Baptiſmo quoque facimus, Puerum Eccleſiæ miniſtro baptilandum adportamus, hac ſpe atq; animo, quod certo credat, verùm propterea non baptiſa- mus, ſed potius quod Deus ita faciendum nobis præcepe- rir. Cur ita? Ideo quod certi ſimus, Deum non mentiri. Ergo & proximus meus, & in ſumma, omnes homines er- rare poſſunt & fallere, porrò autem verbum Dei nec poteſt errare nec fallere. §. 18. Quecirca nimium utiq; confidentes & craſſi ſuntSpi- tiocinationis ritus illi, qui ita concludentes inferunt: Übi fides non eſt, ibi Anabaptiſticæx. nec Baptiſmus rectus eſſe poteſt, Quaſi ita velim conclu- dere; MA 70 2. 519 De Baptt. dere ſi fidem non habuero, ſequitur, Chriſtum nihil eſſe; ſmo. Aut ſic, ſi ma jorum juſſis morem non geſſero, nec paren- tes nec magiſtratus quicquam ſunt. Reetène ac bene colli- gitur, ubi quis non facit, quod illi faciendum fuerat, pro- pPpPrterea ſequi, rem per ſe nihil eſſe aut valere? Quin potiùs argumentum inverte: atq; ita collige, Sanè ob id ipſum ba- ptiſmus quantivis pretii & rectus habendus eſt, quod non rectè ab hominibus ſuſceptus eſt. Quippe ſi per ſe Bapti- ſmus rectus non eſſet, eo nullo modo poſſemus abuti, aut abutendo delinquere. Abuſus non tollit, ſed confirmat ſubſtantiam, vulgò dici ſolet. Siquidem aurum nihilominus manet aurum, quantumvis illud meretricula cum ſcelere & dedecore geſtet ac circumferat. JI. 19. Quare tandem ſemel concluſum eſto, Baptiſmum omni tempore rectum eſſe ac plenam permanerelejus ſub- bP. 513. 517. ſtantiam, etiamſi vel unus hominum baptiſaretur, neq; ta-.7. men rectè crederet. Neq; enim id, quod ſemel Deus ordina- vit & locutus eſt, ab hominibus mutari ſinit aut perverti. Verum enimvero usq; adeo excœcati ſunt fanatici illi ſpiri- tus, ut Dei præceptum ac verbum perſpicere nequeant: necd; baptiſmum & magiſtratus aliter intuentur, atque a- quam in fluviis ac olla, aut alium quempiam hominem: & cum nullam fidem aut obedientiam videant, & baptiſmus & magiſtratus nihil eſſe cogitur. Hic vero clandeſtinus & ſeditioſus latitat Diabolus, qui perlubenter coronam ma- giſtratui eriperet, ut deinceps oppreſſusconculcaretur pe- dibus, adbæc omnia Dei opera & ordinationes redactæ in nihilum ſubverterentur funditus. Ideo nobis advigilan- dum eſt naviter omni panoplia inſtructis, ne à verbo Dei divelli & abſtrahi nos patiamur, ut baptiſmmum non nudum N & ſolum ſignum eſie credamus, quemadmodum noſtri ſper- mologi ſomniant. V j 1 j Iv. J.20. UItimo neq; illud prætereundum aut ignorandum De Ronig eſt, quid baptiſmo ſignificetur, tum quam ob rem Deus one ſtenikeca⸗ talibus externis ſignis & geſtibus hoc Sacramentum cele- Baptiſini. brandum inſtituerit, per quod primum in Chriſtianorum . Kk 4 com- Ritus ipſe pingit præci puam ſigniſi- cationem.3 64. Vetus home. Mortificatio carnise 4²⁰ CATECHISMUIS communionem cooptamur. Opus vero aut geſtus eſt, quòd baptizandi in aquam mergimur, qua prorſus conte- gimur, & poſtea merſi iterum extrahimur. Hæ duæx res in aquam mergi, & iterum emergere, virtutem & opus Ba- ptiſmi ſignificant, quæ non ſunt alia, quam veteris Adami mortificatio, & poſtea novi hominis reſurrectio. Quæ duo per omnem vitam nobis indeſinenter exercenda ſunt: ita ut Chriſtiani vita nihil aliud ſit, quam qvotidianus quidam Baptismus, ſemel quidem inceptus, ſed qui ſemper exer- cendus ſit. Ita enim fieri neceſſe eſt, ut ſubinde veteris A- dami ſordes repurgentur atq; eluantur, ut novi hominis nitor & forma prodeat. Quid autem eſt vetus homo? Hoc nimirum eſt, quod ab Adamo patre noſtro nobis ſucceſſi- one quadam hæreditaria innatum eſt, ſcilicet quod ſumus iracundi, immites, invidi, luxuriofi, avari, pigri, ſuperbi, increduli, breviter omnibus vitiis contaminati, & in qui- bus natura nihil boni ineſt. Jam in Chriſti regnum de- lati, hiſce vitiis quotidie decreſcendum eſt, ut fubinde ma- gis atq; magis mitiores, liberaliores, patientiores, man- ſuetiores fiamus, ſemper aliquid avaritiæ, odio, invidentiæ, ſuperbiæ, atq; id genus vitiis detrahentes. Y. 2 I. Et hic eſt rectus Baptiſmi uſus inter Chriſtianos, per aquæ merhionem ſignificatus. Cæterum ubi Baptiſmi exer- citium non viget, ſed Adamo veteri habenæ laxantur, ut indies fiat ferocior: hoc non dicitur uii Baptiſmo, ſed eidem G ermanicum pro verbium. reluctari. Qui enim extra Chriſtum ſunt, non poſſunt non quotidie in pejus degenerare, ſicut & vulgato eoq; vero dicitur proverbio; Nunquam non deteriores, quo ſenio- res, eò pejores (Immer je aͤrger / je laͤnger / je boͤſer) Quocd ſi quis anno ſuperiore nonnihil cœpit faſtu inſoleſcere, & ad rem attentus eſſe: ille mox anno ſequente multo fit in- ſolentior, & ad rem attentior, ita ut vitia ab incunabulis cum eo certis quibusdam incrementis progrediantur. In- fans puer nullis ſingularibus vitiis infectus eſt: ſed ubi ad- oleverit, immodeſtæ, intemperantis, & laſcivæ vitæ inqui- namentis contaminatur: mox conſtantem ac virilem æta- tem MAIOR. 52I tem conſecutus, tum demum magis atque magis vera illa vitiorum ſeges erumpit. Quare vetus homo naturam ſu am nemine obſtante ſequitur, ſi non Baptiſmi virtute co- êrcitus & refrenatus fuerit. Contra, ubicunq; Chriſtiani facti ſunt, decreſcit quotidie ac imminuitur, donec pror- ſus abolitus fuerit. Et hoc eſt verè in Baptiſino mergi, & ite- rum quotidie emergere⸗. Itaque hoc conſilio externum ſignum nobis propoſitum eſt, non tantum, ut emcaci- ter operetur, verum etiam ut aliquid ſignificet. Jam ubi- cunq; fides fructibus fœcunda viget, hic Baptiſmus non tantum inanem ſignificationem repræſentat, ſed mortifi- candæ carnis opera conjuncta habet. Porro autem ab- ſente fide, nudum & inefficax ſignum tantummodo per- manet. g. 22. Ex his jam clarè vides, Baptiſmmum æquè & virtu- Ceremonia te & ſignificatione ſua tertium quoq; Sacramentum compre- line li Niola, hendere, quòd Peænitentiam appellare conſueverunt: quæ b. 15. propriè nihil aliud eſt quam Baptiſmus, aut ejus exerciti- um. Quid enim pœnitentia dici poteſtaliud, quam vete- rem hominem magno adoriri animo, ut ejus concupiſcen- tiæ coërceantur, ac novam vitam ampleéti? Quare vivens in pœnitentia, in baptiſmo verſaris, hanc novam vitam non ſolum ſignificante, verum etiam operante, incipiente & exercente. In hoc enim baptizatis datur, & gratia & ſpi- ritus & virtus veterem hominem compeſcendi, ut novus prodeat ac confirmetur. Hinc Baptiſmus ſemper ſubſiſtit: & quanquam aliquis ab eo peccatorum procellis abreptus excidat, nobis tamen ſubinde ad eum regreſſus patet, ut veterem hominem reſipiſcentiæ jugo iterum ſubjiciamus. Verum, ut iterum aqua perfundamur, non eſt neceſſe. Nam etſi centies in aquam mergeremur, non tamen niſi Non ecle re⸗ unus Baptiſmus eſt. Cæterum opus & ſignificatio durat & peiimi ceremo- permanet. Itareſipiſcentia aut pœnitentia nihil aliud eſt, niam. quam regreſſus quidam & reditus ad Baptiſmum, ut illud iterum petatur & exercearur,quod ante quidem inceptum, & tamen negligentia intermiſſum eſt. K k § §. 23. HzæC De Bapti- „22 CATECHISMUS . ſmo. §. 23. Hæc ideo à me dicuntur, ne in eam veniamus opi- Sigsnum ſe- nionem, in qua per multos jam annos fuimus, opinati, Ba- mel rerpeina ptiſinum jam completum eſſe, ut eo amplius uti nequea- nota, & perße mus, poſteaquam iterum in peccata prolapſi ſumus. Cujus tuum tcſta- rei cauſa extitit, quod eundem ulterius non ſumus intuiti, mentum. pag, niſi ſecundum externum opus, quod ſemel factum atque 3 4. completum eſt. Atque hoc inde quoq; evenit, quèd di- vus Hieronymus ſcriptum reliquit, Pænitentiam ſecundam, eſſe abulam, qua nobis ex hujus mundi pelago, natandum & traji ciendum eit, fracta jam navi, in quam tnnſäiendlimus atg tm- n arli. Jicimus, delati in Christianitatem. Sed hiſce verbis Ba- cn Ep. btiſmi uſum Hieronymus nobis ſuſtulit, ut nobis amplius 7. & 47. Sic utilis eſſe nequeat. Quamobrem nequaquam rectè do- Ambtof. I. ad cuit: Neque enim navis frangitur, quando (ut diximus) Virg. al . Dei ordo ſeu conſtitutio, & non noſtrum opus eſt. Ilud 6t. r unit. Verò non rarô fieri ſolet, ut labentes excidamus. Jam ſi Geih. concel- quis exciderit, ille det operam, ut iterum adnatet, huicq: ſum. t. 3· c. 3· adhæreſcat, donec iterum in navem recipiatur, inq; ea ite- th. 13, P. 63⁰ rum perinde verſetur, ut primum inceperat. . N. 24. Ita jam liquidò omnibus compertum eſſe arbitron quam præclara ac mirifica res ſit Baptiſmus, eripiens nos à rictu Diabolico, Deum nobis proprium faciens, pecca- tum opprimens & auferens, deinde in dies ſingulos no- vum hominem fortificans, ſemper etiam durans & per- . manens, donec ex hoc exilio erepti, ad immortalem glo- Baprilen riam migravimus. Eam ob rem cuiq; baptiſmus ita ha- dum & conſo- bendus eſt, ut amictus quotidianus, quo indutus ſemper lationem affe- debet incedere, ut nunquam non in fide, e jusq; fructibus rat· inveniatur, ut coêrcitis veteris hominis concupiſcentiis, in novo adoleſcat. Si enim Chriſtiani perhiberi contendimus, Baptiſmi opus ſedulo nobis exercendum eſt, unde Chri- ſtiani abpellationem promeremur. Si quis autem excide- rit, ille accedat viciſfſim. Nam quemadmodum Chriſtus omnisigratiæ & miſericordiæ ſedes non cedit, neq; obſtat nobis prohibens iterum ad ſeſe accedere, quanquam pec- cantes hallucinemur: ita quoq; univerſorum bonorum ſuorum ſuorum & donorum theſaurus inconcuſſus permanet. jam quemadmodum ſemel in baptiſmo peccatorum condona- tionem aſſecuti ſumus, ita ea adhuc quotidie permanet, quamdiu vivimus, hoc eſt, donec in terris ve- terem hominem collo circum- ferimus. DE SACRAMENTO ALTARIS. MAIOX. H 523 De S. Coœna. Luth. t. 6. W. Sermon. p. 13 8. 97.t 5. J. Ver⸗ mahn. p. 185. 488.1 4]. 3 40. 420. A. C. a. 10. p 14 Ap. p. 13 6. 4. S. a. 6. p. 30 2. F. C. BONHV E MAPDMODIM hactenus de Baptiſmo a-7:691. (diſſeruimus, ita jam nobis deinceps de ſecun- do quoq; Sacramento diſſerendum eſt, nem- wd, pe quid ſfit, quid utilitatis adferat ſumenti- R, bus, inſuper quibus fruendum aut ſumen- dum ſit. Atq; hæc omnia ipſius Scripturæ verbis confirma- ta comprobabimus, quibus à Chriſto jam inde ab initio inſtitutum eſt. Hæc equidem cuivis Chriſtiano cognoſcen- da ſunt, qui quidem Chriſtianus eſſe contendit, & hujus Sacramenti cupit eſſe particeps. Neq; enim nobis eſt ani- mus poſthac admittendi quemlibet, aut quibuslibet illud adminiſtrandi, ignorantibus quid hic quærant, aut quam ob rem accedant. Cæterum verba hæc ſunt; Mat. 26. Mar. I4. 20. Lüuét. 22, 19. I. Cor. II. 27. Dominus noſter Jeſus Chriſtus, in qua nocte tradeba- tur, accepit panem, & gratias agens, fregit, & dixit: Ac- cipite & manducate, Hoc eſt corpus meum, quod pro vobis traditur, hoc facite in mei commemorationem. Si- militer & calicem, poſtquam c&navit, dicens: Hic calix novum Teſtamentum eſt in meo ſangvine. Hoc facite, quotiescunq; biberitis, in mei commemorationem. §. I. Principio nequaquam decretum eſt, nobis hic cum quoquam pedem conferre, aut contentionis gratia cum . hujus Tres præci- puè quætſtio- nes de Coœna Domini. 1. 1. 3-* I. Verba Conæ Dominicæ. P 368. De S. Coœna. 5 2 4 CATECHISMVS hujus Sacramenti deteſtandis blaſphematoribus ſuſcepto bello in arenam deſcendere, Verum ſub initium potius diſcere, qua in re hujus Sacramenti vis & virtus (ut in Ba- ptiſmo fecimus) omnis ſita ſit, nimirum, ut ſciamus ca- put & nervum in hoc eſſe Dei verbum, ordinem & man- datum. Neque enim à quoquam homine excogitatum aut inventum, ſed citra cujusvis conſilium & deliberatio- nem ab ipfſo Chriſto inſtitutum eſt. Quapropter ſicut de- b. 516. 517. cem præcepta, otatio dominica;, fidei confeſſio ſuam 719. 526. 700. dignitatem obtinent, tametſi ea in perpetuum nunquam is. ſervaveris, oraveris, neque credideris: ita quoque hoc venerabile Sacramentum, ſalvum ac inviolatum perma- net, ut nihil illi detrahatur, quamlibet nos illo indignè ab- utamur. Quid putas, Deo noſtra opera aut fidem adeò p. 519. curæ eſſe, ut eam ob rem ſuum ordinem aut inſtitutio- nemimmutari patiatur? Videmus enim, in omnibus mun- danis rebus eum perpetuò tenorem conſiſtere & ordi- nemr perdurare, quem Deus ſemel rebus creandis præ- ſcripſit & inſtituit, quacunq; tandem ratione illis utamur, aut res creatas exerceamus. Hæc quidem vulgo ſemper ac ſedulò inculcanda ſunt, iis enim omnium ſeditioſorumspi- rituum næniæ & gerræ illico labefactantur & ſubvertun- tur. Illi eim Sacramenta extra Dei verbum intuentur, ut rem à nobis fatam: Quid eſ coe. 6.2. Quid eſt itaq; Sacramentum altaris? Reſponſio. Eſt P14.156.302. verum Gorpus & Sangvis Domini noſtri jeſu Chriſti, in 367.569.57 1. & ſub pane & vino, per verbum Chriſti, nobis Chriſtia- 695. nis ad manducandum & bibendum inſtitutum & man- datum. Et ſicut de Bapriſmo diximus, non ſimplicem eum eſſe aquam: ita quoq; hic dicimus, hoc Sacramentum pa- nem & vinum eſſle, ſed non ſimpliciter panem & vinum eſſe, quæ proponuntur diſcumbentibus, ſed panem & vi- num Dei verbo incluſa & huic alligata Verbum, inquam, illud eſt, quo hoc Sacramentum fit atq; diſcernitur, ne tan- tum ſimpliciter vinum & panis, ſed CNRISTI Corpus & Sangvis ſit ac dicatur. Nos enim Auguſtini Werlis ubſeri⸗- ſubſcribimus ita dicentis: Accedat Verbum ad Elementum, & ſit Sacramentum. Hoc Auguſtini verbum tam proprie & expreſſe dictum eſt, ut vix aliud dixerit præclarius. Virtute verbi elementum fit Sacramentum, citra cujus ac- ceſſionem non niſielementum manet. Jam hoc non eſt ali- cujus principis aut Cæſaris, ſed omnipotentis DEI ver- bum & inſtitutio, cui merito omnes creaturæ debebant ad pedes accidere, atque aſſentiri, ita ſe rem habere, ſicut di- cit ipſe, omniq; reverentia, metu & humilitate illud acci- pere. Hoc verbo conſcientiæ tuæ imbecillitatem confir- mare potes ac dicere: Etiamſi infinitæ Diabolorum my- riades una cum omnibus Suermeris, uno ore impudentiſ- ſimè affirmarent, quomodo panis & vinum, Chriſti cor- pus & Sanguis eſſe poſſunt? &c. tamen compertum ha- beo, omnes ad unum ſpiritus & doctos non tanta excul- tos eſſe prudentia atq; intelligentia, quanta Deum omni- potentem vel in minimo digituio valere certo ſcio. Jam hic expreſſè Chriſti verbum ponitur: Accißite, edite, Hoc est corpus meum, Bibite ex boc omnes, Hic est calix novi Te- Ramenti in meo ſanguine &c. In hæc verba pedibus imus, hiſce conſtanter adhæremus, perlibenter eos viſuri, qui ſuo Magiſterio Chriſtum aliter audeant docere, aut ali- ter facere atque ipſe locutus eſt. Hoc equidem non infi- ciabimur verum eſſe, ſi verbum auferas, aut ſine eo hoc Sacramentumintuearis, præter merum panem ac vinum nihil tibi manſurum reliqui: ſed verbis una cum vino & pa- ne manentibus, ſicut debet & oportet, tum conſtat illa ve- raciter eſſe Chriſti corpus & ſanguinem. Sicut enim os MAIOS. 525 De S. Cona. Dictum Au- guſtini repeꝶt & explicat, p. 510 T. 9. tr. 80. Joh. Quòd verè adſit corpus Chbriſti in co na Dominica P. 49 0. Ohriſti dicit ac loquitur, ita quoq; eſt, ut qui neg mentiri no- vit neq; fallere. Tit. D2. Ebr. 6, 1§. §. 3. Ex his jam haud difficulter reſpondere poſſumus, ad omnisgeneris quæſtiones, quibus jam paſſim multi ſolici- tantur, quarum una hæc eſt: Num profligatæ quoq; vitæ ſacerdos, Sacramentum miniſtrare aut tractare poſſit, & ejusmodi. Siquidem hic nos ita concludimus, dicentes: Quanquam nebulo percditiſſimus Sacramentum aliis mi- niſtret, De Almini- ſteante. De §. Ccena. P. 517. 519. 524 700. II. Quis ſit ulus ſalutaris hujus coenæ. P. 36 ⁹. 526 CATECHISMVS niſtret, aut ipſe ſumat, verum nihilominus Sacramentum illum ſumere, hoc eſt, Chriſti Corpus & Sanguinem, non ſecus atque is, qui omnium reverendiſſime & digniſſimè ſumpſerit aut tractaverit. Negq; enim humana ſanétimo- nia, ſed Verbo Dei nititur illud. Et quemadmodum nul- lus ſanctorum in terris, adde etiam nullus Angelorum in cœlis, panem & vinum in Chriſti corpus & ſanguinem ver- tere poteſt: ita quoque nemo aliter facere aut immutare poteſt, etſi hoc Sacramento indigniſſime abutatur. Quip- pe propter perſonæ indignitatem aut incredulitatem, Ver- bum non fit falſum aut irritum, per quod Sacramentum fa um & inſtitutum eſt. Neque enim dicit: Quando cre- dideris aut digni eritis, tum corpus & ſanguinem meum habebitis, ſed, Accipite, edite, bibite, Hoc eſt corpus me- um : Et iterum, Hoc facite, nimirum quod ego jam facio, inſtituo, vocis edendum & bibendum porrigo. Hoc perinde valet, ac ſi dixiſfet: Sive dignus ſive indignus fu- eris, hic corpus & ſanguinem meum habes. Horum ver- borum virtute, quæ pani ac vino ad jecta ſunt, hoc animo reconditum fac diligenter conſerves- In his enim verbis omne noſtrum præſidium, tutela & propugnatio, adver- ſus omnes illorum errores & feductiones, quæcunq; vel exortæ ſunt unquam, vel deinceèps adhuc exoriri poſſunt, ſita ſunt. F. 4. Ita habemus breviter primam partem desubſtantia, nempe, Sacramenti. Nunc porro videamus & virtutem ac utilitatem ejus, cujus gratia potiſſmum Sacramentum hoc inſtitutum eſt, quodq; omnium maximè in eo eſt ne- ceſſarium, ut ſciamus, quid hic nobis quærendum indeq; auferendum ſit. Sed & hoc valde perſpicuum eſt & cogni- tu facile', ex iisdem ſupra memoratis verbis: Hoc t cor- pus meum, & ſangvis meus, quod pro vobis datur & efunditur in remisſionem peccatorum. Horum verborum breviter hic ſenfus: ideo ad Sacramentum accedimus, ut ejus- modi Theſaurum ibi accipiamus, per quem & in quo peccatorum remisſionem conſequamur. Quare hac Ideò MAIOR. 727 De S. Corna, Ideo quod verba illic extant & hac dant nobis. Siquidem propterea à Chriſto jubeor edere & bibere, ut meum ſit, mihiq; utilitatem adferat, veluti certum pignus & arrabo, imò potius res ipſa, quàm pro peccatis meis, morte & o- mnibus malis ille oppoſuit & oppignoravit. §. 5. Inde jure optimo cibus animæ dicitur, novum homi- nem alens atq; fortificans. Per Baptiſmum enim initio re- generamur, verùm nihilominus antiqua & vitioſa cutis carnis & ſangvinis adhæret homini. Jam hic multa ſunt impedimenta & impugnationes, quibus cùm à mundo tum à Diabolo acerrimè infeſtamur, ita ut non raro defesſi viribus deficiamus, ac nonnunquam etiam in peccatorum ſordes prolabamur. Ideò hoc Sacramentum tanquam pro quotidiano alimento nobis datum eſt, ut hujus eſu fides iterum vires ſuas reparet atq; recuperet, ne in tali certa- mine aut tergiverſetur, aut ſuccumbat deniq; ſed ſubinde magis atq; magis fiat robuſtior. Etenim nova vita ſic inſti -p⁊w tuenda eſt, ut asſiduè creſcat, & porrò pergendo incre- Ad quid eſt menta accipiat. Verùm huic contra multæ pasſiones ex- inſtituta. hauriendæ ſunt. Tanta enim æſtuat iracundia inimicus no- ſter Diabolus, ſimul atq; conſpexerit, nos adverſus ſe niti, &hominem veterem in jecto freno coêrceri, utille nos vi nequeat opprimere, tum ab omni parte poſitis inſidiis oc- culte irrepens nos adoritur, omnes ſuos nervos inten- dens, omnes ſuas artes experiens, nihil non fallaciarum conans, nec prius abſiſtit, quam nos deniq; extrema lasſi- tudine defeſſos fecerit, ut aut abjecta (quod ajunt) haſta fidem deſeramus, aut omni deſperata repugnandi fiducia tædioſi aut impatientes fiamus. Ad hoc jam datum eſt ſo- latium, & hæc præſentaria animi levatio adornata, ut cum cor ſenſerit ſe nimia impugnatione premi, hic vires & re- focillationem quærat & auferat. O.6. Atqui hoc loco iterum naſuti ſpiritus noſtri mirifica eruditione & ſapientia ſua ſeſe contorquent, tumultuan- tes & vociferantes: Qui verò, inquiunt, panis & vinum peccata poſſunt remittere, aut fidem corroborare? Cum tamen Quomodo Sacramenta confirment fi⸗ dem, vel ſingu- lis applicent promiſſionem. An fide per Sacratentum applicetur no- bis gratia. 528 GATECHISMuS tamen ſciant & audiant: nos talia de vino & pane nunquam adhuc docuiſſe, velut panis per ſe panis eſt; veruùm de tali pane & vino, quæ Chriſti corpus & Sangvis ſunt, & verba ſecum con juncta habent. Hic inquam panis thefaurus ille eſt, quem jactamus, hic certè eſt, nec alius, per quemejus- modi peccatorum condonationem Chriſtus nobis meritus eſt. Jam ille non aliter quam per verba (pro vobis traditur & effunditur) nobis offertur & donatur. Quippe in his utrumq; habes, & quod Chriſti corpus ſit, & quod tuum ſit, tanquam theſaurus & donum conceſſum gratuitè. Quin etiam illud pro certo conſtat, Chriſti corpus & ſangvi- nem nequaquam rem otioſam & in frugiferam eſie poſſe, quæ nihil fructus aut utilitatis adferat. Veruntamen quamlibet magnus per ſe theſaurus exiſtat, verbo eum in- cludi ac in eo nobis offerri neceſſe eſt, alioqui eundem ne- que ſcire neque quærere poſſemus. G. 7. Quare nibiletiam illud eſt planeq; frivolum com- mentum, quod garriunt, Chriſti Corpus & Sangvinem non eſſe in cœna pro nobis traditum & effuſum, ob id in Sacra- mento peccatorum remiſſionem nos habere non poſſe. Nam tametſi opus ipſum in cruce peractum eſt, & pecca- torum ibi parta condonatio: neque tamen alia ratione quam per Verbum ad nos pervenire aut perferri poteſt. Quid enim hac dere nos comperti haberemus, hæc facta eſſe aut nobis condonata, niſi hæc prædicatione aut cor- porali Verbo nobis annunciarentur ²½ Unde vero illi hoc habent exploratum aut cognitum, aut quomodo remiſſio- nem peccatorum poſſunt apprehendere, niſi ſcripturæ & Evangelio crediderint? Jam totum Evangelium & fidei Articulus, Credo Eccleſiam, ſanctam catholicam, remigionem peccatorum &c. virtute verbi in hoc Sacramentum conclu- ſus eſt, & nobis propoſitus. Quamobrem ergo talem theſaurum ex hoc Sacramento violenter atque indignè evelli ac diripi pateremur? cum velint nolint, fateri co- gantur, eadem hæc eſſe verba, quæ paſſim in Evangelio repetita audimus: &tam non affirmare audeant, hæc ver- ba MAIOR. 529 ba in Sacramento nullius uſus eſſe, quàm affirmare non audent, totum Evangelium aut verbum Dei extra Sacra- mentum nullius pretii eſſe aut uſus. N. S. Jam ergo totum Sacramentum habemus, cùm quid in ſe ſit, tum quid adferat & proſit utentibus. Nunc & vi- dendum eſt, quænam ſit perſona ea, quæ eam percipit vim & utilitatem. Hæc eſt, ut breviter dicam, veluti ſupra de Baptiſmo, & aliàâs non rarò diximus, quicunq; ea credide- rit, quæ verba loqvuntur & afferunt. Neq; enim ſaxis aut truncis dicta aut annunciata ſunt, ſed audientibus, ad quos ita inquit: Accipite & manducate &-. Et quia pecca- torum condonationem offert, benigneq; pollicetur, non De S. Coena. Quibus pro- ſit manduca- tio.p. 358. 52 8. poſſunt hæc aliter arq; per fidem percipi. Eam fidem ipſe iis verbis exigit, inquiens: Pro vobis traditur, pro vobis ef- funditur, Quaſi diceret, ldeo vobis Corpus & Sangvinem meum offero, & edere ac bibere jubeo, ut vobis tanquam rem propriam vindicetis, illisq; ita fruamini. jam quicunq; hæc ſibi dicta putat, creditq; ita ſe habere, ille certo conſe- qvutus eſt. Cæterum hiſce verbis diffidens, nihil habet, ut- pote qui nequicquam hæc ſibi offerri patitur neq; tam ſa- lutari bono frui cupit. Theſaurus equidem apertus eſt, atq; omnibus obvius & expoſitus, atq; adeo ad fores usq; ad- ducétus, imo potius menſæ ad veſcendum impoſitus: at re- quiritur porro, ut hunc tibi peculiariter vendices, huic manum extenſam admoveas, conſtanter credens, quem- admodum ipſa verba te docent. §. 9. Hæc jam tota Chriſtiana præparatio eſt hoc Sacra- mentum dignè percipiendi. Cum enim hic Theſaurus in verbis prorſus nobis proponatur: non aliter quam corde ap- prehendi poteſt. Manibus enim ejusmodi donum, adeoq; perennis theſaurus non eſt apprehenſibilis. Je junium & oratio &c. externæ quidem præparationis locum habere, & puerile exercitium eſſe poteſt, ut corpus modeſtè & re- verenter erga Corpus & Sangvinem Chriſti ſe gerat: ve- rum quod in hoc & per hoc nobis donatur, corpus nullo modo poteſt apprehendere aut conſequi. Porro autem De præpara- tione, & qui dignè ſumant. p. 369. L1 fides De S. Ceœnna. IV. Coœnaà Do- mini frequen- tius utendum. 530 CATECHISMVS fides cordis hoc facit, ejusmodi theſaurum cognoſcentis & cupientis. Et hæc quidem quantum ad communem hu- jus Sacramenti inſtitutionem attinet, dicta ſufſciant. Quæ enim ea de re latius diſſerenda ſunt, aliud ac peculiare tem- pus requirunt. g.10. Ultime, quoniam de hujus Sacramenti recto intel- lectu & vera doctrina certi ſumus, admonitione etiam & co- hortatione peropus eſt, ne talem actantum theſaurum, qui quotidie inter Chriſtianos adminiſtratur & diſtribuitur, negligamus, hoc eſt, ut ii, qui Chriſto nomen dederunt. P.337. 532. ſe præparent ad hujus venerabilis Sacramenti communi- onem ſæpe frequentandam. Videmus enim non obſcurè, quàm pigros & ſegnes ad id nos præbeamus. Eſt pene magna pars eorum, qui audiunt Evangelium, qui poſtea- quam Papæ commenta ſunt ſublata, nosq;; à mandato & coactione ejus, liberati ſumus, duos, tres, pluresvè an- nos, ſine hoc Sacramento exigunt: quaſi tam firmi ſint Chriſtiani, qui eo planè non opus habeant. Et impediri ac abſterreri inde nonnulli hoc nomine fſeſe patiuntur, quòd docuimus, non accendere debere & ad hoc Sacramentum, niſi quos fames ac ſitis ejus urgeat atq; compellat. Sunt rurſum qui cauſantur, liberum eſſe, neq; neceſſarium, ac ſatis ſuperq; eſſe, ut credant ſe manducaſſe: quorum major pars eo deniq; pervenit, ut omnibus devotionis affectibus exutis, planè bruteſcere incipiant, ac demum cum Sacra- mentum, tum verbum Dei extremè contemnant. Equi- dem quod initio docuimus, verum eſſe non negamus, ne- minem ſcilicet ad hanc cœnam ullo modo adigendum aut impellendum eſſe, ne de integro novam animarum carnifi- cinam conſtituamus. Hoc tamen interim ſciendum eſt, ta- les pro Chriſtianis non eſſe reputandos, qui tanto tempo- re à Sacramento ſemet alienos faciunt & ſubtrahunt. Illud enim Chriſtus non in hoc inſtituit, ut circumferatur pro ſpectaculo, ſed ſuis Chriſtianis præcepit, ut edant ac bi- bant, ſuiq; per hoc ſint memores. F. II. Et profecto qui veri Chriſtiani ſunt, ac oαοα ri iſci⸗ MAYOR. 531 De S. Coena. diſcipuli, quibus Sacramentum eſt in aliqua exiſtimatione ac pretio, illi ſemet ſua ſponte ultro impellent, Verum enimvero ut ſimplices etiam & infirmi, quibus aliqua vo- tance bor⸗ luntas eſt eſſe Chriſtianos, hoc vehementius incitentur, ad brior ulus ſir cauſam & neceſſitatem reputandam, quæ ad Sacramen- orporis & tum impelli debeant, ea de re pauca quædam verba facie- ſar ZuinisChis mus. Nam quemadmodum in aliis negotiis ad fidem, cha-“ ritatem, animi tolerantiam pertinentibus, non ſatis eſt tantum docere & inſtituere, verum etiam quotidie ac ſedu- I movere populum: ita quoq; hic requirit necesſitas, ut prædicando ſeduli ſimus, ne ſegnes aut tædioſi fiamus, non ignorantes quanto conatu & ſtudio diabolus huic rei, ac omni Chriſtiano exercitio reluctetur, adeo ut pro virili fua humanos animos ab eo fuget & abſterreat. SG. I12. Ac primuùm quidem clarum textum in ipſis Chriſti I. Mandatum verbis habemus, Roc fatite in mei commemonitionem, Hæc ' 337. ſunt verba nobis præcipientia & jubentia, quibus iis, qui Chriſtiani cenſeri volunt, mandatur & præcipitur, ut utantur Sacramento. Quare, qui Chriſti diſcipulus eſſe cu- pit, quibus cum hic verba facit, huic curæ ſit, ut hæc ver- ba ſibi cordi ſint, non quidem ex coactione, velut impulſo ab hominibus, verùm ut Chriſto Domino obſequatur & obediat. Dixeris autem fortaſſe: Tamen hæc quoq; par- b· 13⁸. Aug. t. ticula, Quotiescung, ſeceritis, ad jecta eſt, hæc equidem 3. . 117. c. cogit neminem, ſed relinquit Sacramenti uſum in cu- jusque arbitratu liberum? Keſpondeo. Audio, ſed non dixit ut perpetuò nunquam faciamus: quin potius hæc ipſa verba dicens: Quotiescung, feceriti, unà injunxit, ut ſæpe Sacramenti communionem iteremus. Efſiq; pro- Naandarum 7 pterea ad'jectum, quòd Sacramentum velit habere libe- Akertinet a4 rum, non certo tempori alligatum, velut erat judæorum qui ſunt mem- paſcha, quod ſingulis annis ſemel tantum, ac non niſi deci- bra cœtus Ec- mo ſeptimo die primi menſis, veſperi manducare, nec ul- leſiæ. lum diem tranſilire cogebantur. Quaſi velit dicere: Ego vo- bis feſtivitatem pafchalem ſeu cœnam adorno & conſti- tuo, quam non tantùm ad hu jus diei veſperam quotannis L 1 2 cele- De S. Cœna. Pp. 531. 13 8. Contemptus Sacramenti. P. 530. An vi eogendi profani ut ſu- mant Sacra- mentum. 532 CATECHISMUS celebrabitis, ſed ea ſæpe fruemini, quando & quotiescunq; libitum fuerit, prout cuiq; integrum erit & neceffarium, nulli loco aut tempori alligatum. Quanquam Romanæ ſe- dis Idolum Pontificium hanc quoq;, ut cætera omnia à Chriſto conſtituta, pervertetit, iterumq; Judaicam feſtivi- tatem ex ea reddiderit. . J. 1I3. Ex his jam perſpicuum eſt omnibus, non ita reli- ctum eſſe liberum, quaſi contemni posſit. Cæterum hoce- go voco Sacrimentum contemnere, quando nullo impedimen- to præpediti, tanto tempore Sacramentum quaſi faſtidien- tes, non accedimus, neq; deſideramus. Quòd ſi hanc liber- tatem habere contendis: cur non potius illam quoq; tibi arrogas, ut tibi proſus non liceat eſſe Chriſtiano, neque quicquam orare aut credere? Hoc enim perinde Chriſti Ppræceptum eſt, atq; illude Sin Chriſtianus perhiberi cupis, ut huic præcepto nonnunquam ſatisfacias atq: obtempe- res, neceſſe eſt. Hoc enim mandatum permovere utiq; te debebat, ut in te deſcenderes, & cogitares: Ecce cujusmo- di ego Chriſtianus ſum ? quòd ſi eſſem, haud dubiè vel mo- dico harum rerum perficiendarum caperer deſiderio, quas Dominus meus mihi faciendas præcepit. Et profectò quandoquidem ad hanc cœnam tam gravatè & faſtidioſe affecti ſumus, ita nauſeantes illam, ſatis apparet, quales in Papatu Chriſtiani fuerimus, ut qui tantum coactu & metu humani præcepti acceſſerimus, ſine omni animi voluptate & amore, præcipientis Chriſti nullo reſpectuhabito. Sed enim nos neminem cogimus aut violenter impellimus, nec quiſquam in noſtri gratiam hujus cœnæ conviva eſſe di- gnetur. Hoc verò impellere & ultro cogere te debebat, quod Chriſtus id requirit, & placet id illi. Hominibus utiq; non concedendum eſt, ut ab illis, aut ad fidem, aut ad ul- lum opusadigamur. Nos non plus faciamus, quam ut do- ceamus & moneamus, quid facto opus ſit, non in noſtri, ſed in tui gratiam. lpſe pellicit te, ac omnibus modis ad ſe provocat: hunc ſi arroganter contemſeris, vide ut ipſe pro te reſpondeas. Hoc primo quidem loco dicum eſt, rigi⸗ ——.— — —— ———N— M öAIOR. 533 De S. Cœna. frigidis potisſimum & negligentibus Chriſtianis, ut vel tandem ſerio ipſi ſe curare putent, ſeq; accendant & ex- pergefaciant. Illud enim vero verius eſt, id quod apud Aidne⸗ negle⸗ me ipſe expertus ſum, & quisq; apud ſe ita eſſe inveniet, menti obre- ut tam diuturna ſui à Sacramento alienatione, in dies ſin- punt prophanæ gulos etiam atque etiam frigidiores & barbariores eva- Stingit d damus, ac denique prorſus id faſtidiamus. Alioqui de- andh. ſcendendum eſt cum animo in colloquium, atque ita ge- rendum, quemadmodum pa: eſt homini, Dei favorem & gratiam ex animo cupienti. Jam quo frequentius hoc fa- etum fuerit, hoc impenſius cor caleſcit & incenditur, ne prorſus omnibus amoris divini flammis extinctis, conge- leſcat. Dixeris fortaſſe, Quid autem ſi ſenſero, me non pa- Integritatis ratum eſſe? Reſpondeo, Et hoc me quoque impugnat metus. adhuc & Papatu usque, in quo tanta mentis anxietate quisq; ſe excarnificavit, ut per omnia puri eſſemus, ne De- us quicquam nævi aut labis in nobis inveniret. Unde tan- ta trepidatione ſumus exanimati, ut illito quisque atto- nito animo in hæc verba proruperit: Heu te miſerum, hac cœna omnibus modis indignus es. Quippe natura & humana ratio, hic ſuæ dignitatis rationem inire incipit. erga ingentis hujus & precioſi boni præſtantiam, ac tunc perinde nitet, atque obſcura laterna lucido ſoli collata, aut inſtar fimi candidis gemmis aut unionibus comparati. Has ſuæ vitæ ſordes intuens, recuſat accedere, & tantiſper differt, donec benè præparata fuerit, usq; dum dies diei, menſis menſi, annus anno ſucceſſerit. Cæterum hoc ſiin- tueri voles, quàm videlicet tu ſis probus & purus, atq; in hoc conari, utnihil conſcientiam tuam mordeat, futurum eſt, ut vix unquam accedas. ð §S. 14 Quare hic homines habitaratione diſcernendi ſunt. Lut.t. 4. J. 34 1. Nam procaci feritate & improbitate inſoleſcentibus dicen- Arcendi ſunt 3C . . . 8 communice dum eſt, ut à Sacramento abſtineant: neque enim ad per- ne qui polluti cipiendam peccatorum remiſſionem ſunt appoſiti, quip- maniteſtis deli- pe qui eam non deſiderant, nec libenter probi eſſe velint. dis non emen- Reliqui verò, qui non ita ferini ſunt & beluini, quiq; pro- Rre . zo; 4. De S. Cœna. 53 4 CATECHISMuIS — bitatis amantes ſunt, nullo modo ſemet ab hac cœna de- bent ſejungere, tametſi alioqui fragiles ſint & imbecil- Hilari' dictum les, quemadmodum & dictum eſt ab Hilario: & quod pec- catum non ita perpetratum eſt , cujus gratia aliquis jure ex Eccleſia poſſt exigi, ac progentili exiſtimari, buic nequaquam à Sa- eramento temperandum eſt, ne quis ſe ipſe vita privet. Nemo enim o probitatis unquam ſe venturum ſperet, ut non inſinitos defelctus in carne & ſangvine ſao retineat. Agentes po· Oj. 1 5. Quapropter e jusmodi hominibus diſcendum eſt, nireagtiam ſummam eſſe ſcientiam, noſſe, noſtrum Sacramentum non 3 Eramemi. dignitatis noſtræ gratia inſtitutum eſſe. Quippe nonut di- M gnos & ſanctos nos baptiſari permittimus, neq; hoc nomine peccata noſtra confitemur, quaſi puri & à delictis alieni eſ- ſemus, ſed planè contraria quadam ratione, ut miſeri ac ærumnoſi peccatores, & prorſus propterea, quia indigni ſumus: niſi fortaſſe quispiam talis eſſet, quin ullam grati- am aut abſolutionem deſideraret, neq; cogitaret unquam, vita in melius mutata reſipiſcere. Aonrs §F. 16. Sed enim qui gratiam ac conſolationem habendi & promiſſiones oir, ut mpetrandi cupidus eſt, ille ſemet inſtiget, nulloq; modo pPrope leE, U — D . .. =òðð 3 . invitemur ad abſterreri ſe patiatur, itaq; dicat: Perlibenter quidem hac irequentiorem Cœna dignus eſſe velim, nulla adductus dignitate venio, ve- uum ſacra- rum tuo verbo fretus adſum, propterea quod tu mihi præce- mant. piſti, egoꝗ; non invitus in diſcipulorum tuorum numerum referri cupio, quantulacunq; tandem mea ſit dignitas, ninil moror. Verùm hoc arduum & grave eſt factu, hoc enim nobis nunquam non impedimento eſt & obſtat, quèd lon- gè attentiores ad nos ipſos, quam ad os & verba Chriſti ſu: mus. Ita enim natura humana agere cuperet, ut ſecuri- tate q uadam & certitudine ſe ipſa potius frui & niti poſſet: qua re fruſtrata, abhorret accedere. Verum hæc de prima parte ſatis ſuperq; diximus. I. J. 17. Secundo, benigna quoq; huic præcepto ad jecta eſt Eromiſſio. promiſſio, ut ſupra etiam memoratum eſt, quæ nos omni- um vehementiſſimè inſtigare debebat atq; impellere. Hæc enim M MAIOR. 535 Des. Coena. enim illa ſunt verba, perquam amica & amicabilia, humani- tatis ac benevolentiæ plenisſima: Hoc e corpus meum, quod pro vobis traditur. Hic eſt ſangvis meus, qui pro vobis eſfunditur in remisſionem peccatorum. Hæc, inquam, ver- ba dixi neque ullis cautibus neque quercubus eſſe prædica- ta, verum mihi & tibi: alioqui eadem opera æquè tacere potuiſſet, neq; ullum Sacramentum inſtituere. Quare fac etiam atque etiam, ut & te in hæc verba (PRO VOBIS) includas, ne nequicquam tecum loquatur. Hie enim omnes theſauri ſui nobis offert divitias, quascunque cœlitus ſe- cum humano generi detulit: ad quas etiam aliàs amicisfi- mè & amantisſimè nos provocat, veluti Matth. II. 28. inquit: Venite ad me omnes, qui laboratis & onerati eſtis, ego refocillabo vos. Jam quidem extremum flagitium & facinus eſt, 385 82. 71- quod cum ille tam amanter atque ſideliter nos moneat, ad noſtrum ſummum & maximum bonum confluendos, nos tam alienos erga vocantem geramus, ac tantumtem- P. 146. 203⸗ —— poris à Sacramenti participatione remoti exigamus, donec prorſus animo indurato refrixerimus, ut nulla uſquam de- liderii aut amoris ſcintilla in nobis ſuperſtes remaneat. Equidem Sacramentum non perinde intuendum eſt, ut res Hic offertur noxia, à qua vitanda ambobus (quod ajunt) pedibus fu- remiſtio pec- giendum ſit, verum ut falutifera & utilis medicina, quæ tuis ohtoruun & ab- . . . —1—— . . plicatur cre- morbis medeatur, vitamque tibi det & animæ & corporis. eti. Ubi enim anima recuperata ſalute convaluit, ibi corporis quoq; valetudo ſalva eſt. Cur ergo nos illud ita abominan- tes cavemus, quaſi cicuta eſſet, quæ devorata mortem no- bis inferret præſentem? J. 18. IIlud equidem inficias non iverim, eosipſos, qui contemnunt, aut beluino more vivunt, tantum in pernici- em & damnationem ſibi fumere. Talibus enim nihil debet eſſe bono aut ſaluti: perinde atq; ægroto accidere ſolet, pro libidine ſua ecdkenti atq; bibenti, quæ ipfià mecdico interdi- ta ſunt. Porro iis, qui ſuæ carnis infirmitatem ſentiunt, eaq; libenter exonerati eſſent, quærentes auxilium, non aliter intueri debent & uti, atq; pretioſisfima tyriaca, aut anti- LI 4 doto DeS. Coœna. 536 CATRcHI 5M VS doto præſentiſſimo, adverſus omnia venena, quibus infe- cti ſunt. Hic enim ex ore Chriſti ſumes peccatorum con- donationem, ſecum habentem, unaq; apportantem Dei gratiam & Spiritum, unà cum omnibus ſuis bonis, tutela, protectione & poteſtate, contra mortem, Diabolum, atque omnia mala. m. Yg.i 19. Ita quidem à Deo & Chriſti præceptum, ejusque gnbene a. promiſſionem habes. Adhæc tui gratia, tua ipſius neceſſi- Eriæ nodræ tas, quæ cervici tuæ incumbit, & cujus gratia ejusmodi præ- accendat in no- cepta, illectamenta & promiſſiones datæ ſunt, impellere te bis deſiderium qebebat. Ipſe enim dicit: Matth. 9, 12. Non est opus medico va- hujus carnis. Leptibus, ſidmall habentibus, hoc eſt, laborantibus, & qui pec- catis, mortis formidine, carnis atq; diaboli tentatione o= nerati ſunt. Jam ſi peccatorum faſce gravatus es, tuamque ſentis infirmitatem: tum alacri accedas animo, teq; Chri- ſto refocillandum, levandum & corroborandum offeras. Etenim ſi tamdiu procraſtinare volueris, donec defecatis vitiis mundus & dignus Sacramentum posſis accedere: Qui vocentur Perpetuo tibi ab hac cœna abſtinendum erit. Etenim eam indigni. ic pronunciat ſententiam: Si purus & probus es, mea ope non indiges, neq: vicisſim te mihi opus eſt. Quare ijtan- tum indigni dicuntur, qui ſuos defectus non ſentiunt, neq; peccatores eſſe ſuſtinent. p. 369. 572. 573 ·‧ 71 1. Ejiciendus ex G. 20. Quod ſi dixeris, quid mihi tum faciendum animis ſtupor ſuades, ſi talem carnis meæ necesſitatem perſentiſcere vogranions de nequeo, neque ulla Sacramenti fame aut ſiti teneor 2 3 immundi- Reſpondeo: lis, qui ita affecti ſunt, ut nihil tale ſentiant, cie. nullum ſeio dare conſilium præſtantius, quam ut in ſi- num proprium inſpiciant, videantque, num ipſi quoque carnem & ſangvinem habeant: quod cum ita eſſe com- perient, tum ſui tantum compendii gratia Pauli Epiſto- lam ſcriptam ad Galatas requirant, & audiant, cujusmo- di ſua caro fructus ſoleat producere. Manifeſta ſunt au- tem (inquit) c. 5, 19. operacarnis, quæ ſunt fornicatiommundi- cia, impudicitia, luxuria, Idolorum ſervitus, veneficia, inimicitiæ, contentiones, æmulationes, iræ, rixæ, diſenfiones, ſectæ, invidiæ, ho- MAIO R— 737 De 8. Ceorna. viicidia, ebrietates, comeſſationes, & his ſimilia. Quapropter ſi hæc ſentire nequis, ſaltem Scripturæ credas, quæ tibi non mentietur, quippe cui caro tua propius quam tibi nota eſt. Imo amplius quoque concludit Paulus ad Ro- man. 7. 10. inquiens: Nio quod non habitet in me, in carnes mea, bonum, Quod ſi Paulus de ſua carne id pronunciare audet: neque nos quæſo vel meliores, vel ſanctiores illo ſimus. Cæterum quod nos idem non perſentiſcimus, hoc periculoſius ægrotamus. Signum enim eſt certisſi- mum, noſtram carnem lepra eſſe infectam, quæ ni- hil quidem ſentit, ſævit tamen interim, & circumcirca ſer- pit. Veruntamen, ut dictum, quòd ſi usque adeo mortuus es, ſaltem Scripturæ teſtimonio fidem habere digneris, quæ, qualis ſis, jam tibi ſuo comprobavit judicio. Et in ſumma, quo minus tua peccata & defecétus perſentiſcis, hoc plures cauſæ tibi ſuperſunt accedendi, opemq; & me- dicinam quæritandi. §. 2 I. Deinde in hoc quoq; fac attentus ſis, ut circumſpi- cias, num in mundo quoq; verſeris, aut ſi ignoras, id ex vi- Mundi duri- tia erga Eccle- ſiam. cinis tuis exquirito. Quod ſi una cum aliis in mundo conſti- tutus es, non eſt, quod cogites, peccatum & necesſitatem ti- bi defuturam. Tantuùm enim incipias, ac ita te geras, quaſi probitatem ſectari, & cum Evangelio ſtare decreveris, ac vi- de num nemo tibi infenſus erit, inſuper ægrè faciat, vim atq; in juriam inferat, præterea ad peccata & vitia cauſam Rabies Dia- ſuppeditet. Quod ſi nondum expertus es hocipſum Scri- boi p. 357. ptura magiſtra fac audias, ſurſum ac deorſum his præclaris 41 teſtimoniis & titulis mundum prædicante. c G. 22. Præter hæc Diabolum quoq; juxta te habebis, quem proſtratum nequaquam prorſus conculcabis, cùm Do- minus noſter Jeſus Chriſtus ipſe devitare non potuerit. Quid ergo eſt Diabolus? nihil aliud quàm quod eum ſcri- Jo. & 44. ptura nominans eſſe perhibet, nempe mendax & homici- Mendacium. da. Mendax quidem obid, quod cor humanum à verbo b. 506:. Dei abducere & excæcare conatur, ne tuam necesſitatem ſentias, neve ad Chriſtum medicum venire queas. Homi- L.1 5§ cida 1.499.503. DeS. Coœena. Homicidium. P. 499. Precatio pro aliis. Hæ commo- nefactiones non ſolum a- dukis, ſed et- iam teneræ æ tati proponen- 538 CATECHISMVS cida vero, qui ne ad unius quidem horulæ ſpatium vitam tibi fovet. Quod ſi videndi tibi daretur copia, quot gla- diis, quot haſtis, quot ſagittis & telis omnibus momentis in te collimet: gauderes toties tibi patere ad Sacramentum acce dendi januam, quoties posſis conſequi. Quòd autem tam ſecurè, tam incogitanter ambulamus, nihil facit aliud, quàm quod non cogitamus aut credimus, nos in carne & hoc pravo mundo vivere, aut verſari in regno Diaboli. Y. 23. Quamobrem hæc probè experienda & exercend: tibi proponito, teq; ipſe accuratè fac excutias, & noſcas, tum pauliſper circumſpicito, & vide quid Scriptura loqua- tur. Quòd ſi ne tum quidem quicquam ſenſeris: hoc major te urget ad conquerendum necesſitas æquè apud Deum ac proximum tuum. Ab his petas auxilium, utque pro te precentur, poſtula, neq; prius abſiſtat, quàm cor tuum adamantia illa duritie liberatum fuerit. lta fiet, ut demum tua tibi pateat necesſitas, clarè viſuro, te terq; quaterꝗq; in omnium vitiorũ lernam profundius eſſe immerſum, quàm ullum alium peccatorem: teq; Sacramento multo egere impenſius, medendæ calamitati tibi occultæ, Deo ſuam tibi largiente gratiam, ut magis ſentias, fiasꝗ; ad hunc mo- dum Sacramenti eſurientior. Præcipuè vero Diabolo tan- topere te infeſtante, tibiq; pernitiem machinante, ut te comprehenſum & anima & vita juxta ſpoliet, ita ut nulla hora ab ejus inſidiis tibi in tuto eſſe liceat. Quam cito vero & ſubitò te oſcitantem & nil tale opinantem in omne cala- mitatis genus præcipitaverit? S, 24. Hæc jam hactenus monendi gratia dicta ſint, non tantum nobis grandioribus, verum etiam natu minoribus, qui in Chriſtiana doctrina, e jusdemq; intellectu educandi ſunt. Ad hunc enim modum hoc minore negotio decè præ- cepta, fidei ſymbolum, & orationem dominicam, juventuti inculcare poſſemus, ut cum quadam voluptate atque adeo ſeriò hæc caperent, & ita ſtatim ab ipſis infantiæ crepun- diis percepta indeſinenter exercerent atque aſſueſcerent. Jam enim pene cum natu grandioribus actum eſt, ut hæc atq; MAIOR. 539 atq; alia ab ipſis impetrare nequeamus, niſi ejusmodi ho- mines jam inde à puero educentur, qui nobis ſucceſſuri Eecl. 4, 15. ſunt noſtrumq; opus & officium arrepturi, ut & ipfſi ſuos liberos! benè ac fſalutariter educent, quorum opera Dei verbum ſuſtentetur, & Chriſtianorum communio ædifice- tur. Quapropter quisq; paterfamilias ſciat hoc ſui eſſe offi- Officium pa- cii, ut Dei juſſu atq; præcepto hæc liberos ſuos doceat, aut tis Drnilias. alios docere ſinat, quæ eos noſſe par eſt. Cum enim bapti- . 3 4. 377 ſati ſint, jamq; in Chriſtianorum numerum & communio- 386.4;27. nem cooptati: æqvum eſt, ut hujus Sacramenti participa- tione fruantur, ut nobis queant eſſe utilitati & ſubſidio. Operæ pretium enim eſt, ut omnes nobiſcum in par- tem fidei, orationis, charitatis, pugnæ ad verſus Diabolum ſuſceptæ veniant. DE QvVIBVSJ CONTROVERSIE ORTA SVNT, INTER THEOLOGOS AVGVSTANEÆ CONFESSIONIS: QVI IN REPETITIONE SEQVENTI, SECVNDVM VERBI DEI PRESCRIPTVM, ET FIDEI ANALO- GIAM, PIE DECLARATI SVNT, ET CONCILIATI. I. Operis Neceſſitas, S-opur, Media, Modus, Eventus, fus, Favor, Odium, inde Scriptæa altrinſecus, Dicta, Facta, Status ſervatus, amiſſus, in Hutteri Con.- cordia Concorde, Hoſziniani Diſcorde, Admonitione Neoſtad. Palatina, Aliis, ut Reſeriptionibus, Exegeſibus, Diſputationibus, Concionibus, patefit. II. Opus in Conventibus pluribus prætractatur, in Torgenſi Il. anno zb. de- lineatur Berge Cœnobio ad Magdeburg. anno . per Deputatos Theologos D. Jacob. Andreæ, Tubing. D. Martin. Chemnitium, brunſvie. D. Andream Muſjoulum, Francofurt. D. David. Chytræum, Roſtoch. D. Nicol. Selneccer. Lipſienſis. D. Chriſioph. Corner. confit, Cenſuris ſubmittitur, agd eas perficitur, Nominibus Statuum Confeſſorum, Preæfationi, Cleri Operis Vini ſubſcriptis, confirmatur. . III. Verſio ejus Latina eſt D. Lucæ Oſfandri, Tubing. Theologi, ſat celebris, Juſſi vetere à Prineipe ſuo, fatente, per Theologos Palatinos, ipſo — Quedlinburgi, in Colloquio: relictà cuique libertate vertendi melius. Epitome quidem hæc & Repetitio pag. vog. Germanicèò ſcribuntur,. Germanicum ergò Exemplar eſt Authenticum. Conf. D. Polycarp. Lyſerum, contra Paniel. Hofmann. Helmſtadienſ. Theol. in anno 97. Pala- tini Legati erant D. ihelm. Zimmermann, D. Timotheus Kirchner. Theo- logi, Licent. Georg. Harder. Cancellarius. Colloquinm Quedlinburg. pro- ceſſit anno jbb. , Contenta, cum Parallelis Partibus Operis. Epitome . Pag. Declar. Pag. A. C. Pag. Art. Sm. De Norma Doctrinæ 543. Præf. 607. Præf. A. B. C. Præf. Symb. 1. 2. 3. I, 4. I. De Peccato Originis 545. 611. II. 12. III, r. II De Libero Arbitrio 551. 627. XIIX. 17. III, 1,2. III. De Juſtificatione 556. 652. IV. 13. III, 13. IV. De Bonis Operibus 560. 667. VI XX. 1z. m8. III, 3. V. De Lege & Evangelio 164. 676. V. VI. XI. 13. III, 2,4. . XIII. 18. VI. De Tertio Vſu Legis 566. 684. d. I. III, 7,9. VII. De Cœnà Dominj 569. 691. X XIII. XXKII. .. XXIV. 13. III. 6. IIX. De Perſonà Chrfiſti 576. 725. Symb. III. i2. P. I. IX. De Deſcenſu Chriſti ad Infe- rOs. . 583. X. De Adiaphoris . 785. XI, De Prædeſtinatione 587. XII. De Erroribus 1. Anabaptiſticis 593. (a) VII. IIX. IX. X. XI. XII. XIII. XV. XVI. XX. XXIIX. 2. Schvvenckfeldicis 595. 3. Neo-Arianicis 5956. 4. Antitrinitaticis 596. 749. Symb. 1.4. 12. d. I. Symb. 75 I. XV. XxXIIX. 16. IX XII. 2. 15. XIX. 19. 785. III. V. VI. (a) vid. Col. 787. ibid. 788. Symb. I. II. IM. ibid. 789. ibid. ibid. NB. Quinam Epitomen hanc ſcriptis explicarint, impugnärint, defenderint, Index Autorum d. h. r, oftendet poſt Pæfat. III, 15. Pag. 271. 311. 271. 290. 307. 307. 20½. 302,. 305. 302. 303. 278. 308. 758. III. V. VII. 3. 12. III, 4. 301. 3. ibid. ibid. ibid. ibid. ibid. ibid. D “ A R MA, AD QVAM. OMNIA Dogmata exigenda, & quæ inciderunt Certa- mina, pié declaranda & compo- nenda ſunt. . I. (RExDIMVS, confitemur, & docemus, Vnicam. Norma Do- Regulam, & Normam, ex qua Omnia dogma- Drine, lola ta, omnesque Doctores iudicare oporteat⸗, Seriptaza . nullam omnino aliam eſſe, quàm Prophetica Pag. 289. 311. & Apoſtolica, tum Veteris, tum Novi Teſta- 543.61. ſea. menti, ſcripta. Sic enim Pfſaltes Pſ. ng, o;. ait: Lacerna pe- dibus meis Verbum Tuum, & lumen ſemitis meis. Et D. Paulus Gal. i, . inquit: Etiamſi Angelus de cœlo aliud prædicet Euangelion, anathema ſit. §S. 2. II. Reliqua verò ſive Patrum ſive Neotericorum ſcri-II. Patrum & pta, quocunque veniant nomine, Sacris literis nequaquam ſecut ſeriptn, ſunt æquiparanda. Quin potiùs Vniuerſa illa Sacrarum lite- ur teſtes- rarum authoritati ita ſubjicienda ſunt, vt alia ratione non recipiantur, niſi Teſtium loco: qui doceant, quòd etiam poſt Apoſtolorum tempora, & in quibus partibus Orbis, do- Strina illa Prophetarum & Apoſtolorum ſincerior conſer- vata ſit⸗. §. 3. III. Et quia non multò poſt Apoſtolorum tempora, III. Symbola, imò etiam cum adhuc ſuperſtites eſſent, falſi Doctores & de Conſenſu Hæretici Eccleſiam perturbârunt: contra quos in primitiva Eccleſiæ. Eccleſia quædam Symbola ſunt compoſita, quæ unanimem p. 543. coz. CGatholicæ Chriſtianæ Fidei Conſenſum, & Confesſio- nem Orthodoxorum & veræ Eccleſiæ, complectebantur, (qualia Symbola ſunt, Apoſtolicum, Nicænum, & Athanaſianum) P. I. — ⸗ Profñtemur publicè, nos hæc tria Symbola toto pectore Nobis aonita. amplecti, õ 744 ampleéti, & rejicere omnes Hæreſes, omniaque dogmata, quæ contra piam illorum Symbolorum ſententiam vnquam in Eccleſiam Dei ſunt inueéta. III. Confeſſo S. 4. IV. Quod verò ad Schiſmata, quæ, in Religionis ne- Auguſt. Pri- gotio, in tempora noſtra inciderunt, attinet: iudicamus“ ma,non mu- Auguſtanam Confesſionem, Primam illam & Non-mutatam, tata, p. 606. quæ in frequentiſſimis illis celeberrimisque Comitiis, an- Præf. 5 11. ſeg⸗ no M. D. XXX. habitis, Cæſari Carolo V. Auguſtæ exhibita P. 74 22 2z85- eſt, Vnanimem complecti Conſenſum atque Declarationem eq. 311. 606. .. — — . Chriſtianæ noſtræ Religionis & Confeſſionis: eamque no- Symbolum . ,B noßtri tem- ſtri temporis Symbolum eſſe, tum adverſus Papatus falſos pori. atque Idololatricos cultus, & ſuperſtitiones: tum etiam ad- verſus alias ſectas. W. v. §. 5. V. Huic Confeſſioni Auguſtanæ adiungimus eiusdem Apologiam: & præter hanc, etiam Articulos, Smalcaldii —– Apologia, — . 192, 1.2 Smaleald. Anno M. D. XXKXVII. conſcriptos, quos præcipui illius tem- Sricuk. poris Theologi ſubſcriptione ſua comprobârunt. 4 p. 271. ſeq. §.6. VI. Et quia hæc Religionis cauſa etiam ad Laicos, quos VI. VII. vocant, ſpectat, eorumque perpetua ſalus agitur: profite- Lutheri Ca- mur publicè, nos etiam amplecti Minorem & Maiorem D. techiſmi. Lutheri Cate chiſinos, vt ii Tomis Lutheri ſunt inſerti: quod b. 333 377. eos quaſi Laicorum Biblia eſſe cenſeamus, in quibus omnia Summa Scri-illa breuiter comprehenduntur, quæ in Sacra Scriptura fu- pturæ §. fiùs tractantur: quarum quidem rerum cognitio homini Chriſtiano ad æternam ſalutem aſſequendam eſt neceſſaria. S. 7. VII. Ad has rationes, paulò ante monſtratas, tota do- Grina in Religionis negotio eſt formanda atque accommo- danda: &, ſi quid iis contrarium eſſe deprehenditur, id re- jiciendum atque damnandum eſt: quippe quod cum vna- nimi Fidei noſtræ Declaratione è diametro pugnet. S. S. II K. Hoc modo luculentum diſcrimen inter Sacras Ve- Vis Diſire- tiva. Scripturæ §. Probatio & teris & Noui Teſtamenti literas, & omnia Aliorum ſcripta Deciſßio. retinetur: & ſola Sacra Scriptura, Iudex, Norma & Regula agnofcitur, ad quam, ceu ad Lydium lapidem, Omnia do- gmata exigenda ſunt & iudicanda: vt, piane, an impia, vera, an falla ſint, deprehendatur. . §. 9. — I. DE PECCATO ORIGINIS. 145 H 8. 9. 9. Commemorata verò illa Symbola, & alia ſcripta, Autoritas quorum paulò ante mentionem fecimus, non obtinent au- Ludiciaria. toritatem Iudicis: hæc enim dignitas ſolis Sacris literis de- betur: ſed duntaxat pro Religione noſtra teſtimonium di- cunt, eamque explicant: vt manifeſtum fiat, in qua ſenten- tia Sacras literas acceperint, easque quomodo interpretatæ ſint Eccleſiæ illæ, quæ tunc erant: & quibus rationibus do- gmata cum Sacrà ſcripturà pugnantia reiecerint atque con- demnauerint. DE PECCATO ORIGINIS. 2 N* Status controuerſiæ. Pge. . . „ Matthiæ Flacii 1. AN. controuerſiam venit: An Peccatum Originale ſit ilyrici Theol. propriè, & quidem absque omni diſcrimine, 1PSA“ lenenf, cum hominis corrupti NATVRA, SVBSTANTIA SKtorine . ESSENTIA, aut certè principalis & præſtantiſſima pars leg. Colloqe. ipſius ſubſtantiæ: vtpote, 1PSA rationalis ANIMA, in fam- Vinsr. ann- mo ſuo gradu, & in ſummis ipfius viribus conſiderata? 1560. M. Cy- S. 2. 2. An verò inter hominis Subſtantiam, Naturam, Es-Pacispangen- ſentiam, Corpus, & Animam, etiam poſt lapſum humani ge-Ronh Itenei neris, & inter Originale peccatum aliquod ſit diſcrimen: cum llebicis. & quidem tale, vt aliud fit 15SA NATVRA, & aliud I1PSVM PECCATVM Originis, quod & 1N Natura hæret, & Natu- ram corrumpit? Abroſ.re- AFFILRMATIVA. raem.l..c. 5. 3. Sincera doctrina, Fides & Confeſſio, ad ſupe- Malitia uria; riorem illam NORMAM, & cum Religionis noſtræ ſiantialis, ſed compendio congruens atque conſentiens. eaen r de- V Mm . §. IJ.ræ bonitate. Auguſt. T. X. Serm. 1. Non alia natura eſt, ut inſaniunt Manichæi, ſed languor & vitium noſtrum eſt; Non ſeparatum alibi erit, ſed ſanatum nusquam erit. Icem T. I. S§. 26. de Verb. Apoſt. p. 26. Caro opus Dei eſt cum formatur, conditur, producitur, regeneratur, ſignatur, curatur. Quid debet Diabolo totiens opus Dei? Irridesntur ergo Manichæi, & propter honorem Dei Carnis natura laudetur, atque omne vitium in voluntate ponatur. 546 I. D E PECCXT O I. S. 1. Redimus, docemus, & confitemur, quòd ſit aliquod Airm. diſcrimen inter 1SAM hominisNATVRA M, ſi illa Natura à conſideretur non tantum, qualis initiò pura & absque pec- Uapſu tamen cato à Deo eſt creata: Verum etiam qualis nunc, poſt la- Dei creatum. pſum, in nobis illa eſt: & diſcrimen retinemus inter IPSAM P.612, Naturam, quæ etiam poſt lapſum eſt, permanetque Dei creatura, & inter Peccatum Originis. Et iudicamus, tan- tam eſſe illam Naturæ & Peccati Originalis differentiam, quanta eſt inter opus Dei, & inter opus Diaboli. II. 8. r. 4. Credimus, docemus, & confitemur, quòd ſummo Conſenſ. Ar- ſtudio hoc diſcrimen fit conſeruandum: propterea quòd il- ic. E. dei. Iud dogma, nullum videlicet inter Naturam hominis cor- rupti & inter peccatum Originis eſſe diſcrimen, cum præci- puis fidei noſtræ articulis (verbi gratia de Creatione, de Re- demtione, de Sanctificatione, denique de Reſurrectione car- nis noſtræ) pugnet, neque ſaluis hifſce articulis ſtare poſſit. 1. De Crea- S. 3. 7. Deus enim Opt. Max. non modò Adami & Heuæ tione. corpus & animam, ante lapſum, verum etiam corpora & Deur. 32, 159. animas noſtras, poſt lapſum, creauit: etſi hæc iam ſunt 12 11. * 2— * 2 “ onz 26,6 corrupta. Et ſanè hodiè Dominus animas & corpora no- AGcor. 17, 2;. ſtra creaturas & opus ſuum eſſe agnoſcit. Sic enim ſcriptum Iob. 10, 9,9 „eſt: Manus tuæ ſecerunt me, & plaſmauerunt me totum in cir- Pſ. II0, 139. »cuitu. Pf. . .„ .. . . 5 „ „ 139,1I §. 4. 6. Et Filius Dei in vnione perſonali illam humanam Eccl. 12. 2. De Incar- natione. naturam, non tamen peccato contaminatam, aſſumſit: ne- que aliam, ſed noſtram carnem ſibi adiungens aréctiſſimè copulauit: eiusque aſſumtæ carnis ratione frater noſter fa- Stus eſt: vt Scriptura teſtatur Hebr. 2, 1. Poſteaquam igi- p. 619. »„tur (inquit Apoſtolus) pueri commercium habent cum carne 6:2. „S& ſanguine, & ipſe ſimiliter particeps factus eſt eorundem. Non „enim Angelos aſſumit: ſed ſemen Abrahbeæ aſſumit: vnde & debuit „per omnia fmtribus aſſimilari, excepto peccato. 2.De Redem- S. 5. 7. Eandem humanam noſtram Naturam, qualis ea ho- tione & San- die in nobis eſt, (opus videlicet ſuum) filius Dei REDEMIT: Qtificatione. eandem (quæ ipſius opus eſt) ſanctificat: eandem à mor- P. 62. tuis O RICGI N/IS. 547 tuis reſuſcitabit, & ingenti gloria (opus videlicet ſuum) ornabit. Peccatum autem Originale Deus non creauit: Fi- lius Peccatum Originis non aſſumſit: non redemit: non ſan- 4. De Reſur- ctificat: non reſuſcitabit illud in electis: neque id vnquam rectione. gloria cœleſti ornabit aut ſaluabit. Quin potiùs Originale peccatum, in beata illa reſurrectione planè abolebitur. §. 6. 8. Ex his, quæ à nobis allata ſunt, diſcrimen inter cor- ruptam Naturam, & inter Corruptionem, quæ IN NATV- RA hæret, & per quam Natura eſt corrupta, facilè agno- ſci poteſt. §. 7. 9. Sed vt ea quæ recitauimus, veriſſima eſſe nouimus: III. ita etiam credimus, docemus atque confitemur, peccatum Peccati eius Originis non eſſe leuem aliquam, ſed longè profundiſſimam &Gruitas. intimamque humanæ Naturæ corruptionem: quæ nihil ſa- p. 626. 612. num, nihil incorruptum, in corpore & anima hominis, at: que adeò in interioribus & exterioribus viribus eius reli- Eccleſ.- con- quit. Et iudicamus, rectè & piè Eccleſiam Chriſti canere: ſens. Per Adami lapſum prorſus humanam naturam & eſſentiam e,, corruptam. Hoc quantum ſit malum, verbis reuera eſt inexplicabile: neque humanæ rationis acumine indagari, ſed duntaxat per VYerbum Dei reuelatum agnofci poreſt. Et ſanè affirmamus, quòd hanc Naturæ corruptionem ab Id. morte ſo- IPSA Natura, nemo, niſi ſolus Deus, ſeparare queat: id la telli. per mortem in beata illa Reſurrectione plenè fiet. Ibi enim ea ipſa Natura noſtra, quam nunc circumferimus, absque peccato originis, & ab eodem omninò ſeparata atque mun- data, reſurget, & æterna felicitate fruetur. Sic enim ſcri- ptum eſt: Pelle mea circundabor, & in carne mea videbo Deum, r. 3 . quem ego viſurus ſum mihi, & oculi mei eum conſpelturi ſunt 1. o. 2, 3. Iob. 19, 26. NEGATIVA. Reiectio falſorum dogmatum, quæ com- memoratæ ſanæ doctrinæ repugnant. Mm 2 Reiici- 748 I. D E P ECCAT 0 I. .8. R Ficimus, & damnamus dogma illud, quo aſſeritur, Non ſolum beccatum Originale tantummodò REATVM efle, ex Reatu. alieno delicto, absque vlla naturæ noſtræ corruptione, in A. Sm. p. 290. nos deriuatum. 6 I. S. 9. Repudiamus & hunc errorem, cum docetur: Con- Ner gvzcre⸗ cupiſcentias prauas non eſſe Peccatum, ſed concreatas Na- ο conerea- . L2 .. . turæ conditiones & proprietates quasdam Eſſentiales: aut, 1“ Proptie- defectus illos, & malum ingens à nobis paulò? a „& malum ingens à nobis paulò ante com- memoratum, non eſſe Peccatum, propter quod homo, Chri- ſto non inſertus, ſit filius iræ. III. §S. 10. Rejicimus etiam Pelagianam hæreſin, qua aſſeri- Nec incorru- tur, hominis naturam poſt lapſum incorruptam eſſe: & qui- Piun. denm eam in ſpiritualibus rebus totam bonam & puram eſſe, in ſuis naturalibus (vt olim locuti ſunt) hoc eſt, in viribus ſuis naturalibus. III. S. 1I. Damnamus etiam hos errores: quòd Peccatum Ori- Nee res leviês. ginis externus, leuis, & nullius propè momenti ſit nævus, P. 6i6. aut aſperſa quædam macula: ſub quà nihilominus natura bonas ſuas Vires, etiam in rebus ſpiritualibus, retinuerit. V. S. 12. Nec dogma etiam eorum probamus, qui docent, Nec modo peccatum Originale tantum eſſe quiddam erxternum, quod impediment. jimpediat quidem bonas & ſpirituales hominis vires, ſed eas- Wiritual. dem tamen non tollat: & impedimentum verius eſſe quàm P. . priuationem & defectum: ſicuti cum Magnes allii ſucco il- linitur, vis eius naturalis attrahendi ferrum non tollitur: ſed tantum impeditur: aut, Peccatum Originale quiddam tale eſſe, quod, ceu macula de facie, aut calor de pariete, ab- ſtergi facilè poſſit. S VI. §S. 13. Non aſſentimur iis qui tradunt, hominis Naturam & Nec partia- eſſentiam non prorſus ſe corruptam: ſed aliquid boni ad- lis. huc in homine reliquum, etiam in rebus ſpiritualibus: vi- p.6,7. delicet, capacitatem, aptitudinem, facultatem, induſtriam, aut vires, quibus in rebus ſpiritualibus inchoare aliquid boni, operari, aut cooperari valeat. VII. 8. 14. Contra autem rejicimus etiam falſum dogma Mani- Nec eſentia-chæorum, cum docetur: Peccatum Originis tanquam quid- le in fuſum. dam 1 OQ§RIGINIrIS. 549 dam eſſentiale atque ſubſtantiale à Satana in Naturam eſſe infuſum, & cum eadem permixtum: quemadmodum ve- nenum & vinum miſcentur. VIII. §S. 15. Quòd non ipſe homo animalis, ſed aliquid aliud, & Hoc ipſè ha- peregrinum quiddam, quod ſit in homine, peccet: ideoqueèmo peccat. non ipſam Naturam, ſed tantummodò Peccatum Originale Pp. 618. in homine exiſtens, accuſari. S. 16. Reiicimus etiam atque damnamus, vt Manicheum IXN. errorem, quòd docetur, Originale Peccatum propriè, & qui- Non Ipſa eins dem nullo poſito diſcrimine, eſſe 1?SAM hominis corrupti Eſſentia. Subſtantiam, Naturam, & Eſſentiam: ita vt inter Naturam, AuvSaſt. I. X. qualis ea in ſeipſa conſiderata, eſt poſt lapſum, & inter Pec-p. 392. T. 1X. catum Originis nulla prorſus ſit differentia, neque ulla di-Tr. 98. p. 331. ſtinctio cogitari, aut ſaltem peccatum illud à Natura cogita- tione diſcerni poſſit. S§. 17. D. quidam Lutherus originis illud malum, peccatum X. . Nature, Perſonale, Eſſentiale vocat: ſed non eam ob cauſam, Luth. Aiſcer- quaſi Natura, periſona, aut eſſentia hominis, absque omninit ſic ab A- diſcrimine, ſit ipſum Peccatum Originis: ſed ideò ad hunc Atuali. modum loquitur, vt huiusmodi phraſibus diſcrimen jnteruther nolin. peccatum Originale, quod in humana natura hæret, & intereume b. 155 d. alia peccata, quæ Adtualia vocantur, melius intelligi poſſit. Item Tom. I. §. 18. Peccatum enim Originis non eſt quoddam deli- t4.2. Rtum, quod actu perpetratur: ſed in ipſa Natura. Subſtantia, & Eſſentia hominis intimè inhæret. Et quidem, ſi maximè p. gz. nulla vnquam praua cogitatio in corde hominis corrupti exoriretur: ſi nullum verbum otioſum proferretur: ſi nul- lum ſcelus deſignaretur: tamen Natura nihilominus cor- rupta eſt per Originale peccatum, quod nobis ratione corru-pſal 51, 6. pti ſeminis agnatum eſt: quod ipſum etiam ſcaturigo eſt omnium aliorum peccatorum, quæ actualia vocantur: vt ſunt, pravæ cogitationes, prava colloquia, pravè & ſcelerate eg facta. Sic enim ſcriptum Matth. 15, 19. legimus: Ex corde o-s F. , . riuntur cogitationes malz. Et alibi: Omne figmentum cordis tan- Sap I2,104 tummods malum eſt, à pueritia Geneſ. 6,6, 8, 21. Rom. 1, 21. Mm 3 §. 19. = 550 I. D E L I BE RO XII. §. 20. Eſt autem diligenter obſervanda varia ſignificatio Natura, vocabuli (Naturæ) cuius æquiuocatione Manichæi abuten- quid 6 tes errorem ſuum occultant, multosque fimplices & in- cautos homines in errorem inducunt. Quandoque enim p. 6r4. Natura ipſam Hominis Subſtantiam fignificat: vt, cum dici- mus; Deus humanam Naturam creauit. Interdum verò per vocabulum, Nature, intelligitur, ingenium, conditio, de- feltus, aut vitium alicuius rei, in ipſa natura infitum & inhæ- rens. Vt cum dicimus: Serpentis natura eſt, icerer Hominis natura eſt, peccare, & hominis natura non eſt, niſi peccatum. Et in hac poſteriore ſignificatione vocabulum (Naturæ) non ipſam hominis ſubſtantiam, ſed aliquid aliud, quod in natu- ra aut fubſtantia inhæret, denotat. XIII. §. 211. Quod veréô ad Latina vocabula Subſtantiæz & Ac- Subſtantia, cidentis attinet, cùm ea non ſint Seripture ſacræ vocabula, Accidens, præterea etiam à plebe non intelligantur, abſtinendum eſt odenr ab illis in publicis ſacris conciomibus, vbi indocta plebs do- ραM cetur: & hac in re ſimplicium & rudiorum meritò habenda P. 624. eſt ratio. Schole kciz. S. 22. In ſcholis autem, & apud homines doctos (quibus horum vocabulorum fignificatio nota eſt, & qui iisdem re- è atque citra depravationem uti poſſunt) in diſputatione de Peccato Originis, retinenda ſunt: quippe quòd his vo- diſeretiva. cabulis rei cuiusque ſubſtantia, ab eo quod illi accidit, com- modè diſcerni poſſit. Et hiſce vocabulis diſcrimen inter opus Dei, & inter opus Diaboli quàm maximè perſpicuè ex- plicari poteſt. Diabolus enim ſubſtantiam nullam creare, fed tantummodo, per accidens, permittente Domino, ſub- ſtantiam à Deo creatam corrumpere poteſt. A. C. art. 15. II. tpol. p. 19 5. Pes. S DE LIBERC ARBII RIO. 290. JI. 627. §. J. Lis Strigelii Prof. Ien. & Lipſ. itteb. Calvin. conf. Melancht. Corp. Doctrin. Exam. Theol. Chemnit. Conc. Trid. p. m. 204. Martini Partit. D. 5. Marpurg. D. lIz. 13. Meiſner. Antbrop. Dec. 3. D. 1. Gerbard. LL. L.a. hi ar ult. A RE IT RIO. 551 Luther. T. IV. S§. 1. Status controuerſiæ. krafki e. raſpiſt. Ominis voluntas quadruplicem habet conſidera- Scatur Homi- Ationem. Primè conſideratur, qualis illa fuerit an- nis Integri, Adte humani generis lapſum: Secundè, qualis facta Larſi, Rena- A ſit poſt lapſum: Teris, qualis ſit ea in homine iam rena-ti, Reſaſcit. to: Quartè, qualis futura ſit poſt reſurrectionem à mor- Cuis. 6. 2. In controuerſia autem de Libero Arbitrio, Status Lapß Vires, eſt, tantùm de hominis voluntate & viribus, iuxta ſecundam in Gratiæ ca- conſiderationem: A videlicet, & quasnam vires, poſt lapſum ptu, uſit. Pprimorum parentum noſtrorum „‚homo non-renatus ex ſeipſo habeat, & quidem in rebus ſpiritualibur? An ille propriis viribus, ante- quam per Spiritum Dei fuerit regeneratus, poſſit ſeſe ad gratiam Dei applicare & præparare? &, Num gratiam divi- nam (quæ illi per Spiritum ſanétum, in verbo Euangelii & Sacramentis diuinitùs inſtitutis offertur) accipere & ap- prehendere valeat. AFFI R MATIVA. §. 3. Sincera doctrina de hoc articulo, cum immota Regula Verbi diuini congruens. XE hoc negotio hæc eſt fides, do ctrina & confeſſio no- I. ſtra: quòd videlicet hominis intellectus & ratio, in Nulla lux. rebus dininis prorſus ſint cœca, nihilque in rebus ſpiritua- libus, propris viribus, præſtare poſſint. Sic enim ſcriptum facaltas. eſt: Animalis homo non percipit ea, quæ ſunt Spiritus Deie ſtul- ritia illi eſt, & non poteſt intelligere, quia ſpiritualiter dijudican- tur I. COr. 2, 14- §F. 4. Credimus, docemus, & confitemur etiam: Volunta- II. tem hominis nondum renatam, non tantùm à Deo eſſe aver- 4Deo averßis. SSðZ Mm 4 ſam, §§ 2. II. D E LI B E R O ſam, verum etiam inimicam Deo factam: ita vt homo non odium. renatus tantummod ea velit & cupiat, iisque delectetur, quæ mala ſunt, & quæ voluntati diuinæ repugnant. Scri- Gen. 6,5 c. 8,21. Pptum eſt enim: Senſus & cogitatio bumani cordis in malum Ierem. 7, 9. prona ſunt ab adoleſcentia ſua. Et alibi: Afectus tarnis ini- Rom 3,8. mititia eſt erga D EVM. neque enim Legi ſubiicitur, ac ne P. 633· poteſt id quidem. Itaque credimus, quantum abeſt, ut cor- Mors ad Pus mortuum ſeipſum viuificare, atque ſibiipſi corpora- onum. lem vitam reſtituere poſſit, tantum abeſſe, vt homo, qui ratione peccati ſpiritualiter mortuus eſt, ſeipſum in vitam p. 631. ſpiritualem revocandi vllam facultatem habeat. Scriptura enim dicit Eph. 2, 6. Cum &q emus mortui in peccatis, conuiuißcauit nos in Chriſto, &-. Itaque cum res noſtræ ita habeant, certè ex nobismetipfis, tanquam ex nobis pſis, non ſumus donei, ſaltem vt aliquid boni cogitemus quòd verò aliquid præſtare valemus, id ipſum à Deo et: vt alibi Apoſtolus teſtatur 2. Cor. 32 f. = èð §S. 5§. Conuerſionem autem hominis non operatur Dominus ſine mediis: ſed ad eam efficiendam vti ſolet „ Euangelii prædicatione, & Verbi Dei auſcultatione. Sic enim Rom. , 16. ſcriptum eſt: Euangelion Ol potentia Dei ad ſalutem omni credenti. Et alibi c. 10, 17. Eides eſt ex au ditu verbi Dei. Et ſanè vult Dominus, vt ipſius Verbum audi- atur, neque ad illius præadicationem aures obturentur- quemad- modum Pfſaltes regius præcipit Pſal. 95, 8. Ebr. 4, 3. Et ver- bo Dei prædicato adeſt præſens Spiritus ſanctus, & corda hominum aperit, vt Verbo Dei diligenter attendant, & conuertantur: quemadmodum de purpuraria illa Lydia in Aäctis Apoſtolicis cap. 16, 14. legimus. Hoc verò univer- ſum ſola gratia & virtute Spiritus ſancti efficitur: huius vnius & ſolius opus eſt hominis conuerſio. Si enim Spi- ritus ſancti gratia abſit, noſtrum velle, & currere, noſtrum plan- 2. Cor. 3, 7 zare, ſeminare, & rigare, prorſus fruſtranea ſüunt: videli- cet l'e incrementum non largiatur. Etenim Chriſtus Joh- 15, f5. inquit : Sine me nihil poteſtis facere. Et his quidem paucis verbis Chriſtus Libero Arbitrio omnes vires dero- gat, III. Conuerſion Medium. Cauſſa. viribus, ſine gratia Spiritus ſancti, ſeſe ad Deum conuertere, . ARBIXTRI O. 153 gat, omniaque gratiæ diuinæ adſcribit: ne quis coram ipſo ha- beat, de quo glorietur I. Cor. I, 29. Jerem. 9, 2ſ. Luther. Glof. 8. 6. Reicctio contrariæ & falſæ doctrinæ. dufs Krlſel. iCt. d. 1. Epudiamus igitur & damnamus omnes, quos iam re- citabimus, errores, quòd cum Verbi divini regula non congruant. §. 7. Rejicimus autem primò delirum philoſophorum I. Stoicorum dogma, quemadmodum & Manichæorum fu- Stoica nulla. rorem, qui docuerunt, Omnia quæ eueniant neceſſariò fieri, b⸗ 649. & aliter fieri prorſus non poſſe: &, hominem omnia coa- Manichat. ätum facere, etiam ea, quæ in rebus externis agat: eumque ad deſignanda ſcelera (qualia ſunt, libidines vagæ, rapinæ, cædes, furta, & ſimilia) violenter cogi. §. 8. Repudiamus etiam craſſum illum Pelagianorum II. errorem, qui aſſerere non dubitarunt, quòd homo Prorrin Nul, elEi- va bertase Euangelio Chriſti credere, Legi diuinæ ex animo parere, & P. 648 ½ hac ratione peccatorum remiſſionem ac vitam æternam prome- mereri valeat. HW S. 9. Præter hos errores reiicimus & Semipelagiano- III. rum falſum dogma, qui docent, hominem propriis Viribus semipela- inchoare ſuam conuerſioneme ſed abſoluere eam, ſine Spiritus gica. ſancti gratia, non poſſe. S. 10. Sed & hæc dogmata, quæ iam ſubiiciemus, re- probamus. Qvop homo non-renatus, ratione Liberi Arbitrii, in- IIII. firmior quidem ſit, quàm vt conuerfionis ſuæ initium face- Coopemtige re, atque propriis viribus ſeſe ad Deum conuertere, & Legi Dei toto corde parere valeat: ſed tamen, ſi Spiritus ſan- QGus prædicatione Verbi Dei fundamenta conuerſionis ie- cerit, ſuamque gratiam in Verbo prædicato homini obtule- MmlzSzSy— rit, 74 II. D E L IBERO rit, tum hominis voluntatem, propriis & naturalibus ſuis viribus, nonnibil, licet id perexiguum, infirmum, & langui- dum admodum ſit, ad illam conuerſionem conferre, eam adiuuare, atque ad eam abſoluendam cooperari poſſe: hoc videlicet ſentientes, quòd homo propriis viribus ſeſe ad gratiam applicare, præparare, eam apprehendere, amplecti, P. 649. 7 . & Euangelio credere valeat. V. S. 11. Hominem, poſt regenerationem, Legem PDei perfelctt N. Renati In. obſeruare atque implere poſſe: eamque impletionem eſſe pletio Legi. noſtram coram Deo iuſtitiam, qua vitam æternam prome- reamur. VI. S. 12. Reiicimus etiam, damnamusque Enthuſiaſtarum“ bP 649.75. errorem qui fingunt: Deum immediatè, absque verbi Dei N. Conuerfko auditu, & ſine Sacramentorum vſu, homines ad ſe trahere, Ilnmmediata. illuminare, iuſtificare & ſaluare. VII. S. 13. Eodem loco dogma illud habemus, quod affirmat, N. Immuttio Deum, in conuerſione & regeneratione hominis, Subſtan- Nature.,.)tiam & Eſſentiam veteris Adami, & quidem præcipuè animam rationalem, penitus abolere, nouamque animæ eſſentiam ex ni- hilo, in illa conuerſione & regeneratione creare. p.649. VIII. S. 14. Reicimus præterea hos ſermones, ſi tamen citra N. Reniſus declarationem proferantur: quòd videlicet hominis vo- verpetuns ad luntas, ante conuerſionem, in ipſa conuerſione, denique Syir. §. etiam poſt conuerſionem, Spiritui ſancto repugnet: && quòd Spiritus ſan ctus iis detur, qui ex propoſito, & qui- dem pertinaciter, ipſi reſiſtunt. Hæc enim non recteè di- cuntur. Nam Deus in hominum conuerſione ex nolentibus volentes facit, & in volentibus habitat: vt Auguſtinus loqui ſolet p. 6s0. §. 15. Quòd verò ad dicta quædam, tum Patrum, tum Dilta Dd, Neotericorum quorundam doctorum attinet: verbi gra- non analo- tia, Deus trabit, ſed volentem trahit? &, hominis voluntas in ga Pder. conuerſione non eſt otioſa, ſed agit aliquid: iudicamus hæc formæ ſanorum verborum non eſſe analoga. Afferun- tur enim hæc dicta ad confirmandam falſam opinionem. E xX Enthuſiaſtæ vocantur, qui neglecà prædicatione Verbi diuini, cœle- ſtes reuelationes expe ctant. Luth. T. 3. A. f. 40. AEKkBITRI G.B 5y5 de viribus humani arbitrii in hominis conuerſione, con- tra doctrinam, quæ ſoli gratiæ diuinæ id opus attribuit⸗ Ideoque ab eiusmodi ſermonibus, quando de conuerſione hominis ad Deum agitur, abſtinendum cenſemus. S. 16. Contrà autem rectè docetur, quòd Dominus in Vem doctri- conuerſione, per Spiritus ſancti motum & operationem, exka- hominibus repugnantibus & nolentibus, volentes homi- nes faciat: & quòd poſt conuerſionem in quotidianis pœ- nitentiæ exercitiis hominis renati voluntas non ſit otioſa, ſed ommibus Spiritus ſancti operibus, quæ ille in nobis effi⸗ cit, cooperetur. ẽ’ §S. 17. Quòd verò D. Lutherus in Pſal. 90. p. 6/7. T. A. 8. Motus ac- f. 167. ſcripfit, Hominis voluntatem in conuerſione purè paſſiub ſe cenſio. pabhere: id rectè & dextrè eſt accipiendum, videlicet, reſpe- Ru diuinæ gratiæ in accendendis nouis motibus: hoc eſt, de eo intelligi oportet, quando Spiritus, per Verbum auditum, aut per vſum Sacramentorum, hominis voluntatem appre- hendit & aggreditur, & conuerſionem atque regeneratio- nem in homme operatur. At poſtquam Spiritus ſanctus hoc Accenfi e⸗ ipſum iam operatus eſt atque effecit, hominisque volunta- a- tem ſola ſua diuina virtute & operatione immutauit atque renouauit, tunc reuera hominis noua illa voluntas inſtru- mentum eft & organon Dei Spiritus ſancti, vt ea non mod gratiam apprehendat, verum etiam in operibus ſequentibus ?. r. Spiritui ſancto cooperetur. S§. 18. Relinquunturigitur ante conuerſionem homi- Conuerſ nis duæ tantùm cauſfæ, ad conuerſionem efficaces: nimi- cauſſæ. rum, Spiritus ſanctus, & Verbum Dei, quod eſt inſttumen- b. 55e tum Spiritus ſancti, quo conuerſionem hominis efficit. Hoc verbum homo certè audire debet: ſed tamen vt illud ipſum vera fide amplectatur, id nequaquam ſuis viribus propriis, ſed ſola gratia Dei Spiritus ſanéti obtinere poteſt. 646 6 52. S5Sy6 III. oE IVSTITIA FIDEI 4 re Sr. DE IVSTITIA FIDEI 65a. A. Sm. 278. CORAM DEO. Status controuerſiæ. WWNANIMI Conſenſu (ad normam Verbi divini & Au- guſtanæ Confeſſionis) in Eccleſiis noſtris docetur, ⁄6atque adeò extra controuerſiam eſt, quòd nos pec- p. 13. 76. catores longè miſerrimi ſola in Chriſtum fide coram Deo juſtifi-cemur & ſaluemur: ita vt Chriſtus ſolus noſtra ſit iu- leremiæ 23,6. Fitia. Hic autem leſus Chriſtus Saluator noſter, & iuſtitia . So. „ 38. noſtra, verus Deus eſt, & verus Homo: etenim diuina & Xndr. Oſian- humana naturæ in ipſo ſunt perſonaliter vnitæ. Quæfitum der Regiom, igitur fuit: Secundum quam naturam Chriſtus noſtra ſit iuſtitia? in Pruſſis Ethac occaſione duo errores, & quidem inter ſe pugnantes, enn 54 Eccleſias quasdam perturbarunt. Qu cſtio. §. 2. Vna enim pars ſenſit, Chriſtum tantummodo ſecun- Jum diuinam naturam eſſe noſtram iuſtitiam: ſi videlicet ille per fidem in nobis habitet: etenim omnia hominum peccata, collata nimirum cum illa inhabitante per fidem luſtitia, eſſe inſtar vnius guttulæ aquæ, cum magno mari Franc. Stanca-comparatæ. Contra hanc opinionem alii quidam aſſerue- rus Mantus- nt, Chriſtum eſſe noſtram coram Deo iuſtitiam duntaxat nus anno 1551. 4 hodie ſic le- ſecundum humanam naturam. Occaſis. ſuitæ. AFF IR MATIemVA. §. 3. Sincera doctrina piarum Eccleſiarum, vtrique commemorato errori oppoſita. 3 . D refellendum vtrunque errorem, credimus, docemus, Per due hiu- & confitemur magno conſenſu, quòd Chriſtus quidem tura. vere C ORAM DEO.O. 157 ver ſit noſtra iuſtitia: ſed tamen neque ſecundùm ſolam di- vinam naturam, neque ſecundum ſolam humanam naturam. Credimus autem, Chriſtum totum, ſecundùm vtranque na- turam, eſſe noſtram iuſtitiam: in SoLA videlicet obedien- Obediendo. tia ſua: quam ille Patri ad mortem vsque abſolutiſſimam Phil. 2, 8. præſtitit: eaque nobis peccatorum omnium remiſſionem, & ?. 653. 664. vitam æternam promeruit. Scriptum eſt enim: Sicut per in- ohedientiam vnius hominis peccatores zonſtituti ſunt multiz ita & per vnius obedientiam iuſti conſtituentur multi. Rom. 5,1 9. S. 4. Credimus igitur, docemus, & confitemur, hoc ipſum II. noſtram eſſe coram Deo iuſtitiam: quòd Dominus nobis Operum nul- peccata remittit, ex mera miſericordia atque gratia, absque lo merito. VIlo reſpectu præcedentium, præſentium, aut conſequen- tium noſtrorum operum, dignitatis, aut meriti. Ille enim donat atque imputat nobis iuſtitiam obedientiæ Chriſti: propter eam iuſtitiam à Deo in gratiam recipimur, & iuſti reputamur. GS. 5. Credimus etiam, docemus, & confitemur, SOLAM III. FIDEM eſſe illud medium & inſtrumentum, quo Chriſtum Eidei medio. Saluatorem, & in Chriſto iuſtitiam illam, quæ ſeuerum judicium diuinum ferre poteſt, apprehendimus: propter Chriſtum enim fdes illa nobis ad iuſtitiam imputatur: vt Apo- ſtolus Paulus teſtatur. Rom. 4,3. S. 6. Credimus præterea, docemus & confitemur, quod IIII. ſides illa iuſtificans non ſit nuda notitia hiſtoriæ de Chriſto, P: 20.74. 78. ſed ingens atque tale Dei donum, quo Chriſtum Redemto- %² 1062 rem noſtrum, in verbo Euangelii reétè agnoſcimus, ipſique 1. fek- confidimus: quòd videlicet propter ſolam ipſius obedien- „ tiam, ex gratia, remiſſionem peccatorum habeamus, ſancti b 700 & iuſti coram Deo Patre reputemur, & æternam ſalutem conſequamur. §. 7. Credimus, docemus, & confitemur, vocabulum Caſti-· V. fcare) phraſi Scripturæ ſacræ, in hoc quidem articulo, Abſoluendo. idem ſignificare, quod, abſoluere à peccati:: Quod cum f. 555. ex aliis Scripturæ dictis, tum ex hoc Salomonis etlam intel- ligi poteſt: qui iuſtificat impium, & qui condemnat iuſtum, Prouerb. 17, 5. abomi- Deut 25, 1. Gen. 44, 16., Exod, 23,7. 2. Sam. 15, 4. I. Reg. 8, 32. Iob. 277, 5. 55 8 . III. DE IVSTITIA FTIDEI abominabilis eſt vterque apud Deum. Et ex illo Apoſtoli Rom. 8, 34. teſtimonio: Quis accuſabit electos Dei? Deus eſt, g4ai iuſtiſicat! p. 655· quis eſt qui condemnet? Vocum con- 8. 8. Et, ſiquando pro vocabulo Iuſtificationis, vo- ſenſus h.l. cabula Regenerationis & Viuifcationis uſurpantur: (quod in Apologia Auguſtanæ Confeſſionis aliquoties factum eſt) iudi- p. 81. 9 95. camus ea in illa ſuperiore ſignificatione accipienda eſſe-: 148.665. vt viuificatio & regeneratio lis locis Acceptationem ad vitam gternam, & Adoptionem in filios Dei ſignificent. Neque igno- ramus, eas voces aliàs de hominis Renouatione intelligi: quæ à Fidei luſtificatione rectè diſcernitur. VI. §. 9. Credimus, docemus, & confitemur: etfi verè in . piorum næui. Chriſtum credentes & renati multis infirmitatibus & næuis Fiducia Gra- ſunt obnoxii: & quidem tam diu, donec mortale hoc cor- tiæ. puſculum circumferunt: nontamen illis vel de iuſtitia, quæ per fidem ipſis imputatur, vel de æterna ſalute eſſe dubitan- dum: quin potius firmiterillis ſtatuendum eſſe, quòd pro- pter Chriſtum, iuxta promiſſionem & immotum verbum Eu- angelii, Deum placatum habeant. VII. S§. 10. Credimus, docemus, & confitemur, quòd, ad Excluſ« conſeruandam puram doctrinam de iuſtitia fidei coram partitule. Deo, neceſſarium ſit, vt particulæ illæ excluſiuæ, (quibus 8l. 66Apoſtolus bPaulus Chriſti meritum ab operibus noſtris pror- Luc. “ ſus ſeparat, SoLIGX Chriſto eam gloriam tribuit) quàm Rom. 3,24,28. diligentiſſimè conſeruentur & retineantur, verbi gratia: Gal. 5. c.2,16. cum D. Paulus aſſerit, nos ſine meritis, gratis, absque lege, Epheſ. 2 8. ine operibus, non ex operibus, iuſtificari & ſaluari. Hæc autem J. IO. 5, 5. 4 . . . . .—: Futh Glodh ⸗ Omnia hoc ipfum dicunt: SOLA fide in Chriſtum iuſtifi- ber Kaiſ Edict camur & ſaluamur. 1. ,. S. II. Credimus, docemus, & confitemur: etſi antece- Eides Fcax dens contritio, & ſubſequens noua obedientia cum articulo Fer dir Iuſtificationis coram Deo non ſunt miſcendæ: non tamen e, càlem fidem iuſtificantem eſſe fingendam, quæ vnàâ cum . malo propoſito, peccandi videlicet, & contra conſcientiam P. 661. 75. . . . ge ez. agendi, ſtare poſſit. Sed potiùs ſic habendum eſt: poſt- quam CORAMDKo. 559 quam homo per fidem eſt iuſtificatus, tunc veram illam & viuam fidem elſe per charitatem effcacem: vt Apoſtolus loqui- tur: & bona opera ſemper fidem iuſtificantem ſequi, & P 561.661.658, vnà cum ea, ſi modo vera & viua fides eſt, certiſſimè de- 662. 87. prehendi. Fides enim vera nunquam ſola eſt, quam cha- ritatem & ſpem, tanquam indiuiduos comites ſecum ha- S. 12. AN TITHESIS, SEV NE- G A TIV A. Reiectio contrariæ & falſæ doctrinæ. 1. A. Oſiandri ◻ Epudiamus autem & damnamus omnia falſa dogmata, Error. 1queæ iam recitabimus. anno 1555. Chriſtum eſſe iuſtitiam noſtram ſolummodò ſecundum ? 664. 666. diuinam naturam. . II. S. 13. Chriſtum eſſe iuſtitiam noſtram tantummodò iuxta humanam naturam.- §S. 14. Qudd in dictis Propheticis & Apoſtolicis, vbi de n ije. iuſtificatione fidei agitur, vocabula (iuftißicare & iuſtificari) b. II. non ſignificent, à peccatis abſoluere, & abſolui, & remis- pepiß. Error. ſionem peccatorum conſequi. Sed quòd ea vocabula hoc Bellarm. T. 3. velint: nos per charitatem à Spiritu ſancto infuſam, per de Iuſtif.c. 2,3. virtutes, & per opera quæ à charitate promanant, reipſa 1. 4. coram Deo iuſtos fieri. IIII. S. 15. Fidem non reſpicere in ſolam Chriſti obedientiam, OPhandriſmg. ſed in diuinam eius naturam: quatenus videlicet ea in no-Gerk .3. ſ Franc. Stäan⸗ car. Error. bis habitet atque efficax ſit: vt per eam inhabitationem pec- 1410. 1428. cata noſtra tegantur. Bellarm. T. 4. §. 16. Quod fides talis ſit fiducia in obedientiam Chriſti, quæ poſſit in eo etiam homine permanere & conſiſtere, qui vera pœnitentia careat, & charitatem non habeat: ſed contra conſcientiam in peccatis deſignandis perſeueret. 1, 2. d ar. C. 5F Caluiniſinns. p. 300,558.6 66. Qusd d vr. . /60 III. DE IVSTTT. FIDEI. IV. DE BONIS OPERIBVS. nis per “ §. 17. Quod non ipſe Deus, ſed tantùm dona Dei in cre- P 666. dentibus habitent. VII. S. 18. Fidem ideo ſalutem nobis conferre, quò novitas Fides reno- illa, quæ in dilectione erga Deum & proximum conſiſtit, per uatione ſalu- fidem in nobis inchoêtur. 1 tifera. S. 19. Fidem in iuſtificationis negotio primas quidem par- VIII. tes tenere: ſed tamen etiam renouationem & charitatem ad Interimiſiæ. juſtitiam noſtram coram Deo requiri: ita vt renouatio & Renouatio charitas quidem non ſint principalis cauſa noſtræ iuſtitiæ: concauſſa ſed tamen iuſtitiam noſtram coram Deo (ſi abſint renoua- Iuſtif. tio & charitas) non eſſe integram & perfectam. IX. §. 20. Quòd credentes in Chriſtum coram Deo iuſti ſint Interimiſtæ. & ſalui, ſimul per imputatam Chriſti iuſtitiam, & per inchoa- p. 66z;z. tam nouam obedientiam: vel, partim quidem perimputa- vid. tamen a: ; . . b. 7. tamn iuſtitiam Chriſti, partim verò per inchoatam nouam obedientiam. X. §. 21. Quòd promiſſio gratiæ nobis applicetur per fidem Confeſſ. con- in corde, & præterea etiam per confeſſionem, quæ ore fit, & curſus. p.663. per alias virtutes. XI. §. 22. Fidem non iuſtificare ſine bonis operibus: itaque Interimiſtæ,. bona opera neceſſariò ad iuſtitiam requiri, & absque eorum Bon. Oper. præſentia, hominem iuſtificari non poſſe. concurſ. A. C. a. 6, 20. Illl. ear 5§ . D E BONIS OPERIBV 8. 1. 667 Vid. Colloq. Status controuerſiæ. Altenb. de an- = no 1569. inter TN DOGTRINA de bonis operibus, duæ controuerſiæ in Elector. & Sax. . Phcol. ed len. quibusdam Eccleſiis ortæ ſunt. d. ann fol. Primum ſchiſina inter Theologos quosdam factum eſt, I. cum quidam aſſererent: Bona opera neceſſaria eſſe ad ſa- Operum Ne- lutem: impoſſibile eſſe ſaluari ſine bonis operibus: Et, ne- ceſſitas. minem D. Georg. Major Prof. VVitteb. a. 1551· Melanchthon. Adiaphoriſtæ alii. I. p. 663. IV. DE BONIS OPERIBVS. 561 minem vnquam ſine bonis operibus ſaluatum eſſer Alii verò do-Andr. Muſcul cerent: Bona Opera ad ſalutem eſſe pernicioſa. V Theol Francof. §. 2. Alterum ſchiſina inter Theologos nonnullos ſuperLibertati, vocabulis (neceſſarium, & liberum) ortum eſt. Altera enim Neæceſſarii pars contendit, vocabulum (neceſſarium) non eſſe vſurpan-vox. dum cum de Nova Obedientia agitur: eam enim non à Ne-paal. no, 3 ceſſitate quadam & coactione, ſed à ſpontaneo ſpiritu pro-zꝛ. Cor. 9, 7. manare. Altera verò pars vocabulum (neceſſarium) prorſus l-Petr. 5, 2. retinendum cenſuit: propterea quòd non liberum nobis ſit, novam obedientiam præſtare vel omittere, ſed homines re- natos ad illud obſequium neceſſariò obſtringi. S. 3. Et dum de commemoratis illis vocabulis diſputatum Legis doctri. eſt, tandem etiam de reipſa fuit diſceptatum. Alii enim na publica. contenderunt, Legem apud Chriſtianos prorſus non eſſe Antinomus docendam: ſed tantummodò doctrina Euangelii homines lo. lehius ad opera bona inuitandos eſſe. Alii verò hanc ſententiam coi;. impugnarunt. AFrFIRMATIVA. S. 4. Sincera Eccleſiæ doctrina de hac controuerſia. T hæ controuerſiæ ſolidè & dextrè explicentur atque decidantur, piam noſtram fidem, doctrinam & confes- ſionem recitabimus. coneee Bona Opera veram fidem (ſi modo ea non ſit mortua, 8. 7 n.öz 97. ſed viva fides) certisſimè atque indubitatò ſequi credimus: Matth 7,18. vt fructus ſequuntur, ſi arbor ſit bona. lm. 1,3. §. 5. Credimus etiam, docemus, & confitemur: quòd Bo- I* na Opera penitus excludenda ſint, non tantùm cum de Iuſti- Non iuſi ficatione fidei agitur, ſed etiam cum de Salute noſtra æterna n„ . diſputatur. Apoſtolus enim Paulus Bona Opera tam & cau- p. 123. 553. 664, ſa Salutis, quàm Iuſtificationis perſpicuis verbis excludit, 6„ cum ait: Sicut & David dicit, beatitudinem hominis, cui Deus Rom. 4, 6. Nn accepto 1. B. O. fidei 562 IV. DE BONIS OPERIBVS. accepto fert iuſtitiam ſine operibus. Beati, quorum remiſſæ ſunt ini=- quitates, & quorum tebta ſunt peccata. Beatus vir, cui non impu- tauit Dominus peccatum, & c. Pſal. 32, 1. Et alhbi: Grætia, in- quit, eſtis ſaluati, per Fidem, & hoc non ex vobis, Dei enim donum eſt, non ex operibus, vt ne quis glorietur Epheſ. 2, 8. III. §. 6. Credimus, docemus, & confitemur, omnes quidem Debetur. homines, præcipuè verò eos, qui per Spiritum ſanctum re- generati ſunt & renouati, ad Bona Opera facienda debito- res eſſe. J. b. 670. . IIII. §S. 7. Et in hac ſententia vocabula illa (NerHarium, Debere, Vox debiti Oportere) rectè vſurpantur, etiam cum de Renatis homini- P.lproprin. bus agitur: neque enim ea cum forma ſänerum verborum pugnant. Luc. 17, 10. Act. 5, 29. Rom. 13, 5. I. Cor. 9,20. . V. 8. §. Sedtamen per vocabula (neceſſitas, necxeſarium) quan- Sic neceſſa- qo videlicet de Renatis eſt ſermo, non intelligenda eſt co- vium. aetio, ſed debita illa obedienti: quam verè credentes, qua- tenus renati ſunt, non coactione, cogente Lege, ſed hibero & ſpontaneo ſpiritu præſtant: quandoquidem non ſub lege ſunt, ſed ſub gratia Rom. 6, 14. VI. §. 9. Credimus igitur, docemus & confitemur, cum dici- Non indiße- tur: Renatos bene operari libero & ſpontaneo ſpiritu: id non ita ventase. accipiendum eſſe, quod in hominis renati arbitrio reli étum ſit, benè aut malè agere, quando ipfſi viſum fuerit: vt ni- hilominus tamen fidem retineat, etiamfi in peccatis deſtina- tà malitià perſeueret. J b 7. VII. S. 10. Hoc tamen de ſpiritu hominis iam liberato intelli- Spiriw libe- gendum eſt: ſicut hanc rem ipſe Chriſtus, eiusque Apoſtoli rato. declarant: quòd videlicet ſpiritus hominis liberatus benè operetur, non formidine pœnæ, vt ſêrvus: ſed iuftitiæ amo- re: qualem obedientiam filii præſtare ſolent. Rom. 8. VIII. S. 11. Hanc veroò libenatem Gpiritu, in electis Dei ffliis Non perfelt. non perfectam, ſed multiplici infirmitate adhuc grauatam agnoſcimus: quemadmodum D. Paulus ſuper ea re de ſua ipſius perſona conqueritur Rom. 7, 19. Galat. 5, 17. §. 12. IV. DE BONIS OPERIBVS. 563 S. 12. Mlam tamen infirmitatem Dominus electis ſuis non IX. imputat: idque propter mediatorem Chriſtum. Sic enim Toleratus ſcriptum eſt: Nibil iam damnationis eſt his, qui in Chriſto Ieſu aefeltus. ſunt Rom. §, I. S. 13. Credimus præterea, docemus, & confitemur, fidem X. p. 675. & ſalutem in nobis conſervari, non per Opera, ſed per Spiri- Fides Spirita tum ſanctum, & per fidem: Bona autem opera teſtimonia conſervatur. eſſe, quòd Spiritus ſanctus præſens ſit, atque in nobis habitet. NEGATIVA. S. I4. Falſa doctrina, ſuperiori repugnans. GεαοooρασιiMa- Joris Error. Ricimus igitur, & damnamus ſubſequentia dicta, cum I. Adocetur: Bona Opera neceſſaria eſſe ad ſalutem Neminem Angumenta vnquam ſine Bonis Operibus ſaluatum LVnpoſtbile eſſe, ſine Bonis ap. Bellarm. Openibus ſæluari. l. 7. de luſtif. §. 1y. Repudiamus & damnamus, cum nudè docetur: 1I. Bona Opera pernicioſa eſ'e ad ſalutem. Hæc enim ratio loquen-N ol. Ami- di, offendiculi plena eſt, & Chriſtianam difciplinam euertit. S. 16. His enim poſtremis temporibus, non minus neces- ſarium eſt, vt homines ad rectè & piè vivendi rationem, Bo- naque opera inuitentur atque incitentur, vtque moneantur, neceſſarium eſſe, vt ad declarandam fidem atque gratitudi- nem ſuam erga Deum in Bonis Operibus ſeſe exerceant.,2 quàm neceſſarium eſt, cauere, ne Bona Opera negotio iuſti- ficationis admiſceantur. Non minus enim homines Epicu- ea opinatione de fide, quam ſe habere falsò exiſtimant, quàm Phariſai cà & Papiſticà fiducià in propria opera & merita, ſalu- tis ſuæ æternæ iacturam facere poſſunt. S. 17. Præterea reprobamus atque damnamus dogma il- III. lud: quòd fides in Chriſtum non amittatur, & Spiritus ſanctus nihi-Spiritus & lominus in homine habitet, etiamſi ſeiens volensque peccete & Edes amit- quòd Sancti atque Electi Spiritum ſanctum retineant, ta-itur. metſi in adulterium, aut in alia ſcelera prolabantur, & in iis perſeuerent. A. C. a. 12. p. 15. J. P. 300. 646. 673, Nn 2z S. I. dAorf. Error. J. P. 672. 6750 676. 564 V. e L. E G E I. Autor litis Io. Agricolals- lebius an. 538. —D E L 1 G E E TI contra Luther, . 6. Diſp. .:.len. EVANGELIO. Latin. 7. Germ. De diſcrim. L. Status controuerſiæ. 8*. uens⸗ T. 5§. RNVAESITVM. fuit: an Euangelium propriè ſi ſit tan- 2. Scholadici ,S tummod concio de Gmtia Dei, quæ remiſſionem pec- VVitteb, auno Catorum nobis annunciet: an verò etiam ſit concio 59.70. Paniecntie, arguens peccatum incredulitatis, quippe quæ 3. Victor. Stri- . ga1. Frof Ien. nonperlegem, ſed per Euangelion duntaxat arguatur & Lipf. Melancht. D. Crell. anno I571. contra VVigand. A. C. Ar. 5. p. 13. A. Sm. 4. 301. Poſtill. Eccl. Luther. 5. Trin. p. 205 fac. 2. T. 1, Lat. Diſp. 3. contra Antin. T. 7. J. Germ, p. 370. T.5. p. 473. 522, VVigand. Diſp. Ien. ann. 1571. AFFIR MATIVA. 2. Sincera doctrina, cum Norma Verbi Dei congruens. I. Redimus, docemus, & confitemur, diſcrimen Legis & Diſerimen. Euangelii, vt clariſſimum quoddam lumen, ſingulari di- P.676 684. ligentia in rEcCcleſia Dei retinendum eſſe: vi Verbum Dei, iuxta admonitionem Divi Pauli, rectè ſecari queat II. Tim. 2, 15. 11. §. 3. Credimus, docemus, & confitemur, Legem eſſe propriè Lex de Iuſto. doctrinam diuinitus reuelatam, quæ doceat, quid iuſtum, P 6. Deoque gratum ſit: quæ etiam omnia peccata, & quicquid omnino voluntati diuinæ aduerſetur, redarguat I. Cor. 15,57. III. §. 4. Quare, quicquid extat in Sacris literis, quod peccata Penclus Ec- arguit, id revera ad Legis concionem pertinere ludicamus. 7 S§. 5. Euangelion vero propriè doctrinam eſſe cenſemus, IIII. quæ doceat, quid homo credere debeat, qui legi Dei non ſa- Erang. Gm- tisfecit, & idcircò per eandem damnatur: videlicet, quòd il- tiæ. lum credere oporteat, leſum Chriſtum omnia peccata ex- P. 65t. piaſſe, atque pro iis ſatisfeciſſe, & remiſſionem peccatorum, Ronet, gec . luſtitiam & vitam æternam, nullo interueniente peccatoris illius merito, impetraſſe. Libertatis Iac. I, 25. Spirit, Vitæ Rom. 8,2. Admiſtr. Spiritus z. Cor. 3, 9. Plura vide in Appendice. 5, 6. EFT EVANCGELIO. 565 S§. 6. Cum vocabulum (Euangeli) non ſemper in vna ea- V. demque ſignificatione in ſacra Scriptura vſurpetur: vnde & Vox Gnony- diſſenſio illa occaſionem ſumſit: credimus, docemus, & ma. confitemur, rectè dici poſſe, Euangelion eſſe concionemi de pæ- P.678.144 73. mitentia & remiſione peccatorvum ſi vocabulum (Euangelii) ͤ ar⁹, nW- de tota Chriſti doctrinæ accipiatur, quam ille in miniſterio ſuo, *** αα quemadmodum & Apoſtoli, profeſſus eſt. In hac enimſi- gnificatione vocabulo (Euangelii) Apoſtoli & Euangeliſtz vVI quandoque vſi ſunt. Marc. I. 15. Act. XX,à1. Rom.], 1 8. Sdince, zvdrt⸗ §S. 7. Quando verò Lex & Euangelion, Moiſes vt doctor α*d entvααρ, legis, & Chriſtus vt doctor Euangelii, inter ſe conferuntur: p. 293. 301. 679. credimus, docemus, & confitemur, quòd Euangelion non uine meitur ſit concio pænitentie, arguens peccata: ſed quòd propriè pax Eph-w, . nihil aliud ſit, quàm lætiſſimum quoddam nuntium, & con- Gaudium Luc. cio plena conſolationis, non arguens aut terrens: quippe 2210 Salutis quæ conſcientias contra terrores Legis ſolatur, easque in or acore- meritum Chriſti reſpicere iubet, & dulciſſima prædicatione, Vonor Konri de gratia & fauore Dei, quo nos propter Chriſtum proſequi- 15. Luth. Præf. tur, erigit. ad N. T. T. 6. §. 8. Quod veròô ad reuelationem peccati attinet, ſic ſeſe . 3. res habent. Velum illud Moiſis omnium hominum oculis, „ eſt obductum, quam diu ſolam Legis concionem, nihil autem Rer g Rec- de Chriſto, audiunt. Itaque peccata ſua ex Lege non verè KRW . agnoſcunt: ſed aut hypocritæ fiunt, qui iuſtitiæ propriæ I. . ,5 conf. opinione turgent, quales olim erant Phariſæi: aut in pecca- p. 292. tis ſuis deſperant, quod Iudas proditor ille fecit. Eam ob Mattth 10:17. cauſam Chriſtus ſumſit ſibi legem explicandam ſpirituali- Luc 18,9. ter: & hoc modo ira Dei de cato reuelatur ſaper omnes peccato- Rom 1oe7. . res: vt vera legis ſententia intelle ta, animaduertatur, quan- Matth. 5, 6. 7. ta ſit illa ira. Et ſic demum peccatores ad legem remiſſi, Luc. 77.c ins. vere & rectè demum peccata ſua agnoſcunt. Talem veròè peccatorum agnitionem ſolus Moiſes nunquam ex ipſis ex- torquere potulſſet. §S. 2. Etſi igitur concio illa de paſſione & morte Chriſti, filii VIII. p. 681. Dei, ſeueritatis & terroris plena eſt, quæ iram Dei aduer- Concio de Pas- ſus peccata oſtendit: vnde demum homines ad legem Dei one C. Le- . Nn 3 quaſis“ . Nræ. 566 VI. DE TERTIO VSV LEGIS. 2. Cor. 36. quaſi propiús adducuntur: poſtquam velum illud Moiſis abla- tum eſte vt exactius agnoſcant, quanta videlicet Dominus Job. ,0. in lege ſua à nobis exigat, quorum tamen nihil nos præ- Act. 9, 19. c. 13, ſtare poſſumus: ita vt vniuerſam noſtram iuſtitiam in ſolo 38. 15. 10,38. Chriſto quærere oporteat: tamen quàm diu nobis Chriſti Rom. 8, 7. pPaſſio & mors iram Dei ob oculos ponunt, atque de ea con- ⸗ cionantur: tam diu revera non ſunt propriè concio Euange- Kirch Poſtill. 11, ſed Legis & Moiſis doctrina: & ſunt quaſi alienum 5. Trin.p.ro. Opus Chriſti, à quo accedit ad proprium ſuum officium, p. 301.674.677. quod eſt, prædicare de gratia Dei, conſolari, & vivificare“. Hæc propria ſunt prædicationis Euangelicæ. NEGATIVA. §. 10. Contraria & falſa doctrina, quæz rejicitur. Non eſt pro- Rzcimus igitur, vt falſum & pernicioſum dogma, cum Prid Panitent. aſſeritur: quòd Fuangelion propriè ſit concio pœnitentiæ, arguens, accuſans, & damnans peccata: quòdque non ſit 1. tantummod concio de gratia Dei. Hac enim ratione 2. Euangelion rurſum in legem transformatur: meritum 3. Chriſti, & Sacræ literæ obſcurantur: piis mentibus vera & 4. ſolida conſolatio eripitur: & Pontificiis erroribus & ſuper- J. ſtitionibus feneſtræ aperiuntur. S. p. 291. J. p. elt ser. DE TERTIO VSV næ diſcipu- 1 E G I §. los legem * Status controuerſiæ. Legis latez ReDe oNsTAT, legem Dei propter tres cauſas homini- cauſſæ. (Enibus datam eſſe. Primò, vt externa quædam di- 1. Diſiiplina. D& ſciplina conſeruetur, & feri atque intractabiles ho- 1,Tim. „v9y. mines quaſi repagulis quibusdam coherceantur. Secun- J dò *X qui tollunt D. contra Antinomos 2. Imperitos & Mentium deceptores D. 5. Inſanos, Impudentes. ſ. Diaboli fratres & Diabolos D. 6. peſti⸗ lentiſſ. Magiſtros licentiæ & indulgentiæ ad omnia, 567 . 2. Reatüs VI. DE TERTIO VSV LEGIS.B dò, ut per legem homines peccata ſua verè agnoſcan e. Tertiò, vt homines iam renati, quibus tamen omnibus vota. Rom. 7, 8. 3. Vitæ mo- dermmen. multum adhuc carnis adhæret, eam ipſam ob cauſam cer- tam aliquam regulam habeant, ad quam totam ſuam vitam formare poſſint & debeant. S. 2. Orta eſt igitur inter paucos quosdam Theologos Autor Jo Isle- controuerſia, ſuper Tertio vſu Legis: videlicet, an Lex etiam bius Agricola renatis inculcanda, & eius obſeruatio apud eos vrgenda ſit, an danſen:. Ana- non? Alii, vrgendam legem cenſuerunt: alii negarunt. drtenckfeld. Libertini Theſes ap. Luth. T. I. Lat. f. 399. Tiphrad. c. von Schwermern. D. Paul. Crell. Chriſtof. Cruciger. Nic. Hemming. Pezel. AFFIRMATIVA. §. 3. Sincera & pia doctrina de hac controuer ſia. L Redimus, docemur & confitemur, etſi verè in Chriſtum I. Ccredentes, & ſincerè ad Deum conuerſi, àmalediéctione & Libenti à re- coactione legis per Cbriſtum liberati ſunt: quòd ii tamen non pror-?u non ex- ſus ſint absque lege: quippe quos filius Dei eam ob cauſam leges. redemit, vt legem Dei diu noctuque meditentur, atque in eius obſer- Gal 3, 13. vatione ſeſe aſiduè exerceant. Etenim ne primi quidem noſtri Pſal. I. 119. parentes, etiam ante lapſum, prorſus ſine lege vixerunt-: quæ certè cordibus ipſorum tum inſcripta erat: quia Domi- nus eos ad imaginem ſuam creaverat Gen. 1, 217. Rom. I,21. C. 2, I ⸗ §. 4. Credimus, docemus, & confitemur, concionem legis nonmodò apud eos, qui fidem in Chriſtum non habent, & pœnitentiam nondum agunt, ſed etiam apud eos, qui verè in Chriſtum credunt, verè ad Deum conuerſi & renati, & per ſidem iuſtificati funt, ſedulò vrgendam eſſe. §. 5. Etſi enim renati, & ſpiritu mentis ſuæ renouati ſunt: III. tamen regeneratio illa & renouatio, in hac vita non eſt omni- Renovatio bus numeris abſoluta, ſed duntaxat inchoata. Et creden-inchoata. tes illi, ſyiritu mentis ſuæ perpetuum bellum gerunt cum carne, Galat. 5, 17. hoc eſt, cum corrupta natura, quæ in nobis ad mortem Rom. 7, 24. Nn 4. vsque 1. Vſus L. Politicus, Coacti. Pædag. I. Tim. 1, 9. Gerh. t. 4. f. m. 99. 2. Elenchticus Peccati Oſ. 6, 6. Rom. 3, 20, Cc. 5 20. C. 7, 7. Gal. 3, 19. 3. Didacticus vietatis Ez. 10, 19. Rom. 3, 30. C. 13, 8. II. Lex omnium. 568 VI. DE TERTIO VSV LE CGIS. Xsque hæret. Et propter veterem Adamum, qui adhuc in hominis intellectu, voluntate, & in omnibus viribus eius reſidet, opus eſt, vt homini lex Dei ſemper præluceat: ne Rom. 2a. quid de fuo ingenio in negotio Religionis confingat, & p. 699. cultus diuinos verbo Dei non inſtitutos eligat. Quin etiam 1. Cor. 9,27. eam ob cauſam opus eſt lege, apud renatos: ne vetus Adam Rom 6 4. pro ſuo ingenio agat, ſed potiùs contra ſuam voluntatem, ral nen u“ non modd admonitionibus & minis Legis, veruùm etiam Hebr. 13, 9. Pnis & plagis coherceatur, vt Spiritui obſequatur, ſeque ipfi captiuum tradat. IIII. §. 6. Iam quod ad diſcrimen operum Legis, & fructuum Oben coacta Spiritus attinet, credimus, docemus, & confitemur, quòd Legalia. opera illa, quæ ſecundum præſcriptum legis fiunt, eatenus p. 689. Opera Legi ſint & appellentur, quatenus ea ſolummodò vr- gendo, minis pœnarum atque iræ diuinæ, ab homine extor- quentur. V. §. 7. Fructus verò Spiritus ſunt opera illa, quæ Spiritus Dei, Credentium in credentibus habitans, per homines renatos operatur: & à Wirit. S. quæ à credentibus fiunt, quatenus renati ſunt: ita quidem Galat. 5, 2². ſponte ac liberè, quaſi nullum præceptum vnquam acce- — piſſent, nullas minas audiuiſſent, nullamque remuneratio- nem expeétarent. Et hoc modo filii Dei ſecundum legem vivunt, & ad normam legis vitam ſuam inſtituunt: hanc viuendi rationem D. Paulus vocare ſolet in ſuis ſcriptis, Le- gem Chriſti, & Legem Mentis. Interim tamen non ſunt ſub lege, ſed ſub gratia Rom. 6, 14. C. 7. c. 8. Gal. 3, 25. C. 4, 5. VI. §. 8. Ad hunc modum vna eademque Lex eſt manetque, Lex omnibus immota videlicet Dei voluntas, ſiue pœnitentibus ſiue impœ- zadem. nitentibus, renatis aut non-renatis proponatur. Diſcrimen autem, quoad obedientiam, duntaxat in hominibus eſt: quorum alii non-renati legi obedientiam qualemcunque à lege requiſitam præſtant: ſed coacti & inviti id faciunt: qualis etiam coacta obedientia à renatis, quatenus adhuc carnales ſunt, extorquetur. Credentes veròô in Chriſtum, quatenus renati ſunt, absque coactione, libero & ſponta- neo ſpiritu, talem obedientiam præſtant, qualem a⸗ VII. DE CGCOENA DOMINI. 769 nullæ, quantumvis ſeueriſſimæ legis comminationes extor- quere poſſent. Pf. 110, 3. II. Cor. 9⸗7. I. Petr. 7, 2. NEGATIVA. 8§.9. Falſæ doctrinæ, quæ priori contra- P. 69r ria eſt, reiectio. REbaciamns itaque & damnamus vt perniciofum & fal- Lex epi⸗ do- ſum dogma, quod Chriftianæ diſciplinæ & veræ pie-““ 4. tati aduerſetur: cum docetur, quòd Lex Dei (eo modo quo ſupra dictum eſt) non ſit piis & verè credentibus, ſed tantum impiis & infidelibus roponenda, atque apud hos P Prop atque ap Autor litis D. ſolos ſit vrgenda. Andr. Carlſtad. Prof. VVitteb. VII. anno 1522. A. C. A. 0. Ap. p. 136. Cat. Maj. p. 523⸗ §. DE COENA DO. Fei/ Decl. p. 691. M . N I. J. p. 691. Art. αrs Cingliani doctores non in eorum Theologo- Cingliani ca- rum numero, qui Auguſtanam Confeſſionem agno- vendi. E ſcunt & profitentur, habendi funt: quippe qui tum, cum illa Confeſſio Cæſari exhiberetur, ab eis ſeceſſionem fecerunt: Tamen, cum nunc ſeſe in eorum cœtum callidè ingerant, erroremque ſuum, ſub prærextu piæ illius Confes- ſionis, quàm latiſſimè ſpargere conentur, etiam de hac con- trouerſia Eccleſiam Dei erudiendam iudicauimus, §. 2. Status controuerſiæ, quæ eſt inter nos & Sacramentarios, in hoc articulo. Væritur, an in ſacra Cœna Verum Corpus & Verus San- uis Domini noſtri Ileſu Chriſti ver?è & ſubſtantia- Nn g liter Craſt. Subtiles. Sirituale quid? 570 VII. DE COENA DOMINI. liter ſint præſentia, atque cum Pane & Vino diſtribuantur, & ore ſumantur, ab Omnibus illis, qui hoc Sacramento vtuntur: fiue digni ſint, ſiue indigni, boni aut mali, fideles aut infideles: ita tamen, vt fideles e Cœna Domini conſola- tionem & vitam percipiant: infideles autem eam ad iudici- um ſumant. Cingliani hanc præſentiam & diſpenſationem Corporis & Sanguinis Chriſti in Sacra Cœna negant: nos verò eandem aſſeueramus. §. 3. Ad ſolidam huius controuerſiæ explicationem pri- mum ſciendum eſt, duo eſſe Sacramentariorum genera- uidam enim ſunt Sacramentarii craſi admodum: hi per- ſpicuis & claris verbis id apertè proſitentur, quod corde ſen- tiunt: quòd videlicet in Cœna Domini duntaxat Panis & Vinum ſint præſentia, ibique diſtribuantur, & ore perci- piantur. Ali autem ſunt verſuti & callidi, & quidem omni- um nocentiſſimi Sacramentarii: hi de negotio Cœnæ Do- minicæ loquentes, ex parte noſtris verbis ſplendidè admo- dum vtuntur: & præ ſe ferunt, quod & ipſi veram præſen- tiam veri, ſubſtantialis, atque vivi Corporis & Sanguinis Chriſti in ſacra Cœna credant: eam tamen præſentiam & manducationem dicunt eſſe ſirinalem, quæz fiat fide. Et hi poſteriores Sacramentarii fub his ſplendidis verbis ean- dem craſſam, quam priores habent, opinionem oecul- tant & retinent: quòd videlicet præter Panem & Vinum, nihil in Cœna Domini ſit præſens, aut quicquam amplius ore ſumatur. §. 4. Vocabulum enim (Eiritualiter) nihil aliud ipfis ſi- gnificat, quàm Spiritum Chriſti- quem præſentem eſſe cre- dunt: aut fub eo vocabulo virtutem abſentis corporis Chri- ſti, eiusque meritum intelligunt. Ipſum verò Chriſti Cor- pus nullo prorſus modo eſſe in terris præſens, ſed tantum- modò id ſurſum in ſupremo cœlo contineri ſentiunt: & af- firmant, oportere nos cogitationibus fidei ſürſum aſſürgere, inque cœlum aſcendere: & ibidem (nulla autem ratione in terris cum Pane & Vino ſacræ Cœnæ) Corpus & Sanguinem Chriſti quærendum eſſe. AFFIR- VI. DE COENA DOMINI. 571 AFFIRMATIVA. § S. Confeſſio ſinceræ doctrinæ, de Cœna Domini, cont ra Sacramentarios. Redimus, docemus, & confitemur, quòd in Cœna Do- I. mini, Corpus & Sanguis Chriſti verè & ſubſtantialiter Præſens & ſint præſentia: & quòd vnà cum Pane & Vino verè diſtri- vſus Corpo- buantur, atque ſumantur. nalis. S. 6. Credimus, docemus, & confitemur, Verba Teſtamen- II. ti Chriſti non aliter accipienda eſſe, quàm ſicut verba ipſa, ad Inſtituti te- literam ſonant: non autem in ea ſententia, quòd Panis, Ab- nor. ſens Chriſti Corpus, & Vinum, Abſentem Chriſti Sanguinem 56, 524. ſignificent: ſed potius, quòd, propter Sacramentalem vnio- Vnita acci- nem, Cœna Domini revera ſit Corpus & Sanguis Chriſti. QJental. S.7. Iam quod ad Conſecrationem attinet, credimus, do- III. cemus, & confitemur, quòd nullum opus humanum, neque Conſecmtio vlla miniſtri Eccleſiæ pronunciatio Præſentiæ Corporis & non vnit. de Sanguinis Chriſti in Cœna, cauſa ſit: ſed quòd hoc ſoli omni- ſ. potenti virtuti Domini noſtri Ieſu Chriſti ſit tribuendum. p. z12. §. 8. Interim tamen vnanimi conſenſu, credimus, doce- IIII. mus, & confitemur, in Vſu cœnæ Dominicæ Verba Inſtitutio- Iuſticut. tenor nis Chriſti haudquaquam omittenda, ſed publicè recitan- zuend. verbu. da eſſe. Sic enim Apoſtolos Cœnam Domini celebraſſe, p- 714. manifeſtum eſt ex ſequentibus Pauli verbis: Calix benedi- ionis cui enedicimus, nonne communicatio Sanguinis Chriſti eſt? &c. Illa autem benedictio, cuius Paulus hic meminit, tum fit, cum Verba Inſtitutionis Cœnæ publicè recenſentur I. Cor. 10, 7. R §. 3. Fundamenta autem, quibus in hoc negotio, cox- V. TRA SACRAMENTARIOS, nitimur, hæc ſunt: quæ etiam D. Lutherus in Maiore ſua de Cæna Domini Confeſſione, poſuit. Tom. 3. Ien. pag. 497. a. . . §. 10. Primum fundamentum eſt Articulus Fidei noſtræ C. Perſona Chriſtianæ: videlicet, Ieſus Chriſtus eſt verus, eſſentialis, natu- vua. ralis, P· 717. S 772 VII. DE COENADOMINI. ralis, perfe tus Deus & homeo, in Vnitate Perſonæ, inſeparabilis 2. Dextna Dei & indiuiſus. vbique. §. 11, Secundum: quòd Dextera Dei vbique eſte ad eam au- plalm. S, „. tem Chriſtu, ratione Humanitatis ſuæ, verè & reipſa, collocatus Matth. u, 7. eſt: ideoque præſens gabernat, in manu ſua, & ſub pedibus ſitis, . e j2. Vt Scriptura loquitur, habet omnia quaæ in cœlo ſunt & in terra. Uphel 1, 2r. Ad eam Dei dexteram nullus alius homo, ac ne Angelus Col. 1, 6. quidem, ſed ſolus Mariæ Filius collocatus eſt, vnde & ea, quæ 1. Pet. 3, ꝛ2. diximus, præſtare poteſt. . Peu, venx S. 12. Tertium: quòd Ferbum Dei non eſt falſum, aut men- . dax. 4 Potens o- F. 13. Quartum: quòd Deus varios modos nouit & in ſua mini modo. poteſtate habet, quibus alicubi eſſe poteſt: neque ad vni- cum illum alligatus eſt, quem Philoſophi LoCALEM appel- lare ſolent. VI. §. 14. Credimus, docemus, & confitemur, Corpus & San- Ppræſens ſu- guinem Chriſti non tantùm ſpiritualiter per fidem, ſed etiam pernaturali- corpomliter, non tamen Capernaiticè, ſed ſupernaturali & ter. cœleſti modo, ratione Sacramentalis vnionis, cum pane & vino ſumi. Hoc enim verba Chriſti perſpicuè teſtantur, qui- bus præcipit, accipere, edere, biberes idque ab Apoſtolis fa- Rum eſſe, Scriptura commemorat, dicens: Et biberunt ex eo omnes Marc. 14, 24. Et Paulus I. Cor. 10, 16. inquit: Panis quem frangimus, ſt Communitatio Corporis Chriſti- hoc eſt, qui hunc panem edit, Corpus Chriſti edit. Idem etiam magno conſenſu præcipui ex antiquiſſimis Eccleſiæ dogtoribus, Chryſoſtomus, Cprianus, Leo primus, Gregorius, Ambro- ſius, Auguſtinus, affirmant, VII. S. 15. Credimus, docemus, & confitemur, quòd non tan- Indionis com- tàm verè in Chriſtum credentes, & qui dignè ad cœnam Do- munis. mini accedunt: verum etiam indigni & infideles verum p. 369,529. 536 Corpus & Sanguinem Chriſti ſumant: ita tamen vt nec con- Sρ. 698- 7o9 ſolationem nec vitam inde percipiant: ſed potius, vt illis ſumtio ea ad iudicium & damnationem cedat: niſi pœni- tentiam agant, & verè reſipiſcant I. Cor, i, 29. Etſi 1 VII. DE COENA DOMINI. 573 S. 16. Etſi enim indigni & infideles Chriſtum, ut Redem- Ad ludicium. ptorem, à ſe repellunt, tamen eundem, licet maximè inviti, ut ſeverum Iudicem, admittere coguntur. Is verò non mi- nus præſens iudicium ſuum, in conuiuis illis impœnitenti- bus, exercet, quàm præſens conſolationem & vitam in cor- Ebero notan- dibus verè credentium & dignorum largitur & operatur. dum. S. 17. Credimus, docemus, & confitemur, vnum tantm VIII. genus eſe indignorum conuiuarum: ii funt ſoli illi qui non ve- Iucreduli 1& in Chriſtum credunt. De his ſcriptum eſt: Qui non credit, les. iam iudicatus eſt. Et hoc iudicium indigno Sacræ Cœnæ Vvſu, cumulatur & aggrauatur Ioh. III, 19. I. Cor. 11, 29. S. 18. Credimus, docemus, & confitemur, quòd nullus IX. eorum qui in Chriſtum verè credunt, ſacram Domini Cœnam Dignitas 4 C. ad iudicium ſumat: quantacunque fidei imbecillitate labo- merito agni- ret. Cœna enim Domini inprimis propter infirmos in fide, 70 & Infr- œnitentes tamen, inſtituta eſt: vt ex ea veram conſolatio- mis fide. nem & imbecillis fidei ſuæ confirmationem percipiant. p. 71. S. 19. Credimus, docemus, & confitemur, totam digni- tatem conuiuarum ceœleſtis huius conuiuii Cœnæ in ſola ſa- P-l?. craticima obedientia & abſolutiſſimo Chriſti merito con- ſiſtere. Hlud autem nobis vera fide applicamus, & de appli- catione huius meriti per Sacramentum certi reddimur, atque in animis noſtris confirmamur. Nequaquam autem digni- tatem illam ſumptionis Cœnæ ex virtutibus noſtris, aut ex interna vel externa noſtra præparatione pendere iudica- mus. NEGATIVA. §.20. Contrariæ & damnatæ Sacramentario- Pο . rum doctrinæ reiectio. Eiicimus atque damnamus vnanimi conſenſu, omnes falſos, quos lam recitabimus, articulos, vt qui comme- moratæ piæ doctrinæ, ſimplicitati fidei, & ſinceræ confes- ſioni de Cœna Domini repugnant. Repu- 574 VII. DE COENA DOMINI. . S. 2 I. Repudiamus atque damnamus bapiſticam Trans- Transſuh- ſubſtantiationem: cum videlicet, in Papatu docetur, panem ſtantiatio & vinum in Sacra Cœna ſubſtantiam atque naturalem ſuam nulla. eſſentiam amittere, & ad nihilum recidere: atque elementa p.720,:21. 3 2 illa ita in Chriſti Corpus transmutari, vt præter externas ſpe- cies nihil de iis reliquum maneat. il. §S. 22. Reprobamus & damnamus Papiſticum Miſſæ Sacri- Sic Miſa. ficium, quod pro vivis & mortuis offertur. III. §. 23. Reilcimus & damnamus etiam hos errores: Commudn Quòd Laicis vna tantùm pars Sacramenti datur: cum Sil une. dict nimirum, contra expreſſa verba Teſtamenti Chriſti, Calice il- Luth. ad Edict. i interdicitur, atque ita Sanguine Chriſti ſpoliantur. . q.1. 1 ta Sanguine v0l Eai II. S. 24. Quòd verba Teſtamenti leſu Chriſti non ſimplici- obſcuritas ter intelligenda & fide amplectenda ſint, vti ſonant: ea enim dictorum C. obſcura eſſe: ĩideoque verum eorum ſenſum ex aliis Scriptu- p. 722. ræ locis petere oportere. . V. §. 2 5. Corpus Chrſti in ſacra Cœna non corporaliter vnà Sumtio merè cùm Pane ſumi: ſed tantum panem & vinum ore accipi: ſpiritualis. Corpus vero Chriſti Girimaliter duntaxat, fide nimirum, VI. fumi. — . Societatis no- §. 26. Panem & Vinum in Cœna Domini tantummodò 24 ſe la, teſſeras eſſe, quibus Chriſtiani mutuò inter ſe agnoſcantur. VII. §. 27. Quod Panis & Vinum tantum ſint figaræ, ſimilitu- Tpus. dines, & typi, Corporis & Sanguinis Chriſti, longiſſimo inter- p. „à vallo à nobis abſentis. M VIII. §. 28. Quòd Panis & Vinum tantummodé ſigna, memo- Signum Pi- riæ conſeruäandæ gratia, inſtituta ſint, quxæ Agilorum & hi- gnus ſolum. uotum ratlonem habeant: quibus nobis confirmetur, quòd fides, cum in cœlum illa aſcendit & euehitur, ibi tam verè Corporis & Sanguinis Chriſti particeps fiat, quàm verè nos in ſacra Cœna panem manducamus, & vinum bi- bimus. IX. S. 29. Fidem noſtram de ſalute certam reddi & confir- idei ſinum mari in Cœæna Domini, non niſi ſignis illis extema, Pane & nudum. vino: nequaquam autem venè praſentibus Corpore & San- guine Chriſti. “S 4 In VII. DE COENA DOMINI. 275† X. S. 30. In Sacra Cœna duntaxat virtutem, operationem, & Virtus, méri- meritum abſentis Corporis & Sanguinis Chriſti diſpenſari. † tum &ſolum. S. 3 1. Chriſti Corpus ita cœlo incluſum eſſe, vt nullo pror- XI. ſus modo, ſimul, eodem tempore, pluribus aut omnibus lo- Iiclaſio oœli. cis in terris præſens eſſe poſſit, vbi Cœna Domini celebratur. P. 21. S§. 32. Quòd Chriſtus ſubſtanzialem Corp oris & Sanguinis XII. ſui præſentiam neque promittere neque exhibere potuerit: Nartare epu- quandoquidem id proprietas hamanez ipſius naturz aſſumptæ ahα nequaquam ferat. J §. 33. Deum ne quidem Vniuerſa Sua Omnipotentia (hor- XIII. rendum dictu & auditu) efficere poſſe, vt Corpus Chriſti, vno Hpoſſibilis: eodemque tempore in pluribus, quàm vno tantum loco, ſit præſens. S§. 34. Quòd non Omnipotens illud Verbum Tefſtamenti 1„ XiII. Chriſti, ſed ides præſentie Corporis & Sanguinis Chriſti in ſa- ae Aſix- cra Cœna cauſa ſit. ak XV §. 35. Quòd fideles Corpus & Sanguinem Chriſti non in, 2 . 7 Pane & Vino Cœnæ Dominicæ quærere, ſed oculos in cælum X V.. 2. attollere, & inde Corpus Chriſti petere debeant. S. 36. Infideles & impœnitentes Chriſtianos in Cœna Do- mini, non verum Corpus & Sanguinem Chriſti, ſed panem tantum, & vinumſumere.* §. 37. Quoòd dignitas conuiuarum in hac cœleſti Cœna non ex ſola vera in Chriſtum fide, ſed etiam ex præparatione , . hominum externa pendeat. dignos fer. S§. 3 8⁸. Quòd etiam ii, qui veram & viuam in Chriſtum fi- WVII. dem habent, eamque retinent, nihilominus hoc Sacramen- , jolos Im tum ad iudicium ſumere poſſint: propterea quòd in externa ſua conuerſatione adhuc imperfecti ſint. ſi, . Ke l fumere. §. 39. Externa viſibilia Elementa, Panis & Vimi, in Sacra- AIX mento adoranda eſſe. IX., 1 . e; . 14;,; „ ; Adorauda §. 40. Præter hæc, iuſto Dei iudicio relinquimus omnes „uhonte curioſas, ſannis virulentis tinctas, & blaſphemas quæſtio- XX 1. nes, quæ honeſtè, piè, & ſine gravi offenſione recitari neque- Curiaf “ unt, aliosque ſermones: quando de Supernaturali & cœleſti g,, ghezig, Myſterio huius Sacramenti, craſsè, carnaliter, Capernaiticè, Mics⸗ † Calvin. Defenſ. 2. contra VVeſtph. Bullinger in I. Cor. 1. && Bez. Vol3. Tr. p. 204. Bulling, in Repet, p. 724. Increduli nil ſumuns. Malos nil de Chriſto acci- Pero. Præparatione perfebtosma⸗ * Luth. T. 3. A. 576 VIII. DE PERSONA CHRISTI. . Baditn & planè abominandis modis, blaſphemè, & maximo cum Henric. Vrſell Eccleſiæ offendiculo, Sacramentarii loquuntur. a.1563 ib. Eber. S. 41. Prorſus etiam rejicimus atque damnamus Caper- XXI. naiticam manducationem Corporis Chriſti: quam nobis Sa- Capernaiti- cramentarii, contra ſuæ conſcientiæ teſtimonium, poſt tot ſmus. noſtras proteſtationes, affingunt, ut doctrinam noſtram a- pud auditores ſuos in odium adducant: quaſi videlicet do- ceamus, Corpus Chriſti dentibus laniari, & inſtar alterius cuiusdam cibi, in corpore humano digeri. Credimus autem Forbeſ. Epiſc. & aſſerimus, ſecundum clara illa verba Teſtamenti Chriſti, Edimburg- lu⸗ veram, ſed ſupernaturalem manducationem Corporis r. Chriſti: quemadmodum etiam verè, ſupernaturaliter ta- men, Sanguinem Chriſti bibi docemus. Hæc autem huma- nis ſenſibus aut ratione nemo comprehendere poteſt: qua- 1. Cor lo, » re in hoc negotio, ſicut & in aliis fidei articulis, intelletum noſtrum in obedientiam Chriſti captiuare oportet. Hoc enim myſterium in ſolo Dei Verbo reuelatur, & ſola fide comprehenditur. §. 7. D E P E RSO& N A CHRISTI.. X controuerſia ſuperiore de Cœna Domini inter ſin- Sceros Theologos Auguſtanæ Confeſſionis, & Cal- AByiniſtas, qui alios etiam quosdam Theologos com- mouerunt & perturbarunt, diſſenſio orta eſt, de Perſona Chriſti, de Duabus in Chriſto naturis, & de lpſarum Proprieta- tibus. §.?2. Status controuerſiæ. Communio Rincipalis huius diſſidii quæſtio fuit, An inter diuinam WMiomatum, & humanam naturam in Chriſto, propter Vnionem per- Am & Quan- ſonalem, REALIS, hoc eſt, vera & reipſa exiſtens in perſo- ta ſit? na . VIII. DE PERSONA CHRISTI. 777 na Chriſti fiat quædam communicatio: vt vna natura alteri proprietates ſuas communicet: & quæſitum etiam eſt, quousque illa Realis communicatio extendatur? §. 3. Sacramentarii affirmarunt, diuinam & humanam na- turas in Chriſto eo modo vnitas eſſe, vt neutra alteri quic- quam realiter, hoc eſt, verè, & reipſa, quod cuiusque natu- 1 proprium ſit, communicet: ſed Nomina tantum nuda com- municari. Fnio (inquiunt illi) facit tantüm nomina commu- nia: vt videlicet, Deus dicatur homo, & Homo Deus appel- letur: ita tamen, vt Deus nihil cum Humanitate commune habeat: & viciſſim Humanitas nihil cum Diuinitate, quo- ad ipſius Maieſtatem & Proprietates, realiter, hoc eſt, reuera & reipſa commune habeat. Contrariam verò huic dogmati ſententiam D. Lutherus, & qui cum ipſo faciunt, aduerſus Sacramentarios propugnarunt. AFFIRMATIVA. §. 4. Sincera doctrina Eccleſiæ Dei, de Perſona Chriſti. Ab explicandam hanc controuerſiam, & iuxta analo- Agiam fidei noſtræ Chriſtianæ decidendam, fidem, do- trinam & confeſſionem noſtram piam perſpicuè profite- bimur: & quidem in hanc ſententiam. 1. Credimus, docemus, & confitemur, Diuinam & Hu- 4. C 4 manam naturas in Chriſto perſonaliter vnitas? ita prorſus, „ 12. 3. vt non ſint duo Chriſti, quorum vnus ſit Eilius Dei, alter verò vnio . er ſilius Hominis: ſed vt vnus & idem ſit Dei & Hominis ſilius Luc. 1, ſonali⸗ conti 75, 72. 1. Joh. y, 24. Rom. 9, 5. 1. Tim. 2, . Neſ vr. S. y. Credimus, docemus, & confitemur, Diuinam & Hu- II. manam naturas non in vnam ſubſtantiam commixtas, nec Inconfuſa, vnam in alteram mutatam eſſe: ſed vnamquamque naturam contn Euyy. retinere ſuas proprietates eſſentiales: vt quæ alterius naturæ pro- chen. prietates fieri nequeant. p. 726. Oo Pro- 578 VIII. DE PERSONA CHRISTI. III. 1.2. §S. 6. Proprietates Divinæ nature ſunt, eſſe Omnipotentem, Divinæ. 3.4. æternam, infinitam, & naturæ, naturalisque ſuæ eſſentiæ p. 7i7. f. proprietate, per ſe, vbique præſentem eſſe, omnia noviſſe &c. Hæc omnia neque ſunt, neque vnquam fiunt Humanæ natu- ræ proprletates. IIII. S. 7. Haumanz autem naturæ Proprietates ſunt: corpoream Humanæ. eſſe creaturam, conſtare carne & ſanguine, eſſe finitam & p. . circumſcriptam, pati, mori, aſcendere, deſcendere, de lo- co ad locum moueri, eſurire, ſitire, algere, æſtu affligi: & ſi quæ ſunt ſimilia. Hæc neque ſunt neque vnquam fiunt pro- prietates D'ainæ naturæx. . V. S. 8. Cùm verò diuina & humana naturæ perſonaliter, hoc nio Natur. eſt, ad conſtituendum vnum ιααεονοο½ſint vnitæ, credimus, docemus, & confitemur, vnionem illam hypoſtaticam non eſſe talem copulationem aut combinationem, cuius ratione neutra natura cum altera perſonaliter, hoc eſt, propter vnio- nem perſonalem, quiequam commune habeat: qualis com- p. zis. binatio fit, cum duo aſſeres conglutinantur: vbi neuter al- teri quicquam confert, aut aliquid ab altero accipit. Quin potius in vnione petſonali ſummam communionem eſſe ſta- tuimus, quam Deus cum aſumpto Homine verè habeat: & ex hac perſonali vnione, & communione quæ inde conſe- quitur, totum illud promanat, quicquid Humani de Deo, & quicquid Diuini de Homine Chriſto dicitur & creditur. Et P.729.74:1. hanc vnionem atque communicationem naturarum anti- quiſſimi Eccleſiæ Doctores ſimitudine ſerri candentis, item- que vnione cotporis & anima declarârunt. VI. S. 9. Hinc etiam credimus, docemus, atque confitemur, Deu- Homo, quòd Deus ſit Homo, & Homo ſit Deus- id quod nequaquam ita Homo- Deus. ſe haberet, ſi diuina & humana natura prorſus inter ſe nihil p. 729. reuera & reipfa communicarent. Quomodo enim homo, Luc. 32. Mariæ filius Deus, aut filius Dei altiſimi re tèe appellari poſſet, ſi ipſius Humanitas cum filio Dei non eſſet perſonaliter vnita: & realiter, hoc eſt, verè & reipſa, nihil prorſus, excepto ſolo VH. uudo nomine, cum ipſo commune haberet? ò Mater 9ε S. 10. Eam ob cauſam credimus, docemus, & confitemur, 76οα quòd “ VIII. DE PERSONA CHRISTI. 579 quòd virgo Maria non hominem duntaxat, qui nihil niſi homo p. 730. ſit: ſed verum Dei Filiun conceperit & genuerit: vnde rectè Mater Dei & appellatur & reuera eſt Luc. 1, 43. G S. I1. Inde porrò credimus, docemus, & confitemur, quòd VIII. non Homo tantùm, in quo nihil fuerit homine mains, pro no- Perſona una. bis paſſus, mortuus, & ſepultus ſit, ad inferos deſcenderit, P-729. à mortuis reſurrexerit, ad cœlos aſcenderit, & ad Maieſta- tem & Omnipotentem Dei virtutem eueétus fuerit: ſed potiùs quòd hæc omnia fecerit atque præſtiterit mlis homo, cuius Humana natura cum Eilio Dei tam arétam ineffabilem- ue vnionem & communicationem habet, vt cum eo vna ſit acta perſona. S. 12. Quapropter verè Filius Dei pro nobis eſt paſſus: ſed IX. juxta proprietatem humanæ naturæ, quam in Vnitatem Diuinæ ſuæ Deus paſſuss Perſonæ aſſumſit, ſibique eam propriam fecit: vt videlicet, οτι1 pati, & Pontifex noſter ſummus, reconciliationis noſtræ cum ατιnſe Deo cauſa, eſſe poſſet. Sic enim ſcriptum eſt: Dominum glo- ommunia. riæ crucifxerunt. Et alibi Scriptura dicit: nos ſanguine Dei re- demtos eſſe. 1. Cor. 2, 5. Act. 2, 16. c. 20, 25. S. 13. Ex eodem etiam fundamento credimus, docemus, X. p. 7 r. & confitemur, filium Hominis ad Dexteram Ommnipotentie, Ma- Maieſtas rea- ieſtatis, & Virtutis Dei REALITER hoc eſt, verè & reipſa, ſe- lis Homini. cundum Humanam ſüuam naturam eſſe exaltatum. Idque mi- nimè abſurdum eſt, cùm Homo ille in Deum aſſumtus fuerit, quamprimum in vtero matris à Spiritu ſancto eſt conceptus, eiusque Humanitatis iam tum cum Filio Dei altiſſimi perſo- naliter fuerit vnita. §S. 14. Eamque Maieſtatem, ratione Vnionis Perſonalis, ſem- XI. p. 731. per Chriſtus habuit: ſed in ſtatu ſuæz Humiliationis ſeſe exi- Semper ob- naniuit: qua de cauſa reuera ætate, ſapientia, & gratia apud tenta. Deum atque homines P ROFECIT. Non enim maieſta- Luc. 2, 2. tem illam ſemper, ſed quoties ipſi viſum fuit, exeruit:: Phil. 2, 7. donec formam ſerui, non autem naturam humanam, b- 731. poſt reſurrectionem plenè & prorſus deponeret, & di- vinam Maieſtatem plenè vſurparet, manifeſtaret, atque monſtraret, & hoc modo in gloriam ſuam ingrederetur. Luc. 24, 26. —;— O ο 2 Itaque P- 925. XII. Præſentia in S. Cœna. P.· z. p. 881, 590 VIII. DE PERSONA CHRISTI. Itaque iam non tantùm vt Deus, verùm etiam, vt Homo, omnia nouit, omnia poteſt, omnibus creaturis præſens eſt, & omnia quæ in cœlis, in terris, & ſub terra ſunt, ſub pedibus ſuis, & in manu ſua habet. Hæc ita ſe habere Chriſtus ipſe teſtatur, inquiens: Mihi data eſt omnis poteſtas in cœlo & in terra. Et Paulus ait: Aſcendit ſuper omnes cælos, vt omnia impleat. Hanc ſuam po- teſtatem vbique præſens exercere poteſt: neque quicquam illi aut impoſſibile eſt, aut ignotum. Joh. 2, 2). t. 3, 37. C. y, 26. c. 6, 63. c. 17, 3. c. 10, 70. C. 177, 2. 6. 21, I7. 1. Petr. 3, 22. Pf. 5, 5. Eph.1, 21. Matth. 25, I5. Eph. 4, 10. S. 15. Indè adeò, & quidem facillimè, Corpus ſuum verum & Sanguinem ſuum in Sacrà Cœnàpræſens diſtribuere poteſt. Id verò non fit iuxta modum & proprietatem Humanæ natu- ræ: ſed iuxta modum & proprietatem Dextere Dei: vt Lu- therus ſecundum analogiam fidei noſtræ Chriſtianæ, in Ca- techeſi comprehenſæ, loqui ſolet. Et hæc Chriſti in Sacra Cœna præſentia neque phyſica eſt, neque Capernaitica: interim tamen veriſſima & quidem Subſtantialis eſt. Sic enim ver- ba Teſtamenti Chriſti ſonant: Roc eft, eſt, eſt, Corpus meum =. Matth. 26, 27. Luc. 22, 22. I. Cor. 14, 24. S. 16. Hac noſtra fide, doctrina & confeſſione Perſona Chriſti non ſolvitur- quod olim Neſtorius fecit. Is enim ve- ram communicationem Idiomatum, ſeu proprietatum vtri- usque naturæ in Chriſto, negauit, & hac ratione Chriſti Per- ſonam ſoluit: quam rem D. Lutherus in libello ſuo de Conciliis perſpicuè declarauit. Neque hac pia noſtra doctrina duæ in Chriſto naturæ, earumque proprietates confunduntur, aut in vnam eſſentiam commiſcentur: (in quo errore Eu- tyches fuit) neque humana natura in perſona Chriſti nega- tur, aut aboletur: neque altera natura in alteram mutatur, Sed Chriſtus, iuxta piam noſtram confeſſionem, verus Deus & Homo in vna indiuiſa perſona eſt, permanetque in omnem æternitatem. Hoc poſtillud Trinitatis ſummum eſt myſterium. vt Apoſtolus teſtatur: in quo ſolo tota noſtra conſolatio, vi- ta & ſalus poſita eſt 1. Tim. 3, 15. „ NEGA- VIII. DE PERSONA CRRISTI. 758 NäEGATIVA. ü. 7. Contratiæ & falſæ doctrinæ de Perſo- na Chriſti reiectio. Epudiamus igitur atque damnamus, omnes falſos, quos jam recitabimus, articulos: eò quòd Verbo Dei & ſin- ceræ fidei noſtræ Chriſtianæ repugnent: cum videlicet ſe- quentes errores docentur: . Weſtor. Quòd Deus & Homo in Chriſto non conſtituant vnam Qivulſio. perſonam: ſed quòd alius ſit Dei Filius, & alius Hominis fi- God. l. 1. tit. 3. lius: vt Neſtorius delirauit. n. 3, 5 6,7. S. 8. Diuinam & Humanam naturas in vnam eſſentiam II. Eucpchu commirtas, & Huüumanam nhaturam in Deitatem mutatam eſſe: . . 30. 748.580. vt Eutyches furenter dixit. Cod. d.l. n. 23. §. 19. Quòd Chriſtus non ſit verus, naturalis, & æternus III. Arü de- Deus: vt Arius blaſphemauit. ſtrultio. p. 1. §. 20. Quòd Chriſtus non veram Humanam naturam ha- VI. Marcios buerit: vt Marcion finxit. nis larpa. §. 21. Quòd Vnio Perſonalis faciat tantùm communia no- V. Nominalis mind. unio. p. 577. S. 22. Phraſin tantùm eſſe & modum quendam loquendi, VI. Phraßis cum dicitur: Deus eſt Homo, & Homo eſt Deus Deum enim ni- en. hil cum Humanitate, & Humanitatem nihil cum Deitate REALITER, hoc eſt, verè & re ipſa, commune habere. S. 23. Eſſe tantùm vERBALEM, ſine re ipſa, Idiomatum VII. verba- communicationem, cum dicitur: Filium Dei pro peccatis mun- jis di mortuum eſſer Filium hominis omnipotentem faltum eſe. S. 24. Quòd Humana in Chriſto natura, eo modo quo Di- VIII. Iußnit vinitas, facta ſit eſſentia quædam infinita quòd Humana na- uman⸗ 6 tura habeat virtutem & proprietatem quandam Eſſentialen 74⁸ . & Diuinam, ſeparatam tamen à Deo- quæ illi ſit cmmunicata, P· 748. & in ipſam infuſa: & quòd Humana natura virtute illius communicationis, eo modo, ſicut diuina natura, vbique præ- ſens ſit. = Oo 3 §. 25. 582 VIII. DE PERSONA CHERISTI. IX. Eræqua- S. 25. Quod Humana natura Diuinæ, ratione ſubſtantiæ tio. p. 787. atque eſſentiæ ſuæ, vel proprietatum diuinarum eſſentialium, xauata ſit. X. Erxtenſio. §. 26. Humanam naturam in Chriſto, in omnia loca coœ li p. 749. terræ localiter extenſam eſſe: quod ne quidem Diuinz na- turæ eſt tribuendum. XI. Abſentia. S. 27. Chriſto impoſſibile eſſe, propter Humanæ naturæ p. 745. proprietatem, vt Smul eodemque tenpore in pluribus, nedum in omnibus locis ſuo cum corpore eſſe poſſit. XII. Sola §. 28. Quòd ſola Humanitas pro nobis paſa ſit, nosque paſſa. p. 745. redemerit: & quòd Filius Dei in paſſione nullam prorſus cum Humanitate (reipſa) communicationem habuerit: perinde ac ſi id negotium nihil ad ipſum pertinuiſſet. XIII. Alſens S. 29. Quoòd Filius Dei tantummodò diuinitate ſua nobis in à morte. terris, in Verbo, Sacramentis, in omnibus denique ærumnis noſtris, præſens ſit: & quòd hæc præſentia prorsus ad Huma- nitatem nihil pertineat. Chriſto enim, poſtquam nos pas- ſione & morte ſua redemerit, ſecundum Humanitatem ſuam nihil amplius nobiſcum eſſe negotii. XIV. Oprera S. 30. Filium Dei, qui tamen humanam naturam in Vni- fhine homine. tatem Perſonæ aſſumfit, iam poſt depoſitam ſerui formam, non ommia opera omnipotentiæ ſuæ, in & cum Humanitate ſua, & per eam efficere: ſed tantùm aliqua, & quidem in eo tantum loco, vbi Humana natura ſit localiter. XV. Lecapax §S. 3 1. Chriſtum, ſecundum Humanitatem, Omnipoten- divinorum. tiæ aliarumque proprietatum diuinæ naturæ prorrus non eſſe capacem. Idque aſſerere audent contra expreſſum te- flimonium Chriſti, dicentis Matth. 25, 15. Mibi data eſt o- mmnis poteſtas in cælo & in terra. Et contradicunt Paulo, qui ait: In ipſo inhabitat tota Aiuinitatis plenitudo corporaluer, Co- loſſ. 2, 9. . XVI. Nono- S. 32. Chriſto ſecandum Humanitatem datam quidem ma⸗= mnipotens. ximam poteſtatem in cœlo & in terra, videlicet, maiorem & ampliorem, quàm omnes Angeli & creaturæ acceperint: ſed tamen eum cum Omnipotentia Dei nullam habere communi- cationem: neque Omnipotentiam illi datam eſſe. 5 7 . . 3 3* VIII. DE PERSONA CHRISTI. z82 §. 3 3. Itaque Mediam quandam potentiam, inter Omni- potentiam Dei, & inter aliarum creaturarum potentiam, fin- gunt, datam Chriſto per Exaltationem: quæ minor quidem ſit, quàm Dei Omnipotentia, maior tamen omnium aliarum creaturarum poteſtate. §. 34. Quôd Chriſto ſecundum Spiritum ſuum Humanum XVII. Limi- terti limites poſiti ſint, quantum videlicet ipſum ſcire oporteat: tata ſcientia. & quòd non plus ſciat, quàm ipß conyveniat, & ad executionem ſui officii, qudicis nimirum, neceſſariò requiratur. §S. 3 5. Chriſtum ne hodiè quidem perfelctan⸗ habere cogni- XVIII. no- tionem Dei, & omnium ipſius operum. Cum tamen de rantua. Chriſto ſcriptum ſit: In ipſo Omnes theſauros ſapientia & ſcien- tiæ abſconditos eſſe Coloſſ. 2, 3. D . §. 36. Chriſto impoſſibile eſſe, bumano ſuo ſpiritu noviſſe, XI X. Eterni quicquid ab æterno fuit, quid iam nunt vbique fat, & quid in ignorantia. omnem gternitatem ſit futurum. §. 37. Rejicimus etiam, damnamusque, quòd dictum XxX. Reſtitu- Chriſti (AMihi data eſt omnis poteſtas in cæœlo & in terra) horribili tio. & blaſphema interpretatione deprauatur, in hanc ſenten-Matth. 25, 18. tiam: quòd Chriſto ſecundam diuinam ſuam natarat in reſur- rectione & aſcenſione ad cœlos iterum reſtituta fuerit omnis poteſtas in cœlo & in terra: perinde quaſi, dum in ſtatu Hu- miliationis erat, eam poteſtatem, etiam ſecundùm Diuinita: item, depoſuiſſet & exuiſſet. Hac enim doctrina non mo- dò verba Teſtamenti Chriſti falſa explicatione pervertun- tur: verùm etiam dudum damnatæ Arianæ hæreſi via de nouo ſternitur: vt tandem æterna Chriſti Divinitas ne- getur, & Chriſtus totus, quantus quantus eſt, unà cum ſa- Fute noſtra amittatur: niſi huic impiæ doctrinæ ex ſolidis Verbi Dei & Fidei noſtræ Catholicæ fundamentis conſtan- ter contradicatur. P. 12. 277. 3512 470,549.579. INX. §.. DE DESCENSU CHRI- LPeiu STI AD INFEROsS. . O0ο4 Status v. Ignat. Ep. ad 584 IX. DpE DESCENSV CHRISTI AD INFEROS.B Trallian. Iu- ſtin Dial. cum. Status controuerſiæ. Tryph. Ilren. . . . z Eicm. Alex. ENA&αISCEPTATVM fuit ſuper hoc articulo inter quos- Strom. 1. 6- dam Theologos, qui Auguſtanam Confeſſionem Orig hom. 15 — Tbbrofitentur: quando & quomodo Dominus noſter i Cen. Kuſed. Ieſus Chriſtus, ut teſtatur fides noſtra Catholica, ad liferos Cyrill. Catech- deſcenderit: An id ante vel poſt mortem factum ſit? Præter ea Athanaſ. deln- quæſitum fuit, num animà tantùm, an diuinitate ſola, an ve- car. Bafil. in r’0 anima & corpore deſcenderit? idque an ſiritualiter, an ve- Els12 0r. 1 corporaliter ſit factum? Diſputatum etiam eſt, num hic I. de Reſur. articulus j.4 aſſionem, an verò ad glorioſam victoriam & trium- Nazianz. Or.2. phum Chriſti ſit referendus? d Paſch. Epi- §. 2. Cum autem hic fidei noſtræ articulus, ſicut & SSõ myſterium Cœnæ Domini, neque ſenſibus neque ratione min, Symb. noſtra comprehendi queat: ſolà autem fide acceptandus Cyrill. Alex ſit: vnanimi conſenſu conſulimus, de hac re non eſſe- Mt. in loh-c.36, diſputandum, ſed quàm fimpliciſſimè hunc articulum cre- terren⸗ ſe A- dendum & docendum eſſe. Atque in hoc negotio ſequa- Hilar. 1. j d. Mur piam D. Lutheri doctrinam: qui hunc articulum in Trin, Philaſtr. Concione Torge habita (Anno M. D. XXXIII.) piè admodum Bær. c de De explicuit, omnes inutiles & curioſas quæſtiones præcidit, ſcenfu. Am- atque ad piam fidei ſimplicitatem omnes Chriſtianos ad- brof. 1 3. d. Fide. 3 Hie- hortatus eſt. Tom. 6. I. Jen. p. 80. b. S1. a. b. Hauß⸗Poſtill Oſter⸗ ron in c. 4. Abend. . . . Ephef. T. 6. §S. 3. Satis enim nobis eſſe debet, ſi ſciamus, Chriſtum p. 2a4. ed. Par. ad inferos deſcendiſe, infernum omnibus credentibus deſtruxiſſe, ⸗ ainſ nosque per ipfum è poteſtate mortis & Satanæ ab æterna „4 joh. e damnatione, atque adeò & faucibus inferni ereptos. Quo 35. CD. I. 17. autem modo hæc effecta fuerint, non curiosè ſcrutemur, ci 120. cais. ſed huius rei cognitionem alteri ſeculo reſeruemus: vbi Rufſſa. Bxpli- non modò hoc myſterium, ſed & alia multa, in hac vita t. Symb. ..„ . . . rgent. kym. ſimpliciter à nobis credita reuelabuntur: quæ captum cœ- 1. 9. dnasg. Cæ noſtræ rationis excedunt. Leo Serm. r. .: Reſurr. Fulgent. I. 3. ad Thraſymund. Reg. Gregor. I. 13. Moral. c. 20. Vigil. Mart. I. 2. con- zra Eutych. Gaudent. Tr. 6. d. Exodo Hippolyti Martyr. Or. d. Antichr. X. DE DE CEREMONIIS EC-** 585 A. C. E I52 f. Anno 548. Li- CLESIASTICIS, QVAE VILGO ſeribitur, in - ADIAPHORA VOCANTUR. Eerpirur in. AY RTA eft etiam inter Theologos Auguſtanæ Vid. Reſcripti- G Confeſſionis controverſia de Ceremoniis ſeu Riui- ones blu e BVV lus Eccleßiaficis: qui in Verbo Dei neque Præ- aX. MaBden. cepti ſunt, neque prohibiti: ſed ordinis tantuùm & decori gratia in Eccleſiam ſunt introduéti. Status controuerſiæ. Væſitum fuit, num perſecutionis tempore, & cum edenda à Nic. Ams- ſ confeſſto (etiam ſi adverſarii nobiſcum in doctrina con-dorf. Nic. Gal- ſentire nolint) nihilominus ſalua conſcientia aliquæ cere- leMrrh. Bia- moniæ, quæ per ſe indifferentes, & à Deo neque mandatæ contra Philip- neque prohibitæ fint, (vulgò Adiaphora nominantur) po-pum & afleclas ſtulantibus id & vrgentibus aduerſariis, iterum in vſum VVitteberg. & Lipſ. qui affir- revocari poſſint? & an hoc modo cum Pontificiis in eiusmo di mibanr in Pe- ceremoniis & adiaphoris conſeêntire rectè queamus? Vna gau. Cellen. pars hoc fieri poſſe affirmauit: altera verò contradixit. luterbok. col- loqv. AFFIRMATIVA. §. 3. Sincera doctrina & confeſſio de hoc articulo. Ab hanc controuerſiam dirimendam & decidendam I. Ritr per ſe vnanimi conſenſu credimus, docemus, & confite-non ſunt Cal- mur, quòd Ceremoniæ ſiue Ritus Eccleſiaſtici (qui verbotus, Dei neque præcepti funt, neque prohibiti, ſed tantùm de- cori & ordinis cauſa vſurpantur) non fint per ſe cultus di- vinus, aut aliqua ſaltem pars cultus divini. Scriptum eſt enim: Fruſtra colunt me, docentes doctrinas, mandata hominum. Mattk, 5, 9. Oo5 §. 4. 586 X. DEx CEREMONIs 4 II. Mutabiles. S. 4. Credimus, docemus, & confitemur, Eccleſiæ Dei, ubivis terrarum, & quocunque tempore, liberum eſſe, pro re nata, ceremonias tales mutare: iuxta eam rationem, quæ Eccleſiæ Dei vtiliſſima, & ad adificationem eiusdem maximè ac- commodata iudicatur. III. Fuga S. 5. Ea tamen in re omnem leuitatem fugiendam, & Scandali. offendicula cavenda cenſemus: in primis verò infirmorum in kde rationem habendam, & iis parcendum ijudicamus. IV. Libertas §. 6. Credimus, docemus & confitemur, quod tempo- tuenda. ribus perſecutionum, quando perſpicua & conſtans confes- ſio à nobis exigitur, hoſtibus Euangelii in rebus adiapho- ris nihil ſit concedendum, aut in gratiam eorum facien- Galat, 5 I. dum. Sic enim Apoſtolus inquit: Qua libertate Chriſtus nos libenavit, in ea ſtate, & nolite iterum iugo ſervitutis contineri. Et 2, Cor. 6,14. alibi: Wolite iugum ducere cum infdelibus &&. Quæ enim eſt ſo- Galat. »4. cietas luci ad tenebras? &c. Et alio loco inquit Apoſtolus: qquibus neque ad horam ceſſimus ſubielctioner vt veritas Euange- lii permaneret apud vos. In hoc enim rerum ſtatu non agi- tur iam de Adiaphoris: ſed de Veritate Euangeli aſſerenda, & de Libertate Chriſtiana ſarta teéctaque conſeruanda: & quo- modo cavendum ſit, ne manifeſta Idololatria confirme- tur, & infirmi in fide offendantur. In huiusmodi rebus noſtrum certè non eſt aliquid adverſariis largiri: ſed offi- cium noſtrum requirit, vt piam & ingenuam confesſio- nem edamus, & ea patienter feramus, quæ Dominus no- bis ferenda impoſuerit, & hoſtibus Verbi Dei in nos per- miſerit⸗. V. Difformi- S. 7. Credimus, docemus, & confitemur, quòd Eccle- tas non da- ſia alla aliam damnare non debeat, proptereà, quod hæcvel mnat. illa plus minuspe externarum ceremoniarum, quas Dominus non inſtituit, obſeruet: ſi modo in doctrina, eiusque arti- culis omnibus, & in vero Sacramentorum vſu ſit inter eas b. 33. 131. 758. conſenſus. Hoc enim vetus & verum dictum eſt: Piho- nantia ieiunii non diſſolvit conſonantiam ſidei. NEGA- XI. DE AETERNA PRAEDESTIONE. 787 N E GATIVA.B §. 8. Falſæ doctrinæ, de hoc Atrticulo, . reicctio. Rpudiamus atque damnamus hæc falſa, & verbo Dei contraria dogmata: H 3 Quòd humanæ traditiones & conſtitutiones, in Eccle-I. Ritus hos ſiaſticis rebus, per ſe, pro cultu Dei, aut certè pro parte divini Wſe culitum. cultus ſint habendæ. p. 752. S. 9. Quando eiusmodi ceremoniæ & conſtitutiones Ec-II. Obtrudi. cleſiæ Dei coactione quadam tanquam neceſſariæ obtrudun- tur: & quidem contra libertatem Chriſßianam, quam Eccleſia Chriſti, in rebus eiusmodi externis, habet. J S. 10. Cum aſſeritur, quòd zempore perſecutionis, quando III. In peri- clara confeſſio requiritur, hoſtibus Euangelii in obſeruatio- ulo omitti. ne eiusmodi rerum adiuphorarum gratifcari, & dum ipſis con- ſentire liceat: quam rem nos cum detrimento Veritatis cœ- leſtis coniunctam exiſtimamus. S. 1I. Cum externæ ceremoniæ, quæ indifferentes ſunt, IV. Aboleni ea opinione abrogantur, quaſi Eccleſiæ Dei liberum non peſſe. p. 758, ſit, pro re nata, vt iudicauerit ad ædificationem vtile eſſe, hanc vel illam ceremoniam, ratione libertatis Chriſtianæ, vſurpare. XI. §. DE BTERNA PRE- DESTINATIONE ET ELF-= DWZ CTIONE DEI.. E hoc articulo non quidem publicè mota eſt con- trouerſia inter Auguſtanæ confeſſionis Theolo- ☛ gos, ſed tamen cum hic articulus magnam piis mentibus conſolationem adferat, ſi reétè & dextrè ex li- cetur: viſum eſt eundem in hoc ſcripto declarare: ne for- 788 XI. DE AETERNA PRAEDEST. t temporis progreſſu diſputationes aliquæ cum offendi- culo coniunctæ de hac re exoriantur. AFF I R M ATIVA. 8S. 2. Sincera doctrina de hoc articulo. I. Præſcien- . . . tia, Pradeſti- Psimum omnium eſt, quòd accuratè obſervari oportet: diſcrimen eſſe inter Præſcientiam & Prædeſtinationem. S. 3. Praſcientia enim Dei nihil aliud eſt, quàâm quòd Deus omnia noverit, antequam fiant. Sic enim ſcriptum eſt: Eſt Deus in cæœlo, revelans myſteria ,„qui indicavit tibi, Rex Nabu- chodonoſor, quæ ventura ſünt in noviſſimis temporibus Dan. 2, 25. Pſal. 139, 17. Eſa. 37, 25. Act. , Iö. III. Præſcien- §. 4. Hæc Dei præſcientia ſimul ad bonos & malos perti- tia commu- net: ſed interim non eſt Cauſa Mali: neque eſt Cauſa Peccati, „K. qux hominem ad ſcelus impellat. Peccatum enim ex dia- bolo, & ex hominis prava & mala voluntate, eſt. Neque hæc Dei præſcientia cauſa eſt, quòd homines pereant: hoc enim fſibi ipſis imputare debent. Sed ſcientia Dei diſponit malum, & metas illi conſtituit, quousque progredi debeat, idque eò dirigit, vt, licet per ſe malum ſit, nihilominus ele- Ris Dei ad ſalutem cedat. Gen. 3, 7. Sap. 2, 24¼. Oſe. j, 9. Rom. 5§, 25. . . IV. Prædeſti- S. §. Prædeſtinatio verôò, ſeu, æterna Dei electio, tantum natio fe- ad bonos, & dilectos filios Dei pertinet: & hæc eſt cauſa lium. ipſorum ſalutis. Etenim eorum ſalutem procurat, & ea quæ p. 759. 760. ad ipſam pertinent, diſponit. Super hanc Dei prædeſtatio- nem ſalus noſtra ita fundata eſt, vt inferorum portæ eam evertere nequeant. Job. 10, 29. Matth. 16, ik5956. V. Revelata. §. 6. Hæc Dei prædeſtinatio non inter Arcana Dei Decreta Luth. t. 5 J. eſt ſerutanda, ſed in Verbo Dei, in quo revelatur, quærenda 487. th. 9, *. eſt. Jo. 3. 6. F, 39. I. Pet. 1, 10. VI. In Cbriſto. S. 7. Verbum autem Dei deducit nos ad Chriſtum: is eſt Theſ 5,12. Liber ille Vitæ, in quo omnes conſcripti, & ad ſalutem ele- b. 77s. Qci ſunt, qui Salutem æternam conſequentur. Sic enim ſcriptum natio. II. Termini — ET ELECTIONE DEI. 199 ſciptum eſt: Elegit nos in Cbriſto, ante mundi conſtitutionem⸗ Epheſ. 1, F. §. 8. Chriſtus verò omnes peccatores ad ſe vocat, & pro- VII. mittit illis leuationem. Et ſeriò vult, vt omne- homines ad Is omnes vo- ipfum veniant, & requiem animabus ſuis inveniant. His ſeſe Re- cat. demptorem in verbo Euangelii offert: & vult, vt Verbum audiatur, & vt aures non obturentur, aut Verbum negliga- gatur & contemnatur. Et promittit ſe largiturum virtutem & operationem Spiritus ſancti, & auxilium diuinum, vt in fide conſtantes permaneamus, & vitam æternam conſequa- mur. Matth. 11, 2 8. Luc. 8, 8. Pfſ. 95, S. Ebr. 3, (7. Luc. I1, 11. §. 9. De noſtm igitur ele ctione ad vitam æternam, neque VII. ex Rationis noſtræ iudicio, neque ex Lege judicandum eſt: ne Rationi Legi vel diſſolutæ & Epicureæ vitæ nos tradamus, vel in deſpe- aotα. rationem incidamus. Quj enim rationis ſuæ iudicium in hoc negotio ſequuntur, in horum cordibus hæ pernicioſæ cogitationes (quibus ægerrimè reſiſtere poſſunt) excitan- Pp. 761, tur: ſi (inquiunt) Deus me ad æternam ſalutem elegit, non,„ potero damnari, quicquid etiam ſcelerum deſignauero.,„ Contrà verò, ſi non ſum ele ctus ad vitam æternam, nihil,, planè mihi profuerit, quantumcuque boni fecero: omnes „ enim conatus mei irriti erunt I. Cor. 1, I5. 6. 2. H §. 10. Vera igitur ſententia de Prædeſtatione ex Euangelio IX. Chriſti diſcenda eſt. In eo enim perſpicuè docetur, quòd Evangelica. Deus omnes ſub incredulitatem conoluſerit, vt omnium miſereatur? th. 5 i2. & quòd nolit quenquam perirer ſed potins ut omnes conuertantur, P. 765, & in Chriſtum credant Rom. II, 32. Ezech. 15, 32. C. 35, II. 2. Petr. 9. 1. Joh. 2, I. X F. 11. Qui igitur voluntatem Dei reuelatam inquirunt, p. 767. eoque ordine progrediuntur, quem D. Paulus in Epiſtola ad Ordine Pau- Romanos ſecutus eſt (qui hominem ad agnitionem peccato- ino noſci- rum, ad fidem in Chriſtum, ad obedientiam mandatorum tanda. Dei, prius quàm ad æternæ prædeſtinatione Dei ſalutaris eſt, & maximam conſolationem affert Rom.1,1ö. 6. 9. 10. 11. Xl. F. 12. Quod verò ſcriptum eſt: mulios quidem vocatos, pau- p. 767. cos verè electos e'e Matth. zo, 16. 6.22, 14. non ita accipiendum Reiectio à eſt, contemtu. XII. 590 XI. DE AETERNA PRAEDEST. eſt, quaſi Deus nolit, vt omnes ſaluentur: ſed damnationis im- piorum cauſa eſt, quòd verbum Dei aut prorſus non audiant, ſed contumaciter contemnant, aures obturent, & cor indu- rent, & hoc modo Spiritui ſancto viam quaſi præcludant, vt opus ſuum in eis efficere nequeat: aut certè quòd Perbum auditum floccipendant, atque abjiciant. Quòd igitur pereunt, neque Deus, neque ipfius electio, ſed maſitia eorum in culpa eſt. Prov. iʒ, j. Oſe. 13, 9. Zach. , Ii. Matth. 23,35. Actor. 13, 46. 1. Tim. 1, 19. S. 13. Huc vsque homo pius in meditatione articuli de æ- Mac revolata terna Dei electione, tutò progredi poteſt: quatenus, videli- ſtandum. th. 6. Phil 4: 3. Rom. 8, 30⁰. Jo. 35 18. 36 Rom. 39 24* C. 11 6. Epheſ. I; 4. C. 2, 65 8. Joh. 10, 29. Ezech. 18,38 C. 3³ II. XIII. Vocationi intende. cet, ea in verbo Dei eſt reuelata. Verbum autem Dei nobis Chriſtum, Librum Vitæ, proponit: is nobis per Euangelii præ- dicationem quaſi aperitur & euoluitur. Scriptum eſt enim: Muos elegit, hos vocavit. In Chriſßto igitur electio æterna Dei Patris eſt quærenda. Is verò in æterno ſuo conſilio decre- vit, quòd præter eos, qui Filium eius leſum Chriſtum a- gnoſcunt & in eum verè credunt, neminem ſaluum facere velit. Reliquæ cogitationes ex animis piorum penituùs ex- cutiendæ ſunt: quia non à Deo, ſed ex afflatu Satanæ pro- ficiſcuntur: quibus humani generis hoſtis hoc agit, vt dul- ciſſimam illam conſolationem vel eneruet, vel penitus è me- dio tollat, quam ex ſaluberrima hoc doctrina haurire poſſu- mus: qua videlicet certi reddimur, quòd mera gratia, ſine vllo noſtro merito, in Chriſto ad vitam æternam clecti ſimus: Gα quòd nemo ex ipſius manibus rapere nos poſſit. Et hanc clemen- tiſſmam electionem non nudis verbis, ſed interpoſito Iu- reiurando Dominus promulgauit, & Sacramentis nobis ob- ſignauit: quorum in ſummis tentationibus meminiſſe, & ex iis conſolationem petere debemus, vt ignita diaboli te- la extinguamus. Eph. 6, 16. S. 14. Interim tamen ſummo ſtudio in eo elaboremus, vt. ad normam voluntatis diuinæ vitam noſtram inſtituamus, & nocationem noſtram (vt D. Petrus loquitur) firmam faciamus: neque à Dei reuelato Verbo latum vnguem recedamus: il- lud enim nunquam nos fallet. Deut. g,t.c. 2 3. II. Pet. io. §. 15. ET ILECTIONE DEI. 791 S. 15. Hac brevi explicatione æternæ ele ctionis diuinæx ho- XIV. nos ſuus Deo plenè & in ſolidum tribuitur: quòd, videlicet Honori Dei. ſecundum voluntatis ſuæ propoſitum, mera mifericordia, ſi- ne vllo noſtro merito, ſaluos nos faciat. Neque tamen hac doctrina vel grauioribus illis animi perturbationibus, vel Epicuriſno anſa præbetur Rom. 7, 24. Gal. 2, 10. Epheſ. 2, 6, S. Tit. 7, F. 1. Petr. I, . S NEGATIVA. §.16. Falſæ docttinæ, de hoc articulo, reiect io. Redimus & ſentimus, quando doctrina de Electione Deſperatos, Dei ad vitam æternam, eo modo proponitur, vt pertur- ſecaros fa- batæ piæ mentes ex ea conſolationem nullam capere que-éere- ant: ſed potius per eam in animi anguſtias aut deſperatio- nem comjiciantur: aut impœnitentes in diſſoluta ſua vita confirmentur: quòd articulus hic non ad normam Verbi & voluntatis Dei, ſed iuxta bumanæ miionis jiudicium, & quidem impulſu Satanæ, malè & perperam tractetur. Qua- cunque enim ſeripta ſünt ( inquit Apoſtolus ) ad noftram do. rinam ſeripta ſunte vt per patientiam & conſolationem Scriptii- rarum ſpem habeamus Rom. 15, 4. 1. Corinth. 9, 10. C. 10, 11. 2. Lim. 3,; 16. §. 17. Rejicimus itaque omnes, quos iam enumerabimus, 1. errores. NU nn, S. 18. Quòd Deus nolit, vt omnes homines pœnitentiam peænitere agant, & Euangelio credant. I S. 19. Quando Deus nos ad ſe vocat, quòd non ſeriè hoc Nec ſeriò vo- velit, ut omnes homines ad ipſum veniant. care. S. 20. Deum non velle, vt omnes ſaluentur: ſed quosdam, II. non ratione peccatorum ſuorum, verum ſolo Dei conſilio, pro- Nec omnes poſito, & v oluntate, ad exitium deſtinatos eſſe, vt prorſus ſa- velle ſalyos. lutem conſequi non pofſint. Dortrecht. h. S§. 21. Quod non ſola Dei miſericordia, & ſanctiſſimum th. Chriſti meritum, ſed etiam in nobis ipfis aliqua aliſa ſit lebtionis Cau ſa Eiecz diuineæ, cuius cauſæ ratione Deus nos ad vitam æternam ele- „homine. D gerit ⸗⸗ §. 22. 592 XII. DE ALIIS HAERESIBVS. §. 22. Hæc dogmata omnia falſa ſunt, horrenda & blaſphe- ma: iisque piis mentibus omnis prorſus conſolatio eripitur, quam ex Euangelio & Sacramentorum vſu capere deberent: & idcirco in Eccleſia Dei nequaquam ſunt ferenda. §. 23. Hæc breuis eſt & ſimpliciſſima articulorum contro- verſorum explicatio, de quibus inter Theologos Auguſta- næ Confeſſionis diſceptatum & diſcrepantibus inter ſe ſen- tentiüis diſputatum eſt. S. 2 4. Et ex hac declaratione homo pius, quantumvis ſim- plex, ſecundum analogiam Verbi Dei, & Catechiſmi, fimpli- cem doctrinam deprehendere poteſt, quid verum fit, quid falſum. Non enim tantummodéò ſincera doctrina diſertè eſt recitata & explicata, verùm etiam contraria & falſa doctrina repudiata eſt, & reiecta: & controuerſiæ illæ, offendiculo- rum plenæ, ſolidè ſunt deciſæ atque diiudicatæ. S. 25. Faxit Deus Optimus Maximus, Pater Domini no- ſtri Ieſu Chriſti, vt per gratiam Spiritus ſancti omnes in ipſo conſentientes & concordes ſimus, atque in conſenſu pio, qui Deo probetur, conſtanter perſeueremus, Amen. XII. §. . DE ALIIS HERESIBVS. ET SECTIS, QyVAE NVNQVAM Auguſtanam Confeſſionem ſunt amplexæz. W E tacita cogitatione Hæreſes illæ & ſectæ nobis tri- ß buantur, propterea quòd earum in commemorata WRd Declaratione expreſſam mentionem non fecimus: viſum eſt articulos earum ad calcem (vt dicitur) huius ſcri- pti nudè recitare, in quibus noſtri temporis hæretici à ve- ritate diſſentiunt, & ſinceræ noſtræ religioni & confeſſioni repugnant. ERRO- XII. DE ALIIS HAERESIBVS. 793 6.2. ERRORES ANABA rrra . PTISTARVM. à& Nabaptiſtæ in multas ſe Ctas ſunt diuiſi: quarum aliæ p. 785. LAplures, aliæ pauciores errores defendunt. Generatim tamen omnes talem doctrinam profitentur, quæ neque in Eccleſia, neque in Politia, neq; in Oeconomiatolerari poteſt. Hornbek. Summ. Controb. l. 5. Hi Mennoniſtæ, Adamiani, Abedarii, PFranciſtæ, Flemingenſes, Monaſter. &c. Oſiand. H. E. Cent. 16,. b. Z. C. 4. P% 120. §. 3. Atticuli A nabaptiſtici, qui in Eccleſia ferri non poſlunt. arn Vôd Chriſtus Carnem & Sanguinem ſuum non Maria Obrißt cæler. virgine aſſumſerit, ſed & cœlo attulerit. ſem. Quòd Chriſtus non ſit verus Deus: ſed tantummodòf Calcta- . cæteris ſanctis ſit ſuperior, quia plura Spiritus ſancti dona non verum acceperit, quàm alius quispiam homo ſanctus. Deum. Quòd Iuſtitia noſtra coram Deo, non in ſolo Chriſti meri-III. quſtitian to, ſed in renouatione atque adeo in noſtrra probitate, in quay, oistatem. ambulemus, conſiſtat. Ea verò Anabaptiſtarum iuſtitia ma- T. 3. Cieſ-. Aii gna ex parte ele Qitia, & humanitus excogitatà quadam ſan- 7. Rtimoniâ conſtat, & revera nil aliud eſt, quàm novus qui- dam Monachatus. H Infantes non baptizatos coram Deo non eſſe peccatores, ſed iuſtos & innocentes: eosdque in illa ſua innoc vſum rationis nondum habeant, ſine Baptiſmo, (quo, videli- cet, ipſorum opinione, non egeant) ſalutem conſequi. Et hoc ugifc. non a- modo rejiciunt Anabaptiſtæ totam de Peccato Originali do- mittere Sp. S. QGrinam, reliqua etiam, quæ ex ea dependent. Gieſj. T. 4. D. 14 Lex poſſibilis. Quòd Infantes baptizandi non ſint, donec vſum rationis V. Non niſi conſequantur, & ſdem ſuam ipſi profiteri poſſint. Gieſ. T. D.2 profeſſos ba- uòd Chriſtianorum liberi eam ob cauſam, quia pa-ptizare. rentibus Chriſtianis & ſidelibus orti funt (etiam ante ſuſce- VI. Fidelium tum baptiſmum) revera ſancti, & in filiorum Dei numerofgeles. GEnthabendi. Qua de cauſa etiam neque Pædobaptiſmum Pp magni- IV. Infantes Anabaptiſtæ. 94 XII. DEx ALIIS HAERESIBVS. magnifaciunt, neque id operam dant, vt infantes baptizen- tur. Id verò cum expreſfis verbis promiſſionis divinæ pu- gnat: ea enim tantum ad eos pertinet, qui fædus Dei obſervane, Hludque non contemnunt. Gen. 17, 7. VII. Eccleſia Non eſſe eam veram & Chriſtianam Eccleſiam, in qua Pura. aliqui adhuc peccatores reperiuntur. GioG. T. 3. D. 16. VIII Templa, Conciones non eſſe audiendas vllas, in iis templis, in nbi fuit Miſſa, quibus aliquando Miſſæ Pontificiæ ſunt celebratæ. eabenda. . 1. „ . N. A. C. Mini- Quosd homo pius nihil prorſus commercii habere de- ſros fugiendos. beat cum Eccleſiæ miniſtris, qui Euangelion Chriſti iuxta Sic Donatiſtæz. Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam docent, & Anabaptiſta- Dinre ann, rum errores reprehendunt: & quòd eiusmodi Eccleſiæ mi- 4. C. a.i7. Niſtris neque ſeruire, neque operam locare liceat: ſed eos- dem penitùs vitandos eſſe & fugiendos. Jana Leade . . . .. . „ . — .. . Angie, veter. H. 8. Articuli Anabaptiſtici, qui in Politia . g. . . . =, funt intolerabiles. 2 I. Magiſtmtus Agiſtratus officium non eſſe, ſub Nouo Teſtamento, illicituu. genus vitæ quod Deo probetur & placeat. Contra Gen. 799 10. 1. Sam. 8. Oſe. 13, 10. Pf. 26. Syr 7, 14. Luc. 22, 25. Joh. 18, 36. . II. Non im- Quod homo Chriſtianus ſalva & illæſa conſcientia offi- Ploretur. cio Magiſtratus fungi non poſſit. Quoòd etiam ſubditi opem P.786. Magiſtratus (vt is poteſtatem fuam quam à Deo accepit ad defenſionem ſubditorum exerceat) implorare non debeant. per Matth. 26, 25. S . . . III. Ne jura- Hominem Chriſtianum nonpoſſe ſana conſcientia ius- 10. iurandum præſtare: nec iuramento interpoſito, Principi aut Magiſtratui ſuo qualicunque fidelitatem & obecdhientiam promittere. Per Matth. 5, 34,; 38. LEuc 12, 14. Rom. 12, 9. I. Cor. 6, 7. Quoòd Magiſtratus, ſub Nouo Teſtamento, bona con- ſcientia homines facinoroſos capitali ſupplicio afficere ne- queat⸗. F. 5. Arfticuli Anabaptiſtici, qui in Oecono- ciaß- T3. Dam. mia ferri non poſſunt. IV. Reus ca- itis ne ple- zatur. Homi- R D — J XII. DE ALIIS HAERESIBVS. 595 Svvencfeldici. Ominem pium non poſſe conſcientia ſalua proprium „y» . —“ e I. Nyl ſit pro- tenere & poſſidere: ſed eum, quicquid omninò facul- , tatum habeat, id totum in commune conferre deberee.um. P.787. per Luc. 14, 33. Alt. 2, 44. MU * ominem Chriſtianum illæſa conſcientia neque caupo-II. Nec com- nariam neque mercaturam exercere, aut arma conficere mercare. poſſe. per Eſa. 2,4. Mich., 3. Syf. 27, 2. Quod coniugibus, propter diuerſam religionem, diuor-III. Diverte tium facere, & cum alia perſona, quæ in religione non dis- ab Hetero- ſentiat, matrimonium contrahere liceat. Aoxa. §. 6. ERRORES SCHVVENCO- FELDIANORVM. Mnes illos, qui Chriſtum, ſecundum carnem, Creatumm I. Chriſti Ca- eſſe dicunt, non habere veram regnantis cœleſtis re-ro increata. gis agnitionem. Garnem Chriſti per exaltationem eo modo omnes pro-II. Ez Degæa- prietates diuinas accepiſſe, vt Chriſtus, quatenus homo eſt, Po- qualis. tentia, virtute, maieſtate, gloria, Patri & 70α in gradu & ſtatu eſſentiæ, omninò æqualis ſit: ita vt iam vtriusque in Chriſto naturæ vna ſit eſſentia, eædem proprietates, eadem voluntas, eademque gloria: & quòd caro Chriſti ad Sacro- ſanctæ Trinitatis eſſentiam pertineat. . Rinſterium Verbi, prædicatum & auditu perceptumII. Mniſe- Verbum, non eſſe inſtrumentumillud, per quod Deus Spi- veiz verbi ritus ſan tus homines doceat, ſalutaremque Chriſti agnitio- nullunn. Sic Anabaptiſt⸗ nem largiatur, & veram pœnitentiam, fidem, & nouam obe-Quakeri. dientiam in ipfis efficiat. IV. Baps Aquam Baptiſini non eſſe medium, per quod Dominus, „, adoptionem in filiis Dei obſignet, & regenerationem effl- gic Calvin. clat. . L. Panem & vinum in ſacra Cœna non eſſe orgaha,quibus- cyaan⸗ cum Chriſtus Corpus & Sanguinem ſuum diſtribuat. mi- ad rem Quòd homo pius, verè per Spiritum Dei regeneratus, Le- xjI. Pius Ze. gem Bei in hac vita perfe tè ſervare & implere valeat. gem imylet. Pp 2 Lonzt Papiſtæ. XII. DE ALIIS HAERESIBVS. VII. Eccleſis Non eſſe eam veram Eccleſiam Chriſti, in qua non vi- ſine Excomm. geat publica excommunicatio, & ſolennis Aliquis excom- „ullam. Municationis modus, ſeu, vt vulgò dicitur, proceſſus ordina- rius. VIII. Irege- Eum Eccleſiæ miniſtrum alios homines cum fructu do- cere, aut vera Sacramenta diſpenſare non poſſe, qui ipſe niti miniſte- 1. 1 n ſit verè renouatus, renatus, & verè iuſtus. rium vanum. 0 Iaßifcatio Pa- §. 7. E R R O R N O0 V O RV NM pifft. Anabaptiſt. Gieſſ. T. 3. 1. 14. ARRIANORVM. Chriſus non- Hriſtum non eſſe verum, ſubſtantialem, naturalem Deus. Deum, eiusdem cum Patre & Spiritu ſancto eſſentiæ: ſed diuina tantum Maieſtate ita cum Patre ornatum, vt Pa- tre ſit inferior. H TARIORVM. Perſonæ tri- Ec prorſus noua eſt hæreſis, quæ antehac Eccleſiis plicis eſſentie. Chriſti ignota fuit, eorum videlicet, qui opinantur, docent, & profitentur, non eſſe vnicam tantùm diuinam & æternam Patris, Filii, & Spiritus ſancti eſſentiam: ſed quem- admodum Pater, Filius, & Spiritus ſanéctus tres ſint di- ſtinctæ perſonæx: vnamquenque perſonam habere diſtin- Ktam, & à reliquis perſonis ſeparatam eſſentiam. Et horum alii ſentiunt, quod ſingulæ perſonæ in ſingulis eſſentiis æquali ſint poteſtate, ſapientia, maieſtate, & gloria: ſicut alias tres numero differentes homines, ratione eſſentiæ ſuæ, ſunt à ſe inuicem disiuncti & ſeparati. Alii ſentiunt tres illas patenſolus perſonas & eſſentias ita inæquales eſſe, ratione eſſentiæ & Deus. proprietatum, vt ſolus Deus Pater verus ſit Deus. . §. 9. Hos atque his ſimiles errores omnes, & eos etiam qui ab his dependent, & ex iis conſequuntur, reiicimus atque EP. 1. 2 3. u1. 53. damnamus: vtpote qui falſi ſint atque hæretici, & qui verbo Dei, tribus approbatis Symbolis, Auguſtanæ Confeſſioni, eiusdem J XII. DE ALIIS HAERESIBVS.B 197 eiusdem Apologiæ, Smalcaldicis articulis, & Catechiſinis277.350. ſeq. Lutheri repugnent: quos etiam errores omnes pii ſummi ³35. 466. ſeq. atque infimi cauere & vitare debent: niſi æternæ ſuæ ſalu- tis iacturam facere velint. S§.10. QVd autem hæc ſit omnium noſtrùm figdes, Doctrina, & Confeſſio (de qua in nouiſſimo illo die Iudici Domino noſtro IESV CHRISTO rationem reddere parati ſumus:) & quòd contra hanc doctrinam nihil vel occultè vel apertè dicere aut ſcribere, ſed per gratiam Dei in ea conſtanter perſeuerare velimus: in eius rei fidem, in vero Dei timore & invocatione nominis eius, hanc Epitomen proprüs manibus ſubſcripſimus. Actum Bergæ 29. Maji, Anno Do- ——èrrõðõõ Mminl 1577⸗ “ Verſio Latina eſt Luc. Oſian- 2 dri, Juſſi verte- PERE V ET DE CLARATIO QVORVN- dam Articulorum Auguſtanæ Conteſſionis, de quibus aliquandiu inter nonnullos Theo- logos diſputatum fuit: continens earum Con- trouerſiarum, ad Normam ò Analogiam Ver- bi Dei, & Compendiariam Chriſtianæ noſtræ doctrinæ Formulam & rationem Deciſio- nem atque Conciliationem. re à Principe FoRM. CoNGC. DECLARATAE PRAEFATIO. geolI 1. J ei Optimi Maximi bo-l. Doctrine 2Sο° nitate atque miſeratione factum eſt: vt do- Rſormatio. Ee Grina de præcipuis Chriſtianæ noſtræ re-= gionis Articulis: quæ opinionibus & tradi- Wtionibus humanis, durante Papatu, horribi- liter obſcurata fuerat: operà D. Lutheri; piæ ſanctæque memoriæ, rurſus ſecundum præſcriptum & Analogiam Verbi Dei ſincerè explicaretur, & repurga- retur: Pontificii verò Errores, Abuſus & Idolomaniæ grauiter redarguerentur. Hac pia Reformatione Aduer- ſarii noua doginata in Eccleſiam Dei introduci putaue- runt: eam igitur, quaſi Verbo Dei prorſus repugnaret, & pias Ordinationes penitùs euerteret, vehementer, falsò tamen, criminati ſunt, & calumniis propè infinitis, quæ nullo tamen vel probabili ſaltem colore fulcirentur, op- pugnarunt. L §. 2. Ea re moti Ilufiri ſimi, pietateque religioſall. Profeſio præſtantiſſimi Electores, Principes, & Ordines Imperii Publica. (qui tum ſinceram Euangelii doctrinam amplexi erant, & Eccleſias ſuas ad Verbi Dei normam piè reformaue- rant) in Comitiis, frequentiſſimis & celeberrimis illis Auguſtæ Vindelicorum, Anno poſt milleſimum quin- genteſimum trigeſimo habitis, ſedulò curarunt, vt Con- feſſio pia, è Sacris literis collecta, conſcriberetur: eam- que Confeſſionem Inuicticdmo Imperatori Carolo V. ex- hibuerunt. In ea perſpuè & candidè profeſſi ſunt, quid de præcipuis articulis (iis præſertim qui inter Ipſos & Pon- tificios in controuerſiam venerant) in Eccleſiiis Euange- cis & Reformatis crederetur & publicè doceretur. Eam Confeſſionem aduerſarii moleſtè quidem grauiterque ac- Pp 5 cepe- 6 2 FoRM. CONC. DECLARATAE PRAEFATIO.B ceperunt: ſed ad hunc vsque diem eam neque refutare neque euertere potuerunt. UI. Approba⸗ S. 3. Hanc piam atque è& fundamentis Verbi Dei tio Itenim. ſolididimis extructam Auguſtanam Confeſſionem nos toto pectore amplecti, publicè & ſolenniter etiamnum profitemur: & ſimplicem illius, ſinceram & perſpicuam ſententiam, quam verba ipſa monſtrant, retinemus. Eamque pium noſtri temporis Symbolum eſſe, quod piæ mentes, poſt inuictam Verbi Dei auctoritatem, recipe- re debeant, iudicamus: quemadmodum olim etiam in Eccleſia Dei, exortis grauiſſimis in Religionis negotio certaminibus, Confeſſiones & pia quædam Symbola- ſunt conſcripta: quæ ſinceri Doctores & auditores to- to animo amplectebantur & publicè profitebantur. Et quidem, bene iuuante nos gratia Dei Opt. Maximi, in illius Confeſſionis pia doctrina (quemadmodum ea Ca- rolo V. Anno 1530. exhibita eſt) ad vltimos vsque vitæ (noſtræ ſpiritus conſtanter perſeuerabimus. Neque in Aanitmo habemus, hoc ſcripto aut quocunque alio, à commemorata iam Confeſſione vel transverſum, vt aiunt, vnguem diſcedere; Vel aliam aut nouam con- dere. ð Sagse .— IV. Deſertio S. 4. Etli autem pia Confeſſionis illius doctrina aliquorum. magna ex parte (præterquàm quod à Pontificiis factita- tum eſt) non fuit impugnata: fateri tamen oportet, nonnullos Theologos, in præcipuis quibusdam, & ma- gni momenti articulis, à doctrina illius Confeſſionis diſceſſiſſe: veramque illius ſententiam aut non aſſecu- tos, aut certè non conſtanter retinuiſſe. Ex his plerique Auguſtanæ Confeſſioni alienam ſententiam affingere- Ruduerunt: & nihilominus tamen Auguſtanam ſe cn⸗ feſſio- FoRM. CoNC. DECLARATAE PRAEFATIO. 603 feslionem amplecti ſimularunt, ex ea ſuorum errorum prætextus quælſiverunt, & de eius profesſione falso ſunt gloriati. §. 5. Ex ea autem re grauia admodum & perni-V. Piſiuſſio. cioſa in reformatis Eccleſis diſſidia ſunt orta: quemad- modum olim etiam, viuis adhuc Apoſtolis, inter cos, qui Chriſtiani haberi volebant, & de doctrina Chriſti gloria- bantur, horribiles errores ſunt exorti. Actlor. I.. 6. 20, 29. Quidam enim per opera legis iuſtificationem & ſalutem Gærebant Rom. 1, 12. Alii reſurrectionem mortuorum B negabant 1. Corinth. F, 12. Alii Chriſtum verum & æter-Act 4, 17.c.6,26. num Deum eſſe, non credebant. His certê Apoſtoli ſe-c.7.6 20,36. c. a1⸗ ſe & concionibus & ſcriptis ſeuerè oppoſuerunt: etſi 22.23. :6. 8,33. non ignorabant, errores illos. & de rebus tantis acerri- Jo⸗n 7. 8 10,33. ma certamina grauisſimam offenſionem, tam apud infi-“Jo. i⸗ Ebr. 1, deles, quàm apud infirmos in fide, excitare. Idem au- tem, quod olim Apoſtolis, noſlris etiam temporibus a-⸗ pud nos accidit. Romanenſes enim propter diſſidia illa, 1, & andalum inter nos orta, ſibi gratulantur atque exultant: ſpem il- Papiſtarum. lam minimè piam & quidem falſam fouentes, fore, vt ex noſtris mutuis concertationibus, ſanæ doctrinæ ruina & interitus conſequantur. Infirmi veròô interim valde 2. Infrmor. offenduntur & perturbantur. Quidam dubitant an inter 3. Pubitant. rot & tanta disſidia etiam vera apud nos doctrina repe- Imdifferen- riatur. Quidam non vident, cui parti in articulis illis con- imnm,. trouerſis ſubſcribere debeant. Certamina enim illa in- VI. Gmvitas ter Auguſtanæ Confeslſionis Theologos mota, non ſunt rei. Xνονιατα, àaut de verbis inanes & non neceflariæ diſce- ptationes: quales oriri ſolent, cum altera pars alterius ſententiam non ſatis aſſecuta eſt: vt quibusdam fortaſſe, in hoc religionis negotio, res habere videntur: qui exi- ſtimant, 604 FORMA DIIVDICANDI ſtimant, diſputari tantùm de paucis quibusdam pocabulis, quæ nullius penè, aut certè non magni ſint momenti. Res grauisſimæ ſunt, de quibus controuertitur, & pror- ſus tales, vt illius partis, quæ à vero aberrat, ſententia in Eccleſia Dei non ſit ferenda: nedum excuſanda aut pro- pugnanda. VII. Expli- §. 6. Quare ſumma necesſitas exigit, vt Contro- catio. verſi illi Articuli è verbo Dei perſpicuè explicentur: quo omnes pii & intelligentes animaduertere poſſint, cuius- nam partis ſententia, in controuerſiis illis motis, Verbo Dei & Auguſtanæ Confesſioni conformis ſit, & quæ pro- batis illis aduerſentur: vt bonæ & piæ mentes, quibus veritas cordi eſt, corruptelas & errores effugere & vitare queant. L §. . DE COMPENDIARIA DOCTRINÆE FORMA, FVNDA- mento, Norma atque Regula, ad quam omnia dogmata, iuxta Analogiam Verbi Dei, diiudi- canda, & controuerſiæ motæ declarandæz atque decidendæ ſunt. Ase Rimô, ad ſolidam, diuturnam & firmam pendiariæ concordiam in Eccleſia Dei conſtituen- & dam, neceſſarium omnino eſt, vt certa Compendiaria forma, & quaſi typus, v- Se nanimi conſenſu approbatus, extet: in HEEEquo communis doctrina, quam Eccle- ſiæ ſincerioris & reformatæ religionis profitentur Verbo CoNTROVERSIAS. 605 rerbo Deo collecta extet. Etenim ea in re exemplumprimi- tivæ Eccleſiæ ſequimur: quæ in talem vſum ſua quædam cer- ta Symbola ſemper habuit. Cum verò Compendiaria illa doctrinæ forma non priuatis, ſed publicis ſeriptis niti debeat, quæ confecta, approbata, & recepta ſunt earum Eccleſia- rund nomine, quæ ſinceram doctrinam & religionem vna- nimi conſenſu profitentur: mentem noſtram publicè de- Claratàm volumus, quòd nullam nouam aut ſingularem confeſſionem conſcribere aut recipere in animo habeeaz- „ mus. Quin potius publica illa & communia ſcripta an-Conk href. plectimur, quæ in omnibus Eccleſiis Auguſtanæ Confes-* ſionis pro Symbolis & communibus confeſſionibus ſemper habita ſunt: priusquam diſſenſiones inter eos, qui Auguſta- nam Confeſſionem profitentur, ortæ ſunt: quæ etiam ſcripta publicam authoritatem obtinuerunt, quamdiu magno con- ſenſu paſſiminomnibus articulis ſincera Verbi Dei doctrina, ut eam D. L utherus prop oſuit, conſervata atq; retenta fuit. §. 2. Primum igitur toto pectore Prophetica & Apoſtoli-I. Sacra Scri- ca ſeripta Veteris & Noui Teſtamenti, vt limpidiſſimos pu-piara. riſſimosque Iſraêlis fontes, recipimus & amplectimur: & 543. Sacras literas ſolas, regulan illam eſſe credimus, ad quam omnia dogmata exigere „& ſecundum quam de omnibus tum doctrinis tum doctoribus iudicare oporteat. Z S. 3. Et quia iam olim ſincera Chriſti doctrina, in genui-II. Gmbola no & ſano ſenſu, ex Sacris literis collecta, & in articulos ſeu tria. capita breuiſſima, contra hæreticorum corruptelas, digeſta P. 543. eſt: amplectimur etiam eria illa Catholica, & generalia ſum- mæ authoritatis Sypmbola Apoſtolicum, videlicet, Nicæ- num, & Athanaſii. Hæc enim agnoſcimus eſſe breves qui- nem, ſed easdem maximè pias, atque in Verbo Dei ſolidè fundatas, præclaras confeſſiones, quibus omnes hæreſes, quæ iis temporibus Eccleſias Chriſti perturbàrunt, perſpi- cuè refutantur. §. 4. Deinde, cùm poſtremis hiſce temporibus, DeusII. Aug. Conf. Optimus Maximus ſumma clementia puritatem Verbi ſui Prima. & tenebris horrendis, &, vt aiunt, plusquam Cimmeriis, S quibus 606 FORMA DIIVDICANDI quibus ſub Papatu oppreſſa fuerat, fideli opera præſtantis- ſimi viri D. Lucheri, rurſus in lucem produxerit: quæ ſin- cera doctrina non modò contra Papatum, ſed etiam ad- verſus aliarum Sectarum corruptelas, & verbo Dei in arti- P. .47. 44. culos Auguſtanæ Confeſſionis digeſta eſt: etiam Auguſta- nam, Primam illam & non mutatam, Confeſſionem amplecti- mur. Idque non ea de cauſa facimus, quòd 4 Theologis ſit conſeripta: ſed quia è Verbo Domini eſt deſumta, & ex funda- mentis Sacrarum literarum ſolidè extructa. Cum autem Con- Feſtonem Augiſtanam nos amplecti dicimus, eam intelligimus, qualis illa Anno Chriſßi zo. ſcripto comprehenſa, & Impera- tori Carolo V. per quosdam klectores, Principes, & Ordines Romani Imperii, (vt communis piè reformatarum Eccleſia- rum Confeſſio) Auguſtæ eſt exhibita. Hanc enim noſtri tem- poris Symbolum eſſe iudicamus, quo reformatæ noſtræ Ec- cleſiæ ab Romanenſibus, aliisque reiectis & damnatis ſectis & hæreſibus, ſeiunguntur. Et ſanè hoc ipſum olim vſu in pri- mitiua Eccleſia receptum eſt, vt ſubſequentes Synodi, pii item Epiſcopi & doctores, ad Nicænum ſymbolum prouo- carent, atque ſe id amplecti, publicè profiterentur. IV. A. C. Apo- §. 5. Poſtea, cum hoc etiam curandum eſſet, vt propria logia an. l. & genuina Confeſſionis Auguſtanæ ſententia conſeruaretur, P· 49. atque aduerſus Pontificiorum calumnias plenius explicare- P. 544. tur 4): ne ſub Auguſtanæ Confeſſionis prætextu damnati errores ſeſe in Eccleſiam Dei paulatim inſinuarent: poſt exhibitam b. S. ſeq. Confeſſionem luculenta Apologia conſcripta, & Anno 1531. typis vulgata eſt.? Eam etiam vnanimi conſenſu approba- mus & amplectimur: quippe in qua non modò Auguſtana Confeſſio perſpicuè explicatur, atque ab aduerſariorum ca- lumniis vindicatur, verum etiam clariſſimis & ſolidiſſimis ſa- cræ Scripturæ teſtimoniis confirmatur. S. 6. Præterea etiam Articulos toto pectore amplecti- mur, qui Smalxaldiæ, in frequentiſſimo Theologorum con- S ventu, V. Driiculi 4) Vid. Confut. Papiſt. poſt Conſeſ. b) V Vittebergæ per Georg. Rhan in 8. Smalcaldici. conf. Præf. A. C. contra Abuſ. ib. Primam Apologiam in Comitiis, Pr271. 544* dein auctam. Teutonicam in 8., Tubing. per VIric. Monhart. a. 1535. ð CONTROVERSIALs.. 607 ventu, Anno ſalutis 1537. conſcripti, approbati & recepti ſunt. Eos autem articulos intelligimus, quales initiè con- ſcripti, poſtea typis in lucem editi ſunt: in eum videlicet p. 27:. ſeq⸗ fnem, vt Concilio, vel Mantuæ vel alibi celebrando, no- mine IIIuſtriſſmorum Electorum, Principum atque Ordi- num Imperii (vt Auguſtanæ Confeſſionis vberior declara- tio: in qua, per Dei gratiam conſtantes perſeuerare decre- viſſent) publicè proponi poſſet. In iis enim articulis do- 1. Grina Auguſtanæ Confeſſionis repetita eſt, & in quibus- 2. dam articulis & verbo Dei ampliùs declarata: & graues 3- cauſa recitatæ ſunt, cur à Pontificiis erroribus & Idoloma- P· 311. ſeq. niis ſeceſſionem fecerimus: cur etiam in iis rebus cum 4. Pontifice Romano nobis conuenire non poſſit, quòdque cum eo in illis conciliari nequeamus. §. 7. Poſtremô, quando negotium Religionis etiam ad VI. Catechi- ſalutem vulgi & Laicorum (quos vocant) pertinet, & illis et- ſmi Lutheri. jam, ratione ſalutis, neceſſarium eſt, vt finceram doctrinam à falſa diſcernant: ampleétimur etiam Minoren: & Maiorem P. 337. 377. D. Lutheri Catechiſmos- eos dicimus, quales illi ab ipſo ſcripti T. vV. 6. F. 92 & Tomis eius inſerti ſunt. Omnes enim Eccleſiæ Augu- Jen. 8. f. 380, ſtanæ Confesſionis hos Cachiſmos approbarunt atque re- ceperunt: ita vt paſſim in Eccleſiis & Scholis publicè, & in privatis etiam ædibus propoſiti fuerint. Et pia doctrina & verbo Dei deſumpta, in iis quàm maximè perſpicuè & fimpliciſſimè, in vſum rudiorum & Laicorum, & compre- henſa & ſatis dilucidè declarata. S. S8. Hæc Publica & ab omnibus piis approbata ſcripta E &ripta- in purioribus Ecclefüs & ſcholis ſemper habita fuéêre pro Compendiaria hypotypoſi, ſeu forma ſanæ doctrinæ, quam D. Lutherus in fuis ſcriptis & Sacris literis, contra Papatum & alias ſe ctas, deprompſit, luculenter declarauit, & ſolidè fundauit. Et ad D. Lutheri explicationes præclaras, tam in polemicis, quàm didaéticis ipfius ſcriptis comprehen- fas, prouocamus: eo videlicet modo, quem D. Lutherus T.n Jen. Lat. di in Latina ſua præſatione, Tomis Operum eius præfika, de"vno 1545, ſcriptis ſuis dextrè legendis, pia & neceſſaria admonitione, nobis Seripta con- ſona. S, 17 608 FORMA DIIVDICANDI nobis ipſe monſtravit. Ibi enim hoc diſcrimen (inter divi- na & humana ſcripta) perſpicuè poſuit: ſolas videlicet Sa- cras literas pro vnica regula & norma omnium dogmatum agnoſcendas: iisque nulliús omninò hominis ſcripto adæ- quanda, ſed potiùs omnia ſubjicienda eſſe. S. 9. Hæc autem non ita accipi debent, quaſi alia vtilia & ſincera ſcripta (verbi gratia, Commentarios in sacras literas, Errorum refutationes, Articulorum præcipuorum Explicationes) re- jicere, aut ex hominum manibus excutere velimus. Ea enim ſcripta, quatenus commemoratæ hypotypoſi & Com- pendiariæ ſanæ doctrinæ conformia ſunt) tanquam expli- cationes atque declarationes vtiles, cum fructu legi pos- „ſunt. Quicquid enim hactenus de Compendiaria hypo- „typoſi ſanæ doctrinæ diximus, eò tantùm referendum eſt, „vt vnanimi conſenſu approbatam certamque ſormam do- „Crinæ habeamus, quam Euangelicæ Eccleſiæ ſimul omnes „agnofcant & ampletantur: ſecundum quam, cum è verbo „Dei ſit deſumpta, omnia alia ſcripta iudicare oportet, qua- „ tenus probanda ſit & recipienda. Symbolica §. 10. Quòd enim commemorata ſcripta, videlicet, Au- extm litem. guſtanam Confeſſionem, Apologiam, Smalcaldicos articu- Tos, Minorem & Maiorem Catechiſinos Lutheri, illà do- QGrinæz noſtræ Chriſtianæ ſumma compleéti voluerimus: eam ob cauſam factum eſt, quòd in lis vnanimem & com- munem Eccleſiarum noſtrarum piam ſententiam contine- ri, ſemper ſit iudicatum: quippe quæ à præcipuis iisque p. 309. 329, ſeq- excellentiſſimis illius temporis Theologis ſubſcriptione- 829. & ſeq. confirmata, & in Euangelicis Eccleſiis & ſcholis recepta fuêre. Et ea quidem (vt paulo ante monuimus) omnia conſcripta atque edita ſunt, priusquam controuerſiæ illæ inter Auguſtanæ Confeſſionis Theologos orirentur: ideo- que nihil in illis datum eſt affectibus: quare etiam ab iis, qui inter ſe diſceptant, reprobari nullo iure poſſunt. Neque verò quisquam (modò ſincerè & ſine fuco Auguſtanam Confeſſionem amplectatur) eorum authoritatem eleuabit aut contemnet, ſed ea (vt Veritatis Teſtes) recipiet. Qua- 16 GoNTROVERSIAS. 609 re nemo vitio nobis vertet, quòd ad eorum ſcriptorum de- clarationem & deciſionem, in obortis controuerſiis, pro- vocemus. Vt enim Verbum Dei, tanquam immotam Veri- Seriptum &. tatem pro fundamento ponimus: ita illa ſcripta, tanquam gorælatio. Veritatis teſtes, &quæ vnanimem ſinceramque Maiorum no- Teſtes. ſtrorum, qui in puriore doctrina conſtantes permansère, 1. ſententiam complectantur, in medium rectè producimus. 2. §n. DE ANTITHESI, SEV REIECTIONE FALSAE LDOCTRI- NAE IN ARTICVLIS CONTROVERSIS. Eceſſarium eſt ad conſeruandam ſinceram doctri- Næcefita. ß nam, & ad ſolidam, firmam, Deoque probatam at- Sd que gratam concordiam conſtituendam, vt non tantùm ſana doctrina dextrè proponatur, ſed etiam con- tradicentes redarguantur. Fidelium enim paſtorum offcium eſt (vt Lutherus dicere ſolet) & ouiculas paſcere, & lupum ar- cere: vt alieni paſtoris vel lupi potius vocem vitare diſcant? &G pretioſum à vili ſecernere poſint I. Tim. 3. Vit. 1, 9: Joan. 10,. Je- remiæ i), 19. S. 12. Quarè in hac etiam parte mentem noſtram perſpi- Diſeretie cuè declaramus: Quòd videlicet diſcrimen ſit habendum litium. inter non neceſſarias atque inutiles contentiones (quæ plus deſtruunt quàm ædificant:) ne iis Eccleſia perturbetur: & inter neceſſaria certamina: quando tales controuerſiæ inci- dunt, vbi de Articulis Fidei aut Præcipuis partibus Chriſtia- næ doctrinæ agitur: tunc enim ad Veritatis defenſionem, neceſſariò contraria & falſa doctrina eſt refutanda. S. 13. Etſi autem paulò antè commemorata ſcripta pio Le- Cauſſa De Sori, qui Veritatis cœleſtis amore flagrat, in omnibus & ſin - Maιιοais. gulis articulis Chriſtianæ noſtræ Religionis perſpicuè & i- Iucidè commonſtrant, quidnam, iuxta verbi Dei, Propheti- corum & Apoſtolicorum ſcriptorum normam, verum fſit, & amplectendum: & quid falſum, & rejiciendum atque fu⸗ Q gien- 610 DE ANTITHESI FALSAEF DOCTRINAE. giendum ſit: tamen de præcipuis & ſummis articulis ſin- gulis, qui hiſce temporibus in controuerſiam venerunt, ſen- tentiam noſtram perſpicuè & ſine omni ambiguitate pro- ponere voluimus. Idque eo conſilio, vt Veritas magis elu- ceſcat, clariusque agnoſcatur, & ab erroribus facilius diſcer- natur: ne quicquam, quod veritati officiat, ſub nimis gene- ralibus verbis aut phraſibus occultari poſſit: Tum etiam, vt publicum ſolidumque teſtimonium, non modò ad eos, qui nunc vivunt, ſed etiam ad omnem poſteritatem extaret: oſtendens, quænam Eccleſiarum noſtrarum de controuerſis articulis vnanimis fuerit, eſſeque perpetuò debeat, deciſio atque ſententia. S. 14. Primò igitur rejicimus atque damnamus omnes hæ- refes & errores, qui in primitiua (rectè credentium) Ecclefia, ex ſolidis verbi Dei fundamentis reiecti ſunt & damnati. §. 15. Deinde reprobamus & damnamus omnes ſectas atque hæreſes, quæ in ſcriptis paulò ante commemoratis re- robatæ & damnatæ ſunt. S. 16. Præterea, cùm intra viginti quinque annos partim ex Interreligionis, quam Iaterin vocant, formula, partim aliis occaſionibus, diſſidia inter Theologos quosdam Auguſta- næ Confeſſionis orta ſint: de illis ommibus & fingulis fi- dem & confeſſionem, non modé in theſi, verum etiam in antitheſi (veram videlicet, & falſam contrariam doctri- nam) proponere perſpicuè voluimus. Idque ea de cauſa à nobis factum eſt, vt ſolida cœleſtis doctrinæ in omnibus ar- niculis fundamenta rectius conſpicerentur: & omnia falſa, ambigua, ſuſpecta, & damnata dogmata (quibuscunque li- bris contineantur, & à quocunque tandem vel conſcripta ſint, vel hodiè etiamnum defendantur) diſertè repudien- tur: vt omnes, ad cauendos errores (hinc inde in quorun- dam Theologorum libris ſparſos) excitentur: ne in rebus tantis vllius hominis autoritate ſeducantur. Hanc noſtram controuerſiarum explicationem ſi pius Lector ſedulò evol- verit, perluſtrauerit atque perpenderit: eamque cum ſcriptis illis aliquoties commemoratis contulerit, liquidò intelli- get: ea quæ de vnoquoque articulo (in Compencdiari⸗ n L doctri- I1. Antiqui er- rores reiebti. II. Et Hæreſes prænotatæ. III. Iaterim liber. I. DE PECCATO ORIGINIs.. 611 doctrina noſtræ religionis & fidei) initiò maiores noſtri enſerunt atque publicè profeſſi ſunt: easque declaratio- nes, quæ diuerſis temporibus, per interualla, ſunt conſe- cutæ: & eam doctrinam, quam nunc repetimus, haudqua- quam inter ſe diſcrepare: ſed eſſe ſimplicem, immotam, ac certiſſimam Veritatem. Et agnoſcet Lector candidus, nos non de vno dogmate ad aliud (leuitate quadam, vt Aduer- ſarii nos criminantur) tranſilire: ſed potiùs nos in eo ela- borare, vt ſemel exhibitam illam Auguſtanam Confeſſio- nem, eiusque vnanimem, piam, & veram ſententiam fir- miter retineamus, atque in ea doctrina per gratiam Dei (aduerſus omnes, quæ inciderunt, corruptelas) conſtan- tes perſeueremus. §. I. DE PECCATO ORIGINIS. §. P. 54). A. C. a. 2. Apol. p. 5y. A. Sm. p. 2900. E ſit Peccatum Originale? mana natura & eſſentia penitus corrupta ſit) quòd nunc poſt lapſum hominis corrupta natura, ſubſtantia & eſſentia, aut certè præcipua & præſtantiſſima pars ipſius eſſentiæ (anima, vVidelicet, rationalis in ſummo ſuo gradu, aut præcipuis po- tentiis) ſit ipſum Peccatum Originale. Et qui hanc opinionem defenderunt, affirmarunt, hoc Originale malum ideò vo- cari Peccatum Naturæ, vel Perſonæ, quòd non ſit cogitatio verbum, aut opus quoddam, ſed quia lpſa Natura: è qua, tan- quam ex radice, omnia alia peccata oriantur: eamque ob Q◻ 2 cau- Sedes in V. T. Gen. 6, 5 c. 8, 21. Ex. 20. Pſ. 14, 2. 19. 13. 51,7. 54,3. 90,8. 116,11. Tob. 14, 4 c. 15, 14. in N. T. Matth, 7, S. c. 12, 34. C. 15, 19. Luc. 6, 45. Jo. 4, 29. c 3, 6. Rom. 3, 10. c. 6, 19. C. 7, 14, 23, 18, 19. C. 8, 7. I. Cor. 2; 4. 2, Cor, 3,5. Gal, 5,7. Eph. 2, 3. c. 5, 8. Ebr. 12, 1. Jac. 1, 14. C. 42 5. WLRTA eſt inter Theologos quosdam Auguſtanæ I. Siatus quæ- EConfeſſionis controuerſia: Quidnam propriè & reuen ſtionis. 2. Vna Pars contendit (cum per lapſum Adæ, hu-Jutor Flacius Jen Theol & Victorin. Stri- gel. ib. Colloq. Vinar. an. 560, 612 TI. D E PECGCATO cauſam, iam poſt lapſum, (quandoquidem natura per pec- catum corrupta eſt) nullum planè diſcrimen eſſe inter Ho- minis Naturam, ſeu eſſentiam, & inter Peccatum Originis. Heshuſ. Vi- S. 2. Altera verò Pars contrarium aſſeruit: Peccatum vi- gand. Rirch- delicet Originale non eſſe ipſam hominis naturam, ſubſtan- ner. Mans- tiam, aut eſlentiam, hoc eſt, ipſum hominis corpus & ani- feld. Islebic. mam: quippe quæ hodiè in nobis, etiam poſt lapfum, ſunt manentque Dei opus & creatura: ſed malum illud Origi- nis eſſe aliquid IN ipſa hominis natum, corpore, anima, omni- busque viribus humanis: horrendam, videlicet, intimam, atque verbis inexplicabilem humanæ naturæ coruptionem. p. 5s7. Itaque dicunt, hominem ea iuſtitia, cum qua initio huma- num genus creatum erat, penitùs ſpoliatum, atque in pec- catis (in rebus ſpiritualibus) prorſus eſſe mortuum: ad malum verò (vel cogitandum vel agendum) totum planè eſſe conuerſum: & propter hanc Naturæ corruptionem, in- p. g7. ſitum & innatum peccatum (quod in ipſa natura hæret) £ Gen.6,5. c. s,2:. corde humano omnis generis actualia peccata promana- Matth. 15, 19. re. Et diſcrimen retinendum eſſe affirmarunt, inter Corru- b. 376. pti hominis Naturam & eſſentiam, hoc eſt, animam & cor- pus hominis: quippe quæ etiam poſt lapſum ſunt Dei crea- tura: & inter Peccatum Originale, quod eſt Diaboli opus, per quod Natura eſt corrupta. . II. Gnwitars. S. 3. Hæc diſceptatio non eſt certamen quoddam non ne- 1., ceſſarium, aut inanis atque inutilis Aoννρανα&‿ις. Cum enim doctrina de Peccato Originis iuxta verbi Dei analogiam re- tè atque ſincerè proponitur, & ab omnibus Pelagianis & 2. Manichæis erroribus ſeparatur, tum (vt Apologia habet) be- P. 66ô neficia Chriſti, & pretioſiſſimum ipfius meritum, atque ope- rationes Spiritus ſancti gratuitæ rectiuùs agnoſcuntur, & ma- 3 gies celebrantur. Quin etiam Dei gloria aſſeritur, quando 5, 63. opus Dei & creatura, in homine, à Diaboli opere (per quod natura corrupta eſt) rectè diſcernitur. Vt igitur hæc controuerſia piè, iuxta verbi Dei analogiam, explicetur, & ſincera doctrina de Peccato Originis conſeruetur, ex illis, quorum ſupra mentionem fecimus, ſcriptis, Theſin & Anti- theſin in certa eaque breuia capita colligemus. 6.. Et ORxRIGINI,. SSs 613 S. 4. Et primò quidem pius homo non tantùúm abtualia I. Naturz delicta & transgreſſiones mandatorum Dei, peccata eſſe, corruptio. agnoſcere debet: ſed ſciat etiam, horrendum atque abomi- nabilem illum bhereditarium morbum, per quem tota natura k.ade. corrupta eſt, inprimis pro horribili peccato, & quidem pro voſt. Hiſt. Pe- principio & capite omnium peccatorum (quippe & quo re-lag I. 2. p. 3. liquæ transgresſiones, tanquam è radice naſcantur, & qua- Matth. 7, 77. ſi è ſcaturigine illa promanent) habendum eſſe. Et hoc ma- erer „ .. lum aliquando D. Lutherus Peccatum Naturæ, item Peccatum b. 349. Perſonæ appellare ſolet: vt ſignificet etiamſi homo prorſus nihil mali cogitaret, loqueretur, aut ageret (quod ſanè poſt primorum noſtrorum parentum lapſum, in hac vita, huma- næ naturæz eſt impoſſibile:) tamen nihilominus hominis Naturam & Perſonam eſſe peccatricem, hoc eſt, Peccato originali (quaſi lepra quadam ſpirituali) prorſus in intimis etiam viſceribus, & cordis receſſibus profundiſſimis totam eſſe, coram Deo, infectam & penitùs corruptam, & propter hanc corruptionem, atque primorum noſtrorum parentum Joh 3, 5. lapſum natura aut perſona hominis lege Dei accuſatur & Eph. 2, 3, 4. condemnatur: ita, vt natura filii iræ, mortis & damnationis oh. 8, 34. mancipia ſimus, niſi beneficio meriti Chriſti ab his malis li- Gal: 6 7. . al. 3, 13. liberemur & ſeruemur. c. 4, 7. §S. 5. Deinde etiam hoc extra controuerſiam eſt poſitum II. Cauſſa, (vt Decimus nonus articulus Confeſſionis Auguſtanæ habet) quòd Satan, non Deus non ſit Cauſa, Creator vel Autor Peccati: ſed quòd, opera Deus. & machinationibus Satanæ, per vnum hominem peccatum (quod p. 18. eſt Diaboli opus) in mundum ſit introduttum. Et hodiè etiam, in hac naturæ corruptione, Deus non creat in nobis pec-Ambroſ. He- catum: ſed vnà cum natura, quam Deus etiamnum in aem. Li c. . hominibus creat, peccatum originale per carnalem con- ceptionem & natiuitatem à parentibus (ex ſemine per pec- catum corrupto) ad poſteritatem propagatur. Deut. 25, 16. Job. 34, 20 Pſ. 5, 5. Zach. 8, 17. 1 Joh. 1, 6. c. 2, 16. Rom. 5, 12. 1. Joh. 3, II. §. 6. Præterea, Quid & Quantum ſit hoc ingens hæredita-III. Malum rium malum, id nulla humana ratio indagare aut agnoſcere immenſum. . Qℳ&q 3 poteſt: Pp. 619. I. D E PECCAT O L poteſt: ſed vt Snalcaldici articuli loquuntur) ex Scriptura ſa- cra diſcendum & credendum eſt. p. 290. 5. 1. Theſes in §. 7. Et quidem in Apologia Auguſtanæ Confeſſionis do- Apol. A. C. Grina de Peccato Originalt his præcipuis capitibus compre- py 2g9o. henditur. I. Reatus. S. 8. Primé aſſeritur: Hoc hereditarium malum eſe Reatum, P. 33·. quo fit, vt omnes, propter inobedientiam Adæ & Heuæx, in odio apud Deum, & natura filii iræ ſimus: ut Apoſtolus teſta- tur Rom. y, 19. Eph. 2, 3. II. Defectuu. S. 92. Deinde doc docetur, quòd Peccatum Originis ſit hor- ribilis defectus concreatæ in Paradiſo luſtitiæ Originalis, & a- miſſio ſeu priuatio Imaginis Dei, ad quam homo initiò in veritate, ſanctitate, atque iuſtitia creatus fuerat Epheſ. 4, 23. Col. 3, 12. & quòd ſimul etiam ſit Impotentia, qua homo ad omnia ſpiritualia ſit prorſus ineptus I. Cor. 2, ö. I. Corgj. Ver- „ ba Apologiæ latinè ſic habent: Deſcriptio Peccati Originalis ,, detrahit naturæ non renouatæ, & dona, & vim ſeu faculta- 'tem &tactus inchoandi, & efficiendi Spiritualia. S. 10. Præterea affirmatur: Quòd beccatum Originale in umana natura non tantummod ſit talis, qualem diximus, horribilis defestus omnium bonarum virium in rebus Spi- ritualibus ad Deum pertinentibus: ſed quòd etiam in lo- cum Imaginis Dei amiſſæ ſucceſſerit, intima, peſſima, pro- fundiſſima, (inſtar cuiusdam abyſſi) inſcrutabilis & ineffa- Habituale bilis corruptio totius naturæ, & omnium virium, in primis verò ſuperlorum & principalium animæ facultatum: quæ infixa ſit penitùs intellectui, cordi, & voluntati hominis. Itaque iam poſt lapſum homo hereditariò à parentibus ac- cipit congenitam prauam vim, immunditiem cordis, prauas concupiſcentias, & prauas inclinationes: ita vt omnes natu- 1, tales ſenſus, cogitationes & mentes ab Adamo, heredi- taria propagatione conſequamur, quæ ſecunduùm ſummas ſuas vires, & iuxta lumen Rationis, naturaliter è diametro cum Deo & ſummis ipſius mandatis pugnent, atque hoſti- liter erga Deum affectæ ſint: præſertim, quantum ad res Di- vinas & ſpirituales attinet. In aliis enim Externs & huius mundi III. Corruptio Imaginis Dei. P. 547. Vitium. 3. Cor. 27 14. 2. Cox, 3, 6, ORIGINrIS. 615 mundi rebus, quæ Rationi ſubie ctæ ſunt, reli um eſthomi-p. 17. 18. 50. 195 ni adhuc aliquid intellectus, virium & facultatum: etſi hæ ¹96 617. etiam miſeræ reliquiæ valde ſunt debiles: & quidem hęxc- ipſa quantulacunque per morbum illum hereditarium infe- cta ſunt atque contaminata, vt Deus abominetur ea. S. 11. Pænæ verò Peccati Originalis, quas Deus filiis Adæ, I V. Pæœnæ ratione huius Peccati, impoſuit, hæ ſunt: mors, æterna da- Peccati. mnatio, & præter has, aliæ corporales, ſpirituales, tempora- les atque æternæ ærumnæ & miſeriæ: item, tyrannis & domi- nium Satanæ, quòd videlicet humana natura regno Diaboli ſubjecta eſt, cui in miſerrimam ſeruitutem tradita, captiua ab eo tenetur II. Cor. 4, 4. I. Tim. 2,26. Is quidem certè multos magnos & excellentes homines in mundo horribilibus er- 5 . . rortbus ac hæreſibus faſcinauit, eorumque mentes prorſus cœcauit: idem aliàs etiam miſeros mortales in varia & atro- cia ſcelera præcipitat Epb. 4, 15. B S. 12. Hoc hereditarium malum tantum, tamque horren-V. p. 290. dum eſt, vt nullo alio modo, niſi propter ſolum Chriſtum (in hominibus Baptizatis & Credentibus) coram Deo contegi, & condonari poſſit. Et quidem humana natura, quæ hoc ma- lo tota corrupta eſt, aliter ſanari non poteſt, niſi vt per Spiri- Jo. 3, f. tum ſanctum regeneretur & renouetur. Idque opus Spiri- Rom. 8, 21. .1I. Cor. 13, 12. tus ſancti in hac vita tantummodò in nobis inchoatur: in p. 646. altera demum vita abſoluetur & perficietur, §S. 13. Hæc capita de Peccato Originis, quæ hoc loco ſum- mariè tantum recitauimus, in commemoratis ſcriptis, quæ Confeſſionem piæ noſtræ doctrinæ complectuntur, copios? explicantur. S.14. Hæc verò doctrina ſic aſſerenda eſt atque munienda, Cautio inter vt in neutram partem, hoc eſt, neque ad Pelagianos, neque ad Extrema. Manichæos errores, declinet, Itaque (quanta fieri poteſt bre- vitate) etiam contraria de hoc articulo doctrina, quæ ab Ec- cleſuis noſtris reprobatur & reiicitur, eſt recitanda. S. 15. Repudiantur igitur & rejiciuntur veterum & recen- I. Solus Rea- tiorum Pelagianorum falſæ opiniones & dogmata vana-: tus. p. 74 8. quoòd Peccatum Originale ſit tantùm Reatus aut Culpa, quæ Q 4 ex X 616 I. D E PECCAT O ex aliena transgreſſidne (absque vlla naturæ noſtræ corru- ptione) ſit contracta. II. Proprietas. §. 16. Quòd Prauæ Concupiſcentiæ non ſint peccatum, ſed III. Non da- inaäart. P. 548. IV. Natura Integn. P. 54 8. V. Macula leuis. P . 548 VI. Impedi- mentum e- ternum. Pp. 548. VII. Syner- p. 54 8. Conditiones quædam, aut concreatæ eſſentiales naturæ pro- prietates. . §. 17. Quòd defeéctus ille, & malum hæreditarium non ſit propriè & verè coram Deo tale peccatum, propter quod homo, Chriſto non per fidem inſitus, filius iræ, & obnoxius damnationi habeatur: cuius ratione ſub tyrannide & regno Satanæ ei ſit pereundum. ð Reprobantur & rejiciuntur ctiam hi Pelagiani errores. S. 18. Naturam hominis, etiam poſt lapſum, incorru- ptam, & quidem præcipuè quo ad Res Spirituales totam ad- huc bonam ac puram eſſe in ſuis naturalibus (vt locuti ſunt:) hoc eſt, in viribus ſuis naturalibus eam adhuc integram re- lictam S. 19. Peccatum Originis tantum eſſe Externum quendam, nullius propè momenti, Næuum, aut aſperſam maculam: aut corruptionem tantùm Accidentium & qualitatum: cum qua nihilominus Natura ſuam bonitatem & vires, etiam in Rebus Spiritualibus, habeat & retineat. §. 20. Originale peccatum non eſſe Defectum aut Pri- vationem, ſed tantummodò Externum quoddam Impedimen- tum Epiritualium bonarum viriumn, quæ in homine adhuc ſint reliquæ. Verbi gratia: cum magnes allii ſucco inficitur, non vis ipſius naturalis, attrahendi ferrum, tollitur, ſed tan- tummodò impeditur: aut, cum faciei macula aſpergitur, aut parieti color inducitur, facilè id, quicquid eſt, abſter- gi poteſt. Ad hunc modum etiam Pelagiani illi opinan- tur, vires hominis in rebus ſpiritualibus non amiſſas eſſe, ſed impediri tantum: & originale illud malum à Natura ab- ſtergi poſſe. §. 21. Repudiantur atque rejiciuntur etiam, qui docent: Naturam, ex lapſu humani generis, valde quidem debilita- tam ORIGINIS. 617 tam atque corruptam: eam tamen noy prorſus omnem bonita- tem (quo ad res Eirituales ſeu t a Rtandas ſeu perficiendas) amiſiſſe. Et falſum eſſe contentunt, quod Eccleſiæ noſtræ bp. 292. canunt: Per lapſum Ade penitus bumanam haltkvatt & eſſen-“ tiam corruptam eſſe. Aiunt enim hominem ex prima ſua“ origine adhuc Aliquid Boni, guantulumcunque etiam, & quâm exiguum atque tenue id ſit, reliquum habere: ca- pacitatem videlicet, aptitudinem, & vires aliquas, in rebus ſpiritualibus aliquid inchoandi, operandi, aut cooperandi. Hæc Pelagiana & falſa ſunt. Quod verò ad externa, tempo- p. 6-15. ralia, & ad hunc mundum pertinentia negotia, quæ rationi ſubie cta ſunt, attinet: de his infra ſuo loco dicetur. 6SbS. 22. Hæc atque huius generis veritati contraria dogma- ta, eam ob cauſam reprehenduntur & rejiciuntur: quia ver- bo Domini docemur, quòd Corrupta Natura ex ſe & ſuis vi- ribus, in Rebus Spiritualibus, nullas prorſus ac ne minimas b. 614. quidem, imo ne tacitarum quidem cogitationum, quæ Deo probentur, facultates habeat. Neque idmodo: Sed in- ſuper etiam aſſerunt, quòd Natura corrupta, ex ſe & viribus ſuis, coram Deo nil, niſi peccare poſſit Gen. 6, . 6. 5, 2l. S. 23. Vera autem doctrina de Peccato Originis etiam ab Manichai. altera parte contra Manichæorum errores probè munienda eſt. Quarè ea, quæ iam recitabimus, falſa dogmata rejici- untur. . S§. 24. Quòd initiò quidem Humana natura bona & pura I. Malum à Deo creata ſit: veruùm iam, poſt lapſum, extrinſecus Pecca- ſubſtantiale. tum Originale (tanquam quiddam Subſtantiale) per Sata- p. 549. nam in Naturam infuſum, & cum ea permixtum eſſe: quem- admodum venenum vino admiſcetur. . S. a 5§. Etſi enim in Adamo & Heua, Natura initiò pura, bo- na & ſancta creata eſt: tamen, per lapſum ?rimorum Paren- tum noſtrorum, peccatum non eo modo ipſorum naturam infecit, (vt Manichæi furenter dixerunt) quaſi Satan ali- quod malum ſubſtantiale creaſſet aut formaſſet, & aliud na- turæ ipſorum admiſcuiſſet. Quin potiùs, cum ſeductione Satanæ, per humani generis lapſum, iuſto Dei iudicio (in Q 7 pœnam II. Non Ho- in 60 yeccat. P. 549. P. 292. 61. Reſp. Alæge accuſatitr. Ob malum inſitum. 618 I. DE PEC CAT O ⸗ pœnam hominum) iuſtitia concreata amiſſa eſſet, defe ctu illo, ſpoliatione, & vulneratione (quorum malorum Satan cauſa eſt) humana Natura, eo modo, quo ſupra diximus, peruerſa & corrupta eſt: vt iam natura, vnà cum illo defe ctu & corruptione, ad omnes homines, qui naturali modo à pa- rentibus concipiuntur & naſcuntur, hæreditariò propage- tur. Poſt lapſum enim iam humana natura non pura & bo- na primum creatur, & deinde demum per Originis Pecca- tum corrumpitur: ſed in primo conceptionis noſtræ momen- to, ipſum ſemen, ex quo homo formatur, peccato iam conta- minatum & corruptum eſt. Et hoc Originale peccatum non eſt quiddam, in natura vel extra naturam hominis Per ſe ſub- ſiſtens: ſed neque eſt hominis corrupti Propria eſſentia, cor- pus aut anima, aut homo ipſe. Neque etiam Oniginale Pecca- tum eo modo à corrupta Natun eſt diſcernendum, quaſi ipſa natura coram Deo pura, bona, ſancta, & incorrupta adhuc extaret: & tantùm inhabitans Peccatum Originis eſſet malum. S. 26. Neque ea ſententia, quam Auguſtinus Manichæis mo, ſed aliud tribuit, vlla ratione probari poteſt: quòd nimirum Non homo iuſe corruptus (ratione innati Peccati Originalis) peccet. ſed aliud quiddam & alienum in homine: & quòd Deus non ipſam Naturam (quatenus peccato corrupta eſt) ſed tantuùm Peccatum Originale (quod ſit in Natum) accuſet atque da- mnet. Tota enim hominis Natura (vt ſupra in theſi ſeu aſſer- tione ſinceræ doctrinæ de hoc articulo diximus) qualis natu- rali modo à parentibus generatur, corpore & anima, in omni- bus viribus, prorſus tota extremè eſt per Peccatum Originis corrupta: quo ad bonitatem ſuam, veritatem & iuſtitilam: uæ dotes in Paradiſo Naturæ erant concreatæ. Non tamen in aliam ſubſtantiam, genere aut ſpecie diuerſam, priori abo- lita, tranſinutata eſt. S. 27. Et quidem propter hanc corruptionem tota homi- nis corrupta natura per Legem accuſatur & condemnatur: niſi peccatum propter Chriſtum remittatur. S.2 8. Lex autem Naturam noſtram non eam ob cauſam accuſat, quòd homines ſimus, à Deo creati: ſed ea de ue quò ORIGIXNIS. 619 quòd peccatores & mali ſimus. Neque eatenus Lex naturam accuſat, quatenus, etiam poſt lapſum, ea in nobis eſt opus & creatura Dei, ſed quà eſt per peccatum infecta & corrupta. §. 29. Etſi verò Peccatum Originale totam hominis Na- turam, vt ſpirituale quoddam venenum & horribilis lepra (quemadmodum D. Lutherus de hoc negotio loquitur) in- fecit & corrupit: ita quidem, vt iam in Natura corrupta ad oculum non monſtrari poſſint diſtinctè, hæc duo: ipſa Natu- m'ſola, & Originale Peccatum ſolum tamen non vnum & idem eſt, Corrupta Natura, ſeu Subſtantia corrupti hominis, ipſius corpus & anima, Homo videlicet ipſe à Deo creatus: (in quo Originale Peccatum habitat, cuius ratione natura, ſub⸗ ſtantia, totus denique homo corruptus eſt: & I1PSVM Ori- ginale Peccatum, quod in hominis natura aut eſſentia ha- bitat, eamque corrumpit. Quemadmodum etiam in lepra corporali ipſum corpus leproſum, & lepra ipſa in corpore non ſunt vnum & idem: ſi propriè & diſtinctè ea de re dis- ſerere velimus. Diſcrimen igitur retinendum eſt, inter Na- turam noſtram, qualis à Deo creata eſt, hodieque conſerua- tur, in qua Peccatum Originale habitat: & inter ipſum Peccatum Originis, quod in Natura habitat. Hæc enim duo diſtinctè, iuxta ſacræ Scripturæ analogiam, conſide- randa, explicanda, & credenda ſunt. 30. Et quidem ad retinendum hoc diſcrimen præcipuis Creatio bona fidei noſtræ Chriſtianæ articulis mouemur, vrgemur atque dum in Scri= p. 613. cogimur. IN PRIMO enim articulo de Creatione docet ſa- ptura. cra Scriptura: Deum non modo ante lapſum humanam natunam creaſe: verùm etiam eandem, poſt lapfum, eſſe Dei opus & crea- turam Dent. 32, 19. Pſ. 9, 14, 15. Eccl, I2, 7. Na. 45, 9. ſéq, CJ, 1, II. c. 6a, 5. Actor. I7, 25. Apoc. g, I. §. 31. Manus tuæ (inquit Iob. c. 1o, 5.o. 11.) fecerunt me, G& plaſmauerunt me totum in circuitu- & ſic repentèò præcipias me? Memento, quæſo, quò ſicut lutum feceris me, & in puluerem reduces me. Nonne ſicut lac mulßiſti me, & ſicut caſeum me coagulaſti? Ppelle & carnibus veſtiviſti me, oſſibus & neruis compegiſti me. Fitam & miſericordiam tribuiſti mibi, & viſitatio tua cuſtodivit Piritum meum. §. 32. 620 I. DE PECCATO §. 32. Sic enim Pſaltes regius canit: Conftebor tibi quòd mirabiliter formatus ſum: mirabilia ſunt opera tua, & anima mea cognoſit abundb. Non eſt occultatum os meum à te, quod feciſti in occulto, cum formarer in inferioribus terræ. Imperfelctum meum viderunt oculi tui: & in libro tuo omnes dies mei ſeripti ſunt, qui adbuc futuri ſunt, & nullus adbuc ex eis eſſet Pſalw. 179, U. §. 3 3. Et Eccleſiaſtes Salomonis in hanc ſententiam ſcripſit: Reuertetur puluis in terram ſuame, vnde erat: & ſpiritus redibit ad eum qvi dedit illum Eccleſ. 12, 7. S. 34. Hæc Scripturæ dicta luculenter teſtantur, quòd DeusOptimus Maximus etiam poſt Humani generis lapſum nihilominus ſit Hominis CREATOR: qui ipfius & corpus & animam creet. Itaque verum eſſe non poteſt, quòd Cor- ruptus homo, ſine omni diſcrimine, ſit Ipſum Peccatum: aliàs conſequeretur, Deum eſſe Peccati Creatorem. Catechiſmus. S§. 35. Noſtram verò piam de hoc articulo ſententiam etiam Minor Catechiſinus noſter, in explicatione Primi ar- p. 350. ticuli, confirmat. Sic enim ille habet: Credo quòd Deus me crea- verit, non minus, quàm omnes alias creaturas quodque mihi ani- mam & corpus, oculos, aures, & omnia membra, quin etiam ra- tionem & ſenſus omnes non modò largitus ſit, verùm etiam eadem conſeruet. Et in Maiore Catechiſmo hæc verba extant,: Hoc ſentio & credo: me eſſe Dei creaturam: mihi ab ipſo donata eſſe, & bactenus conſeruari corpus meum, animam, vitam, mem- p. 467. bm, tam minima, quàm maxima, omnes ſenſus, totamque meam mtionem, &c. Hæc vera & certa ſunt: etiamſi negari non poſſit, quòd creatura & opus Dei per Peccatum horribiliter ſint corrupta. Maſſa enim illa, ex qua hodie Deus homi- nem format & fingit, in Adamo corrupta & peruerſa eſt: & talis, qualis in Adamo poſt lapſum fuit, hæreditario modo in nos propagatur. Dei gratia §. 36. Et hoc loco omnes piæ mentes ineffabilem Dei continuag bonitatem agnoſcant: quòd videlicet hanc penitús corru- creans. ptam, peruerſam, & peccato contaminatam maſſam Deus non . ORIGINISs.. 621 non ſtatim à facie ſua in æternum gehennæ incendiũ abjicit: ſed quòd ex ea format atque fingit humanam naturam, quam hodie circumferimus, quæ tamen peccato horribili- ter eſt deprauata. Creat autem hanc maſſam eo conſilio, vt erVnigenitum dile ctumFilium ſuum à peccato eam emun- det, ſanctificet, atque ſaluam faciat. §. 37. Quarè in Primo fidei noſtræ articulo (vt diximus) clariſſimè elucet diſcrimen, quod eſt interPeccatum Originis, & inter hominis Corruptam Naturam. Originale enim p. 18. 197. 613. peccatum non eſt à Deo: neque Deus eſt creator vel au- thor peccati. Nec Originale peccatum eſt opus aut crea- tura Dei: ſed eſt opus Diaboli. Quod ſi prorſus nulla dif- ferentia eſſet inter Naturam ſeu ſubſtantiam corporis atque animæ noſtræ: quæ per peccatum Originis corrupta funt: & inter ipſum peccatum Originale, quod Naturam cor- rumpit: ſequeretur, aut Deum (quippe huius naturæ no- ſtræ creatorem) etiam ipſum peccatum originis creare & formare: id enim, hac ratione, ipſius corpus & creatura eſſet: Aut certe conficeretur, (cùm peccatum ſit opus Diaboli) ipfſfum Satanam huius noſtræ naturæ, corporis atque animæ, creatorem, atque ita naturam noſtram, opus & creaturam Diaboli eſſe: ſi nullum prorfus diſcrimen in- ter Peccatum Originis & noſtram Naturam retinere liceret-. Vtrunque autem abſurdum primo fidei noſtræ Chrifſtianæ articulo repugnat. §. 38. Quapropter, vt Opus & creatura Dei in homine, ab opere Diaboli diſcerni queat, aſſerimus, quòd Homo corpus & animam habet, id habere eum beneficio creationis diui- næ: & quidem id ipſum Dei eſfe opus, quòd homo aliquid cogitare, loqui, agere, operari poteſt. I ipſo enim viui⸗ mus, mouemur & ſumus, inquit Apoſtolus Actor. 17, 15. uòd verò Natura hominis corrupta eſt, quòd cogitatio- nes, verba & facta eius praua ſunt: hoc principaliter eſt opus Satanæ: qui per peccatum opus Dei adesò miſerabiliter cor- rupit: quæ naturæ deprauatio inde à primis noſtris paren- tibus in nos deriuata eſt Gen. 5, 2i. Jer. 17, 9. P §.39. II. Redemtio. p. 352. 546. 622 I. DxE PECCXATO S. 39. IN SECVNDO fidei noſtræ articulo de Re- demtione, Sacræ literæ luculenter teſtantur, quòd Filius Dei humanam noſtram naturam (ſine peccato tamen) aſſumpſe- rit: ita quidem, vt nobis, fratribus ſuis, per omnia ſimilis fieret: ſolo peccato excepto: vt Apoſtolus docet Hebr.2, 14. Vngde Veteres dixerunt, Cbriſtum nobis, fratribus ſuis, conſub- III. Sanbti- ſicatio. P. 353 ſtantialem eſſe, ſecundum aſſumptam naturam. Quia naturam, quæ (excepto peccato) eiusdem generis, ſpeciei & fubſtan- tiæ cum noſtra eſt, aſſumpſit: Et contrariam ſententiam ma- nifeſtè damnàrunt. §. 40. Iam ſi nullum eſſet diſcrimen inter hominis cor- rupti naturam ſeu ſubſtantiam, & inter peccatum originis, horum vnum conſequeretur: aut Chriſtum naturam no- ſtram non aſſumſiſſe: quandoquidem certum eſt, quòd pec- catum non aſſumſerit: aut, Chriſtum aſſumſiſſe etiam Pec- catum: cum omnino conſtet, quòd naturam noſtram aſfum- pſerit. Horum vtrumque abſurdum eſt, & ſacræ Scripturæ re- pugnat. Cum igitur Filius Dei naturam noſtram humanam, non autem peccatum originale, aſſumpſerit, manifeſtum eſt, quòd humana natura, etiam poſt lapſum, & peccatum originis, non ſint vnum & idem: ſed quòd diligenter hæc ſint diſcernenda. S. 471. IN TERTIO articulo fidei noſtræ Chriſtianæ teſtatur ſacra Scriptura, quòd Deus Optimus Maximus ho- minem à peccato abluat, emundet, ſanctificet: &, quòd Chriſtus populum ſuum ſaluum faciat à peccatis eorum- Matth. , zi. Ergò peccatum originis non poteſt eſſe ipſemet Homo. Deus enim hominem propter Chriſtum in gratiam recipit: peccatum autem in omnem æternitatem odit Quarè impium eſt, & auditu horrendum, aſſerere, quòd Peccatum in nomine Sacroſanctæ Trinitatis baptizetur, ſanctißice- tur, & ſaluetur- & ſi quæ ſunt alia huius farinæ prorſus pa- radoxa, quæ in ſcriptis recentiorum Manichæorum le- guntur. Ea recitare nolumus, ne pias mentes offenda- §. 4 * = = = ð 2 ? ð ORIGIXNIS. 623 43. QvARTVM etiam teſtimonium ex articulis IV. Reſurre- §. Chriſtianæ noſtræ fidei peti poteſt. De Reſurrectione enim ctio,. Carnis Scriptura perſpicuè docet, quòd huius noſtræ carnis, quam circumferimus, ſubſtantia (ſed tamen à peccato mun- data) ſit reſurrectura: & quòd in vita æterna eam ipſam ani- mam (ſed peccato non contaminatam) recepturi, & in o- mnem æternitatem retenturi ſimus. S. 44. Iam ſi nulla prorſus eſſet differentia, inter cor- pus & animam noſtram corruptam, & inter peccatum origi- nale, rurſus duo abſurda, quæ cum fide noſtra è diametro pugnant, conſequerentur. Aut, videlicet, hanc carnem in die nouiſſimo non reſurre cturam: & nosin altero illo ſecu- lIo, non has corporis & animæ noſtræ ſubſtantias, ſed aliam ſubſtantiam, ſiue aliam animam, habituros: cum conſtet, nos tum ab omni peccato fore mundos. Aut, quòd etiam peccatum in nouiſſimo die ſit reſurrecturum, & in vita illa æterna, in electis manfurum. Pe 353. S§. 45. Ex his omnibus luce meridiana clarius eſt, hanc UIlativa con- Manichæorum doctrinam, & omnes opiniones quæ ex ea tmManichæo- dependent & conſequuntur, reiici oportere: cum vide- Flacianos. licet aſſeritur, quòd peccatum originale ſit ipſa hominis corrupti natura, ſubſtantia, eſſentia, eius denique corpus & Au anima: ita quidem, vt nullum prorſfus ſit diſcrimen, inter - corruptam noſtram naturam, ſubſtantiam & eſſentiam, & P. 331¹ inter peccatum originis. Articuli enim Symboli Apoſtoli- ci magnas grauiſſimasque cauſas adferunt, quare differentia inter naturam ſeu ſubſtantiam hominis (per peccatum cor- rupti) & inter ipſum peccatum, (quo homo corruptus eſt) conſtituenda ſit. S. 46. Et hæc ſufficere exiſtimamus ad fimplicem de- clarationem doctrinæ ſinceræ, & falſæ contrariæ (in theſi & hypotheſi) de hac controuerſia: quantum ad principalem ipſius ſtatum attinet: hoc quidem loco, vbi non copiosè & argutè diſputatur, ſed certis quibusdam articulis tantùm præcipua capita tractanda fuerunt. guſtin. t. 9. 8 in Joh. Vocum vſus. Natun quid? Ebe 550. Peccatum originale uid? 624 I. DE PECCATO §. 47. Quod verò ad Vocabula & Phraſis attinet, vtiliſſi- mum eſt & certiſſimum, vt forma ſanorum verborum (qui- bus in hoc articulo explicando Sacræ literæ & fupra comme- morata ſcripta publica & recepta vtuntur) retineatur. §. 48. Sed & Acquiuocationes vocabulorum, ad cauendas Noν+ρρααντυαπιςdiligenter & diſertè ſunt explicandæ. Verbi gra- tia, cum dicitur: Deus creat hominum naturam: per vo- cabulum (Naturæ) intelligitur ipſa ſubſtantia, corpus & anima hominis. Sæpe autem proprietas aut conditio alicu- jus rei (tam in bonam quàâm in malam partem) vocatur eius rei natura. Exempli gratia, cum dicitur: Serpentis natura eſt icere & veneno inficere: ibi exprimitur non ſer- pentis ſubſtantia, ſed malitia. In hac ſententia D. Lutherus vtitur vocabulo Naturæ, cum dicit, Peccatum, & Peccare eſe bhominis Naturam.ß S. 49. Peccatum igitur Originale ſignificat profundiſſi- mam illam naturæ noſtræ corruptionem: quemadmodum ea in articulis Smalcaldicis deſcribitur. Interdum etiam Concretum ſeu Subiectum, hoc eſt, hominem ipſum, cum cor- pore & anima, in quo peccatum eſt, & inhæret, fſimul com- plectimur: idque eam ob cauſam, quòd totus homo pecca- ,, 6A- . . . Quid Pecta-to corruptus, tanquam veneno infectus, & fœdiſſima lue tum. Pecc. Natura, originalis peccati contaminatus ſit. In hanc ſententiam loquitur D. Lutherus, cum inquit: Tua natiuitas, tua natum, toza tua ſubftantia eſt peccatum, hoc eſt, peccatrix, ſeu pecca- to polluta & impuriſſima. . S. 50. Et cum Lutherus utitur hiſce vocabulis: Peccatum Perſonaæ, Sub- Naturæ, peccatum Perſonæ, peccatum Subſtantiale aut Eſſentiale: antiale. ſatis ipſe mentem ſuam declarat, quòd hoc velit: non tan- Auguſtino Ma- fum hominis ſermones, cogitationes, & opera eſſe peccata: lum naturale, ſed totam hominis naturam, hereditar. Lu- ther. Kirch P. p. 290. Subſtantia, Accidens. P⸗ 550 perſonam & ſubſtantiam ho- minis per originale peccatum prorſus & omninò eſſe de- prauata & corrupta. Rom. 3. Pſ. 1t. §. 51. Quod verò ad Latina vocabula, Subſtantiæ & Acci- Jenti, attinet, in publicis concionibus coram indocta ple- be (quæ horum vocabulorum ſignificationem & vim non tenet --cscçWẽ⁊ - Peccato Originis, hiſce vocabulis in genuina ſua ſententia ORIGINIS. 625 tenet) ab iis abſtinendum cenſemus: vt ea in re piæ & ſan- Ctæ ſimplicitatis Eccleſiæ ratio habeatur. Cum autem viri docti, vel inter ſe, vel cum aliis (quibus hæc vocabula non ſunt ignota) diſſerentes, iis in hoc negotio vtuntur, tum immediatam hanc diuiſionem ponunt: quòd omne, quic- quid eſt, aut Subſtantia ſit, aut Accidens, quod non per ſe ſubb- ſiſtit, ſed in aliqua ſubſtantia eſt, & ab eà diſcerni poteſt. Et Augudtin. de ſequuntur ea in re Viri eruditi exemplum Euſebii, Ambro- in robelcati- ſii, Auguſtini, aliorumque præcipuorum Eccleſiæ docto- quod non ſe- rum: qui cogente neceſſitate, in explicatione articuli de cund. Subſtant. dicitur, reſtat . . . ut ſecund. Ac- ſunt vſi. Quin illam immediatam, Subſtantiæ & Acciden-cidens dicatur, tis diuiſionem etiam Cyrillus & Baſilius vſurpärunt. Et Theſaur. 1 iu. cum ſit indubitatum certiſſimumque axioma in re Theolo-c.1. gica, quòd omnis ſubſtantia (quatenus eſt Subſtantia) aut ſit Deus ipſe, aut Opus & creatura Dei: Auguſtinus in . multis ſuis ſcriptis contra Manichæos (quemadmodum & reliqui ſinceri Eccleſiæ Doctores) rem diligentiſſimè ex- pendit: & propoſitionem hanc (Peccatum Originis eſt Sub- ſtantia vel Natura) reiecit atque damnauit. Et poſt eum et- iam omnes eruditi & intelligentes ſemper ſenſerunt, quic- quid non per ſe ſubſiſtit, nec eſt pars alterius per ſe ſubſi- p. u. ſtentis eſſentiæ, ſed in alio eſt mutabiliter, id Subſtantiam non eſſe, ſed Accidens. Et Auguſtinus conſtanter in hanc ſententiam loqui ſolet: Peccatum Originale non oſt'ipſa natuna, ſed accidens vitium in natura. Et hoc ipſo modo etiam no- ſtro ſeculo in ſcholis & Eccleſiis noſtris (iuxta regulas Dia- lecticæ) ante motam hanc controuerſiam locuti ſunt viri docti, neque eam ob cauſam vel à D. Luthero, vel ab vllo alio ſincero doctore Euangelicarum Eccleſiarum vnquam ſunt reprehenſi. S. 53. Cum igitur hæc ſit immota veritas, quòd quicquid eſt, id aut Subſtantia ſit, aut Accidens: quemadmodum pau- Iò ante teſtimonio Eccleſiaſticorum ſcriptorum docuimus & demonſtrauimus: neque ea de re quisquam rerum peritus dubitauerit: profectò neceſſariò fatendum eſt, neque effu- Rr gio 616 I. L E PECGATO,ꝝ gio vlli locus eſt:) ſi quis quærat, An Peccatum ſit Salſtan- tia? An verò Accidens? Quòd fimpliciter reſpondendum fit, Peccatum non eſſe Subſtantiam, ſed Accidens. Senſus vocis S. 53. Quare Eccleſiæ Dei (ad conſtituendam firmam pa- cerius eßo in cem quo ad hanc controuerſiam) non conſulitur, ſed diſſidia Ecclefiä. magis fouentur & confirmantur, ſi Eccleſiæ miniſtri in du- bio relinquantur, an Peccatum Originale ſubſtantia fit, an verò accidens: Et an illud rectè & propriè Subſtantia vel Ac- cidens nominetur. Quapropter ſi controuerſiam hanc (ple- nam certè offenſionis) ſolidè componere velimus, neceſſa- rnium eſt, vt Eccleſia de hoc negotio rectè erudiatur. Dnale deci- S. 74. Quando autem, facta illa Sabſtantiæ & Accidentü di- dent t Pe- Rin ctione, præterea quæritur, Qualenam Accidens t Peccatum catum. Originis ? Hæc iam alia eſt quæſtio. Eius quæſtionis de- clarationem veram nullus Philoſophus, nullus Papiſta, nul- Ius Sophiſta, imò nulla humana Ratio (quæ etiam acutiſſi- mi ſit iudicii) proferre poteſt: Sed eius explicatio è ſola Sa- Ouid Pecca- cra Scriptura eſt petenda. Ea verò teſtatur, quod pecca- um Origin. tum ſit ineffabile malum, & tanta humanæ naturæ corru- ptio, quæ, in natura, omnibusque eius viribus tam internis quäm externis, nihil finceri, nihil boni reliquerit, ſed o- mnia penitus deprauarit: Ita quidem certè, ut homo, ratio- ne Peccati Originalis, coram Deo verè & ſpiritualiter ad bo- num (ſeu cogitandum ſeu perficiendum) in omnibus viri- bus ſuis, planè fit emortuus. Accidentis S. 55. Hac explicatione, per vocabulum Accidentis, Pec- vox non eſt catum Originis haudquaquam extenuatur: Cum videlicet elevans, illud iuxta Verbi Dei analogiam ita declaratur, quemadmo- dum D. Lutherus in Latino ſuo Commentario in caput tertiunm Geneſeos, contra extenuationem Peccati Originalis, magno zelo diſſeruit. Vocabulum autem Accidentis in hunc tan- tum finem vſurpatur, vt diſcrimen inter Opas Dei (quod eſt noſtra natura, etiam corrupta) & inter Diaboli opus (quod eſt peccatum in opere Dei inhærens, eius videlicet operis in- tima & ineffabilis corruptio) monſtretur. 4 / ORIGINIS. 627 S. 56. Et ſanè D. Lutherus ipſe in hoc negotio vſus eſt vo- Luthero, & cabulo Accidenti, quemadmodum etiam Qualitatis a) ne- quatenus que eas voces reiecit. Interim tamen ſingulari diligentia & Qaalitat. magno zelo declarauit, & inculcauit, quàm horribilis ſit qua- litas & accidens: quippe per quod humana natura non tan- p. 23 292 ,613. tum contaminata, verùm etiam ita corrupta eſt, vt nihil ſin- ſeqq. ceri nihil ſani prorſus in ea ſit relictum. Sic enim verba eius Tom. 4 Lat. in Explicatione Pſalmi nonageſimi habent: Siue igitur Peccatum len. p. 53. b. Originis QVALITATE M, ſive MORBVM vocauerimus, profelzs Ambrol. Hexa. extremum malum oſt, non ſolum pati aternam iram & mortem, ſed lal. . & Aug.66. ne agnoſcere quidem quæz pateris. Et in Commentario ſuper ter- b. 47 34 tium caput Geneſeos inquit: Qui iſto veneno Peccati Originis 4 planta pedis, uque ad verticem infelti ſumus Siquidem in natura adhuc integra ACCIDGCRE. Hæc de Controverſia Originalis Peccati dicta ſunto. 4) In Pſ. 90. Brent. in c, 1. Ebræ. Urb. Regius I. contr. Valentin. Monaſter, Clie 41 emensAlex. II. H Irenæzus uſus DE LIBERO ARBITRIO, SIVE DE VIRIBVS HVMANIS. 3,2erEir: I. ſiaſticus. a) S AVM. de Libero arbitrio, ſeu Viribus Humanis non modò Status Tuaæſt. inter nos & Pontificios hactenus controuerſum fue- WBrit: Verum etiam ea de re etiam quidam Auguſtanæx Confeſſionis Theologi diſceptarint: Primam omnium, Qui nam controuerſiæ buius, inter Auguſtanæ Confeſſionis Theologos, Sta- tus fuerit, perſpicuè docebimus. H .— §. 2. Quandoquidem homo, ratione Liberi ſui Arbitrii, in quatuor, & quidem valde diuerſis Statibus, conſiderari pot- eſt: iam non quæritur, quale fuerit ipſius arbitrium ANTE I. LAPSVM;: aut quale id ſit, poſt lapſum, in REBVS EXx- 2. TERNIS, quæ ad hanc vitam ſpectant: Neque quæritur, 3. quale ſit illud arbitrium, aut quantæ ipſius vires, etiam in zebus ſpiritaalibus, POSTQVAM per Spiritum Dei RE- Kr 2 GENE- à) Arbitrium tamen Num. 34, 14. Deut. 30,19. Joſ. 24, 15. I. Cor, 7,37, eα. spl h JeXαντος C. A. ar. 18. P. 17. p. 550, 628 II. Dx LIBk R O GENERATVS EST, & à Dei Spiritu iam regitur: aut, quale Liberum Arbitrium ſit habitnrus, quando à MORTVIS 4 reſurget. Sed hic eſt verus & vnicus controuerſiæ Status: Quid hominis NONDVM RENATI intelleltus & voluntas, IN IPSA GCONVERSIONE & regeneratione, ex PROPRIIS ſuis & poſt lapſum RE LI QVIS VIRIBVS Praſtare peſit: uando videlicet verbum Dei prædicatur, & Dei gratia illi offertur? Hic quæritur, An homo ad hanc Dei gratiam ap- prehendendam ſeſe applicare, eam amplelti, & verbo Dei aſſentiri pohit à Hæc Diſputatio iam aliquot, & quidem multos an- nos, in Eccleſüs quibusdam Auguſtanæ Confeſſionis, inter Theologos nonnullos fuit agitata. S. 3. Vna pars ſenſit atque docuit: Quamuis homo pro- präüs ſuis viribus, Legem Dei implere, Deo verè confidere, ipſum timere & diligere, ſine gratia Spiritus ſanéti, non poſſit: tamen tantuùm adhuc ipfſi virium naturalium, ante regenerationem, reliquum eſſe, vt aliquo modo ſe ad gra- tiam Dei apprehendendam præparare, & aſſentiri, infirmè tamen, poſſit: Sed, niſi accedat gratia Dei, nihil illum nec qualemcunque aſſenſum præſtare poſſe: quin potiùs eum in lucta conſcientiæ, auxilio Spiritus fancti deſtitutum, ſuccumbere. . S. 4. Ex altera autem parte Enthuſiaſtæ, tum veteres, tum recentiores, in alteram partem peccantes, docuêre-: Quòd Deus hominem, ſine ullo medio aut inſftrumento creatu- rarum, hoc eſt, ſine externa prædicatione, & absque audi- tione verbi Dei, per Spiritum ſuum conuertat, & ad ſalu- tiarem Chriſti agnitionem adducat. Vem. S§. 5ß. Contra vtriusque partis errores & corruptelas, ſin- Lapſus cæ- ceri Auguſtanæ Confeſſionis doctores aſſeruerunt: Homi- cutit. nem ex lapſu primorum noſtrorum parentum ita penitûs corruptum eſſe, vt in rebus Spiritualibus, quæ ad Conuerſio- nem & ſalutem noſtram ſpeétant, talpà ſit, vt dicitur, cæci- 1. Cor. 2, 14a. Or: ita vt verbum Dei prædicatum neque intelligat, neque Deum odit. intelligere poſſit, ſed illud vr ren ſtuliam ludicet. Docuerunt etiam, Quòd homo nunquam à ſeipſo ad Deum appropin- quet, ARBIT RII O.Zõ 629 quet, ſed potiùs hoſtili animo aduerſus Deum fit, atque eam inimicitiam erga Deum in corde ſuo foueat: donec virtute Spiritus ſancti, per Verbum prædicatum, ex mera gratia, ſine omni ſua propria cooperatione, conuertatur, fide donetur, regeneretur atque renouetur. §. 6. Vt autem hæc controuerſia iuxta verbi Dei analo- giam piè declaretur, & per ipſius gratiam decidatur, doctri- nam fidem & confeſſionem noſtram de hoc negotio recita- bimus. §. 7. Credimus igitur, quòd hominis non renati intelle- Theſis. ctus, Cor & Voluntas, in rebus ſpiritualibus & diuinis, prorſus Impotens nihil intelligere, credere, amplecti, cogitare, velle, inchoa- „atura. re, perficere, agere, operari, aut cooperari poſſint. Et affir- mamus hominem ad Bonum (vel cogitandum vel facien- dum) prorſus corruptum & mortuum eſſe: ita quidem, vt in hominis natura, poſt lapfum, & ante regeneratio- nem, ne ſcintillula quidem Spiritu alium virium reliqua ſit, quibus ille e ſe ad gratiam Dei amplectendam præparare ſe, aut oblatam gratiam apprehe ndere, aut eius gratiæ (ex ſeſe, & per ſe) capax eſſe valeat. Negamus etiam, quòd homo ſe ad gratiam applicare aut a ccommodare, aut, viri- bus ſuis propriis, aliquid ad conu er ſionem ſuam, vel ex to- to, vel ex dimidia, vel minima parte, conferre, agere, ope- rari aut cooperari (ex ſeipſo, tanqu am ex ſemetipſo) poſſit,. Sed dicimus cum Scriptura: hom inem eſſe peccati SERVVM: & quidem mancipium Satanæ, à quo agitetur., Inde adeò na- turale Liberum Arbitrium, ratione corruptarum virium & naturæ ſuæ deprauatæ, duntaxat ad ea, cum cogitanda tum perficienda, valet & efficax eſt, qu æ Deo diſplicent & aduer- ſantur Joh. S5, 76. Epheſ. 2, 2. II. Lim. 2, 27. §. 8. Hanc piam declarationem & generalem (ad Statum cauſæ, in exordio huius tractatio nis propoſitum) reſpon- ſionem, è verbo Dei deſumta ar gumenta, quæ recitabi- mus, confirmant. Etſi autem non ignoramus, quòd ea ſu- percilio humanæ Rationis & Phil oſo phiæ diſpliceant: ta- men nouimus, mundi huius perue rſiſſimi ſapientiam, coram Rr 3 Deo 1. Cor. 1, 14. I. Ratio. Stupor ad Divina. Rom. 1, 19. C. 2, 14. k. Cor. 2, E4. Jac. 2,; I5. Phyſicas ob Corpus, con- tra Spiritum. 1. Cor. 15, 44. Sapientia noſtra. J. Cor. I,; 21. Epheſ. 4, 18. Matth 13, 15. Luc. 8, 10. Rome 3, 12: Epheſ. 5, 8. AGtor. 26, 8⸗ Johan. 155. Matth 3, 12. 630 II. D E LIEBER O 2o eſſe ſtultitiam, & quòd de capitibus religionis noſtræ tan- tummodò exyVerbi diuini præſcripto &norma ſit iudicandum. S. 9. PRIMoO, etſi humana ratio, ſeu naturalis intellectus hominis obſcuram aliquam notitiæ illius ſcintillulam reli- quam habet, quòd ſit Deus: & particulam aliquam Legis te- net: tamen Ratio & intellectus hominis non-renati, adeò cœca ſunt & peruerſa, vt, etiamſi ingenioſiſſimi & doctiſſimi homines in hoc mundo Euangelion de Filio Dei & promis- ſiones diuinas de æterna falute legant vel audiant: tamen ea propriis viribus percipere, intelligere, credere, & vera eſſe, cognoſcere nequeant. Quin potius, quanto diligentius in ea re elaborant, vt ſpirituales iſtas res ſuæ rationis acumine indagent & comprehendant: tanto minus intelligunt & cre- dunt: & ea omnia pro Stultitia & meris nugis & fabulis ha- bent, donec à Spiritu ſancto illuminentur & doceantur. Sic enim ſcribit Apoſtolus: znimalis homo non percipit ea quæ ſünt Spiritus Dei- Stultitia enim eſt illi, & non poteſt intelligeres quia ſpi- ritualiter examinantur. Idem alibi ſic ait: Quia in Dei ſapien- tia non cognonuit mundus per ſapientiam Deum: Placuit Deo per ſtultitiam prædicationis ſaluos facere credentes. Et alibi de ho- minibus impiis & nondum renatis in hanc ſententiam ſcri- bit: Gentes ambulant in vanitate ſinſus ſui, tenebris obſiura tum habentes intelleltum, alienati à vita Dei, per ienorantiam quæ eſt in illis, propter cæcitatem cordis ipſorum. Et Chriſtus inquit: Videntes non vident, & audientes non audiunt, neque intelligunt, &c. Vobis autem datum eſt, noſſe mpſterium regni Dei. Et rurſus Apo- ſtolus ait: Non eſt intelligens, non eſt requirens Deum. Omnes de- clinauerunt: Simul inutiles facti ſunt: Non f qui faciat bonum, non eſt uque ad unum. Et quidem Sacra Scriptura hominem naturalem, in rebus diuinis & ſpiritualibus Tenebras vocat. Et alibi ſcriptum eſt: Lux in tenebris lucet, hoc eſt, in tenebri- coſo & excæcato mundo, qui Deum neque nouit neque cu- rat, & tenebræ eam non comprehenderunt. Quin etiam Sa- cræ literæ docent, hominem in peccatis non tantummo- dò languidum & ægrotum, verum etiam prorſus mortuum eſſe. Epheſ. 2, 5, Colofſt, 2, 13. I. Pet. 4, 6. 1. Tim. 5, 6, Apoc. 3, 2. §. 10, ARBITRIO. 631 S. 10. Sicut igitur homo qui corporaliter mortuus eſt, ſe- b. 6z1. ipſum propriis viribus præparare aut accommodare non pot- R“ eſt, vt vitam externam recipiat: Ita homo ſpiritualiter in pec- catis mortuus, ſeipſum propriis viribus ad conſequendam ſpiritualem & cœleſtem iuſtitiam & vitam præparare, appli- care, aut vertere non poteſt: niſi per Filium Dei à morte peccati liberetur & vivificetur. §. 11. Scriptura igitur hominis naturalis intellectui, men- ti, & volunti omnem aptitudinem, capacitatem, & faculta- tem in rebus ſpiritualibus (ex ſeipſo, & tanquam ex ſemelipſo) aliquid boni & recti cogitandi, intelligendi, inchoandi, vo- lendi, proponendi, agendi, operandi, & cooperandi adi- mit. Sic enim inquit Apoſtolus: Non quòd ſußcientes ſimus 2. Cor. 3, 5. cogitare aliquid à nobis, quaſi ex nobis: Sed ſußzcientia noſtra ex Deo eſt & . Omnes declinauerunt, inquit Paulus. Sermo meus Rom. 3, 12: (ait Chriſtus) non capit in vobis. Tenebræ non comprehende- Johan. g, 37. runt (ſeu receperunt) lucem, inquit lohannes. Animalis Johan. 1, 5. homo (ait Apoſtolus) non percipit (vel vt Græcum vocabu-I Cor. 2, 14. lum ſignificanter exprimit, àι αενοιτο, non capit, non com- b. 196. prehendit) ea quæ ſant Spiritus Deiv Staltitia enim eſt illi, & non poteſt intelligere &c. Multo minus igitur eiusmodi Ani- malis ſeu naturalis homo Euangelio verè credere, aut aſ- ſentiri, & pro veritate agnoſcere poterit. Senſus carnis (in- quit Apoſtolus: id eſt, naturalis hominis ſenſus) Leimicitia Rom. 8, . eſt erga Deum. Quia Legi Dei non ſubjicitur, ac ne poteſt id qui- dem. Summa, verum eſt, perpetuoque manebit verum, quod Filius Dei inquit: Sine me nihil poteſtis facere. Et Apoſtolus Johan. 15, 5. ait: Deus eſt qui openatur in vobis & vELLE & PERFICERE, Phil 8. pro bona volantate quæ Scripturæ dulciſſima ſententia, omni. 2 brus piis mentibus, quæ ſcintillulam aliquam & deſiderium . gratiæ Diuinæ & vitæ æternæ in cordibus ſuis ſentiunt, exi- “ miam conſolationem adfert. Certi enim ſunt, quod ipſe Deus initium illud veræ pietatis, tanquam flammulam, in cor- dibus ipſorum accenderit: quòdque velit, quia fidelis eſt, id quod cœpit, porrò, etiam in masna infirmitate, confirmare, 6— r 4 8& 632 III. DE LIBERO & diuino ſuo auxilio iuvare, vt in vera fide ad finem vsque conſtantes perſeuerent. Sanbtorum §S. 12. Huc referantur etiam omnes Sanctorum precatio- Preces. nes, quibus petunt, vt à Deo doceantur, illuminentur, & ſan- tificentur. His enim precibus fatentur, quòd ea quæ pe- tunt, ſuis viribus præſtare nequeant. Et quidem Dauid in uno duntaxat Pſalmong. decies & amplius orat pro intellectu, vt doctrinam diuinam rectè capere & diſcere queat. Tales præcatiunculæ multæ admodum in ſcriptis Paulinis extant Epheſ. i, i. Coloſſ.1, 9. Phil. 1, 9. Cauſßa ha- S. 13. Porrd eiusmodi preces & ſententiæ, de ignorantia rum. & impotentia noſtra, non ideò literis conſignatæ ſunt, vt ad legendum, audiendum atque meditandum verbum Dei tar- diores atque remiſſiores reddamur: ſed vult Dominus, vt primum Deo Optimo Maximo toto pectore gratias aga- mus, quòd nos è& tenebris ignorantiæ, & captiuitate pecca- ti ac mortis, per Filium ſuum, liberauerit, & per Baptiſmum & Spiritum ſanctum regenerauerit atque illuminauerit⸗ Et, poſtquam Deus per Spiritum ſanctum ſuum initium in Baptiſino fecit, atque veram Dei agnitionem in cordi- bus noſtris accendit atque operatus eſt: aſſiduis precibus orandus eſt, vt per eundem Spiritum, ſua gratia (per quo- tidiana exercitia audiendi verbum Dei) in nobis fidem & cœleſtia ſua dona fouere, de die in diem confirmare, & ad finem vsque conſeruare velit. Niſi enim Dominus ipſe Do- toris & præceptoris officio fungatur: nihil eorum quæ ipſi . grata, nobis autem & aliis ſalutaria ſunt, diſcemus. II. Humana S. 14. DEINDE, verbum Dei teſtatur, hominis naturalis Pravitas. non renati imtellectum, cor, & voluntatem, in rebus diui- nis, prorſus, non modò à Deo auerſa, verum etiam aduer- ſus Deum ad omne malum conuerſa, & penitùs deprauata eſſe. Et docent Sacræ literæ, hominem non tantùm infir- mum, imbecillem, ineptum, & ad bonum (vel cogitandum vel perficiendum) emortuum: verùm etiam per Peccatum Originis adeò peruerſum, veneno peccati infectum, & cor- ruptum eſſe: vt ex ingenio & natura ſua totus ſit malus- 60 AREBITRIO. 633 Deo rebellis & inimicus, & ad omnia ea, quæ Deus odit, p. 634. ſeq. nimiùm ſit potens, vivus & efficax. Senſus & cogitatio (in- b= 55u:⸗ quit Scriptura) in malum tantàm prona ſunt, ab adoleſcentia ſua. Pravum eſt cor hominis (ait leremias) & inſirutabile: Jene. 8 1. quis cognoſcet illul? Hoc dietum Prophetæ Apoſtolus his u 8. . om. 8, 8. verbis interpretatur: Senſus carnis inimicitia éſt erga Deum. Caro (inquit alibi Paulus) concupiſcit aduerſus Spiritum: Syi- Galat. 5 17. ritus autem aduerſus Carnem: hec enim ſibi inuicem aduerſantur. Et in ea quam ad Romanos ſcripfit, ſic ait: Scimus enim quòd lex ſpiritualu eſt: ego autem carnalis ſum, venundatus ſub peccato. Et ibidem poſt aliqua: Scio quòd in me, hoc eſt, in ar- ne mea non habitet bonum &. Condelettor legi Dei ſecundum interiorem hominem (qui ex Spiritu ſancto renatus eſt:) Vi- deo autem aliam legem in membris meie, repugnantem legi mentis meæ, & captiuantem me in lege peccati, &. §. 1c. Si autem in beato Apoſtolo Paulo, & aliis renatis hominibus, Naturale, vel Carnale liberum arbitrium, etiam poſt regenerationem, Legi & voluntati diuinæ repugnat: uanto magis ante regenerationem Legi & voluntati Dei rebellabit & inimicum erit? Ex his igitur manifentum eſt, (vt in articulo de Peccato Originis fuſiuùs eam rem declara- uimus: quæ omnia hoc loco repetita eſſe volumus:) Libe- rum Arbitrium, naturalibus ſuis viribus, non mod nihil ad conuerſionem, iuſtitiam, & ſalutem ſuam operari, aut cooperari, aut Spiritui ſancto ( qui homini, in Euangelio, gratiam Dei & ſalutem offert,.) obſequi, credere, aut aſſen- tiri poſſe: ſed potius, pro infita ſua rebelli & contumaci natura, Deo & voluntati eius hoftiliter repugnare, niſi Spi- ritu Dei illuminetur atque regatur. Rom. 7,; 16. S. 16. Eam ob cauſam Sacræ literæ hominis non renati Collatio cum cor duro lapidi, qui ad tactum non cedat ſed reſiſtat, item Lapide, Trun- yzudi trunco, interdum etiam feræ indomite comparant: Non o, Ferad. tamen in eam ſententiam ſic loquuntur, quaſi homo poſt Eaech. 36, 26, à CH. 7, 12. lapſum non amplius ſit rationalis creatura: aut quòd abs-Lath. T 3j. IV. que auditu & meditatione verbi diuini ad Deum conuer- f. 438. Rr 5 tatur: 6 3z4— II. Dx LIBERO tatur: aut quod in rebus externis & ciuilibus nihil boni aut mali intelligere poſſit: aut liberè aliquid agere vel omittere queat. Capacitas §. 17. Nam (vt D. Lutherus in Commentario ſuper Activa nulla. Pſalm. go. a) dicit:) in ciuilibus externis rebus, quæ ad viltum pa- randum, & ad bhbanc vitam tuendam pertinent, bomo eſt indu- ſtrius, iugenioſus, & quidem admodum negotioſus. Sed in ſpi- ritualibus & diuinis rebus, quæ ad animæ ſalutem Peltant, ho- Gen. 19. mo eſt inſtar ſtatuæ ſalis (in quam uxor patriarchæ Loth eſt con- verſa?) imè eſt ſimilis trunco & lapidi, ſtatuæ vita carenti quæ neque oculorum, oris, aut ullorum ſenſuum, cordisve uſum ha- bet. Homo enim horrendam Dei iram aduerſiu peccatum, & ex ea conſequentem mortem neque videt, neque agnoſcit: ſod ſtrenub in carnali ſua ſecuritate (etiam ſciens volensque) pergit? & dum ſibi ird ilget, animoque ſuo morem gerit, in mille pericula, tan- dem etia n in æternam mortem & damnationem ſe præcipitat. Neque ab eo ad interitum curſu, homo precibus, admoni- tionibus, obſecrationibus, minis, obiurgationibus, reuocari ſe patitur! Nulla doctrina, nullæ conciones apud eum locum hahent, antequam per Spiritum Sanéctum illuminatur, conuertitur & rege- neratur. Ad hanc verò Spiritus Sancti renouationem nullus lapis, nullus truncus, ſed ſolus homo creatus eſt. Et Deus, ſeueriſimo quidem, iuſtiſſimo tamen ſuo iudicio, lapſos malor ſpiritus prorſus in æternum à facie ſua abiecerit“ Singulari nihilominus & mera miſeratione voluit, ut miſorrima hominis natura quantumiis cor- rupta, conuerſionis & gratiæ Dei, ac vitæ aternæ rurſus capax particepique fieret. Non tamen id beneficium homini con- tingit, ex propria ipfius, naturali, & efficaci aptitudine 6z3. 637. aut capacitate. Natura enim hominis contumax eſt, re- bellis, & inimica Deo: ſed hoc homini contingit ex me- ra gratia, & fit efficaci & clementi operatione Spiritus ſan- Capacitas cti. Et hoc ipſum (quod homo per operationem Spiritus Pafva. ſanéti ad Deum connerti poteſt) vocat D. Lutherus Ca- Tem. p-236. Pacitatem: eamque his verbis explicat: Quando We Libc- a) Luther, Teſtimon. T. 3. VV. f, 437. p. 177. 194. 637. 644. AARLBITRIO. 6 37 Liberum Arbitrium defendunt, Capacitaten, Libertatis eius prædi- cant: Qudad ſeilicet verti poteſt ad bonum, per gratiam Dei, & fkeri reuera liberum, ad quod creatum eſt. Horum ſiimilia etiam Auguſtinus ad lulianum fſcripfit. Lib.2. J S§. 18. Antequam autem homo per Spiritum Sanctum il- luminatur, conuertitur, regeneratur, & trahitur, ex ſeſe, & propriis naturalibus ſuis viribus, in rebus ſpiritualibus, & ad conuerſionem aut regenerationem ſuam, nihil inchoa- p. 6. re, operari, aut cooperari poteſt: nec plus, quàâm lapis, truncus, aut limus. S. 19. Etſi enim homo locomotiuam potentiam ſeu ex- p. 642. terna membra regere, Verbum Dei audire, & aliquo modo meditari, quin etiam de eo diſſerere poteſt: vt in Phariſæis & hypocritis eſt videre: tamen id tacitis cogitationibus, vt rem ſtultam, ſpernit, neque Verbo Dei credere poteſt. Et hac in parte homo deterior eſt trunco: quia Voluntatip, érʒ. 644. diuinæ, in Verbo reuelatæ, rebellis eſt & inimicus: niſi Spiritus Sanctus in ipſo ſit efficax, & ſidem aliasque Deo probatas virtutes atque obedientiam in ipſo accendat & operetur. 3 „ S. 20. PRAETEREA, Sacræ literæ hominis conuerſio-III. Converſie nem, fidem in Chriſtum, regenerationem, renouationem, Dei ſolius. & omnia quæ ad illam efficaciter inchoandam & abſoluen- dam pertinent, nequaquam Humanis viribus Naturalis Li- beri Arbitrii, neque ex toto, neque dimidia, aut vlla vel mi- p. 629. 6531, nima ex parte, ſed fimpliciter SoLi diuinæ operationi & Spiritui San Ro adſcribunt. Deut. 29, 4. c. 30, 6. Pſ Si, 12 Eſ. 52, 8. Jer. 31, 18. Joh. 6, 44,c. 15, 2. II. Cor. 3, 5. C. 5, 18. Tit. 3, 5. 8. 21. Et in eandem ſententiam de hoc negotio Apolo- gia loqui ſolet: Rationem videlicet, & naturale Liberum Arbitrium habere aliquo modo facultatem, ut externam ho-P. 177. 195. 6. neſtam vitam inſtituere poſſit: at vt internè homo rena- 64†. 663z. ſcatur, ipſiusque cor & animus immutentur, hoc ſolius Spi- ritus Santi opus eſſe. Et ſanè is donat intellectum, & cor hominis aperit, vt Scripturam intelligat, & verbo Domini atten- (a) Luc. 24, 27; 32. Actor. 16, 14. Actor. 5, 32. 2 Tim. 2,25. Phil. 1, 6, 23. Epheſ. 2,6,8. Iohan ο, 29 Deut. 29, 4. Marth. 13, 1I1. Tit. 3,6. Ezech. 11, 19. c. 36, 26. Jer. 24, 7. Deut. 30, I. Pſal 5r, II. Epheſ. 2, 10 2. Cor. 5, 17. Galat. 6, 15. Iac. 1, 16. loh 6, 56. Matth 1I, 27. 1. Cor. 12, 3. lIohan. 15, 5§. 2. Cor. 3, §5. 1. Cor. 2;7. De prædeſti- natione cap 3. 636 II. D E LYIBER o attendat. Et hoc modo Chriſtus diſcipulis ſuis aperuit Scripturam, vt eam intelligerent. De Lydia (4) etiam, pur- puraria illa, ſic ſcriptum eſt: Dominus aperuit cor eius, inten- dere hbis, quæ dicebantur à Paulo. Operatur (b) enim Dominus in nobis vtrunque, & velle, & perßcere. Dominus largitur, vt pœnitentiam agamus. Et operatur fidem: vt Apoſto- lIus ait: Vobis donatum eſt, vt in eum credatis. Donum Dei eſt, tota ſalus noſtra. Et Chriſtus inquit: Hoc opus Dei, vt credatis in eum, quem miſit ille. Dominus donat cor intelli- gens, oculos videntes, & aures audientes. Spiritus ſanétus eſt ſpiritus regenerationis & renouationis. IIle aufert darum lapideum cor: & donat nouum, molle, & carneum cor, vt mandatis ipſius pareamus: vt multa Scripturæ dicta lu- culenter teſtantur. Ille nos creat ad opera bona facienda: & nos nouas creaturas facit. Et vt paucis multa dica- mus: Omne donum bonum eſt à Deo. Nemo etiam poteſt ad Chriſtum venire, niſi Pater traxerit eum. Nemo nouit Patrem=, niſi cui Filius reuelare voluerit. Nemo (inquit Apoſtolus) pot- eſt Chriſtum Dominum appellare, niſi per Siritum ſanlktum. Si- ne me (ait Filius Dei) nihil facere poteſtis. Omnis ſußicientia noſtra à Deo eſt. Quid (inquit Apoſtolus) babes, quod non accepiſti 5 quid igitur gloriaris, quaſi non acceperis * Et ſanè D. Auguſtinus hoc Scripturæ loco convictum ſe eſſe fa- tetur, vt opinionem, quam antea ea de re falſam conce- perat, damnaret. Senſerat enim (vt ipſe loquitur) gratiam Dei in eo tantùm conſiſtere, quòd in præconio veritatis Dei vo- luntas nobis reuelareturns vt autem prædicato nobis Euangelio conſentiremus, noſtrum eſſe proprium, & ex nobis eſſe. Item er- raui (inquit) cum dicerem, noſtrum Aſſe credere & velle, Dei au- tem, dare credentibus & volentibus facultatem operandi. S. 27. Hæc doctrina in Sacris literis ſolidiſſima fun- damenta habet, & Auguſtanæ Confeſſioni, aliisque ſcriptis publicis & approbatis, quorum ſupra mentionem fecimus, planè conformis eſt: quemadmodum dicta, quæ recitabi- mus, luculenter teſtantur. §. 23. In ðð ARELBITRIIO. 637 S§. 23. In Articalo XX. Auguſtana Confeſio hæc verba ha- Aug. Con- bet: Humanæ vires ſine Spiriu ſancto plenæ ſunt impiis affelti- feſſio. p. 21. bus, & ſunt imbecilliores, quàâm vt Bona Opera poſſint efficere co- ram Deo. Adbæc, ſunt in poteſtate Diaboli, dui impellit hom nes ad varia peccata, ad in p as opiniones, ad manifeſta ſeelera. Item: Quia per fädem accipitur Spiritus Sanctus, iam corda re- nouantur, & induunt nouos affeltus, vt parere Bona Opera poſſint. S§. 24. Ex his manifeſtum eſt, quòd Auguſtana Con- Joh. 5 414. feſſio hominis voluntatem in rebus Spiritualibus haud- le r, quaquam l'beram pronunciet: ſed affirmet, hominem eſſe gbr. 2,7. in Diaboli poteſtate: Quomodò igitur ſuis ipſe viribus ad Euangelion, aut ad Chriſtum, fide apprehendendum, ſe conuertere poſſet? §. 2 5. Apologia Confeſſionis de Libero Arbierio ad hunc Apologia. modum docet: Non adimimus humanæ veluntati libertatem. Supra Art. 18. Habet enim libertatem in operibus & rebus diligendis, quas Ratio Confeſſionis. . . Y . g . . . p. 17. 66. 85. per ſe comprehendit:? poteſt aliquo modo eſfycere iuſtitiam civilem: 95. 637. quanquam tanta eſt vis concupiſcentiæ, & Diabolus, qui eſt efſf- cax in impiis, naturam irritat ad varia delicta, &c. Et pauloô poſt: Humana corda ſunt ſine Spiritu ſantcto, ſine timore Dei, Matth. 7, 18. ſine fiducia erga Deume igitur ſunt impia. Porrò: arbor mala non p. 196. poteſt ferre bonos frultus. Et ſine Ede impoſſibile eſt placere Deo. Ebr. u, 6. Teitur, etiamſi concedimus Lihero Arbitrio libertaten & faculta- tem Externa Legis opera effciendi, tamen illa ſEpiritualia non tribue- mus Libero Arbitrio, ſcilicet, verè timere Deum, verèò credere⸗ Deo. Nam animalis homo, hoc eſt, homo tantum naturalibus vi- I. Cor. 2,14. ribus utens, non percipit ea quæ ſunt Dei. Hæc ſatis clarè te- ſtantur, quòd Apologia humanæ voluntati nullas vires at- tribuat, vel bonum inchoandi, vel ex ſeſe cooperandi. §. 26. In Articulis Smalcaldicis ſequentes errores de Li- Artic. Smal- bero Arbitrio reiiciuntur: Quòd homo Liberum habeat Arbi- caldici. trium bonum agendi & malum omittendi. Et poſt aliqua: Tan-De Peccato O- quam error repudiatur, cum docetur: ad Bona Opera⸗ riginis, p. 290. t⸗= 638 II. DE LIrSERO pag. 29. facienda gratiam Spiritus Sankti non eſſe neceſſariam . TIbid. De Pœ- §. 27. Præterea in Articulis Smalcaldicis hæc leguntur: nitentia. Et hæc pœnitentia in Chriſtianis usazut ad mortem durat. Lucta- Romm'5 tur enim cum reliquiis peccati in carne, per totam vitam: quem- Saleze w.“ admodum D. Paulus teſtatur, ſe acaeri cum lege membrorum ſuo- rum. Hoc autem non ſit propriis viribus, ſed Spiritus Santti dono, quod remiſtonem peccatorum ſtatim ſequitur. Hoc donum quo- tidiè aliquid de reliquiis peccati expurgat, & in hoc incumbit, vt hominem verè mundum & ſanttum reddat. Hæc verba pror- ſus nihil de noſtra voluntate loquuntur: neque dicunt, quòd ea, etiam in renatis, aliquid ex ſeſe operetur, ſed omnia Spiritus Sancti dono adſcribunt: quòd hominem emundet, & de die in diem meliorem & ſanctiorem fa- ciat: & ab eo opere vires noſtræ propriæ prorſus exclu- duntur. Catechiſmus S. 2 8. Maior D. Lutheri Catechiſmus ſi habet: Illius Maior. Catholicæ Chriſtianæ Eccleſiæ ege uoque par ſum & membrume De tertio ar- omnium bonorum, quæ ipſa habet, Pariceps & conſorse per Syi- ticulo Symbo- zitum Santtum enim ad eam eommunionemn cleſtium bonorum li Apoſtolici. itroductus, & Eccleſie ſum inſertus: Hoc videlicet medio, quòd P· 476. verbum Dei audiui, & adbuc audios Roc enim initium 2. „Per quod aditus ad Eccleſiam Dei nobis patet. Joh. 3, 44. §. 29. Antequam enim inquit Lutherus in Catechiſino) Epheſ. 2,2. in Eccleſiam Chriſti introducti ſumus, viliſſima Diaboli mancipia Ebr. 2, 1. eramus: Qulibppe qui de Deo & Chriſto nihil noueramus. Spiri- 2. Tim. z2. zs Sanécus autem manet cum ſancta Eccleſia Catholica ad novise- ſimum usque diem: Et per Eccleſiam nos ſanat, eiurque opera uti- tur in docendo & propagando Dei verbot per quod ipſe ſantctiſicatio- nem noſtum operatur & promouet“ vt de die in diem profcia- mus, & in ſide confirmemur, atque in ſerendis bonis fidei ſructibus, quos ipſe eßicit, Progreſſu Jubinde maiores faciamus. In his omnibus, quæ iam & Catechiſmo recitauimus, Liberi noſtri Arbitrii, aut cooperationis noſtræ, ne vno qui- dem AREFEIT KI O, 639 dem verbulo fit mentio: ſed omnia Spiritui Sancto at- tribuuntur: Quòd, videlicet, nos per Miniſterium Verbi in Eccleſiam Dei introducat, in qua nos ſancti- ficet, & efficiat, vt & in Fide & in Bonis operibus profi- ciamus. S. 30. Quamuis autem renati, etiam in hac vita eousque progrediantur, ut Bonum velint, eoque delectentur, & be- né agere atque in pietate proficere ſtudeant: tamen hoc ipſum (vt paulò ante dictum eſt) non à noſtra voluntate, aut à viribus noſtris proficiſcitur: ſed Spiritus Santtus (vt Paulus ipfe de hac re loquitur) ovemtur in nobis & VELL E G PERFICERE. Quemadmodum etiam alibi Apoſtolus Epheſ. 2,6, 0. hoc opus ſoli Deo tribuit, cum inquit: Lſßus enim ſumus Philip. 2, 13. ura, creati in Chriſto Jeſu, in operibus bonis, dua Præparavit Dens, ut in illis ambilemus. S. 31. In Minore Catechiſmo D. Lutherus, piæ ſanctæque Catechiſmus memoriæ, libero noſtro arbitrio prorſus nihil virium tribuit, Minor. quibus ſe homo ad iuſtitiam præparare, aut eam quærere b. 353. 356. poſſet. Contrà verò docet, Hominem excæcatum & captiuum P. 357 tantummodò voluntati Satanæ parere, & ea, que Deo diſplicent, facere. Quarè non eſt in hoc negotio ſommnianda vlla Cooperatio Voluntatis noſtræ, in hominis conuerſione-. Etenim neceſſe eſt, vt bomo diuinitus trahatur, & ex Deo re- Johan, 6, naſeatur- Aliàs nulla in cordibus noſtris cogitatio eſt, quæ à ſeipſo, ad Euangelion Chriſti fide amplectendum, ſeſe conuerteret. Hoc negotium D. Lutherus in libro ſuo, de Servo Arbitrio contra Eraſmum edito, egregiè & ſolidè ex- plicuit, atque ſententiam ſuam piam & inuictam eſſe de- mBaonſtrauit. Poſtea verò, in Commentario illo præclaro quem in Genefin ſcripſit, (præcipuè in explication 26. a.i- tis) eandem repetiuit & declarauit. Eo loco etiam alias quasdam peculiares ab Eraſmno motas diſputationes (ver- bi gratia, de Abſoluta Necesſitate) attigit: & quomodò ea intelligi & accipi velit, contra omnes finiſtras ſuſcipio- nes & corruptelas, pia explicatione benè muniuit. Ea hic repe-⸗ Synergia falſa. 640 II. DE LIBERO repetita eſſe volumus: & vt diligenter legantur atque ex- petantur, omnes hortamur. §. 32. Quarè non rectè & ſincerè docetur, cum fingitur: Hominem adhuc tantum habere virium, vt Euangelion fide amplecti, eoque ſeſe conſolari cupiat: & hoc modo huma- nam voluntatem in conuerſione aliquo modo cooperari. Hæc enim falſa opinio, Sacroſanctæ Scripturæ, piæ Augu- ſtanæ Confeſſioni, eiusdem Apologiæ, Smalcaldicis articu- lis, Maiori & Minori Catechiſinis Lutheri, & aliis huius ex- cellentiſſimi & diuinitùs illuminati Theologi ſcriptis re- pugnat. Enthuſiaſmus S. 33. Non ignoramus autem, & Enthuſiaſtas & Epicureos impius. Pp. 649. . pia hac, de Impotentia & Malitia Naturalis Liberi Arbitrii, doctrina (qua Conuerſio & Regeneratio noſtra ſoli Deo, nequaquam autem noſtris viribus tribuitur) impiè, turpi- ter, & malignè abuti. Et multi impiis illorum ſermonibus offenſi atque deprauati, diſſoluti & feri fiunt, atque omnia pietatis exercitia, orationem, ſacram lectionem, pias medi- tationes, remiſsè tractant aut prorſus negligunt, ac dicunt: Quandoquidem propriis ſuis naturalibus viribus ad Deum ſeſe conuertere nequeant, perre cturos ſe in illa ſua aduerſus Deum contumacia: aut expectaturos, donec à Deo vio- lenter, & contra ſuam ipſorum voluntatem conuertantur. Et cum in hiſce Spiritualibus rebus nullam agendi faculta- tem habeant, ſed totum illud converſionis negotium ſoli- us Spiritus ſanéti operatio ſit, negant ſe porrò Verbum Dei vel audituros vel lecturos, aut Sacramento vſuros: ſed ex- pectare velle, donec ipfis Deus immediatè cœlitùs dona ua infundat, vt reuera in ſeipfſis ſentire & experientia ipſa certiores fieri poſſint, ſe à Deo conuerſos eſſe. Alii verò vt infirmæ & perturbatæ mentes, non ſatis rectè intellecta pia noſtra doctrina de Libero Arbitrio, fortaſſe in triſtes has co- gitationes & periculoſam dubitationem incidere poſſent: n ſint à Deo electi ?& An Deus donailla per Spiritum ſan- RKum in ipfſis operari velit? præſertim cum in cordibus ſuis non adeò firmam & flagrantem fidem, promptamque dbe⸗ ien- . l “ r “ 4 ARBITRIO. 641 dientiam, ſed ſolummodò meras infirmitates, miſerias & an- guſtias ſentiant. §. 34. Eas ob cauſas (ne vel ad dexteram vel ad ſini- Modus Con- ſtram quisquam nimiùm declinet) porrò è Verbo Dei do- vethonts. cebimus: Quomodo homo ad Deum conuertatur? Quibus me- Ordinatus. diis (videlicet per Verbum vocale, & per Sacramenta) Si- I. 2. ritus Santctus in nobis eficax ſit, & veram peanitentiam, fdem, b. 13. 303. 65. nouasque ſpirituales vires ac facultates ad benèò agendum, in cor- dibus noſtris operari & largiri velit? & Quemadmodum nos erga 3. oblata illa media gerere, & is quomodo vii debeamus? §. 35. Non eſt voluntas Dei, ut quisquam pereat. ſed vult, ut omnes homines ad ipſum conuertantur, & aternam ſalutem conſequantur. Pivo ego, (inquit Dominus) nolo mortem pec- II. Pet 3, 9. catoris: ſed ut conuertatur & vivat. Sic enim Deus dilexit mun- Ezech. 33, 1I1. dum, ut Filium ſuum vnigenitum daret: ut omnis, qui eum credi- derit, non pereat, ſed habeat vitam æternam Joh. 3, 16. S. 36. Præterea Deus Optimus Maximus pro ſua ineffa- Revelatur. bili bonitate & clementia curat, vt & ipfius diuina & immo- ta Lex, & mirandum Conſilium ipſius, de Liberatione noſtra, ſanctum videlicet Euangelion (quod ſolùm ſalutem rebus noſtris deſperatis adfert) de æterno Filio ſuo, Saluatore & Redemtore noſtro leſu Chriſto, publicè annuncientur, Rom. n 16. Ea Euangelii prædicatione æternam Eccleſiam ſibi & gene- .15 19. 16 4 1 I. Petr. 1, 35. re humano colligit: & in hominum mentibus veram pœ-I per. ,5. nitentiam, agnitionem peccatorum, & fidem veram in Fi- I. Io. 1,3. c 4,6. lium Dei, leſum Chriſtum, operatur. Et viſum eſt Deo, p 6ι½. 6.3. er hoc medium, & non alio modo, nimirum per Verbum . e⸗ at. J. fuum, cum id vel auditur vel legitur, & per Sacramento- Sarr ad Deam. rum legitimum vſum, homines ad æternam ſalutem vocare, Auditu, cu- ad ſe trahere, conuertere, regenerare, & ſanctificare. Quia a, per nos. in Dei ſapientia ( inquit Apoſtolus) non cognouit mundus per 4 Por⸗ 1 ſapientiam Deum.: placuit Deo per ſtultitiam Prædicationis ſal- I. Cor , ri. vos facere credentes. Mitte (inquit Angelus Cornelio Actor. c.10,16. c. 1,26. 10,6.) in Loppen, & accerſe Simonem, qui cognominatur Petrus, aber , 26. 7 S qui 32: FK. * Rom. lo, 17. Mandatus. pe 647. EFacilis. P· 6y· 644. Promotus. 64² II. D E LIBERO qui loquetur tibi verba, in quibus ſaluus eriê ta, & univerſa do- mus tua. Fides eſt ex auditu (inquit Apoſtolus:) auditus au- tem per Verbum Dei. Sanctifica eos in veritate tua (orat Chriſtus pro Eccleſia) Verbum Tuum eſt veritas, &c. Oro autem Pro iis etiam, qui per ſermonem ipſorum in me ſunt credituri. Jo- han. 17, 17. §S. 37. Eam ob cauſam æternus Deus Pater cœleſtis cæli- tus de Filio ſuo dile to, & de omnibus qui ipfius nomine pœnitentiam & remiſſionem peccatorum præcdicant „cla- mat: HVNG AVDITE. Matth. 3, 17. 6.17, 5. 6. 3 8. Hanc Verbi Dei prædicationem audire oportet⸗ omnes, qui æternam ſalutem cupiunt. Prædicatio enim Verbi Dei, & eiusdem auſcultatio, ſunt Spiritus Sanéti in- ſtrumenta, cum quibus, & per quæ efficaciter agere, & ho- mines ad Deum conuertere, atque in ipſis & velle & perfi- cere operari decreuit Pbhil. 2, wW5. . S. 39. Hoc Dei Verbum homo, etiam nondum ad Deum conuerſus, nec renatus, externis auribus audire aut legere oteſt. In eiusmodi enim externis rebus homo adhuc, etiam poſt lapſum, aliquo modo liberum arbitrium habet: vt in ipſius poteſtate ſit, ad cœtus publicos Eccleſiaſticos acce- dere, Verbum Dei audire, vel non audire. §S. 40. Per hoc medium ſeu inſtrumentum, prædicatio- nem nimirum, & auditionem Verbi, Deus operatur: emol- lit corda noſtra, trahitque hominem: vt ex concionibus Le- gis & peccata ſua, & iram Dei agnoſcat, & veros terrores, atque contritionem in corde ſuo ſentiat. Et per annun- ciationem ac meditationem Euangelii, de gratuita & cle- mentiſſima peccatorum remiſſione in Chriſto, ſcintillula ſidei in corde ipſius accenditur, vt remiſſionem peccato- rum propter Chriſtum amplectatur, & ſeſe promiſſione- Euangelii erigat: & hoc modo Soiritus Santctu, qui hæc omnia operatur, in corda credentium mittitur. Gal. 4, 6. §. 41. Etſi autem vtrunque, tum concionatoris plantare & rigare, ARBITRI O.D 64 3 rigare, tum auditoris currere & velle, fruſtrà omninò eſſent, Rom. 9, 16. neque conuerſio ſequeretur, niſi Spiritus ſancti virtus & operatio accederet: qui per Verbum prædicatum & audi- tum corda illuminat & conuertit, vt homines Verbo cre- dere & aſſentiri poſſint: tamen neque concionator neque auditor de hac Spiritus ſancti gratia & operatione dubi- tent. Quin potius vterque certò ſciat, ſi verbum Dei, iux- ta mandarum & voluntatem Dei, purè & ſincerè prædica- tum fuerit, & homines diligenter & ſeriò auſcultauerint, illudque meditati fuerint, certiſſimè Dominum gratia ſua præſentem adeſſe, & largiri ea, vt paulò ante dictum eſt, quæ homo aliàs ſuis propriis viribus neque accipere neque dare poteſt. De præſentia enim, operatione & donis Spi- ritus ſancti non ſemper ex ſenſu (quomodo videlicet & quando in corde ſentiuntur) iudicari debet aut poteſt. Sed quia hæc ſæpè multiplici infirmitate contecta ſunt, ex pro- miſſione verbi Dei certò ſtatuere debemus, quòd ver- bum Dei prædicatum & auditum reuera ſit minißerium & organon Spiritus ſancti, per quod in cordibus noſtris officax eſt, & operatur. II. Cor. 2, I14, I). 8S. 41. At ſi homo quispiam neque Verbum Dei au-Keiectus. dire neque legere velit, ſed potius Miniſterium verbi & Ec- cleſiam Dei contemnat, & in peccatis ſuis pereat, is neque ex æterna Dei prædeſtinatione quicquam conſolationis capere, neque miſericordiam apud Deum conſequi poteſt. CHRISTVS enim, in quo electi ſumus, omnibus homini- 4 bus clementiam ſuam in Verbo & Sacramentis offert, & P ſeriò vult, vt Verbum Illud audiatur: ac promiſit, vbicun- que duo zut tres in nomine eius congregati fuerint, & Verbum eius Piè tractauerint, ibi ſe in medio ipſorum adſuturum. Matth. 15,20. 1. 25, 20. §. 42. Quare cum homo prophanus inſtrumenta ſeu me- dia Spiritus ſancti contemnit, neque verbum Dei audire vult, Act. 13,46. non fit illi iniuria, ſi à Spiritu ſancto illuminetur, ſed in tenebris infidelitatis ſuæ relinquatur, & pereat. De hac . SS 2 re 5 5t P. ẽn 635.637 Pubtio quæ. Iob. 6, 44. Ephel. 2, 6. 644 II. D E LIBERO re ſic ſcriptum extat: Quoties (inquit Chriſtus) volui congre- gare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos ſuos ſub alas, & NOLVISTI. Matth. 23, 35. §. 43. Et huius recuſationis & rebellionis ratione rectè etiam dici poteſt, hominem non eſſe lapidem aut truncam. La- pis enim aut truncus non reluctatur ei, à quo mouetur: ſed neque intelligit aut ſentit, quid ſecum agatur: ſicut homo non-renatus Deo ſua voluntate reluctatur, donec ad Dominum conuerſus fuerit. Et verum quidem eſt, quòd homo, etiam ante conuerſionem, ſit creatura ratio- nalis, quæ intellectum & voluntatem habeat: (intelle- Rtum autem, non in rebus diuinis, & voluntatem, non vt aliquid boni & ſani velit:) ſed tamen ad conuerſionem ſuam (vt ſæpe iam eſt dictum) prorſus nihil conferre poteſt. Et hac in parte multò eſt deterior lapide aut trunco: quia re- pugnat verbo & voluntati Dei, donec Deus eum à morte peccati reſuſcitet, illuminet atque renouet. Etſi autem Dominus hominem non cogit, vt conuertatur: (qui enim ſemper Spiritui ſancto reſiſtunt, & veritati agnitæ perſeue- ranter repugnant: quod S. Stephanus induratis Iudæis tribuit: hi non conuertuntur:) attamen trahit Deus ho- minem, quem conuertere decreuit. Sic autem eum trahit, vt ex intellectu cœcato, illuminatus fiat intellectus, & ex rebelli voluntate fiat promta & obediens voluntas. Et hoc ipſum Scriptura vocat, NOVVM COR CREARE. Deut. 50, 6. Jer. 24, 7. Ez. Il, I9. C. Iö, 31. c. 36, 26. Tay. 9, 4, 17. S. 44. Eam ob cauſam etiam non rectè dicitur: Homi- nem in rebus Spiritualibus habere MODVM AGENDI aliquid, quòd ſit bonum & ſalutare. Cum enim homo ante conuer- ſionem in peccatis mortuus fit: non poteſt in ipſo aliqua vis ad benè agendum, in rebus ſpiritualibus, ineſſe: itaque non habet modum agendi ſeu operandi aliquid in rebus diuinis. Quando verò de eo agitur, quomodo Deus in homine operetur? verum quidem eſt quòd Deus alium mo- dum agendi habeat in homine: vtpote in creatura rationa- & alium modum in alia aliqua irrationali creatura“, vel W 5 . — MM RðHx A RBITRIO. 645 vel in lapide aut trunco: nihilominus ea de cauſa homini, ante conuerſionem ſuam, modus agendi aliquid boni in re- bus diuinis, tribui non poteſt. Quando verò iam homo eſt conuerſus & illuminatus, eiusque voluntas renouata eſt: tunc homo vVLT BONVM, quatenus renatus & nouus ho- mo eſt- & lege Dei delectatur, ſecundam interiorem hominem. Rom. 7, 23. Et in poſterum tantum boni, & tamdiu bonum operatur, quantum, & quamdiu à Spiritu Dei impellitur: ſicut D. Paulus ait: Qui Wiritu Dei aguntur, bhi ſunt ſilii Dei. Hæc Rom. 8, 14. autem agitatio Spiritus ſancti non eſt coactio: ſed homo conuerſus ſponte bonum operatur: quemadmodum- David inquit: Peoſt victoriam tuam populus tuus tibi Sonta- Pſal. 110, 3. neus offeret. Et tamen ſimul, etiam in renatis lusta carnis & ſpiritus reliqua manet, de qua Paulus ait: Delector lege Rom. 7,18, 24. Dei ſecundum interiorem hominem: video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meæ, & captiuantem me in lege peccati, quæ eſt in membris meis. Et ibidem: Seruio igitur mente legi Dei, carne verô, legi peccati. Et ad Galatas inquit: Cero concupiſcit aduerſus Spiritume Spiritus autem aduerſus cax- nem. Hæc enim ſibi inuicem aduerſantur, at non quaæcunque vul- tis illa faciatis. Galat. J, 17. S. 4. Ex his conſequitur, quàm primum Spiritus ſanctus, Cooperatio per Verbum & Sacramenta opus ſuum, Regenerationis & hominis Renouationis in nobis inchoauit, quòd reuera tunc per vir- cepta. tutem Spiritus ſancti cooperari poſſimus ac debeamus: p. 55;5 651. 652. quamuis multa adhuc infirmitas concurrat. Hoc verò ipſum, qnòd cooperamur, non ex noſtris carnalibus & natu- ralibus viribus eſt, ſed ex nouis illis viribus & donis, quæ Spi- ritus ſanétus in conuerſione in nobis inchoauit. In quam ſententiam D. Paulus expreſſis verbis grauiter hortatur, vt curemus, ne, tanquam Dei cooperarii, fruſira Dei gratiam ac- 2². Cor. 6, 1. ceperimui. Quod tamen ſic, & non aliter intelligendum““ε%⁰ eſt: hominem iam conuerſum tantum atque tamdiu be- nè operari, quantum & quamdiu à Deo per Spiritum-, ſanétum, ducitur, regitur & gubernatur. Quamprimum . 852 3 enim PEBaptiſmo. Rom. 8, 23. Cc. 7, 18, 24. Gal. 5» 17. Conrerſio relapſt. P. Ij· 300. 563. 646 II. D xE L. I B ER O enim Dominus clementem fuam manum ab ipſo retra- heret, homo quidem ne ad minimum momentum in obe- dientia diuina perſeuerare poſſet. Si quis verò Pauli di- Rum in ea ſententia accipere vellet, quaſi homo conuer- ſus vnà cum Spiritu ſanéto eo modo cooperaretur, quem- admodum duo equi ſimul vnà currum trahunt, equidem hoc citra veritatis diuinæ ia turam concedi haudquaquam poſſet. §. 46. Quapropter ingens diſcrimen eſt inter homines baptizatos & non baptizatos. Cum enim, iuxta Pauli do- Qrinam, omnes qui baptizati ſunt, Cbriſtum induerint, & reueraà Ent renati: habent illi iam liberatum arbitrium: hoc eſt, rur- ſus liberati ſunt: vt Chriſtus teſtatur. Vnde etiam non mo- dò Verbum Dei audiunt, verum etiam, licet non ſine mul- ta infirmitate, eidem aſſentiri, & fide amplecti poſſunt⸗ Cuùm enim in hac vita tantùm primitias Spyiritus acceperimus, & regeneratio in nobis nondum ſit abſoluta, ſed ſolummodò inchoata: manet perpetua quædam lucta inter carnem & Spiritum etiam in electis & verè renatis hominibus. Et quidem non modô inter Chriſtianos magnum diſcrimen deprehenditur: quorum hic infirmus, ille robuſtus eſt Spiritu: verùm etiam hanc diuerſitatem quilibet Chriſtia- nus in ſemetipſo animaduertere poteſt, ſe nunc quidem excelſo animo eſſe, & ad omnia virtute Spiritus paratum promptumque, nunc verò paruo & abiecto: & iam qui- dem charitate ardere, firmum in fide & ſpe eſſe, poſt verò frigere, & imbecillitatem ſuam ſentire. H 8S. 47. Cum verò homines baptizati contra conſcientiam aliquid patràrint, & peccato in mortali ſuo corpore domi- nium conceſſerint, atque ita Spiritum ſanctum in ſeipfſis contriſtarint, & excuſſerint, non opus eſt quidem, vt reba- ptizentur: neceſſe eſt autem, vt rurſus conuertantur: de qua re ſæpe alias dictum eſt. . HM §. 48. Hoc enim certiſſimum eſt, in vera Conuerſione (1) Inmutationem, (2) Renopationem, & (3) Motum fieri oportere in 2* A REBIT RIO. 647 in hominis Intellectu, Voluntate, & Conde: vt nimirum, homi- nis mens, 1. peccata agnoſcat, 2. iram Dei metuat, 3. à pec- cato ſeſe auertat, 4. promiſſionem gratiæ in Chriſto agno- ſcat & apprehendat, 5. pias cogitationes animo agitet,, 6. bonum propoſitum habeat, 7. atque diligentiam in mo- ribus ſuis regendis adhibeat, & 8. contra carnem pugnet. Vbi enim nihil horum fit, ibi procul dubio etiam non eſt vera ad Deum conuerſio. Si autem quæſtio ſit de cAVSA EFFICIENTE, hoc eſt, quisnam hæc in nobis operetur? vnde homo hoc ipſum habeat? & quomodo id conſequi voſſt ? hæc pia doRtrina oſtendit horum bonorum fontem, hoc videlicet poſſint: Deus ineffabili bonitate & miſericordia nos præ- tiari curat: & per verbi ſui prædicationem & meditationem, fidem, aliasque pietatis virtutes in nobis accendit: ita quidem, vt hæc omnia ſolius Spiritus ſancti dona ſint at- que operationes. Quin etiam hæc ſincera doctrina oſten- dit nobis media, per quæ Spiritus ſanctus hæc, quæ dixi- mus, in nobis vult inchoare & efficere: & monet, quomo- do hæc dona conſeruentur, confirmentur & augeantur: & hortatur, vt gratiam illam diuinam non fruſtra axceperimus? ſed vt dona illa exerceamus, cogitantes, quâm graue ſit eccatum, tales Spiritus ſancti operationes impedire, aut illis reſiſtere. 2. Cor. 6, 1. 14 S. 49. Ex hac ſolida totius doctrinæ de Libero Arbitris explicatione, de quæſtionibus illis, quæ iam multis annis in Eccleſiis quibusdam Auguſtanæ Confeſſionis agitatæ ſunt, iudicari poteſt. Verbi gratia: quoòd quæſitum fuit: An homo ante, in, vel poſt conuerſionem Spiritui ſancto revugnet? vel purdò paſſiub ſe habeat 7 An homo convertatur vt truncus? An Spiritus Sanlctus detur repugnantibus ?à An converſio he- minis fiat per modum coactionis ?à Hæc atque huiusmodi multa, iuxta recitatam piam noſtram de hoc articulo §s 4 doctri- 2. 3 P. 65f. 4. 5. Sz⸗ modo. Cüm naturales hominis vires ad veram conuer-". Cor. 2, 14. ſionem nihil conferre, aut quicquam adiumenti adferre ²2 Cor. 2, .1s, venit: & Euangelion (per quod Spiritus ſanctus conuer- b 641. 646. ſionem & renouationem in nobis operari vult) annun- 64 8 II.. DE LIBERO doctrinam, facilè diiudicari, & contraria falſa dogmata a- gnoſci, redargui atque reiici poſſunt. I. Reprobata, S§. 5o. Repudiamus igitur primò Stoicorum & Mani- Stoico Mani- chæorum furores, qui aſſeruerunt: Omnia quæ funt, neceſſa- chaæa neceſt- riò fieri, & quidem eo, quo fiunt, & non al I0 modo:⸗ & , hon inem Ias. p. 553. coactum omnia facere. Et, quòd homo etiam in externis nul- lam omninè libertatem (ad externam ciuilem iuſtitiam, & diſciplinam honeſtam præſtandam, & ad vitanda externa peccata & flagitia) habeat: aut, quòd hominis voluntas ait externa ſzelera, libidines, rapinas, cædes &c. violenter CO⸗ gatur. II. Pelagica S. 51. Reiicimus etiam craſſum illum Pelagianorum errorem: quòd Liberum Arbitriun ex propriis naturalibus viri- bus, ſine Spiritu ſancto, ſeſe ad Deum conuertere, Euangelio cre- dere, legem Dei etiam toto corde implere, atque hac libera & ſpontanea ſua obedientia remiſſionem peccatorum & vi- tam æternam promereri poſſt. W . III. Papifi- §S. 52. Reprobamus præterea Papiſtarum & Scholaſti- cum Initium. corum errorem, qui aliquanto ſubtiliùs falſam opinionem Caſſani, Eau- ſuam propoſuerunt. Hi docuerunt, quòd homo naturalibus ſti Rhegiens. ſuis viribus initium ad agendum bonum & ad conuerſionem Bellarmin. I.6, ſuam facere poſſit: ſed quia infirmior ſit, quàm vt benè cæpm d. L.A. c. 4, perficere queat: Spiritum Sanctum illa quæ naturalibus pro- priis viribus inchoata erant, adiuuare & abſoluere. IV. Sner. §. 53. Repudiamus & Synergiſtarum dogma: qui fin- kiſmus. gunt, hominem in rebus ſpiritualibus non prorſus ad bonum b. 553· eſſe emortuum, ſed tantum grauiter vulneratum & ſemimor- mum eſſe. Et aſſerunt, quamuis Liberum Arbitrium infirmi- us ſit, quàm vt initium facere, & ſeipſum propriis viribus ad Deum conuertere, & legi Dei toto corde obedire poſſit⸗: tamen ſi Spiritus ſanctus conuerſionem inchoet, & nos per Euangelion vocet, gratiam ſuam, remiſſionem peccato- rum, & vitam æternam nobis offerat, tunc Liberum Arbi- trium propriis ſuis naturalibus viribus Deo occurrere, & aliquo modo (aliquid ſaltem, etſi parum & languidè) ad conuer- ſionem ſuam conferre, eam adiuuare, cooperari, ſeſe ad Symolergia. P· 553. ARBITR ILOM, 9 49 gratiam præparare & applicare, eam apprehendere, ample- ti, Euangelio credere, & quidem in continuatione & con- ſeruatione huius operis propriis ſuis viribus, vnà cum Spiritu ſancto COOPERARI POSSE. S. 54. Contra hunc errorem ſupra luculenter demon- ſtratum eſt, quòd facultas applicandi ſe ad gratiam non ex naturalibus propriis viribus, ſed ex ſola Spiritus ſancti ope- ratione promanet. §. 5. Relicimus etiam Pontificum & Monachorum do-V. Papiſtica Rrinam: quòd homo poſtquam regeneratus eſt, Legem Perfectio. Dei in hac vita perfeltè implere poſſit: & quòôd per hanc im- p. 291. 54. pletionem legis coram Deo iuſtificetur, & vitam æternam pro- mereatur. H S. 76. Ab altera parte magna ſeueritate & pio zelo re- VI. Entbu- darguendi ſunt Enthuſiaſtæ, neque in Eccleſia ferendi: qui ſiaſt. Ilapſus. ſomniant, Deum ſine omnibus medis, ſine auditione verbi P. 13. 54. 640, Dei, & ſine vſu Sacramentorum hominem trahere, illumi- nare, iuſtificare, & ſaluum facere. H S. 57. Eorum etiam errorem reiicimus, qui fingunt: VII. Nacia- Deum in conuerſione & regeneratione nouum cor, atque adeò niſmus. nouum hominem ita creare, vt veteris Adami Subſtantia & eſ- ſentia (præſertim verò anima rationalis) penitúùs aboleatur, & noua animæ eſſentia ex nihilo creetur. Hunc errorem expreſsè refutat B. Auguſtinus, in explicatione Pſalmi ay. quo loco dictum Pauli: Deponite veterem hominem &. adfert & T. VIII. p. 80. interpretatur, hiſce verbis: Ne aliquis arbitretur, deponendam r bat. in z. eſſe aliquam ſulſtantiam, cxpoſuit quid eſſet, deponite veterem ho- SS minem, & induite nouum &öc. cum dicit in conſequentibus: qua- v. 25. propter deponentes mendacium, loquimini veritatem Eecce hoc eſt deponere veterem hominem,, & induere nouum. Eph. IV, 22. H §. 58. Repudiamus etiam ſequentes loquendi formas, VIII. Conuer. ſi quis iis citra declarationem vtàtur: quòd hominis volun- ſio coacta. tas ante conuerſionem, in ipſa conuerſione, & poſt conuer- p. 554. ſionem Spiritui ſancto repugnet: & quòd Spiritus ſanctus detur ipſis repugnantibus. §s 5 §. 59· Ex 650 II. D E LIBXRO Nulla unle §S. 59. Ex ea enim, quam paulò ante recitauimus, expli- b. 64. 646. p 656. Joh. 54. Baſilius. catione manifeſtum eſt, vbi per Spiritum Sanéctum in homi- nis intellectu, voluntate & corde prorſus nulla fit immutatio ad bonum, & homo promiſſioni diuinæ fidem non adhibet, & à Deo non ad accipiendam gratiam præparatur, ſed totus Verbo Dei repugnat, quòd ibi nulla fiat conuerſio: neque etiam (hac quidem ratione) fieri poſſit. Conuerſio enim ho- minis talis eſt immutatio, per operationem Spiritus Sanéti, in hominis intellectu, voluntate, & corde, quà homo (ope- ratione, videlicet, Spiritus ſancti) poteſt oblatam gratiam apprehendere. Et quidem omnes illi, qui operationi & mo- tibus Spiritus ſancti (quæ per Verbum fiunt) contumaciter & perſeueranter repugnant, non accipiunt, ſed contriſtant & amittunt Spiritum ſanctum. Eph. 1, 30. S. 60. Manet quidem etiam in renatis rebellio quædam, cuius Scriptura mentionem facit: quòd, nimirum, caro con- cupiſeit aduerſus Spirituu quòd carnales concupiſcentiæ aduerſus animam militant: & quòd lex illa in membris legi mentis repu- gnat. Galat. 5, 17. I. Pet. 2, II. Rom. g, 24. = S. 67. Homo autem non renatus, Deo prerſus rebellis eſt, & totus eſt ſeruus peccati. Renatus verò delectatur lege Dei, ſecundum interiorem hominem. Videt autem nihilominus in membris ſuis legem peccati, üz legi mentis repugnat. Quare mente quidem ſeruit legi Dei, carne verò legi peccati. Ad hunc modum vera de hoc negotio ſententia ſolidè, perſpicuè & dextrè declaranda & docenda eſt. Rom. 6, 16. C. 7, 23. S. 62. Quòd verò attinet ad phraſes & dicta Chryſoſto- Chryſoſtomg. mi & Baſilii: Trabit Deur, ſed volentem trahite Tantum velis, p. 554· Ob bac no- mina turbæ Helmſtad. P: 555* & Deus præoccurrit. Item, quòd attinet ad doctorum Scho- laſticorum & Pontificiorum dictum: Hominis voluntas in con- verſione non eſt otioſa, ut truncus: ſed agit aliquid &c. quia di- Gta illa pro confirmando maturali libero arbitrio in conuer- ſione hominis, contra doctrinam gratiæ Dei originaliter à pri- mis authoribus introducta ſunt: ex propoſita declaratio- ne manifeſtè apparet, formæ ſanorum verborum ea nan L eſſe AQA RB;ITRIOC. — 65 1 eſſe analoga, ſed cum illa pugnare: & idcircò, cum de conuerſione ad Deum agitur, meritò vitanda eſſe. Con- verſio enim corruptæ noſtræ naturæ (quæ reuerà nihil a- liud eſt, quam eiusdem reſuſcitatio à ſpirituali morte) omni- nò ſolius Dei opus eſt: ſicut etiam reſuſcitatio in corporali carnis reſurrectione ſoli Deo eſt tribuenda: quemadmo- p. 633. dum ſupra perſpicuè id explicatum, & ſolidis Scripturæ te- ſtimonis demonſtratum eſt. S. 63. Quomodo verò Dominus in conuerſione ex rebel- libus & nolentibus hominibus, quos per Spiritum ſan tum ad obſequium ſuum trahit, volentes & promptos faciat: & quòd poſt hominis conuerſionem voluntas lam renata, in quotidianis pœnitentiæ exercitiis, non ſit otioſa, ſed in omni- bus operibus Spiritus ſanéti (quæ ille per nos efficit) coope- Pp. 645. retur, ſupra ſatis perſpicuè eſt declaratum. §. 64. Et quando D. Lutherus affirmat, hominem in conuer- Lutheri di- ſione ſua merò paſſvè ſeſo habere, certè non ſentit, quòd conuer- tum de trun- ſio absque prædicatione & auditione Verbi Dei fiat: neque co. p. 555. hæc ita accipi voluit quaſi in conuerſione per Spiritum ſanctum prorſus nulli noui motus in nobis excitentur, ne- que vlla ſpiritualis operatio in nobis inchotur. Sed hoc vohuit D. Lutherus: Hominem ex ſeivſo, aut naturalibus ſuis viribus non poſſe aliquid conferre, vel adiumentum adferre ad ſuam conuerſionem: & quòd hominis conuer- ſio non tantùm ex parte, ſed tota prorſus ſit operatio, do- num, & opus ſolius Spiritus ſancti: qui eam virtute & po- p. Fa, tentia ſua, per Verbum (in intellectu, corde, & voluntate hominis, tanquam in ſubiecto patiente) efficiat atque ope- retur. Quod tamen non eo modo fit, quaſi cum ſtatua lapide formatur: aut ſigillum in ceram inprimitur: quæ ce- ra neque ſenſum, neque voluntatem habet: ſed eo modo hominis immutationem & renouationem fieri credimus, uem ſatis luculenter fupra explicuimus. pbpbp 555 §. 65, Quandoquidem etiam iuuentus in ſcholis, do- Concurrentes Qrina illa de tribus cauſis eßzcientibus concurrentibus in conuer- cauſcN. fione hominu non renati, vehementer perturbata eſt, dum . 652 III. DEx FIDEI IVSTITIA diſputatum fuit, quomodo illæ, (Verbum, videlicet, prædi- catum & auditum, Spiritus ſanctus, & Hominis Voluntas) concurrant? denuò repetitum volumus ex ſupra poſita ex- plicatione, quòd conuerſio ad Deum ſit ſolius Spiritus ſanéti opus: qui ſolus eſt egregius ille artifex, hæc in nobis effi- ciens: interim tamen prædicatione & auditu Verbi fui (tanquam ordinario & legitimo medio ſeu inſtrumento ſuo) vtitur. Hominis autem nondum renati intellectus & voluntas tantùm ſunt ſubiectum conuertendum ſunt enim hominis ſyiritualiter mortui, intellectus & voluntas, in quo homine Spiritus ſanctus conuerſionem & renouationem 4. operatur. Ad hoc autem opus efficiendum, hominis con- vertendi voluntas nihil confert: ſed patitur, ut Deus in ipſa 5. operetur, donec regeneretur. Poſtea verò in aliis ſequenti- p. 555· 645. 651. hus bonis operibus Spiritui ſancto cooperatur, ea faciens, quæ Deo grata ſunt: eo modo, qui iam à nobis in hoc ſcripto abunde ſatis eſt declaratus. III. A. C. a. 4. p. 556. 4 rn Y. D E FIDEI IVSTITIA b. 6t. CORAM DEO. S. I. I. Status NATERTIA controuerſia inter Theologos quosdam Auguſtanæ Confeſſionis orta, eit de Iaſtiia Chriſti, ſeu inſtitia Fidei, quæ à Deo, per fidem, miſeris peccatoribus ex gratia imputatur. Andr. Oſiander Regiomon- ti Profeſſor ann 1549. M. 1552. 15. Octobr. An Eſſentia- S. 2. Alii contenderunt, Iuſtitiam Fidei (quam Apoſtolus lis ut Dei? Iußitiam Dei appellat) eſſe iuſtitiam Dei Eſſentialem: quæ ſit ipſe Chriſtus, vt verus naturalis & eſſentialis Dei Filius, qui per fidem in electis habitet, eosque ad benè operandum impellat: & hac ipſa ratione eorum ſit iuſtitia: cuius inha- bitantis eſſentialis iuſtitiæ reſpectu, omnium hominum pec- cata ſeſe habeant inſtar guttulæ aquæ, ad magnum mare collatæ. §. 3. 17 CORAM DEO. 65 ʒC3 §. 3. Alii verò aſſeruerunt, Chriſtum eſſe iuſtitiam no- Humana!? ſtram, duntaxat iuxta humanamn ſuam naturam. S. 4. Contra vtrosque vnanimi conſenſu reliqui Augu- Vtrinque. ſtanæ Confeſſionis Theologi docuerunt, Chriſtum eſſe no- ſtram iuſtitiam non ſecundum diuinam tantùm naturam, neque etiam ſecundum humanamtantùm, ſed iuxta vtran- que naturam: quippe qui nos (vt Deus & Homo) à pecca- tis noſtris perfectisſima ſua obedientia liberauerit, iuſtifi- cauerit, atque ſaluos fecerit. Itaque aſſeruerunt, fidei iu-Apol. p. 70. ſtitiam eſſe remiſſſonem peccatorum, reconciliationem 76, 66, cum Deo, & adoptionem in filios Dei: propter ſolam Chriſti obedientiam: quæ per ſolam fidem, ex mera gra- tia omnibus verè credentibus ad iuſtitiam imputetur: ita vt propter hanc imputationem ab omni iniuſtitia abſol- vantur. 8S.5. Præter hanc controuerſiam etiam aliæ quædam diſpu- Aliæ 95. tationes de articulo iuſtificationis (occaſione formulæ In- terreligionis) motæ ſunt: quæ poſtea in antitheſi explica- buntur. §. 6. Hic autem articulus, de Iuſtificatione, præcipuus eſt Doctrinæ (Vt Apologia loquitur) in tota doëctrina Chriſtiana, ſine Dignitas. quo conſcientiæ perturbatæ nullam veram & firmam con- P. 62, ſolationem habere, aut diuitias gratiæ Chriſti rectè agno- ſcere poſſunt. Id D. Lutherus ſuo etiam teſtimonio confir-Tom. III. Alt. mauit, cum inquit: Si vnicus hbic articulus ſincerus permanſe- ſol. 266. z- rit, etiam Chriſtiana Eccleſia ſincera, concors, & ſine omnibus ſe-. „. 55. Sis, permanet: Sin verò corrumpitur, impoſſibile eſt, vt vni errori aut fanatico piritui rectè obuiam iri poſit. Et de hoc articulo D. Paulus præcipuè loquitur, cum inquit: Paulum ſermenti totam conſzerfionem fermentat. Atque ea ipſa de cauſa Paulus particulas excluſiuas (videlicet, ſme lege, ine operibus, ex Gatia, P.23.76,558. guatis) quibus humana merita excluduntur, in hoc articulo Rom. 3,:28. tanta diligentia, tantoque zelo vrget: vt oſtendat, quòd:. Cor. 5,6. valdè neceſſarium ſit, vt in hoc articulo non modò ſincera Epheſ. 2, 8. doctrina perſpicuè explicetur, verum etiam antitheſis po- Natur, Galat. 5, 9.⸗ 654 III. DE FIDEI IVSTITI A L omnia veritati contraria dogmata à pia doctrina ſegregen- tur, excludantur, & reiiciantur. . II. Theſis. §. 7. Quare vt hoc controuerſia piè, iuxta verbi Dei ana- logiam, explicetur, & per gratiam Dei componatur, fince- ram doctrinam, fidem & confesſionem noſtram ad hunc mo- dum recitamus. . Jußitia mert S. 8. De Iuſtitia idei coram Deo, vnanimi conſenſu credi- gratuita. mus, docemus, & confitemur, (iuxta compendiaria Chri- ſtianæ noſtræ religionis capita, quæ ſupra poſuimus) quòd homo peccator coram Deo juſtificetur, hoc eſt, abſoluatur ab omnibus ſuis peccatis, & à judicio iuſtiſſimæ condemna- P. 13. tionis, & adoptetur in numerum fliorum Dei, atque beres æternæ viteæ ſeribatur, ſine vllis noſtris meritis, aut dignita- b. 352. 57. te: & absque vllis præcedentibus, præſentibus, aut ſe- quentibus noſtris operibus, ſed ex mera gratia: tantum- modò propter vnicum meritum, perfectiſſimamque obe- dientiam, paſſionem acerbiſſimam, mortem, & reſurrectio- nem Domini noſtri leſu Chriſti, cuius obedientia nobis ad iuſtitiam imputatur. Organum, §. 9. Hæc bona nobis in promiſſione Euangelii per Spi- Fides. ritum Sanéctum offeruntur. Fides autem vnicum eſt medium p. 15. 83.557. illud, quo illa apprehendimus, accipimus, nobisque ap- 659. 661. 675. plicamus. Ea fides donum Dei eſt, per quod Chriſtum Re- demtorem noſtrum in verbo Euangelii rectè agnoſcimus, & ipſi confidimus: quòd videlicet tantùm propter ipſius meritum, ex gratia, remiſſionem peccatorum habeamus, & iuſti à Deo Patre reputemur, vitamque æternam conſe- quipollent. ge⸗ Kaue lea Propeſtiones ſunt æquipollentes, & . * * e „ efata. igdem planè volunt, cum Paulus dicit: Fide nos iuſtificari. Kom. 3 38. Aut, idem nobis ad iuſtitiam imputari. Et, cum docet: Quèd Rom. 5, 19. Ynius Mediatoris Chriſti obedientia iuſtiſicemur. Aut, quòd per Ibidem. vnius iuſtitiam in omnes homines iußifßcatio vitæ veniat. Fides Fdei effcacia enim non propterea iuſtificat, quod ipſa tantæ præſtantiæ unde? ſit, tamque præclara virtus: ſed quia, in promiſſione E- P. 27178 2 vangelii oblatum meritum Chriſti apprehendit & amplecti- . tur: COoORAM DEO. 6 ſ5 tur: illud enim per Fidem nobis applicari debet, ſi eo ipſo merito iuſtificari velimus. Itaque inſtitia illa, quæ à Deo fidei, aut credentibus, ex mera gratia imputatur, eſt obe- dientia, paſſio & reſurrectio Chriſti: quibus ille legi noſtra cauſa ſatisfecit, & peccata noſtra expiauit. Cum enim Chri- ſtus non tantum Homo, verum Peus & Homo ſit, in vna Per- p. 556. ſona indiviſa, tam non fuit Legi ſubiectus, quàm non fuit morti (ratione ſuæz Perſonæ) obnoxius: quia DOMINVS Matth. 12,8. Legis erat. Eam ob cauſam ipſius obedientia (non ea tan- tum, qua Patri paruit in tota ſua paſſione & morte, verum p. 557. etiam, qua noſtri causàâ ſponte ſeſe Legi ſubiecit, eamque obedientia illa ſua impleuit) nobis ad iuſtitiam imputatur: ita vt Deus propter tzotam obedientiam (quam Chriſtus agendo & patiendo, in vita & morte ſua, noſtri cauſa Patri ſuo cœleſti præſtitit) peccata nobis remittat, & ſa- lute æterna nos donet. Hæc iuſtitia per Euangelion, & b. 13 303,641. in Sacramentis, à Spiritu Sancto nobis offertur, & per fi- dem applicatur, atque apprehenditur: vnde credentes in Chriſtum habent reconciliationem cum Deo, remiſſionem peccatorum, Dei fauorem, adoptionem filiorum, & hære- ditatem vitæ æternæ. S. 11. Vocabulum igitur IvV 1I1 1†11 CATIONIS in hoc Iaſtifcatio negotio ſignificat , Iuſtum pronunciare, 4 peccatis & æternis quid? peccatorum ſuppliciis abſoluere: propter luſtitiam Chri-b. 106. 14. 57 ½ ſti, quæ à Deo Fidei imputatur. Et ſanè hic vocabuli il- Philip. 3, 9· lius vſus tam in Veteri quàm in Nouo Teſtamento admo- dum frequens eſt. Salomon inquit: Qui inſtißcat impium, tror. 4 17. & qui condemnat iuſtum, abominabilis eſt vterque apud Deum e. Exod. . Iſaias væ denunciat illis, qui iuſtißcant impium, & iuſtitiam Deut. 25, 1. iuſti auferunt ab eo. Paulus ait: quis accuſabit electos Dei?². Sam 15, 4. Deus eſt, qui iuſtificat, (hoc eſt, qui à peccatis abſoluit) uk hes , 32, eſt qui condemnet ?à Rom. 5, 33. e3 S. 12. Cùm autem interdum vocabulum REGENE- Regeneratio RATIONIS pro vocabulo IVSTIFICATIONIS vſurpe- quid tur: neceſſe eſt, vt illud dextrè & propriè explicetur, ne Re- k. 578. nouatio, 656 III. DE FIDEI IVSTITIA nouatio, quæ lIuſtificationem ſequitur, cum iuſtificatione fidei confundatur, ſed rectè à ſe inuicem diſcernantur. 1. Remiſſio. S. 13. Vocabulum enim Regenentionis interdum in eo ſenſu accipitur, vt ſimul & Remiſionem peccatorum (quæ dunta- xat propter Chriſtum contingit) & ſubſequentem renoua- tionem complectatur: quam Spiritus Sanétus in illis, qui per fidem iuſtificati ſunt, operatur. Quandoquè etiam ſo- lam remiſſionem peccatorum, & adoptionem in filios Dei ſigni- ficat. Et in hoc poſteriore vſu ſæpè multumque id voca- bulum in Apologia Confeſſionis ponitur. Verbi gratia, cum dicitur: Liſtificatio eſt Regeneratio. Sed & Paulus hoc Tit. 3, 5‧. vocabulo interdum ſic vſus eſt: vt, cum dicit: Saluos nos 2. V. ivificatio. fecit per lauacrum regenerationis & renouationis Spiritus Sanitti. Col.2,3. Quin etiam VIVIFICATIONIS vocabulum inter- dum in hac ſignificatione accipitur, vt remiſſionem peccato- rum & adoptionem in filios Dei notet. Cum enim homo per fidem (quam quidem ſolus Spiritus Sanctus opera- Epheſ. 2,3. I1. IOoh. 3) 14. tur) iuſtificatur, idipſum reuera eſt quædam Regeneratio: Col. 2, 13. quia X Flio iræ fit filius Dei, & hoc modo⸗? morte in vitam tans- Ephel. 2, 5. Jertur. Sic loquitur D. Paulus cum inquit: Cum Gemus Rom. 1, 17. wmortui in peccatis, conuiuificauit nos in Chriſto. Et alibi: Iuſtus Hab. 2, 4. fde ſua vivet. Et in hac poſteriore ſignificatione Apologia pag. 81. 92. 9 vVocabulo Regenerationis frequenter vti ſolet. as der S. 14. Deinde etiam REGENERATIO ſæpè& pro SAN- 3. Renovatig. — . 4 . ; :. . CTIFICATIONE & Renouatione (quæ fidei iuſtificationem ſequitur) vſurpatur. In qua ſignificatione D. Lutherus hac voce, tum in libro de Eccleſia & Conciliis, tum alibi etiam, multùm vſus eſt. Renatorum §S. 15. Quando autem docemus, quòd per operationem Infrrmitas. Spitus Sancti regeneremur & iuſtificemur: non ita accipi- endum eſt, quaſi ſentiamus, quòd iuſtificatis & renatis nulla prorſus iniuſtitia (poſt regenerationem) ſubſtantiæ ipſo- rum & conuerſationi adhæreat: ſed hoc volumus, quoòd Chriſtus perfectiſſima obedientia ſua omnia ipſorum pec- cata tegat: quæ quidem in ipſa natura (in hac vita) adhuce hærent. =e „ ——— —— — — D CoRAM DEoO. 6 57 hærent. Nihilominus tamen per fidem, propter obedien- tiam Chriſti (quam Chriſtus inde à natiuitate ſua usque ad ignominioſiſſimam crucis mortem pro nobis Patri ſuo præ- p. 655. 659. ſtitit) mſti pronunciantur & reputantur: etiamſi rationi cor:-g ruptæ naturæ ſuæ adhuc ſint maneantque peccatores, dum mortale hoc corpus circumferunt. Phil. 2, 8. S. 16. Sed neque hoc ſentimus, quòd liceat nobis, absque Ofcium pie- pœnitentia & vitæ emendatione, peccatis frenos laxare, inatis. lisque perſeuerare & fubinde pergere. Oportet enim Iuſtifi- cationem præcedere veram & non ſimulatam Contritionem. Rom. 3, 28. Et qui mera gratia (vt diximus) propter vnicum mediatorem FPh. 2, 8. Chriſtum, tantum per fidem, ſine omnibus operibus & me- ritis, coram Deo iuſti ſunt, hoc eſt, in gratiam Dei recipiun- tur: his etiam Spiritus ſanctus datur, qui eos renouat atque ſan ctificat, in ipſis dile ctionem, erga Deum & proximum o- peratur. Cum autem inchoata illa renouatio in hac vita ſit imperfecta, & peccatum adhuc in carne, etiam in renatis, Rom. 7, ig. kabitet: iuſtitia fidei coram Deo, in gratuita & benigniſſima imputatione iuſtitiæ Chriſti (absque vllo noſtrorum operum merito) conſinſtit: quòd videlicet peccata obis remiſſa & tecta ſint, neque nobis imputentur. Rom. 4, 7. S. 17. Sed & hoc diligentiſſimè obſeruandum eſt, ſi modò Plus in Con- articulum de luſtificatlone ſincerum retinere velimus, ne verſione ea, quæ fidem præcedunt, & quæ eam ſequuntur, articulo huic, quàm Iußti- tanquam ad Iuſtifcationem neceſſaria, admiſceantur, aut inſeran-ſicatione. tur. Non enim vnum idemque eſt, de Conuerſione hominis, & de Iuſtificatione eius, agere. Quia non omnia illa, quæ ad veram Conuerſionem requiruntur, etiam ad Iuſtificationem pertinent. Ad luſti ſicationem enim tantuùm hæc requirun- tur atque neceſſaria ſunt: Gratia Dei, meritum Chriſti, & fides: quæ hæc ipſa Dei beneficia in promiſſione Euange- lii amplectitur: qua ratione nobis Chriſti iuſtitia imputa- tur: vnde remiſſionem peccatorum, reconciliationem cum Deo, adoptionem in filios Dei, & vitam æternam conſequi- mur. . §. 18. Quare non ſentiendum eſt, veram & ſaluantem fi- Fider in im. Tt dem probo nulla. ₰ 68 III. DE FIDEI IVSTITIA dem in iis eſſe, qui contritione carent, & propoſitum in pec- catis pergendi & perſeuerandi habent. Vera enim contritio præcedit: & fides iuſtificans in iis eſt, qui verè, non fictè, pœnitentiam agunt. Charitas E- S. 19. Et charitas fructus eſt, qui veram fidem certiſſimè & dei fructus. neceſſariò ſequitur. Qui enim non diligit, de eo rectè iudi- . cari poteſt, quòd non ſit iuſtificatus, ſed quòd adhuc in morte de- tineatur- aut, indicium eſt, talem hominem rurſus juſtitiam I. Ioh. 3, 10, 14. fidei amiſiſe, vt lohannes teſtatur. Et quando D. Paulus Rom 3, 26. affirmat, fide nos iuſtißicari, ſine operibus: hoc ipſo docet, neque Eph. 2, 8. præcedentem contritionem, neque ſequentia bona opera ad p. 66. articulum aut negotium Iaftifcationis pertinere. Bona enim opera non præcedunt iuſtificationem, ſed eam demum ſe- quuntur. Et oportet perſonam primum eſſe iaſtam, ante- quàm Bona Openz facere queat. EtRenovatio, §S. 20. Similiter & Renouatio ſeu Sanctificatio, quamuis & heic Inper- ipſa ſit beneficium Mediatoris Chriſti, & opus Spiritus San- ſecta. cti, non tamen ea ad articulum aut negotium lIuſtificatio- p. 6;59. 66t. nis coram Deo, pertinet: ſed eam ſequitur. Quia, propter carnis noſtræ corruptionem, in hac vita imperfecta eſt, & nondum omnibus numeris abſoluta. De hac re eruditè & Tom. 4. Lat. piè D. Luth. in præclaro illo ſuo & copioſo ſuper Epifolam ad n. PeS. 47. à, Galatas commentario ad hunc modum docet: Concedimus de P. 18 86. . . . charitate & bonis operibus etiam docendum eſſe, ſod ſuo tempore & loco, quando ſcilicet quæſtio eſt de operibus extra hunc capitalem ar- ticulum. Hic autem ſtatus cauſæ eſt: qua re iuſtificemur, & vimm æternam conſequamur? Hic reſpondemus cum Paulo- Sola Fide in Chriſtum nos pronunciari iuſtos, non operibus legis aut charitate. Non quod opera aut charitatem reiiciamus, ut aduer- ſarii nos accuſant: ſed ex ſtatu cauſæ nolumus diuellis id quod Sa- tan quærit. Itaque cum iam verſomur in loco communi de Iuſtißi- catione, reiictimus & damnamus opera. Is enim locus nequaquam patitnr aut admittit diſputationem de bonis operibus. Abſeindamus igitur hoc propoſito ſimpliciter omnes leges, & omnia opera legis. Hactenus Lutherus. Eidei nſur, I. S. 2 I. Quare vt perturbatæ mentes certam, firmamque n⸗ Se dla- CokRAM Dro.§õ 6559 ſolationem habeant: & merito Chriſti atque gratiæ diuinæ debitus honor tribuatur: docet nos Scriptura, iuſtitiam fidei coram Deo tantummodò conſiſtere in ſola clementi & qui- dem gratuita reconciliatione ſeu remiſſione peccatorum: quæ ex mera gratia, propter ſolum Chriſti Mediatoris meritum, 6z. ſe nobis donatur: & per ſolam fidem, in promiſſione Kuange- lii, apprehenditur. S. 22. Ad eundem modum etiam fides illa in juſtificatio- 2. ne coram Deo, neque contritione, neque dileétione, aliis- ve virtutibus, ſed ſolo Chriſto confidit: & in Chriſto, ipſius perfectiſſima obedientia (qua pro nobis legem impleuit) ni- titur: quæ obedientia credentibus ad iuſtitiam imputtur. Rom..6l. 4, . §. 2 3. Et quidem neque contritio, neque dilectio, neque ; Vlla alia virtus, ſed ſola fides eſt illud vnicum medium & in -v.75. 8ʒ. 554 ſtrumentum, quo gratiam Dei, meritum Chriſti, & remiſſio- 557. 66. nem peccatorum (quæ bona nobis in promiſſione Euangelii offeruntur) apprehendere & accipere poſſumus. §. 24. Rectè etiam docetur: quòd credentes, qui per fi- Liſßtitiæ la- dem in Chriſtum iuſtificati ſunt, in hac vita primùm quidem hoata, dis- Imputatam fidei iuſtitiam, deinde verò etiam Iuchoatam iuſtitiam ocrota, ineff. Nouæ obedientiæ, ſeu, bonorum operum, habeant. Sed hæc duo α. non inter ſe permiſcenda, aut ſimul in articulum de luſtifi- catione ingerenda funt. Cum enim inchoata illa iuſtitia ſeu p. 6;8. renouatio in nobis, propter carnem, in hac vita imperfecta ſit & impura: eius iuſtitiæ ratione perſona coram Dei iudicio conſiſtere non poteſt. Sola autem iuſtitia obedientiæ, paſſionis, & mortis Chriſti, (quæ fidei imputatur) coram iudicio Dei ſta- re poteſt: ita quidem, vt tantùm propter hanc obedientiam perſona (etiam poſtquam renouata eſt, & multa bona opera fe- cit, atque iam honeſtè & innocenter viuit) Deo placeat & ac- cepta, in filium Dei adoptata, atque hæres vitæ æternæ ſcri- pta ſit. §S. 25. Huc referendum eſt, quod Paulus ſcribit, Abraba- Rom. 4,7. mum coram Deo iuſtificatum eſſe, ſola fide, propter Mediatorem, ſine merito vllo operum ſuorum: idque non tantùm, cum primò ab UWololatria conuerſi, nulla bona opera haberet: ſed etiam cum poſtea per Spwritum Sanctum renouatus, multis præ-Gen. 15, 6,. ILt 2 claris q.664, 660 III. DE FIDEI IVSTITIA Hebr. II, . Rom. 4, I. Rom. 4, 5. Pſal. 32, 1. p. 690. Vox, Sola. P. 73 76. 568. 653. 66 7. Marc. 5, 36. Luc. 8, 50. Rom., 3, 25. Ce 11, 6. Gal. I,20. c. 2,16. c. 3, 21. Eph 2, 5. 7e Tim. 1, 9. Tit. 3. 5. 1. Joh. 5, 5. Apol. 75. Cauſa usus. I. Ercluſio möriti. P. 75. 653. claris bonis operibus ornatus erat. Et mouet Paulus (in ea epiſtola quæ eſt ad Romanos ſeripta) quæſtionem, in quanam re Abrabhami iuſtitla coram Deo (propter quam Deum clemen- tem habuerit, ipſique placuerit & acceptus, ac hæres regni Dei fuerit) poſita & conſtituta fuerit? S. 26. Ad hanc quæſtionem D. Paulus his verbis reſpon- det: Ei verò qui non operatur, credenti autem in eum, qui iuſtificat impium, reputatur ſides eius ad iuſtitiam, Sicut & Dauid dicit, Beatitudinem hominis (eſſe) cui Deus acceptam fert iuſtitiam ſine operibu. Quare, etſi conuerſi & in Chriſtum credentes ha- bent inchoatam in ſe renouationem, ſan ctificationem, dile- Stionem, virtutes & bona opera: tamen hæc omnia nequa- quam immiſcenda ſunt articulo Iuſtificationis coram Deo: vt Redemtori Chriſto honor illibatus maneat: &, cum noſtra noua obedientia imperfecta & impura ſit, perturbatæ con- ſcientiæ certa & firma conſolatione ſeſe ſuſtentare valeant. §. 27. Et hoc ipſum vult D. Paulus, quando in hoc arti- culo particulas excluſiuas (absque operibus, ſiné lege, gralis, non 6X operibus) tanta diligentia, tantoque zelo vrget. Hæ autem excluſiuz omnes hiſce verbis comprehenduntur, cum doce- mus: Sola Eide coram Dee iuſtifcamur & ſaluamur. Hoc enim modo opera noſtra excluduntur: non quidem ea ratione, quaſi vera fides poſſit exiſtere ſine præcedente contritio- ne: aut, quaſi bona opera non neceſſariò fidem veram (tanquam certiſſimi fructus) ſequantur: aut quaſi creden- tes in Chriſtum non debeant benè operari. Sed ab articulo IvsTIFICATIONIS Bona Opera excluduntur, ne negotio Iuſti- ficationis peccatoris coram Deo, quaſi ad eam rem neceſſa- ria, pertinentia, & requiſita, inſerantur & admiſceantur. S. 2 8. Et hæc eſt vera particularum exclufiuarum in articulo Iuſtificationis ſententia: quæ diligenter & ſedulò in hoc ar- ticulo retinenda atque vrgenda eſt: propter rationes, quas ſtatim ſubljiciemus. “èB S. 2 9. Primum, vt per illas particulas Omnia Opera Propria, merita, dignitas, glioria & fiducia omnium operum noſtro- rum in articulo Iuſtificationis penitùs excludantur: Iita quidem, vt opera noſtra, neque Canſæ, neque Merit vilurin Ur⸗ CoORAM DEO. 11 661 zuſtificatione, ad quæ Deus in hoc negotio reſpiciat, aut qui- bus nos fidere poſſimus, aut debeamus, vel ex toto, vel di- midia aut minima ex parte, rationem habeant. ͦẽ §. 30. Deinde, vt hoc offcium & hæc proprietas Eidei ſolius II. Organi ſit, maneatque, quòd videlicet ſola fides, & nulla prorſus alius. alia res, ſit illud medium & inſtrumentum, quo Dei gratia Pidei Vu. & meritum Chriſti, in promiſſione Euangelii, apprehenda-b.75 83,57, tur, accipiatur, nobisque applicetur: & vt ab hoc applicationis 66à5. 6;3. oeficio atque proprietate charitas, omnesque aliæ virtutes aut opera penitus excludantur. . §S. 3 1. Denique has formulas teneamus, vt neque reno-III. Renopa- vatio, neque ſanctificatio, virtutes aut bona opera, tanquam tio ſepanmta. Forma, aut Pars, aut Cauſa Iuſtificationis, aut ſub qualicunque b. 563. 6732= prætextu, titulo aut nomine, articulo Iuſtificationis, tan- quam ad eam rem neceſfſaria aut pertinentia immiſceantur: ſed vt fidei iuſtitia tantummodò in remiſſione peccatorum (ex mera gratia, propter ſolum Chriſti meritum) conſiſtat: quæ bona in promifſone Euangelii nobis offerantur, & ſola fide recipiantur, apprehendantur, nobisque applicen- P. 75. 83. tur⸗. §. 32. Eodem modo etiam conſeruandus eſt ordo, inter fi- Ordo ad dem & bona opera: inter Iuſtificationem, & Renouatio-open. nem ſeu ſanctificationem: ne quod poſterius eſt, priore lo. co ponatur. = W §. 33. Bona enim opera non præcedunt fidem: & Sancti- p. 55 658. Gcatio non præcedit Iuſtificationem. Sed primùm in con- 1. verſione per Spiritum ſanctum fides ex auditu Euangelii Rom. 10, 17. in nobis accenditur. Illa verò apprehendit gratiam Dei in ꝛ. p. 146. Chriſto: qua perſona iuſtificatur. Cùm verò perſona iam 3. eſt iuſtifiéata, tum etiam per Spiritum Sanctum renouatur 8S ſanctificatur: ex ea verò renouatione & ſanctificatione 4. deinceps fructus, hoc eſt, bona opera, ſequuntur. Et hæc non ita diuelluntur, quaſi wera fides aliquando, & aliquan- P. 558. 676. diu ſtare poſſit cum malo propoſito: ſed ordine cauſarum & effectuum, antecedentium & conſequentium, ita diſtri- Com. Gen. c. 22 buuntur. Manet enim, quod Lutherus rectè dicit, 6ν. 209. b. 2rie 602 III. DE FIDEI IVSTITIA conueniunt & ſunt connexa inſeparabiliter fides & opera“ ſed ſola ſides eſt, quæ apprehendit beneditctionem, ſine operibus: & tamen nun- ?· 59. quam eſt ſola. De qua re ſupra ſatis eſt dictum. Eideisignum. §. 34. Ac multæ ſanè diſputationes hac vera & ſolida di- ſtinctione vtiliter & dextrè explicari poſſunt: quam etiam Apologia, cum agit de dicto lacobi c. 2, 17. affert. Quando P. ; enim de fide agitur, quomodo, videlicet, ea iuſtifcet, hæc eſt ea de re D. Pauli doctrina: quòd ſola Fides, ſine Operibus, P. 75. juſtificet: quatenus nobis Chriſti meritum, vt diximus, ap- plicat & communicat. 8. 35. Quando verò quæritur, Quain re, & quonam in- Licio homo Chriſtianus, vel in ſeipſe, vel in alis hominibus, veram viuam ſidem, item ſimulatam & mortuam fidem, agnoſcere & diſcernere poſit? (cùm multi torpentes & ſecuri Chriſtiani ſibi opinionem quandam, loco fidei, imaginentur, cum ta- men veram fidem non habeant:) de hac re Apologia ſic reſpondet: Iacobus eam vocat mortaam ſidem, quam non omnis generis Bona Opera, & frultus Wiritus ſoquuntur. Et in hanc ſententiam etiam latina Apologia loquitur: Iacobus rectè negat, nos tali fide iuſtißicari, quæ eſt ſine operibus, hac eſt, gusz mor- tua eſt. . P. 1e5. ſec. S. 36. lacobus autem (vt Apologia docet) agit de eo- rum operibus, qui per Chriſtum iam ſunt iuſtificati, cum iaſa ne Deo reconciliati, & per Chriſtum remiſſionem peccatorum 744 non ſunt conſecuti. Cum verò quæritur, vnde fides hoc habeat, Maßhitiæ. & quid requiratur, vt iuſtificet & ſaluet? tum non rectè reſpon- b. 6. 67:2. deretur, 4 quis diceret: Fidem non poſſe iußtificare ſine operibus: vel Fidem, quatenus charitatem, qua formetur, coniunctam habet, iuſtißcaree vel Fidei, vt iuſtificet, neceſſariam eſſe præſentiam bono- zum operume vel, Bona Opera eſſe cauſam, ſine qua nen- quæ per particulas exclußias ex articulo Iaſtifcationis non excludan- tur. Fides enim tantum eam ob cauſam iuſtificat, & inde vim illam habet, quoòd gratiam Dei, & meritum Chriſti in promiſſione Euangelii (tanquam medium & inſtrumentum) apprehendit & amplectitur. §. 37. Et C R9R'˖ -M DEO. 665 8.37. Et hæc quidem, pro ratione compendiariæ expli-Errore cationis articuli de luſtificatione, ſufficere exiſtimamus. EEK his autem, quæ iam dicta ſunt, facilè intelligi poteſt, non mo- dò ſupra commemoratos errores, verum etiam ea falſa do- gmata, quæ iam recitabimus, redarguenda, repudianda & rejicienda eſſe. §S.3 8. Quod dilectio noſtra, ſeu bona opera, ſint meri-I. Bona Opem tum vel cauſa noſtræ coram Deo Iuſtificationis: aut ex toto, inuſtificare. aut ſaltem ex aliqua parte. Concil. Trid. S8. 6. c. 9. §S. 39. Quòôd homo bonis operibus ſuis ſe præparare de-II. Dignò præ- beat, vt dignus fiat applicatione & communicatione meri-parare. torum Chriſti. ibid. S. 6, c9. S * S. 40. Formalem noſtram iuſtitiam coram Deo, eſſe Inhæ-III Charitate rentem noſtram Nouitatem ſeu charitatem. Bellarm. l. 2. c. 23, t. 4. iuſtificare. S§. 41. Qudd inſtitia noſtra coram Deo duabus partibus IV. Renorat. conſtet: Remiſſione peccatorum, & renouatione ſeu ſancti- Mſe compertè. ficatione. 4lU p. 75 560. S. 42. Fidem iuſtificare tantùm initialiter, vel partialiter, vel V. Complere. principaliter: & novitatem vel charitatem noſtram iuſtificare etiam coram Deo, vel completinè, vel minus principaliter. 8. 43. Credentes coram Deo iuſtificari, vel coram Deo VI. Iuchoaeè juſtos eſſe, ſimul & iwputatione & inchoationes vel, partim im- ſimul. putatione, partim inchoatione nouæ obedientiæ. p. 560. §S. 44. Applicationem promiſſionis gratiæ fieri & fide cor- VII. Applicari dis, & confeſſione oris, ac reliquis virtutibus. gtiam, ore, S. 4. Sed & hic error reiiciendus eſt, cum docetur: homi-virtutiby. ib. nem alio modo, ſeu per aliquid aliud sALVYARI, quaàm per id, VIII. Salu- quo coram Deo IVSTIFICATVR: qua ratione (iuxta quo- em per Ope- rundam opinionem) per ſolam quidem Fidem coram Deo?. juſtißcemur: ſed tamen ita vt absque operibus ſalutem æter-?’ 56 662. nam conſequi impoſſibile ſit. S. 46. Hic error ideò taxandus & reprobandus eſt, quia è Rom. 4, 5. diametro pugnat cum dicto Pauli, qui afſerit: Beatitudinem rg hominis eſſe, cui Deus iuſtitiam imputet, ſine operibus. Et hoc eſt f.aGer Sere fundamentum bpaulinæ diſputationis, quòd eodem prorſus modo, & iuſtitiam & ſalutem conſequamur. Imò hoc vult Tt 4 pau- 664 III. DE FIDEH IVSTITIA Rom 8, 23. Paulus: quòd eo ipſo, cum fide iuſtifienmur, ſimul etiam adoprionem En * . 9, 4. in filios Dei, & hæreditætem vitæ æternæ atque ſalutem adipiſiamur. S. Eamque ob cauſam Paulus particulas illas excluſiuas (ex p. 561 660. gratia, ſine operibus, & ſimiles) non minus conſtanter & graui- ter in articulo sSALVTIS, quam in articulo IVSTIFIGA- TIONIS noſtræ vrget. èü Iuſßtit. Eſſen- S. 47. Præterea etiam diſputatio illa de Iubabitatiene Hin- tialis inbæſio. tialis iuſtitiæ Dei in nobis reétè declaranda eſt. Etſi enim Deus Joh. 14, 2. Pater, Filius, & Spiritus Sanctus, Deus trinus & vnus, (qui Epheſ. 3, 7. eſt æterna & eſſentialis iuſtitia) per fidem in electis, qui per „ Chriſtum iuſtificati, & cum Deo reconciliati ſunt, habitat: 1. Cor. 6,19. (omnes enim verè pii ſunt templa Dei Patkis, Eilii, & Wiritus : Cor' . Sankti: à quo etiam ad Nouam obedientiam impelluntur:) 6,16. . . . . . .. .. . tamen hæc inhabitatio Dei non eſt iuſtitia illa fidei, de qua Paulus agit, eamque Iiſtitiam Dei appellat: propter quam coram Deo iuſt pronunciamur. Sed inhabitatio Dei ſequi- tur antecedentem fidei iuſtitiam: quæ nihil aliud eſt quâm re- miſſio peccatorum, gratuita acceptatio peccatoris, propter ſolam Chriſti obedientiam, eiusq; meritum perfectiſſimum. S. 48. Cum igitur in Eccleſiis noſtris apud Theologos Au- guſtanæ Confeſſionis extra controuerſiam poſitum fit; to- tam iuſtitiam noſtram erxtra nos, & extra omnium hominum merita, opera, virtutes, atq; dignitatem quærendam eamque in ſolo Domino noſtro leſu Chriſto conſiſtere: dextrè conſi- derandum eſt, qua ratione Chriſtus, in negotio iuſtificatio- nis, Noſtm iuſtitia dicatur. Ac ſentiendum eſt, quòd juſtitia noſtra neque in diuina neque in humana natura, ſed in Tom P· 557. Vſius Perſona conſiſtat: quippe qui vt Deus & Homo 1N so- LASVA, TOTA, ET PERFECGTISSIMA OBEDIENTIA eſt noſtra IVSTITIA. Jer. 23, 6. I. Cor. 1, 30. II. Cor. 5, 21. Neceſſtaru- §S. 49. Etiamſi enim Chriſtus de Spiritu Sanéto quidem vionis Natu- ſine peccato conceptus & natus eſſet, & in ſola humanitate rarum. ſua omnem iuſtititiam impleuiſſet, nec tamen verus & æter- nus Deus fuiſſet: talis tamen ipſius humanæ naturæ obe- dientia & paſſio nobis ad iuſtitiam imputari non poſſet. Et viciſſim, ſi Filius Dei non homo factus eſſet, non poſſet ſola *. Adiuiiuina CORAM D E,O., 64 diuina natura noſtra eſſe iuſtitii. Quare credimus, doce- mus, & confitemur, quòd tota T0TIVS Perſonæ Chriſti OBEDIENTIA, quam ille Patri usque ad ignominiofisfi- Phil. 2, 8. mam crucis mortem, noſtri cauſa, præſtitit, nobis ad iuſti- P. 6s“. tiam imputetur. Humana enim natura ſola, ſine Diuinitate. æterno omnipotenti Deo, neque obedientia neque paſſione,. pro Tr0 TIVS MVNDI peccatis ſatisfacere valuiſſet. Diui- nitas verò ſola, fine Humanitate, inter Deum & nos Media- toris partes implere non potuiſſet. Cùm autem Obedientia illa Chriſti, non ſit vnius duntaxat haturæ, ſed totine perſong, ideò ea eſt perfectiſſima pro humano genere ſatisfactio & expiatio: qua æternæ & immutabili iuſtitiæ diuinæ (quæ in lege reuelata eſt) ſatis eſt factum. Ea obedientia eſt illa noſtra iuſtitia, quæ ſeueritatem diuini iudicii ferre poteſt, & in Euangelio reuelata ſeu monſtrata nobis eſt: qua fides no- ſtra coram Dei iudicio nititur: quam Deus fidei imputat. Sic enim ſeriptum eſt: Sucnt per inobedientiam vnius hominiz Rom. 5, 19. peccatores conſtituti ſünt multir ita per vnius obedientiam iuſti con- P· itentur multi. Et Apoſtolus lohannes inquit: Sanguis Ieſit . Joh. 1,7. Chriſti, Rilii Dei, emundat nos ab omni beccato. Et Paulus ait: Rom. 1, 17, Iuſtus fide ſua vivet. Hac ratione nobis neque diuina neque Hab. 2, 4. humana Chriſti natura (per ſe) ad iuſtitiam imputatur: ſed Apoc. ny. ſola obedientia illius Pberſonæ, quæ ſimul Deus t, 2 homo. Epr rr u9. 5* 9, 14. Ethoc modo fides noſtra reſpicit in berſonam Chriſti: qua- c. 10,3. tenus illa pro nobis legi ſeſe ſubiecit, peccata noſtra expia-Gal. 3, 1. vit, & cum ad Patrem ſuum iret, ſolidam, abſolutam, & per- fe tiſſimam obedientiam (iam inde à natiuitate ſua nctis- ſima, vsque ad mortem) Patri ſuo cœleſti pro nobis miſerri- mis peccatoribus præſtitit. Qua ſua obedientia omnem no- ſtram inobedientiam (quæ in cogitationibus, verbis, & ope- ribus noſtris deprehenditur) texit: vt ea nobis ad damna- tionem non imputetur, ſed ex mera gratia, propter ſolum Chriſtum, condonetur atque remittatur. §. 50. Reiicimus igitur atque vnanimi conſenſu damna- Errores alii. mus, præter ſupra commemoratos errores, etiam eos, quos 7 nunc recitabimus, & omnes alios hiſce ſimiles: quippe qui Tt 7 verbo 655 657. 659. 666 III. DE Frp. IvST. conAM DEo. verbo Dei, Propheticæ & Apoſtolicæ doctrinæ, & piæ no- ſtræ religioni repugnant. I. C. Iuſtit. ut S. 5§ t. Quòd Chriſtus ſit iuſtitia noſtra coram Deo, tantum Deuc. f. 55y. ſecundúùm diuinam naturam. Ofiander anno 1,49. II. Vi Homo. §S. 52. Quòd Chriſtus noſtra ſit iuſtitia duntaxat ſecundùm humanam natuam. III. Laſtitia Bellarm. 1. 5. de C. c. I. Lombard. 3. d. 10. Stancarus anno yI. infuſa. §. 53. Quod in Prophetarum & Apoſtolorum dictis (vbi de iuſtitia fidei agitur) vocabula (IVSTIFICARE, & IV- STIFICGARI) non ſignificent à peccatis abſoluere, & remis- ſionem peccatorum conſequi, ſed propter infuſam (per Spi- ritum ſanctum) charitatem, virtutes & opera, quæ inde pro- manant, reipſa & reuera iuſtos effli. WV. Inhabi- S. 54. Fidem non reſpicere tantuùm in obedientiam Chriſti, tans ut Deus. ſed in diuinam ipſius naturam: quatenus videlicet, ea in no- p. 59. bis habitet & operetur: & per hanc inhabitationem iuſtitiæ . diuinæ eſſentialis, noſtra coram Deo peccata tegi. =ð V. Fides in S. pS. Fidem eſſe talem in obedientiam Chriſti fiduciam, Lmnpenitente. quæ exiſtere & manere poſſit in eiusmodi homine, qui non P. i5. 300. 5). verè pœnitentiam agat, qui charitate ſit vacuus, & in pecca- 6730. tis contra conſcientiam perſeueret. VI. Deus non §S. 56. Non Deum ipſum, ſed dona Dei duntaxat in cre- in nobu. dentibus habitare. b · 360, S. 57. Hos errores hisque ſimiles, omnes reiicimus: quia verbo Dei clariſſimo repugnant. Et per Dei gratiam con- ſtantes perſeueramus in doctrina ſincera, de iuſtificatione ſidei coram Deo: vt ea in Auguſtana Confeſſione, eiusque Apologia perſpicuè propoſita, explicata, & verbo Dei mu- nita efft. §. 5§58. Si quis autem copioſiorem huius præcipui articuli T. Ien. Lat. I. Iuſtificationis (in quo ſalus noſtra vertitur) explicationem 36 n:6“: requirat, eum ad præciarum D. Lutheri commentarium in an. .1. T,Iv. Ppiſtolum Pauli ad Galatas, ablegamus, quem breuitatis pr. an. 1534. ſtudio, hoc loco repetitum & confirmatum . volumus. DE — — 667 44. C 4.5. „. DE BONIS OPERIBVS. 2276r. g. 1. F. C. Epit. p y0ο. 21sSsIDIVM quoddam ortum eſt “2) inter quosdam l. Origo& Se- Theologos Auguſtanæ Confeſſionis, de Bonis Ope- ts Quaſtio- Wribus. Alii enim ⁵) has propoſitiones vſurparunt: nis. Bona Opera ſunt neceſſaria ad ſalutem: Impoſtbile eßt ſine Bonis 2 Salloan⸗ Operibus ſaluari Nemo vnquam ſine Bonis Operibus eſt ſaluatus. ermine Atque vt hanc ſententiam tuerentur, attulerunt in medium: 4e Jaſtif.l.4. quòd à verè credentibus Bona Opera, vt fructus fidei, requi- c, 9. rantur: & quòd fides ſine charitate mortua ſit: etiamſi cha- ritas non ſit cauſa noſtræ ſalutis. 2. Alii ) verò hoc dogma impugnarunt, atque docue- runt: quòd Bona Opera neceſaria quidem ſint: ſed non ad ſaælutem veruùm propter alias cauſas. Et affirmàrunt paulò antè recitatas propoſitiones in Eccleſia Dei non eſſe feren- 1. das: propterea quòd formæ ſanorum verborum & piæ do- 2. Gtrinæ non ſint conformes: & quòd Papiſtæ cum anteà ſem- per, tum verò inprimis noſtro ſeculo eas propoſitiones oppo- 3. ſuerint piæ noſtræ doctrinæ: qua aſſerimus, ſola ide nos iuſti- ſicariĩ & ſaluari. Itaq; eas reiiciendas iudicàrunt: ne meritum Chriſti (dùm opera noſtra admiſcentur) extenuetur: & vt 4. promiſſio de ſalute noſtra, credentibus certa & firma maneat. §. 3. Dum autem de ea re diſceptatur, quidam, pauci ta- men, hanc propoſitionem (quæ & ipſa controuerſiæ occaſio- Amsdorf. nem dedit) attulerunt: Bona Opera ad ſalutem eſſe pernicioſa. Sed & à quibusdam diſputatum & affirnatum fuit: quòd Anqr. Muſca- . . us Prof. Fran- Bona Operæ non ſint neceſſaria, ſod arbitrio noſtro relilta: Pro- cofurt. pterea quòd non metu & comminationibus pœnarum à LE- GE extorqueantur, ſed ſpiritu ſpontaneo, & alacri mente fie- ri debeant. Alii verò aſſeruerunt: Bona opera eſſe neceſſaria. Abdias Præ- . §. 4. Hactorius. 5) Philip Melancht. Georg. Maior. Iuſtus Menius. Petr. Prætor. Paul. Eber. Superint. VVitteb. D. Georg Calixt. Helmſtad. D. Cunrad Hoinci. ib. In Maior. Luth. Kirch Poſt. P. 4. f. 230 277. 278. 281⸗ e) Nicol. Amsdorf Epiſc. Numburg. Mat. Flacius Prof. Jen Matt. Gallus Superinr. Ratispon. Joach. Morlin Superint. Brunſvic, Joh. V Vigand. Pr. Zen, Epii, Pomegan, Caleſtinus, Tim., Kirchn, Prof, Helmſt Heidelb, 668 IV. D E BoNIS S. 4. Hæc poſterior controuerſia initio tantùm ex æquiuo- catione vocabulorum (Neceſſitatis & Libertatis) occaſionem ſumſit: quòd vocabulum Neceſytatis non tantům Immuta- bilem & æternum Ordinem diuinum (quo ovnes homines ad obediendum Deo debitores ſunt, & adſtriéti) ſignificet: verùm etiam interdum Coactionem illam, qua Lex diuina ho- mines ad Bona Opera facienda, ſeuerè vrget, deſignet. Pro- greſſu autem temporis non iam de verbis amplius diſputa- tum, ſed de rebus ipſis magna vehementia fuit diſceptatum. Et à quibusdam acriter pugnatuum eſt: Nouam obedientiam (quam ſuprà commemoratus Ordo diuinus requirit) non ccſe neceſſariam. = II. Doctrina. S. 5. Vt autem & hoc diſſidium, iuxta verbi Dei analo- giam piè declaretur, & per Dei gratiam prorſus componatur, doctrinam, fidem, & confeſſionem noſtram de hoc negotio recitabimus. 6bS. 6. PRIMO, in hoc articulo nulla eſt inter noſtros diſſen- fſie, de his propoſitionibus, quas iam commemorabimus. Eph. 1,4, I. Quòd videlicet Dei ordinatio ſit atque mandatum, vt creden- c. 2, 10. 2. tesin Bonis Operibus ambulent. Quò d ea non ſint verè Bona opem, Col. 1, io. 3. quæ quisq; bona intentione facienda ſuſcipit: a) aut quæ ſecun- Phil. 1, 27. 4. duùm bhumanas tmditiones fiunt: ſed ea, quæ Deus ipſe in Verbo 6.g,16,17. 5: uo præſcripſit atque præcepit. Quòd verè Bona opera non 1. Theſſ. 47. propriis naturalibus viribus, ſed tum demum fiant, cum per- ſona per fidem cum Deo eſt reconciliata, & per Spiritum ſan- Rum renouata, & in Chriſto Jeſu (vt Paulus loquitur) de noro quaſi, ad Bona Opem, creata eſt. Eptheſ. 2, 10. ⸗ 6. §. 7. Sed & hoc extra controuerſiam eſt, quomodo, & qua Opera Pio- de cauſa Bona piorum Opera (licet in hac carne noſtra impura rum è Ede. & imperfecta) Deo placeant & accepta ſint: videlicet, propter Dominum noſtrum leſum Chriſtum, per fidem: propterea quòd perſona fßdelium Deo accepta eſt.b) Etſi enim opera illa, = u 4) Chemn. Exam., Concil. Trident. P. I. Seſſ. 6. p. 194. 2a1 Can. :4. pag. 176. Luth. T. 6 A. f. Say. ad Philip Epift. b. Hiſtor. A. C ap. Chytt. °) B. O cauſ. Eßic. Renatus, à Spir S. actus. Materia, Lex. Deut. 12,8, 81, Forma, in Fide, prompteè, Iætanter, e charitate. I. Tim 1, 6. Fins, Dei gloria, Eccleſtæ, proximi bonum, 1I. Cor, 10, 14. Phil, 2, 4. 5 OPERIEBVS. 669 uæ ad conſeruandam externam d ſciplinam faciunt (qualia etiam Irrenator. ab infidelibus & non ad Deum conuerſis hominibus fiunt, & quidem requiruntur) ſuam, coram mundo, laudem ha- bent: & temporalibus quibusdam præmiis, in hoc mundo, à Deo ornantur: attamen, cum ea non ex vera fide profi- ciſcantur, reuerà coram Deo ſunt peccata, hoc eſt, peccatis contaminata: & à Deo pro peccatis & immundicia reputan- tur: propter naturæ humanæ corruptionem, & quia perſo- b. 17. na cum Deo non eſtreconciliata. Mala enim arbor non poteſt Matth. 7, 18. bonos fractus ferre. Et in ea quæ ad Romanos c. 14, 2), ſcripta eſt, legitur: Quicquid non ex fide eſt, peccatute eſt. Neceſſe eſt enim vt perſona Deo placest, idque propter ſoluùm Chriſtum, priusquam perſonæ illius opera Deo placeant. Eph. 1I, 4. ſo. §.8. Quare eorum operum, quæ reuerà Bona ſunt, & Deo placent, quæ etiam Dominus, tum in hoc tum in futuro ſe- culo vult remunerari, mater & fons eſt 1PSA FIDES: vnde & veri fructus fidei, ſicut & fructus Spiritus à D. Paulo appel- lantur. Gal. 5, 22. H §. 9. Fides enim (quemadmodum D. Lutherus in præfatio- Fides quid? ne Epiſtoleæ Pauli ad Romanos ſcribit) ℳ diuinum quoddam opus in nobis, quod nos immutat, ex Deo regenerat, veterem Adanmum mor- tificat, & nos pland in alios Bominer ( in corde, animo, & omnibus viribus noſtris) quaſi transformat, & Spiritum Sanéctum nobis con- fert. Er eſt Eides illa quiddam viuum, eſkcax, potens: ita vt fieri non poſſit, quin ſemper bona operetur. Neque Eides quærit demum, An Bona opera ſint facienda? ſed priusquam de ea te inquira- tur, iam multa Bona opera effecit, & ſemper in agendo eſt ocupata. Lui verò non ad hunc modum benò operatur, is homo Vera Fide ret. & vbi ſit Fides, vbi Beona opera, quaſi cxcus palpando quæritate neque tamen quid Eides, aut Bona opera ſint, novit: interim tamen multa ineptò de Fide & Bonis operibus garrit & nugatur. Fides iu- htifcans eſt viva & ſolida fducia in gratiam ſeu clementiam Dei, gdeà certa, vt homo millies mortem oppetere, quàm eam Fduciam febi eripi pateretur. Et haæc äncia atque agnitio diuinæ gratiæ & elementiæ, lætos, animoſos, alacres eficit, cum erga Deum, um encga omnes ereaturas: quam latitiam & alacritatem Spiritus Sanctus ex- citat per Fidem. Inde homo ſine ulia coaéctione Promptus & alacris reddi= P⸗ 70. 74 670 IV. DE BoNIS redditur, vt omnibus benefaciat, omnibus inſeruiat, omnia toleret: idque in honorem Dei Optimi Maximi, cui ſtudium ſuum probare, animique ſui gratitudinem declarare cupit, pro ea gatia atque cle- mentia, qua Dominus eum eſt perſequutus. Itaque impoſſbile eſt, Bona Opera à Fide vera ſepararer quemadmodum etiam eſfci non Ppoteſt, vt ignis non vmt & luceat. Haétenus Lutherus. Quia verò de hac re inter noſtros non eſt contr ouerſia, nolumus eſſe nunc prolixiores: ſed tantùm de iis rebus, quæ in con- trouerſiam venerunt, quanta fieri poteſt, ſimplicitate & per- ſpicuitate mentem noſtram declarabimus. p. O. Neceſi- §S. 10. Quòd igitur ad Neæceſſtatem aut Libertatem Bono- tas. rum operum attinet, negari non poteſt, quòd in Auguſtana Confeſſione, eiusdemque Apologia hæc verba ſæpè vſurpen- p. 13. 21. 314.,562. tur atque repetantur: Bona opera eſ' neceſſaria &, quòd ne- Matth. 23, 23. ſe ſit Bona opera facere quippe quæ neceſſariò Fidem & Luc. 17, 10. Reconciliationem cum Deo ſequi debent: & quòd neceſa- Eph.:, . riò ea opera, quæ Deus præcepit, ſint facienda., Sed & Sacræ literæ im. 36. vocabulis (Neceſſitatis, Neceſſariü, Debiti & .) vtuntur, quoties, . 5 * c-12, 144. de iis rebus agunt, quas ratione mandati, ordinationis & Rom 8, 12. voluntatis diuinæ præſtare tenemur. C., 13, 5. 1. Cor. 9, 16. Actor 5, 29. IOh. 15, 2. I. Ioh. 4, ꝛ21. 2, 6. I. Theſſ. 4,3. c. 3, 23. §. 11. Quare propoſitiones hæ (Bona opera eſſe neceſſaria: &, Neceſſe ſe „ Benè agere) In commemorata pia & genuina ſententia, immeritò à quibusdam reprehenduntur & reii- ciuntur. Hæ enim retinendæ atque vrgendæ ſunt ad redar- guendam atque refutandam ſecuritatis Epicureæ opinio- nem, qua multi Fidem mortuam, Jac. 2, 17. aut perſuaſionem p. 55. 66. quandam vnam, quæ ſine Pœnitentia & Bonis operibus eſt, pro ven Fide habent: atque vera ſe Fide præditos falsò ima- ginantur: quaſi ſcilicet in vno eodemque corde ſimul ſtare Matth 7, 23. poſſent, vera ſi’des, & malum propoſitum, in peccatis perſeue- c. 23, 23. randi & progrediendi: quod tamen prorſus eſt impoſſibile: en g,. aut, quaſi allquis, veram fidem, iuſtitiam & ſalutem habere c. 13, 5. ac retinere valeat, etiamſi arbor putrida ſit maneatque, neque 1. Cor. 9, 16. Ullos bonos ſructus ferat: imò quamuis in peccatis contra con- Ebr. 0o, 36. ſcientiam perſeueret, aut rurſus deſtinata malitia in ſcelera priora relabatur. Hæc falſa & impia ſunt. Interim tamen, cum — — — — 4: “ OrERIBV, S. 77 cum de Neſſitate Bonorum operum agitur, hoc diſcrimen ob- se oaé, ſeruetur, quòd per vocabulum Neccſitati intelligenda ſit, Mandati Aa. Neceſſitas OoRDINIS, Mandati, & Voluntatis Chriſti- ac De- 13, 46. Connexi biti noſtri- non autem neceſſitas CoACTIONIS. Ebr. 7, 12 Cau- Contræa Voluntarium, Adiaphorum, Conſequens, Contingens, Conſequentiæ. æ& Phil. 1, 24. Conſequentiſſ. Abſolutæ. L. 2, 25. S. 12. In aliis enim quibusdam Scripturæ locis vocabula Spontaneumi⸗ . (Ex neceſſitate) de iis rebus accipiuntur, quæ homini præter een etena. voluntatem eius, coactione quadam extorquentur, vt exter- 4 Philip.1. nè, & quidem in ſpeciem, ſed tamen contra ſuam voluntatem Ppetr. 5. aliquid faciat. Talia enim hypocritica opera Deus non pro- p. 562. bat: ſed vult, vt populus Noui Teſtamenti ſit Populus ſpon- Pſal. no, 3. taneus? & vt ſpontanea ſacrificia oſfent atque obedientiam Pſal. 54,: 8. non inuitus aut coactus, ſed ex animo præſtet. Hilarem enim dre⸗⸗ 7. datorem diligit Dominus. In hanc ſententiam rectè dicitur at- Cor. 9. que docetur: quòd verè Bona opera ſponte, libero ſpiritu, ab 1. Pet. 5, 2. iis, quos Filius Dei liberauit, fieri debeant: quemadmodum b. 562. etiam diſputatio illa, de Iibertate Bonorum operum, præcipuè ad hanc ſententiam confirmandam à quibusdam agitata eſt. S. 13. Hoc autem loco etiam diſcrimen obſeruandum eſt, inter Veterem & Nouum ſeu interiorem hominem: quorum hic ſponte Bonum operatur, ille verò maximè inuitus aliquid Boni agit. De hoc diſcrimine Paulus loquitur, cum inquit: Dele- Rom. 7, 22. 24. ctor lege Dei (promptus ſum ad benè agendum) ſecundum inte-Oal. 5, 17. riorem hominem. Sed in carne mea legem aliam reperio, quæ non modò ad benè operandum dißficilis eſt, veràm etiæm etiam legi mentis meæ repugnat. Quod igitur ad illam rebellem & difficilem car- nem noſtram attinet, ea de re Paulus ſic ait: CASTIGO cor-I. Cor. 9,27. pus meum, & IN SERVITVTEM REDIGO. & . Et: qui ſunt Galat. 5, 24. Chriſti (inquit Apoſtolus) carnem ſuam CRVCIFIXERVNT Rom. 8, 13. cum B. O. neceſſaria ſunt ob Dei iuſſum Ez. 20. Joh. 13, 34. Rom. 8, 12. c. 13, 8. Gloriam Eſa. 52, 2. Ez. 36, 20 Matth. 5, 17. Amorem Leß 19,2. Luc. 6,36. 1I. Johan. 3, 2. I. Petr. I, 14. Opem creat Epheſ. a, 10. Redimit Tit. 2, 14. Purgat Rom. 5, 14. Gal 5, 25 1) Ob Renatos pro Statu Rom. 1, 8. 6,4. Phil. 1,27. I. Joh. 3,9. Fide Gal. 5, 6. Vitâà Rom 6, 73. I. Cor. 5, 7. Col. 1, 1o Phil. 1, 27. Tit. 2, 10. I. Joh. y, 21. Motu F/.89,33. Mal. 3, 2,3. Matth. 3, 10. I. Cor. 6, 10. Gal. 5, 27. Promiſſa I Tim 4,8, II. Cor, 5, Io. Proximum Lucrandi I. Pet. 3, I. I. Joh. 3, 15. B. O. Necéi- ſitas. p. 13. 97 Falſa. 1. 672 IV. D E BONIS cum vitiis & concupiſeentiis. Contrà autem opinio falſa redar- guenda & reiicienda eſt, cum docetur: Bona opera ita eſſe libens homini Chriſtiano, vt in eius libero arbitrio poſitum ſit, ea vel facere, vel omittere: aut, licet contra legem Dei peccetur, nihilominus tamen, fidem, Dei gratiam atque fauorem retineri poſſe. S. 14. DEINDE, cum docetur: Bona opera neœeſſaria Aſſé, etiam hoc explicandum eſt, quarò, quibusque de cauſis ea ſint neceſſaria: quæ cauſæ in Auguſtana Confeſſione eiusque Apologia recitantur. G. 15. Interim tamen diligenter in hoc negotio cauendum eſt, ne Bona opera articulo lIuſtificationis & ſalutis noſtræ im- miſceantur. Propterea meritò hæ propoſitiones reiiciuntur: Bona opem piorum neceſſaria eſſe ad ſaluteme Impolſibile eſſe, ſine Bo- p 662 663 673 nis operibus ſaluari- quia ſimpliciter pugnant cum doctrina de Eph. 2; 3. Pfſal. 32 1. p. 56. 75. 961. 2 8. P. 13. 766. particulis excluſiuis in articulo Iuſtificationis & Saluationis: quibus particulis D. Paulus opera & merita noſm, ab articulo Iuſtificationis & Salutis noſtræ, penitùs excluſit, & omnia ſoli gatiæ atque clementiæ diuinxæ, & Chriſßi merito adſcripſit: quemadmodum in ſuperioribus articulis id declarauimus. Et propoſitiones illæ (de Neceſſtate Bonorum operum ad ſalutem) perturbatis & afflictis conſcientiis veram Euangelii conſola- tionem eripiunt: occaſionem præbent Dabitationi de Gratia Dei- multis modis ſunt periculoſæ præſumtionem & falſam opinionem de propria inftitia, & fiduciam propriæ dignitatis confirmant: à Papiſtis acceptantur, & ad ipſorum malam cauſam fulciendam (contra ſinceram do ctrinam de ſola fide ſaluante) adducuntur. Quin etiam propoſitiones illæ formæ ſanorum verborum repugnant: cum ſcriptum ſit: Beatitudi- nem eſſe hominis, cui Deus imputat iuſtitiam, ſine operibus. Et in Confeſſione Auguſtana articulo ſexto hæc verba ex Ambroſio adferuntur: Qui credit in Chriſtum, ſaluus eſt, ſine opere, S 0 LA FIDE, gratis accipiens remiſtonem peccatorum. a) Sed & D. Lu- =è therus „₰) D. Jac. Andr. Paulina dicit Gruͤndl Bericht von der Theol Einigk. lit. H. 3. an. 1570. Auguſtin. T. 10. . 217. 5§. 28. p. 448. Thummiſſuri B. O. ne- ceſſ ut Conditio ſine qua non. Henr. Höpfner. Antecedens, Via. Stegmann. Pars ordinis ad Sal. Meiſner. Gonditio Subiecti, ſine quâ non ſaluetur. Neceſſ. OPERIBVS. 673 therus has propoſitiones reiecit atque damnauit: primò qui- 9. dem in falſis Apoſtolis, qui Galatas in errorem induxerant: deinde in Papiſtis, multis admodum locis: poſtea, etiam in 10. Anabaptiſtis: qui hanc interpretationem adferunt, quòd Fi- des quidem non debeat niti Meritis Operum: ſed tamen ea neceſſariò ad ſaluten requiri: Poſtremò in quibusdam aliis, ſuis hominibus, qui hanc, vt loquuntur, gloſſam in medium In commenta- adducebant: Si maximè, dicebant, Bona opera tanquam ad ſa- tio ſuo ſuper lutem neceſſaria requiramus, tamen non docemus, quòd Bonis operi- Jeneln ,22. bus ſit confidenadum. L P. 20) à de §. 16, Quare in Eccleſiis noſtris meritò hoc ratum, certum T. VV. 10. p.Ftr. & fixum eſſe debet: quòd phraſes ſeu propoſitiones illæ, de p. 56;z. 661.. Bonis operibus ad ſalutem neceſſariis, non ſint docendæ, de- Conft. Eleckt. fendendæ, pingendæ; ſed potius ex Eccleſiis noſtris, vt fal- Ecct Tit. de ſæ & non ſinceræ explodendæ atque reiiciendæ: quippe am. p. t. quæ tempore perſecutionis (vbi clara & perſpicua confeſſio- ne aduerſus omnis generis corruptelas & deprauationes ar- ticuli Iuſtificationis maximè opus erat) ex Interreligionis for- mula renouatæ, promanarint atque denuò diſputationibus nouis occaſionem præbuerint. S. 17. POSTEA, cum de eo etiam diſputetur: An Bona ope- Conſervatipva ra ſalutem conſeruent? aut, Num ad zonſeruandam ſidem, iuſti- Fidei. riam, & ſalatem ſint neceſſaria? diligenter & accuratè decla-p. 593 675. 5. 22. randum eſt, qua ratione Iuſtitia & ſalus in nobis conſeruentur, ne rurſus admittantur. Scriptum eſt enim Matth. 1o, 22. c. 24, B Qui perſeuerauerit uque ad finem, ſaluus erit. Et Apoſtolus ait: Participes Chriſti effecti ſumus: ſi tamen initium ſubſtantiæ usque ad IJnem firmum zetinuerimus. Hebr. 3, 6, 14. Col. 1I, 2)7= S. 1 8. Et quidem in primis falſa & Epicurea illa opinio Amiſto Eidei grauiter redarguenda atque reiicienda eſt, quòd quidam per Peccata. fingunt, fidem, & jiuſtitiam atque ſalutem „non poſſe vllis peccatis aut ſceleribus (tametſi omninò voluntarit & deſtina-A. C. a. 12 p. 1 ta malitia committantur) amitti: ſed, etiamſi homo absque p. 300. 559. 563. Vu omni 646. 666. ut cauſſa principal. e. c. gratia Dei Meriteria, Paſſio Chriſti Nereſ. ad R Ioh. 3, 15. Alt. 4. 1. dicitur Medium Ordinis, inter cauſ. rei & rem organicé, cauſale, Ver= bum Luc. 24,; 46. Ioh. 3, 7. Rom, 1, 16 Fides Ebr. 11, 6. 674 IV. D E BoXNIS omni Dei timore & pudore prauis ſuis concupiſzentiis in- dulgeat, Spiritui ſancto repugnet, & atrocia flagitia contra conſcientiam ſuam (& quidem malo propoſito) deſignet, ni- hilominus tamen fidem, gratiam Dei, iuſtitiam atque ſalu- tem retineri poſſe. . S. 19. Contra hanc peſtilentiſſimam falſam perfuaſionem ſingulari diligentia hæ verifſimæ, immotæ, diuinæ commina- tiones, pœnæ, & admonitiones Chriſtianis, per fidem iuſti- ſicatis, ſæpè repetendæ atque inculcandæ ſunt. Nolie (inquit a. Cor. 6, 9. Paulus) erraresz neque fornicarit, neque IMolis ſeruientes, neque adulteri, neque molles, neque maſäinlornm concubitores, neque fures, nezue auzgri, neque ebriofi, neque maledici, neque tapaäcés, reghucmn vea,G7s Dei poſlidebunt. Et alibi: Qui taliæ agunt, vegnum Pei non conſe- Rom. de y. Zurasitcer. Et ad Romanos: i ſecundum arnen vixeritis, morie- Coloſt 5„s. mini. Idem ad Coloſſenſes inquit: Prsptertalia venit ira Det Jac, 2, ’13. ſuper filios incredulitatis. S. 10. Quando autem & qua ratione ex hoc fundamento exhortationes ad Bona opera (absque obſcuratione doctri- P. 99. næ de Fide, & articuli de Iluſtificatione) acui poſſit: Apologia luculentum eius rei exemplar depingit, vbi capite XX. fuper 2. Petr. 1, 10, verba Petri (Satagite vocationem veſtmm firmam facere) hæc ver- ba habet: Petrus loguitur de operibus ſequentibus remiſſionem pec- zazorume & docet, quare ſint facienda, ſeilicet, vt ſit firma Vocatio, bor eſt, ne vocatione ſua excidant, ſi iterum peccent. Facite (inquit) Bona opera, vt perſeueretis in vocatione, ne amittatis dona vocatio- nis, quæ prius conzigerunt, non propter ſoquentia opera ,Ned ex gra- tia, per Chriftum, & iam RETINEN TVR FID E. At Edes non manet in his, qui amittunt Spiritum Sanbtum, & abiiciunt pœniten- tiam. Hactenus Apologia. S. 21. Quare non eſt ſentiendum, quòd Fides initis tantàm iuſtitiam & ſalutem apprehendat, poſtea verò officium ſuum Operibus reſignet, vt ea deinceps, fidem, iuſtitiam, & falu- tem conſeruare debeant. Vt enim nobis promiſſio de ſalute noſtra non modò conſequenda, verùm etiam retinenda, cer- Rom, z2. ta & firma eſſe poſſit: Paulus non tantùm auditum ad miian, verùm etiam, quòd in Gratia perſeneræmus, & de futura gloria gloriamur (hoc eſt, initium, medium, & finem) son nn adierl- ra Ul⸗ 1. l. dit e Fen, iit- Des nt0 r- i er el⸗ ll⸗ tio; it) Id⸗ 10 A⸗ 1 lu⸗ te OPERIBVS. 675 adſcribit. At alibi ait: Propter incredulitatem fradli ſunte ta Rom. II, 20. zutem FIDE STAS. Et ad Coloſſenſes c. 1, 25. inquit: Ex- hibebit vos ſanltos & immaculatos, & irreprehenſibiles coram ipſo- ſe tamen yermanetis IN FIDE fundati & hſabiles, &c. Et Petrus I. Ep. 1, 5. ait: In virtute Dei cuſtodimini PER FIDEM. in ſalutem. Et poſt aliqua: v. 9. Reportabitis Enem fdei veſtræ, ſalutem ani- warlsn—n. §. 22. Cum igitur ex Sacrarum literarum teſtimoniis ma- nifeſtum ſit, quòd Fides proprium & vnicum illud medium ſit, quo iuſtitia & ſalus non modò apprehenduntur, verùm J etiam à Deo conſeruantur: meritò reiiciendum eſt Triden- Chemn. Exaæm. tinæ Synodi Decretum (& ſi quid alibi in eam ſententiam .ic 10. can. fuit propoſitum:) qaρνα videlicet Bonz noſtra opera ſalutem *b. 27 ½ conſeruent- aut, quò d apprehenſa fidei iuſtitia, aut fides ipſa, per noſtra opera, vel ex toto, vel ſaltem ex parte conſeruen- tur atque retineantur. §. 23. Etſi enim, ante motam hanc controuerſiam, multi Exceptio de ſinceri doctores eiusmodi phraſibus in explicatione Sacræ iſu. Scripturæ uſi ſunt: non autem eo animo, quòd commemo- ratum Papiſtarum errorem confirmare vellent: tamen cum interea de eiusmodi phraſibus diſceptationes exortæ ſint, longè tutiſſimum eſt (iuxta Pauli admonitionem 2. Tim.1,13.) formam ſanorum verborum non minori diligentia, quàm ipſam ſinceram doctrinam, firmiter retinere: qua ratione multis non neceſſariis concertationibus anſa præciditur, & multa in Eccleſia Dei offendicula præcauentur. S. 24. PRAETEREA, quod ad propoſitionem illam atti- Noxia B. O. net: Bona open ad ſalutem eſſe pernicioſa: ſententiam noſtram perſpicuè exponemus. Si quis Bona opera articulo Iuſtifica- p. 563. tionis immiſcere, iuſtitiam ſuam, aut fiduciam ſalutis ſuæ in Luth. r 5. J. ad ea reponere, gratiam Dei iis promereri, & per ea ſalutem⸗ c Mar. f45, conſequi velit: reſpondemus, non quidem nos, ſed D. Pau- lus ipſe, idque tertiò repetit: Quòdàh tali homini opera ſuüa non Philip. , 8. tantuùm ſint inutilia, atque ad ſalutem conſequendam impedimento- verhm etiam quòd reuera fint pernicieſa. Culpa tamen non eſt ipſorum operum perſer ſed eſt vanæ illi fiduciæ, quæ contra expreſſum Dei verbum in opera collocatur, attribuenda. Vu ꝛ Inde 676 V. D E LEGE S. 25. Inde tamen haudquaquam conſequitur, quòd ſim- 1. pliciter, & nudè aſſerere liceat: Bona opera credentibus ad ſa- lutem eſſe pernicioſa. Bona enim operain credentibus (cum propter veras cauſas fiunt, & ad veros fines, ſicuti ea Deus à Pliln. 2. renatis exigit, referuntur) indicia ſunt æternæ ſalutis. Si- 1. Theſ-. 4,3. quidem hæc eſt voluntas, & hoc expreſſum Dei mandatum, 2. Pet. hy. ut credentes bona operæ faciant: quæ Spiritus Sanctus in cre- 1. Jo-2, 2;3. 3. dentibus operatur: eaque Deus Pater propter Chriſtum ac- 4. cepta & grata habet, & præclara illis præmia, huius & futuræ vitæ, promittit. Marc. o, i9. 1. Tim. 4, 5. Ebr. 6, 10. 6. 10, 36. S.6. Kam ob cauſam etiam paulò ante commemorata pro- poſitio inccleſiis noſtris reprehendi tur &reiicitur, Propterea 6. quòd ita nudè uſurpata, falſa eſt, & offendiculi plena: qua diſeiplina & morum honeſtas labefactantur, diſſolutæ verò 8. & Epicureæ feræ vitæ ianua aperitur, & confirmatur. Ab ea quippe re, quæ alicui ad animæ ſuæ ſalutem pernicioſa creditur, abſtinendum & cauendum eſle omnes iudicant. Cum ve- r6 Chriſtiani non à bonis operibus deterrendi, ſed potius quam diligentiſſimè adhortandi fint: profectò nuda iſta pro- poſitio in Ecclefia Chriſti tolerari non poteſt, nec defenden- da eſt. Origo dta- a tus quæſt. In mutat. Conf. Aug. V. . 4. Defin. F. = „N epet. 20. nrn a,1. D E EG E ETI 2. 4 .zol. 56 ½. EVANGELIO. Epiſcop. D. = P. 1, II. . S. I. VaI Aiſirimen Legis & Euangeli magnam & clariſſimam ☛ lucem Sacris literis adferat, culus adminiculo ver- bum Dei rectè ſecari, & Prophetica atque Apoſto- lica ſcripta dextrè explicari atque intelligi poſſunt: accura- ta diligentia illud eſt in Eccleſia conſeruandum atqne re- tinendum. Cauendum eſt enim, ne hæc duo doétrina- rum genera inter ſe commiſceantur: aut Euangelion in LTLegem el⸗ to⸗ c⸗ H ET EVANGELIO. 677 Legem transformetur. Ea quippe ratione meritum Chrifti obſéuraretur: & conſcientiis perturbatis dulciſſima conſo- latio (quam in Euangelio Chriſti, ſincerè prædicato, habent, qua etiam ſeſe in grauiſſimis tentationibus aduerſus Legis terrores ſuſtentant) prorſus eriperetur. S. 2. Orta eſt autem etiam de hoc ipſo negotio quædam Nic.- Hemmiag- inter aliquos Auguſtanæ Confeſſionis Theologos contro- Anhaltlni. ke- verſia. VNA enim pars aſſeruit: Euangelion PROPRIE Urüin, Bucin. non eſſe tantuům doltrinam de Gratia Dei, veràùm etiam eſſe ſimul anno 15;8. C. Concionem Pœnitentie: quæ ſummum peccatum, videlicet, Cruziger 1572. incredulitatem, redarguit. a) ALTERA Verô pars contra- gr col ctell. riam ſententiam propugnauit: quòd nimirum fuangelion pro- Strigen VVitc- Priè non ſit Concio Pœnitentiæ, arguen; Peccatum!l hoc enim Legis teberg. 1559. proprium eſt officium, arguere omnia peccata, in primis verd incredulitatem:) ſed Euangelion propriè eſſe prædicatio- p. 301. 564.566. nem de gratia & clementia Dei, propter Cbriſtum: per quem con- verſis ad Deum, incredulitas (in qua antea hæſerant, quam etiam Lex Dei redarguerat) condonetur atque remittatur. Joh. 16, 5. §. 3. Cum autem de hoc diſſidio diligenter cogitamus, Euang. quid' deprehenditur, inde adeò illud exortum eſſe, quod vocabu- lum Euangeli non ſemper in vna eademque ſignificatione p. 565. accipiatur: ſed duobus modis, tum in Sacris literis, tum in veterum ac Neotericorum ſcriptis vſurpetur. §. 4. Vno enim modo hoc vocabulum totam Cbriſßi do- Communiter. Etrinam ſignificat, quam miniſterio ſuo in his terris propoſuit, & in Nouo Teſtamento proponendam præcepit, & hac ra- tione Chriſtus Legis explicationem & annuntiationem cle- p. m. mentiæ & gratiæ Dei Patris ſui cœleſtis eſt complexus. Sic Vſus eſt Euangeliſta Euangeli vocabulo, cum ſcripſit: Ini- tium Euangelii Ieſis Chriſti, Fili Dei, S&c. Et Paulô poſt, ca- Marc. 1 15. pita totius doctrinæ cœleſtis præcipua recitantur: vide- licet, Pœnitentia, & Remiſio peccatorum. Ad eundem mo- dum, cum Chriſtus poſt reſurrectionem ſuam præciperet, Marc. 16, 15 H Vu 3 vt Act. 20, 21. 4) Jo. VVigand Luther. T. 1. I. Lat. 77. I. Ger. p. 292. t. 5. p. 4 3. Philip. M., in LL anni 1525. 1538. D. de Clabibu. Bellarm. 1.4. l. . de luftif. c.2. 678 V. D E LESE vt prædicarent Euangelion in vniuerſo terrarum orbe, totius doctrinæ ſuæ ſummam breuiſſimis comprehendit, cum dice- ret: Luc. 24,26. Sic oportebat Chriſtum pati, & reſurgere à mortuis tertia die: & prædicari in nomine eius panitentiam & remiſſionem peccatorum, in omnes gentes. In hac ſignificatione etiam Pau- lus totam ſuam doétrinam vocat, Enangelion- ſummam au- tem ſuæ doctrinæ diſtribuit in hæc duo præcipua capita: in Pænitentiane erga Deum, & Fidem in Chriſtum. Act. 2o,21. Et in hac ſignificatione generalis illa definitio Euangelii (cum latè ac- cipitur, & extra diſcrimen Legis & Euangelii vſurpatur) ve- ra eſt, cum dicitur: Euangelion eſt conctio d panitentia, & remis- ſione peccatorum. Etenim loannes Baptiſta, Matth. 3, 2. C.4, I7. Luc. 3, 7. Marc 1, 4, 1y. Chriſtus, & Apoſtoli prædicationem ſuam à pæœnitentia ſunt exorſi: & non tantuùm promiſſionem illam dulciſſimam de immenſa Dei gratia, atque peccatorum p. III. remiſſione, propoſuerunt: verùm etiam Legem Dei expli- cuerunt atque vrſerunt. Matth. y, 6,g. Proprib. S. 5§. Deinde vocabulum Enuangelii in alia, & quidem pro- P. 301. 56,y,. priiſtima ſua ſignificatione vſurpatur: & tum non concionem n fo. 7. 1, de Pœnitentia, ſed tantum Pradicationem 4de Clementia Dei com- Luth prefN 7 Pleétitur. Et in hac fignificatione ponitur, cum Chriſtus inquit: Pænitentiam agite, ET credite Euangelio. Marc. .,I. Pœnitentie S. 6. Sed & Pænitentie vocabulum in Sacris literis non ſem- vox. per vnam eandemque ſignificationem habet. Quibusdam A, Ces tr, p. enim Sacræ Scripturæ locis pro tota hominis conuerfione ad Deum, ſumitur. Verbi gratia, cum Chriſtus inquit: Mat. 3,2. Niſi pæœnitentiam egeritis, omnes ſimiliter peribitis. Et alibi: Luc. G, F. 6. F, 2. & 3., F. C. 24,46. Gaudium erit ſuper vno peccatore pæ- nitentiam agente, &. At in Marco c. 1iy. (quod teſtimonium paulò ante attulimus) & alibi, Actor.2o, 21. Luc.24,46, I. Pet , g. vbi diſtinct ponuntur, Pænitentia, & Fides in Chriſtum aut, Pœnitentia, & Remiſſo peccatorum: Pœnitentiam agere nihil aliud ſignificat, quàm, peccata verè agnoſcere, ſeriò dolere, à pec- catis in poſterum abſtinere: ea verò peccatorum agnitio ex LEGE éſt. Nom. 3, 20. 6. 7, 8. Ad ſalutarem verô conuerſio- nem illa Pœnitentia, quæ tantum Contritionem habet, Hon ſufficit: ſed neceſſe eſt, vt fides in Chriſtum accedat: cuius MWerl⸗ ET EVANGELIO. 679 meritum, per dulciſſimam & conſolationis plenam Euange- lii do ctrinam, omnibus reſipiſcentibus peccatoribus offer- tur: qui per concionem Legis perterriti & proſtrati erant. Euangelion enim remiſſionem peccatorum non ſecuris mentibus, ſed perturbatis, & verè pœnitentibus annunciat. Eſa. 6t, 1. Matth. II, y, 25. Luc. 4, 15. Et ne contritio & terrores legis in deſperationem vertantur, opus eſt prædicatione- Euangelii: vt ſit éæœnitentia ad ſalutem. 2. Cor. 7, 10. . . . S§. 7. Cum enim nuda illa Legis prædicatio (ſine mentio- ne Chrißi) aut inflatos hypocritas efficiat, (per accidenss non Tather. vop⸗ autem per ſe:) qui ſibi imaginantur, quòd Legem externisp, zue d. v. operibus ſuis implere valeant: aut homines ad deſperatioo. nem adigat: Chriſtus Legem quaſi in manus ſuas ſumit, eamque ſp ritualiter explicat: Mattbh. y. & ſic iram ſuam de cælo reuelat, ſuper omnem impietatem bominume Rom. n Ib. &7, 7. & oſtendit, quanta ſit ira diuina. Ea ratione ad Legem illi ab- legantur, vt ex ea demum rectè peccata ſua agnoſcere di- ſcant: quam agnitionem peccatorum Moſes nunquam ab illis extorquere potuiſſet. Quia (vt Apoſtolus 2, Cor. 5, ). teſtatur) w Moſes prælegiturr manet tamen nihilominus vela= men ſuper faciem ein, non rectum; vt non agnoſcere poſſint homines, legem eſſe Eiritualem, & exigere à nobis res longè maximas, quas cum præſtare nequeant, Legem Peut. 27,26, Jer. iy. Galg, to. nos horribili & extrema maledictione atque damnatione obruere. Quando autem ad Chriſtum conuertun- zur, tum Moſis velamen tolluurz vt idem Apoſtolus docet⸗ 2. Cor. 7, 10. §. 8.s Quæ cùm ita ſe habeant, manifeſtum eſt, Spiritus Sointurs §. Sancti officium eſſe, non tantùm conſolari, verùm etiam SMcium, (miniſterio Legis) arguere mundum de peccato! Joh. 16, §. & ta (etiam in Nouo Teſtamento) facere opus alienum, quod eſt, P. 6: arguere: vt poſtea faciat opus proprium, quod eſt, conſolari, & gratiam Dei prædicare. Eſa. 25, 21. Hanc enim ob cauſam no- bis Chriſtus precibus ſuis & ſanctiſſimo merito eundem no- bis à Patre impetrauit, & miſit: vnde & Paracletus ſeu conſo= lator dicitur. Jo. 16,7. 6. 14, 26. 6. 15,26. . Vu 4 §.9. Hanc 680 V. DE LEGE In explicatio S. 9. Hanc rem D. Lutherus ſequentibus verbis egre- De Euangehii giè explicuit: Concio Legis eſt, quicquid de peccatis noſtris & poſt Trinita- de ira Dei docet? quomodocunque aut quandocunque id fiat. ris, p. 205. b. Euangelion verò talis eſt concio, qua nihil niſi grat am & cle- mentiam Dei, atque remiſſionem peccatorum in Chriſto monſtrat & exhibet. Interim tamen verum eſt & rectè ſie, quòd Apoſtoli & Euangelii miniſtri (quod & ipſe Chriſtus ſecit) concionem Legis confirmant, eamqne inchoant apud eos, qui peccata ſua nondum „) Gen. 3, 17. agnoſeunt, & ſenſu iræ Dei nondum ſunt perturbati. a) Sic enim Aure z; Ririptum eſt: ?) Spiritus Sanctus arguet mundum de pec- Jac 5‚i. Jud.4. Cato: quia in me non credunt. mo, quam ſeuera & hor- ⁶) oh16, 8. fenda ſigniſicatio atque concio iræ diuinæ aduerſus peccata eſt ipfa Eſa. 57, 15. Paſſio & mors Ieſa Chriſti, Filii Dei? Veruntamen quoad hac o- mmnia iram Dei oſtendunt, & Chominem terrent, nondum ſunt pro- P. 565. priè Euangelii aut Chriſti concio: ſed potius Moſis & Legis offcio contm impænitentes ſunguntur. Deus enim Euangelion & Chriſtum nobis non eam ob cauſam dedit atque donauit, nos vt perterrefaciant atque condemnente ſed vt ü, qui perturbati & Jo. 3, 17. c. 5. 45 Puſillanimes ſunt, conſolationem capiant atque erigantur. Et ali- Tn. 2, IJen. bi inquit D. Lutherus: Chriſtus ait, Joh. 16, 5⁵. Syiritus San- 01. 455. btus arguet mundum de peccato. Hoc autem ſieri non poteſt, NISI per explicationem LEGIS. Hactenus Lutherus. T. a. L. IV. d. 6. contra Antinom. Conſenſus. S. 10. In hanc ſententiam Smalcaldici articuli lo- Art. Smalcald, . 4 . . . . . p. 293. art. 3, quuntur: Nouum Teſtan entum (inquiunt) retinet atque vrget ar. 12. p. 4. etiam miniſterium legis quæ & peccata arguit, & iram Dei re- Joh 16, 18. velat. Sed ad illua Legis offcium adiungit mox promiſſionem gn- Rom. 1, 18. tiæ diuinæ, per Euangelii prædicationem. Et Apologia ꝙcÜinquit: *) Ar, 4. p. 73. Ad ſalutarem & veram pœnitentiam non ſußicit Legis prædicatio, ſed accedere oportet Euangelion. Hoc modo duo hæc do- ctrinarum genera coniuncta ſunt, & ambo vrgenda ſunt,: P. 683,· certo tamen ordine, & conuenienti diſerimine obſeruato. Et damnantur Antinomi aduerſarii Legis: qui prædicatio- nem Eegis ex Eccleſia explodunt, & affirmant, non ex Le- ge, ſed ex ſolo Euangelio peccata arguenda, & contritio- nem docendam eſſe-. “ ET EVANGELIO. 681 S. 11. Vt autem omnes intelligant, quòd in hac con- trouerſia nihil malitiosè diſſimulare, ſed pio Lectori totum negotium, quanta fieri poteſt ſimplicitate & perſpicuitate, ante oculos proponere cupiamus, noſtram de hoc negotio ſententiam planiſſimè recitabimus. §. 12. Credimus, docemus, & confitemur vnanimi con- Lex, quid? ſenſu: quòd Lex propriè ſit doctrina diuina, in qua iuſtiſſi-Luth. in 3 Ad- ma & immutabilis Dei voluntas reueletur: qualem ille ve- ent. o t. b. lit eſſe hominem, in ipſius natura, cogitationibus, verbis, ? 564. fa ctis: vt hæc omnia Deo probari & grata eſſe queant. Si- mul autem Lex transgreſſoribus Dei iram, & temporalia atque æterna ſupplicia denunciat. Deut. 15, V. 6. 27, 27. Gal. 5, 10. Lev. 26, 14. Jerem. IiI, 3. Mal. 2, 2. Nam vt Lutherus 2) contra NououdXν & Legis aduerſarios ſcribit) quicquid pec- catum arguit, id Legis habet rationem, & ad Legem pertinet: cuius proprium oficium eſt, peccata argucre, & ad agnitionem peccato- rum addacere. Kom. 3, 20 c. 7, 7, 5, 9, 14. Et quia incredulitas ra- P-73. 108, 149. dix & fons eſt omnium peccatoram, 4dua arguenda & reprehenden- 677. 688. da ſunt, Lex Dei etiam incredulitatem arguit. Joh 16, 5. Rom. I, 15. §. 13. Neque tamen interim negamus, Legis doctri- MWuſtmin. nam per Euangelion illuſtrari & declarari. Nihilominus verò proprium Legis officium eſt manetque, peccata argue- re, & de bonis operibus docere. S. 4. Hac ratione Lex incredulitatem arguit: quando videlicet verbo Dei fides non adhibetur. Cùm autem Euan- gelion (quod ſolùm, & propriè docet ac præcipit in Chriſtum credere) ſit Verbum Dei: Spiritus ſanétus per miniſterium Legis etiam incredulitatem arguit: quòd peccatores non in Cbri- um credant: cùm Euangelii proprium ſit, de ſaluifica fide in Chriſtum docere. Job. 16, 5, 9. §. 15. Euangelion autem propriè doctrina eſt, quæ do- Enrangelium, cet (quandoquidem homo Legi Dei, non ſatisfecit: & Legi quid: Dei tota ipſius natura, cogitationes, ſermones, facta, repu-p. 301. 664.566. gnant: vnde & iræ Dei, morti, omnibusque temporalibus & FTuther. a. 5. Trin. 43 Vu 5 æterno . 205. Præf. 4) Tom I. Lat. Ien. p. 556. 2. p. 557. b. t. 1. L. d. d. 3. t. y. p. 475, t. 6. V V. E iſt, N. T, ad Güttel. T. 7. f. 292. Kirch Poſt. 5. Trin. p. 205, b. . t P. 677. 688. p. 565 566. 682 V. D E LEGE æterno gehennæ incendio obnoxius eſt: Joh.3, 16, 36. Rom. 2,9. Eph.2,3. Col.1, 13. 3, 7. 1. Theſ.1, 10. Marc. 16,16.) quid miſerrimus ille peccator CREDERE debeat, vt remiſſionem peccatorum apud Deum obtineat: videlicet, quòd credere ipſum opor- teat, Filium Dei, Dominum noſtrum leſum Chriſtum ſuſce- piſſe maledictionem diuinam ferendam, omnia noſtra pec- cata, pleniſſima ſatisfactione expiaſſe: ita quidem, vt per ipſum ſolum cum Deo reconciliemur, remiſſionem peccato- rum per fidem conſequamur, à morte omnibusque aliis pec- cati ſuppliciis liberemur, & æternæ ſalutis fiamus participes. Gal. 3, 13. Rom. y, II. Col.1,20, 22. Eph. 2, 10. C. 1, 7. I. Jo.2, 2. Ebr. 2, I4. Ol. 13, 14. S. 16. Quicquid enim pauidas mentes conſolatur, quic- quid fauorem & gratiam Dei transgreſſoribus Legis offert, hoc propriè eſt & rectè dicitur Euangelion, hoc eſt, lætiſſimum nuntium: quòd Dominus Deus peccata noſtra nolit puni- re, ſed propter Chriſtum ea condonare. Quare peccatores pœnitentes in Chriſtum credant, hoc eſt, totam ſuam fidu- ciam in ipſum collocent: quòd videlicet propter peccata no- ſtra traditus ſit, & propter iuſtitiam noſtram reſurrexerit: Rom. g, 27. qui peccatum quidem non nouerat, & tamen pro nobis peccatum (id eſt, hoſtia pro peccato) factus eſt: vt nos efficeremur iuſtitia Dei in ipſo: 2. Cor. y, eær. hoc eſt, vt propter ipſum iuſti coram Deo reputaremur. Idem enim Chriſtus à Deo factus eſt iuſtitia: eius obedientia nobis coram ſeuero Dei iudicio imputatur. 7. Cor. nʒo. Rom. 4, 2). §. 17. Lex igitur (vt paulò ante demonſtrauimus) mini- ſterium eſt, quod per literam occidit, & damnationem denun- ciat. 2. Cor.3, 7, ö6. Euangelion autem eſt potentia Dei ad ſalutem omni credentie Rom. 1, 16. c. 4, Ta. & hoc miniſterium iuſtitiam nobis offert & Spiritum ſanctum donat. Hoc diſcrimen D. Lutherus propemodum in omnibus ſuis ſcriptis diligenter inculcaumt: atque accuratè monuit, longè aliam Dei agni- tionem ex Euangelio, quàm ex lege hauriri: quia etiam gen- tes ex Lege Naturæ aliquam Dei cognitionem habuère: nec tamen eum rectè vel agnouerunt vel coluerunt. Rom. /, §. 18 ET EVANGELIO. 683 2* §. 19. Hæc autem duo doéctrinarum genera iam inde à Poctrinæ an- condito mundo in Eccleſia Dei, conuenienti tamen diſcri-ziguitas. mine, propoſita fuèêre. S. 19. Patriarcharum enim poſteri (quemadmodum etiam ipſi Patriarchæ?) non modò affiduè in memoriam reuocà- runt, quòd homo initio à Deo iuſtus & ſanctus creatus, Luth. t. 2. Jen. Lat. f. 2 8.239. fraude autem ſerpentis mandatum Dei transgreſſus pecca- tor ſit factus: eaque re non modò ſe, verum etiam totam ſuam poſteritatem perdiderit, atque in mortem & æternam damnationem præcipitauerit: Sed fide rurſus ſe erexerunt, Geneſ. 3, I5. . . R;—— . . . . Galat. 54. & dulciſſima illa concione, de ſemine mulieris, contrituro caput:, Joh. 3 8 ibi Serpentir, ſuſtentâàrunt atque ſolati ſunt. Et meditati ſunt di-Luth. T. 9, A- ligenter etiam ſequentes promiſſiones, Patriarchis & Eccle-f. 91. fHiæ Iſraëliticæ datas: de ſemine Abrahami, in quo benedicendæ erant omnes gentes: Gen. 12, 3. 6.I5, 15. 6.22, 15. Gal 4, 4. & de filio Dauidis, qui regnum Iraklis reſtaurare debebat: ſ. no, I. Luc. 1,32. Abt. 1, 7. & lumen gentium futurus erat! Ia. 49, 6. 6. 42,6. 6. 9, 2. 6. 11, 20 . 6, 0,60, 12. Luc. 2, 72. All. 15, 17. qui vulneratus eſt propter iniquitatéts noſtras, & attritus eft propter ſeelera noſtra: cu:us liuort ſanati ſu- mus. Wa. 3, F. I. Cor. H,7. 6 S. 20. Hæc duo principalia totius Religionis noſtræ ca- Duratio. pita, credimus atque profitemur, in Eccleſia Dei vsque ad nouifſimam diem ſedulò, conuenienti tamen diſcrimine, proponenda atque vrgenda effe. Concione enim LkGIS, eiusque grauiſſimis comminatibus in miniſterio Noui Teſta- menti, mentes impœnitentium hominum perterrefaciendæ, atque ad veram peccatorum ſuorum agnitionem, & ad agen- dam pœnitentiam ſunt adducendæ. Id tamen non eo modo fieri debet, vt propter peccata deſperent: ſed ut ad Chriſtum confugiant: Lex enim pædagogus eſt in Cbrifium, ut per Kdem juſtificemur. Gal. 3, 24. Rom. 10, 4. l.5, 3, 4. & cùm Cbriſtus ſit finis legis, non à Chriſto, ſed ad Chriſtum nos ducat. Quarè, poſt agnita peccata ex Lege, mentes perturbatæ erigendæ funt, vt ex EVANGELII de Chriſto prædicatione ſolidam con- ſolationem capiant, atque confirmato animo ſint, ſcientes, uòd Dominus (ſiquidem Euangelio crediderint) omnia pecca-⸗ ta per Cbriſtum ipſis condonet, Col.2,. Gal.g.. Eph. IJ. eos Proptes Media- P⸗ 680. 684 VI. DE TERTIO VSV Mediatorem ſilios adoptet, Rom. 3, 20. ſeq. Eph.2, 7, 5. & ex mera gra- tia, ſine ullo ipſorum merito, iuſtifßicet, & ſaluare velit. Rom. 6, 12. . Ij, 6. c.5,te. Non tamen diuina illa clementia abutantur, aut eius fiducia ſcientes, volentes peccent. Et hoc diſcrimen Legis & Euangelii Paulus in Fyiſtola ad Corinthios poſter. 3é. luculenter admodum declarauit: vbi Legis & Euangelii eruditam & elegantem collationem inſtituit. §. ꝛ21. Quare ne doctrina Legis & Euangelii denuò com- p. 564. 676. miſceantur, & vni, quod alterius eſt, tribuatur, ſummo ſtu- dio vera & propria differentia Legis & Euangelii retinenda atque vrgenda eſt: eaque omnia, quæ nouæ confuſioni vtri- usque occaſionem præbere poſſent, ſtudiosè cauenda atque p. 566. 677. I. vitanda ſunt. Talis enim confuſio facilè meritum & beneti- 2. cia Chriſti obſcurare, & Euangelion in Legem transformare 3. poſſet: quod ſub Papatu accidiſſe videmus. Et hac ratione piis mentibus vera conſolatio, quam ex Euangelio haurire 4. debent, eriperetur: & Pontificiis erroribus feneſtra in Eccle- ſiam Dei irrependi & inuadendi aperiretur. S. 22. Quapropter magno cum periculo coniunctum eſt, neque approbari poteſt, quod aſſeritur, Euangelium propriè ſic dictum, & cum à lege diſcernitur) eſſe Concionem pœniten- tiæ, arguentem peccata. Aliàs verò, quando generaliter Ade p. 73. 144. 566. tota docftrina Chriſtiana accipitur, etiam Apologia aliquoties Luth. Joel. c. 3. docet, quòd ſit concio de Pœnitentia & Remiſſione pecca- p. 72. 144. 4:2. . der G0 P lion PROPRIE dici promiſtonem de remiſſione & iuſtificatione p. 564. 566. 681. noſtra per Chriſtum- Legem verò eſſe doctrinam, quæ & pecca- ta arguat, & damnationem denunciet. VI. DE TERTIO VSV LEGIS DIVINAE. Ep. p. 566. A. Sm 2, 291. Luth. T 1. VV. dd. 6. T 6. IV. 439. KirchP. Dom. Quaſim. p. 42. Gerh. T. III. L. I. S XI. . 1 Status quaæſt. . §. J. . . Tkaſ ( ra⸗ triplicem eſſe Legis diuinæ vſum. Lege I. Politicus. X I , 1t z. Tim.1,9. enim diſciplina externa & honeſtas, contra feros & indo- torum. Interim tamen Apologia etiam oſtendit, Euange- LEGIS IVINAL. SB 685 imdomitos homines, vtcunque conſeruatur. Lege peccato- II. Paædægo- res ad agnitionem peccati adducuntur. Denique qui pergicus. Spiritum Dei renati, & ad Dominum conuerfſi ſunt (quibus III. Didaſia- iam velamen Mofis ſublatum eft) lege docentur, vt in vera pietate licus. ambulent. 2. Cor. 2, 15. Gal. 3, 24. S. 2. Orta eſt autem de Tertio illo vſu Legis controuerſia, lebive; dici inter paucos quosdam Theologos- Horum alii docuerunt ibertini atque ſenſerunt, non opus eſſe, vt renati Nouam obedien-Anabaptiſtæ. tiam, ſeu Bona opera in quibus ambulare oportet) ex Le-contr. Gerh. T. ge diſcant: aut, ut dotrina de Bonis operibus faciendis ex; ptndt Lege depromatur vel vrgeatur. Iuius ſuæ ſententiæ hastt fioo. attulerunt rationes: Eſſe renatos per filium Dei libertati reſtitutos, & iam factos templa Spiritus Sancti, & propterea joh 8, 36. liberos. Vt enim Sol, absque alieno impulſu, ſponte curſum Rom. 6, 18. fuum naturalem conficiat: ita etiam filios Dei ſua ſponte,Cor o. inſtinétu & impulſu Spiritus Sancti, ea agere, qduæ Deus ab L-mth. . . . ipfis requirat. Alii veroò docuére: Etiamſi verè credentes om. 7, 23. Spiritu Dei reuera agantur, & hac ratione ſecundum inte- c. 8, 14. riorem hominem, hbero & ſpontaneo ſpiritu voluntatem Dei faciant: tamen Spiritum Sanctum in ipſis regendis, ſcri- pta Lege pro do ctrina vti ſolere, qua informentur, & diſcant, Deum non colendum iuxta ipiorum cogitationes aut opi- niones, ſed iuxta ſeriptam Dei legem, & Verbum eius reue- Ilatum. IIud enim certifſimam eſſe regulam & normam, ad quam vita, ſecundum immutabilem voluntatem Dei, ſit in- ſtituenda. Efa. 5, 19, 20. Euc. 16,29. Gal. 6, 16. S. 3. Ad declarandam igitur & componendam hanc dis- Doctrina. ſenſionem: fidem, doctrinam & confeſſionem noſtram ſin- ceram, in qua vnanimi conſenſu acquieſcimus, recitabimus- §. 4. Etſi credentes & ad Deum verè conuerſi atque iuſti- . Lex ſit curæ. ſicati, liberati ſunt à x ALEDICGTIONE Legis, ita quidem vt ea ratione iam liberi dicantur: tamen in lege diuina quoti- Gal 3zia. c.4,5 diè exercere ſe debent. Pſaltes enim Regius eum beatum præ- pfal 1,2. dicat, qui lege Domini delettalur, & in loge eins meditatur die ac no- Pſal 119,24,47, te. Eſt enim Lex Dei inſtar ſpeculi limpidifſimi, in quo vo- 172 74 luntas Dei, & quæ ipfi placent, oculis noſtris proponuntur: igitur 686 VI. DE TERTIO VSV igitur ea credentibus inculcanda, & apud eos diligenter & aſſiduè eſt vrgenda. G Legis Sabie- S. §. Etſi enim iuſto non eſt lex poſtta (vt Apoſtolus teſta- btum, Renati. tur) ſed iniuſtiss hoc tamen non ita nudè accipiendum eſt, 1. Tim. 1, 9. quafi iuſtis ſine lege vivere liceat. Lex enim diuina cordi- Rom. 22 15. bus ipſorum inſiripta ef-.. Et quidem primo homini ſtatim poſt ipſius creationem Lex data fuit, ſecundum quam viue- re debebat. Hæc igitur eſt verborum Pauli vera & genuina ſententia: quòd Lex eos, qui per Chriſtum cum Deo re- conciliati ſunt, maledictione ſua obruere nequeat: & quòd renatis, coactione ſua, moleſta eſſe non poſſit: quandoqui- dem illi ſecundum interiorem hominem lege Dei delectemur. Rom. 7, 22. §. 6. Et ſanè, ſi credentes, & electi filii Dei per inhabitan- tem Spiritum, in hac vita perfelctè renouarentur: ita quidem, vt in tota ipforum natura, & in omnibus viribus peccatum, non amplius hæreret, non indigerent illi lege: neque ullo monitore, qui eos ad benè operandum urgeret. Quia ſpon- te & liberrimo ſpiritu, ſine omni doctrina, admonitione, cohortatione, aut impulſu legis, ea ipſa facerent, quæ iuxta Fms. 04s . voluntatem Dei agenda eſſent. Sicut etiam Sol, Luna, & Fyrn 6. reliqua aſtra, naturalem ſuum curſum, ſine admonitione, co- c,43, 2. 4,16. hortatione, impulſu & coactione, per ſe, abſolvunt: ad eum modum, quem Dominus ſemet, in prima creatione inſtituit: imò, ſicut ſancti Angeli, promtam ſine coactione, Deo obe- dientiam præſtant. Pſ. 104, 4. §S. 7. At verò credentes in hac vita non perfectè, comple- tivè velconſummativè (ut veteres locuti ſunt) renovantnr. Et quamvis ipſorum peccata (tum originale, tum actualia) Chriſti obedientia abſolutiſſima contecta ſint, vt credenti- Rom. 4, 8. bus non ad damnationem imputentur: & per Spiritum ſan- cGtum veteris Adami mortificatio, & renouatio in ſpiritu Rom. 8, 1. mentis eorum inchoata ſit: tamen (dum hoc mortale cor- puſculum circumferunt) vetus Adam in ipſa natura, omni- busque illius interioribus & exterioribus viribus inhæret De Gen. 2,; 17. . r. LEGIS DININAE. 687 De hac re Apoſtolus ait: Scio, quda in mé, hoc eſt, in carne Rom. 7, 19. mea, non habitet bonum. Et rurſus: Non, quod volo bonum, V. 10. hoc facio: ſed, quod nolo malum, hoc ago. Et: Video legem in c. 7. 24. membris meis, repugnantem legi mentis meæ, & captiuantem me in lege peccati, quæ eſt in memiris meis. Idem Apoſtolus alibi inquit: Caro concupiſiit aduerſus Spiritum: Spiritus autem ad- verſus carnem. Hæc autem ſibi inuicen aduerſantur, ut non quz- cunque vultis, illa faciatis. Gal.y, 17. S. 8. Eam ob cauſam credentes, ele Ci, & renati filii Dei (propter alias concupiſcentias reprimendas & ſippe- randas) non modé aſſidua Legis admonitione, do rina, & comminationibus indigent: verùm etiam ſæpè caſtiga- tionibus opus habent: vt veternus illis excutiatur, & Spi- ritui ſancto obtemperent. De hac re Dauid ait: Bonum E. n. . . 2 „ . — . ſa. 28, 19. eſt, Domine, quòa bumiliaſti me, vt diſcerem iuftißcationes uad. 94, 12 Et Apoſtolus 1. Cor. 9, 27. inquit: Caſßtigo copus meum, & in Ebr. 12, 5⸗ ſeruitutem redigo, ne fortè cum aliis prædicauerim, ipſe reprobus eßciar. Et ad Hebræos c. 12, 5. ſcriptum eſt: QaôAN ſi exim diſciplinam eſtis, cuius participes facti ſunt omnes: er Spurii, & non fili eſtis. Et de re D. Lutherus in Explicatione Euangeigi Dominica 19. PDominicalis (vt vocant) luculenter admodum docuit, vt illic 8e Trinhe. eſt videre. §. 9. Diſtinctè autem explicandum eſt, quid Euange- Euangelii lium in Noua obedientia Credentium excitanda & promo-opem. venda, præſtet? & quodnam (quoad Bona opera Creden- tium) ſit Legis officium? S. 10. Lex enim inculcat quidem, eſſe voluntatem & Pietas. mandatum Dei, vt in noua vita ambulemus: at vires & fa-Rom. 6, . cultatem non donat, quibus nouam obedientiam inchoare & præſtare poſſimus. Spiritus autem ſanctus, qui non per Legis, ſed per Euangelii prædicationem datur & a ccipitur, cor hominis renouat. Deinde idem Spiritus operà Legis Gal. 5, 2. vtitur, vt per eam renatos doceat, atque in Decalogo ipſis Praſeripta. monſtret, quæ ſit voluntas Dei bona, & ipſi placens: vt noue⸗ Rom, 12. Epheſ. 2, 10. I⸗Sam. 2; 6. Deut. 32, 39. Tob. 3 3* J. Joh. 5, 17 2, Tim. 3, 16. P. 677. 681. Lex, quid! P·; 67 9„ Diſtinétio 4 Subiektis. Rom. 3,20,28. Gal., 25 16. 688 VI. DE TERTIO VSV nouerint, quibus Bonis operibus opera danda ſit, quæ Deus pre- pamuit: vt Apoſtolus loquitur. Et exhortatur Spiritus San- tus ad Bona opera: ac, ſi quando propter carnem remis- ſiores ſunt & negligentiores, aut etiam rebelles, per legem eos arguit. Et hoc modo idem Spiritus duo officia diuer- ſa in isdem hominibus facit: mortificat, & viuificat: de- ducit ad inferos, & reduçit. Eius enim officium non tan- tüm eſt CoNSOLARI vVerûůᷣ n etiam ARGVERE. Sic enim ſcriptum eſt Jebh. 16, 17, 7. Cum venerit Paralletus, arguet mun- dAum (ſub quo & vetus Adam comprehenditur) de peccato, & de iuſtitia & de indiciv. Peccatum autem eſt quicquid legi diuinæ aduerſatur. Et Paulus ait: Ownie Sscriptura dAiuini- nitus inſpirata, viilis eſt ad docendum, ad ARGVENDVM, AdGd corripiendum, ad erudiendum in iuſtitia S&‿. Arguere autem pec- cata eſt proprium officium Legis. Quarè quoties creden- tes delinquunt, corripiuntur & arguuntur à Spiritu Sanécto, per Legem: & ab eodem Spiritu rurſus eriguntur & con- ſolationem accipiunt per Euangelii prædicationem. S. 11. Vt autem omnis ambiguitas & erroris occaſio, quò ad eius fieri poteſt, caueatur: & diſcrimen inter Opera Legis & Opem Spirnus propriè & dextrè tradatur atque conſer- vetur: fingulari diligentia obſeruandum eſt, quando de Bo- nis operibus agitur, quæ LEGI PEI ſunt conformia (aliàs enim bona opera nequaquam cenſerentur:) quoòd hoc lo- co vocabulum LEGIS vVnam tantum rem fignificet: im- mutabilem, videlicet, voluntatem Dei, ſecundum quam ho- mines omnes vitæ ſuæ rationes inſtituere debeant. S. r12. Eſt autem diſcrimen in Operibus, propter dif- ferentiam HOMINVM, qui ſecundum Legem illam & vo- luntatem Bei viuere ſtudent. Homo enim nondum renatus, qui vtcunque ſecundùm Legem Dei viuit, & opera Legis ideo facit, quia ad eum modum ſuntmandata: eamque obe- dientiam formidine pœnæ, aut ſpe præmii alicuius præſtat: is adhuc ſub Lege eſt: & opera eius propriè à D. Paulo Ze- gis opem vocantur. Quia talia opera à Lege extonta ſunte iſun LEGIS DIVINAE. 689 hi fſunt Cainici ſanctuli: hoc eſt, hypocritæ. §. 13. Cum autem homo per Spiritum Sanctumrenatus, atque à Lege, hoc eſt, à coactione Legis, liberatus eſt, iamque Spiritu Dei agitur: tum ſecundum immutabilem Dei volun- tatem in lege reuelatam, viuit: & omnia, quatenus renatus p. 568. eſt, libero & promto ſpiritu agit. Et talia opera propriè non ſunt Gai. 55 ar. appellanda, Opem lga, ſed epera & frutta Spiritu: aut, wt Bhn 5. D. Paulus ea vocat, dicuntur, Lex mentis, & Lex Chriſti. Hi Rom 3, 17. enim homines nom amplius ſub lege ſunt, ſed ſub gratia vt idem c. 7, 24. c. 8,2. Apoſtolus teſtatur. Rom. S, 2. C. 6, 14. Gal. 3, 2 . C. 4,. §. 14. Cùm autem credentes in hac vita non plenè reno- LEulta cum ventur, ſed vetus Adam ipſis, vsque ad extremum ſpiritum Carne. adhæreat: manet etiam in illis lacta inter Spiritum & Carem. Rom. 7, 22. Quare delectantur quidem lege Dei, ſecundum interiorem hominen 1I . 2 1.. interim tamen lex ila, quæ eſt in membris eorum, legi mentis fe- Gal .;. pugnat. Vnde fit, ut nunquam quidem ſine lge, & tamen non ſub lege, ſed in lege ſint, ſecundum legem Domini viuant & ambulent: & tamen bona opera non Ex GOACTIONE legis faciant. Rom. 7,23, 24 c. 5, 22. S. 15. Quod veròô ad veterem Adamum attinet, qui in ipſis Carnis coër- adhuc hæret: ille non modò Lege, verùm etiam pœnis vr- αοα. gendus & coërcendus eſt: & tamen omnia inuitus & co- actus facit: non minus quàm impii, qui comminationibus legis vrgentur, & in officio & obedientia inuiti vtcunque retinentur. KRom. 7, 22. S. 16. Quin etiam Legis doctrina hoc nomine credentibus Fuga Electiti'. neceſſaria eſt: ne proprià quadam ſanétimoniâ religioſum ?. 568. vitæ genus de ſuo ingenio excogitent, & ſub prætextu Spiri- à&* Dei cultus diuinos, ſine Verbo & mandato Dei, eligant & inſtituant. De qua re ſic ſcriptum eſt: Non facietis ſinguli, quod ſibi relctum videtur: & c. Quod præcipio tibi, hoc tantům fa- cito Domino: neque addas quicquam, nec minnas. Deut. 12, 5. EIa. 29, B. Matth. 19,9. . S. 17. Sed & aliam ob cauſam doctrina Legis in exercitio Superbie. Bonorum operum neceſſaria eſt. Facilè enim homo imagi- nari & perſuadere ſibi poteſt: vitam & opera fua omninò XX pura 690 VI. DE TERTIO Vs?Y pura & perfecta eſſe. Et Lex Dei credentibus Bona opera ad eum modum præſcribit: vt ſimul, tanquam in ſpeculo nobis commonſtret, ea omnia in hac vita adhuc imperfecta & impura eſſe: ita quidem, vt cum Apoſtolo fatendum nobis ſit: Etfi mihi nihil conli ius ſum, tamen in eo non ſum iu- ſtiſicatus, 1. Cor. 4, 4. Legis terror S. 18. Quare cum D. Paulus renatos hortatur, ut Bona comitans. opera faciant, expreſsè Decalogum eis proponit: & opera ken. 3. Iue erudzn , impura Ae⸗ ipſe ex Lege agnoſcit. Et Da Pſal. 119, 32. vid Inguit :. V. am man ctor em Zliordne ou curri. Interim ta- Pial, 143, 2. men oOrat: Non sntres in mdicinm oum ſeruo tuor quia non iu- ſtificabitar in conſp ebtau tuo omnis viuens. uomodo autem, & qua de cauſa Bona opera credentium (Hicet in hac vita propter peccatum in carne hærens imperfecta & impura) grata Deo acceptaque ſint, hoc non docet: quippe quæ integram, perfectam & puram, omnibusque numeris ab- ſolutiſſimam obedientiam requirit: ſi modò ea Deo pro- P. 87. 22. bari debeat. Euangelion verò docet: Spiritualia ſacrificia Ekr. is. noſtra Deo accepta ſſe Per. Fdem, rrapser. Chriſtum. Et hac Kom6;,14. Tatione pii non ſunt ſub Lege, ſed Iub Gmtia Propterea quòd Gal. 4,5.c.5'g. ipſa perſona piorum à maledictione & damnatione Legis per fidem in Chriſtum ſit liberata. Quin etiam alias ob cauſas non ſunt fub Lege: & quia opera ipſorum, etſi im- perfe ta & impura,Deo, propter Chriſtum, ſunt accepta & grata: & quia non ex coaétione Legis, ſed ex renoua- tHone Spiritus Sancti ex animo promtè & ſponte ea faciunt, quæ Deo placent: quatenus ſecundum interiorem homi- nem ſunt renati. Pſ. 7, 5. I0, 3. II. Cor. 9, 7. 17 GS. 19. Interim tamen pii aſſiduè cum veteri ſuo Adamo lu- Gantur. Vetus enim ille Adam (quaſi aſinus indomitus & contumax) eſt pars aliqua ipſorum, quæ non modò Le- Pp. 889. gis doctrina, exhortationibus, impulſu, & comminatio- nibus, verùm etiam (quaſi fuſte) plagis & pœnis coêr- cenda, in obedientiam Chriſti cogenda eſt: donec car- nem peccato deprauatam prorſus exuamus, & homo per- fectè in beata illa reſurrectione renouetur. Tum verò nec doctrina * LEGITIS DIVINAE. 691 do Rrina, nec comminationibus & reprehenſionibus Le- gis, denique ne Euangelii quidem prædicatione indigebit: Luther. contra hæc enim ad hanc mortalem duntaxat & imperfectam vitam Anrenon 8. 7. . . at. anno 1735. ſpectant. Sed quemadmodum Dominum de facie ad fa- 400. & D. 6. ciem intuebuntur: ita virtute inhabitantis Spiritus Dei, Pbilippus d. 4. ſponte, ſine vlla coactione, absque omni impedimento F. 435 7. 6. c.. puri prorſus & ſancti, maximo cum gaudio voluntatem a Kich. Patris cœleſtis facient: & in Deo, in omnem æternitatem, pPp. . 4 . lætabuntur. 1. Jo. 3, 2. I. Cor. 13, 12. Apoc. 22,3. Pſ. 16, II. S. 20. Quare reiicimus & damnamus, vt errorem perni- cioſum, qui Chriſtianam diſciplinam ſoluit, & veræ pietati p. 562. aduerſatur: cum docetur, quòd Lex (eo modo qui fuprà explicatus eſt) non apud pios & credentes, ſed tantum apud infideles, impios & impœnitentes vrgenda ſit. DE COENA DOMINI. Luth. t. 5. J. H 4555. A. C. a. 19. p 14. Apol. 136. A, Sm. 302. Catech. 367. F. C. Epit. 569. Qια MVIS fortaſſe quibusdam videri poſſit, decla- Cauſa Seri- (6rationem articuli de ſacra Cœna, huic ſcripto infe- pii. Wrendam non fuiſſe: quippe in quo eos duntaxatf articulos, qui inter Theologos Auguſtanæ Confeſſionis in controuerſiam venerunt, declarandos ſuſcipimus: & verò manifeſtum ſit, Sacramentarios iam olim, (cum Confeſſio Auguſtana Anno Domini 15730. primum conſcriberetur & Imperatori exhiberetur) penitus ab ea alienos fuiſſe, atque p. 693 694. talem eo tempore ſeceſſionem feciſſe, ut peculiarem ea de re Confeſſionem offerrent. §. 2. Quia tamen (quod ſanè dolendum eſt) T heologi quidam, & alii præterea nonnulli, qui Confeſſionis Augu- ſtanæ religionem iactitant, proximis hiſce annis in hoc Xx 2 articu⸗ Simulataz identitas lo- quendi. detecta, Ie p. 722, 723. 692 VII. DE CoENADOMINI. arculo non clam tantùm & occultè, ſed partim etiam apertè ad Sacramentarios defecerunt: & contra conſci- entiæ ſuæ teſtimonium, Auguſtanam Confeſſionem- (quaſi ea cum Sacramentariorum doctrina in hoc articulo faceret) violenter in alienam ſententiam pertrahere, eamque hoc modo deprauare nituntur: facere non po- tuimus, quin etiam in hoc ſcripto veritati cœleſti pia & fincera noſtra confeſſione teſtimonium perhiberemus, & veram ac genuinam tam Verborum Chrifti, quàm Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam, de hoc negotio repeteremus. Agnoſcimus enim, noſtri officii eſſe, vt (quantum quidem in nobis eſt) piam & finceram do- GRrinam hanc, per gratiam Dei, etiam ad poſteritatem-, transmittamus: & auditores noſtros aliosque pios homi- nes fideliter admoneamus, ut à peſtilenti errore illo (qui & Verbo Dei & Auguſtanæ Confeſſioni repugnat, ac du- dum aliquoties damnatus eſt) quàm diligentiſſimè ſibi caueant⸗ §. 3. Status controuerſiæ, quæ eſt inter nos & Sacramentarios, in negotio Cœ- næ Dominicæ. Tſi Sacramentarii quidam in eo elaborant, vt quàm proximè verbis ad Auguſtanam Confeſſionem acce- dant, & puriorum Eccleſiarum formas loquend: vſurpent: ac fatentur, quòd in Cœna Domini Corpus Chrifti verè 4 fdelibus accipiatur: attamen, quandò ſeriò vrgentur, ut ſententiam fuam ingenuè, apertè, & perſpicuè profitean- tur, tum uno ore omnes animum ſuum declarant, quòd credant, verum & ſubſtantiale Chriſti Corpus, eiusque San- guinem à benedicto pane & vino, in Cœna ſacra, tanto lTocorum interuallo abeſſe, quanto ſummum cœlum ab in- fima terra diſtet. Hæc enim ſunt ipſorum verba: Si Cbrißi m . * t: 3 4 A⸗ 1d ⸗ nt I VII. DE CoENA D OMINI. 693 Chriſti corpus & ſanguinem à ſignis tanto interuallo dicimus, quan- Beza Collog. 3o abeſt terra ab aliiſimis cælis. Quare cum de Præſentia Cor-? Wue Hpickt. poris & Sanguinis Chriſti in Cœna loquuntur, non volunt eo*.. .oa. ea in terris adeſſe, niſi reſpectu fidei noſtræ: hoc eſt, fi- P. 1. Re, dem noſtram dicunt per vifibilia ſymbola, perinde ut per (Cob. Momp. verbum prædicatum, commonefieri & excitari: ut ſeſe at:?: 5. tollat, atque omnes cœlos tranſcendat: & hoc modo præ- ſens, in cœlo, Corpus Chriſti, eiusque Sanguinem (imò ipſum Chriſtum, cum omnibus beneficiis ſuis) verè & fub- ſtantialiter, ſed tamen sSPIRITVALITER TANTVM, ſu- mat, eoque fruatur. Sentiunt enim, vt panis & vinum hic ſunt in terris, & non in cœlo: ita Corpus Chriſti iam in cœlis eſſe, & non in terra: quare in Cœna Domini ni- hil aliud ore ſumi, quàm panem & vinum. Ac initio qui- dem cum hæc controuerſia orta fuiſſet, fingebant, Cœnam Domini eſſe tantüm externum ſignum profeſtionis, quo Chri- ſtiani ab aliis hominibus diſcernerentur: & in eo Sacra- mento nihil niſi panem & vinum (abſentis videlicet, Cor- poris Chriſti nuda ſymbola) exhiberi. At cum intellige- rent, hoc figmentum nihil prorſus coloris habere, neque conſiſtere poſſe, cœperunt fateri, Dominum noſtrum le- ſum Chriſtum in ſacra ſua Cœna præſentem eſſe, per com- municationem Idiomatum: hoc eſt, tantummodo ſocundum diuinam ſuam narturam: ſed non ſuo corpore & ſanguine-. Poſtea, cum verbis Chriſti grauiter vrgerentur, præſentiam Corporis Chriſti in ſacra Cœna fateri cogerentur: nihilo- minus id aliter non intellexerunt, & declararunt, quàm quòd Epiritualem tantum praæſentiam crederent: hoc eſt, quòd Chriſtus tantum virtutis, operationis, & beneficiorum ſuo- rum, per fidem nos participes faceret. Quiz (inquiunt) Spiritus Chriſti (qui vbique præſenz ſt) virtute corpora noſtra in quibus Spiritus ille hic in terris habitat) um Cowpore Chriſti, quod in cœlis eſt, coniungit. Quare ſplendidis & magnificis verbis illis, multis magnis & præclaris viris impoſuerunt. quando nimirum affirmarunt atque iactitarunt: ſe planè nihil aliud ſentire, quàm, quòd Dominus leſus Chriſtus XX 3 verè; * 1. Resp. ad 71* 2. 694 VII. DE CoENA DoOMINI. verèò, ſubſtantialiter, vivus in ſacra ſua Cœna præſens ſit.⸗ Hoc autem intelligunt ipſi tantum de diuina Chriſti natu- ſentiunt, ea tantum in cœlis, & præterea nullibi eſſe-: ideoque Chriſtum nobis cum pane & vino verum Corpus & verum Sanguinem manducandum & bibendum dare, ſpiritualiter, per fidem: ſed non corporaliter ore ſumen- Verborum §. 4. Verba enim inſtitutionis Cœnæ Dominicæ, dite Detorfio. HOC EST CGORPVS MEVM, non propriè, vt ſonant, ſecun- p. 398 704.705. dum literam, ſed quaſi figuratum ſermonem, figuratè acci- 722, cipiunt: ita, vt EDERE corpus Chrifti nihil aliud ipſis ſignificet, quàm cREDERE in Chriſtum. Et vocabulum Corporis illis niſi Symbolum, hoc eſt, ſignum ſeu figuram Corporis Chriſti denotet: quod tamen non in terris & in ſacra Cœna præſens, ſed tantum in cœlis ſit. Verbum (EST) ſacramentaliter, ſeu modo ſignificatiuo interpretantur: ne quis (inquiunt) rem cum ſignis ira putet copulari, ut Chriſti quo- que Caro nunc in terris auſit, modo quodam inuiſibili & incon pre- henſibili. Hoc, nimirum volunt, Corpus Chriſti cum pane ſacramentaliter ſeu ſignificatiuè vnitum eſſe: ita ut credentes ac pii homines tam certò Corpus Chriſti (quod ſurſum in p. 97.716. 722, Cœlis ſit) fide ſpiritualiter accipiant, quàm certò panem ore manducant. Quòd verò Corpus Chriſti in ſacra Cœna in ſibili modo) præſens ſit, & unà cum pane henedicto, ore, etiam ab hypocrits, & nomine duntaxat Chriſtianis, ſuma- tur, id ſolent quaſi horrendam blaſphemiam, damnare & execrari. Senſus Verus. S. 5. Contrà verò de Cœna Domini in Confeſſione in A. c. Auguſtana, ex verbo Dei ſic docetur: Perum Corpus & san- p. 14. 572. 576 guinem Chriſti, verè, ſub Pecie panis & vini, in ſacra Domini Cæ- na præſentia eſſe, diſtribui & ſumie ſecas antem docentes impro- bari. His poſtremis verbis Sacramentariorum error per- P. 691. 695, picuè reücitur: qui eo ipſo tempore Auguſtæ Peculiater ra: non autem de ipfſius carne & ſanguine. De his enim his terris ſubſtantialis (licet inuiſibili & incomprehen- VII. DE COENADOMINI. 69 Confeſſionem obtulerunt: quæ veram & ſubſtantialem 2* I. Corporis & Sanguinis Chriſti præſentiam in Sacramento In Cœnæ, idcirco negabat, quia Chriſtus aſcendiſſet in cœlos. Pia etiam noſtra de hac re ſententia in Minore D. Lutheri 15 Catechiſmo perſpicuè ſequentibus verbis expreſſa eſt. aα p. 367 571.697. e, cramentum Altaris eſt verum Corpus & verus Sanguis Domini noſtri ſeq. . loeſu Chrifti: ſub pane & vino nobis Chriſtianis ad manducandum & bibendum à Chriſto ipſo inſtitutum. . §. 6. Luculentius etiamnum hæc ipſa ſententia no- In Apologid. a. ſtra in Apologia non modò declaratur, verum etiam illu- b. 16. s ſtri dicto Pauli 1. Cor. wv. & teſtimonio Cyrilli confirma- m tur hiſce verbis: Pecimus articulus approbatus eſt Via. Con- ę fut. h. in quo confitemur, nos ſentire, quòd in Cæna Domini ve- bp. 302. 36 7. in rè & ſubſtantialiter adſint corpus & ſanguis Chriſti. & verè exhi- beantur cum illis rebus, quæ videntur, pane & vino: büs qui Sa- . cramentum accipiunt. Cum enim Paulus Aitat, 1. Cor. 1o, 17. Pa- . nem, quem frangimus, Communicationem Corporis Chri- p. 1z7. . ſti eſſe &c. ſequeretur, Panem nen Corporis, ſed Spiritus Chriſti . Particpationem ſſe, ſi non ipſum Chriſti Corpus, ſed duntaxa! Pi. ritus Sandtus verè præſens eſſet. Et cum comperimus, non tantkm 8 Romanam Eecleſiam affimare corporalem Chriſti præſentiam! ſed e idem & nune ſentire, & olim etiam ſenſiſe Græcam Eccleſiam. i Hactenus verba Apologiæ. Sed & ibidem ex Cyrillo te- . ſtimonium adducitur, quod affirmat: Chriſtum etiam cor- poraliter in ſacm Cæœna commumieastione ſuæ Carnis in nobis ha= . bitare. 4 8. „. Poſtea cum illi, qui Auguſtæ peculiarem ſuam Conſenſm H Confeſſionem de hoc articulo obtulerant, noſtrarum Eccle- Eurtebeng. ſiarum Confeſſionem approbare velle viderentur, Witten- p. 691. 694. e bergæ Anno Domini 1736. formula quædam Concordiæ . (quam nunc recitabimus) inter Saxonicos, & ſuperioris e . Germaniæ quosdam Theologos, conſcripta, & D. Martini . Lutheri aliorumque (utriusque partis) Theologorum ma- . mumumübus eſt ſubſcripta. Et ſic habet. . 696 VII. DE CoENA DOMINI. S. 8. Audiuimus Bucerum explicantém ſuam & aliorum, qui p. 702. vnà adfuerunt, ſententiam de Sacramento Corporis & Sanguinis Cbriſti, hoc molo S. 9. Confitentur, iuxta verbi Irenzi, Euchariſtiam conſtare 1. 4. c. 34,. duabus rebus, terrena & cœleſti. Proinde ſentiunt & docent, 1 roſber in ſen. cum pane & vino, verè & ſubſtantialiter adeſſe, exhiberi, & ſumi Corpus & Sanguinem Chriſti. S. 10. Et quanquam negant keri Tuansſubſtantiationem, nec P. 302, 574. 720 ſentiunt fieri localem incluſionem in pane, aut durabilem aliquam coniunttionem extra vſüum Sacramentis tamen concedunt, Sacra- mentali vnione Panem eſſe Corpus Chriſti: boc eſt, porrelcto pane ſentiunt ſimul adeſſe & verè exhiberi Corpus Chriſti. Nam extra uſum, p 715. 72 l. cum aſernatur in pixide, aut oſtenditur in proceſſtonibus, vt ſit apud Papiſtas, ſentiunt non adeſſe Corpus Chriſti. S. II. Deinde hanc inftitutionem Sacramenti ſentiunt valere in Eccleſia: nec pendèêre ex dignitate Miniſtri & ſumen- 1. Cor. 11, 27,29. tis. Quare ſicut Paulus ait, etiam indignos manducare Sa- f. 6ρ9. cramentum: ita ſentiunt, Corpus Chriſti & Sanguinem ve- r& porrigi etiam indignis: & indignos ſumere: vbi ſer- vantur verba, & inſtitutio Chriſti: Sed tales ſumunt ad iudicium, vt Paulus ait: quia abutuntur Sacramento, cum ſine p. 99 236.246 pcnitentia & de eo vtuntur. Ideo enim inſtitutum eſt, ut teſtetur, 573. 526, illis avbPlicari gratiam & beneßcia Chriſtis illos inſeri Chriſto, & ſanguine eius ablui, qui agunt panitentiam, & erigunt ſe fide in Chriſtum. Hactenus Formula Concordiæ inter D. Luthe- rum & Bucerum initæ. Smalcaldicus. S. I2. Inſequenti anno præcipui Auguſtanæ Confeſſio- ann. 1337. nis Theologi è tota Germania Smalcaldiam conuocati funt: vt in medium conſulerent, quæ doctrinæ Capita, in noſtris Eccleſiis hactenus propoſita, Concilio (quod Pontificii ce- lebraturi dicebantur) exhibenda & defendenda eſſent. Ibi D. Lutherus articulos illos, quos Smaalcaldicos vocant, com- poſuit: qui communi & vnanimi conſenſu ab omnibus illis Theologis, qui conuenerant, ſubſcriptione confirmati p. 39, funt. In illis articulis D. Lutherus veram & Penuinenn, upra VII.. DE CoENA DOMINI. 697 ſupra commemorata Formulæ Wittembergæ conſcriptæz, ſententiam breuibus quidem, ſed ſignificantibus & perſpi- cuis verbis, quæ proximè ad verba Chriſti accederent, ex- plicuit. Sacramentarii enim iam dictæ Formulæ verba ad malam ſuam cauſam fulciendam planè in alienam ſenten- tiam detorſerant: quòd videlicet Corpus Chriſti non alia ratione in Cœna diſtribueretur, quàm ſicut idem Corpus vnà cum omnibus beneficiis ſuis verbo Euangelii exhibe- p. 716. 722. tur. Et Sacramentalem vnionem nihil aliud eſſe, quàm præ- ſentiam Chriſti ſiritualem, quæ fit fide, interpretati fuerant. Has rimas, per quas illi effugium quærebant, Smalcaldici p. 302. 367. 695. articuli obturârunt & expleuerunt. Aſſerunt enim, panem 701. 702. & vinum in ſacra Cœna eſſe Verum Corpus & Verum San- guinem lIeſu Chriſti: quæ & exhibeantur & ſumantur non p. 696. 698. modò à piis, verùm etiam ab iis, qui præter nomen nihil ha- 72. ſeq. bent Chriſtianum. “ §. 13. Hanc piam ſententiam D. Lutherus copioſius Catecheticus. & verbo Dei, in Maiore ſuo Catechiſino declarat: & ſic ait: p. 14. 302. 366. Quid igitur eſt Sacramentum, quod ad alitare diſtribuitur? Re- 5 4. 569. ſpondetur; Eſt verum Corpus & verus Sanguis Chriſti, in, & ſub pane & vinor quæ edere & bibere Chriſti verbo iubemur. Et poſt aliqua: Verbum Dei, inquam, illud eſt, quod hoc Sacra- P- 716. mentum conftituit, & diſerimen facit, ut non ſit merus panis & merum vinum, ſed ut hæc Chriſti Corpus & „Sanguis ſint & dican- tur. Et poſt pauca: Hoc Chriſti verbo conſcientiam taam con- fermare, & infratcto animo dicere potes: etiamſi decem Diabo- lorum myriades, vnà cum omnibus fanatitis doltoribus irruentes, mihi obiiciant, dicentes: Quomodo panis & vinum pos- ſfunt eſſe Corpus & Sanguis Chriſti? tamen certè ſeio, quòd omnes Eanatici Siritus, & doctiſimi quique bomines, omnes ſimul, non tantum ſapientiæ habeant, quantum diuina Ma- ieſtas vel in minimo digitulo habet. Hic verò in medio eſt Chriſti verbeum expreſum: Accipite, edite, hoc eſt Corpus Meum: Bibite ex hoc omnes, hoc eſt Nouum Teſtamentum in Meo Sanguine. Huic verbo firmiter inſiſtimus: hic tutè ma- XX 5 nebimns VII. DE CoENA DoOoMINI. ſtitutionem eius mutare valeant. Hoc quidem verum eſt quan- do verbum Dei ab hoc Sacramento remoueris: aut illud absque verbo diumo conſiderare volueris: quòd tum præter panem & vi- num nihil habeas. At ſi verbum cum Sacramento retineatur- vt fieri omnino conuenit: tum Ssacramentum illud Lot ipfa verba te- Rantur) reuera eſt Corpus & Sanguis leſu Chriſti. Prt enim Tit. 1, . Chriſtus ore ſuo de hoc Sacramento loquitur, ita res veriſimè bha- bet: 1PSE enim mentiri & fallere neſcit. Miniſtri Di- §. 14. His fundamentis iactis, facile eſt reſpondere gnitas cuni ad quæſtiones multas, quæ hoc ſeculo plurimum agitan- bono? tur: An videlicet miniſter Eccleſiæ, qui vitæ ſt diſſolutioris, poßſit p. 125. 130. 5326. Cæœnam Domini rectò adminiſtrare & exhibere? & ſi quæ ſunt 788. alia his non diſſimilia, de quibus diſputatur. Ita enim A. C. ar.8. P. 4. ſentimus & ſtatuimus: Si maximè homo improbiſſimus & ſceleratus Sacramentum Cœnæ Dominicæ ſumat, aut di- ſtribuat: tamen ſumere illum verum Sacramentum, hoc eſt. Chriſti Corpus & Sanguinem, non minus, quâm eum, qui dignisſimè illud ſumat aut diſtribuat. Hoc enim Sacramen- tum non habet fundamentum, hominum ſanctitatem: ſed ipſum Verbum Dei. Et quemadmodum nec vllus Sanctus in terris, neque Angelus in cœlis efficere poteſt, vt panis & vinum ſint Corpus & Sanguis Chriſti: ita nemo id Sa- cramentum mutare poteſt, vt non ſit Chriſti Corpus & San- guis: etiamſi quidam eo abutantur. S. 15. Non enim propter alicuius perſonam aut in- credulitatem, Verbum Dei (quo Cœna Domini inſtituta eſt, & propter quod rationem Sacramenti habet) irritum & va- num fieri poteſt. Quia Chriſtus non dixit: credideritis, aut digni fueritis, tum in Cœna ſacra Corpus & Sanguinem Meum præſentia habebitis: ſed potius ait: zccipite, edite, P. 26. & bibite: bec eſt Corpus Meum: hic eſt Sanguis Meus. Et præterea inquit: Hoc facite quidnam? hoc ipſum certè, quod ego nunc facio, quod inſtituo, quod vobis trado, & vos ac- cipere —— r —e — — ——- — — — — —⸗ in⸗ VII. DE COENA DOMINI. cipere iubeo. Verba Chriſti hoc volunt: ſiue dignus, ſi- ve indignus ſis, habes hic in Cœna, Chriſti Corpus & San- . guinem: idque virtute Verborum, quæ ad panem & vi- num acceſſerunt. Hæc memori mente repone: quia in his verbis (inſtitutionis Cœnæ) fundamentum noſtrum, defenſio, & arma noſtra ſunt, aduerſus omnes errores & fallacias, quæ aut allatæ ſunt hactenus, aut vnquam adfer- ri in hoc negotio poterunt. Hactenus Maior D. Lutheri Catechiſmus. §. 18. Hæc Catechiſmi recitata verba veram præſen- tiam Corporis & Sanguinis Chriſti in Cœna Domini, verbo Dei egregiè confirmant: & iis ſolidè demonſtratur, præ- ſentiam illam non tantum de manducatione credentium & dignorum, verum etiam de infdelibus & indignis commu- nicantibus intelligendam eſſe. S. 15. Et quia ſingularibus & excellentifſſimis Spiritus Lutheri Cau- 699 P. 526⸗ Sancti donis illuminatus Heros D. Lutherus, in ſpiritu præ-cio. vidit, quòd poſt mortem ipſius, quidam ipſum ſuſpectum præf. b. 2. 380. facturi ſint, quaſi vel à doctrina iam commemorata, vel ab ahiis etiam partibus purioris doctrinæ receſſerit: eam ob cauſam Maiori ſue, de Cæna Bomini, Confesfioni, hanc Prote-Tom.VVitt. ſtationem, ſub finem inſeruit. Quia (inquit) video nullum Germ. 2. fol., L ) e „„ P. III. eſſe ſectarum & errorum finem, ſed har mala indiei incrementa om 3. len. F. Iumere, Satanamque magis ac magis furere“ ne quis igitur Sselta- pag 554. a. riorum, me viuo, aut mortuo, aliquando nomen meum ſuo kgmentô prætexere poſit, erroremque ſuum (non candidè in medium allatis meis ſiriptis) ſtabilire auſit“ quod Sacramentarii, & Anabaptiſtæ iam facere cæperunt: Fidem meam, in ſenipto, coram Deo & tote mundo, de omnibus religionis noſtræ articulis, profitebor. Et in ea Ffi- de (Domino me benè iuuante] ad extremum nusque Vitæ Hiritum perſe- verare, atque ex hac vita emigrare, & coram tribunali Domini noſtri leſu Chriſßti intrepide comparere paratus ſam. Ac ſi quis fortè poſt meum obitum dicturus ſſet: ſi Lutherus nunc viueret, profe Ctòᷣ de hoc vel illo articulo longè aliter ſentiret atque doceret: non 700⁰ VII. DEZz CoENA DOMINI. non enim ſatis diligenter eam rem hactenus expendit. Contra hboc fogmentum id iam dico, quod tunc eſſem affrma- turus & quod tunc ditturus eſſem, idem iam nunc profiteor? me videlicet omnes hoſee articulos quàm diligentiſſimè expendiſſe, & non ſemel, ſed ſæpiſſimè ad normam Sacræ Scripturæ exegiſſe, & tanquam ad Lydium lapidem examinaſſes nec minore animi conſtantia atque z„0ραν +ροv ſingulos articulos defenſurem, quäm qua nunc doctrinam de Sacramento Altaris provugnaui. Non te- mulentus ſum, aut parum conſideratò loquor: ſcio, quid affirmem & intelligo, quanta res mea agatur in illo die Domini noſtri Ieſa Chriſti, cum venerit, viuos & mortuos inudicaturu7s. Quare ne- mo me, in re tam magna & ſeria, nugari exißtimet“ bac enim res vel maximè cordi mihi eſt. Noui (Dei beneficio) Satanam magna ex parte qui, cum poſſit Verbum Dei & Sacras literas pyeruertere & deprauare: quid ille meis aut cuiuspiam alterius ſeriptis non faceret? B Fol. 239. b. 6 §. 20. Poſt hanc Proteſtationem D. Lutherus ſanctæ 1om. len. G memoriæ inter alios articulos etiam hunc ponit: Eodem P.550) . modo (inquit) loquor & confiteor etiam de Sacramento Altaris: quòd, nimirum ibi reuerà Corpus & Sanguis Chriſti in pane & vi- no ore edatur & bibatur: etiamſi miniſtri, qui Cœænam Domini diſtribuunt, aut qui eam ſumunt, non credant (Euangelios) aut alids ſacraà Cæna abutantur. Cæna enim Domini non nititur ho- minum fide aut incredulitate, ſed verbo Dei & ipſius Iiſtitutione. P. 716. Niſi fortèò Verbum Dei prius immutent, & prorſus aliter, quaàm F b. oportet, interpretentur: vt hodie Sacramenti hoſtes faciunt. Hi Gerh. t. 4. p. dubio procul nil niſi panem & vinum in Cæœna habent praſentia: 436. 450. 446. quia neque verba neque inſftitutionem Domini obſeruant ſed n. zu. e ea, ad ſuam falſam opinionem infiexerunt, mutärunt, & de- 519. 524. vero. prauärunt. Tom. 2. VVit- S. 21. Et ſanè D. Lutherus (qui haud dubiè veram & teberg. Germ. rol. 350 genuinam Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam, præ multis aliis, intellexit, & eam conſtanter, vsque ad finem vitæ, retinuit & defendit) paulò ante ſuum ex hac vita diſces- ſum, in poſtrema illa ſua de Cœna Domini Confeſſio- — — ◻⏑ — 22 — VII. DE COENA DOMINI. 701 ne, Anno 1544. fidem ſuam de hoc articulo magno zelo, ſequentibus verbis profeſſus eſt, atque repetiuit: vbi ſic ait: Ego omnes eos eodem numero habeo, bot ſt, pro Sacramen- tariis & Fanaticis agnoſeo, quocunque nomine appellentur, qui cre- dere nolunt, quòd Panis Demini in ſacra Cana ſit V'ernnm, ipſius Na- 697 turale Corpus, quod impius quispiam, vel Iudas ipſe, non minus ore P 6„7. accipiat, quàm D. Petrus, & omnes alii Sancti. Qui (inquam) hoc credere recuſat, is me miſſum faciat neque llam amicitiam aut familiaritatem à me erxpectet? ſic enim ſtat ſententia, quam non ſum mutaturus. Hactenus Lutherus. S. 52. Ex hiſce præſertim verò D. Lutheri, ut excellentis- ſimi Doctoris Auguſtanæ Confeſſionis) declarationibus, quas prolixè recitauimus, cuilibet homini cordato(ſi modò is Veritatis & Pacis ſit ſtudioſus) manifeſtum, certum & in- dubitatum eſſe poteſt, quæ fuerit, hodieque ſit genuina & vera Confeſſionis Auguſtanæ SENTENTIA §. 23. Quôd autem præter illas phraſes, quibus Chriſtus Ratio phrwa- & Paulus vtuntur (cum dicunt: Panem in Cæna oſe Corpus ſium praſen- Chriſßi, aut Communicationem Corporis Chriſtie) etiam alias tiæ. loquendi formas vſurpamus: verbi gratia, cum dicimus, 1.Cor. 10, ſub anét, cum pPanéb, in pane exhiberi Ccorpus Chriſti: id non ſine grauibus cauſis facimus. Primum enim his phraſibus ad reiiciendam Papiſticam Transſubſtantiationem utimur. Deinde etiam Sacramentalem vnionem hac ratione docere volumus. Ad eundem enim modum hoc Apoſtoli dictum, VERBVM CARO FACTVM EST, repetitur & declaratur Joh. 1, 14. aliis æquipollentibus propoſitionibus: exempli gratia: &oa 1,8 Vorhum habitauit 1 N nobis: In Chriſto inhabitat tota plenitudo P. 730. . diuinitatis corporaliten- Deus erat CvM eo: Deus erat IN Chbri- ſto: &c. & alia plura huius generis. Hæ phraſes ſupra commemoratum diétum lohannis repetunt & declarant: videlicet, quòd per incarnationem diuina eſſentia non ſit in humanam naturam conuerſa: ſed quòd duæ naturæ per- ſonaliter ſint vnitæe. Et quidem multi excellentiſſimi Do- Gores ex erudita antiquitate, luſtinus, Cyprianus, Augu- ſtinus, Tom ⁹ Germ. len., p. 178. b. 6,17. 1. 2. 70 2 VII. DE CoENA DONINI. Kinus, Leo, Gelaſius, Chryſoſtomus & alii, hac ipſa ſimilitu- dine (de perfona Chriſti) myſterium Sacramenti Cœnæ Do- minicæ explicant. Docet enim, quemadmodum in Chriſto duæ diftinctæ & non mutatæ naturæ in vna indiuiſa perſo- na ſunt vnitæ: ita in Sacra Cœna, duas diuerſas fubſtantias, panem videlicet naturalem, & verum naturale Corpus Chri- ſti in inſtituta Sacramenti adminiſtratione hic in terris fimul eſſe præſentia. Vnio qualis? S. 24. Hoc tamen non ita eſt accipiendum, quòd vnio hæe Tom 3 Germ. Corporis & Sanguinis Chriſti cum pane & vino, ſit pecſona- 1en. d. 330. ², i; VHiO: qualis eſt vtriusque naturæ in Chriſto: ſed eſt . vnio ſacmmentalis: vt eam D. Lutherus & alii (in dicta illa Concordiæ formula Anno 36. conſeripta) appellant. Significare autem volebant, etiamſi formis loquendi, in pane, ſaub pane, cum pane, quandoque uterentur: tamen ſe propofitionem (Hoc eſt Corpus Meum) fimpliciter, & ut verba ſonant, acci-⸗ pere & amplecti, eamque nequaquam pro figurata, ſed pro inußtata a) prædicatione agnoſcere. Sic etiam Iuſtinus de hoc negotio loquitur, inquiens: Non ut panem vulgarev & potum accipimus: ſed quemadmodum Chriſtus ſeruator noſter, per verbum Dei, caro eſt falctus, carnem quoque & ſanguinem probter noſtram ſalutem habuite ita etiam credimus, per verhum & preces ab ipſo ſanclificatum cibum, Domini noſtri keſu Chbriſti corvpus & ſan- guinem eſſe. Juſtin. Apol. 2. pro Chriſt. p. 76. & Commel p. 15ο. edit. Ba- ſil. ibi inſigo. Langi Annot p. 19¾–. . . S. 2 5. Et ſanè D. Lutherus (in Maiori, præſertim verò VI. ima ſua Confeſſione de Cæna) eam de hac re formam loquen- di, qua Chriſtus in prina Cæœna celebranda vſus eſt, grauiter & magno zelo defendit. . . Aug. Conf. §. 26. Cüm autem D. Lutherus haud dubiè præcipuus conſenſus cum earum Eccleſiarum, quæ Auguſtanam Confeſſionem am- Luthero. plexæ ſunt, Doctor fuerit: (cuius quippeé tota doctrina, tan- quam compendio, ſummatim in Auguſtana Confeſſione comprehenſa, & Imperatori Carolo V. exhibita eſt) pro- fectò a) Luth. de Conf. Maj. T II. VV. f. 212. b. ſeq. de Ratione Modi, unionis terminor. Slevogt. D. 1I. pro Accidentali. poſt Jac. Martini. Partit. Theol, Diſp. 24. 5. 30. conf, & 9, 17. Reſp. contra Bucan- — — — — — — -— e one r nis it. VII. DE CoELNAD OMINI. 703 feétò⁰ commemoratæ illius Auguſtanæ Confeſſionis pro- pria, vera, & genuina ſententia, ex nullius hominis libellis rectius & certlus, quàm ex D. Lutheri Didacticis & Polemi- cis ſcriptis hauriri poteſt. S. 27. Et quidem hæc ipſa paulò antè commemorata D. Fundament. Lutheri ſententia, in unica, ſolidiſſima, immota, & extra o- mne dubium poſita Petra Veritatis (Iuſt mtione nimirum Cænæ, quæ in verbo Dei recitatur) fundata eſt: & hanc ſententiam ſancti Euangeliſtæ, Apoſtoli, & ipſorum diſcipuli ad eum modum acceperunt & amplexi ſunt eamque alios docue- runt, atque adpoſteritatem propagârunt. S. 2 8. Equisſimum autem eſt, vt diligenter & accuratè Autor S. Cæ- expendamus, quisnam verba illa Teſtamenti (hoc eſt corpus næ. meum) primus pronunciauerit: Dominus, videlicet, & Sal- vator noſter leſus Chriſtus: de quo (ut de unico noſtro præceptore) ſeuerisſimum mandatum de cœlis omnibus hominibus datum eſt: KVNC AVDITE. Hic verò non eſt Matth. 17, 5. vulgaris aliquis homo, aut Angelus: nec eſt tantummo-C,3,17. C. 12, 18. dô verax, ſapiens, potens: ſed eſt ipſa æterna ſapientia at- que potentia, & verus Omnipotens Deus. Hic rectiſſimè nouerat, quid loqui deberet: & omnia quæ loquitur ac promittit, potentiſſimè efficere & præſtare valet. Sic enim inquit Chriſtus: Calum & terra tranſibunt, verba autem mea non zmnſibunt. Et alibi: Mibi data eſt omnis poteſtas in cæœlo & in terre LPuc. 21, 33. Matth. 25, I5. §. 29. Conſideremus etiam, quo tempore, veracisſimus ille, Tempm. Omnipotens, Dominus, Creator & Redemtor noſter Ieſus Chriſtus, hoc Sacramentum inſtituerit. Inſtituit autem hoc Sacramentum poſt ultimam illam Cœnam, quam cum ſuis diſcipulis ſumſit: cum iamiam acerbisſimam fuam paſſionem pro peccatis noſtris ſubeundam, accederet⸗. Triſtisſimo nimirum illo, & poſtremo tempore, re grauis- ſimè (ut ita loquitur) deliberata, & magno zelo auguſtis- ſimum hoc Sacramentum Eccleſtæ ordinauit: quippe quod usque ad finem mundi magna cum reuerentia, obedientia & humilitate ſumendum eſſlet: quod perpetuum acerbie⸗ ſimæ 704 VII. DE COoENA DOMINI. ſimæ Paſſionis & Mortis, & omnium beneficiorum eius Mo- nimentum futurum erat: quod volebat eſſe Obſignatio- nem & Confirmationem Noui Teſtamenti, Solatium o- mnium perturbatarum conſcientiarum, firmum Vinculum ſocietatis Chriſtianæ, & cum capite ſuo Chriſto, & inter ſe inuicem, coniunctionem arctiſſimam. Has res grauiſſi- mas & longè maximas cum animo agitaret, hæc verba Inſtitutionis Cœnæ (de pane illo cui benedicebat, & quem diſcipulis porrigebat) pronunciauit: Accipite, comedue, p. 368.694 7:0. H O C EST CORPVS MEVM. Et de calice, ſeu vino dixit: HIG EST SANGVIS MEVS NOVI TESTAMENTI, qui pro vobis effunditur in remiſſionem peccatorum. Hæc cum ita ſe habeant: profeétò æterni, veraciſſimi atque Omnipo- tentis fili Dei DoMINI, Creatoris & Redemtoris noſtri verba, non ut figuratè, Metaphoricè, tropicè dicta aut rolata, in aliam ſententiam detorquenda ſunt: ut noſtræ Conf. Forbeſ. Humanæ Rationi veriſimilia fiant. Quin potius hæc Chri- gka. ſti verba, ut ſonant, in propria ſua ac perſpicua ſententia, 1 b. p. pro Lu- ſimplici fide & debita obedientia atque reuerentia accipe- cher ſenſu. re tenemur. Neque committendum eſt, ut ullæ obiectio- nes aut hominum contradiétiones, quæ ab humanæ Ra- tionis acumine promanant, vtcunque humanæ Rationi blandiantur, nos ab expreſe illo Chriſti Teſtamento abdu- cant. = Dubü Fuga. S. 30. Sanctiſſimus Patriarcha Abrahamus, cum verbum Gen a. Dei, de offerendo filio ſuo vnigenito ex Sara nato audiſſet, Re L en. poterat certè occaſionem diſputandi arripere, an Oraculum ther. Calov. illud, ecundum literam accipere, an verò commoda & to- ind. & Patri- lerabiliore aliqua interpretatione lenire deberet: quando- bus. quidem verba illa oraculi non modéô cum omni ratione, & cum Lege Dei & naturæ, verum etiam cum præcipuo illo fdei articulo, de promiſſo ſemine Chriſto, qui ex Iſaacĩ ſtirpe naſciturus erat, apertè pugnare viderentur. Verun- tamen, Hcut antea promiſſionem de benedicto ſemine (ex Gen. 15 4. Ilſaaci progenie naſcendo) fide acceperat atque amplexus fuerat: etii idipſum rationi eius impoſſibile videretur: ſi ic — — —— — ——— – — —w. —E ff— — — „— VII. DE COENA DOMINI. . 705 ſic Deo laudem veritatis tribuerat, certiſſimè ſciens atque credens, Ront. 4, 21. quòd Deus, quæ promiſiſſet, etiam præſtare poſſet: ita etiam hoc oraculum ſimpliciter accipit, verbum & manda- tum DEI ſecundum literam intelligens: remque totam diuinæ Omnipotentiæ & Sapientiæ permittens: nihil du- bitans, eam multô plures habere modos, per quos pro- miſſionem illam de ſemine, ab Iſaaco propagando, implere poſſet, quàm ipſe cœca ſua ratione comprehendere valeret. Ebr. c. II, 17, 15, 19. §. 31. Ad eundem modum etiam nos vera humilitate & Mandati obedientia Creatoris & Redemtoris noſtri, perſpicuo, firmo, cura. claro & maximè ſerio Verbo & Mandato (absque omni hæ- ſitatione & diſputatione, quomodo id ad noſtram Ratio- nem quadret, aut poſſibile fit) ſimpliciter CREDERE de- Prov. " 20. bemus. Hæc enim verba locutus eſt DOMINVs ille, qui Matth 11. 5. immenſa eſt Dei patris Sapientia, & veritas ipſa: qui o- S g, mnia quæ promittit, certiſſimè reipſa perficere & præſtare . poteſt. §. 32. Et ſanèsomnes circumſtantiæ Inſtitutionis Cœnz Circumſtan- Dominicæ luculenter teſtantur: verba illa Domini & Sal- tiæ. vatoris noſtri leſu Chriſti (quæ per ſe perſpicua, firma, clara, & indubitata ſunt) non aliter, quàm inuſitata, propria & communi ſignificatione accipi poſſe & debere. Gum enim 1. Loci. Chriſtus mandatum illud (de edendo corpore ſuo &c.) in menſa, & in Cæana dederit, dubium eſſe non poteſt, quin de vero naturali pane, & de vero naturali vino, atque de mandacatione, quæ ore fit, loquatur: ita ut nulla in vocabu- lo (panis) metaphora eſſe poſſit: quaſi Chriſti Corpus ſpi- yitalem panem aut ſpiritualem cibum animæ dicere volue- rit. Et Chriſtus ipſe præcauere ſtuduit, ne metonymia inz. Dicti. vocabulo (Corporis) intelligeretur: & ne exiſtimaretur de ſiegno Corporis ſui, aut de ſymbolo, vel fgurato Corpore, aut de virtute Corporis ſui, ſeu de Beneficis, quæ oblatione Cor- poris ſui nobis promeruit, agere. Diſertè enim loqui- tur de vero, ſubſtantiali ſuo Corpore, quod in mortem tra- LVy diturus 3. Scopi. 4. Conſenſus Erangel. Matth. 26; 26. Marc. 14; 22. Luc. 21, 19. I: Cor.⸗ 1,23. verba Matthæi & Marci: qui dicunt: Hoc, quod ore ex ca- 706 VII. DE CoENAL DOMINI. diturus erat: & de vero, ſubſtantiali Sanguine ſùo, quem in ara crucis, in remiſſionem peccatorum fuſurus erat.— §. 33. Atqui nullus poteſt eſſe tam fidelis aut idoneus at- que doctus interpres verborum lIeſu Chriſti, quùm ille ipſe Chriſtus Dominus, qui ſua verba illa certisſima, ſuam men- tem atque ſententiam omnium optimè intelligit, atque ad eam dextrè declarandam intelligentia & Sapientia inſtru- Ctiſſimus eſt. Hic in declaratione inprimis vltimæ ſuæ vo- luntatis, ITiſtamenti, & perpetui Faderis atque coniunctio- nis, non figuratis, non ambiguis, ſed propriis, ſimplicis- ſimis & diſèrtis verbis vti voluit: quemadmodum etiam in aliis fidei articulis ponendis & confirmandis, atque in ſignis Gratiæ & Pacti, ſeu Sacramentis inſtituendis (verbi gratia: in conſtituendis olim Sacrificiis, poſtea verò in Baptiſini inſtitutione) non verbis obſcuris, figuratis, aut ambiguis vti ſolitus eſt. Et, vt omnem ambiguitatem ca- veret, ſatis mentem ſuam declarauit, cum de Corpore ſuo in ſacra Cœna exhibendo, dixit: quod pro vobis datur & de Sanguine: qui pro vobis efunditur. Et cuùm Apoſtoli hæc ipfius verba ſimpliciſſimè acciperent, non reprehen- dit propriam illam & ſimplicisſimam ſententiam, quam Apoſtoli amplexi erant: ſed potius mandat illis, vt Omnes entes ad eum modum doceant: jubeantque kas obſervaré, quæ ipſis, Apoſtolis, à Chriſto præcepta erant. Mart. 25, 21. §. 34. Qua de cauſa etiam tres Euangeliſtæ, Matthæus, Marcus, Lucas, & D. Paulus, qui Inſtitunonem Cœnæ Do- minicæ ab ipſo Chriſto, poſt reſurectionem ipfius, accepe- yat, vnanimi conſenſu, iisdem verbis & ſyllabis, hæc cla- ra, firma, perſpicua, & vera verba Chriſti, HO C EST CORPVS MEVMI, prorſus eodem modo de benedicto & diſtributo pane, ſine omni tropo, figura, aut variatione, recitant. Itaque dubium eſſe non poteſt, quin verba (Hic calix eſt Nouum Teſtamentum in Meo Sanguine) in Euangeliſta Luca & Paulo nullam aliam ſententiam habeant, quàm lice * ll . —α ee — „2à — — — — — — — = t⸗ ſe l⸗ nes . jl . us, Do⸗ ipt⸗ la⸗ 51 ſo ne, ſe n Ak⸗ ice H VII. DE CoENA DOMINI. 707 lice bibitis: eſt Sanguis Meus, Noui Teſamenti quo, videlicet, hoc Teſtamentum meum & Nouum fœdus, de remiſſione Peccatorum, vobis hominibus ſancio, ferio, obſigno & con- rmo. S. 3 5. Sed & hæc repetitio, confirmatio, & declaratio y. Pauli de- verborum Chriſti, quam D. Paulus ponit (vt clariſſimum camtio. veræ ſubſtantialis præſentiæ, & diſtributionis Corporis & San- guinis Chriſti in Cæna teſtimonium) ſingulari diligentia & accuratè eſt expendenda. Sic enim ait: Calix Benefiélionis, 1. Cor., Ie, 16. cui benedicimus, nonne Communicatio Sanguinis Chriſti eſt? & Pa- nis, quem frangimus, nonne particpatio Corporis Domini eſt? His enim Apoſtoli verbis docemur, quòd non modò calix ille, cui Chriſtus in prima Cœna benedixit, & panis, quem- Chriſtus fregit & diſtribuit, ſed etiam panis, quem nos fran- gimus, & calix cui nos benedicimus, ſint Corporis & San- guinis Chriſti communicatio: ita quidem, vt omnes, qui hunc panem edunt, atque & calice bibunt, verè accipiant atque participent verum Corpus, & verum Sanguinem- Chriſti. Etenim, niſi Corpus Chriſti verè & ſubſtantiali- ter, ſed duntaxat virtute & efficacia ſua præſens eſſet, & ſumeretur, panis non Corporis, ſed Spiritus, virtutis & beneficiorum Chriſti, communicatio dici potuiſſet: quem- admodum etiam Apologia prorſus eadem ratione in hoc ipſo negotio argumentatur & ſtatuit. Et ſanè ſi D. Paulus duntaxat de ſpirituali communicatione corporis Chriſti, quæ per fidem fit, ageret (vt Sacramentarii hoc Paulinum dictum ſuo more deprauare ſolent) non dixiſſet, panie, ſed Gpiritus, aut fdes eſt communicatio Corporis Chriſti, at Apo- ſtolus affirmat, panem eſſe communicationem Corporis Chriſti, quòd videlicet omnes, qui participant panem, etiam Gorporis Chriſti participes fiant. Ex eo ergo hoc confici⸗ tur, Paulum haudquaquam de ſpirituali, ſed de Sacra- mentali ſeu ea, quæ ore fit, participatione Corporis Chriſti Ioqui, quæ pus & impiis, titulo duntaxat Chriſtianis, com- p. 712 71I5. munis eſt. . Vy 2 M S.36. Hanc 6. Ratio con- textils. 1. Cor. 10, 21. Er⸗ II. 27* Ahenſig. I. Cor, 10, 16. 708 VII. DE CoENA DOMINI. S. 36. Hanc piam noſtram ſententiam etiam ratio & cir- cumſtantiæ concionis illius Paulinæ confirmant. Eos enim, qui de Ildolothytis edebant, & Ethnicis cultibus diabolicis communicabant, nihilominus autem etiam ad menſam Do- mini accedebant, & Corporis ac Sanguinis Chriſti participes fiebant, Paulus à tanto facinore deterret: & admonet, ne Fbüpfis ad iudicium & danmationem corpus & ſanguinem Chriſti ſumerent. Cùm enim, iuxta Pauli ſententiam, omnes illi, qui benedicti & diſtributi panis in ſacra Cœna, partici- pes fiunt, etiam cum Corpore Chriſti communicationem habeant, profe ct& D. Pauli verba non poſſunt accipi de ſpiri- tuali communicatione cum Chriſto, quippe qua nemo abuti vnquam poteſt, & à qua homines non ſunt deterrendi. §. 37. Quare Patres & pii Maiores noſtri, D. Lutherus, & alii ſinceri doctores Auguſtanæ Confeſſionis, hoc D. Pauli dictum eiusmodi verbis declarant, vt cum verbis Chriſti optimè conſentiat: vt, cum ad hunc modum id explicant: Panis, quem fwmngimu, eſt Cordpus Chrißi diſtilutum, ſeu com- municatum corpus Chriſti, quod inter eos diſtribuitur, qui fractum panem accipiunt. S. 3 §. In hac ſimplici & ſolidè fundata explicatione, lu- culenti illius teſtimonii Paulini, magno conſenſu acquiefei- mus. Et non iniuria miramur, quòd audaces homines repe- riantur, qui, cùm ipſi ante hæc tempora Sacramentariis hoc Pauli dictum oppoſuerint, nunc illud ipſum pro fundamen- to erroris ſui (quòd videlicet Corpus Chriſti in Cœna ſpi- ritualiter tantummodò ſumatur) ponere non erubeſcant. Sic enim loquuntur: Panis eſt communicatio Corporis Chrißti, hoc eſt, id, quo fit ſocietas cum corpore Chriſti, quod eſt Eccleſia: ſen, eſt medium, per quod fideles unimur Chriſto: ſcut verbum Euan- gelii ſide apprehenſaum, eſt medium, per quod Chriſto Ppiritualiter vnimur „& corpori Chriſti, quod eſt Ecleſia, inſerimur. Hacte- nus illi. Lydigni efu. §. 39. Quòd autem non tantùm pii & credentes in Chri- um, verùm etiam indigni, impii hypocritæ (verbi gratia: Iudas, & huius farinæ homines, qui nullam prorſus ſpiritua- lem —— — —— — — — — -- — — —— — — Ii⸗ Utl wli ſti It. VII. DE CoHENA DOMINI. 709 lem cum Chriſto communicationem habent, & ſine vera pœnitentia atque conuerſione ad Cœnam Domini accedunt) etiam verum Corpus, & verum Sanguinem Chriſti, ore, in Sacramento ſumant, & grande ſcelus, indignè edendo & bibendo Corpus & Sanguinem Chriſti, admittant, id D. Paulus expreſsè docet, cum affirmat, guNd ii, qui indignè de illo . Cor. I, 27. Pane edunt, & de Calice Domini bibunt, rei fiant non tantüàm pa- nis & vini, non tantàm ſionorum & ſymbolerum, aut figuræ Corpo- ris & Sanguinis: ſeg quod rei ſint Corvoris & Sanguinis Ieſi Chriſti, quem in ſacra Cœna præſentem contumelia atque ignominia afficiunt: ſicut Iudæi, qui ipſo facto & opere (in- dignis modis Saluatorem tractantes) in Corpus Chriſti hor- ribiliter peccàârunt, & Chriſtum occiderunt. Sic enim an- tiquisſimi, pii & eruditi Doctores Eccleſiæ hoc Pauli dictum intellexerunt, & magno conſenſu in hanc ſententiam funt interpretati. §. 40. Duplex igitur eſt Manducatio Carnis Chriſti. Vna Dauplex eff. Giritualis, de qua præcipuè Chriſtus in Euangeliſta Ioanne, capite ſexto v. 5a. agit: quæ non alio modo, quâm fpiritu & fi- de in prædicatione & meditatione Euangelii fit, non minus, quàm cùm Cœna Domini dignè, & in fide, ſumitur. Hæcp. 326,529.753. ſpiritualis manducatio per ſe utilis & sALVTARIS eſt, OMNIBVSQVE Chriſtianis, & quidem oOMNIBVS tempo- ribus, ad ſalutem NECESSARIA eſt: ſine qua ſpirituali participatione Sacramentalis illa, aut quæ ore duntaxat fit, manducatio in Cœna non modò accipientibus non ſaluta- ris, ſed noxia etiam & damnationis cauſa eſſe ſolet. S. 41. Spiritualiter igitur manducare nihil aliud eſt, quàm Siritualis GREDERE Prædicato verbo Dei, in quo nobis Chriſtus, eſus. verus Deus & Homo, cum omnibus beneficiis, quæ carne ſua, pro nobis in mortem tradita, & ſanguine ſuo pro no- bis effuſo, promeruit, offertur. Impetrauit autem ille no- bis, gratiam & clementiam Dei, remisſionem peccatorum, & vitam æternam. Hæc qui ex verbo Dei commemorari audit, fide ea accipit, ſibique applicat, & hac conſolatione totus nititur (quoòd Deum placatum, & vitam æternam, Ly 3 propter 710 VII. DE CoOoENA DO MINI. propter Mediatorem leſum Chriſtum habeamus:) qui, in- quam, vera fiducia in verbo Euangelii firmiter, in omnibus tribulationibus & tentationibus, acquieſcit: hic Piritualiter corpus Chriſti edit, & ſanguinem eius bibit. Sacramen- S. 42. Altera verò manducatio corporis Chriſti Sacramen- talis. talis eſt, & ore fit: quando in ſacra Cœna verum, & ſubſtan- tiale Corpus & Sanguis Chriſti, ore accipiuntur atque par- ticipantur: ab ommibus, qui panem illum benedictum, & vinum in Cœna Dominica, edunt & bibunt. Ac pii qui- dem Corpus & Sanguinem Chriſti in certum pignus & con- firmationem accipiunt, quòd peccata ipfis ſint remiſſa, & quòd Chriſtus in ipfis habet atque efficax eſſe velit. Impii 1¹. Cor, 11, 17. verò idem Corpus & eundem Sanguinem Chriſti, ad iudi- cium & damnationem ſumunt. Hoc Chriſti verba, quibus Cœnam inſtituit, expreſsè docent. In prima enim Cœna menſæ aſſidens diſcipulis ſuis naturalem panem, & natura- b. zus 697,704. je vinum porrigit: & de iis pronunciat, verum eſſe Corpus, & Sanguinem, ſuum- & jubet eos manducare & bibere. Ergo il- lud Chriſti mandatum, conſideratis diligenter omnibus circumſtantiis, non poteſt niſi de orali, ut vocant, non ta- men de craſſa, carnali, Capernaitica, ſed de ſupernaturali & incomprehenſibili manducatione corporis Chriſti intel- ligi. Ad hanc manducationem, quæ ore fit, Chriſtus mandato ſuo etiam alteram requirit; cum inquit: Hoc ſa- cite in mei commemorationem- hic enim FIDEM (quæ eſt ſpi- ritualis Corporis Chriſti participatio) poſtulat. Antiquitas S. 43. Quare tota erudita & pia Antiquitas (ſecundum contort, hæc verba Inſtitutionis, Chriſti & Pauli) expreſsè, & cum tota Catholica Eccleſia magno conſenſu, docuit, quòd Cor- pus Chriſti non tantum ſpirituahiter, fide (quod etiam extra 5 zoo, vſum Sacramenti fieri poteſt) veruùm etiam ore, non modò à credentibus, ſed & ab indignis, infidelibus, hypocritis, no- mine duntaxat Chriſtianis, accipiantur. Quæ Antiquitatis teſtimonia recitare, hoc loco nimis eſſet prolixum: quare Lectorem ad noſtrorum ſeripta, in quibus hæc copiosè tra- Rata ſunt, remittimus. . In⸗ us ter Ms II⸗ N mnaentum, cuius vel ipſum Satanam pudest doctrinam verô de Poſſit. . —= S. 45. Accuratè autem hoc etiam declarandum eſt, quinam Indioni qui? VII. DE CoENA DOMINI. 71 1 S. 44. Ex his manifeſtum eſt, quàm iniquè Virulentis ſar- Sonmata. caſmis Sacramentarii Domino noſtro Ieſu Chriſto & D. Pau- Theodorus lo, totique Eccleſiæ inſultent: qui oralem, & impiorum *a. manducationem vocant, duos pilos caudæ equineg & eom- Maieſtate Chriſti ExCREMENTVM Satanké, 4740 dialiolus ſibi= ipſfi & hominibus illudat, appellare auſi Puerunt. Hæc ades hor- renda ſunt, vt homo Chriſtianus ea ſine horrore non recitare ſint indigni conuiuæ, in hac Sacra cœna. Hi, nimirum, qui P. 369.536.573. ſine vera pœnitentia & contritione, & ſine vera fide, & absque propoſito vitam emendandi, ad Cœnam Domini accedunt. Hi ſibiipſis iudicium, hoc eſt, temporales & æternas pœnas (indignà ſuàâ orali manducatione corporis Chriſti) accerſunt: & Corporis & Sanguinis Chriſti rei fiunt. I. Cor. n, 27. S§. 46. Digni verò conuiuæ in Cœna Domini ſunt, infirmi Dignii. in fide, puſillanimes, perturbati Chriſtiani, qui dum magni-I. p. 369. 523 tudinem & multitudinem peccatorum ſuorum ſecum re- 7i putant, cohorreſcunt: qui magnam ſuam immundiciem 2. conſiderantes, hoc pretioſiſſimo theſauro, & beneficiis Chri- ſti indignos ſeſe iudicant: qui fidei ſuæ infirmitatem ſen-3. tiunt atque deplorant, & nihil magis in votis habent, quaàm vt Domino Deo firmiore & alacriore fide, & puriore obedien- tia ſeruire poſſent. Hi (vt diximus) ſunt verè digni illi con- viuæx, in quorum gratiam, & quibus recreandis, inprimis hocç p. 573 70⁄. auguſtiſſimum Sacramentum & ſacrum conuiuium eſt in- ſtitutum. Chriſtus enim eiusmodi homines benigniſſimè invitat, Matth. n, 25. dicens: Venite ad me omnes, qui laboratis G& onerati eſti: & ego reficiam vos. Et alibi, c, 9, 12. ait: Non eſt opus valentibus medicus, ſed malè habentibus. Et Apoſtolus in⸗ quit: Firtus mea (dicit Dominus) in infirmitate pemmcitur. 2. Cot. 12, 9. Et ad Romanos c. 14, 1. ſeribit: Iuſirmum in ſidét aſſumitös & paulò poſt: Deus eum aſſamſit. Quis uts enim in ſilium Dei crediderit, ſiue is firma ſiué infirma ſide praditus fuerit, habet vitan æternam. Joh. 3, U, 16. Xy 4 §.47. Di- 712 VII. DE CoHNA DoMINI. Dignitas S. 47. Dignitas igitur neque in magna, neque in exi- quid? gua infirmitate aut firmitate fidei, ſed in merito Chriſti con- P. 373. ſiſtit. Huius fructum infirmus ille in fide anguſtique ani- mi parens, qui opem Chriſti in curando filio miſerrimo, implorabat, non minus, quàm Patriarcha Abraham, Apo- ſtolus Paulus, & alii, qui robuſtam fidem habuère, partici- Pat, Marc. 9, 24. S. 48. Et hæc de Vera præſentia & Duplici manducatio- ne Corporis & Sanguinis Chriſti, quæ aut fide ſpiritualiter, aut ore fit (quæ poſterior dignis & indignis communis eſt) dicta ſunno. 3 1 Conſecnatio. §. 49. CVM veròô etiam de Conſecratione, & de vſitata Tom. 4. I. Jen. illa regula (Nihil habet rationem Sacramenti exira actionem di- 83 e. 15. vinituàs inſtitutam) diſſenſiones quædam inter aliquos Augu- ig d, 5 ſtanæ Confefſſionis Theologos, inciderint: de his etiam f. 82 ſeq. duobus capitibus vnanimem & pium noſtrum conſenſum Gerh L. T.5.a. declarare viſum eſt. c.3. Papif. S. 10. Ac de priore illa quæſtione, quæ eſt de Conſecm- tione, ſentimus: quòd veram præſentiam Corporis & San- P. 7: 700, 716. guinis Chriſti in Cœna non efficiat, vllius hominis vel ver- 733. bum, vel opus: ſiue pronunciatio miniſtri, ſiue dignitas eius: ſeu manducatio, ſeu fides communicantium: horum nullum nobis Corpus & Sanguinem Chriſti, præſentia facit. Sed hoc totum, quòd in Cœna Chriſti Corpus praæſens habe- mus, ſimpliciter, &, vt loquuntur, in ſolidum omnipotentis Dei virtuti, & verbo, inſtitutioni, atque ordinationi Domi- ni noſtri Ieſu Chriſti eſt adſcribendum. §S. 5 1I. Veriſſima enim illa & ommipotentia verba Ieſu Chriſti, quæ in prima inftitutione pronunciauit, non modò in prima illa Cœna efficacia fuère: ſed eorum vis, virtus, & efficacia hodiè durant & valent: ita quidem certè, vt eorum virtute in omnibus locis, vbi cœna Domini iuxta Chriſti in- ſtitutionem celebratur, & verba ipſius vſurpantur, virtute (vt diximus) eorum verborum; quæ Chriſtus in prima cœ- na locutus eſt, Corpus & Sanguis Chriſti verè præſentia di- ſtribuantur & ſumantur. Chriſtus enim (vbi ipfius inſtitutid Obier- obt der ver NI (01. rn u ſil n (01 17 tet 40 N Al, ſoſt ſer tit d⸗ bel lu⸗ uis f. un log a Do Sim N⸗ VII. DE COENA DOMIXI. 7713 obſeruatur, & verba eius ſuper pane & vino recitantur, & Ni. n⸗ benedictus panis & vinum benedictum diſtribuuntur) per nl⸗ verba illa recitata, VIRTVTE PRIMAE INSTITVTIO- 0, NIS, hodie etiam, verbo ſuo, quod repeti vult, efficax eſt. . Hanc piam noſtram ſententiam Chryſoſtomus his verbis De proditione i⸗ confirmat. Et nunc (inquit) ille praſto eſt Cbriſtus, qui illam mus Hocht). ornauit menſam, ipſe iſtam quoque conſécrat. Non enim homo eſt, ne. karno lo⸗ qui propoſita, panem & vinum, corpus Cbriſti facit & ſanguinem: en ſed ille, qui erucifxxus pro nobis eſt, Chriftus. Sacerdotis ore verba ſt) Pproferuntur, & Dei virtute conſecrantur, & gratia. Hoc eſt, ait, p 368. corpus meum: boc verbo propoſita conſecrantur. Et ſicut illa ata vox, Gen. 1, 25. quæ dicit, Creſcite & multiplicamini, & reple- P. 213. 214. A. te terram, ſemel quidem ditcta eſt, ſed omni tempore ſentit eéffeltum, u⸗ ad generationem operante natura: ita & vox illa (hoc eſt Cor- pus meum: hic eſt Sanguis meus) ſemel quidem Ailta eſte m ſed per omnes menſas Eccleſtæ, usqut ad hodiernum diem, & usqut ad eis aduentum praſtat ſacrificio firmitztem. Hactenus Chry- m. ſoſtomus. in⸗ 8S. 2. D. Lutherus de hac ipſa re ad eundem modum Tom &6. Jen. et ſcribit. Hec illius iuſſio & inſtiutio poſſunt hoc praſtare, & eff- fol. 99· b⸗ s ciunt, vt non nudum tantum panem, verum etiam Corpus & San= umn tgujuinem ipſius diſtribuamus & accipiamus. Sic enim verba ipfius ct. habent:- Hoc eſt Corpus meum: Hic eſt Sanguis meus. e⸗ Itaque non opus noſtrum, non pronunciatio noſßra, ſed mandatam 88 & ordinatio Chrifti eficiunt, vt panis ſit Corpus, & vinum ſit San- = . guis Chrifti idque iam inde à prima inſtitutione Cang, usqzue ad ennem mundi fieri ſolet? noſtro autem miniſterio haæc quotidiè diſtri- en buuntur. ld6 S. 53. In eandem planè ſententiam D. Lutherus alibi Tom 3. Jen. . loquitur. Sic (inquit) in hoc etiam negotio res habent. Etiam- fol. 446, um ſi de omnibus panibus hæc verba pronunciarem: Hoc eſt Cor- pus meum: mihil tamen ea re eßiceretur. At quando ad ipſius mandatum & Inſtitutionem in adminiſtratione cæne Dominicæ di- eimus- Hoc eſt Corpus meum: wm reuera eſt ipfius Corpus. Non quidem id fit propter noſtram pronunciationem: aut, quòd haæc MR verba * 27 VI. DE CoExNA DOMIXI. verba pronunciata hanc habeant eficaciam: ſed quia Chriſtus nobis præcipit, ut hac verba pronuntiemus, & hoc agamus, quod ipſe in prima Cœna fecit- & hoc modo ſunm mandatum & factum cum recitaätione noſtra coniunxit. S. 54. Et quidem verba Inſtitutionis Chriſti in ſtratione Cœnæ Dominicæ palàm coram Eccleſia diſertè & clarè recitentur, aut decantentur: neque vlla ratione inter- mitctantur: idque plurimis & grauisſimis de cauſis. Primum quidem, ut ſatisfiat & pareatur Chriſti mandato, qui in- quit: Hoc faciter non igitur omittendum eſt, quod Chri- ſtus ipſe in ſacra Cœna fecit. Demde, ut auditorum fides, de fubſtantia & fructu huius Sacramenti (verbi gratia: de præſentia corporis & ſanguinis Chriſti, & de remiſſione- peccatorum, omnibusque beneficiis, quæ nobis Chriſti morte, & ſanguinis profuſione parta funt, & nobis in Te- ſtamento Chriſti donantur) per verba Teſtamenti Chriſti excitetur, confirmetur, & quàâàm certiſſima reddatur. Præ- terea, ut elementa panis & vini, ad hunc ſacrum uſum (quo videlicet nobis unà cum aliis Chriſti Corpus man- ducandum, & Sanguis eius bibendus exhibeatur) ſancti- ficentur ſeu benedicantur. Sic D. Paulus loquitur: Calix benedictionis, cui benedicimus, & o. hæc autem Benedictio non alia ratione fit, quàm verborum Inſtitutionis repetitione & recitatione. S. 55. Hæc tamen Benedictio ſeu recitatio verborum Inſtitutionis Chriſti ſola non efficit Sacramentum, fi non totz actio Cœnæ, quemadmodum ea à Chriſto ordinata eſt, obſeruetur. Verbi gratia: cum benedictus panis non di- ſtribuitur, ſumitur, aut participatur: ſed vel includitur, vel ſacrificatur, vel circumgeſtatur. quod totam actionem complectitur, totum & inuiolatum obſeruandum eſt. Ad huius autem Sacramenti admini- ſtrationem requiritur, vt in conuentu aliquo piorum ho- minum panis & vinum benedictione conſecrentur, diſpen- ſentur, ſumantur, hoc eſt, edantur & bibantur, & mors Ad hunc enim modum D. Paulus Recitatio In- ſus præſens Mandatum enim Chriſti, Domini annuncietur. tota ſun ter. pan na! ttic Chn mar tion act ſür in! len ean duc Us N l no dun ad Rr ſce bie Cran ſen int ter. l. es, le ſti e⸗ ti G=⸗ piè declarauit. VII. DE CoENA DOMINI. 715 totam a ionem, in qua panis frangitur, ſeu diſtribuitur & ſumitur, ita ob oculos proponit, ut tanquam in rem præſen- tem ducere nos videatur. 1. Cor. 10, 16. §. 56. Accedamus iam etiam ad Alterum caput, de quo Vsus Regula. paulò ante mentio eſt facta. Vt vera & pia doétrina de Coœ- na Domini ſincera conſeruaretur: & multiplices Idolola- trici abuſus atque corruptelæ huius ſacroſancti Teſtamenti Chriſti vitarentur, & abolerentur: vtilis hæc regula & nor- ma ex verbis inſtitutionis Cœnæ deſumta eſt. Nihil habet m- P. tionem Sacramenti extra uſim à Chriſto inſtitutum: ſeu, extra actionem diuinitus inſtitutam. Hæc regula nequaquam reicienda eſt: magno enim cum fructu in Eccleſia Chri- ſti retineri poteſt & debet. Vocabula autem (Wus ſeu Aclio) in hoc negotio propriè non ſignificant fidem, nec ſolam manducationem quæ ore fit: ſed totam externam viſibi- lem actionem cœnæ Dominicæ à Chriſto inſtitutam. Ad eam verò requiritur: Conſecmuo, ſeu verba Inſtitutionis: 1I. diſtributio & ſumtio, ſeu externa, quæ dicitur, oralis man- 2. ducatio benedicti panis & vini: item Corporis & Sangui- 3. nis Chriſti perceptio. Et, cum extra hunc vſum, panis in Miſſa Pontificia non diſtribuitur, ſed vel offertur, vel in- P. 696. 721. cluditur, vel circumgeſtatur, aut adorandus proponitur, non eſt ille pro Sacramento agnoſcendus. Quemadmo- dum etiam aqua Baptiſini, ſi ad campanas baptizandas, aut P. 308. ad curandam lepram adhiberetur, aut adoranda propone- retur, nullam haberet Sacramenti (Baptiſmatis) rationem. Huiusmodi Pontificiis abuſibus hæc regula initiò rena- ſcentis Euangelii oppoſita eſt: eamque D. Lutherus ipſe Tom. 4. I. len, 696. 712, 715. 721. §. 57. Interim tamen diſſimulare non debemus, quòd Sa- Detorſio. cramentarii hanc utilem & neceſſariam regulam vafrè, ſub- dolè, & malitiosè, ad negandam veram & fubſtantialem præ- ſentiam, & oralem manducationem Corporis Chriſti, (quæ in terris fit, & dignis atque indignis communis eſt) falſa in- p. 707. 712. terpretatione deprauent. Interpretantur enim eam de VIia * FIDEI p. 697 697. 7 2%6 Fidei vis heic nulla. p. 571.697.700: 712. 723. Elenchus contmrii. P: 725. 716 VII. DE CoENA DOMINI. FIDEI interno: ac ſentiunt, ſumtionem Cœnæz Dominicæ infid elibus non eſſe Sacramentum: & fieri communicationem Corporis Chriſti, tantummod ſpiritualiter per fidem: aut, Pidem hoc præſtare, vt Corpus Chriſti in Cœna præſens ſit. Inde porro colligunt, indignos, infideles, hypocritas, Cor- . pus Chriſti nec præſens habere, nec accipere. S§. 5 8. Atqui Lides noſtra Sacramentum non efficit: ſed tantum Omnipotentis Dei atque Saluatoris noſtri Ieſu Chri- ſti certiſſumum verbum & Inſtitutio hoc præſtant. Verbum enim Domini in Eccleſia efficax eſt manetque: neque vel dignitate vel indignitate miniſtri, neque ſumentis incredu- litate quicquam ei derogatur: aut virtus eius eneruatur. San- Rum Chriſti Euangelion eſt permanetque Euangelion, eti- amſi impii quidam auditores nullam illi fidem adhibeant: idem etram fit in ſumtione Sacramenti: vt Chriſtus in ver- bis ſuis (Hoc eſt Corpus Meum) verax maneat, ſiue commu- nicantes in ipſum credant, ſiue non credant: præſentiam enim Corporis & Sanguinis ſui non per noſtram fidem, ſed per omnipotentiam ſuam efficit. S. 59. Quare pernicioſus error eſt, quem Aduerſarii impu- denter defendunt, & ſubdola deprauatione vſitatæ huius re- gulæ, plus fdei noſræ quippe quæ, ipſorum opinione, Corpus Chriſti præſens nobis ſiſtat, atque participet) quàm omnipotentiæ Domini atque Saluatoris noſtri leſu Chriſti, adſcribunt. S. 6o. IAM quod ad Sacramentariorum varia & imaginaria fundamenta atque futiles obiectiones attinet, quas illi de eſ- ſentialibus & naturalibus humani corporis proprietatibus, de aſcenſu Chriſti ad cœlos, & de ipſius ex hoc mundo diſceſſu, & ſi quæ ſunt his ſimilia, adferunt: hæ nugæ, inquam, omnes & ſingulæ, argumentis è verbo Dei deſumtis, ſolidè, neruosè, & copiosè, à D. Luthero in polemicis ipfius ſcriptis refutatæ ſunt. Quare pium Lectorem (breuitatis ſtudio) ad illius ex- T3 4 f 40. ſeꝗ cellentifſimi viri ſcripta remittimus. In his autem principem ann, 1521. locum habent, Libellus, quem contra cwæleſtes Propbetas (ut tum- L voca- oc⸗ eſt: iten Viri nati tum 4) ſt. d n. I jel lu. n⸗ ti. Nt: el. de ſu, nes , at ex⸗ ven (A⸗ VII. DE CoENA DOMINI. 717. vocabantur) edidit: 2) & aliud opuſculum, cuius inſcriptio eſt: Quò verbaæ (Hoc At Cowpus mennm) adhuc firma conſtent: item, Maior ipſius, & Minor (poſt aliquot annos) edita Con- d 1. Minor feſſto de Cæna Domini: & alia prætereaâ præſtantiſſimi huius ,, 7 in,ce . viri de hoc negotio evulgata opuſcula. Neque enim fa-„. 165 ca. r- natici Spiritus à morte D. Lutheri vllum nouum argumen- ſell. tum in medium attulerunt. H 4) T. d 3. A f. 691. ann. 1527. eodem de S. Cæna. f. 812. ann. 152 8. 7. 6. 7. de Miſſa ſolit. p 8t. ann. 33. T. 8. 7. de Sacram. Can. p 174. ann. 154 4. Confer. Collectum Corpus Operum d. h. 7. Vrſellis anno 1563. cum Ebori Confef-. S. 61. Quòôd autem nullis argumentis ab hominibus argutè excogitatis, utcunque rationi blandiantur, abduci nos patimur à perſpicua, ſimpliciſſima, & clara verborum Teſtamenti Chriſti ſententia, in aliam opinionem, quæ ab expreſſis verbis Chriſti recedit: ſed ſimpliciter potins ea intelligimus & credimus: hæc noſtra ſunt fundamenta⸗, P. 571. quibus hactenus, poſt motam controuerſiam in hoc arti- D. Luther. T.3. culo, conſtanter nixi ſumus: quæ etiam D. Lutherus Ien. p. 497.2. initio exortæ huius diſſenſionis contra Sacramentarios, ſe- de Waioriln quentibus verbis, quæ recitabimus, poſuit. Mex (inquit ille) mini Confes- fundamenta, guibus in hoc negotio nitor, hat ſunt. Primum, eſt ſione. hic articulus fidei: Teſus Chriſtus eſt ſubſtantialis, naturalis, ve- etr deas- rur, perfeltus Deus & bomo, in una Perſona indiuiſus inſeparabi- Hiani Potens. lis. Secundum, quòd Dextera Dei eſt ubique. Tertium, quò p. 572. verbum Dei neque falſum eſt, neque Ffallax. Quartum, quod III &erax.p 518. Deus varios modos habet, nouitque, quibus aliquo in loco eſſe poteſte IV. Modi ſcieni, neque uno illo tantům modo contentus eſſe cogitur, Ae quo fanalici bomines nugantur, quem Philoſophi Localem vocant. S. 62. Et Chriſti Corpus (inquit Lutherus) triplici r. à.- Tom 3.Germ. tione poteſt alicubi eſſe. ee /4. ab. §. 6 3³. Primô, alicubi eſſe poteſt comprehenſibili & corpo-I. Corporalis. rali rationer quali vſus eſt, cum in his ternis corporaliter conner- ſareturr cum certo loco ſecundum quantitatent ſuam ireumſiri- beretur. Hoc modo etiam hodie uti poteſt, quoties ipſßi viſum fue- Luc24, 15,36. git. id quod poſt reſurrectionem ſuam aliquolies ſecit. O& in nonar- , d: u.“ N 779 E, 27, 23. 718 VII. DE CoENA DOMINI. Chriſfto docet, inquiens: Quem ſuis temporibus OsTENDET beatus, & ſolus potens, Rex regum, & Dominus dominan- tium. 1I. Tim. 6, . Et ad Coloſſ. 3, 4. ait? Cum Chriſtus A P- PARVERIT, Vita veſtra, &c. Hot modo Chriſtus non eſt in Deo, aut apud Patrem, aut in cœlis: ſticut fanatieus ille ſpiritus ſo- mniat. Deus enim non eſt corporalis locus. Et de hoc modo agi- tur in illis S&cripturæ diltis, quæ fanaticis hominibus adferuntur: quòd videlicet, Chriſtus mundum reliquerit, & ad Patrem lverit. Joh. 16, 25. ““ 2. Wiritualis. §. 64. Deinde Chriſtus alio incomprehenſibili & ſpirituali Jac. Martini godo alicubi eſſe poteſt, vt loco non circumſeribatur, ſod per omnes L. de Theml. creaturas penetret, pro liberrima ſua voluntater quemadmodum Pip. . (vt caſſa quadam ſimilitudine & pingui Minerua rem vicunque adumbrem) viſus meus per aurem, lumen, aut aquam penetrat, atque in iis rebus eſte neque tamen loco circumſeribitur. Et quem- admodum ſonus per aquam, asrem, aſſerem, aut parietem tranſit, & in iis rebus eſt“ neque tamen loco circumſeribitur. Eodem mo- do etiam lux & calor per ablrem, aquam, vitrum, ryſtallum, & per ſimiles materias penetrant, & in iis reuera ſunt- nec ta- men loco circumſiribunturr & quidem eius rei multæ comparatio- Luc. 22, I. nes adduci poſſent. Hoc modo uſus eſt Chriſtus, cum reſurgens b ſe- c. 24, 36. vulchro clauſo & obſignato prodiret: & quando per iannas clauſas ad dAiſcipulos ingrederetur? & ſicut eſt in pane & vino Cæner at- que hoc modo creditur de ſanctiſima virgine Maria, matre ſua na= tus eſſe. .. Cæleſtis. S§. 6. Præterea Chriſtus alicubi eſſe poteſt diuino & cœleſti J. Martini d' modo, ſecundum quem cum Deo vna eſt perſona. Fa ratiane L. 2. 9. 36. 38. Creaturæ longd illi præſentiores & penetratu faciliores ſunt, quàm . 4 i, G:nun. Arr ſecundum modum. Si enim iuxta illum ſi cnndum mo- Idiom. e 24. dum poteſt eſſe in creaturis, & apud creaturas, ut tamen ipſüm non Partit Theol. ſentiant, tangant, circumſeribant, aut comprebendant multo pro- Diſp 15.5 89. ſects magis ſecundum hunc tertium, admirandum, ſublimem mo- ſeq. dum in omnibus creaturis, multoque mirabilius erit“ ut eum non includant, circumſcribant, aut comprehendant? ſed potius at ille DPſas preæſentes babeat, circumſeribat, & comprebendat. Hunc ttils ſimo die tali ratione præſentiæ ſeſe maniſiſtabite ſicut Paulus de Hi, De Exl⸗/ Vun. ju⸗, Api com 1. Vey Ch. Mo dun guo m lon, mol tia Der s emi 511 ide torn 10⸗ A⸗ ⸗ e Al⸗ e6l Ae Am no⸗ non ro⸗ myh⸗ ℳ. c VII. DE CoExNA DOMINI. 719 enim Præſentiæ Chriſti modum, quem ex vnione perſonali cum Deo babet, longiſſimò extra creataras, quam longè videlicet Deus extra creaturas eſt, ponere te oportet. KRurſus autem tam profunadè eundem modum in omnes creaturas, quàâm profundè Deus in omni- bus creaturis eſt, pones. Eſt enim Chriſtus vna inſeèparabilis Per- ſona cum Deo: vbi igitur Deus eſt, ibi ipſe quoque eſtr aut Fidem noſtram falſam eſſe oportet. Quis autem explitare, aut ſaltene co- gitationibus ſuis aſſequi poterit, quomodo hoc ſiat? Scimus qui- dJem, rem reuera ita ſe habere: quòd videlicet (bomo Chrſtus) ſit in Deo, extra omnes creaturas, &ſ cum ipſo Vna ſit Perſona: mo- dum autem, quo iſta fiant, nos ignoramur. Ercedit boc myſte- rium naturam, & rationis humanæ, imò etiam Angelorum in cœlis captum: ſoli Deo notum eſt. Cum igitur hoc arcanum nobis in- comprehenſum, & tamen interim veriſimum ſit, non docet nos Ipſius Verbo contradicere, niſi firmis argumentis probare poſtmus, quòd Chriſti Corpus nequaquam ibi eſſe valeat, ubi Deus eſt, & quòd Bic modus Præſentiæ confätus ſit. Hoc fanaticis illis hominibus proban- dum incumbit: ſed nunquam id præſtabunt. S. 66. An verò Deus etiam plures modos habeat, iuxta quos Chriſti Corpus alicubi praæſens ſit, ogo haudquaquam negaue- rim. Hoc ſaltem indicare volui, quàm craſſ & ſtupidi homines Ent Fanatici illi, qui Chriſto non nißi vnicum illum, primum & comprehenſibilem præſentie modum tribuunt. Sed neque de illo modo probare poterunt, quod cum noſßra de Cæœna Domini ſenten- tia pugnet. Ego enim nunquam aſſerere velim, quòd potentia Dei non eficere valeat, ut unum corpus ſimul in pluribus lo- cis, etiam corporali & comprehenſibili modo, adeſſe poſit. Quis enim & quibus argumentis euincet, quòd hoc Deo ſit 1MPOSSI- BILE? Quis potentiæ ipſius ſinem- deprehendit ? Fanatici quidem id cogitant? Hoc Deus præſtare non poteſt« quo autem argumen- torum genere has cogitationes ſuas conſirmabunt ; Hactenus Lu- therus. §. 67. Ex his D. Lutheri verbis etiam manifeſtum Senſus 18 pi- eſt, in qua ſignificatione vocabulum (Siritaualiter) in Ec-ritualiter. cleſüs noſtris, quoad hoc negotium, vſurpetur. Quod dili- 710 VII. DE CoENA DONMINI. 1. diligenter eſt obſeruandum. Vocabulum enim (Kiritua- P. 580. Tidei baſis. Reiecta. p. 571. ſeq. I. Transſub- ſtantiatio. p. 302: 574.* hier) Sacramentariis nihil aliud ſignificat, quàm ſpiritua- lem illam communionem: quando mmirum, per fidem, in Spi- ritu verè credentes Chriſto Domino incorporantur, & re- verà ſpiritualia membra Corporis eius fiunt. Cum verò D. Lutherus, aut nos vocabulo (Spiritualiter) in hoc nego- tio utimur, intelligimus, ſpiritualem, ſupernaturalem, cœle- ſtem modum, ſecundum quem Chriſtus in Sacra cana præ- ſens eſt: & non tantum in credentibus conſolationem & Vitam, verùm etiam in infidelibus iudicium efficit. Et qui- dem per vocabulum illud (Spirimaliter) Capernaiticas illas imaginationes, de craſſa & carnali præſentia excludimus & relicimus: quæ Ecclefiis noſtris per Sacramentarios, poſt tot publicas noſtras proteſtationes, effingitur. Et in ea ſententia (quam paulò ante commemorauimus) intelligi volumus vocabulum (Spyiritualiter?) cum dicimus Corpus & Sanguinem Chriſti in Sacra cœna ſpirinaluer accipi, edi & bibi. Tametfi enim participatio Illa ore fiat, tamen mo- dus ſpiritualis eſt. . S.68. Fides igitur noſtra in hoc articulo de Vera præſen- tia Corporis & Sanguinis Chriſti in Sacra cœna;, ſuper veri & omnipotentis Dei Domini noſtri Ieſu Chriſti vVERITA- TE M & OMNIPOTENTIAM eſt fundata & extruéta. Hæc fundamenta ita ſolida atque immota ſunt, vt & fidem no- ſtram in omnibus tentationibus (quæ de hoc articulo in- cidere poſſunt) confirmare & ſtabilire: & omnes Sacra- mentariorum obiectiones & argutias, vtcunque ſpecioſæ ſint, & humanæ rationi plurimum blandiantur, refutare & euertere valeant. S. 69. QvARE reiicimus & damnamus corde & ore, vtpote fallacês & fraude plenos, omnes errores, qui recita- tæ iam ſanæ doctrinæ, & in Sacris literis fundatæ, aduerſan- tur & repugnant. §. 70. Reücimus igitur & damnamus Pontificiam Trans- ſubſtantiationem: cum docetur, quod Panis & »¹inum6 con- ecrata ſecct⸗ pen Chr nis Eta Dan tore exti ſact a⸗ tlon Vſin tigi ner le⸗ (lat. A ſi⸗ ſan aon fal nie do⸗ VIII. D E COENA D OMINI. 722 ſecrata ſeu benedicta fuerint, ſubſtantiam & eſſentiam ſuam p. 302. 574. 69, penitùs amittant, & in fubſtantiam Corporis & Sanguinis 70”1. Chriſti conuertantur: ita quidem, vt ſola externa ſpecies Pa- nis & Vini, ſiue accidentia ſine fſubiecto, reliqua maneant. Et quòd fingunt, Corpus Chriſti ſub ſpecie Panis (qui tamen Panis ipſorum opinione iam non ampliùs eſt Pani, ſed na- turalem ſuam eſſentiam amiſit) reuerà præſens eſſe, etiam extra actionem Cœnæ Dominicæ: cum videlicet panis in p. 696. 715. ſacrario incluſus adſeruatur, aut in ſolenni & theatrica pom- pa adorandus oſtentatur & circumgeſtatur. Nihil enim ra- tionem Sacramenti habere poteſt, extra mandatum Dei, & b. 696. 715. vſum à Chriſto inſtitutum: vt ſuprà monunimuas. S§. 71. Repudiamus & damnamus etiam omnes alios pon-II. M’ſa. tificios abuſus huius Sacramenti: inprimis verò abominatio-?,2 320,99,3 4. nem Sacrifcii Miſz, pro vivis & defunéctis. 7 574. S. 72. Quòd Latcis (vt vocant) vna tantùm Sacramenti ſpe. II. Calicis cies ſiue pars (& quidem contra expreſſum mandatum & ano. claram inſtitutionem Chriſti) porrigitur. 4Aol. 209. S. 73. Et ſanè hi aliique plurim Pontificii abuſus, in Ec- cleſiis noſtris, in communi illa Confeſſione & Apologia, in P 302. 574. Smalcaldicis articulis, & aliis noſtrorum ſcriptis, ſolidè verbo Dei, & eruditæ atque piæ Antiquitatis teſtimoniis, refutati & reiecti funt. §S. 74. Cum autem in hoc ſeripto præcipuè confeſſionem & declarationem noſtram de Vera præſentia Corporis & San- guinis Chriſti, contra Sacramentarios (quorum aliqui ſub b. 569. Auguſtanæ Confesſionis titulo in Eccleſias noſtras ſine fronte ſeſe ingerunt) proponere voluerimus: eam ob cau- fam Sacramentariorum errores præcipuè hoc loco recitare & commemorare viſum eſt, eo fine, vt auditores noſtri eos agnoſcere & cauere poſſint. S. 7. Reiicimus igitur atque damnamus corde falſas & impoſturæ plenas, omnes Sacramentariorum opi- cnanr. niones, quæ ſuprà commemoratæ, & in verbo Dei fundatæ doctrinæ non conſentiunt, ſed aduerſantur & repugnant. S. 76. Cùm docetur: quod verba Inſtitutionis non ſim-I. Luproprie- 22 plici- a4. p. 374. — & ore, vt RliectaSacm 722 VII. DEyE CoExNA DOMIWI. pliciter in propria ſua ſignificatione, vt ſonant, de vera ſub- ſtantiali Corporis & Sanguinis Chriſti præſentia in Cœna Do- mini, accipienda, ſed per tropos & figuratas ſignificationes in alienam & nouam ſententiam ſint torquenda. Et hoc loco omnes Sacramentariorum opiniones eiusmodi, quarum ali- quæ inter ſe etiam pugnant (quot aut quàm variæ illæ ſint) rejicimus. II. Abſentia §. 77. Quòd orali ſumtio Corporis & Sanguinis Chriſti in rei cæleſtis. ſacra Cœna à Sacramentariis negatur: eique opponitur, p. 46 69. 97. quôd Corpus Chriſti in Cœna ſiritualiter tantüm, per fidem, 716. 723. accipiatur: ita quidem, vt ore in ſacra Cœna tanium panem & vinum eédamus atque bibamus. III. Nom me- S. 79. Quoôd docetur, panem & vinum in cœna Domini ni- Ratut. hil aliud eſſe, niſi Notas quasdam profeftonis, quibus Chriſtia- ozza 5. ni ſe inuicem agnoſcant. IV. Gmboli- §. 79. Qudòd panis & vinum ſint tantum Eigure, ſymbola, ca nuda. typi, ac fimilitudines longiſſimè abſentis Corporis Chriſti: p 6. 3. ea quidem ratione, quòd, vt panis & vinum ſunt cibus ex- ternus noſtri corporis, ita abſens Corpus Chriſti, vnà cum ipſius merito, ſit animæ noſtræ cibus ſpiritualis. V. Smbola S. 80. Qusd panis & vinum non fſint niſi SOmbola aut ſigna merò mnemo-memorialiæ abſentis Corporis Chriſti, quibus ſignis, tanquam nica. externo pignore confirmemur, vt certò ſtatuamus, quod P.574. 693;. fides illa (quæ à Cœna ſeſe auertit, & ſupra omnes cœlos aſcendit) ſurſum non minus verè Corporis & Sanguinis Chriſti particeps fiat, quam reuera in Cœna Domini ore externa ſymbola accipimus. Et, quòd hoc modo fides no- ſtra in ſacra Cœna, tantummodò per externa ſymbola, non au- tem per verum, præſens, & nobis exhibitum, Corpus & San- guinem Chriſti, obſignetur & confirmetur. . VI. Alſentix S. 81. Quòd in cœna Domini, FIDEI tantummod vir- opemtio. tus, operatio, & meritum longè abſentis Corporis Chriſti di- p. 375. ſtribuantur & communicentur: vt hac ratione ABSENTIS Corporis Chriſti participes fiamus. Et quod iuxta hunc modum, qui iam commemoratus eſt, vnio Sacmmentalis ſit intelligenda: videlicet, de Analogia Ogni & ſgnati quatenus, DImi⸗ n ciat al Ndi pan Ed die 0⸗ es li. 14) in na .⸗ VII. DE CoENA DOMTINI. 725 nimirum, Corpus & Sanguis Chriſti, cum pane & vino ali- quid ſimilitudinis habent. S. 82. Corpus & Sanguinem ſpiritualiter duntaxat, per fi- VII. Sirieua- dem ſumi & participari. iuiuies ſolnm uſüs. §. 83. Quòd Chriſtus propter aſcenſum ſuum in cœlos, b. 774, 93,, Corpore ſuo, in certo quodam cœli loco ita ſit comprehenſus VIII. Cor. i & circumſcriptus, vt ſuo Corpore nobiſcum in Sacra cœna neluſo cæ- (quæ iuxta Inſtitutionem Chriſti in terris celebratur) verè & leſtiis. fubſtantialiter præſens eſſe, neque poſſit, neque velit: ſed po- P. 9a. at. tius tam longè à Sacra cœna abſit, quantum altiſſimum cœ- lum à terris diſtat. Sic enim quidam Sacramentarli verba illa in actis Apoſtolicis (ovortet Chriſßtum cælum accipere) de indu-Acor. 3, 21. ſtria malitiosè (ad confirmandum errorem fuum) deprauà-Beza r. l runt: & loco ſinceræ translationis hæc verba repoſuerunt: Oportet Chriſtum cœlo CAPI: quæ verba ſignificant, Chri- ſtum ita in cœlum receptum, vt cœlo circumſeribatur & com- prehendatur: vt nobiſcum in terris, humana ſua natura, nullo prorſus modo, præſens eſſe poſſit, & velit. §. 84. Chriſtum, veram ſabſtantialem præſentiam Corporis IX. Lapoten- & Sanguinis ſui in Sacra ſua Cœna neque promiſiſſe, neque tia Præſentiæ. præſtare poſſe aut velle: cum ipſius natura, & proprietas aſſumtæ ſuæ Humanitatis id non admittant. S. 85. Quòd non ſolum Verbum, & ſola Chriſti Omnipo-X. Omiſſio li- tentia, ſed fides Corpus Chriſti in cœna Domini præſens no-ſtit. verborum. bis ſiſtat. Vnde quidam verba Inſtitutionis in actione Cenæ bP. 575. Dominicæ non recitant, ſed omittunt. Etſi autem Papiſtica p. 571. 712. zonſecmtio (quæ pronuntiationi verborum, tanquam operi Sacerdotis, eam vim adſeribit, quaſi ea Sacramentum effi- ciat) non iniuria reprehenditur atque rejicitur: tamen ver-. ba Inſtitutionis in actione cœnæ Dominicæ nequaquam re-p. 571. 712. 714. tè omitti poſſunt aut debent: id quod ex ſuperiore decla- ratione ſatis eſt manifeſtum. M §. 86. Quòd credentes iubentur Corpus Chriſti non cum XI. Elevatio pane & vino Cœnæ (iuxta Chriſti inſtitutionem) quærere: 242 Abſentem. led à pane ſacræ Cœnæ, fide ſua in cœlum, ad iocum illum ablegantur, in quo Chriſtus ſuo Corpore ſit: vt ibi eius fiant/ participes. 72 2 §. 87. Re- „2²4 VII. DE CoExNA DoOoNMINI. XII. Indigni S. 87. Reiicimus etiam hunc errorem: cum docetur, quòd eſus merè ele- infideles & impœnitentes (qui titulo duntaxat Chriſtiani ſunt, mentarics. reuerâà autem fidem viuam, veram & ſaluificam non habent) P. 575. 694. in Cœna Domini non Corpus & Sanguinem Chriſti, ſed tan- P. 372 711. tum panem & vinum acciviant. Et, cum non niſi duo genera conuiuarum in hoc cœleſti conuiuio reperiantur, digni, vi- delicet, & indigni: reiicimus etiam illud diſcrimen inter in- dignos, quod aliqui faciunt, qu aſſerunt, impios Epicureos & verbi Dei contemtores (qui in externa Eccleſia commu- nione ſunt) non Corpus & Sanguinem Chriſti ad iudicium XIII. Dienitas in vſu Cœnæ, ſed tantummodò panem & vinum fumere. Prepamntis §S. 88. Et, cum docetur: dignitatem non tantùm in vera fide, propria. verùm etiam in propria hominis præparatione conſiſtere. XIV. Defe- §. 89. Qudod etiam verè in Chriſtum credentes, qui viua lctus talis da- & vera fide præditi ſunt, eamque retinent, ſed tamen ea præ- mnatio. paratione propria careant, quam ipſi ſibi aſſequendam pro- P 577. poſuerunt, hoc Sacramentum, tanquam indigni conuiuæx, ad iudicium accipere poſſint. XV. Adora- S. 90. Elementa illa, ſeu viſibiles ſpecies Benedicti panis & lio elementi. vini adorari oportere, Quod autem Chriſtus ipſe, verus Deus & Homo, (qui in Cœna ſua, in legitimo nimirum eius vſu, verè & ſubſtantialiter præſens eſt) in ſpiritu & in veritate (quemadmodum etiam omnibus aliis locis, præcipuè verô, vbi Eccleſia ipſius eſt congregata) adorari debeat: id nemo, niſi Arianus hæreticus negauerit. XVI. Curio- S. 91. Repudiamus præterea & damnamus omnes curio- ſa, ſcoptica. ſas, ſarcaſinis tin ctas, & blaſphemas quæſtiones, atque huius generis ſermones, qui craſsè, carnaliter & Capernaiticè de ſupernaturalibus & cœleſtibus Myſteriis Cœnæ Dominicæ proferuntur. §. 92. Reliquæ antitheſes & reiectæ opiniones, quæ cum pia doctrina pugnant, in ſuperiore declaratione repræhenſæ atque repudiatæ ſunt: eas (quia breuitati ſtudemus) hoc Ioco repetere noluimus. Si quæ ſunt autem, præter hæc, alia falſa & damnata dogmata, eorum diiudicatio ex præmiſſa copioſa explicatione peti, & (ſi opus ſit) nominatim repe J ar! . . . 2 bari inve rept “ 4 VIII. DE PERSONA CHRISXI. 7² bari poſſunt. Nos enim omnia, quæ ſuprà commemoratæ & in verbo Dei benè fundatæ doctrinæ non conſentiunt, ſed repugnant, reiicimus atque damnamus. VIII. DE PERSONA CHRISTI. Epit. p. 576. A C. ar 3. p. 12. Apol. p. 62. A. S. p. 277. 278. Cat. Min. p. 351. Maj. p 470. F. C. Epit p. 576. . §. I. V RTA eſt etiam controverfia inter Auguſtanæ Con- Occaſie feſſionis Theologos, de perſona Chriſti: quam ta- 2 men non ipſi inter ſe mouerunt: ſed ei occaſionem Sacramen- Sacramentarii dederunt. tariis. 2. Cum enim D. Lutherus veram Corporis & San- guinis Chriſti in ſacra Cœna præſentiam contra Sacramen- tarios, & verbis Inſtitutionis Cœnæz firmisſimis argumen- tis liquidò probaſſet atque confirmaſſet: à Cinghianis illi obiectum eſt: Si Corpus Chriſti ſimul in cœlo & in terris, in cœna Domini, præſens ſit: neceſſarid conſequi, illud non eſſe verum & humanum corpus: talem enim Maieſtatem ſoli Deo tribuendam: Corpus vero Chriſti eius nequa- quam capax eſſe. §. 3. Hanc obiectionem D. Lutherus refutauit, eamque nihil ponderis habere luculenter, in polemicis ſuis ſcriptis P. 716, de Cæœna Domini, quæ Sacramentariis oppoſuit, demonſtra- vit: quæ nos non minus quàm didaclica huius viri ſcriptab. 700 7or. approbamus: idque publicè teſtatum eſſe volumus. Inte- 702*. rim, poſt mortem D. Lutheri, pro diêrunt quidam Theolo- nteber- gi (Auguſtanam Confesſionem profitentes) qui non qui-gicis. dem apertè & manifeſtè ad Sacramentarios, in negotio cœnæ Dominicæ tranſièrunt: ſed tamen eadem fundamen- ta falſa, quibus Sacramentarii veram & ſubſtantialem Cor- poris & Sanguinis Chriſti præſentiam è cœna Domini tol- lere conati ſunt, in medium attulerunt: aſſerentes, Huma- v„e naturæ in Perſona Chriſti, ea non eſſe tribuenda, quæ 2 3 Huma- Theſtis. Chriſtus Og- au ροτιοαρ. p. 12, Weaturg di- Nℳ. nbt&, ar 2. 3. P. 794. 577 Sesæ ltivis 726 VIII. D E PERSONA Humanas illius naturales proprietates excedant, aut cum iis non conueniant. Atque ſuper hoc negotio, D. Lutheri piam doctrinam, & vnà omnes illos, qui eam, vtpote Verbo Dei conformem, amplexi ſunt, omnium propemodum vete- rum horribilium hæreſeon inſimulaàrunt atque accusarunt. S. 4. Vt autem hæc controuerſia piè, iuxta Verbi Dei & fi- dei noſtræ analogiam, declaretur, & per gratiam Dei compo- natur, vnanimi conſenſu doctrinam, ſidem & confeſſionem noſtram de hoc articulo recitabimus. S. 5§. Credimus, docemus, & confitemur: etſi Filius Dei per ſe integra & diſtincta Perſona eſt: adeoque verus, ſub- ſtantialis, perfectus Deus, cum Patre & Spiritu Sancto, ab æterno fuit: quòd tamen (in plenitudine temporis) ille Hu- manam naturam in Vnitatem ſuæx Perſonæ aſſumſerit. Id ta- men non ſic accipiendum eſt, quaſi daæ iam in Chriſto Perſo- næ, aut duo Chriſti facti ſint: ſed quòd Chriſtus Ieſus iam in Vna berſona ſimul verus ſit æternus Deus, ab æterno, ex Pa- tre genitus: & verus Homo, & laudatiſſima illa Virgine Maria natus. Sic enim de Chriſto ſcriptum eſt: Ex quibus eſt Chri- ſtus ſocundlum carnem, qui eſt ſuper oninia, Deus benediltus in ſe- cula. Rom. 9, F. S. 6. Credimus, docemus, & confitemur: iam in Vna illa indiuiſa Perſona Chriſti, duas eſſe diſtinctas naturas: diuinam, videlicet, quæ ab æterno eſt: & humanam, quæ in tempore aſſumta eſt in vnitatem perſonæ filii Dei. Ethæ duæx natu- ræ in perſona Chriſti nunquam vel ſeparantur, vel confun- duntur, vel altera in alteram mutatur: ſed vtraque in ſua natura & ſubſtantia ſeu eſſentia (in perſona Chriſti)in omnem æ&ternitatem permanet. §.7. Credimus, docemus, & confitemur: quòd, vt natura proprietatet. vtraque in ſua natura & eſſentia inconfuſa manet, neque vn- p. 578. quam aboletur, ita etiam vtraque ſuas naturales, eſſentiales proprietates retineat, neque in omnem æternitatem eas de- ponat: & quòd vnius naturæ proprietates eſſentiales nun- . quam alterius naturæ proprietates eſſentiales fiant. Divinæ non §. 8. Credimus autem, docemus, & confitemur: quod Funt humanæ, omni⸗ vatu, ralis ſint hum Guar . . Pun te, ke, tare⸗ lar Chr gue 145 ſtiti on o ſua Chr ſto! dor eſt per Mal o N 0 de⸗ nol Me e eti ⸗ les ge⸗ ſua non fit integra perſona: nominatur, CHRISTI. 72²7 omnipotentem eſſe, æternum, immenſum, vbique ſimul eſſe, naturaliter, hoc eſt, ſecundum proprietatem naturæ, & natu- ralis illius eſſentiæ, per ſe vbique præſentem eſſe, omnia noſſe, ſint reuera ſe'ntiales naturæ diuinæ proprletates: quæ etiam humanæ naturæ -ſentiales proprletates in æternum nun- quam fiant. S. 9. At verò: eſſe corpoream creaturam, carnem & ſan- Nec humanæ . uinem, finitum, & circumſcriptum eſſe, pati, mori, aſcende- Divinæ. re, deſcendere, de loco in locum moueri, eſurire, ſitire, alge- re, æſtu affligi, & ſi quæ ſunt fimilia: eſſe proprietates huma- „e haturæ ſtatuimus, quæ nunquam proprientes diuinæ na- turæ fiant. S. 10. Credimus, docemus, & confitemur etiam, quòd Vnius Per- iam poſt factam Incarnationem, non quælibet natura in ſonæ. Chriſto, per ſe ita ſubſiſtat, vt vtraque ſit perſona ſeparata, aut, quòd quælibet perſonam ſingularem conſtituat. Sed ita na- as vnitas eſſe ſentimus, vt vnicam tantum perſonam con- ſtituant: in qua ſimul perſonaliter ambæ, diuina & humana natura aſſumta, vnitæ ſint & ſubſiſtant: ita quidem, vt iam, poſt incarnationem, ad integram Chriſti perſonam, non mod diuina, ſed etiam aſfumta humana natura pertineat: & quòd perſona Filii Dei INGARNATI, ſine humanitate quemadmodum etiam homo Chriſtus ſine diuinitate non eſſet integra perſona. In Chri- ſto igitur non ſunt duæ diſtin æ, ſed vnica tantàm Perſona, non obſtante, quòd duæ diſtinétæ naturæ, vtraque in ſua eſſentia, & proprietatibus naturalibus, inconfuſæ in ipſo re- periantur. S. 11. Credimus, docemus, & confitemur, aſſumtam hu- Humana manam naturam in proprietates habere & retinere: ſed præterea etiam per v- monem perſonalem, qua cum diuinitate mirando modo copulata eſt, & poſtea per glorificationem exaltatam eſſe ad dexteram Maieſtatis, virtutis, & potentiæ, ſuper omne quod non tantuùm in hoc, ſed etiam in futuro ſeculo. Chriſto, non tantum eſſentiales ſuas exalita. P. 579. 729. Matth. 25“, 15. Abl. 2, 36. Eph. , 21. Phil. 2,9. Ebr. 1,3. 6.5zl. 6. 12,2.6.2, hg. 22 4 §. 12. Quod Apoc., 22. Maieſtas in Vero data. P. 5379 RKepvera. p. 577 8. Sopantiſtæ ribcli. Communio. 718 VII. DE PERSOXN A §. 12. Quod verò ad hanc Maieſtatem attinet, ad quam Chriſtus, ſecundum humanitatem exaltatus eſt: non eam tum demum accepit, cum à mortuis reſurrexit, & ad cœlos aſcendit: ſed tunc, cum in vtero matris conciperetur, & homo fieret: g) quando videlicet, diuina & humana natura per- ſonaliter ſunt vnitæ. «) Vid. Deciſ. Sax. inter Gieſſ. & Tubing. Theol. c. 3. & ſecuta ſcripta. §. 13. De hac autem heypoſtatica vnione non ita ſentien- dum eſt (vt quidam ſiniſtrè eam accipiunt:) quòd duæ illæ naturæ, diuina & humana, eo modo vnitæ ſint, quaſi, cum duo aſſeres conglutinantur: vt REALITER, ſeu reipſa & verè nullam prorſus communicationem inter ſe habeant: Hic enim Neſtorii & Samoſateni error eſt & hæreſis: qui hæretici (vt Suidas, & Theodorffs Presbyter Rhetenenſis teſtantur) ſenſerunt atque docuerunt: ν Dσαασ °⅜⅛˙aοαααα vσb‿νουιαμ τ— h àνιανιττς ταααο ιâv[v—vNKavtazatν: hoc eſt, duas naturas ſöparatim ſeu ſoorſim ſoe habentes & omni modo in- communicabiles eſe. Hoc falſo dogmate naturæ ſeparantur: & duo Chriſti finguntur: quorum vnus ſit Chriſtus: alter ve- 10 Deus, Verbum, quod in Chriſto habhitet. S§. 14. Sic enim Theodorus Presbyter, de quo paulò ante diximus, ſcribit: Paulus quidam, iisdem, quibus Manes, tempori- bus, Samoſatenus quidem ortu, ſed Antiochiæ Syriæ antiſtes Don i- num impid dixit, nudum fuiſfe hominem, in quo Deus Verbum, ſicut in ſingulis Prophetis, habitauerite ac proinde duas naturas ſepa- ratas, & citra omnem prorſus inter ſe cmmunionem, in Chriſto eſſer quaſi alius ſit Chriſtus, alius Deus, verbum in ipſo habitani. Hacte- nus Theodorus. S. 15. Contra hanc damnatam hæreſin Catholica Chriſti Eccleſia ſemper, omnibusque temporibus ſimpliciſſimè cre- didit & ſenſit, humanam & diuinam naturam in perſona Chriſti, eo modo vnitas eſſe, vt veram inter ſe communica- tionem habeant. Neque tamen ideo naturæ in vnam eſſen- tiam, ſed, vt D. Lutherus loquitur, in vnam gerſonam commi- ſcentur. Et propter hanc hypoſtaticam vnionem & com- munil- man adm Cha men firm ferr repe 6 camm cor⸗ cor per teal hoc tur⸗ elti mel! cert (in! ne N n VnI libe W nn Dei pall Ver⸗ er Co⸗ Cin Ki dar. IO der⸗ ð CHRISTI. 729 municationem veteres orthodoxi Kccleſiæ Do ctores, ſæpe admodum, non modò ante, verum etiam poſt celebratum Chalcedonenſe Concilium vocabulo (Mixnonis) in pia ta- men ſententia, & vero diſcrimine, vſi ſunt. Eius rei con- firmandæ gratia multa Patrum teſtimonia in medium ad- ferri poſſent: quæ paſſim in hominum noſtrorum ſcriptis reperire licet. §. 16. Et quidem erudita antiquitas vnionem hypoſtati- Aſfmilat. cam, & naturarum communicationem, ſimilitudine animæ & corporis: item ferri candentis, explicuit. Anima enim & corpus (quemadmodum etiam ignis & ferrum) non tantum per phraſin aut modum loquendi, aut verbaliter, ſed verè & realiter communicationem inter ſe habent: neque tamen hoc modo confuſio aut naturarum exæquatio introduci- tur: qualis fieri ſolet, cun ex melle & aqua mulſum confi- citur: talis enim potus non amplius aut aqua eſt mera, aut mel merum, ſed mixtus quidam ex vtroque potus. Longe certè aliter ſe res, in illa diuinæ & humanæ naturæ vnione (in Perſona Chriſti) habent: longè enim ſublimior eſt, & pla- nè inexplicabilis communicatio & vnio diuinæ & humanæ naturx, in Perſona Chriſti: propter quam vnionem & com- municationem, Deus bomo eſi, & homo Deus. Nec tamen hac vnione & communicatione naturæ confunduntur: ſed quæ- libet natura eſſentiam & proprietates ſuas retinet. S 17. Propter hanc hypoſtaticam vnionem (quæ ſine vera illa communicatione nec cogitari nec ſubſiſtere poteſt) nen nudè & ſola humana natura, cuius proprium eſt, pati & mori, pro totius mundi peccatis eſt paſſa: Sed ipſe Filius Dei verè (ſecundum tamen naturam humanam aſſumtam) paſſus, &, vt Symbolum noſtrum Apoſtolicum teſtatur, verè mortuus eſt: etſi diuina natura neque pati neque mori poteſt. Hanc rem D. Lutherus m Maiore ſuaz de cæna Domini Cenfeſſione, copiosè & ſolidè declarauit: vbi blaſphemam Cinglii Allœoſin, qui docuit vnam naturam pro alia ſumi &iintelligi, tanquam Diaboli laruam reiecit, & ad inferni barathrum damnauit. 22 5 §. 18. Et p. 716. P. 734 Communio- vnio utrius⸗ Jue realis. Maria geo⸗ 7 T0206. p. 72 8. 5. 120 P. 579: Miracula communlä. Joh. 2,; II. Luc. 2; 46. Joh. 18, 6. Luc. 23, 4 ¾* 1. Cor. 15, 54. Col. 1, 13. 2. Tim. 1,10. Ebr. 2; 14. 730 VIII. DE PERSON A S. 18. Et ſanè veteres Eccleſiæ Doctores duo hæc voca- bula nowcovta & Svoοσν ονuannιοονοιαW & vnionem, in explica- tione huius myſterii coniunxerunt: & alterum per alterum declararunt. Irenæus lib 4 cap z. Athan. in epiſtola ad Epibétetum. Hilarius de Tri- . nitate lib. 9. Baſilius & Niſſienus in Theodoreto. Damaſcenus lib. 3. cap. 19. §S. 19. Propter hanc hypoſtaticam vnionem & commu- nionem, diuinæ & humanæ naturæz in Chriſto, credimus, do- cémus, & confitemur, iuxta fidei noſtræ Chriſttanæ analo- giam, omnia ea, quæ de Chriſti Maieſtate ſecundum huma- nam eius naturam, quæ ad dextram virtutis Dei ſedet, & iis, quæ ex ea conſequuntur, dici ſolent, locum non habitura, ne- que ſtare poſſe: niſi hypoſtatica illa vnio & communicatio naturarum in Chriſto REALITER & veréè exiſterent. S. 20. Huius hypoſtaticæ vnionis ratione & naturarum communione Maria, laudatiſſima illa Virgo, non Hominem duntaxat, ſed talem hominem, qui verè Filius Dei altiſimi eſt, genuit: vt Archangelus Gabriel teſtatur. Is Filius Dei etiam in vtero matris diuinam ſuam maieſtatem demonſtrauit, quòd de virgine, inuiolata ipſius virginitate, natus eſt. Vn- de & verè εοτναοοDei Genitrix eſt, & tamen Vigo manſit. S. 21. IIlius hypoſtaticæ vnionis & communicationis vir- tute, omnia miracula ſua edidit, & diuinam ſuam Maileſta- tem, pro liberrima voluntate, quando & quomodo ipfi vi- ſum fuit (non tantùm poſt reſurrectionem fſuam, & aſcenſum ad cœlos, verùm etiam in ſtatu Exinanitionis) manifeſtauit: Verbi gratia: in nuptiis, quæ in Cana Galilææ celebratæ ſunt: item, cum duodecim annos natus, inter viros eru- ditos eruditiſſimè diſputaret: præterea, in horto, quando vnico propemodum verbulo hoſtes ſuos in terram proſter- neret: quin imò in ipſa morte maieſtatem illam ſuam de- B monſtrauit. Non enim vt alius quispiam vulgaris homo mortuus eſt: ſed in morte, & quidem per ſuam mortem, mortem, peccatum, diabolum, infernum, & æternam damna- tionem deuicit. Hæc certè admiranda opera, humana na- tura tlta Natu nica S . natu tuis, t n IUnten in on hurn tls v cept loqu ir ha gvor Mi⸗ als te l⸗ do er⸗ ge⸗ no , n⸗ C H RIS T I. 73 1 tura ſola, nequaquam præſtare potuiſſet, niſi cum diuina natura perſonaliter vnita fuiſſet, & realem cum ea commu- nicationem habuiſſet. §S. 122. Ex hac vnione & naturarum communione humana Maieſtas ex natura habet illam exaltationem, poſt reſurrectionem à mor-anione. tuis, ſuper omnes creaturas in cœlo & in terra: quæ reue- ra nihil aliud eſt, quàm quoòd formam ſerui prorſus depoſuit. Interim tamen humanam naturam non depoſuit, ſed eam in omnem æternitatem retinet: adeptus autem ſecundum humanam naturam plenam poſſeſſionem & diuinæ Maieſta- tis vſurpationem. Eam verò Maieſtatem ſtatim in ſua con- ceptione, etiam in vtero matris habuit: ſed, vt Apoſtolus philip. 2,7. loquitur, ſeipſum exinaninit, amqué, Vt D. Lutherus docet, in ſtatit ſita humiliätionis ſecretô habuit, neque eam ſemper, ſed quoties ipſi viſum fuit, vſurpauit. §. 23. lam verô, poſtquam non communi ratione, vt Vbique præ- alius quispiam Sanctus, in cœlos aſcendit, ſed, vt Apoſtolusſens. teſtatur, ſaper omnes cælos aſcendit, & reuerà omnia implet, Eph. 4, 10. & ubique, non tantum vt Deus, verum etiam vt homo, pre- C. 120, Pſ. 8,93. 72:8 ſens dominatur & regnat, 4 mari ad mare: quemadmodum Zach- 9, 10. olim Prophetæ de ipſo funt vaticinati: & Apoſtoli teſtan- tur, quòd Chriſtus ipſis cooperatus ſit, & ſermonem ipſorum ſe-Marc. 16, 20, quentibus ſionis confirmauerit. Hæc autem non Phyſico mo- do, ſed, vt Lutherus loqui ſolet, per modum dexteræ Dei facta ſunt: ea verò non eit certus aliquis & circumſcriptus in cœlo locus: (vt Sacramentarii, ſine teſtimonio Sacræ ſcri⸗ pturæ fingunt:) ſed nihil aliud eſt, niſi Omnipotens Dei virtus, quæ cœlum & terram implet: in cuius poſſesſio- nem Chriſtus, iuxta humanitatem ſuam, REALITER, fi- ne confuſione tamen & exæquatione naturarum, venit-⸗ Ex hac communicata ſibi diuina virtute Homo Chriſtus, iuxta verba teſtamenti ſui, Corpore & Sanguine ſuo in Sa- p. 694. cra Cœna, ad quam nos Verbo ſuo ablegat, præſens eſſe poteſt, & reuera eſt. Quod quidem nulli ali homini poſſi- bile eſt: quia nemo hominum cum diuina natura hoc mo- do vnitus, & in diuinam illam Omnipotentem Maieſlaten. Inconfuſa. Miranda. „ 732 VIII. D x PERSON A & virtutem (ratione hbypoſtaticæ duarum in Chriſto natura- rum Vnionis) collocatus eſt: ſicut vnus & ſolus ille leſus, Virginis Mariæ Filius. In ipſo enim diuina & humana na- tura hypoſtaticè ſunt vnitæ: ita vt in Chriſto tota diuinitatis plenitudo corporaliter inhabitet: Coloſſ. 2, 9. & in illa perſonali vnione tam arcta & ineffabilis eſt naturarum communio: in quam etiam (vt Apoſtolus Petrus ait) dſiderant Angeli pro- Gpicere. 1. Pet. i, 1z. De qua re paulò pòôſt ſuo loco, ordine & copiosè dicetur. S. 24. Et ex hoc fundamento, cuius iam facta eſt mentio, & quod Vnio Perſonalis etiam docet, quomodo videlicet diuina & humana natura ſint vnitæ: vt non mo- do nomina communia, ſed REALITER etiam & reipſa inter ſe, ſine omni tamen confuſione eſſentiarum, commu- nicent, promanat doctrina illa de Communicatione Idioma- tum duarum in Chriſto naturarum: quæ infrà dilucidè expli- cabitur. §. 25. Cùm autem indubitatum & extra controuer- ſiam poſitum ſit, quòd proprium non egrediatur ſua ſubie- Ca: hoc eſt, quòd quælibet natura ſuas proprietates eſſen- tiales retineat: & illæ non ab vna natura ſeparentur, atque in alteram, tanquam aqua de vno vaſe in aliud, transfun- dantur: nulla prorſus fieri aut conſtare poſſet proprieta- tum communicatio: niſi perſonalis naturarum in Chriſto eſſet vnio & communicatio. Hoc autem (poſt articulum Trinitatis) ſummum eſt Myſterium, quo nullum maius in hac rernm vniuerſitate reperitur. Vnde Paulus ait: Mani- ſz& m, gnum eſt pietatis my'ſterium, quòôd Deus manifeſtatus éſt in ₰◻— V — 7 carne, &c. 1. Tim. y, y. Cum enim Apoſtolus Petrus 2. Pet. 1, 4. clarisſimis verbis teſtetur, quòd nos etiam, in quibus Chriſtus (tantummodò ex gratia) habitat, propter tantum myſterium, diuinæ naturæ participes fiamus: quantam exiſti- mabimus eam eſſe communicationem diuinæ naturæ, de qua Apoſtolus loquitur: quòd videlicet in Chriſto tota diui- nitatis plenitudo inhabitat corporalier, ita quidem, vt Deus & Ho- mo Vna ſint Perſona. Col. 2, 9. §. 26. Plu- opt G⸗ mo i, Ut! ula 8 ha vni, ten wen uinte Wr ba ten CHRISTI. 733 municatione Idiomatum conuenienti diſcrimine & diſtinctè Aißar. tractetur & explicetur. Propoſitiones enim & prædicatio- nes, quibus vtimur, cum de Perſona Chriſti, & de naturis & proprietatibus eius loquimur, non omnes vnius ſunt ge- neris aut modi. Et ſi quando non ſatis dextrè & diſtinét? hoc negotium tractatur, tum doctrina hæc inuoluitur, & Lector ſimplex facilè perturbatur. Quare ea, quam ſubii- ciemus, explicatio alta mente reponatur: ea autem, vt res ipſa Lectori planior, & intellectu facilior ſit, tribus præci- puis capitibus comprehendi poteſt. S. 27. PRIMO cum in Chriſto duæ ſint diſtinétæ naturæ, 1. Perſonales. quæ eſſentis & proprietatibus ſuis neque mutantur, neque confunduntur: vtriusque verò naturæ vna tantum ſit Perſo- na- ea quæ vnius tantúm naturæ propria ſunt, alteri naturæ non ſeorſim, quaſi ſeparatæ, ſed zoti Perſenz (quæ ſimul Deus & Homo eſt) attribuuntur. S. 2 8. Sed in hoc prædicationum genere non ſequitur, pro Naturis. quòd ea, quæ toti perſonæ tribuuntur, ſimul vtriusque na- turæ ſint propria: ſed diſtinctè declarandum eſt, ſecundum quam naturam aliquid toti perſonæ adſcribatur. Ad hunc modum loquitur Paulus, cum de Chriſto dicit: Chriſtum ge- nitum eſſe ex ſemine Daridis SECVNDVM CARNEM. Rom. 1, 2. Et Petrus de Chriſto inquit, aôd ſit mortißicatus CARNE: & quòd Paſſus ſit IN CARNE. 1I. Pct. 3, l. 1. bet. 4, I. §. 29. Cum autem & occulti & aperti Sacramentarii, ſub Sacmmenta- hac regula (quando dicitur, quod toti perſone tribuatur, quod ria ſraus. vni naturæ proprium eft) pernicioſum ſuum errorem occul- tent: dum totam quidem perſonam nominant, interim ta- men vnam, eamque (vt ſic dicamus) nudam tantùm natudanm intelligunt, alteram autem penitus excludunt: quaſi ſola humana natura pro nobis paſſa ſit, placuit D. Lutheri ver- ba hocloco recenſere, è Maiori ipſius de Cæna Domini Confetone, in quibus de Cinglii Allœoſi agit: vt Eccleſia Dei quàm optimè aduerſus errorem illum præmuniatur. Verba au- tem D. Lutheri ſic habent. §. 3 0. Hoc P. 729. §S. 26. Plurimum autem refert, vt hæc do ctrina de Com- Prædicatio Alæzoſis Cin- glii. Tom. 2. VVit- ta. Tem. . Cerm. oPortuit pati Chriſtum, & ita intrare in gloriam ſuam? ibi len. p. 495 b. nagatur Cinglius, quod vocabulum (Chriſtus) boc loco pro Luc. 24, 25 P.⸗ 7²9. 1. 496, b. 734 VIII. DXE PERSO NN A’=—e §. 30. Hoc Cinglius vocat Allœoſin, cum aliquid de Diul- nitate Chriſti dicitur, quòa tamen Humanitatis proprium eſt- & Verbi gratia, vbi in Scriptura dicitun- Nonne hæc humana natura ſumatur. Caue tibi, caue, inquam, tibi ab Allœofi: eſt enim larua quædam Diabolis quæ tandem talem Chriſtam fingit, ſecundum cuins rationes ego certè nolim eſſe Chriſtianus. Hoc enim illa vult; quòd Chriſtus nihil am- plius ſit, aut efficiat ſua paſſione & vita, quàm alius quispiam ſanctus. Si enim perſuaderi mihi patiar, ut cre- dam, ſolam humanam naturam pro me paſſam eſſe, profects Cbhriſtus mihi non magni pretii Saluator erits quippe qui ipſe tandem ſaluatore egeat, Iu ſumma, verbis explicari non pot- eſt, quid Diabolus per hanc Allœoſin moliatur. Et paucis interpoſitis. Si forte venefica illa, domina RATIO (cuius neptis eſt ipſa Allœoſis) reclamare voluerit, dicens- Diuini- tas neque pati neque mori poteſt: Tu repondebis Verum id quidem eſt?“ nihilominus tamen, quia diuinitas & humanitas in Chriſto unam perſonam conſtituunt: Scriptura, propter hy- oſtaticam illam vnionem, etiam diuinitati on nii illa tribuit . guæ humanitati atcidunt: & viciſſim humanitati, quæ diuini- tatis ſunt. Et ſanè reuerà ita res ſeſe habent. Hoc enim ſfateri te neceſſe eſt hæc perſona (monſtrato Chrißo) patitur, mori- tur- bac autem perſona eſt verus Deus. Rectèé igitur dicitur Filius Dei patitur. Etſi enim vna ipſius pars (vt ſic loquar) Diuinitas, videlicet, non patiature tamen ea perſona, quæ Deus eſt, patitur in alterz ſua parte, nimirum, in Humanitate. Renuerà énim Filius Dei pro nobis eſt crucißixus, hoc eſt, Perſona, qux Deus eſt. Ipyſa enim, ipfa (inquam) Perſona crucifßxa eſt, ſe- cundum Humanitatem. Et rurſus poſt aliqua: Si conſta- bit Allœoſis, vi eam Cinglius proponit, in Chriſto duas Perſonas eſſe neceſſe erit, Divinam, videlicet, & Humanam: quando- quidem Cinglius ditta Scripturæ de Paſſfone, tantüm ad Hama- nitatem infieltit, eaque prorſus à Dininitate remouet. Vli enim Ser⸗ am rihe tur dam ſma. eſle Nath etia due⸗, ondl Hor Pro tum Me poni⸗ niori ſn lane h⸗ tui iy ſi 10 tan⸗ Vn Ius it a Vey Ch, S, hor, C HRISTI. 735 opera ſiparantur, ibi etiam perſonam ipſam diuidi neceſz e. cam omnia opera, omneique paſſtiones, non naturis, ſod perſonæ tribuantur. Perſona enim ipſa eſt, quæ omnia illa agit & pati- tur: hoc quidem ſocundum hanc naturam illud verò, ſecun- dum alteram naturam quæ ſand omnia viris eruditis ſunt notis- ſima. Quare ſentimus, Dominum noſtrum leſum Chriſtum eſſe Deum & hominem in vna perſona: non confundendo naturas, nec diuidendo perſonam. §. 31. In eandem ſententiam loquitur D. Lutherus Luther. mens. etiam in eo libello, quem de Conciliis & Eccleſia ſcripſit⸗ .7. D len. . . „. „ 2 - . . . . 7 Pàg. 2² 4* 5. Sciendum id nobis Chriſtianis eſt, niſi Deus in altera lance ſit, & yVitt. ſol. 30. . pondere vincat, nos lance noſtra deorſum (ad interitum) ferri. Acor. 20, 28. Hoc ſic accipi volos niſi hæc vera ſint: DEVS mortuus eſt:. Job. u 8. pro nobis: &, ſi ſolus homo pro nobis mortuus eſt: Bom. 5,9. tum profeltò prorſus altum fuerit de nobis. At veròè, ſi D E 15 poniturs tum ille deorſum fertur: nos verò inftar vacuæ & le- vioris lancis ſurſum tendimus. Sed & ille deinde rurſus vel ſur- ſum tendere, vel è lance exilire poteſt. Non autem poterat in lancem deſcendere & conſidere, niſi noſtri ſimilis, hoc eſt, Homo Feret: vt verè & rectè de ipſius paſſone dici poſſit: Deus mor- tuus eſt, Dei Paſſio, Dei Sanguis, Dei Mors. Non enim in ſua natura Deus mori potuit. Poſtquam autem Deus & Ho- mo vnitus eſt in Ena Perſona: rectè & verè dicitur: Deus mor- tuus eſt: quando videlicet, ille Homo moritur, qui cum Deo Vnum quiddam, ſeu Vna Perſona ℳ. Hactenus Luthe- us. §. 32. Ex his liquet, non carere errore, ſi quis dixe- ppedicas. rit ſcripſeritve, quod commemoratæ propoſitiones (Deus veales. paſſus eſt: Deus mortuus eſt) ſint tantummodò prædicationes Verbaler, hoc eſt, nuda verba, ſine re. Simpliciſſima enim Chriſtiana Fides noſtra docet, quòd Eilius Dei, qui Homo falctus eſt, pro nobis paſſus ac mortuns ſit, nosque Sanguine Suo rede- eril. §·33. Dk- . . Col. 1, 210. MORS, &, qud DEVS ipſe mortuns eſt, in altera lance Ap. 1,6. c. 5,8. 736 VIII. DEx PERSONA Opemtio com. S. 3 3. D EIN D E, quod ad rationes officii Chriſti attinet, munis. Perſona non agit & operatur tantuùm, in, ſeu, cum Vna, vel, per Vnam naturam tantuùm: ſed potius in, cum, & ſecun- dum atque per VYtranque naturam: ſeu, vt Concilium Chal- cedonenſe loquitur: Vna natura agit ſeu operatur cum com- municatione alterius, quod vniuscuiusque proprium eſt. Itaque Chriſtus eſt noſter Mediator, Redemtor, Rex, Sum- mus Pontifex, Caput & Paſtor &c. non ſecundum Vnamtan- tùm naturam, ſiue diuinam, ſiue humanam: ſed ſecun- dum Vtranque naturam: de qua re aliàs etiam copioſius . dicitur. r Divina nil S. 34. PRAETEREA etiam hoc quæritur: An duæz illæ accepit. naturæ in Hypoſtatica Vnione in Chriſto, nihil amplius, niſi ſuas Naturales, Eſſentiales Proprietates habeant: quòd P. 577. 726,729 enim easdem habeant atque retineant, ſuprà docuimus. 73 7 uantum ergò ad Diuinam in Chriſto naturam attinet: Iac. 1. cum in ipſo nulla ſit (vt lacobus teſtatur) tranfmnutatio: Diuinæ Chriſti naturæ per Incarnationem nihil (quo ad Eſ- ſentiam & Proprietates eius) vel acceſſit, vel deceſſit, & per eam in ſe, vel per ſe, neque diminuta neque austa eſt. At Humana. S. §. lam quod ad Humanam naturam Chriſti attinet, non defuerunt quidem, qui contenderent, eam in Perſonali cum Diuinitate Vnione mhil amplius habere, quàm dunta- Xat ſuas naturales eſſentiales proprietates: quarum ratio- ne fratribus ſuis per omnia fimilis eſt. Vnde affirmarunt, humanæ in Chriſto naturæ nihil eorum tribui oportere, quod ipfius naturales proprietates excedat, aut exuperet: etiamſi ſcripturæ teſtimonia humanæ Chriſti naturæ talia dona tribuere videantur. Hanc verò ipforum opinionem falſam eſſe, verbo Dei adeò perſpicuè demonſtrari poteſt, vt etiam ipſorum conſortes eum ipfum errorem reprehen- dere cœperint. Sacræ enim literæ, & Orthodoxi Patres, Scripturæ verbis edocti teſtantur, quòd Humana natura in Chriſto, eam ob cauſam, & inde adeò, quoòd cum Diuina natura perſonaliter vnita eſt (ĩlam depoſito Humiliationis Stati e. 7. glorificata & ad dexteram Maieſtatis & virtutis diuinæ exalta- eralta herme Cellen les; Glori. ſolim 18 e uæ i Petur. tatibr Vrtu mus, Aum per 4l6 de dote⸗ dona ſnd p⸗ l⸗ m, elle bo no ſec⸗ 8 4 tates N cul CHRISII.„. 737 et, exaltata) præter & ſupra naturales, eſſentiales, atque in ipſa p. 80. el, permanentes Humanas proprietates, etiam Singulares, Ex- an. cellentisſimas, Maximas, Præter naturam., Imperveſtigabi- hal les, Inegfabiles, atque Cœleſtes Prærogativas, Majeſtatis, on. Gloriæ, Virtutis ac Potontiæ ſuper omne quod nominatur, non eſt. ſolhm in boc ſeculo, ſed etiam in futuro acceperit Epheſ.1,21. Qula- m. rè Hazmana in Chriſto natura (ſuo modo & pro ea ratione ran⸗ quæ illi convenit) in exequendo offcio Chriſti efficaciter coope- un⸗ retur. Idque non tantum accipiendum eſt de illis Proprie- ſius tatibus naturalibus äatque entialibus ‚aut quous que earum⸗ virtus & efücacia progreditur: ſed cum Scriptura ſenti- ille mus, eam cum divina natura cooperari, præcipuè ſecun- nidid dum Majeftaten, Glorian, Virtutem atque Petentiam, quam nod Ver Vnionenr Hypoftaticam, Glorificatienem, & Exaltationen- nus. accepit. Et hoc ipſum hodie ne Adverſarii quidem noſtri met: negare audent: niſi quod diſputant & contendunt: iälan, lo: de quibus jam diximus, tantum eſſe ereatas & FlINITAS E. Aores ſeu qualitates: quibus Humanam in Chriſto naturam gqonatam & ornatam eſſe ſentiunt: quales ſunt etiam in⸗ Ginctis hominibus. Et argutis cogitationibus ac frivolis argumentationibus atque fictis probationibus metiri, & ad calculum revocare conantur, guornm doenorum Humana na- mra in Chriko, ſine abolitione ſua, capax, aut non capazx eſſe queat? F. 36. Rectisſimà autem & omnium tutisſima vià in Chrißi de- hujus Controverſiæ dijudicatione incedemus, ſi perſuaſum claratio cer- nobis erit, neminem melius & certius noſſe, quid Chriſtus a. ſecundum aſſumtam Humanam naturam (ratione Vnionis Hypoſtaticæ, & Glorificationis ſeu Exaltationis) acceperit, 4, quorum donorum (præter & ſupra naturales ſuas proprie- rik, tates) ſine ejusdem abolitione, capax eſſe posſit: quàm hken. ipſum Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum: qui dubio pro- es, Ccul ſeipſum omnium optimè novit. ain S. 37. IS vero hoc ipſum (quantum quidem noſtra, & Clara. m quidem Salutis cauſair hac vita intereſt) in Verbo ſuo reve- N. Iavit. Quarè cum in Sacra Scripturà de ea re certisſima & per- ninX A aa ſpicua inet, nali td=⸗ 00. Unt, (ete; eket: tilir jneln „5 VIII. DE PERSONA ſpicua teſtimomia extent, ſimphiciter illis fidem adhibeamus: & nequaquam contrà diſputemus, quaſi Humana natura in Chriſto eorum donorum capax eſſe nequeat. Dona ereate. §. 38. Vera quidem ſunt quæ de Creatu donis, Hu- manæ naturæ datis & communicatis dicuntur: quòd Huma- nitas Chriſti ea per ſe, & in ſeipfa habeat. Sed hæc non ſatis explicant Majeſtatem illam, quam Scriptura & orthodoxi Patres, in Sacris literis egregiè verſati, Humanæ in Chriſte naturæ adſcribunt Pfſ. 5, 5. Tan. 5, 23. 26. §. 39. Vivificare enim, omne judicium, owinemque pote- & c. 6. Matth. ſtatem in cœlo & terra, adeoque omnia in manibus ſuis habere, omnia 25,15. Dan. ,Is ſub pedibus ipfius ſubjecta eſſe, à peccatis mundare & . non ſunt lo.33. & 35. 3, dona Creata, ſed divinæ, infinitæ proprietates: quæ tamen J: c7. Mut , zuxta teſtimonia Scripturæ) Chriſßto Homini datæ & commu- 27. Epheſ. 1, 21. P Heb.2,5. 1. Cor. Micatæ ſunt. 15, 26. Io. c. 559. §. 40. Quòd autem hæc communicatio non tantùm, Apoc. c. 12, 14. quaſi per phraſin aut monam loquendi diéta, de Perſona Chri- 19 21. ſti, juxta ipſius divinitatem, ſed potiùs deaßumia Humana natura ſit intelligenda, id tribus firmisſimis, atque adeò invi- Etis argumentis, quæ jam recitabimus, demonſtrari poteſt. I. Data bho- S. 4¹. Primo, extat Regula communisſima, maximo mini data. totius Eccleſiæ orthodoxæ conſenſu, approbata, videlicet: Quæ Scriptura Chriſtumi in tempore accepiſe aßzrmat, ea non Necun- p. 300. ſeq. ITam divinitatem accepiſſe (quippe ſecundum quam omnia ab æterno posſidet:) ſed quò d Perſona Chrifti ratione & reſpe- btu Humanak nätürk ea acceperit. II. Vir viß- §. 42. Deinde, Scriptura luculenter teſtatur, quèòd candi. propterea quia Filius Hominis eſt: quatenus videlicet Carnem & Sanguinem habet Io.y, 2). & 6,73, 4 5. III. Tributa S. 43. Poſtremo, Scriptura in hoc negotio non tantùm ut tali. in genere Tilii Hominis mentionem facit, ſed quaſi digitum in Humanam naturam intendit, cum inquit: I. Jo ,5§. SANGVIS Jeſa Chriſti, Filii Dei emundat nos ab ommni Peccalo. Id au- tem non tantum de Merito Sanguinis Chriſti in eruce accipi- endum eſt: ſed lohannes eo loco de ea re agit: quòd in negotio Virtus vivißcandi & Poteſtas exercendi judicii Chriſo datæ ſinte regoii rverunm peccat ex hoe pronun Ut de Clarisl pasſin lundn tæ Hi idexs anten nite, Irayt,/ ita vr propr randa elt. N nem fund Videl Gleri, 10 dur Pro lie, divi⸗ Verô S rart 60 vide nun I kin Hu. pot-. ſunt men tum, Dri. A Gne lcet: SMR- mia Pe- ud tunn VS 14 . CHRISTI. 739 negotio Iafifcationz non tantum Divina natura in Chriſto, verum etiam ipſius Sanguis per modum AIicactiæ 0s ab omni peccato emundet. Itaque Care Chrihi eſt Vivificus cibus. Et ex hoc Evangeliſtæ & Apoſtoli dieto Concilium Epheſinum ronunciavit, Carnem Chriſti abere vim vivißcandi Io. 6, 54. Decret. c. 11. Et de hoc Articulo multa in noſtrorum hominum ſcriptis Caranz. Summ. clarisſima veteris & orthodoxæ Eccleſiæ teſtimonia collecta?: 22: pasſim extant. V §. 44. Quod igitur Chriſtus Virtutem vivificandi /ſe peclaranda cundum Hamanitatem ſuam acceperit, & quòd illa vis aſſum- hens tæ Humanæ naturæ in Chriſto data atque communicata ſit :, p. ga. ſeg. id ex analogia Verbi Dei credere tenemur. Sed, ut paulò ante monuimus, cùm duæ naturæ in Chriſto ee modo ſint u- nitæ, ut nulla ſit facta confuſio, aut naturæ unius in alteram transmutatio: & quælibet ſuas naturales proprietates retineat: ita ut unius naturæ proprietates nunquam alterius naturæ proprietates fiant: hæc doctrina dextre admodum decla- randa, & adverſus Hæreſium coerruptelas benè munienda- eſt. noſtro fingimus: ſed ampleétimur & repetimus declaratio-ſenſus nem, quam vetus & orthodoxa Eccleſia & Sacræ Scripturæ fundamentis deſumtam, ad nos incorruptam transmiſit: videlicet, quòd divina illa PVirtus, Vita, Poteſtas, Majeſtas, & Gloria aſſümtæ HVMAN E naturæz in Chriſto data ſit. Id ve- rG non eo modo accipiendum eſt, ſicut Pater, Filio, ſecun- — dum divinam naturam, eſſentiam ſuam, & omnes divinas, roprietates communicavit: unde & anius cum Patre eſſen- tiæ, & ipſi æqualis eſt. Chriſtus enim tantum ſecundum divinam naturam Patri æqualis eſt: ſecundum Hamanam, vero naturam ſub Deo eſt. Ex his manifeſtum eſt nullam nos confuſionem, exæquationem, aut abolitionem natu- rarum in Chriſto ſtatuere. Etenim Virtus Vivificandi non eo modo eſt in carne Chriſti, quo eſt in divina ejus natura: videlicet, ut eſſentialis proprietas: hoc nunquam diximus, nunquam ſenſimus. Aaa 2 §. 46. Com- §. 45. In hoc autem negotio nihil novi de Ingenio Eecleſie aon- Diſtinblæ na- . 46. Communicatie autem illa naturarum & pro- T „40 VIII. DE PERSONA R7 turæ attribu- prietatum, non facta eſt per Eſenzialem aut naturalem Efufio- kA. 9, nem proprietatum divinæ naturæ, in naturam Humanam: quaſi Humanitas Chriſti eas per ſe ſubſiſtentes & à divinitate ſe- paratas haberet: aut, quaſi per illam communicationem Hu- mana natura in Chriſto naturales ſuas proprietates prorſus depoſuerit, & velin divinam naturam converſa, aut divinæ naturæ communicatis illis ſnis proprietatibus in ſeipſa & per ſe, exæquata ſit: aut quòd atriusque naturæ eædem, aut certè æquales naturales proprietates & operationes ſint. Hi enim & fimiles erroris in vetuſtisſimis & appisbatis Conciliis e fundamentis Sacræ Scripturæ, meritò ſunt rejecti „S& damnati. Nullo enim modo vel facienda, vel ad- „ mittenda eſt, aut Converſio, aut Confuſio, aut Exæqua- „ tio, ſive Naturarum in Chriſto, ſive Eſſentialium Pro- ,prietatum. Non confuſßi §. 47. Et quidem his vocabulis (Realis communicatio, Phyſicè. Realiter communicare) nunquam ullam Phryſicam Communica- tionem, vel Eſſentialem Transfuſionem (qua naturæ in ſuis eſſentiis, aut eſſentialibus proprietatibus confunderentur) docere voluimus: ut quidam vocabula, & phraſes illas, aſtu- tè & mahitiosè falſa interpretatione, contra conſcientiam ſuam, pervertere non dubitarunt: tantum, ut piam doctri- nam ſuſpicionibus iniquisſimis gravarent. Sed vocabula & phraſes illas Verbali communicationi oppoſuimus: cum quidam fingerent, communicationem Idiomatum nihil a- liud, niſi pbraſin & modum quendam loquendi, hoc eſt, mera tantum vöerba, & titulos inanes eſſe. Et hanc Verba- lem communicationem adeò urſerunt, ut de nulla alia au- dire quicquam vellent. Nos veròô adverſus illum errorem, & ad rectè declarandam Majeſtatem Chriſti, vocabula (de Reali Communicatione) uſurpavimus, ut ſignificaremus, communicationem illam verè & effcaciter (ſine omni tamen naturarum & proprietatum eſſentialium confuſione) factam Communic. S.48. Sentimus itaque & docemus cum veteri orthodoxaEc- ⁰Nαα cleſia, dut ſint. jecſi dro⸗ Al, lica. ſuis tor) A. laA⸗ U cleſia, quemadmodum illa hanc doctrinam ex Scriptura ſacra declaravit: quòd Humana in Chriſto natura Majeſtatem il⸗ lam acceperit, ſecundun⸗ rationem Hypoſtatieæz Vnionis. Id ſic accipi volumus: cum tota Dirinitatis plenitudo in Chriſto habi Col. 21. tet, non tantûm ea ratione, qua in ſanctis hominibus & angelis, ſed corporaliter, hoc eſt, IN PRO PRIO SVO COSRPORE: ſentimus, quòôd ea, omni ſua Majeſtate, Vir- tute, Gloria, Operatione, in aſſamtà Humana natura, Hber- rimè (quando & quomodo Chriſto viſum fuerit) luccat⸗, & in ea, cum ea, & per eam divinam ſuam Virtutem, Maje- ſtatem & Efficaciam exerceat & operetur. Idque eà, quo- dammodo, ratione qua anima in corpore, & ignis in ferro candente agit. Hac enim ſimilitudine (ut fuprà monui- mus) totaà erudita & pia Antiquitas do trinam hanc decla- ravit. Hæc autem Humanæ naturæ Majeſtas in Statu Hu- mihationis majori ex parte occultata & quaſi disſimulata.- fuit. At nunc, poſt depoſitam Servi formam, Majeſtas Chri Phil.2, ſti plene & efficacisſimè atque manifeſté, coram omnibus ſanctis in cœlo & in terris, ſeſe exerit. Et nos altera illa beatisſim vità hanc ipfius gloriam à facie ad faciem videbimus: ut Io.17,25. teſtatur. Hac ratione eſt permanetque in Chri- ſto unica tantùm divina omnipotentia, Virtus, Majeſtas & Gloria; quæ eſt ſolius Divinæ naturæ propria. Ea vero lu- cet, & vim ſuam plenè, liberrimè tamen, exerit: in & cum aſſumta Humanitate, & perillam aſſumtam, exaltatam in Chri- ſto, Humanmitatem. Quęmadmodum etiam in ferro canden- 6; 1I1. dente, non duplex eſt vis lucendi & urendi: quaſi ignis pecu- liarem, & ferrum etiam peculiarem & ſeparatam vim lucendi & urendi haberet. Quin potius illa vis lucendi & urendi eſt proprietas ignis. Sedtamen quia ignis cum ferro unitus eſt, ldeo vim & virtutem lucendi & urendi, in & cum ferro, & per ferrum illud candens, exerit: ita quidem, ur ferrum igni- tum ex hac unione vim habeat, & lucendi, & urendi: & tamen hoc fit ſine transmutatione eſſentiæ aut naturalium proprie- tatum tam ferri quùàm ignis. * p. 575. 729. 813⸗ 619. Scripturæ conſenſus. 1 VIII. DE PERSONA §8.. 49. Quare teſtimonia illa Sacræ Scripturæ, quæ de ea Majeſtate loquuntur, ad quam Humana in Chriſto natura exakata eſt, non in eam ſententiam accipimus, quèd Divina illa Majeſtas (quæ Divinæ naturæ Filii Dei propria- eſt) in Perſona Filii Hominis tantùm ſecundun dininam naturam, Chriſto ſit adſcribenda: aut, quòd Majeſtas illa tantum ea ratione ſit in Humana Chriſti natura: ut Humana Chriſti natura nudum tantum titulum & nomen ſolum divinæ illius Ma- jeſtatis, per phraſin & modum loquendi, reverà autem⸗ nullam prorſus cum ea communicationem habeat. Cum enim Deus ſit Spiritualis indiviſa eſſentia: quæ ubique & in omnibus creaturis eſt, & ubi eſtiibi (præſertim in creden- tibus & ſanctis) ſuam ſecum Majeſtatem habet: tum (ſecun- dum ſuperiorem falſam hypotheſin) dici poſſet, in omnibus creaturis, præcipuò verò in electis & ſanltts, qui ſunt templa Dei, totam plenitudinem Aivinitatis corporaliter inbabitare, in eis omnes theſauros ſapientiæ & ſeientiæ abſeonditos, illis omnem poteſtatem in cœlo & in terra datam eſe: cum fateri oporteat, creden- tibus Spiritum ſanétum datum eſſe, qui & ipſe omnem po- teſtatem in cœlo & in terra habet. Ea verèò ratione inter Chriſtum, juxta humanam ipſius naturam, & inter alios ſanétos homines nullum diſcrimen relinqueretur: & Chri- ſtus Majeſtate illa ſua, quam præ omnibus ahis creaturis, ut homo, ſeu, ſecundum humanitatem accepit, exueretur. Nulla autem creatura (ſive homo, five Angelus) dicere poteſt aut debet: Mibi data eſt omnis poteſtas in cælo & in ter- zar cum tamen Deus univerſa divinitatis ſuæ plenitudine (quam ubique ſecum habet) in eleétis quidem ſit, verun- tamen non corporaliter in illis habitet: ſicut in Chriſto corpo- raliter inhabitat. At ratione illius bypoftaticæ ynionis Chriſtus 742 dicit, etiam de Humana ſua natura Mat-inzz. -Sets. Mihi data eſt omnis poteſtas cœlo & in terra. Et alibi Iog, 26.15,3. 616, 6 6. 17,2. Sciebat ſus, quod omnia dediſſet ei pater in manus. Et Apoſtolus Col.2, 9 ait: In ipſo inhabitat tota divinitatis plenitudo corpora- liter. Et Pſaltes Pfalm. S, . canit : Eloria & honore coro- naſti eum, & conſtituiſti eum ſuper omnia opera manu - um tu- m n mnie relihin ,10. ſerit fuſio 12 al guich gud⸗ ren natun oleu velk auti deii uie man ſus KO D De tion fam E — um e jen⸗ u⸗ hei, nnnes Aten jen. po er⸗ os hri- Uris, etur⸗ ere ter. Gine un- o- ſtus uts r,. olus ert. Al ⸗ ⸗ CHRISTI. 743 n tnarum: omnia ſubjeciſti ſub pidibus gus. Dum autem o. mnia ſuljecit ei, nibil (excepto eo, qui omnia ei ſubjecit⸗) reliquit, quod non ipſi ſubjecerit: ut Apoſtolus teſtatur 2. Cor. 1), 26. fuſionem in Humanam naturam Chriſti: qua Divinæ natu- ræ aliquid decedat: aut, ut de ſuo alii ita largiatur ali- quid, quod hac ratione ſibi ipſa non in ſe retineat: aut, quòd Humana natura; in ſubſtantia atque eſſentia ſua pa- yem Majeſtatem acceperit. quæ à natura & eſſentia Divinæ naturæ ſit ſeparata & diviſa: quaſi cum vinum, aqua, aut oleum, de uno vaſe in aliud transfunditur. Neque enim vel Humana in Chriſto natura, vel ulla alia creatura in cœlo aut in terra, es modo omnipotentiæ divinæ capax eſt: ut.vi- delicet, per ſe, Omnipotentem eſſentiam, aut Omnipoten- tiæ propriétates in ſe, & per ſe habeat. Et hac ratione Hu- mana natura in Chriſto abnegaretur, & in divinitatem pror- fus transmutaretur. Quod ſanè & (hriſtianæ noſtræ Fidei, & omnium Prophetarum & Apoſtolorum doctrinæ repu- gharet. tione aſſumtæ Humanitatis, eo modo dederit: (unde & Melſſte, hoc eſt, Vnlti nomen accepit) ut ille non ad menſu- ram (quemadmodum alii ſancti) illius Spiruus dona acceperit. Lo. 3, . p Chriſto enim Domino noſtro (cùm ſecundum Divimitatem unius ſit cam Spiritu ſanéto eſſentiæ) requieſeit ratione Hu- manæ naturæ) Spiritus ſapientiæ & intelleltus, Spiritus conſilii & fortitudinis, Spiritus ſeientiæ & pietatis Ia It, 2. Id ve- 16 non eò certè modo ft, quòd ille, quatenus Homo, aliqua tantum norit & præſtare posſit: quemadmodum & alii San- Ei virtute Spiritus ſancti (qui ipſis creata tantum dona ah- qua communicat) quædam norunt & præſtare poſſunt. Cùm enim Chriſtus, divimitatis ratione, Secunda ſit Perſona in ? 3. ſacroſancta Trinitate, & ab ipſo nominus, quàâm à Patre, Aa aà 4 Spiri- z0. Credimus autem, docemus & confitemur, non Reſervatis fieri talem Majeſtatis Dei & omnium proprietatum ejus Ef- qualis 2 F. 5t. Credimus autem, docemus & confitemur, quòd Omniſcien- Deus pater Spiritum ſuum, dilecto Filio ſuo Chriſto, ra- tia data. 744 VIII. DE PERSONA . Filio Dei perſonaliter unita eſt, tota plenitudo Spiritus (ut Patres een loquuntur) per Hypeſtaticam illam Vmonem communicata eſt. Col. g. Ea verò liberrime in Humana Chriſti natura, & per. eam, vim ſnuam exerit: non eo autem modo, ut Chriſtus ſecundum Hamanam ſuam naturam alqua tantàm norit⸗, aliqua verò ignoret: & quedam praſtare poſit „ quædam verò præſtare nequeat: ſed jam etiam ſecundum aſfzamtam Humanam naäturam omnia novit, & revera Omnipotens eſt. Pater enim ſuper hunc Filium absque menſira Spiriium ſapi- entiæ & fortitudinit ita effudit, ut quatenus Homo eſt, per hy- poſtaticam illam unionem, omnem ſcientiam & omnem . poteſtatem reipſa & verè acceperit. Ea ratione omnes the- Co.2, 3ig. ſauri ſeientiæ in Chriſto ſunt abſeonditi: hoc modo ommis ipfi Mal. 25, 15. potehas in cælo & in terra, data eſt: & ipſe ad dexteram Maje- MRatis & virtutis Dei collocatus eft. Manifeſtum eſt autem e Hiſftoriis, quòôd temporibus Imperatoris Valentis inter Aria- Agnoete. nos peculiaris quædam ſecta reperta fuerit eorum, qui Agno- 2*) Phtartola- oo appellabantur: 4) propterea quòd fingerent, Lilium qui- r. Anim . dem (utpote Verbum Patris) Omnia ſiire: At aſſumtam iphius L.1s. 4 o. Alii Humanam naturam multarum rerum ignaram eſſe. Hanc Divinitati C. hæreſin etiam Gregorius Magnus refutavit S. Ep.24. lſidor. Hiſp. Etym.l. S. c. 5. Io. 2,34. P. 819,˖820.⸗ Præſentia ut G. 52. Propter Vnionem autem Hypoſtaticam, & ex Hominis. ea conſequentem Communicationem, (quam divina & hu- P. 532. mana natura in Perſona Chriſti, revera & reipſa inter ſe⸗ habent) Chriſto ſecundum carnem id tribuitur, quod ipſius Caro (in natura & eſſentia ſua per ſe conſiderata, & extra⸗ p. 84. ſeq. Vnionemillam) neque eſſe, neque habere poteſt. Verbi . h. gratia: Carni Chriſti rectè adſeribitur, quoòd ſit verè vivifcus cilus: & quòd Sanguis qus verè ſit vivißieus potu. Sic enim du- centi Patres Ephefini Concilii pronunciarunt: Carnem Chri- b· 7339 ſi eſſe vivißcam ſeu vivificatricem. Quare ſolus hice Homo leſus Chriſtus nullus autem alius vel in cœlo vel in terris Spiritus ſanctus procedat (nam & Patris & Filii proprius Spi- ritus eſt, manetque in omnem æternitatem: nec à Filio un- quam ſeparatur) certè Chriſto, ſocundum Carnem, quæ cum⸗ Ai i go i M. gud loqu⸗ füsn⸗ ganc⸗ Vi hanc hom ſeimd ſtus Ut, vero ut, uter ts Me eum Veru quan Nr de ſerme eba⸗ det, vel —r miat vri mol ie terris) rectè & verè dicere poteſt: Vbiſunt duo vel tres congre- gati in nomine meo, ibi ſum in medio eorum Mat. 15,20. Et ali bi: Ego vobiſium ſum omnibus diebus, ns ut ad conſummationem ſecu- li Mat. 25,20. =Wð 5. . Heæc Scripturæ teſtimonia non ita accipimus, Majeſtatica. quòd tantum de Præſentia Divinitatis Chriſti in ipfius Eecleſia= loquantur: quaſi ea præſentia ad Chriſti Humanitatem pror- fus non pertineat. Fa enim ratione Petrus, Paulus, & omnes Sancti in cœlo nobiſcum in terris præſentes eſfſent: cùm di- vinitas, quæ ubique eſt, in ipfis habitet. At Scriptura ſacra- hanc Mjeſtatem Omnipræſentie, ſöli Chriſto, nulli autem ali homini tribuit. Credimus vero ſuperioribus Scripturæ te- KRtimoniis, Majeſtatem Hominis Chriſti declarari, quam Chri- ſtus, qui ſedet ad dexteram Majeſtatis & Virtutis Dei, accepit⸗: at, videlicet etiam ſecandum illam afamam naturam præſens eſſe poſit, & quidem præſens ſit, ubicunque velit: præſertim⸗ verò ſentimus, eum Eccleſie ſuæ in terris, ut Med 'atorem, Ca- yput, Regem & Summum Sacerdotem, præſentem eſſe. Non= autem dimidiatus tantum Chriſtus, aut una duntaxat ipfius pars Eccleſiæ præſtò eſt: fed tota Chriſti Perſona. Ad eam autem pertinent ambæ naturæ, divina & humana: quarè eum præſentem habemus non tantuùm ſecundum divinam, verum etiam ſecundum humanam ipfius naturam: juxta quam ipſe PFrater noter eſt, & nos varo ſumns de Carnt eius, G os de Oſſybus eius Epheſ. 5, 3o0. Et ſanè in hujus etiam rei con- Grmationem Saeram ſuam Cœnam inſtituit: ut teſtaretur, ſe etiam ſecundum eam naturam, qua carnem & fangeuinem ha- bet, nobiſcum eſſe, in nobis habitare, & efficaciter operari velle. memoriæ, innixus, do cCtrinam de Majestate Chriſti juzxta Huma- nitatem, fideliter & perſpicuè Ecclefſiæ propoſnit. Is in Ma-= jori ſua de Cæna Domini Confeſine, de berſona Chriſti ad hunc modum ſeripfit Tom. Vitt. 2. Ger fiSs b. S. alt ſech- P. 590⸗ Ebr. 2,7. G. 54. Huie firmisſimo fundamento D Lutherus, ſanétæ Emkh. mens. 6. 55. Cam autém Chriszas talis homo ſit, qui præten na“ Tem. 7. Ger. len. turæ ordinen, cum Deo una eft perſona: Rexira hunt bominem, p. Asöe & 1 ANaa 5 ullis p. 693. 718. JNimul ut Homo. p. 717. 746 VlrlII. DE PERSONA nullus Deus reperiatur, neceſſariò conficitur, quòd etiam juxta ter- tium ſupernaturalem illum modum ſit, & eſſe posſit ubique, ubi Deus eſt: ita ut omnia plena ſint Chrifi, etiam juxta huma- nitatem: non quidem ſecundum primam illam corpora- lem & comprehenſibilem rationem, ſed juxta naturalem⸗ divinum illum modum. §. 56. Inhoc enim negotio fateri te oportet & dice- re: Chriſtus, ſecuvdum divinitatem, ubi ubi eſt, ibi eſt Naturalis Divina Perſona: & revera ibi naturaliter & perſonaliter eſt: quod perſpicuè ipſius incarnatio, in utero materno, teſta- tur. Si enim Filius Dei erat, certè eum perſonaliter eſſe in u- tero Matris, & ibidim incarnari oportebat. Quòd ſi gaturali- ter & perſonaliter eſt, ubi ubi eſt, profectò ibidem etiam ne- ceſſariò Homo erit. Non enim in Chriſto ſunt duæ ſeparatæ Perſonæ, ſed unica tantum eſt perſona. Vbicunque ea eſt, ibi eſt unica tantùm & indiviſa perſona. Et ubicunque re- ct dixeris: hic eſt Deus: ibi fateri oportet, & dicere: ergo et- iam Chriſtus HO MO adeſt. Et, ſi locum aliquem monſtra- res, in quo ſolus Deus, non autem homo aſſumtus eſſet⸗, jam ſtatim perſona divideretur. Poſſem enim tum rectè di- cerè: bic ſ Deus ille, qui non eſt Homo, & qui nunguam Homo fabctus eſt. Abſit autem, ut ego talem Deum agnoſcam aut colam. Ex his enim conſequeretur, quòd locus & ſpatium poſſent duas naturas ſeparare, & perſonam Chriſti dividere: quam tamen neque mors neque omnes Diaboli dividere aut ſeparare potuêre. Et quanti tandem, obſecro, pretii eſſet, talis Chriſtus, qui unico tantùm loco ſimul divina & huma- na perſona eſſet: in omnibus verò locis duntaxat & quidem ſeparatus Deus, aut divina perſona eſſet, ſine aſſumta ſua, humanitate. Nequaquam verò id tibi, quisquis es, conceſ- ſero: quin potius, quocunque locorum Deum collocaveris, eo etiam humanitatem Chriſti una collocare te oportebit:: non enim duæ in Chriſto naturæ ſeparari aut dividi poſſunt. Vna in Chriſto facta eſt perſona: & filius Dei aſſumtam hu- manitatem à ſe non ſogregat. gua Chr d ſcrip altera terna manit Mari nos! 45 eo nanm Etei (rea ptere Deu ita Gin Vige ctern Cum hore, N yem Mum, lium ther, fec Ula⸗ mul t! D do von ,CHRISTI. 747 §F.5y. In alio libello, de Vltimis, videlicet, verbu Davi dis D. Lutherus paulò ante mortem ſuam in hanc ſententiam ſcripſit Tom j. Ger. VVit fz2 Tom. 5. G. Ien p. i7.b. Secundum- alteram temporalem humanam nativitatem etiam data eſt illi æ- p- 238.739,744. terna Dei poteſtas: ſed in tempore, & non ab æterno. Hu- manitas enim Chriſti non fuit ab æterno, ut divinitas: ſed Jeſus Mariæ fßlius, juxta ſupputationem veram, hoc anno natus eſt an- nos mille, quingentos, quadraginta tres. Iuterim tamen- ab eo momento, in quo divinitas cum bumanitate unita eſt in u- nam perſonam Eilius ille Virginis vocatur, & revera Omnipotens Eternus Deus, qui æternam habet poteſtatem: qui omnia creavit & conſervat: (per coemmunicationem IMiomatum:) Pro- pterea, quòd cum divinitate una fit perſona, & verus ſit⸗ eus. De ea re loquitur, cum Mat. 1,27.inquit: omniamihi tra- dita ſunt à Patre. Et alibi: Mibi data & omnis poteſtas in cælo & in terra Mat.c. 25 15. Quis eſt ille, qui dicit, MIHI: Mihi, videlicet, Jeſu Nazareno, Mariæ filio, nato Homini. Ab aæterno quidem haheham eam à Patre, priusquam homo ſierem . Cſum autem humanam naturam aſſumerem, accepi eam in tempo- pore, ſecundum humanitatem: occultavi autem (ſeu disſi- mulavi) eam, donec à morte r’ſurgerem, & ad cœlos aſeende- rem- tum ea debebat manifeſtari & declarari. Apoſtolus enim paulus Rom. 1, 4. dicit, eum declaratum ſeu demonſtratum fi⸗ lium Dei cum potentia Io./7, 2.5,25,. id vocat, Claritatem. §. 58. Plura in hanc ſententiam teſtimonia in D. Lu- theri ſcriptis reperire licet, præſertim in eo libro, cui titulum fecit: Qusd hæc verba (Hoc Eſt Corpus Meum) adhue ſirma ma- neant: Præterea in Majori ipſius Confesſione de Cæna Domini multa in hoc genere leguntur. Ilia tanti viri pia ſcripta, 6. 7.2. F. àf. (ut bene fundatas declarationes articuli de Majeßate Chridkti, 100. ſe . ſedentis ad dexteram Dei, & ipſius T'ſftamenti) brevitatis ſtu: dio (eo modo, quo ſuprà diximus) hoc loco repetita eſſe- volumus. JU 8S. 59. Quare pernicioſum errorem eſſe judicamus, Negatio exi- quando Chriſtoiuxia Hamanitatem Majeſtas illa derogatur ⸗. tioſa=. Chriſtianis enim ea ratione ſummailla conſolatio eripitur, qua e pro- * 4) Ebr. 12, 25. Nah. 1, 6. b“) Mat. 15,20. c.25, 20. & Ebr. 2, y. 195. 0. 4; I. Hab. 4, 15. d) Io. 14, 15. Réjella-n. I. Confuſio. Pp. 787. II. Deiſicatio. P. 581. III. Exæqua- tio. p. 581. ſeg. IV. Extenſio. p. 582. V. Soli pasſio hominis. P. 582. 729. 723. 74 8 VIII. DE PERSONA e promisſionibus de Præſentia & Inhabitatione Capitis, Re- gis, & Summi ſui Pontificis, haurire poterant. Is enim pro- miſit, ſe non modò nuda ſua Divinitate ipſis præſtò futurum: (quæ nobis miſeris peccatoribus id eſſet, quod ignis conſu- mens aridisſimis ſtipulis eſt:) 2) ſed s nobis ſuam præſen. tiam promiſit, “) qui cum diſcipulis locutus eſt, qu omnis generis tribulationes in aſfumta ſua Humana natura guſta- vit: qui ea de cauſa, nobis (ut & Hominibus & Fratribus ſuis) con lotere poteſt: &) hic ſe in omnibus anguſtiis noſtris nobiſeum futurum promiſit: 4) ſecundum eam etiam naturam, juxta quam ille Frater noſter eſt, & nos caro de Carne ejus ſumus. §. 60. Rejicimus igitur atque unanimi conſenſu, ore & corde damnamus omnes errores, qui à commemorata pia doctrina diſſentiunt: quippe qui cum Propheticis & Apoſto- licis ſcriptis, cum receptis & approbatis ſymbolis, & cum Ppia noſtra Auguſtana Confesſione pugnant. Errores autem ilos breviter & ſummatim recitabimus. §. 6. Quòôd Humana natura propter Perſonalem V- nionem, cum Divinitate ſit confuſa, aut in eam transmutata. §. 62. Quòd Humana in Chriſto natura eo modo, quo Divinitas, ut infinita aliqua eſſentia, & ex virtute aut proprie- tate Eſſentiali ſuæ naturæ ubique præſens ſit. H S. 63. uòd Humana natura in Chriſto divinæ natu- ræ ſubſtantià ſeu eſſentià ſuâà, aut in ſuis eſfentialibus pro- prietatibus, exæquata ſit. §. 64. Humanitatem Chriſti in omnia loca cœli & ter- ræ localiter extenſam eſſe: quod tamen ne quidem divinitati tribui debet. Hoc autem Chriſtus per omnipotentiam & ſapientiam ſuam, absque transmutatione aut abolitione na- turæ ſuæ humanæ efficere facilè poteſt: ut Corpore ſuo (quod ad dexteram Majeſtatis & virtutis Dei collocavit) præſèns ſit, ubicunque voluerit: ibique inprimis, ubiſe adfuturum, ut in Sacra ſua Cœna, in F'erbo ſu promiſit. §. 5y. Humanam naturam in Chriſto ſolam pro nobis paſſam nosque redemiſſe: cum qua Filius Dei in Pasſione nullam prorſus communicationem habuerit. “ Chri- —AEE e. d10- n: nl⸗ nnis ſa. 0te Apia ſto⸗ cum ntem 1V⸗ tata. uo prie⸗ latll⸗ pfo⸗ ter⸗ ütati m & Ha⸗ lnoc 1s ſit, utin nohis ſone hii⸗ i) ſun INX. DE DESCENSV CIHIRISTI AD INFER. 749 g. 66. Chriſtum ſecundum divinitatem ſuam dunta- Sacramentorum uſu, præſentem eſſe: & hanc Chriſti præſen- tiam ad humanam ipſius naturam prorſus nihil pertinere- §. 67. Quòd aſſumta Humana natura in Chriſto cum VII. Com- divina Virtute ‚Sapientia, Potentia, Majeſtate & Gloria, re munio nomi- ipſa & verè, nullam habeat communicationem: ſed quòd nalis. tantum titulo & nomine nudo cum divinitate communicet. g. 69. Hos errores, & alios omnes, à pia & ſincera do- Gtrina, paulò ante commemorata, diſſentientes, rejicimus at- que damnamus: ut qui Verbo Dei, Propheticis & Apoſtolicis ſcriptis, & Chriſtianæ noſtræ fidei & confesſioni repugnent. Et hortamur omnes pias mentes (quandoquidem Chriſtus in Sacra Scriptura t. Tim 'iy Myſterium vocatur. ad quod omnes heæretici capitibus ſuis impingunt) ne curiosè ſua Ratione humana tantum myſterium ſcrutentur ſed potius cum Apo- ſtolis Chriſti ſimpliciter cre dant, oculos rationis fuæ claudant, & intellelbum ſunm in Chriſti obedientiam captiuent. 2. Cor. 105. In- de autem dulcisſimam & firmisſimam conſolationem petant, atque ſibi perpetuò gratulentur, quòd caro noſtra in tantam ſublimitatem, ad dexteram, videlicet, Majeſtatis, & omnipo- tentis virtutis Dei ſit collocata. Sic in omnibus adverſis in- venient, quo ſeſe ſolidè ſolentur, & ab omnibus pernicioſis erroribus præſerventur. 1X. Augult. ?.2. p. 7 5. 283. F. 3 P. 49 lis negaberit &c. DE DBESCENSV CHRILSII AD I NFEROsS- Stioribus, noſtris Theologis, verumn etiam olim Wab Orthodoxis veteribus Eccleſiæ doctoribus Be&νnon prorſus eodem modo explicatum & de- Clara- VI. Abſentia. gat nobiſeum in terris, cum Verbo Dei prædicato, & legitimo Pp. 582. 5. Ti0.d. .t.2. Ep. 99. 83.1.6.5. 19. 44is nißi infide- p. 12.352. 47²6 SONSTAT, hunc Fidei noſtræ Articulum de Doctrina⸗ MPeſcenſu Chriſti ad Inferos non mods à recen- Communis. P. 352. Modus. p. 572. 7 0 X. DE CEREMONIIS claratum eſſe. Nos igitur tutisſimum judicamus, ſi etiam in hoc negotio ſimphicitatem fidei noſtræ retineamus: ad quam nos D. Lutherus pia ſua concione, in arce Torgenſi Anno Domini 1ss. de Chriſti ad Inferos Deſcêènſu habita Tom 6. & Ien.p.So.-b.-zé b. remiſit. Confitemur autem in Sym- bolo noſtro: quoòd credamus in Ieſum Chriſtum Domi- num no trum, Filium Dei, qui mortuus, ſepultus eſt, & ad inferos deſcendit: in qua Confesſione videmus Se- pulturam & Deſcenſum Chriſti ad inferos, tanquam diverſos Articulos diſtingui. Simpliciten igitur credimus, quòd to- ta Perſona, Deus & Homo, poſt Sdepulturam ad Inferos deſcenderit, Satanam devicerit, poteſtatem inferorum e- verterit, & Diabolo totum jus, quod ille adverſus creden- tes habebat, eripuerit. Quomodo verò Chriſtus id effece- rit, non eſt, ut argutis & ſublimibus imaginationibus ſcru- temur. HBic enim Articulus non magis ratione humana & ſenſibus comprehendi poteſt, quàm illud, quomodo Chri- ſtus ad dexteram Omnipotentis Virtutis & Majeſiatis Dei ſit collo- catus: de qua re pauié ante dictum eſt. Inhis ergo my- ſteriis Fides duntaxat eſt adhibenda, & Verbum Dei fimo as- ſenſu retinendum eſt: ſic ſolidam & veram conſolationem (quòd videlicet neque Satan neque ipſi inferi nos, omnes- que alios in Chriſtum credentes, in poteſtatem ſuam redi- gere valeant) ex hoc Articulo hauriemus. xX. D E C E RE MONIIS ECC L ESI ASTICIS, quæ Adiaphora vo- Ccahtar. A. C. p. I. 505. Luth.t.. I. p.343. ol. Ang. t. 2.P. II5. 119. ORTVM 222ẽ ruit 4dia Nod tem illet tion ſertl Pa kur, tl ſi Num, lor Ver a ily per mul, ſ ECCLESIASTICIS. 75v1 RTVM eſt etiam inter quosdamAuguſtanæ Con- Status quæſt. fesſionis Theologos disſidium, de Ceremoniis Ec- Tempore In- ceßaſticis, quæ Verbo Dei neque mandatæ, neque terimiſtico. Aprohibitæ ſunt: ſed bono conſilio, propter ra- a Pepiſe SòðõäG . . . nciliabilé à Eia & ordinem, aut ad conſervandam piam d's- Hali, poſt Lu- ciplinam, in Eccleſia uſurpantur. ther. 4.7. G. 2. Vna pats ſenſit, quod perſecutionis tempore (quan- Mutandi jus do confesſio fidei edenda eſt) etiamſi Adverſarii Evangelii in Afirmm. doctrina nobiſcum non conſentiant, tamen ſana & ſala conſcientia liceat, quasdam dudum abrogalas ceremonias (quæ perſe Adiaphoræ, & à Deo neque præceptz neque- prohibitz ſunt,) peſtulantibus id & urgentibus adverſa- riis, reſtituere, & hoc modo cum iis, in rebus illis per ſe adiaphoris conformem quandam rationem inſtituere⸗ poſſe. §. 3. Altera verò pars contendit, quòd perſecutionis Negat. tempore (quando confesſio fidei requiritur) Adverſariis, illzia conſcientia, & ſine jactura Veritatis cœleſtis, reſtitu- tione rerum Adiaphorarum gratificari non posſimus: præ- ſertim, quando Adverſarii hoc agunt, ut aut vi manifeſta, aut occultis machinationibus ſinceram doctriuam opprimant, paulatim falſa dogmata in Eccleſias noſtras reducant. G. 4. Vt autem hæc etiam controverſia piè declare- tur, & tandem per Dei gratiam componatur, candido Lecto- ri ſimplicem & Verbo Dei conformem ſententiam noſtram aperiemus. . . F. 5. Si quando talia ſub titulo & prætextu Externa- Illicita Dei ,um rerum Adiaphorarum proponuntur, quæ (licet alius co- Yege. lor illis inducatur) revera Verbo Dei adrerſantur: ea ne- 1. quaquam pro rebus Adiaphoris habenda, ſed, tanquam- Verbo Dei prohibita, vitanda ſunt. Et ſanè inter res A- 2. diaphoras non numerandæ ſunt tales ceremoniæ, quæ Sÿ- ciem quandam præ ſe ferunt, aut quibus (ad effugiendam 3. perſecutionem) ſimulatur, quaſi noſtra Religio à Pontißicia non mulihm diſtaret: aut certè, quaſi ab ea non admodam animus 4. noſter abborreret: aut, cum ejusmodi ceremoniæ in eum 5· finem 752 X. DE CEREMO NIISs ſinem reſtaurantur, & earum reſtauratio ita accipitur, qua- ſi hoc ipſo diſſentientes duæ ills religiones jam in unam redalt eſ- ſent, atque in unum corpus coaluiſſent: aut, cum periculum eſt, ne videamur ad Papatum rurſus accesſiſſe, & ſincera⸗ Evangelii doctrina recesſiſſe, vel paulatim receſſuri. Paulino. §. 6. In hoc enim rerum Statu maximum pondus ha- bere debet illud Apoſtoli dictum: Nolite jugum dacere cum⸗ infidelibus. Quæ enim participatio juſtitiæ eam iniquitate? aut, quæ ſocietas luci ad tenebras &ü. Propter quod exite de medio orum & ſoparamini, dicit Dominus II Cor. 6, I1. §. 7. Sed & hæc non ſunt Vera Adiaphora, quæ neque ad obſervandum bonum ordinem, neque ad piam diſcipli- nam conſervandam, neque ad ?vrazlas in Eccleſia conſtitu- endam quicquam conferunt: ſed præter inutiles nugas & puerilia ſpectacula nihil habent. Vera non- §. 8. De rebus autemillis, quæ reverâ ſunt Adiapho- Culius. ræ (quarum ſuprà mentionem fecimus) hæc eſt fides, do- Grina, & confesſio noſtra: quòd ejusmodi ceremoniæ per p. 131. 1283. ſe non ſint cultus Dei, neque etiam pars cultus divini: ſed 717. inter illas & veros Dei cultus diligenter diſcernendum eſſe⸗ judicamus. Scriptum eſt enim de Humanis Traditioni- bus: Fruſtra colunt me, docentes doctrinas, mandata hominum Mat. 15,9. Eſa. 29, G. Col.2, 16. Propide mu- §. o. Credimus autem, docemus, & confitemur, quod tanda. Eccleſia Dei, quibusvis temporibus & locis pro re nata liber- rimam poteſtatem habeat, (in rebus verè Adiaphoris) ali- quid mutandi, abrogandi, conſtituendi: ſi tamen id absque levitate & ſcandalo, decenter & bono ordine fiat: &, ſi ac- p. 180. curatè expendatur, quid fingulis temporibus ad conſervan- dum bonum ordinem, & ad piam retinendam diſciplinam, atque ad zora?lav, Evangelica profesſione dignam, & a d Ec- cleſiæ ædificationem, quàm plurimum faciat. Quousque, etiam infirmis in Fide, inrebus illis externis bona cum con- ſcientia cedere posſimus, Apoſtolus Paulus perſpicuè non-⸗ mod verbis, verum etiam ſuo ipſius exemplo docuit: de- qua re ſuo loco copioſius dicetur. Rom. I5, I. Allor. 16, I. 27, 21. I. Cor. 9,71, 19. Credi- Imania. KErte §. ermpo do wie te ſtue 10 min tegene CTII non mus, elle? adven ts l Odler dols libert, ſery⸗ rudu oſra Aigere kyang Nd lam in Vare tur. liend Warr ger⸗ hom borm, tur U In anc ha. . Alt, cir ge ipli. n. 5 & pho⸗ do⸗ per ſed lle⸗ Ori⸗ Mat. odh lber⸗ AIl⸗ ge ſiac⸗ Val⸗ nam, Ec⸗ n IA: ECCLESIASTICIS. Fg. 10. Credimus, docemus, & confitemur, quòd eo Tenenda. tempore, quo Veritatis cœleſtis Confesſio requiritur (quan- do videlicet verbi Dei hoſtes doctrinam Evangelii opprime- re ſtudent) tota Eccleſia, & ſinguli Chriſtiani, præcipuè ve- 1 miniſtri verbi Dei (tanquam i, quos Dominus Eccleſiæ ſuæ regendæ præfecit) teneantur, piam doctrinam & quicquid omninò ad ſinceram religionem pertinet, palàm & lbere non modô verbis, verum etiam factis profiteri. Et ſenti- mus, tali tempore etiam in rebus verò & per ſe adiaphoris, non eſſe adverſaris cedendum: neque permittendum, ut ad- adverſarii nobis talia adiaphora (ad detrimentum veri cul- tus divini, & ad plantandam & ſtabiliendam Idololatriam) obſervanda imponant & obtrudant: ſive id manifeſta vi, ſive dolis efficere conentur. Scriptum eſt enim Galat. 5, i. M-= libertate igitur, qua Chriſtus nos liberavit, ſtate, & ne rurſus jutgs ſervitutis implicemini. Et in eadem Epiſtola: Propter ſubin- troduktos falſos fratres, qui ſubintroierant, explorare libertaten: noſtram, quam hahbemus in Chriſto Ieſis, ut nos in ſervitutem e- digerent : ir neque ad horam ceſſimus ſubjeltione: ut veritas Erangelii permaneat apud vos. Gal.z, 4. Manifeſtum eſt autem., Paulum ibi agere de circumciſione: quæ illis temporibus jam res adiaphora facta erat: & quam Paulus aliaàs (in libertate tamen Chriſtiana) Gal. 2, 3. 1. Cor Zalb. obſer- vare aliquoties ſolebat: ut Acta Apoſtolica 16, 1. teſtan- tur. Cum autem bſeudoapoſtoli circumciſionem ad ſtabi- liendum falſum ſuum dogma (quòd opera Legis ad juſti⸗ am & ſalutem conſequendam neceſſaria eſſent) ur⸗- gerent, eaque ad confirmandum ſuum errorem in animis hominum, abuterentur: ingenuè affirmat Paulus, quòdne ad boram quidem ipſis ceſſerit: ne veritas Evangelii periclitare- tur, ſed ſarta tectaque permaneret. §. II. Et quidem Paulus verum Chriſtianæ libertatis uſum, tum verbo, tum ſuo ipſius exemplo præclarè docuit.⸗ Inßrmis enim in Fide cedit: obſervatione diſcriminis ciborum, & temporum ſeu dierum. Pſeudoapoſtolis autem, qui hæc, tanquam neceſſaria, conſcientiis imponere volebant⸗, B bb etiam Exemplo pe- riculi. Car ? Libertas tit- enda. Sandl Fugd=r. 754. X. DE CEREMO NIIS etiam in rebus per ſe adiaphoris, cedere recufat. Et alicu- bi inquit: Nemo ver judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei Jeſti & . Coloſſ. 2, 16. Et (um Petrus & Barnabas ea in re lu- dæis plus, quàm oportebat, cesſiſſent, in faciem eis reſtitit- es qaòd non reltè ambularent ad veritatem Erangelii Galat. ꝛ2, n, 12.6, , 10. F§. 12. In eo enim rerum ſtatu non jam de Externis adi- aphoris agitur, quæ natura ſua per ſe libera funt, permanent- que: unde neque mandanda ſunt, neque prohibenda, ut vel obſerventur, vel intermittantur. Sed agitur præcipuus re- ligionis noſtræ Chriſtianæ articulus: ut nimirum VERITAS EVANGELII cenſtet, ſicut Apoſtolus Gal.2, 12. teſtatur. Ve- ritas enim Evangelii obſcuratur & labefactatur, cum adia- phora cum mandato & coaltione conſcientis obſervanda impo- nuntur. Quia ad confirmationem ſuperſtitionum, falſæ doctrinæ, & Idololatriæ, & ad opprimendam finceram do- ctrinam & libertatem Chriſtianam, vel palàm ab adverſariis requiruntur, vel certè ita ab ipfis recipiuntur & in hunc pra- vum finem reſtituta creduntur. F. 13. Præterea in hoc negotio agitur etiam articulus de Libertate Chriſtiana: quem diligentistime conſervandum Spiritus ſanctus per os Apoſtoli Pauli Eccleſiæ Chriſti ſeve- risſimè præcepit. Quamprimum enim articulus ille labefa- ctatur, & humanæ traditiones per modum coactionis Ec- cleſiæ Dei, tanquam obſervatu neceſſariæ, obtruduntur, quaſi ſine peccato negligi non poſſent: tum jam Idolola- triæ magna feneſtra eſt patefacta: ut deinceps humanæ tra- ditiones cumulentur, & pro cultu divino habeantur: neque modò Dei præceptis exæquentur, verum etiam illis longè proponantur. 14. Qun etiam ejusmodi intempeftiva cesſione⸗ in externis illis rebus adiaphoris (ubi nondum de doctrina- ipſa pius conſenſus eſt factus) Idololatræ in ſua Idolomania confirmantur. Contrà verò piæ mentes, & verè in Chri- ſtum credentes, perturbantur, offenduntur, & ipſarum ſides, na, ni ii N ges, ECCLESIASTICIS8s.. 755 fides, quaſi ariete quodam, graviter concutitur & quodam- modo labefactatur: huic malo ne occaſionem præbeamus, ſummo ſtudio (ſi modò æterna ſalus nobis cordi eſt) cavere⸗ debemus. Sic enim Chriſtus Matth. 5s6,7. dicit: Væ mundo 4 ſzandalic. Et ibidem: Qui ſceandalizaverit unum de puſellis iſtis, qui in me credlunt, erpediret ei, ut ſuſpenderetur mola aſinaria in- cello ejus, & demergeretur in profundum marts. In primis ve- Pſ. 44, § rô hoc Chriſti dictum alta mente eſt reponendum: Qui me confeſus fuerit (inquit) coram hominibus, eum etiam ego conſitebor corambPatre meo cœleſti Mat. 1032. Mar,Sls ILo.6, 10. Rom. o, 10.2. Tim. Zll. P.2,7. . S. 1y. Et ſane, quòd hæc ſemper fuerit clarisſimorum Conſenſus Auguſtanæ Confesſionis Theologorum ſententia de rebus Da. adiaphoris (quam & nos ipſorum veſtigiis inſiſtentes, pro- ſtemur, & in ea conſtanter, per Dei gratiam, permanere cu- pimus: Jid liquidisſimè teſtimonia, quæ recitabimus, demon- ſtrabunt: ea in Smalcaldicis articulis Anno 7 & 40. con- ſgnata: & à præcipuis Theologis ſubſcriptione confirma- ta funt. §6 Teſtimonia & Smalcaldicis Articulis An-hns0). no Domini 1537. conſcriptis depromtsa. Rticuli Smalcaldici de hoc negotio ſic loquuntur. Ne- De Eccleſis: geaquam hoc Epiſcopis (Pontifcii) concedimus, quoòd ipſi ſinn P. 15. 24 Eccleſia? quia non funi Eccleſia. Neque ea audiemus, quæ illi nobis ſub Eccleſiæ nomine vel mandaverint, vel prohibuerint. Nam Dei beneficio) puer ſeptenniz jam novit, quæ ſit vera Eccleſia: ſancti, videlicet, credentes, & oviculæ quæ paſtoris ſui vocem audiunt Io.to, . §. 17. Et paulè ante in Articulis Smalcaldicis hæc le- De ordinatio- guntur. Si gpiſtopi relctè offcio Epiſcopali fungi, & Eccleſiæ re- ne &vocationę gendæ atque Evangeli propagandi curam ſeris ſuſcipere vel BP· 1d. 305. 3094 ont, boc illis, zatione charitatis, & propter bonum patis Bbb⸗ non 756 X. DE CEREMONIIS (non tamen ex quadam necesſitate) concedi poſt, ut nos & Eecleſiæ noſtræ Miniſtros ordinarent, atque in functione Eccleſia- ſtica confirmarent: remotis tamen omnibus larvatis, ineptis & im- Piis nugis, atque magicis pompit. Cùm autem negue veri ſint, aut eſſe velint Epiſcopi, ſed potius huius mundi Principes ac Domini: qui neque concionantur neque docent: neque bapti- zant, neque Cænam Domini adminiſtrant, neque ullum opus Ee- cleſtaſticum fatere, aut munus tale obire velint? quin potius eos, p. 103. 10 5.153. 4qui ad miniſterium Evangelii vogati ſunt, in exilium ejiciunt, per- 165. 152. 325. b. 299. P. 313. H. fin. p. 320. Mat. 7, . ſequuntur, atque anathemate feriunt: profectò Eccleſia Dei in-⸗ ipſorum gratiam conniuere non poteſt, at interea idoneis miniſtris deſtituatur. F. 18. In articulo, de Primatu Papæ, Articuli Smal- caldici in hanc fententiam loquuntur. Quare, ut non pos: fumus ipfum Diabolum Dominun & Deum adoraret ita non⸗ poſſumus ipfius Apoſtolum, Pontißicem Romanum, ſeu Antichri- ſzum, in ſuo imperio, pro capite aut Domino agnoſeere. Men- tiri enim, innocentem ſanguinem fundere, corpora & ani- mas in æternum exitium pracipitare, bac ſunt Ponliſieii regni pro- Pria. F. 19. Et in ſcripto, de Poteſtate & Iuridictione Papæ, quod Smalcaldicis articulis annexum, & à Theologis, qui tum Smakaldu erant, ſubſcriptum eſt, hæc leguntur-: Nemo Eccleſiam Dei gravet propriis aliquibus traditionibus. In⸗ boc enim negotio fixum & Pirmam eſſe debetr quòd nullius hominis poteſßtas vel authoritas verbo Deiſit praſferendæ. F§. ꝛ0. Et poſt alqua: Quæ cumita ſoſe habeaut, omnes Chriſtiani quàm diligentisſimè fibi aveant,ne impiæ illius (Pontificiæ) dobkrinæzblasphemiarum, tyrannidis erudelisſimæ participes ſeſe La- ciant. Pontiſicem autem membra & ſquamas ejus, ut regnum ipſisſimni Antichriſti, averſentur atque exereentun. Chrifns enim id pracepit, dicens« Cavete à Pſeudepr ophetis. Er Paulus præcipit, Ut fal- ſos doctores vitemus, & veluti abominationem quandam- execre- Exee e. as zuli jyhe. omnt ſan Im⸗ Veh in, coe D u⸗ Uun ſer⸗ Pri ter⸗ On in A 1 ECCLESIASTICIS. execremur. Nolite (inquie) jugum ducere B infidelibus. Quæx enim participatio juſtitiæ cum iniquitate? aut, quæ ſocie- cas luci ad tenebras &c. 2. Cor. 6, cf. H. 21. Grave id quidem videri poteſt, ſeſe à tot regnis G& po- pulis ſejungere & ſeparare, & peculiarem quandam dobtrinam proſfiteri. Sed clarum eſt Dei mandatum, quod præcipit nobis, ut ommnes caveamus à conſenſu, cum iis, qui vel falſa docent, vel fal-⸗ ſam dJobtrinam immani crudelitate tueri conantiur. Haétenus Smalcaldici articuli. §. 22. Sed & D. Lutherus in alio quodam ſcripto Tom3. Ien. Ger p. 296 f 23. (in quo ad quæſtionem de Ceremoniis in- in genere, de Adiaphoris verò etiam in ſpecie quid ſentiendum ſit, docuit) Eccleſiam Dei de hoc negotio piè erudivit. Et extant quædam ab ipſo anno Domini 1530. exarata Tom. 5. Ien. Germ. quæ magno cum fru tu legi poſſunt. §. 23. Exhis omnibus perſpicuè intelligi poteſt, quid univerſam aliquam Eccleſiam, quid ſingulos Chriſtianos, præ- ſertim temporibus illis, quando Confesſio fidei edenda eſt, in- primis Eccleſiæ miniſtros in rebus adiaphoris facere vel omit- tere deceat: ne Deus ad juſtam indignationem provocetur, charitas violetur, hoſtes verbi Dei animoſiores reddantur, & infirmi in fide offendantur. §. 24. Rejicimus igitur, & damnamus hos errores. QVANDO humanz traditiones per ſe pro Dei cultu, I. Humana aut pro illius aliqua parte habentur. = ut Cultus. S. 25. Quando humanæ traditiones per modum coa Rionis, I I. Coacta. tanquam neceſſariæ, Eccleſiæ Dei obſervandæ obtruduntur. p.576. §S. 26. Repudiamus & damnamus etiam eorum opinio-III. Grati- nem, qui ſentiunt, quòd perſecutionis tempore hoſtibus?van ficatio hoſti. gelii (cum jactura certe veritatis divinæ) in adiaphoris re- ſtituendis gratificari, & cum ipſis, ea in pParte, conſentire liceat. Bbb3 §.27. Ilud IV. Cetſio, Fabtum ob wietum. P.587.⸗ Libertatis Privatio. Dirverſitas Bibera. P.33.131. 596, P. 537. Scripti Finis. Calvin. Gene- venſes, Belgæ D. Sam. Hube- Fus 1592. D. Io. Keck. 616.1620 Branc. Puccius 2593, 75 XI. DE ETERNA DEI 6. 27. IIIud etiam crimine non vacare judicamus, quan- do perſecutionis tempore, velin adiaphoris, vel in doctrina, vel in aliis rebus ad religionem pertinentibus, propter Evan- gelii hoftes, ipſo facto aliquid committitur, quod piæ Con- tesſioni repugnet. = J. 28. Rejicimus & damnamus etiam eorum intem- Periem, qui adiaphora ea opinione abrogant, quaſi Eccleſiæ Dei non eſſet hberum, (quovis loco aut tempore) pro re nata, & Eccleſiæ utilitate unum velplura adiaphora recipere, & pro ratione libertatis Chriſtianæ ufurpare. §. 29. Iuxta hanc de Adiaphoris doctrinam, nulla Ec- cleſia propter Ceremoniarum disſimilitudinem (quarum aliæ Pro ratione libertatis Chriſtianæ pauciores, aliæ plures ob- ſorvant) alteram condemnabit: ſi modò in doctrina, & in o- mnibus illius partibus, atque in legitimo Sacramentorum u- ſu concordes fuerint. Vetus enim & memorabile dictum eſt: Diſſonantia jejunii non diſſolvit confonantiam fdel. D E Æ TI E R N A DEI P R £ D ESTINATIO N E & Electione. Luth. ?... L. 457. p. 7i5. A. C. gr. i9. p. 197. F. C. ar. II. p. 75g. Wy E æterna Electione filiorum Dei inter Auguſta⸗ ynz Confesſionis Theologos nulla hactenus a- Perta & cum ſcandalo conjuncta lateque ſparſa ((controverſia exorta eſt. Quia vero apud exte- SSnâ ros de eo articulo vehementer diſceptatum eſt- & inter noſtros etiam homines aliquid gliſcere cæpit? & Theologi non ſemper ſimiles de hoc negotio ſermones uſurpant: ſtudebimus per gratiam Dei in eo elaborare, ut, quantum quidem in nobis erit, omnes diſſenſiones & ſchif- mata apud poſteritatem noſtram præcaveantur. kaqa- Mius liz n, r0 Ee⸗ ob⸗ U⸗ elt 2* ⸗ . s PREDEST. ET ELECT. 759 Mlius articuli declarationem huic ſcripto inſerere placuit: ut omnibus manifeſtum fiat, quæ fuerit de hoc articulo noſtra fides, doctrina, & confesſio. g. 2. Neque enim ſentiendumeſt doctrinam de hoc Mu. articulo (ſi tamen juxta præſcriptum & analogiam verbi Dei & fidei proponatur) vel in utilem, vel non neceſſariam eſſe: multò autem minus exiſtimandum eſt, quòd ofenſtionis plena ſit, & detrimentum aliquod piis mentibus adferat. Scriptu- ra enim Sacra hujus articuli non ſemel tantum, & obiter mentionem facit: ſed multis locis eundem ſatis copiosè tra- Gat & explicat. Neque verò propter abuſum aut ſiniſtras aliquorum opiniones, pars aliqua doctrinæ cœleſtis negli- genda eſt aut relicienda: quin potiùs eam ipſam ob cauſam, ut abuſus & pravæ opiniones tollantur, vera de hoc negotio ſententia ex Sacrarum literarum fundamentis proferenda at- que proponenda eſt. Summa autem doctrinæ cœleſtis de hoc articulo, his capitibus quæ recenſebimus, comprehenditur. . F. 3. Initiò diſerimen inter æternam Præſcientiam, & Biſt. Præſci- inter Electionem æternam filiorum Dei accuratè obſervan- ent. Vniver- dum eſt. Præſzienta enim vel præviſio Dei, qua ille omnia, ſal. ab Ele- antequam fiant, Pprævidet, ad omnes creaturas, tam malas ctione. quàâm bonas extenditur Hac quippe, vel præviſione vel præ- Pſ/:33, 16. if. ſcientia Dominus ante novit videtque, quicquid eſt, vel ali- Scf. 15, /. r. quando futurum eſt, quicquid jam fit, vel quod aliquando 5 ”. continget: ſiveid bonum ſit, ſive malum: quia Deum ne- que præterita neque futura latent: ſed omnia ipſi ſunt præ- ſentia. Sic enim Matth. 10,29. ſcriptum eſt: Nonne duo paßſeres aſſe veneunt: &v vnus ex illis non cadet ſuper terram, ſine Patre ve- ſtro. Et pſaltes Pſad 139, 17. canit: Imperfettum meum viderunt o- culi tui, & in libro tuo omnes ſeripti erant dies, qui futuri erant, antequam eſſent. Et Ha. 35, 25. ait: Habitationem tuam, G& e- greſſum tuum, & introitum tuum cognovi, & inſaniam tuam contra me. . §. 4. Zterna verò Ele ctio ſeu Prædeſtinatio Dei ad ſalutem, Elelctio Par- non ſimul ad bonos & ad malos pertinet, ſed tantäm a) ad ticalar. Bbb 4 filios a) Dan. 12,1. Mat. 20,16. 6.2 , 24. Io 15,19. 6, 25. Acf. I3, 7 8ec. 7,6. Rom.6, 30. I. Cor. I; 26. I. Io. 2, 14. Iac. 2,5. A. 3, 5. c.13, 5,. 17, 8. 6: 20. Præſcientiæ ablus. 1. 2 3* Non Cau- ſa Mali. P. 658. Sap. I, I6. 2,2 %. Eſa. 3,g. Elebtio ope- 7 of& a Præſicmte 760b XI. DE Æ TERNA DEI Flios Dei, qui ad aternam vitam conſequendam eletcti & erdinati ſuns, priusqguam mundi undamenta jacerentur ut Apoſtolus teſtatur, inquiens: Prædeftinavit nos in adoptionem Fliorum, per Jeſum Cbriſtum in ipſum Epheſ.1,5. Tit.1, j. I. Pet. 1, 20. §. 5. Præſcientia Dei prævidet & novit etiam mala, an- tequam fiant: ſed non ea ratione, quaſi Deo talia proben- tur. Sed ea quæ perverſa Diaboli & hominum voluntas mo- litur & efficere conatur, atque etiam effestura eſt, hæc Deus omnia longè antè prævidet & novit. Et ipſius præſcientia- etiam in malis rebus & operibus ordinem ſuum ita ſervat: ut à Domino rebus malis (quas Deus nec vult nec approbat) cer- tæ metæ ponantur atque circumſcribantur, quas egredi ne- queant, & jiisdem præſcribitur, quàmdiu durare debeant?; & quando ea mala impediri rurſùs & puniri debeant. Et⸗ hæc omnia Dominus ita gubernat, ut ad Nominis ſui divini gloriam, & ad electorum ſuorum ſalutem cedant: impii ve- r6 confundantur & pudefiant Rom, 5, 25. §. 6. Principium autem & cauſa mali non eſt ipſa Dei præſcientia: (Deus enim non procurat, efficit aut operatur⸗ malum: ſed neque illud juvat aut promovet:) at Diaboli & hominum prava & perverſa voluntas cauſa eſt mali. Sic enim ſcriptum eſt: Perditio TVA exte, eſt Ierael: tantummod in me SALVS tibi. Et David inquit: Non Deus volens iniquitatem eu es. Oſo. y, 9. Ier. 2, 17 Eſ.P, 6. Ex. 22,.4. 6. 7. Eterna verò Electio Dei non tantùm prævidet & Præſcit electorum ſalutem, ſed (ex clementisſima Dei volunta- te & beneplacito in Chriſto leſu) cauſa eſt, quæ noſtram ſalu- tem, & quæ ad eam pertinent, procurat, efficit, juvat, promo- vet. Et quidem in ea divina prædeſtinatione æterna noſtra ſa- lus ita fundata eſt, ut etiam inferorum portæ adverſas -am præpyale- ze nequeant Pſ'ab, 9.57, 2. Mat-16, 7§.. Scriptum eſt enim: Opes meas nemo rapiet äe manu mea Io.o, 25. Et alibi: Crediderunt, quotquot αriaνον a„εdoOo ⁊ n ordinati Abl. 1y,dd”. F. 8. Et hæc ſanè æterna electio ſeu ordinatio Dei, ad vi- tam æternam non nudè, in arcano illo cœleſti & inperſcrutabili Dei conſilio conſideranda eſt: quaſi ea nihil præterea com- plectatur, „ 4 ha A ℳ V⸗ bin PREDEST. ET ELECT-. 761 ple Ratur, aut ad eam requiratur, aut in ea meditanda ex- endendum ſit, niſi hoc: quòd Deus Ppræviderit, quinam & ued homines ſalutem ſint conſecuturi: & qui, atque quàm multi in æternum ſint perituri: aut, quaſi Dominus militarem quendam delectum inſtituerit: atque dixerit aut Katuerit: hic ſalvandus eſt, ille ver damnandus: hic ad finem us- que in fide conſtans perſeverabit, ille verò non perſevera- turus eſt. §. 9. Ex Opin ſas, & pernicioſas cogitationes hauriunt: quæ aut ſecurita- tem & impœnitentiam, aut anguſtias & deſperationem in mentibus hominum gignunt atque confirmant. Sic enim quidam periculosè ſecum cogitant: quin etiam interdum in hanc ſententiam loquuntur. Deus ( inquiunt) ele ctos ſuos ad vitam æternam prædeſtinavit, antequatmn Wet zur. Epheſ. ty. Lit. 17. 1. Pet. h20. Ele ctio autem Dei errare non poteſt: neque eam quisquam impedire aut mutare valet. Mai. 14,27. Ergo ſi ad vitam æ decedet, etiamſi absque omni pœn lera atque flagitia deſignavero, Verbum & Sacramenta con- temſero: neque unquam de pœnitentia, fide, precibus aut, pietate cogitavero. Neceflario enim ſalvaber: quia electio Dei non erit vana: ſed quodiille de me decrevit atque præ- deſtinavit, impleri neceſſe eſt. Sin verò prædeſtinatus non fuero, nihil prorſus mihi profuerit, etiamſi verbum Dei medi- tatus fuero, pœnitentiam egero, in Chriſtum credidero, quia elechonem neque impedire neque mutare potero. F. 10. Neque verò tantum homines Iimpii, verum et- iam pii quandoque in has cogitationes veniunt & incidunt: ut ſi maximè per Dei gratiam pœnitentiam agant, in Chri- ſtum credant, & piè vivendi audabile inſtitutum habeant⸗, nihilominus ita ſecum fem reputent. Quid? ü non ab æ- terno ad ſalutem electus ſeu prædeſtinatus es, omdhis tuus co- natus, totusque labor tuus irritus erit. Hæc atque hujusmodi tum præcipuè homini pio in mentem veniunt, cum ſuas infir- ritates conſiderat: & in eorum exempla animi oculos de- L Bb b 5 fixos P 4 „R 7 1 jone enim hac multi abſurdas, periculo- Damnos?. ndi fundamenta jaceren- P. 5 89. æternam ſum electus, mihil ſaluti meæ Rom. 9, 21. itentia omnis generis ſce- at,z. Tentatio ob batnt. P. 589: 762 M. DE ETERNA DEf . fxos habet, qui non in fide adfinemusque perſeverarunts, ſed à vera pietate in impietatem rurſus prolapſi, & apoſtatæ facti ſunt. Contra hanc verò falſam opinionem & pericu- loſas cogitationes, huic ſolidisſimo fundamento, quod expe- Ctationem noſtram fallere non poteſt, ſed longè firmisſimum eit, inniti oportet. cCur repelata? SF. II. Certum eſt, omnem Scripturam divinitus inſpira-⸗ tam, non ad alendam ſecuritaté aut impœnitentiam, ſed adar- guendum, ad erudiendum in jusſtitia, & ad vitæz amendationem propoſi- tam. eſſe 2. Tim 3, 16 1. Cor. lo, I. 6. g9 1o. 1. Pet.1, 12. Certum eſt etiam, quòd omnia, quæ in Scriptura ſacra nobis proponuntur, non ideo revelata ſint, ut ad deſperationẽ adigamur: ſedut per pa- tientiam, & conſolatienem bcripturæ ſpem habeamus Rom. 15,4. Qua- re hæc nequaquam erit vera & ſana ſententia, aut legitimus u- ſus doctrinæ de prædeſtinatione, quibus vel impeœnitentia“, vel deſperatio in hominũ mentibus excitatur aut confirmatur. Allegat Sri- S. 12. Neque verò nobis Scriptura hanc doctrinam a- biura. liter, quàm hoc modo proponit, ut nos ad verbum Dei reve- latum, fide amplectendum ableget: ad pœnitentiam agen- dam hortetur: ad piè vivendum invitet: fidem noſtram con- firmet? & de ſalute noſtra quàm certisſimos reddat. Epheſet, 5,s. 2. Cor. 1 27.2. Tim 9, 16. Io. 5,19. Io. 2. Theſſ2, 1. Revelato in- §. 1. Quarè cum de æterna electione ſeu prædeſtina- tende 9. tione & ordinatione filiorum Dei ad vitam æternam, cogitare aut loqui volemus, adſuefaciamus nos, ne nudam, occultam, nulli homini exploratam & cognitam Dei præſcientiam, ratio- Ex. 32, 3 , Pſ/, ne noſtra perſcrutari conemur. Sed ad eum modum divinam o,zo. Luc. io, s. electionem meditemur, quemadmodum Dei conſilium, pro- Phil. 7, 3. Ebr. poſitum & ordinatio in Chriſto leſu (qui eſt verus ille liber vi- S TFec 't) per Verbum nobis revelatur. Totam igitur doctrinam. gr.e het. de propoſito, conſilio, voluntate & ordinatione Dei omnia, videlicet, quæ ad noſtram redemtionem, vocationem, juſtifica- tionem, & ſalutem pertinent) ſimul mente complectamur. Sic enim D. Paulus hunc articulum in ſcriptis ſuis Ron: g, 25. Eph.1. tractavit & explicuit: idem fecit Chriſtus in parabola illa, Jen nuptiis regiis. Mat. 22. Theſu. S. (4. Nos totam hanc doctrinam, quàâm fieri poteſt, ndie⸗ visſæna viſſ huj inſt Dee gue mi 97. dar his dar Uae U⸗ W, n“ e: en: 0* . ina⸗ tate um, ttio⸗ ara pro⸗ ypi. 1 2. . „ PREDEST. ETI ELECI. 75 vicſima ahquot capita redigemus: quæ omnia ad ſalutarem- . . hujus articuh meditationem in conſpectu habere prodeſt. F. 15. I. Deus in ſuo conſilio propoſuit, decrevit, atque Eratia uni- inſtituit, ut humanum genus verè redimeretur, atque cum- verſal. Deoper hriſtum reconciliaretur: qui nobis innocentia at- que perfectisſima obedientia, pasſione ac morte acerbisſima juſtitiam, quæ coram ipfo ralet, & vitam æternam promeruit Jer- 2521.1. Cor. I190. F. 16. II. Ejusdem æternum decretum eſt, quod Chri- Oblase. ſti meritum ejusque beneficia per Verbum & Sacramenta no- bis offerri,exhiberi & diſtribui debeant. F. 17. III. Decrevit etiam, ſe Spiritu ſancto ſuo per Ver- Operoſa. bum annunciatum, auditione perceptum, & memoriæ com- mendatum, velle in nobis efficacem eſſe: vel corda ad veram peenitentiam agendam inflectere, eaque vera fide illuminare. E. 18. IV. Mius zæternum propoſitum eſt, quod omnes, Ixſtißcanz. qui pœnitentiam verè agunt, & Chriſtum fide amplectuntur, juſtificare, in gratiam recipere, filios & hæredes vitæ æternæ adoptare velit Io 2, l6. ., 15:t. 677⁷!:. Lo.5si,26. F. 19. V. Fjusdem æterna & immota voluntas eſt, quòd Renopan⸗. ſide juſtificatos in vera charitate ſanctificare velit: ut Apoſto- lus teſtatur Epbeſ. 1. §. 20. VI. Idem in æterno ſuo conſiho propoſuit, ſe Confßrmans. juſtificatos, etiam in multiplici & varia ipſorum infirmitate, ad- verſus Diabolum mundum, & carnem, defenfurum, & in viis ſuis divinis dedu turum atque gubernaturum: &, ſi lapſi fue- rint, manum ſuppoſiturum ut in cruce atque tentatiomibus ſo- lidam conſolationem percipiant, atq; ad vitam conſerventur. Iob. 5, 20. P/, 9,R37,24. HMa 40, 29.1. Cor. o, . 2 Cor.,7. 6.7, 6. 12, 9. F. 21. VII. Mlius æternum decretum eſt, quòêd Conſervans, opus illud bonum, à ſe, in illis incœptum promovere, atque confirmare, & ad finem usque conſervare velit: ſi mods Ver- Phil.n b. e. 2,z5. bo ipſius, tanquam ſcipioni conſtanter innitantur, pfius opem ardentibus precibus implorent, in gratia Dei perſeverent, & dona aceepta fideliter & benè collocent, Mat. 7,7. 1e,22. 6. 240 B⸗ c.25, 14. Io. 76,22. Ebr. 3,6, Iac. 115., 764 XI. DE ETERNA DEI Beant. 6. 22. VIII. Ille idem in æterno conſilio ſuo decrevit, quòd eos, quos elegit, vocavit, juſtificavit, in altera, æterna illa vita, ſalvos facere & æterna gloria ornare velit Rom. 5dQa. Singulos E- §. 2;3. Et quidem Deus illo ſuo conſilio. propoſito & leltos. ordinatione, non tantuùm in genere ſalutem ſuorum procura- vit: verùm etiam omnes & ſingulas perſonas electorum (qui per Chriſtum ſalvandi ſunt) clementer præſcivit, ad ſalutem conſequendam elegit: & decrevit, quòd eo modo (quem- Qam recitavimus) ipſos, per ſuam gratiam, dona, atque effica- ciam, ſalutis æternæ participes facere, eos juvare, eorum ſalu- tem promovere, ipſos confirmare, denique ad æternam vitam conſervare velit II. Petr,9. Complexus §. 24. Hæc omnia in articulo prædeſtinationis & æter- partium. næ eleétionis divinæ ad æternam ſalutem, comprehendun- Contra Syno- tur: ſi modò ſecundum Sacrarum literarum doctrinam pro- dus Dordtace- ponatur. Vniverſa illa, de quibus diximus, fub hoc articulò ne un e complecti debemus: nec quicquam horum excludendum- Conf. Remon- aut omittendum eſt, quando de propoſito Dei, prædeſtinatio- Krant. Acta“, ne, electione & ordinatione ad vitam æternam agitur. Et- Collatio Hagi- cum ſecundum Scripturam de hoc negotio cogitatur, per gra- enſis Epiſcop. tiam Dei hic articulus & perſpieuè & dextrè intelligi, & ſalu- Curcell: d. h.r. Priter tractari poteſt. Notitia Ele- F. 25⁵. Sed & hoc, ad pleniorem hujus negotii decla- i edes? rationem & ſalutarem uſum doctrinæ de divina Prædeſtina- 4) Ex.; 232. Pf. GHone Electorum ad ſalutem, cognitu eſt neceſſarium. Cum 6oo, Luc. io, 2*. videlicet ſoli electi ſalventur, quorum nomina ſeripta ſunt in li- Phil. 3, 4 Bir: zpo vitæ: a) Guomodoò & unde agnoſei poſſit, quinam ſint elelti? & 2, 2. Aocs, ihns hæc Todtrina ſolatio eſe poſſt & debeat?5 c. 20, . C. 22, 19. li! udD Ba aoosyrina ſolatto Oſ, V . . p. 761. §. 26. De hac autem quæſtione non judicandum eſt ex Rationis noſtræ ſententia: ſed neque ex Lege: neque ex ali- qua externa ſpecie. Et cavendum eſt, ne abſconditam & occul- tiſſimam abyiſum divinæ Prædeſtinationis perveſtigare cone- mur. Quin potius in revelatam Dei voluntatem intueri nos oportet. Etenim certos nos reddidit de myſterio ſuz voluntatis Epheſ.z, 9. idque ex arcano illo conſilii ſui per Cbriſtum, in lucem Proanci curavit“ vt publicè pradicaretur.z. Tim. 2, 19. §.27, Ad Ma. ſing mink per ihu 14,4 Chri, Obſ⸗ Lel rex lan, ſerte l lite jetin verd el, CN Der lona Ien Pro DI NE 112 Ron, min zite Nor Eale, un, gui & Ni⸗ Jui temn ica⸗ Ala⸗ tam inli⸗ eſt lali⸗ cul⸗ one⸗ 1nos tani Men ss,s PRXEDEST. ET ELECT. 765 §. 17. Ad hunc modum autem nobis illud Dei optimi Maximi arcanum conſilium revelatur. Qos prædeſtinavit (inquit Paulus) bos & VOCAVIT. Rom. 5, 29, 30. 6 9,24. Do- minus autem non ſolet homines immediatè vocare: ſed er Verbum eos, quos vult, vocat, unde & præcepit, at ipfius nomine pæœnitentia & remiſio peccatorum prædicentur. Luc. 24,47. Idem teſtatur Paulus alibi, 2. Cor. y, 20u. dicens: Pro Cbriſto legatione fungimur, tanquanm Deo exhortante PER NOS. Obſecramus pro Chriſto, preconciliamini Deo. Et parabola Evan- gelica, Mat. 20,7. de regiis nuptiis docet: convivas illos, quos rex ad fihi ſui nuptias convenire volebat, per emiſſos ipſius miniſtros invitatos & vocatos eſſe. Et ſanèe Dominus in vi- neam ſuam vocat, alios quidem hora prima, alios verd tertia; ſexta, nona, vel etiam undecima hora: ut alia Chriſti parabo- la teſtatur. Mat 20, . ſeq. . 28. Si igitur æternam Electionem ad ſalutem uti- Riter conſiderare voluerimus, firmisſimè & conſtanter illud retinendum eſt: quòd non tantùm prædicatio pœnitentiæ, verum etiam promisſio Evangelii revera ſit Vniverſalis, hoc eſt, quòd ad omnes homines ea pertineat. Eam enim ob cauſam Chriſtus juſſit prædicari in nomine ſuo yænitentiam & re- miſionem peccatorum, IN OMNES GENTES. Luc. 24, 47. Deus enim MVNDVM dilexit, eique flian ſuum unigenitum donavit. Io. 3, 6. Chriſtus peccata MVNOI fuſtulit. Io. 1, 29, 38. Idem caruem ſuam tradidit pro MVNDI VIIA. Io. 6,51. Ipſe propitiatio eſt, non pro noſtris tantum, ſed & pro TOTIVS MVN- Dl peccatis. I1Toan.?,2. Chriſtus dicit: Venite AD ME OM- NES qui laboratis & onerati eflis: & ego refeiam vos. Mattkh. , 25. Deus omnia in incredulitatt conelußt (inquit Paulus Rom. IIg.) VI OMNIVM MISEREATVR. Won vult Do- minus aliquos perire (ait Petrus, II. Petqg.) ſed OMNESadpya- „itentians reverti. Idem Dominus OMNIVM (dicit Paulus Rom. 10,12.) dives in O MNES, qui inpocant illum. Iuſtitia Dei per Ekdem ITeſu Chriſti venit) in OMNES, & ſuper OMNES. qui cre- dunt in eum. Rom. 3, 22. Et hæc eſt voluntas patris, ut OMNES qui in Chriſtum credunt, vitam aternam babeant. Io.6,40. Et vult Chriſtus, Seriptura S&. Vocatio Se- ria. Verbo Eßi- caci. Io. 6,69. Rom. F, 16. c. V,2. 1. Cor. 1,16. Eph. 1I, 1I4. Iac. 1, 27. Electi Notæ. . Auditus. 1J. 2. 3. 4. 5. 6. Profeltus. Sorutinium. 766 XI. DE ETERNA DEI Chriſtus, ut in genere omnibus, quibus de peenitentia agenda Prædicatur, etiam promisſio Evangelii proponatur Luc. 24,47. Marc.16, 17. §. 29. Et hanc vocationem Dei, quæ per verbum Evan- gelii nobis offertur, non exiſtimemus eſſe ſimulatam & fuca- tam: ſed certò ſtatuamus, Deum nobis per eam vocationem voluntatem ſuam revelare: quod videlicet in iis, quos ad eum modum vocat, per VYerbum efficax eſſe velit ut illumi- nentur, convertantur, & ſahrentur. §. 30. Verbum enim illud, quo ad agnitionem Chriſti vocamur, iniferium spiritus eſt II. Cor-3, 5: quod Spiritum ſan- tum adfert: ſeu, per quod Spiritus ſanctus hominibus con- fertur. & eſt virtus Dei ad ſalutem omni credenti. Cum igitur, Spiritus ſanétus per Verbum efficax eſſe, nos corroborare, & Vires ſubminiſtrare velit: profectò vult Dominus, ut verbum Evangelii recipiamus, ei credamus, atque pareamus. §. 34. Qua de cauſa Electi his notis, in Sacris literis, ab aliis diſcernendi, deſcribuntur. Over meæ (inquit Chriſtus Io. 6. .) vocem meam AVDIVNT: &ο ego illis do vitam æternam. Et, qui ſecundum propoſitum ordinati ſunt ad capiendam bhæredi- tatem Epheſ.T audiunt Evangelion: credunt in Chriſtum. in- nacant Deum, eique gratias agunt: ſanktißcantur in charitate, perſeverant in patientia & conſolatione ſuùb cruce Rom. 5, 25. Et quamvis hæc bona omnia in ipſis adhuc tenuia atque in- firma ſint e tamen &uriunt & ſitiunt juſtitiam Mat. 5,6. Et Soiri- tus PDei teſtimonium eleltis perhibet, quòad ſint Felii Dei Rox g, 16. & cum, quid petendum ſit, neſeiunt, ipſe Wiritus pro eis intercedit Se⸗ mitibus inenarrabilibus Gal. g, V.. Io. 5, 4. H. 32. Præterea Scriptura teſtatur, Deum, qui nos voca- vit, adeo fidelem eſſe,ut cum bonum opus in nobis incæperit,illud con- tinuare atque ad finem usque producere & Perſicere velit 1. Cor.1, 9. Phillis t. Iz ſi tamen non ipſi nos ab eo avertamut, ſod initiü ſubhſtan- tiz usg, ad finem, firmum retineamus 2Petguc. Heb. 3,6. Atꝗq;ad eam conſtantiã retinendam ſuam nobis opem & grati am promiſit. F. 3 ;3. Hanc revelatam Dei voluntatem inquiramus, me- ditemur atque ut eidem pareamus, ſedulò elab oremus: quan- doquidem Spiritus ſanèétus per Verbum (quo nos vocat) gratiam, rat c nen rog⸗ er ſale the ben,. Es 0n gu/ cita n ] X ſ. Ni. gratiam, vires, & facultatem largiri vult: arcanæ autem & occultæ prædeſtinationis divinæ abyſſum perſcrutari ne co- nemur. In hanc ſententiam Chriſtus cuidam curiosè inter- roganti, an pauci ſalvarentur, reſpondit: Contendite, ut intretis Mat. 7, 12. pyer anguſtam portam. Et D. Lutherus ea de re præclaram & P. 582⸗ ſaluberrimam admonitionem nobis reliquit. (inquit Lu therus) eodem ordine, quem Paulai in Epiſt. ad Romanos conſiri- In præfatione benda obſervavit, procede. Prima tua cura ſit, de Chriſto, ejuszque, ſuper Epiſtola Evangelios at & tua peccata, & ipſius gratiam atque clementiam, ad Romanos. agnoſias. Deinde, luctare cum peccato in te adbuc habitante: ders ad c. 9. 10. u. quibus rebus Paulus à primo capite, usque ad octavum agit. Poſtea Philip. Müller. ubi (in oktapvo capite) ſub cruce, tentationibus, & aftictionibus exer- N . Dk. citatus ſueris nonum, decimum, & undecimum caput redtò tes, Dd. de Gratia erticulum prædeſtinationis docebunt“ ut demum intelligas, quanta Vniverſali, in prædeſtinatione divina conſolatio repoſita ſit Mat. 2o,16. 6 22, 4 §. 34. Quòd autem multi vocati ſunt, pauci verèò electi, Paucitas le- ejus rei cauſa non eſt vocatio divina: quaſi ea ſimulata eſſet, toru, undei non ſeria. Neque enim Dei hæc eſt ſententia: ego qui- „Grauer. Ab- dem vos, quibus Verbum meum propono, externè, per „ m alri id Verbum omnes voco ad regni mei cœleſtis participatio- „ r nem, at in corde meo non de omnib. ſeriò ad ſahntem vo- „ candis, ſed de paucis tantùm, cogito. Voluntas enim „ mea hæc eſt, ut major eorum, quos per Verbum voco, „ pars ne que illuminetur, neque convertatur, ſed condemne- „ tur atque in æterna morte maneat: etſi per Verbum meum, ,„ quo vocantur, aliter meam illis mentem declaro. Abſit „ longisſimè: ne quid tale de Deo noſtro cogitemus aut ſuſpi- cemur. Hoc enim eſſet Deo coneradiétorias voluntates affinge- re: quaſi is, qui æterna veritas eſt, ſecum ipſe diſſentiret: aut a- hHud loqueretur aliud verò corde premerer. Hanc quippe- levitatem, hanc improbitatem (cum aliud verbis proponitur, aliud in corde fovetur) Deus ipſe etiam in hommibus punit: ut David Pſal.gua. aliquoties teſtatur. Et hac ratione funda- mentumfidei noſtræ maximè neceſſarium & conſolationis ve- rDæ plenisſimprorſus everteretur: ex quo nobis quotidie ad- monitiones hæc afferuntur & inculcantur, quod ex ſolo Dei ver50 768 XI. DE ETERNADEI verbo (per quod nobiſcum agit, nosque vocat) diſcere atque ſtatuere debeamus: quæ ſit ipſius erga nos voluntas: quòd o- mnia illa, quæ nobis in verbo Domini promittuntur, firma fide amplecti, neque de iis ulla ratione dubitare debeamus. Sacramenta. §. 35. Et quidem eam ipſam ob cauſam (ne de revelata Dei erga nos voluntate dubitemus) promisſionem Evange- li Dominus non tantuùm generaliter proponi curat: ſed et- jlam Sacramenta promisſioni anneétere voluit. His enim, tanquam fſigillis ad promisſionem appenſis, unicuique cre- denti promisſionis Evangelicæ certitudinem confirmat. Abſolutio, §. 36. Ea deCauſa retinemus etiam Privatam Abſolu- Privata. tionem: (ut Auguſtana Confesſio articulo vndecimo loquitur:) p. 15.29. 364. docentes, Dei mandatum eſſe, ut abſolutioni ſidem habeamus, ac certò ftatuamus, tam verè (quando verbis abſolutionis fidem habeamus) Deoreconciliatos nos eſſe, ac ſi vocem cælitus delapſam ea de re audiviſſemus: quam ſententiam etiam Apologia con- firmat. Hæc verò conſolatio eximia prorſus nobis eripere- tur: ſi non ex vocatione, quæ fit per Verbum & Sacramen- ta, de Voluntate Dei erga nos ſtatuendum eſſet. Quin et- jam illud fundamentum religionis noſtræ everteretur: quod credimus, Spiritum ſanttum cam verbo prædicato, audito & di- ligenter meditato, præſentem atque eficacem eſſe velle Eſa. ELV, Io. Rom. L,I16. Abt. II, 27. Impii rejecti. §. 37. Quare nequaquam ſentiendum eſt, ut paulèò ante monuimus, eos etiam in Elettorum numero haben- dos, qui Verbum Dei contemnunt, execrantur, atque per- Matib. 22, 6. ſequuntur: qui audito Verbo corda ſua contra illud ob- Ador. 3, 4. firmant⸗ qui Spiritui ſancto reſiſtunt: qui pœnitentiam non Hes.· 4. S. agunt neque in Chriſtum credunt: qui externa quadam ſpe- Tur. , . cie pietatem præ ſe ferunt: aut externa Chriſtum alias juſtitiæ Marc. 16, 16. & ſalutis rationes quærunt. Vt enim Deus Optimus Maxi- Mat. 7,niz. mus in æterno ſuo conſilio ordinavit, ut Spiritus ſanctus Ele- Rom. 9, 19. Cos per Verbum vocet, illuminet, atque convertat, atque o- ,9 mnes illos qui Chriſtum vera fide amplectuntur, juſtificet, at- ſilio decrevit, quod eos, qui per Verbũ vocati, illud repudiant, & Spi- que in eos æternam ſalutem conferat- ita in eodem ſuo con · PREDEST. ET ELECT. 769 &α½ Spiritui ſan cto (qui in ipſis per Verbum efficaciter operari paratus eſſet) reſiſtunt, & obſtinati in ea contumacia perſe- verant, indurare, reprobare, & æternæ damnationi devo- vere velit. Et ſecundum has rationes intelligendum eſt, quod Scriptura dicit: Maltos vocaætos, paucos verò electos eſe Mat. q, I4.20, 16. 6. 22, 14. §. 38. Pauci enim Verbumbei ſeriò recipiunt eique ſin- Verbi con- cerè obtemperant: major pars contemnit Verbum: neque in temtus. regiis illis nuptiis vult comparere. Mattb.22,6. Quòd autem verbum Dei contemnitur, non eſt in cauſa Dei vel præſcien- tia vel prædeſtinatio, ſed perverſa hominis voluntas. Hæc enim medium illud & inſtrumentum Spiritus ſancti, quod Deus homini per vocationem offert, rejicit, aut depravat: && Spiritui ſancto, qui per verbum e fficaciter operari cupit, repugnat. De hac contumacia Chriſtus loquitur, cum di. M. „yr. cit: Qusties rolui congr egare ſilios tuos, quemadmodum gallina c. 13. 46. congregat pallos ſuos ſub alas: & NOLVISTI. Matth. 2335. F. 39. Multi quidem Verbum Dei initis magno gaudio Defectio. recipiunt: ſed poſtea rurſus deficiunt Lauc. Sv,i2, . Flus au- tem rei cauſa non hæc eſt fingenda, quaſi Deus illis, n quibus bonum opus jam incepit, gratiam ſuam ad perſeverandum dare nolit: hæc enim falſa opinio cum D. Pauli verbis, quæ de hac re ad Philippenſ.s 1, 6. c. 2, . ſcripſit, pugnat. Sed vera cauſa defectionis ipſorum hæc: quòd ſeſe a ſandto Dei præcepto avertunt 2. Pet.2,21. quòd Spyiritum ſanctum contriſtant Epheſ'43ο. eundemque exaſperant Heb. 10o,2035. quòd coinquina- tionibus hujus mundi (ſua culpa & voluntate) rurſus implicantur 2. Pet. 2,20. & Satanæ boſpitium cordis ſui adornant. Horum bomi- num poſteriora deteriora fiunt prioribus Luc. 1,26. g. 40. Hucusque Sacra Scriptura in revelando divinæ prædeſtinationis myſterio progreditur. Quèd ſi intra has metas nos continuerimus, & Verbo Dei revelato innixi fue- rimus, profectò doctrina illa amplisſima conſolationis veræ materiam nobis ſuppeditabit. KRom. IV, 15, 19,20,21. F. 4. Egregiè enim Prædeſtinationis doctrina articulum Iuſtificationis confirmat: quòd videlicet gratuitò, propter, ſolum Chriſtum juſtificemur atque ſalvemur. Ante ſecula Ccc enim Terminus Scrutinii. Vſus in Iuſtific. 770 XI. DE ETERNA DEI Esb. i. enim hujus mundi, priusquam in rerum natura eſſemus, imò antequam mundi fundamenta jaceren-dur: cum quidem nihil boni agere adhuc poteramus: ſecungdum propoſitum Dei, in Chriſßto, ad æternanr ſalutem conſequendam, elelti ſumus Rom 9,11. 2. Tim. ,g. ut Scriptura luculenter teſtatur. Nullus igitur, bumanis meritis in hoc negotio, locus relinquitur. ILde Lebero S, 42. Hac etiam fincera de Prædeſtinatione doctrina Arlinio. omnes falſæ opiniones, & errores de Viribus naturalis noſtri Arbitiii, evertuntur: quia manifeſtum eſt, quod Deus in ſuo conſilio ante mundi ſecula decreverit atque ordinârit⸗, quòd omnia, quæ ad converſionem noſtram pertinent, ipſe- virtute Spiritus ſui ſancti (per Verbũ) efficere & operari velit. In Tentatio- §K. 43. Quin etiam hic Theologicus locus præclaram g. nobis conſolationem monſtrat. Quantum enim eſt hoc be- neficium Dei quòd is de uniuscujusque Chriſtiani converſio- ne, juſtitiam & ſalute, adeò ſolicitus fuit, atque tam fideliter procuravit, ut anie jackta fandamenta mundi deli beraverit, atque in illo arcano ſuo propoſito jam tum ordinaverit, quomodo me ad ſalutem vocare, adducere, & in ſua gratia atque cle- mentia conſervare velit. Quid? quòd meam ſalutem adeò firmis præſidiis munire voluit: ut eam in æternum ſuum pro- poſitum (quod falli aut everti nunquam poteſt) tanquam in arcem munitisſimam collocaret, atque adeo in omnipotenti H. 1,9, manu Domini noftri leſu Chriſti (ande nemo rapere nos poteſt) conſervandam poneret. Si enim nobis tutela & defenſione- ſtræ ſalutis committeretur, Deus bone, quâm levi momento eam, propter infirmitatem, pravitatem & corruptionem carnis noſtræ, amitteremus? quâm facilè ea nobis per inſidias & vim diaboli atque mundi machinis è noſtris manibus extorquere- tur atque eriperetur? Ideo Paulus certitudinem beatitudinis noſtræ ſuper fundamentum propoſiti divini extruit, cum ex eo, quod ſecundum propoſitum Dei vocati ſumus, colligit⸗, neminem nos poſ ſeparare à dilectione Dei, quæ eſt in CHRISTO IESV Domino noſtro Rom. 5, 31 327. F. 44. In afflictionibus verò & gravibus tentationibus dul- Giſſimam ex hoc articulo conſolationem petere licet. Doce- mur mur6 Leul⸗ piler ii,6 lanten Oimni gue! nemte laſu trir ſtian ſii. ſude ſtum u0d No ente Porta dleli W Ues Crun big ie coyſ ue lußa⸗ echi ute tar⸗ moe End ler — . ges ex itn DM 10 e⸗ PRFEDEST. ET ELECT. 77i mur enim, Deum Optimum Maximum in conſilio ſuo, ante b. 527. ſecula mundi decreviſle: quòd in omnibus calamitatibus, miſeriis, & anguſtis nobis adeſſe, tolerantiam ſub cruce lar- giri, conſolari nos ſpem Chriſtianam exſuſcitare, alere, & nu- tantem erigere, talemque tandem eventum dare velit: ut-⸗ omnia illa perpeſſa mala ad ſalutem noſtram cedant, eam: que promoveant. Vnde & D. Paulus egregiam conſolatio- Rovz. S,us. nem ex hoc articulo depromit, cum Rom. 5z5,20. docet: Deum Cor. tont. in ſuo propoſito ante tempora mundi ordinàſſe, quasnam tribulationes, & quod crucis genus Dominus ſingulis Chri- ſtianis imponere velit, ut omnes conformes fiant imagini Fili ſui. Et oſtendit, quòd unicuique pio ſaa crax in bonam cedat Act. MWIIV, 22. ſeu coeperetur: propterea quod pii omnes ſecundum propo- ſitum Dei ſint vocati. Ac tandem univerſa compleétitur: quod neque eribulatio, neque anguſtias neque Cita neque mors &c. poſſit nos ſeparare à dilectione Dii, quæ eſt in Chriſto Ieſu. 8§. 45. Præterea hic articulus de Prædeſtinatione lucu BRecleſiæ lenter teſtatur, quòd Ecelesha Dei adverſus omnes Inferorum, Statu. poriaæs & impetus ſit manſura. Et docet, quæ ſit vera Dei Ec Mat. 16,1. cleſia: ne magna illa falſæ Eccleſiæ authoritate & auguſta- illius ſpecie offendamur. I. Petr.? c. *2. Apot. 2,3. G F. 46. Et ex hoc articulo multæ gravisſimæ admonitio- Cura Verbi, nes & exhortationes depromuntur, quæ Verbi & Sacramen- Sacrorum. torum contemtum, & veternum nobis excutere poſſunt. Ver- bi gratia: De Phariſæis, contemnentibus prædicationem Pœ- nitentiæ, & Baptiſmnum, ſeriptum eſt: Illi contemnebant Dei conſilium, adverſus ſemetipſos. Etin parabola de Cena magna: Luc. 7. 30. uòd nemo virorum illorum qui vocati ſunt (& venire recuſarunt) Mat. 20, 16. uſtabit cœænam meam. Et alibi: Mahi vocati ſunt, pauti verò c. 22, 14. electi. Et rurſus: i aures habet audiendi, audiat. Etez vi-" 1, 24. Matth. 7. dete quomodo audiatis Itaque doctrina de hoc articulo ſalu- Mar. 1,4 taris eſt, plena conſolationis, & ad uſum noſtrum multis Luc. 5, 4. modis transferri poteet. 4 47. Accuratè autem diſcrimen obſervandum & reti- Diſt Expreſi nendum eſt, inter id, quod de hoc negotio expreſſè in Sacris ab occulto. literis revelatum eſt: &inter ea, quæ non ſunt revelata. Præ- Ccc z2 ter illa Allor. 17, 7. Rom, 11,25. ſeq. Curioſitas vetita. Rom. 11, 2 7. Pſ. 92, 6. 119, 10 5. Eſ. 40.12. Tap. 2, 22. C. 17, I. Sap. 15, 19. Reſervatum tempori. 772 XI. DE ETERNA DEI ter illa enim, quæ nobis de hac re, in Chriſto, manifeſtè pro-⸗ poſita ſunt, multa adhuc Dominus reticuit & occultavit: ea- que ſoli ſuæ ſapientiæ & ſcientiæ reſervavit. Talia inveſti- gare, cogitationibus noſtris indulgere. aliquid de iis ſtatuere, aut ſcrutari nobis non licet. Hæc admonitio in hoc myſte- rio apprimè neceſſaria eſt. Ea enim eſt corruptæ naturæ no- ſtræ curioſitas, ut magis iis, quæ abſtruſa & arcana ſunt, in- dagandis, quam iis, quæ de hoc negotio Deus nobis reve- lavit, cognoſcendis delectemur: præſertim cum quædam in hoc myſterio tam intricata & perplexa occurrant, quæ nos in mentibus noſtris acumine ingenii noſtri, conciliare non poſſumus ſed neque id nobis à Deo demandatum eſte qua- re ejusmodi rebus perveſtigandis ſuperſedere oportet. F§. 48. Dubium quidem non eſt, quin Deus exactis- ſimè & certistimè ante tempora mundi præviderit, & hodie etiam norit, quinam ex eorum numero, qui vocati ſunt, in Chri- ſtum credituri, aut non credituri ſint: qui ex converſis, in fide perſeveraturi ſint, qui non: &, qui in peccata gravia prolapſi, erigendi rurſus ſint, & qui in ſceleribus perituri. Et haud dubiè etiam numerus eorum, qui ſalvabuntur, & damnando- rum, Deo probè notus eſt. Quia verò Dominus talia arcana ſoli ſuæ ſapientiæ reſervavit neque ea de re quicquam in Ver- bo ſuo revelavit: multo verò minus hæc myſteria cogitatio- nibus noſtris indagare nos juſſit: quin potius, ne id conare- mur, prohibuite non decet nos cogitationibus noſtris indul- gere, ſtatuere aliquid aut illa occukisſima inveſtigare velle: ſed in Verbo ipſius revelato (ad quod ille nos ablegavit) ac- quieſcere nos oportet Il. Pet. 1, i9. §. 49. Novit etiam Dominus procul dubio tempus & horam eamque apud ſe conſtituit, quando, videlicet, unum- quenque vocare, convertere, & lapſum rurſus erigere velit⸗ Quia verò id nobis non eſt revelatum: intelligimus hoc no- bis injungi ſeriò, ut ſemper prædicando & tractando Dei ver- bo inſtemus, tempus verò, & horam converſionis Deo per- mittamus Mat. 20,7.10.2,4. Acl. 1,7. §.50. repre Verb Iig Aule ſet, his gear gae eret ſaln A in pee i⸗ obſ do niS . V VN dis Vo Ro PREDEST. ET ELECT. „y; S§F. zo. Ad eundem modum cum videmus, quòd Deus Gratia cur Verbum ſuum alicui regno aut ditioni donat, idem verè a negata? li genti non largitur- item, quòd id ipſum ab uno populo aufert, alii vero diutius concedit: quod hic induratur & in reprobum ſenſum datur, ille verò, qui in eadem culpa hæ- ret, ad Deum convertitur: cavendum eſt diligenter, ne in- his rebus expendendis cogitationibus noſtris nimium indul- geamus. Paulus autem certas metas nobis poſuit, quous- que progredi liceat. Iubet enim Rom.II,22. nos in illis, qui pereunt, conſiderare juſtum Dei IVDICIVM : in illis verò, qui ſalvantur, immenſam Dei MISERICORDIAM. Verbi gratia: Si Dominus Verbum ſuum aufert, hominem indurat, atque in ſenſum reprobum tradit: hæc ſunt juſtisſima & digna-⸗ peccatis ſupplicia: quòd, videlicet, cœleſti doctrina totam aliquam provinciam aut gentem (propter Verbi divini con- temtum) privat, eamque ita punit, ut hoc ingens malum- etiam in ipſorum poſteritatem redundet: ut eſt videre in obſtinatis & perditisſimis hominibus, ludæis. Et hoc mo- do Dominus quarundam provinciarum & perſonarum pœ- nis demonſtrat, quibus nos malis digni eſſemus, qui Deo pro revelato verbo ingrati ſumus, & indignè Evangelio vi- vimus, Spiritum ſanctum ſæpe graviter contriſtamus. Et vult Dominus, ut illorum exemplis moniti, in timore Dei vivamus: &, ut ipſius bonitatem (quæ præter meritum no- bis contingit) in nobis, quos verbo ſuo dignatur, neque nos indurat, agnoſcamus, & grata mente celebremus. Rom 1I, 17. Idcirco, iræ divinæ & æternæ damnationis rea ſit: Deus no- bis prorſus nihil debet: neque ullo jure tenentur, ut nobis Verbum ſuum & Spiritum ſanctum largiatur, atque gratia & favore nos proſequatur. Qujd? quòd ſæpe etiam ea dona quæ ipſe nobis largitur, repudiamus, nosque æterna vita indi- gnos reddimus. Aét. 3,45.. Iuſtum igitur ſuum judicium, quod hominum impietas meretur, conſpiciendum in quibusdam⸗ regais, populis, perſonis, proponit: ut nos cum illis col- „ CcCC 3 lati, §. F. Cum enim natura noſtra peccato corrupta, & Ius negandi. 74 XI. DE ETERNA DEI lati, & quam ſimillimi illis deprehenſi, tanto accuratius Be- immenſam miſericordiam (quæ nulli merito noſtro debetur,) in paſis miſericordiæ agnoſcere & laudibus ex animo vehere, at- que coram aliis commendare diſcamns. Kom.9, 23. §. 5ꝛ. IIIi enim nulla afficiuntur injuria, qui pœnas ſuæ impietatis luunt, & ſcelerum ſuorum ſtipendia accipiunt. At in his, quos Deus luce Verbi ſui donat, eamque apud ipſos conſervat, qua miſeri mortales illuminantur Convertuntur, ſalvantur, Dominus immenſam ſuam gratiam & miſericor- diam, ſine ipſorum meritis commendat, &illuſtrioremreddit. F. 5. Quare cum eò usque in hujus articuli medita- tione progredimur, tum in tuta & regia via ambulamus. Scri- Conf. Tarnov. ptum eſt enim de hoc myſterio: Perditio TVA ef Lrazl: TAN- b. e Raſch. TPVMMODO in me AVXILIVM TVVM. CO/3. Quzcunque Erane⸗ Treer. autem cogitationes aut quicunque ſermones extra hos car- X Gecn. ceres evagari volent, eos ſtatim cohibeamus :& cum D. Pau- L. T. 2. 179. 10 labellum digito compeſcamus: memores dicti Apoſtolici: Luth. T. HI. A. O Bomo, tu quis és, qui reſpondes Deo?“ Rom. 9,20. Jf. 105. g. I51. Arcani cul- §. 54. Et ſanè, quòd in hoc articulo non omnia per- tus. ſcrutari & perveſtigare posſimus aut debeamus, docet D. Paulus ſuo ipſius exemplo. Cum enim de hoc articulo mul- tis &Verbo Dei revelato diſputaſſet: tandem cum eò ven- tum eſſet, ut diceretur, quænam Deus arcanæ ſuæ ſapientiæ de hoc myſterio reſervàſſet: ſilentio ea involvit, diſputatio- nem abrumpit, eamque his verbis concludit. O aliudo divitiarum ſapientiæ & ſeientiæ Dei quàm incomprebhenſibilia ſunt Judicia ejus : Quis enim cognovit ſenſum Domini &. Eum au- tem ſenſum ſen animum Domini incognitum dicit Paulus, quem Deus in verbo ſuo non revelavit. Rom. I1,77. Gratia in C. F. 55. Fterna enim Dei prædeſtinatio, in Chriſto, & ne- Ppheſ.nz. quaquam extra mediatorem Chriſtum, conſideranda eſt. In Cbriſßo enim elegit nos Deus, antequam mundi funda- menta uvn, 40 vel⸗ eſti liu TE. gui ſana uia ſace SA lib/ vel tum ſal⸗ er ſu ten vol, Gi⸗ ſan ne I ⸗ ſancto verò Chriſtus Lo. 6z7.16094. inquit: IUlle me clarifcabit, PRFEDEST. ET ELECT. 77 ½ menta jacerentur. Et ſcriptum eſt: quòd Dominus dilexerit Eopbi, 6. nos IN DILECTO. Hæc autem electio de cœlo nobis re- velatur, per verbi Dei prædicationem. Sic enim Pater cœ- leſtis de unigenito ſuo Filio Matth i, 5. loquitur: Hic eſt Fi- lius meus diletctus, in quo mihbi complacitum eſt: HVNC AVDI- TE. Chriſtus autem Matth. 1t, 28.6.22,6. dicit: Venite ad me omnes, qui laboratis & onerati etu: & ego reficiam vos. De Spiritu quia de meo accipiet, & annunciabit vobis &c. Itaque tota facratisſima Trinitas, PATER, FlLIVS, ET SPIRITVS SANCTVS, ablegat omnes homines ad Chriſtum, tanquam ad Phil. Müller. librum vitæ: ut in eo æternam Patris prædeſtinationem in . Nmen is veſtigent & cognoſcant. Hoc enim jam ab æterno decre- ſrdr. tum eſt à Patre, quòd eos, quos ſalvare vult, per Chriſtum elo , ſalvos facere velit. Id Chriſtus etiam confirmat Io. , 6: di- Da. cens: Nemo venit ad Patrem niſi per me. Et alibi Io. 10o⸗g. Ego ſum oſtium : ſi quis per me introierit, ſalvabitur. Chriſtus au- tem, anigenitus quippe Dei Filius, qui eſt in ſinu Patris, nobis voluntatem Patris cœlestis Io. tas. atque hac ratione etiam ele- Gionem noſtram ad vitam æternam annunciavit: idque his verbis: Fœnitentiam agite, & credite Evangelio: appropinqua- vit enim regnum cœlornmt Et alio loco Marc. i is. ait: Hæc est VOLVNTAS EIVS, QCI MlISIT ME, ut qui Filium vi- det, & credit in eum, babeat vitam æternam. Et alibi Lo. 3,16. Sic Deus dilexit mundum, at Filium ſaum unigenitum daret, ut omnis qui in eum crediderit, non pereat, ſed babeat vitam æ ternam. S. 56. Hanc dulcisſimam concionem vult Deus Pater Captanda. ut omnes homines audiant: vult, ut ad Chriſtum veniant. Qyj verò venerint, eos Chriſtus non à ſe repellit. Sic enim ſcriptum eſt: Quod venerit ad me, non ejiciam forar. Io. 6,37. S. 57. Vt autem ad Chriſtum venire posſimus, Spiritus Facultas 4 ſanctus per auditionem Verbi Dei veram in nobis fidem ope- Spiritus. Ccc 4 ratur. 776 XI. DE ETERNA DEI „ ratur. Sic enim Apoſtolus Rom. io, ö. ait: Fides eſt e auditu ven- bi Dei- quando, videlicet, illud ſincere & purè annunciatur. Eura inanis. §. 58. Qui igitur æternæ ſalutis vero deſiderio tenen- p. 5yg. tur, non macerent atque excrucient ſeſe cogitationibus & imaginationibus, de arcano Dei conſilio: an ad vitam æternam Pſal. o, 39, 43. ſint prædeſtinati, & ordinati: quibus curis Satanas pias men- Ex.3 2,32. Eut. es quandoque affligere atque excruciare ſolet. Chriſtum 20. Phil. g,2. potius audiant: & in eum, ut in Librum Vitæ intueantur: Pp.y,. C. 21,26., in quo perſeripta eſt omnium filiorum Dei electio ad vitam æternam. Hic verò omnibus hominibus, absque ullo diſcri- mine teſtis locupletisſimus eſt: banc eſe Dei voluntatem, ut omnes homines ad Chrißtum veniant, qui peccatis gravati & one- rati ſunt “ ut ab ipſo recreentur & ſalutem æternas conſequantur. Mat. I,25. lo. 6,36. Pietate oputs. §. 59. Huic doctrinæ & admonitioni fidelisſimæ Fili Dei pareamus, vitam emendemus, & verè pœnitentiam aga- mus: ſed & promisſioni Evangelicæ fidem adhibeamus, to- tamque noſtram in ipſum fiduciam collocemus. Quia verò hæc noſtris viribus & ex nobis ipſis præſtare non poſſumus, Spiritus ſanctus ipſe per Verbum & Sacramenta, in nobis pœ- nitentiam & fidem vul operari. Vt autem in bono iſto pro- poſito usque ad beatum finem progredi, perſeverare, atque in vera pietate conſtantes manere valeamns: invocandus eſt Deus ardentibus votis, ut gratiam nobis ſuam benignè largiatur, quam ille nobis in ſacro Baptiſmate pollicitus eſt: nec dubitemus, quin eam ſit, juxta promisſionem ſuam⸗, nobis donaturus. Hoc enim Chriſtus nobis ipſe ſanets Promiſit. it, dicens: Quis autem ex pobis patrem petit panem: nune’zuid apidem bit lli? aut Piſeem, nunquid pro piſcie Eerpen- zem dabit ili & zut R. petierit ovum e nunqguid porriget illi ſeorpionem? ſi ergd vos, cum ſitis mali, noſti is bona dona dare ſi- Uiis veſtris, quanto magis Pater dekter cl ſtus dabit Syiritun, w bonum ecmtibuif 1 *Luc nt. §. 60. Et quia Wiritus ſanbtusi in Eleblis, qui jam in Chri- 1. Cor.3, 16. ſtum cre dunt, babitar, et sn templo ſao & in ipiis non eſt otio- . Cor.6i6. ſus, ſed impellit filios Dei;, ad obedientiam mandatis Dei Præſtan- ſeſe nor der n en den⸗ 18 en⸗ W tam ſcri. N Ine- Ii. PREDEST. ET ELECT. 777 præſtandam: ipſos etiam credentes non otioſos eſſe, multo verò minus Spiritui ſancto reſiſtere decet. Exerceant igitur ſeſe in omnibus virtutibus- homine Chriſtiano dignis: in⸗ omni, videlicet, pietate, modeſtia, temperantia, patientia, & & charitate fraterna: wagnamque ailigentiam adhibeant, ut vo- cationem & elebtionem ſuam firnmam faciant ut tanto minus de ea dubitent, quanto efficacius Spiritus ſancti virtutem & ro- bur in ſe ſentiunt. Spiritus Dei enim teſtimonium perhibet electis, quòd ſint filii Dei. Rom. S. 6. Quod ſi etiam aliquando in⸗ tam graves tentationes inciderint, ut prorſus nullam amplius inhabitantis Spiritus Dei virtutem in ſe animadvertere pos- ſint, ut cum Davide queribunda voce dicant: Ego dixi in ex- ceſſu mentis meæ, projettus ſam à facie oculorum tuorum tamen rurſum ſe erigant, & illud „cum Davide, adjiciant: utcun- que ahiud in ſe ſentiant:) Ieo exandißti vocem orationis mex, dum clamarem ad'te. Pft, 24. 8. 61. Cum etiam electio nôſtra ad vitam æternam non virtutibus aut juſtitia noſtra, ſed ſolo Chriſti merito, & benigna ceœleſtis Patris voluntate nitatur: qui ſeipſum negare non poteſt: (cum in voluntate & eſſentia ſua ſit immuta- bilis:) eam ob cauſam, quando filii ipſius obedientiam non præſtant, ſed in peccata la buntur, per Verbum eos ad 1. Perr. I, I0. I. Joe 79 7 . renia lapsiis Rom. 11, 29. 2. Tim. 2, Iz. pœnitentiam revocat: & Spiritus ſanctus per Verbum vult in iis efficax eſſe, ut in viam redeant, & vitam emendent. Quando igitur vera pœnit: ia & fide rurſus ad ipſum ſeſe convertuut: Pater cœleſtis animum ſuum baternum con- ſtanter omnibus ſuis oſtendere vult, qui ad Verbum ejus tremunt, & ſeriè reſipiſcunt. Sic enim ſcriptum eſt: ſi dimi- Ferit vir Axorem ſuam, & recedens abh eo, viro alteri nupſerit, nunquid ,evorteretur ad eam ultra?“ nunquid non ipſa terra ſic contaminare- trà Tu autem fornicata es cum amatoribus multis TAMEN REVERIERE AD ME, dicit Dominus I'bön er.zziia. §. 62. Quòd verè in Gacris literis aſſeritur: neminem ad Chri- Trablio Kum venire poſſe, niſßi Pater eum trabat id pié & rectè di- Patris. CccC 5 Citur. lIer. 31, 3: Ishann. 6,44. 778 XI. DE ETERNA DEI citur. Pater autem neminem trahere vult, abique mediis, ſed utitur tanquam ordinariis mediis & inſtrumentis, Verbo ſuo on & Sacramentis. Et neque bPatris neque Filii voluntas eſtt, . ut quisquam prædicationem verbi negligat aut contemnat, mi & interim expectet, donec à batre, absque Verbo & Sacur mento trahatur. Pater enim trahit quidem hominem, vir- tute Spiritus ſui ſancti: trahit tamen eum juxta ordinem A 3Di ſe decretum & inſtitutum, videlicet, per auditionem Verbi len divini, tanquam reti aut ſagena „ qua eleéti è faucibus die, Satanæ eripiuntur. Ad conciones itaque ſacras miſeri pec- catores conveniant, Verbum Dei accurata diligentia audi- A⸗ ant: neque dubitent, quin Pater eess ad Filium ſuum Chri- . a ſtum ſit pertracturus Spiritus enim ſanctus virtute ſua, miniſterio adeſſe, & per illud ad hominum ſalutem vult: u! Luther. T. A. Operari. Et hic eſt zractas ille Patris, de quo Sacræ literæ ien F. 623.651. ſeq. 10 quuntur. Rom. X, &. Incredulo- §. 6;3. Quod autem non omnes, qui Verbum Dei au- 1 rum caſus, diunt, credunt: ideoque ad graviora ſupplicia in æternum⸗ damnantur: non exiſtimandum eſt Deumillis ſalutem invi- nn dere. Ipfſi potius ſuæ perditionis cauſa ſunt, & culpam ſu- 7 Hoſ. 13, ſtinent: propterea, quèd Verbum non ea intentione, aut Nn . d. 60 propoſito audierint, ut illud ſeriò & cum deſiderio diſce- , ree nze. ,146. rent: ſed ut auditum Verbum ſpernerent. blasphemarent, e 1. Cr. 4, J. Convitiis proſcinderent: & quòd Spiritui ſancto, qui per- “M 2. Petr. 2, 22. Verbum in ipſis operari volebant, reſiſterent. Tales olim zhe Ebr. 1o, zg. erant Chriſti temporibus Phariſæi, eorumque aſſeclæ. aſa iræ gra- §. 64. Et accuratè Apoſtolus diſtinguit inter opu⸗ Dei: 4 tiæ unde? gui ſolus fucit vaſa honoris: & inter opus Diaboli & bominis: qui, ex inſtinctu & impulſu Diaboli (nequaquam autem im- e Rom. 9, 22. pellente Deo) ſe ipſum vas contumeliz ſecit. Sic enim ſcriptum be 2. Sam. I,S. eſt: Deus ſuſtinuit in multa patientia, vaſa iræ, aptata iv interitumeut Su⸗ *: Petr. 3, g9. oſtenderet divitias gloriæ ſuæ in vaſa miſericordiæz, quæ præparavit in emp. 1⸗, 1e. gloriam. His verbis Paulus diſertè dicit: Deun vaſa iræ multa H ei Patientia ſuitinuige: non autem dicit: Deum FE CISS . va- d IIrE 31. 0ſuo gelt, nnit, acra⸗ Vir- emn 4 Verbi ibus pec. audi. Chui. ſa⸗ ult.⸗ teræ lau⸗ ſu⸗ PREDEST. ET ELECT. 79 ſa iræ, Si enim hæc ipſius fuiſſet voluntas, ut vaſa iræ fierent, non multa certè opus erat divina patientia. Quèd autem Io. Major des aptata ſunt ad interitum, in cauſa ſunt Diabolus & homines: Vaſis Iræ. nullo autem modo Deus Optimus Maximus. §. 65. Omnis enim præparatio ſeu aptatio ad interitun Præparat.ad à Diabolo eſt, & ab homine, per peccatum: nequaquam au- Interitum. tem à Deo. Deus enim non vult, ut homo ullus daumnetur: quo- 2. Fetr. 3, 9. modo igitur hominem ad damnationem præpararet ſeu apta- "am. 11, 14. ret? Vtenim Deus non eſt cauſa peccati: ita etiam non eſt c, . panz, hoc eſt, damnationis: ſed unica cauſa damnationis 7. eſt peccatum. Stipendium enim peccati mors est. Rom.6, 23. Et, ut Deus non vult peccatum, nec peccato delectatur: ita⸗ etiam non pult mortem peccatoris, neque ipſius damnatione- delestatur. Ezech. 33, IIl. Non enim vult Deus quenquam perire, ſed potius ut omnes pænitentiam agant. 2. Pet.3, 9. Sic enim ſcri- ptum eſt in Ezechiele 18, 32.33. Vivo ego, dicit Dominus, nolo Philip. Mäüller. mortem peccatoris: ſed ut convertatur & vivat. Et Paulus di- Diſp. d. h.r. ſertis verbis teſtatur, quòd ex vaſie ignominiæ, paſa in hono- rem (per virtutem & operationem Dei) fieri poſint. Sic e- nim 2. Tim. 2, 20, 21. ſcribit : Si quis emundaverit ſe ab iſtis, erit vas in honorem, ſanétißcatum & ntile Domino, ad omne opus bo- num paratum. Qui autem ſe emundare debet, eum neceſſe eſt prius fuiſſe var ignominiæ. De vaſis autem miſericordiæz Apoſtolus clarè dicit, quòd Dominus ipſe præparaverit ea ad gloriam id quod nequaquam affirmat de damnatis: qui ipſi (non autem Deus) ſeſe vaſa damnationis fecerunt. Rom. 9, 22. II. Pet, 2. Ebr. 6, OD0. . §. 66. Sed & hoc magna cura conſiderandum, & di- poccarz pee- ligenter apud animum memoriamque deponendum eft: wιιι punita. quando Dominus peecata peccatis punit: hoc eſt, cum eos, Ppil. 2, 12. ih. qui aliquando converſi fuerant, propter ſubſequentem ſe- Luther. I. V. A. euritatem carnalem, contumaciam in ſceleribus, & propter Fszz. voluntaria flagitia punit excæcatione, & induratione: id non ita accipiendum eſſe, quaſi Deus nunquam ſerio vol⸗ 1et, 7820. Xl. DE EFTERNA DEI iſſet, ut tales ad agnitionem veritatis pervenirent, & ſalu- tem conſequerentur. Vt enim hæc voluntas Dei revelata⸗= eſt: quòd Deus omnes refipiſcentes & in hriſtum creden- tes, in gratiam recipere velit: ita & hæc eſt Dei revelata vo- luntas, quoòd eos qui ſpontèò ſeſe A ſancto Dei mandato avertunt, in coinquinationes mundi ſe' denug implicant, 2, Pet 2, 20. & Satanæ cor adornant, Luc. II, 26. ſpiritumque gratiæ contumelia aßfkciunt, Ehbr. 18, 29 ſeverisſimè punire velit: & quod tales, ſi in impie- tate perſeveraverint, indurandi, excœcandi, & in æternum . damnandi ſint. Induratio g. 67. Itaque Pharao (de quo Exod, 9,16. Rom. 9, 5. ſcriptum Pharaonis. eſt: In hoc ipſum éxtitavi te, ut oſtendam in to virtutem meam: & ut annuncietur nomen meum in univerſa terra) non ideo periit,, quòdDeus illi ſalutem invideret: aut quaſibeus ipſius damna- tione & interitu dele ctaretur. Deus enim non vult quenquam peri- re (ut ſepe jam dictum eſt:) neque morte Peccatoris delectatur: ſed vultzut convertatur & vivat. EzIö 72 6 & II. Act. 17o.1. Tim. 2, . 2. Pet.-z, g. . §.68. Quòôd autem Dominus cor Pharaonis indurat, ut Ex. 5, 1. c. 7. Pharao ſubinde peccando pergat, & quo gravius admonetur, 13,22. 6. 5 151. 60 magis ipſe induretur . id pœna eſt antecedentium ipſius c. 9, 7,.. c. -o, Deccatorum, & immanisſimæ & multiplicis tyrannidis, quam 17, 27. in fiios Iſrael (contra conſcientiæ ſuæ ſtimulos) exercuerat. Et cum Dominusipſi Verbum ac voluntatem ſuam annunciari curaret: Pharao verò nihilominus ex propoſito & deſtinata, malitia ſimpliciter, adverſus omnes exhortationes & admoni- tones contumaciter infurgeret: Dominus manum ab eo ſuam retraxit, eum deſeruit: atque ita cor ipſius induratum eſt: un- de Dominus poſtea juſtum judicium ſuum adverſus eum-⸗ executus eſt Omninò enim Pharao æterno gehennæ incendio dignus erat. Et ſanè D. Paulus exemplum Pharaonts non alio fi- ne adfert, quàm ut eo ipſo Dei juſtitiam declararet, quam ille in impœnitentibus hominibus, & Verbi divini contemtoribus puniendis, demonſtrat. Nequaquam autem Pauli mens eſt, quòd Dominus Pharaoni aut ulh alii homini ſalutem invideat: aut quòd in arcano ſuo conſilio quenquam ad damnatio- nem — r— —— PREDEST. ET ELECT. „81 nem prædeſtinaverit, ut ille nullo modo ſalutem conſequi posſit. J . 69. Hac pia doctrina & declaratione articuli de æ- Dectrinæ terna & ſalvifica Electorum filiorum Dei prædeſtinatione, Scopus. Deo gloria ſua omnis ſolidè tribuitur: quod videlicet mera & gratuita miſericordia in Chriſto (absque omnibus noſtris meritis aut operibus) ſalvos nos faciat, ſecundum volun- tatis ſuæ propoſitum. dic enim ſcriptum eſt:. Qui pradeſtina- pit nos in adeptionem filiorum, per Ieſum Chriſtum, in igſum: in laudem gloriæ gratiæ ſuæs in qua acceptos nos fecit, in dilecto Eyph. I,6. B §. 70. Falſum igitur eſt, & cum Verbo Dei pugnat, Cooperatio cum docetur, quòd non ſola Dei miſericordia, & unicum pominis an? ſanctisſimum Chriſti meritum verum etiam ALQWID IN NOBIS, cauſa ſit Electionis divinæ: propter quod nos Deus p. 5yr. ad vitam æternam prædeſtinaverit. Non enim tantuùm, an- tequam aliquid boni faceremus, verùm etiam, priusquam- naſceremur, imò antejacta fundæmenta mundi elegit nos Deus in Chrißo. De hac gratuita electione Paulus ad hunc modum ſcribit: Cam enim non dum nati faiſſent (Jacob & Eſau) aut ali- quid boni egiſſent, aut mali Kom g. ut ſecundum electionem propo- frum Dei maneret: non ex operibus, ſed ex vocante dictum eſt ei Gen. 25, 22. Major ſerviet minori: ſicut ſiriptum eſt Mal. 1, 4. lIacob dilexi: Eſau autem odio habui. 71. Sed & hæc pia doctrina nulli vel ad animi angu Præcluſio ſtias, vel ad vitam diſſolutam & impiam ullam occaſionem malitiæ. præbet: quando videlicet homines docentur, quòd de ele- Gione ſua in Chriſto, qui Liber Vitæ eſt, & ſanctèò ejus Evan- Phil. 43. gelio, inquirere debeant. Evangelion enim nullum reſipi- ſtentem peccatorem à ſalute excludit: ſed ad pœnitentiam, ad agnitionem peccatorum ſuorum, & ad fidem in Chri- fſlum concipiendam omnes peccato gravatos & ſenſu iræ Mat1,25. Dei perturbatos peccatores vocat & invitat: & Spiritum lo. 6,37. ſanctum ad emundationem & ſanétificationem noſtram pro- Luc. m,. mittit. Etenim hic articulus rectè & dextrè explicatus, veram & omnium firmisſimam conſolationem perturbatis meyti⸗ 7³2 XI. DE ETERNA DEI bus præbet; quia inde certi fiunt, quèd ſalus æterna non in manu ipſorum ſit poſita: (quippe quam aliàs multèò facilius, quàm Adam & Eva in paradchſo, imo ſingulis horis & momen- tis amitterent: ſed norunt, eam in clementi divina prædeſti- natione fundatam eſſe: quam nobis revelavit in Chriſto, ex ę cujus manit nemo nos rapiet Io. 16, 29 2. Tim. Z, 1g. PErronea do- §. 722. Quare ſi quis doctrinam de æterna Dei præde- Arinas. ſtinatione eo modo proponat, ut vel perturbatæ mentes ex Vt Calvin. & ea conſolationem nullam haufire posſint, ſed potiùs ad de- Neſure. MVh. ſperationẽ illis anſa præbeatur: vel impœnitentes in ſua ſecu- ir. pontife. ritate, improbitate & malitia confirmentur: tum nihil certius Conc. Trid. §. eſt, quàm quòd articulus de electione non ad normam VL.cie. contra & juxta voluntatem Dei, ſed ſecundum humanæ rationis cœ- Chemn. P. p. cum judicium, & ex impulſu atque inſtinétu Diaboli malè m. 299. & perversè doceatur. Quicquid enim ſerigtum eſt (ut Apo- ſtolus teſtatur) in dictrinam noſtram ſeriptum eſt, ut per pati- entiam & conſolationem Scripturæ ſpem babeamus. Quod ſi no- bis per cripturam conſolatio illa vel enervatur, vel eripitur: certo certius eſt, Scripturam contra ſententiam & mentem, Spiritus ſancti explicari & intelligi Rom. ), 4. F. 73. In hac ſimplici, perſpicua & ſalutari declaratio- ne, quæ in voluntate Dei revelata ſolidisſimum habet funda- mentum, acquieſcimus. Et omnes argutas, curioſas, & ad ædificationem inutiles quæſtiones atque diſputationes fugi- mus atque averſamur. Etſi quæ huic ſimplici, ſinceræ at- que ſalutari explicationi repugnant, ea rejicimus atque damnamus. Clauſula o. §. 74. ET HEC de Controverſis Articulis (de peris. quibus inter Theologos Auguſtanæ Confesſionis multos jam annos diſputatum eſt: cum quidam erraſſent, atque gravisſimis disſidiis cauſam dediſſent) dixiſſe ſufficiat. Ac peramus, omnes, tam adverſarios, quâm amicos noſtros deprehenſuros, noſtrum propoſitum haudquaquam füuis- ſe, propter temporariam pacem, tranquillitatem, aut-⸗ concordiam aliquid (cum jactura aut detrimento æternæ atque hoc cor mo nol vel mer ex⸗ pro ſe tat ys tur: (on Warr PRXEDEST. ET ELECT. 783 atque immutabilis veritatis cœleſtis) cuiquam largiri: etenim hoc non in noſtra eſt poteſtate. Neque verò talis pax & con- cordia, quæ veritati adverſarentur, & ejusdem oppresſionem molirentur diu durare poſſent. Sed & ne in animum quidem noſtrum unquam induximus, purioris doctrinæ corruptelas, vel jam manifeſtos damnatosque errores fuco quodam com- mendare, disſimulare aut occultare. Hanc verò concordiam ex animo dilgimus, & toto pectore amplectimur, eamque pro virili (quantum quidem in nobis erit) promovere ſummo ſtudio cupimus, qua Deo hon er ſuusillibatus ſervetur, veri- tati Evangelicæ nihil decedat: nulli etiam falſo dogmati lo: cus concedatur: peccatores ad ſeriam pœnitentiam inviten- tur: perturbatæ mentes fide erigantur: in obedientia nova⸗ confirmentur: atque adeo perunicum Chriſti meritum, juſti⸗ tiam veram & ſalutem æternam conſequantur. ARTICVLVS XII. Cc I S E T sSECIA RII S, Q V I Auguſtanam Confesſionem nun- quam ſunt amplexi. Piccard. 1565. docuit, licitum ſimalare, isſimulare fidem, cum omnib. communitar re, unum tantàùm eſſepiritum Immortalem, Angelos & Animas mortales, cum haud . Tr: . 22 ferè mortuum. Calvin. contra Libertinos, Autor Quintinus- fesſionem non amplectuntur aut profitentur. Iaquorum in hac declaratione nominatim nul- G Slam mentionem fecimus. Hi ſunt, Anabapti- ſte, Svvenckfeldiani novi Ariani, & Antitrim- tari. Horum errores unanimi conſenſu ab omnibus Eccle- fis Auguſtanam Confesſionem profitentibus, damnati ſunt. Noluimus autem de illis erroribus in hoc ſcripto, niſi inci= denter, agere, propterea quòd hoc tempore ſcopum illum præficum habuerimus, ut petisfimum adverſariorum Pon- tificio⸗ Art. XII. De Hæreſibꝗ Aliis VRREPSERVNE etiam hinc inde ahi quidam Stopus pra THeretici & Sectarii, qui Auguſtanam Con- diltorzm. Occupatio de legg. a- gendi. 784 DE ALIIS HAERETICIS. tificiorum calumnias refutaremus. Ili enim ſine fronte in toto Chriſtiano orbe Eccleſias noſtras earumque ſinceros doctores hactenus traduxerunt, atque jatàrunt: Nen reye- riri duos ſaltem Evangilitos con ionatoeres, qui de omnibus & ſingulis artitulis Auguſtanæ Confiſſionis, conſentiant: ſed tantas inter eos omnes eſſe diſſenſiones ut ne quidem amplius norint, quæ ſie veræ Auguſtana Confeiſio , & ipfius gennina & germana ſen: tentia. Non igitur nudis & paucis verbis, aut nominum noſtrorum ſubſcriptionibus tantummodò de noſtro conſen- ſu teſtari voluimus: ſed de omnibus articulis, de quibus ab Auguſtanæ Confesſionis Theologis diſceptatum fuit, per- ſpicuam, diſertam, ſinceram declarationem conſcribere volui- mus. Idque eo conſiko fecimus, ut omnes intelligant, nos illas controverſias & falſas opiniones, neque malitiosè disſi- ſimulare neque occultare voluiſſe. Et deprehendent boni & intelligentes viri, non hoc nos egiſſe, ut fucatam & ſimula- tam concordiam faceremus: nec ut malis iſtis medicinam⸗ aliquam ſuperficiariam, ſed ut remedia ſolida & vera adhibe- remus. Itaque ſententiam noſtram liquidisſimè propſuimus, ut adverſarios etiam noſtros fateri oporteat, quòd in tota- hac controverſiarum tractatione & explicatione, veram, ſim- plicem, ſinceram, genuinam atque propriisſimam Auguſtanæ Confeſſionis ſententiam retinere voluerimus. Et ſanè in ea pia ſententia per gratiam Dei, conſtanter ad ultimum usque Spiritum perſeverare cupimus. Et quantum quidem profi- ciſci à cura noſtra, rationibusque miniſterii noſtri poteſt, non connivebimus, aut ſilentio noſtro committemus, ut aliquid, quòd cum genuina & pia Auguſtanæ Confesſionis ſententia pugnet, in Eccleſias aut Scholas noſtras invehatur: in quibus nos Deus & Pater Domini noſtri leſu Chriſti, doctores & pa- ſtores eſſe voluit. . §. 2. Ne quis autem tacitis nos cogitationibus accuſet⸗, quaſi errores damnatos, earum hæreſium & ſectarum (qua- rum ſuprà paucis mentionem fecimus) ulla ex parte appro- bemus: facere non potuimus, quin publicè coram tota ke⸗ cleſia mihr Erpar re, untico ae dprob? esmme kunt Chric- Ki Uet konti Mamt alnd gelii afci⸗ Prrci RK 4 nec⸗ 30 teno⸗ lamn püͤl quad (colla tor e in eros le⸗ 76 nta, 946 ſen. T len. Sab per. Dlui. n08 isſi. voni wla⸗ amn. nie⸗ MIUs, ota⸗ n⸗ kanz e e i. non entia jbus APa- ur o⸗ Ec- mnibus (qualescunq; & quotcunq; tandem illi ſint) nulla eyx parte ſubſcribere, aut eos approbare: ſed potius peni- tus rejicere atq; damnare: propterea quòd eos impios & fa- naticos eſſe, & cum Prophetica & Apoſtolica dod- que cum pia noſtra Auguſtana Confeſſione, in verbo Dei trina, at- probè fundata, pugnare judicemus. Atque il ſanè erro- res maximè in jis locis, & tum temporis potiſſimum irrepſe- runt (ut eſt ingenium fanaticorum ſpirituum) ubi ſincero Chriſti Evangelio locus non erat: & unde omnes ſince- ri doctores & Confeſſores bvangelii fuêre repulſi aut eje- Sti. Ubi enim craſſſſimæ & plusquam Cimmeriæz, ut dici ſolet, Papatus tenebræ regnabant, ibi miſeri homines, qui Pontificiam manifeſtiſſimam Idololatriam & falſam doctri- nam tantum non manibus palpant, ex mera ſimplicitate amplexi ſunt, quicquid à Papatu diſcrepabat, & ſub Evan- gelii nomine ipfis obtrudebatur. Quorum malorum Pon- DE ALIIS HKRRETICIS. 785 cLleſia in hoc ſcripto proteſtaremur, nos illis erroribus O-I. Anabaptifici. tificia tyrannis, quæ ſinceram doctrinam perſequitur, vel præcipuè cauſa eſt. EFERRORE S ANAB A- bTISTIARU M. Ricimus & damnamus falſa Anabaptiſtarum dogma- Sta, quæ jam recitabimus: ea enim neq; in Eccleſia Dei, neq; in Politia, neq; in Oeconomia tolerari poſſunt. Quòd juſtitia noſtra coram Deo, non tantùm in ſola obedientia & unico merito Chriſti, verum etiam in noſtra renovatione & propriajjuſtitia (in qua coram Deo ambu- lamus) conſiſtat. Et eam probitatem ſeu juſtitiam anaba- ptiſtæ ut plurimum in peculiaribus obſervationibus & ſua quadam ſanctimonia, quaſi in quodam novo Monachatu collocant. S 6 Luth. t. F. J. 291. 491. 146. 157. 344. 349. 444. Hornbek Sum. Controv. I. 5. §. p. 13. 14.16. 17. 18. 593. l. Pro Joſit. P. 15. Quod infantes non baptizati coram Deo non ſint pec- II. Non bapti. catores, ſed juſti, & prorſus innocentes, & quòd in fua illa zeti Infantis . .„ . Sanbtitas. P-⸗ 14. 786 E R R O R E S innocentia ſine Baptismo (quippe quo non indigeant) ſalventur. Et hac ratione negant atq; rejiciunt Anaba- (P. 14. 54 ) ptiſtæ totam de Originali peccato doctrinam, & quicquid ad eam pertinet. III. Baptizandi §.6. Infantes non eſſe baptizandos, donec uſum rationis ſol admitti. habeant, & fidem ſuam ipſi confiteri poſſint. (p. 4.136 z01. 516. 79.) g. 7. Infantes Chriſtianorum ob eam cauſam (etiam ſine IV Infans Fi. baptismo, & ante ſuſceptum Baptisma) ſanétos, & fllios delium ſanbtus. Dei eſſe: quòd parentibus Chriſtianis prognati ſint. Unde (P: 16.) & Baptismum non magnifaciunt, neq; admodum urgent. Id quod pugnat cum expreſſis verbis promiſſionis: quæ ad eos tantùm pertinet, qui fœdus Dei obſervant, neq; il- lud contemnunt. Gen. 17. V. Eccleſia Im- G. g. Non eſſe eam veram & Chriſtianam Eccleſiam, in peccabila- qua peccatores reperiantur. (d p. 140 . . . ⸗ . - VI. Tem pla olim S. 9. Non eſſe conciones ſacras audiendas in iis templis, Mihfalia fugien- in quibus aliquando Miſſæ Pontificiæ ſunt celebratæ. da. G. 1o. Non habendum quicquam commercii cum Eccle- VII. Fuga mi ſiæ miniſtris, qui & ſanctum Chriſti Evangelion, juxta niſteri noſtri. piam auguſtanæ Confeſſionis ſententiam docent, & Ana- (d. p. 144.) Papcicarum errores refutant: neque illis operam locan- dam: quin potius, ut Verbi Dei corruptores fugiendos atque vitandos eſſe. VIII. Magifra- 6G. II. Magiſtratus officium non eſſe (in Novo Teſtamen- am ilicuum c0) genus vitæ, homine & pio & Chriſtiano dignum. N. sgien Jum §. 12. Hominem pium ſalva conſcientia offſicio magiſtra- Fac inoro . par tus fungi non poſſe ſi ita res neceſſitasque ferat ut faci- en dum Noroſi puniendi ſint. Deinde ne fubditis quidem Magi- Non inpocan. ſtratus ſui Pen implorare licere. . Aum. G. 3. Chriſtianos ſana conſcientia in foro civilijuramen- X. Non Jaran- tum præſtare, aut magiſtratui ſuo fidem ſub religione ju- un. risjurandi aſtringere non poſſe. Kl. at. 9. 9. 14. Quòd Magiſtratus ſontes & morte dignos ſupplicio S. Capitis amicere, ſine vulnere & labe confcientiæ nequéat. Homi- Pfum eſtine 6a6 narian Fr lvort Cum!. ſtent 1rs,: ta ve chiſin 1 ſecn exal Vn Ms loc Use tate AnbA. nid 1 tionis ImRne Unde Urgent. : ue deg,l. amm, in enpl, 4 Lecle⸗ &Ana- locan⸗ endos amen Gr⸗ 1facr Magr anne. ne,H eat⸗ e ANALAPTISTARU'M. 797. Swencſeldici. F. 15. Hominem Chriſtianum ſalva ſua conſcientia pro- XII. Ni! yro- prium tenere ac poſſidere non poſſe ſed cogi quicquid id . 1, 1 alere. uth. t. c.]. f. 4 8, eſt in communem fiſcum conferre. . 52553.‧359* 9.16. Hominem pium ſana conſcientia non poſſe caupo- XIII. Nec mer- nariam aut mercaturam exercere, aut arma conficere. cari, militari. §. 7. Quòd conjugibus propter religionis diverſitatem, XIV. Conjug. divortium facere, & matrimonium cum alia perſona, qua- beterod. divorti. cum in religione conveniat, contrahere licitum ſit. (P. 595.) §F. 18. Chriſtum carnem & ſanguinem ſuum, non & Maria XV. Cujus cor- virgine aſſumſiſſe: ſed de cœlo attuliſſe. pur de Cælo. .19. Chriſtum non eſſe verum & eſſentialem Deum: ſed XVI. Nec pe- duntaxat alios homines multitudine & excellentia dono- "uν Deam. rum & gloriæ ſuperare. xVI * 5.) . 20. Hos atque ſimiles falſos articulos Anabaptiſtæ pro- ſiße rn, 1*. ſitentur. Et quidem in multas ſectas ſunt diviſi: & alii plu- 5 ” res, alii pauciores religionis errores amplectuntur. To- xyVIII Imper ta verò ipſorum ſecta nil niſi novus quidam eſt Mona- abiles chiſmus. (c. 1. XIX. Lapfis ne- E R R. O R E S 8 W E N C- gare veniam. FELDIANORUM. Caſpar Svvencfeld nobilis † 1561. ætat. 7r. libr. de Filiat. Confeſſio Magna Epiſtol. &c. F§. 2r. à Ejicimus atqꝗ; damnamus etiam Swencfeldiano- Pp. 595. Nrum errores, quos nunc recitabimus. S. 22. Quôd omnes ill non habeant cœleſtis regis Chriſti I. Chriſtum bo- jam regnantis veram agnitionem, qui ſentiunt, Chriſtum minem Deo æ ſecundum carnem eſſe creaturam. Quòd caro Chriſti per qualem, non cre- exaltationem omnes divinas proprietates ita acceperit, ut aturam. jam Chriſtus humanitatis ſuæratione, potentia, virtute, Majeſtate, gloria, Patri & æterno Verbo, prorſus gradu, p. 582. loco, & eſſentia ſit æqualis eandemque eſſe omnino utri- usque naturæ in Chriſto ISSENTIAM, easdem proprie- tates, unam eandemque voluntatem, unam gloriam-, Ddd: Quòd 788 ERRORES NOVOR. ARIANOUlwn)2ſUM. (p. 30). 554. 644.) ſtrumentum, quo Deus Spiritus ſanctus homines d Ita Quakeri ann. OCeat, & per quòd ipſis donet veram Chriſti agnitionem, pœni- tentiam & fidem, & quo in ipſis novam obedientiam ope- retur. F . 24. Aquam Baptismi non eſſe medium aut inſtrumen- tum, quo Dominus adoptionem filiorum Dei obſignet, & „(, 4.) homines regeneret. . IV. Pan. vin. in & 25. Panem & vinum in ſacra Cœna non eſſe media ſeu Gaæna fraſßtra. inſtrumenta, cum quibus Chriſtus corpus & ſanguinem Ita Qrakeri p. ſuum diftribuat. V. S im- J§. 26. Quòd homo Chriſtianus, verè per Spiritum Dei re- vlebilii. Natus, legem Dei in hac vita perfectè implere poſſit. Ira Quakeri. H. 27. Non eſſe eam veram & Chriſtianam Eccleſiam, in VI. Eecleſia ſine qua non externa excommunicatio vigeat, aut in qua non Banno ſalſa. externus ordinarius excommunicationis modus, ſeu, ut lodquuntur, proceſſus obſervetur. VII. Paſtor non renat. uil valere. docere, aut ſacramenta ritè adminiſtrare (b. 14. 12). 130. 69.) vere renovatus, juſtus & Plus. Oſiander Cent.16. ðð . I. 2. c. 21 p. 205. cen Geneas E RR O k E S NOVO. RuM Hiſpani Genuz combuſti 1555. ARIANOR UM. Sorg R Eicimus & damnamus etiam novorum Arianorum an III. Baptism. non regignere. qui non iĩpſe ſit Medici. impium & blasphemum dogma: quod affirmant, Maccthiæz Chriſtum non eſſe verum, eſſentialem, . lem, naturalem Deum, Gribaldi dss ejusdem æternæ atque divinæz eſſentiæ c um Deo batre: ſed ICrii. fingunt, eundem tantummodò divina Majeſtate, cum Pa- 10. kali tre, ornatum: ita ut revera ſit inferior Deo Patte. Mediolan.] Sððð ERRO- Pol. decollati Bernæ 1519. Franciſei Davidis. Valent. Smalcii Duringi. Chriſtoph. OfHecodi, To. Sons- Petri Stratorii. Leo Abbat. Theophil. Nicolaid. Proſper. alii. Conf. opera Socin. VVolzog. Schlichting. Crell. Valentin. Gentilis Campani Conſentini Nea Fauſtii Socini Itali. Senenſis. meri Pirnenſ. Mich. Gittichi Poloni. Andr. Radec, Gratian, §.28. Eum Eccleſiæ miniſtrum non poſſe alios ſalubriter Qud deniq; caro Chriſti AD ESSE NTIAM ſacro ſanctz v TRINITATIS pertineat. ñ II. Minifterium, G§. 23. Quòd miniſterium Eccleſiaſticum, hoc eſt, Ver- vanum. bum Dei prædicatum & auditum, non ſit mecdlium ſeu in- a is U G tum . conde CAN Ppini unam ſonis tasel ſtatis tione 8601 „ ppr. 4pol repu ertor omumn nunt, eum, : ſecd 4l. i⸗ ⸗ N .Uð —= tum quoad Verba, tum quoad ſe ntentiam, repudiant atque . 78”89⁰ “ Franc. Pucei Fili. BP-R RO R E S NOVORVM ñ. Iual. Oſiand. N cent. 16, p. 1592. Reſicimus & damnamus etiam hos Antitrinita- Cent. Crauer, Scherzer. Colleg. riorum blaſphemos errores. Antisoc. Oſtero- Uôd Antitrinitarii aliqui vetera, & in Eccleſia Chriſti I.) di, Socini, approbata Symbola, Nicænum & Athanaſianum, Crellii, Schlich- ting, VVolzogen, condemnant. Quòd idem hæretici aſſerunt, non eſſe uni- Dlrron dartee. cam tantüm æternam divinam eſſentiam, Patris, Filii, & Spiritus Saneti ſed ut tres ſunt diſtinctæ Trinitatis perſonæ (Vvidelicet, Deus Pater: Filius, & Spi ritus Sanctus) ita etiam unamquanque perſonam habere diſtinétam, & ab aliis per- ſonis ſeparatam eſſentiam. Et alii fingunt, tres illas ſepara- tas eſſentias (ut allas tres dqiſtinétos, & in eſſentiis ſuis ſe- paratos homine ) einsdem efle potentiæ, ſapientiæ, maje- 2. . 1 —2. —R——— W 1 a 1-ſ„ — . ſtatis, & gloriæ: all ver ſentiunt, tres illas perionas, ra- Adam. conditum tione eſſentiæ & proprietatum, non effe æquales. martalem. Solum batrem eſſe verum Deum-. II. Chriſt veniſ- . 31. Hos OMNES ARTICULOS fimul, & ſi quid cum ſe, non ut pa- ilis cohæret, aut ex iis conſequitur, rejicimus atque- eiatur, nil me- damnamus, ut falſos, impios, hæreticos, verbo Dei, tribus raſſe. Bapti- approbatis Symbolis, Auguſtanæ Confeſſioni, ejusdemque ſmum non præ- Apologiæ, Smalcaldicis articulis, & Catechiſmis Lutheri ceptum-. repugnantes. Et hortamur omnes pias mentes, ut hos Pradicaturo non 2 3 1 opus vocatione errores damnent & execrentur: ſi modò ipſis animæ ſa- of ione. . Mart. Steinbach lus eſt cordi. 4 Alſat ſeßliam, Ju- G. 32. IN CONSPECTU IGITUR DFEI OMNIPOTENTIS , & qicem mundi, In- coram tota Eccleſia Chriſti quæ nunc eſt, & quæ ali- carnatum Sp. S. quando in poſteritate erit, clara voce & diſertè teſtamur: Reſurteét. à eridi- quòd declaratio illa noſtra, de omnibus commemora- co Makenheim pago ad Rhenum tis controverſis articulis, & nulla prorſus alia, revera 15 6z. sleidan Con. . D dd 3 ſit tin. l. 1. P. 2. Dav. Georg. Batavus ſe Meſſiam Fil. Dei natum e Sp. S. & Chriſti ſibi dato, majorem hoc & Joanne, in ſe credentes ſalvari, ei do ctrinam fuâ imperfectiorem Baſiil. 1556. com buft. 1559. coatr. Ar- neld. Hi’k Har. D. 2.16. 21.44. VVilhelm. Peſtel Feœminas ſalvari per jdannam Venetam. Paefſ. 1558. Ez. Meth. Longoſaliſſ. During, ann. r4 ſe Michael. verbum D. ſorigtum prædicatum nihili Legem totam implere, Aquæ Baptiſ. eſſe rem Magicam, & S. Cœnam. Se geſtare carnem ſe Immortalem eſſe, Vitam æternam, Reſurrect nihil. Jo. Nay lor Anglus, ſe FIl. D. Meſſan⸗ 1657. Sam. Huber. Election, univerſal. 1593. ſit noſtra doctrina, fides, & confeſſio. In ea per gratiam Dei, intrepido animo coram tribunali Jeſu Chriſti compa- rebimus: de ea juſto judici rationem reddituri. Contra hanc declarationem etiam nihil vel occultè vel apertè lo- quemur aut ſcribemus: ſed in ea, Domino nos bene juvan- te, usque ad vitæ finem conſtantes perſeverabimus. In ejus rei fidem matura cum deliberatione, in timore Dei, & no- minis ipſius invocatione, propriis manibus huic declara- tioni ſubſcripſimus eamque confirmavimus. F IN 1S§F. BAPIS T. ERRORES. Scriptur. S. obſcurà, Iinperfectà. Suppleri Tradition has ad Remiffl. Pee- cat. facere p. 308. 321. Eection, Laicis negari. Cenſui Converſio Liber. Arbitrium poſſe aliquæ. Poſt lapſum Adæ vires Integras 290., 293. Habere L. A. & Bonam Volunt. 290. Poſſe virib. natural. omnia præcepta Dei ſervare 291. Diligere Deum ſuper omnia, proxim. ut ſe ipſum. 291. Ad bonum opus non requiti Sp. S. & ejus gratiam. 291. 637. De hac dubitandum. 31. Concupiſcentiam non eſſe beccatum. 294 Pecc. Origin. abuſive dici beccatum. 293. Juſtification, contingere è merito proprio. 13. . . B. O. meritor. & uſtiſicatoria, 1 ⁄ neceſſaria ad ſslutem 563. mereri nos Remiſſ. Pecc. Dilectioae 129. . Sacramenta Septem. Prodeſſe ex opere o eranto absque fide. 15. Pœhitentiam Sacramentum, requirere Satisfaction. 296. meritoriam, z94e Tres Partes. 294. Pan. & Vinum in S. Cœna transſubſtantiarzi. 302. Laicis unam ſpeciem ſuſſicere. 2. 302. 514.720. 721⸗ In Miſſa ſacri fcari C. 2,. Nil opus bono propoſito. 290. Otdin. Eceleſ. Conjugium, Conérmar Baptiſati, Unctica. Egtr. Sacramenta Papam Caput, Sponiam Eccleſiæ, habere Jus in cœlum Purgator. Infer⸗- num 186., utriusque gladii. Jura omnia in ſerinio pectorisjoj. mundi dominum 21. Oælibat, clero neceſſariam 24. 306. 322 Monaſticam, meritoriam Juſtificationis, Remi ſionis 34. 32² Votum par Baptiſmo 24. Sanctos Iavocandos 256. Jejunia Merigoria. Purgatorium martuor. eſte. 28t. Animas Juvari Miſſis, Bieemoſ. Jejun. Precib. Balneis, Vigi liis, Septimis, Triceſimis, Anniverlaziis, Vulgari Septimane, 281 Infernum locum Subterraneum. ¹ que ſtate. AD of C0 pr. 50 tatiam Ompa. Contra rtè lo⸗ uvan. nejus eclata⸗ iſ ee. jeti nor ,494 enta lnfet⸗ aundi un⸗ „ 7 ulgant CATALOGUS TESTIMONIORUM CuüuM SCRIPTURX, tum purtoris antiquitatis. Oſtendentium, quid utra- que non modo de perſona deque divina Maje- ſtate humanæ naturæ Domini noſtri ESU CHRISTI evectæ ad dexteram omnipotentiæ DElI, tradiderit, ſod etiam quibus loquendi formulis A D. Mart. Chemnitio & D. Jac. Andreæ Brunfvvigæ colligitur & additur pPoſt Subſcriptiones, eò quòd diceretur à multis Nopßæ Phiaſes litro Con- cordiæ contineri in Artic. de Perſond C. Conſenſu Elecor. Sax. & Bran- denburg ut convincerentur illi logo dedali e Patribus. Permiſſum a. eſt primò omnibus Catalogum hunc vel ante vel poſt Subſcriptiones pro- ponere, nee quisquam ad ſubſcribendum ei coactus, D. Polycarpus Ly- ſer. cont n Daniel. Hofman. ann. Uo7. Hutter. Gonc. Concord. c. 19. coni s Hoſpin. , lguen d ant bye / alili 1 I tanſa Au, C, egle vecue ſacye mjßi. un, 8 ð AD CHRISTIANUM UM LIBRUIM CONCGORDIE, yræ- ee Slertim articulum de Perſona Chriſti, R NN hac calumnia deformare non perean- eur nonnulli, quod a phraſibus & mo- W loquendi, veteri ac puriori Eccleſiæ BBR arqne Patribus orthodoxis rereptis 6 approbatis recedende, nopas, peregri- nas, proprio arbitrio excogitatas, inuſitatas & inauditas loquendi formulas in Eccleſiam invehbat ; teſtimonia ve- rò antiquiſſimæ Eccleſiæ & Patrum, ad gug in boc ipſo li- bro provocatur, eidem inſeri, nimis longé futurum ſit, quæ peſtea Illuſtriſſimis aliquot Electoribus & Principibus exbibita ſant ,. ſingulari diligentia excerpta & conſigna- ma IUdes, recte & ſolidè infermandi Chriſtiani Lectoris cauſa, mediocris eorunm cumulus eertis capitibus diſtin- bius, ad ecalcen, libr; zdjeltus e , ande i cegnvſiere fa- . cilè erit, in modo nominate libro, neque quod ad res, neque quod ad phbraſes attinet, id es, neque in doctrina, neque in ſermonis genere quicquam innobatumn, ſed cùm ſacræ ſeripturæ, tam peteris atque parioris Bccleſie de boe myſterio tam doctrinam, gqudm loguend,: Vormam reten- am at que uſurpatam eſſe 2. Ic primò, quod liber Concordiæ in articulo de Unitte Perſonæ & Diſcerimine duarum natumrum in Chrifto, ea- ͤpumque centialibus propriemtibu, veteris ac purioris D. d d Eccle- 4 Caranza bepe?21. Luth. T. VI I. 7. Ger. f. 257. abis A. EC, 4 5 . Caranz. p. 250. 794 APPEND IX Eccleſiæ, batrum ejusdem & Conciliorum doctrinam & ſer- monem imitetur, aſſerendo nimirum »non duas perſonas Chriſti, ſed unum Chriſtum, & hanc perſonam in duabus diſtinctis naturis ſubſiſtentem, divina ſcilicet & humana, non divulſis neque confuſis, aut una in alteram converſa, ſed ita ut utraque natura ſubſtantiales proprietates ſuas re- tineat, neque in omnem æternitatem easdem deponat, & unius naturæ proprietates eſſentiales, quæ toti perſonæ re. te & verè asſcribuntur, nunquam fiant alterius naturæ idiomata, id oſtendunt ſequentia veterum puriorum Con- ciliorum teſtimonia, §. 2. In Epheſino Concilio Tom. Concil. 1. pag. bob. Can. 4. Si quis voces Scripturæ de Chriſto in duabus perſonis vel ſub- ſiſtentiis dividit, & aliquas quidem velue Homini, qui præter PEI VERBVM ſpecialiter intelligatur, aptaverit, aliquas ve- rò αιOwſuam dignas DEO, ſoli DEIPatris Verbo deputaverit. anathema fit. §. 3. Canone y. Si quis audeat dicere: hominem Chri- ſtum eheophoron, ac' non potiuùs Deum eſſe „tanquam Filium per natumm, veraciter dixerit, ſecundum quod Verbum ca⸗ rofactum eſt, & commanicarit ſimiliter, ut nos, carni & ſan- guini, anathema ſit: B §. 4. Canone 6. Si quis non confitetur: eundem CHRI- STUM DEUM ſiwul & Hominem, propterea qudàâ Verbum ca- rofactum eſt, ſecundum Scripturas, anathema ſit. §. S§. Canone i2. Si quis non confitetur, Dei Verbum paſſum carne & crucißixum carne, & mortem carne guſtaſſe, factumque primogenitum ex mortui, ſecundum quod Viz & Pivificator eſt, ut DEUS, anathema fit. H. 6. Et decretum Chalcedonenſis Concilii citante Evagrio Luth. Le. J. Ger. ih. 2. cap. 4. ſic habet: F 2xt. de Eid. Hift. Ac V.e p. g7. Enouο zνταννν οα Aου αοααα νς z 2 dows ααàο+ε1ιο , ,9 ν*ν0νινι Iαιπι X&‿o, α αι°⁵ α gruu αdαv doιοd, 7οααπ &, 9sn, 2) - Aciov 1αdaοαο &ν αονοναννν.à αο α“0ιαααπ drpbowoν aαα 70 7 M. yl 2 WW i ol 0 deEer Mu Ha N Aaus wheus 7500 roW 10n ue „ hahen 1 GI Kran Atat Mine ſtanti. lenne ſem ar AN pter Penitt dem Nitum 1in Tarüd ate v (Ulktre⸗ pDE CHRISTIHOMINIS MATESTATZI. 795 70 dντον νν „— nν&.ς oαα , 0&αο1τα α½ a zaναν rl 9sαν, h οποατιαν τανωυe§ꝝ rl Üνν⅓⅜ maz, ar ανο οπι αιι Xα*ρνς ‿αà0en.âοιI, . we Aιαοαο 6e & u ρ Jesνν αdα l Reoe. απυ.Nb 0 “ ονο το dντοσι ααhς αα 2&ε r iaαεααανρονυ ex Maghas n cρ εινι 9rzoτνι, uaα r α Adροναατ 5"a α doro“ Ino‿ Xesνν ασo νιονιωνισbαι, & % ã bροvu „ „ „ 27 „ 7 * 1 27 . dοαννυτιο àανον,. àäοαα ας, a νιÿν αναRS 0νσ ο⁵ απ πς τ£— Oτ αPogαρ νρννaeαοας &α α Sαοπααν½ oναοαναα & oοα v 10,α α Hναρν ροιιος αα eis * „ ₰„ 7οπι αα αα απνονιν ουαπαιιναοο, Sr eig ° zoνπν αροαoHα⁵ονο dαοαοαιοαà‿ρονν, α„Sr αα r0 duro / αιορ εαX οπο, αα νςνεNοο Iασπ Xes, cadaeg Aανσνοαùο τπο„νſrτl, à& A uνααο Xρo αιαιο õü Sequentes igitur ſanctos Patret! Confitemur unum & eundem Filium,; Dominum no- Tom. j. Concilio- ſtrum IäSU1 CHRISTVUM, eundem perfeltum in Divi-unbes- 4* nitate, & perfectum in Humanitate; verè Deum, & verè ho- minem, eundem ex anima rationali & corpore, conſub- ſtantialem Patri ſecundum divinitatem, & conſubſtantia- lem nobis ſecundum humanitatem, per omnia nobis ſimi- lem absꝗ; peccato, ante ſecula quidem genitum ſecundum divinitatem, In extremis autem diebus ipſum eundem pro- pter nos & propter noſtram ſalutem ex Maria virgine Dei genitrice ſecundum humanitatem genitum, unum & eun- dem JESUM CHRISTUM Filium & Dominum unige- nitum, in duabus naturis inconfusè „incon vertibiliter, indi vi- 52%, inſegregabiliter cognitum, nequaquam differentla natu⸗- rarum ſublata propter unionem, ſed ſervata potius proprie- tate utriusque natutæ & utraque in unam perſonam con- currente, non velut in duas perſonas diſpertitum aut divi- ſum, ſed unum & eundem Filium unigenitum Deum Mer. bum Abſtraltum pro concréto. Bin. d. lI. n. 4. Bin. d.l. n. F. 796 XAIP P ENID I X bum & Dominum JIESUM CHRISTUM, quemadmo- dum olim Prophetæ & de ſeipſo Chriſtus ipſe nos docuit, & Patrum nobis tradidit Symbolum. §. 7. Iimn etiam decima Epiſtola Leonis Syrodie 4 4 Flavi anum 6.7. f. 92. loquitur: Salva proprietate utriusque naturæ, & in unam coëunte perſonam, ſuſcepta eſt à Majeſtate humi- litas, à virtute infirmitas, ab æternitate mortalitas, & ad re- folvendum conditionis noſtræ debitum, natura inviola- bilis naturæ eſt unita paſſibili, ut'unus & idem mediator noſter & mori poſſet ex uno, & mori non poſſet ex altero. §. 8. Item cap. 4. F. 9,. Qui verus eſt Deus, idem verus eſt homo, dum invicem ſunt & humilitas hominis & altitudo Deitatis. Sicut enim Deus non mutatur miſeratione, ita ho- mòô non conſumitur dignitate, agit enim utraꝗ; forma cum alterius communione, quod proprium eſt, verbo ſcilicet o- perante quod verbi eſt, & carne exequente, quod carnis eſt. Unum horum coruſcat miraculis, alterum ſuccumbitinju- ris. Deus eſt per id, quod in principio erat Verbum, & De- us erat Verbum, per quod omnia facta ſunt. Homo per id, quod Verbum caro factum eſt, quodque factus eſt ex mu- Here. Item propter hanc unitatem perſonæ in utraque na- tura intelligendam, & Filius hominis legitur deſcendiſſe de cœlo, cum Filius Dei ex Maria virgine carnem aſſumſerit. §. 9. Er rurſus csf 9;. Filius Dei crucifixus dicitur & ſepul- tus, cum hæc non in ipſa divinitate, qua conſubſtantialis eſt Patri, ſed in naturæ humanæ ſit infirmitate perpeſſus, &c. S. 1o. Hucusque verba utriusque Concilii Epheſini & Chalcedonenſis, quibus cum reliqui fanéli Patres omnes conſentiunt. è §.. II. Et hoc ipſum hactenus eruditi in ſcholis noſtris verbis Abſtméti & Concreti indicare & declarare vo ad quæ hic liber etiam paucis verbis reſpexit, quæ verba, quemadmodum hæc omnia optimè norunt eruditi, in ero & genuino ſenſu, neceſſariò in ſcholis retineantur oportet. *in lib. Conco- §S. 12. Concrem enim ejusmodi vocabula funt, quæ nee- diæ. guam Chriſti perſonam deſignant, ut Deu, Homo. Abſtm- gy vere erprirn Conerea ram dic Ajrimita ſ. 14 unius alterius Obrem Huwan, dioma vehlet: his logt tollatun tor A y Cporte. eusde⸗ tates ſi N Lopro mum N nionen alter dedar Ppartel excog DIII Wäre, Deve Tum (ere kgunr eros et laltucko itaho. da cu ſlceto. mnjs et. irinju. Kbe- petid, EXIII. e. alis eſt ,8. VEs nerunh⸗ V erbe⸗ iuven Me. NRm.H S, ——- ⸗ DE CHRISTI HOMINISMXATJESTATE. 797 da verò ſunt nomina, quibus naturæ in perſonzg CHRISTI exprimuntur ,Ut divinitas bumanitas. . §. 13. Secundum quam diſtinctionem recétè dicitur in Concreto, DEuS eſt homo, bemo eſt DEus. Contrà, perpe- ram dicitur in Abſtracdto, divinitas eft bum anitas, bumanitas eſt §. 14. Eadem eſt ratio Eſſentialium idiomatum, ita ut unius naturæ idiomata de altera natura in alſtracto, quaſi alterius naturæ idiomata ſint, prædicari nequeant. Quam- obrem falſæ & erroneæ locutiones fuerint, ſi quis dixerit: Humana natura tſt omnipot entia, éeſt ab æterno; ſicut neque ipſa Idiomata de ſe mutuò prædicari poſſunt, ut ſi quis dicere vellet: morzlitas eſt immortalita, & contrà; propterea quod his loquendi formulis diſcrimen Næturarum & Proprietatum tollatur, eædem confundantur, una in alteram converta- tur atq; ita earum fiat exæquatio. = §. 15. Cum zutem non tantùm ſcire & firmiter credere oporteat, a ſſumtam Humanam naturam Chriſti, in Perſona ejusdem & ſubſtantiam & naturales atq; ſubſtantiales proprie- tates ſuas in omnem æternitatem retinere; ſed etiam pluri- mum momenti habeat, ac ſumma conſolatio Chriſtianis in eo propoſita ſit, ut ſecundum revelationem Sacræ Scriptu- turæ agnoſcamus, & indubitata fide amplectamur ſum- mam Majeſtatem, ad quam natura illa Humana in & per U- nionem Hypoſtaticam verè & re ipſa evecta, & cujus perſo- naliter particeps facta eſt, quæ in libro Concordiæ copiosè declaratur: Ideò ut ſimiliter quisq; videat, etiam hac in parte libri nominati non nova, peregrina, ab hominibus excogitata & inaudita dogmata & phraſes in Eccleſiam DEIInvehi, ſequens Catalogus teſtimoniorum cum Sscri- pturæ, tum Veterum purioris Eccleſiæ doctorum, præci- pueè verò eorum, qui quatuor Oecumenicorum Concilio- rum anteſignani & directores fuerunt, quomodo illi hac de re locuti ſint, dilucidè oſtendet. §F.16. Suntq; teſtimonia illa, quò faciliùs ea invenire & re- tius intelligere le ctor poſſet, in certa capita diſtributa, quæ ſequuntur. rimum 795 AFTFTE N D 1 I. Primum Sacras literas, perinde atg Patres, loquentes de Majeſtate, qam Humana natura Chriſti per Unionem Perſonalem accepit, ati verbis“ Communicatio- nis, Communionis, Participationis, Donationis, Traditionis, Subjectionis, Exaltatio- nis, Dari, &c. Dan. 7, j. Ecce in nubibus cœli quaſi filia bomini ve- niebat, &c. & DEDIT ei poteſtatem, honorem & regnum: poteſtas ejus poteſtas æter1na.– Johan. 13, 3. Sciens quia omnia DEDIT ei Pater in manus. Matth. II, 26. Omnia mihi r8RADITA ſunt à Patre meo. Matth. 28, 18. Data eſt mihi omnis ?oTESTASin cœ- lo & in terra. Philip. 2, 9. DONAVIT ei nomen ſuper oMNE no- men, &c. Epheſ. , 22. Omnia su sECIT fub pedibus ejus. Pſal. 8, 7. I. Cor. 15, 27. Hebr. 2, 8. Phil. 2, 9. Propter quod DExus EXALTAVIT ipſum. Eafliu⸗ 2owò*&. 8.X. . . ANA v& ει⁵ anο ειτοααπ α ( Xρ⅜) 10 Abαναοαα z& 'g 7 9uyrs ασαεατ&ααπωαιαιε. α re Aε α eâ* ονα²⁰ oA²αιοα τιανναασνοοααανανν αρ α r Sror ετρτιαρι X„ arrezaαανααιαεν£. Sed illa quidem 4ſeipſe communicans (ρ bomi- si, hæc verò à mortali ipſe recipiens. Item, mortali quidem potentiæ divinæ fubminiſtrans, à mortali veròô ipfe non contra in partem aut communitatem adductus. . Tgrov aντ+ (roοναυιαντοσ sNα rn α α ννυuυ Conc AS, &α ri e& sτωτ α Kan οααι Hτu²τι ααοαονιοαιαι a Eα. Hunc dͤ Punen habet, munuita 407ú Atbe (aroſa bum in Wand e Verbie Ty Sa de lek⸗ 7 M en CAX datur glori⸗ ſtem, nition 0 Cut quol let fu T n CEÜ Matur. hocv ere 1 Ar, ſizer catio⸗ ,. nun.. ter in us. . opler N. 4Rα bont⸗ ciden ſe nn 40. Hun in e. Hunc ipfum inte habet, atq; ad digni TI KO MHINITS MAYESTATE. 799 rim ad illius vitæ æternæ, quam penes ſe tatis in divinitate ac beatitudine com- munitatem aſfumens. SJ Athanaſius in Epiſtola ad Epidetum: Non enim Verbum, caro fa ſtum eſt, ut Deitati aliqua acceſte fieret, neq; ut Ver- DE CHEHRIS bum in meliorem ſtatum reduceretur. Magis verò ipſi Hua- manæ noturz atce ſſia magna faäëta eſt ex communione & unione Verbi ad humanam naturam. usναR„ οοα. Epiphanius hareſi. 69 pag. 344 AnAerτ ααςιαιMα. Glas S. õ lvτιων1τwςια α νι7νοςεο c αςHaαν, 3ραν παπυαπεαα T Osor S, T riατς α Sαονντααα ασαR õ jv u &Xαε 5 gab aτ aρς= ie, sταπα Xαραυα ει Gννινsοαι 7τ * sXο ex noſtro genere erat, transforma- batur in gloriam (in transfiguratione) inſuper acquirens gloriam Beitati, honorem, perfectionem & gloriam ccœle- ſtem, quam Caro ab initio non habebat, ſedi di eam in cou- nitione ſcilicet D E1 Verbi accepit. Caro, quæ ex Maria & Cyrillus lib. 5. Dialog- Chriſti? Et reſpondet: ſecundum unionem um vivente Verbo; quòd & ſuæ natura bona proprio corpori COoOMMUNIA ſo⸗ let facere. Theosdoretus Epheſ. 1. * Quòd verò aſſumta ex nobis natu- ra ejusdem honoris cum eo, qui aſſumſit, S1 PARTI- CEPS, ut nulla videatur adorationis differentia, ſed per naturam, quæ cernitur, adoretur, quæ non cernitur, divinitas, hoc verò omne miraculum ſuperat. Damaſi enu lib. 7. 7 66* ρbhoò*α. ris. cap. 7. Ka aen uév (5 Sea Oαι 7αα*ααα dovnudzαν & αροαα . . 9 . — gradid¾Qoα, ν+sιρα αατα &αταατ ατι☚ rαι ααααν τα; bor aiαατοννπ Divina gatura proprias ſuas excel- lentas Quomodo ergô vivificat caro P. 114. p. 736. 738. 800 A h P k, N bD 1 x. lentias ſeu glorificationes carni c OMNMUNITGAT ſeu im- Pertit, ipſa verò in ſe paſſionum carnis manet expers. UMdem cup. h. dc) α‿ρα α ⅛ ⁄ſo, rτ α Aννοqäoνα (zπ%οαι αατσρa ραναα 18ια ιſ rαασ εαα⁰ Sς αα. , Svρνραιααασ* 2 79 So Av T91 Svεσενι,, ααα T5 duαα 2 aνρονιιπ ⁵ Nα Yag Xo, 9 S= aUτIι αα1τ— Joo nas avrs &ναNαεν‿ςνοανι &. ανοαατα αννvα1τε Deoryr. enτ ρ*ονν 2ροασ 7ταινvοοαν τπα Piuc ααν 5oäs &* vαιαε ι£α ε‧ Xenkarigag. . Caro operanti Deitati Verbi Co MuINICGAT, cum quòd divinæ operationes Per corpus tanquam per orga- num perficiantur, tum quòd unus & idem ſit qui divina & humana operetur. Noſſe enim oportet, quòd, ſicuti ſancta ejus mens etiam naturales ſuas operationes operatur, &c. Et ſimul communicat etiam Peitati Verbi op eranti & guber- nanti ipſa etiam intelligens, cognoſcens & diſponens to- tum univerſum, non ut nuda bomimz mens, ſed ut DEo ſe- cundum hypoſtaſin counita, & D E meni conſtituta. Chbriſtum Majieſtatem illam in empore, neg ſecundum divinitatem ſeu dipinam naturam, ſeg ſecun- dum aſſumtam naturam, bel ſecundum carnem, ut Homi- nem vel ut Filium hominis, bumanitus, ratione corporu ſeu Haumanitati propter carnem, quia Homo aut Pilius hominis , accepiſſe. Hebr. 1,3. Facta purgatione peccatorum PERSEIPSUM, ſedet ad dexteram Majeſtatis in excelſis. Hebr. 2, 9. Videmus Jxsu M Propter PASSIONEM mortis, gloria & honore coronatum „& conſtitutum ſuper . omnia ornin 0 5. dextrisv Daridp⸗ nis. poteſtat MINIS 4 . 04 &, aibeur. pturad MANI! non In NITA Cicitor. 0,k N erdn tatem UISSE Dictg Ned NE S te, ite ge 2 E in Nuac (A) leren ſeuim. eo. eeen 47 )6. dua? 4 4 Ooo. .1 rosα. (um rorga- VIna & ſanctz Ir, Ko. guber. nst. 20 ſe. g omi. poru “ N per nniaæ DE CHRISTI HO MINIS MAIESTATE. 801 omnia opera manuum Dei, & omnia ei ſubjecta ſub pedibus ejus Pſ.5, 5. Dan., . Att.2 3. Mat.Itiz. 25“,1S. Phil.2, 9. §. 3. Lacæ 22,69. Ex hoc erit Filius hominis ſedens à dextris virtutis DEl Epbh.t, 2t. §. 4. Lucæ nzagz. Et dabit EI Dominus DEVS ſedem David patris, & regnabit in æternum, & regni ejus non erit finis. §. 5. Toh. 4, 22. Dedit Filio habere vitam in ſe ipſo, & poteſtatem dedit ei etiam judicium facere, quia FlLIVS HO- MlINIS EST. S§S. 6. Athanaſius citante Theodoreto Dialo. 2. να. 8, Asà& ραν „απωο σσιαασναρα && r aiοαντπüd υυen aunασAsν, & r“ Seνανα. Quæcunque Scri- ptura dicit Chriſtum in tempore accepiſſe, PROPTER HV- MANITATEM, dicit, non propter divinitatem. §. 7. Athanaſius Oratione contra Arianos 2. & 4. Scriptura non intelligit ſubſtantiam Verbi exaltatam, ſed ad HVMA- NITATEM ejus hoc ſpectat, & propter CARNE M exaltari dicitur. Cum enim ipſius ſit corpus, meritò ipſe VT HO- MO, RATIONE CORPORIS HVMANITVS exaltari & accipere memoratur, eò quèd corpus illa recipiat, quæ Verbum ſemper posſidebat, ſecundum ſuam ex Patre dei- tatem & perfectionem. Dicit igitur ſe poteſtatem ACCE- PISSE VT HO MINEM, quam ſemper habet ut DEUS. Dicitque (glorifica me) qui alios glorificat, ut oſtendat car- nem ſe bhabere iſtarum rerum indigam. Acproinde CAR- NE SUE HUMANITATIS hanc glorificationem accipien- te, ita loquitur, quaſi ipſe eam accepiſſet. Hud enim ubi-pag. 250. que animadvertendum, Nihil eorum, quæ dicit ſe accepis- ſe, in tempore ſcilicet, ita ſe accepiſſe, quaſi non habuiſſet: habebat enim illa, utpote ſemper ut DEVS & Verbum. Nunc autem dicit , HVMANITVS ſe accepiſſe, ut⸗ CARNE EIVS IN IPSO ACCIPIENTE, in poſterum ea ex carne illius in nos firmiter posſidenda tra- derentur. Eee L.8. TMdtem APFPENDIX J. 8. Wem de ſuſeopta humanitate contra Apollinarium pgaoο. Cum Petrus dicit, IESUM factum Dominum & CHRISTVM à Deo, non de divinitate ejus loquitur, ſed de HVMANlI- TATE. Verbum ejus ſemper erat Dominus, neque poſt cru- cem primùm factus eſt Dominus, ſed HVMANITATEM ejus dhvinitas FECII DOMINVM ET CHRISTVM Ac 296. = §. 9. Iiem pag &t. Quxæcunque Scriptura dicit Filium ACCEPISSE, RATIONE CORPORIS accepra intelligit,, corpusque illud eſſe primitias Eccleſi?Z. Primum igitur⸗ DOMINVS SVVM CORPVS excitavit & exaltavit. Poſt- hac autem wembra ſiti corpori. Quibus verbis Athanaſius explicavit, quod paulò poſt ad unwverſam Eccleſiam etiam ſuo modo accommodavit. S. 10. BPBaſilius Magnus contra Ennomium lib. 4. Quod g802 Dominus celebratur & accepit nomen ſuper omne nomen PPil.2, 9. Item: Data eſt mihi omnis bPoteſtas in cœlo & me ea gloria, quam ante mundum habui apuchte r,,. &c. rlas &ναααααννπσν ααι ν α 1τ sααν ν vοσανα αι. Hoc eſt: Ila intelligere oportet de INCARNATIONE, & non de Deitate. F u. Ambroſius lib.5. de Ede cap.6. Tom. 2. pag. 109 Didici- ſti, quò omnia ſibiipfi ſubjicere posſit ſecundum operationem utique Deitatis: Diſce nunc quòed SECVNDVM CAùk- NEM oamnia ſubiedta accipiat, ſicut ſeriptum eſt Epheſi. Se- cundum carnem igitur omnia ipfi ſubjecta traduntur. HMem lib.y.eap.2 pag 99. Non enim DEVS ſuæ ſedis Apo- ſtolis dat conſortium, CHRISTO ver SECVNDVM HV- MANITATEM datur conſortium divinæ ſedis. Er cap gag.os. In CHRISTO communis SECVN- DVM CARNEM natura prærogativam ſedis cœleſtis meruit. F. 12. Cbryſoſtomus Ebr. t. Sermone - pag 17. 7à3 ιαι αρααα ανιOα αο.οτιααισιν Aααιαααια J5Xàο ss. FK.z. Fe⸗ ℳ. e e, aide Aye dg, thron⸗ C(rW fult, paue Uen D Guan gur ſch teg MA Cdtn ven err 5½% IANI. ſt an. TEM. PTVN Fium Nlur. Poſ . naſins etiam 10men rifc; „ X„E , N,K e gerul DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. so/; §K 13. Secundum CARNEM dicens: Et adorent ipſuns awmes Angeli Dei Tom.4 Homilia 3 Pag. és). S§. I4. Theophylactus Iohann.3 34. p 235. . Hναα 34a & râ Ydel e& aατοα νααααπιον Pater omnia dedit in manum Filii IVXTA HVMANITAIEM. §. I5. Oecumenius ex Chrylſoſt. Ebr 3. σ2S eοσα0 „W à 2 7 „ N 1 4 9 — e /, HεαNο1τ ρααv. ,„ e& Onov α r0 iαο r αιο S. & 38& Asτι r0ν sapνα σα ναααια ϑ 9ο aς τααι E10 „ ιNR α„απεν ανωα 57% *ε s Pſ. 45. Et paulo poſt: Ac nhen O rolr aS, αα Cα dsEia S. ααα α, Aαοιννυ ταπσꝓ=z— & Pſ.t00,1. Quatenus DEUS eſt filias, æternum habet thronum, chronus tuus, inquit, Deas, in ſeculam ſeculi. Non enim poſt crucem & pasſionem hoc honore ut DEVS dignus habitus fuit, ſed accepit ut HOMO, quod habebat ut DEVS. Er paulò poſt: Vt HO MO igitur audit: Sede à dextris meis. VUt enim DEUS æternum habet imperium. §8S. 16. Crillus lib. 9. Theſauri capg. Tom.2. pag. -lö. I 2 poteſtatem dominandi VI HOMO aſcendit. Iem lib m.cap. 7. Gloriam ſuam, quam ſemper habuit ut DEUS, ut HO MO petiit, nec quia gloriæ propriæ un- quam expers fuit, hæc ab eo dicuntur, ſed quia in gloriam, quæ ſibi ſemper adeſt ut D?O, PROPRIVM TEMPLVM ſfubducere volebat. Idem lib.a ad Reginas. Accepiſſe gloriam, poteſtatem & regnum ſuper omnia, referendum eſt ad conditiones HV- MANITATIS Dan.7, 13. L 8S. 17. Theodoretus in Pſal z. Tom. 1. pag. 242. Chriſtus. cùm natura Dominus ſit ut DEUS, etiam VI HOMO uni- verſum imperium accipit. In Pfal. I10, 1. Tom.! pag.242. Sede à dexteris meis, HVMANI- TVsS hoc dictum eſt, ut enim DEUsS ſempiternum habet im- perium, ſic ut homo accepit, quod ut Deus habebat, ut HOMO „ J Eeer igitur 84 APPENDIX igitur audit: Sede à dextris meis, nam ut DEVS ſempiternum habet imperium. Idem Ebr. i. Tom.2 pag. 54. Chriſtus ſemper accepit ab An. gelis cultum & adorationem, erat enim ſemper DEVS, jam, aqutem adorant ipſum etiam at HOMINE M. §. 8. Leo Epiſt. 22. Fol gg.trabtans locum Epheſ.nar.inquite Dicant advwerſarii veritatis, quandto omnipotens Pater, vel ſecundum quam NATVRAM, FILIUM ſuum ſuper⸗ OMNIA evexerit, vel cui ſubſtantiæ cuncta ſubjecerit? „ Deitati enim ut creatori ſemper ſubjecta fuerunt. Huic ſi „ aldita poteſtas, ſi exaltata ſublimitas, minor erat Provehente, „ nec habebat divitias ejus naturæ, cujus indiguit largitate, „ ſed talia ſentientem in ſocietatem ſnam Arrius rapit. Idem Epiſt. 5z. Fol. az. Licet Deitatis & humanitatis in Chriſto una prorſus eademque perſona, eraltationem tamen & nomen ſuper omne nomen ad eam intelligimus pertinere for- mam, quæ ditanda erat tantæ glorificationis augumento. Non enim per incarnationem aliquid deceſterat Verbo, quod ei Patris munere redderetur. FORMA autem SERVI hu- mana eſt humilitas, quæ in gloriam divinæ poteſtatis ERE- CTA eſt, ut nec fine homine divina, nec ſine Deo ageren- tur humana. §. 19. Vigilius lib. y contra Eutychen: Divina natura non indiget honoribus ſublimari, dignitatis Profectibus augeri, boteſtatem cœli & terræ obedientiæ merito accipere. SE- CVNDVM CARNIS NATVRAM igitur illa ADEPTVS. EST, qui ſecundum naturam VERBI horum nihil eguit aliquando, nunquid enim poteſtatem & dominium crea- turæ ſuæ conditor non habebat, ut novisſimis temporibus muneris gratia his potiretur? V 6. 20. Wicephorus lib.t. cap,z6. Fol göô Chriſtus à diſcipu- lis in Galileæ monte conſpicitur, & ibi à Patre ſummam po- teſtatem cœli & terræ ſibi IVXTA HUMANITATEM, ſci- licet traditam eſſe confirmat. III. Cum . n Per 41l Mri bibi⸗ Gat con W N/ R 10 D PDE CIHIRISTI HOMINIS MAIESTATK. 805 Cum ſacram ripturam, tum ſanctos vete- ris & purioris Eccleſiæ Patres de boc myſterio etiam loqui . n guit per vocabula abſtracta, hoc eſt, per ejusmodi nomina, vel quæ expreßs naturam humanam in Chriſto deſignant, G& ad illam in unione perſonali perſpiciunt, quòd pidelicet cerit! ne perſs berſpiciunt, gue natura humana talem Majeſtatem realiter & repera⸗ lie ſi bente, cερ⁵τs ague usatut. . F. t. Lo. 6. 1. CARO MEA eſt cibus, & SANGVIS n. MEUS verè eſt potus, Qui manducat meam carnem, &— men bibit meum ſanguinem, habet vitam æternalm. ſor⸗ 1 Io. 1,7. SANGUIS IESU CHRISTI Filii DEl, emun- nto. – dat nos ab omni peccato. nd Ebbr.g ig. SANGUIS CHRISTI, qui per Spiritum u. ſanctum ſeipſum obtulit immaculatum DEO, emundat Mr. conſcientiam noſtram ab operibus mortiss en. Mat. 20, 10. Accipite, manducate, hoc eſt CORPUS m.ePum. Bibite ex hoc omnes, hic eſt SANGUIS MEUS non novi teſtamenti. M lri, S. Euſtachius, citante Theodoreto dialogo 2. p. 40. . EeUερι& v/υ d goνRτνο⅜âνvu⅛ααρ”Qëραν duo'νανασραααιαιαα ρρ Vy8 A/αν α αυριονο M απdIειX1â τπα gora ν .ναατιο 216 dit aA &α HOs & dο òtνρα Col. 2, 9. ter. Huic igitur prædixit fore ut ſederet (Chriſtus homo) zs in throno ſancto, ſignificans ſeſſurum eum in eodem thro- no cum diviniſt. Spiritu, propter DEU M inhabitantem in u— kiüipfſo inſeparabiliter. . 90⸗ R Idem apud Gelaſium: HOMO CHRISTUS, qui pro- 1. ſ. fecit ſapientia, ætate & gratia, rerum univerſarum impe- rium accepit. Idem ibidem. Chriſtus ipſo corpore ad proprios venit A- poſtolos Mat. 25,15. dicens: Data eſt mibi omnis poteſtas in cœlo &G S Eee 3 in ter- 806 APPENDIX in terra, quam poteſtatem accepit EXTRINSECVS TEM- PLVM & non DEUS, qui templum illud præcipua pulchri- tudine æcdlificavit. §. 3. Athanaſius de Ariana & Catholica confeiſione DEUS non eſt mutatus in humanam carnem vel ſubſtantiam, ſed in ſeipſo, quam aſſumſit, glorificabat naturam, ut humana in- firma & mortalis caro atque natura divinam profecerit in GLORIAM, ita ut omnem poteſtatem in cœlo & in terra ha- beat, quam, antequam à Verbo aſſumeretur, non habe bat DMat. 25., IS. Idem de ſuſcepta humanitate contra Apollinarium pag. e. Paulus Philipz. de TEMPLO loquitur, quod ſt CORPVS Junm⸗ Non enim qui altisſimus eſt, ſed CARO exaltatur, & CARNI SVE dedit nomen, quod eſt ſuper omne nomen, ut ſéilicet in nomine IESV ſtetctatur omne genu, & omnis lingua con- Eiteatur, quòd IESVS CHRISTVS ſet Dominus in gloria Patris Phil. z,y. Et addit regulam generalem: Quando Scriptura loquitur de glorificatione Chriſti, de CARNE loquitur-, quæ percepit gloriam. Et quæcunque Scriptura dicit ac- cgepiſſe Filum, RATIONE HVMANITATIS illius, non di- vinitatis loquitur, ut cum dicit Apoſtolus, quòd in Chrißo habitet omnis plenitudo Deitatis corporaliten, Plenitudinem ik- lam IN CARNE Chriſti habitare intelligendum eſt Col, g. Idem citante Theodoreto dialogo 2. Tom. 3. p. 286. — 2 . Cc. 2 — — K& S Cas Js S „εS: &Hτιτο XοιMοννiιππι AsXι απα. Item: v αια roivun 55α⁷ AS*, zο Jebicοαν 23 Pſ. 100, 2. Corpus eſt, cui dicit Dominus: Sede à& dertris meis. Athanaſius de Incarnatione, ſicut citatur apud Cyrillum⸗- in defenſione Anathematiſini F. Et in libro de recta fide ad Regi- nas „ Si quis dicat inadorabilem Domini noſtri carnem= ut hominis, & non adorandam ut DO OMINI ETDEI CARNEM, hunc anathematiſat ſancta & Catholica Ec- cleſia. Lemn, Quæcunque Scriptura dicit, Filium accepiſſen, RATIONE CORPORIS accepta intelligit, corpusque ha Eule eriat divind terur tem le, g dife m. chri-. NS na ir- rit in ta ba bebat .e. RPVS atun, 1, ut 4 ℳ. utri btari ⸗, A- nd⸗ Nriſ⸗ lE ſr 1170 El . 2 id ſe DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE.,. 807 eſſe primitias Eccleſixæ. Primum igitur Dominus ſuum cor- pus excitavit & exaltavit, poſthac autem & membra ſui cor- oris. 1 §F. 4. Hilarius lib. 9. pag. lo3. Concre. pro Alſtralto. Vt ita ho⸗ molES VS maneret in gloria DEl Patris, ſi in Verbi gloriam CA- RO ESSET VNITA, & gloriam Verbi caro aſſumta teneret. 5F. y. Euſibius Ewiſſenus, in Homilia feria ſexta yoſt Paſcha: Feria 6. Paſchatos in Homiliis ; Patrum,pag.297.. Qui ſecundum divinitatem ſemper ſimul cum Patre & Spiritu ſancto, omniũ rerum poteſtatem habuit, nunc etiam ſecundum humanita- tem omnium Rerum POTESTATEM accepit, ut HOMO I1- le, qui nuper paſſus eſt, cœlo & terræ dominetur, quin hic & ibi facit, quicquid vult. §. 6. Gregorius Nyſinus citante Theodoreto dialogo z. T5 sià Sy 78 9es& hρα. ic 8“ Oνοd z rοαττιν 6° μ¼ ; 71ε 2 dr „ en 2 õ 1 Ro — vE 7 ‚— ,„. . eoα ₰εισνοα SO; 2R uuανε Seo Wοnα. Jara, bis ν 76S aραπιοα Aga & A e vaæbναα M¹. αναο α* νσ☚S αXουανο αρααρ, S* rl &ασααυTn bαταοι ανρ 216 r& oiα αααν gisνσ aα , 4 RXàα 1Iuι 1 τ τνι ι ο LnX è sνρννsl¶a μ Acl. 2,32. Et paulò poſt: n d*ραr sν wοραa nταν * muy i“ vτπνιαν l, 5ν αναα, ει & rà& rrαανâα Pbο„ 90 5 Xale &ε α οιsτυα 2* , abm ro sraαααννι e dom, aàαααοeα 7S 1oν m‿αςυà ο1α α &Sαα² Hoc eſt: Dextera igitur Dei exaltatus (Altor. 2, 55.) Quis igitur exaltatus eſt? humilisne an altisſimus? quid autem eſt hu- mile, niſi bamanum? Quid verôò aliud præter divinitatem appellatione altiſimi ſignificatur * At Deus exaltatione- non indiget, cum ſit altisſimus. Humanam igitur naturam exaltatam eſſe dicit Apoſtolus, exaltatam verò quia Do- minus & Chriſtus factus eſt (bomo.) Non igitur æternam eſſentiam Domini verbo, (Vecie,) exprimit Apoſtolus, ſed Eee 4 humilis 808 AbPPENDIX = humilis naturæ evectionem, ad ſummam celſitudinem, vi- delicet ad dexteram Dei. Er paulò poſt: Quia dextera Dei, fabricatrix omnium rerum, quæ eit ille Dominus, per, quem omnia faéta ſunt, & ſine quo mihil eorum quæ fa- cta ſunt, ſubſiſtit, hæc ipſa unitum ſibi hominem ad pro⸗ priam extulit celſitudinem per unionem. §. 7. Baſilius Magnus contra Punominm libro 2. pag. 661. Kugio“ αN *6 α τοαιε 7τd—r—- να Iσ⅝ναaααςαα ασα1 7 ins Oots, Aoνοννν ααρ 7 2ατιαινιον aαιωα . , — . 2 „ . ραενο ατ ροναιιτεαρεανε⁵— Act. 2, 322. C. , 3. Et paulò poſt: αι½ τα ανπioονι ου õ & αραι1⅓α ανοαα αα1εντια 2 6*bkα sασοοααα As ve W/ ααα ατι0 τατπαιαα doms & c. 14 Petrus Acter. zge. inquit: Deminum & Chrißum ſecit Deus bunc leſun, quem por crucifxiſßis, demonſtrativa voce hu- manæ & omnibus viſibili ipfius naturæ palàm propemo- dum incumbens ſeu inniten+s Ei paulo rate Quamobrem inquiens, quòd Deus Dominum & Chriſtum ipſum fecerit, principatum & dominium ſuper omnia à Patre ipſi commicum dicit. = §. 8. Epiphanius contra Ariomanitas pag. 327. TSlov mv In&o, *sανιαςυυde«ςαdααα ρααα„n , bανααοα. 2 α oιονο„Hτ οαπι ατaρασαο νι½, Qα uusvabn l WXgτοεορνοια⁰ Mæsas &7% Pe, * & sri ααυαινον. Haoc eſt: Hunc igitur leſum, quem crucifixiſtis, ut ne relinqueretur ſancta in carne diſpenſatio, à pasſionis ex- perte & increato Verbo, ſed couniretur ſupernè increate Verbo, Quapropter & Dominum & Chriſtum Deus fecit, id quod ex Maria conceptum & Deitati unitum eſt. 5S i. M NaLA4 Quia Petrus Act. 2. addit: Hunc IESVM, quem cruciſiziſtis &c ſi⸗ gnificat Domini INCARNATIONEM :ͤ & manifeſtum eſt, 2VO0OοD DE CARNE dicit, quapropter Dominum & Chriſtum Deus fecit id; quod ex Maria conceptum & Deitati unitum eſt. / .-9. Aulras – — DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 809 g. 9. Ambroſius libro z. cap. 12. de Spiritu ſanéto Tom. z. pag 1s7. Angeli adorant non ſolum divinitatem Chriſti, ſed S&& SCABELLVM PEDVM ejus Pſ. 96, S. 95, Ebr.1,ö6. Et, e poſtea, illam terram Propheta dicit adorandam, quam Do- IUmo., minus Jeſus in carnis aſſumtione ſuſcepit. Itaque per ſca- ellum terra intelligitur, per TEBRAM autem CARO G. Chriſti, quam hodie quoque in myſteriis adoramus, & u. quam Apoſtoli in Domino IESV, ut ſuprà diximus, ado- α rarunt. F. S.. 10. Augtſtinus de verbis Domini Sermone yS. Tom. 10, e, EPg.217. si Chriſtus non eſt natura DEUS, ſed creatura, nec LCcoiendus eſt, nec ut DEUS adorandus: Sedillii ad hæc re- Pplicabunt & dicent: Quid igitur eſt, quòd CARNEM ejus, Qquam creaturam eſſe non negas, ſimul cum DIVINITAT 1He acdoras, & ei non minus quàm Deitati deſervis? Du ð Idem in Pſ.gS, 5. Tom. 5. pag. Ilez. Adorate ſeabellum pedum ejus. ein. Secabellum eſt terra, & Chriſtus ſuſcepit terram de terra, quia caro de terra eſt, & de carne Mariæ carnem accepit. Et fbun quia in ipſa carne hic ambulavit, & ipſam carnem nobis e manducandam, nobis ad ſalutem dedit, Nemo autem GARNEM illam manducat, niſi prius ADORAVERIT, In- . ventum ergò eſt, quomodo adoretur tale ſcabellum pedum Ga Domini, ut non ſolum peccemus adorando, ſed peccemus ur non adorando. M §. 1I. Chryloſtomus ad Heb. 2. p. 5. Kæl 28 +ſ+% rolr⸗ . utα &ρ Sa ννααναιν ρςρ νιαινςNααονnαο αααιααρια tne. Auιανααα οεανιπιιςπ α a *αι.υàο 25αα⅞ äον α 2 — — . „ 3 „ — „ ex. 70, oc Die o Xe5ροροαα. 7 8°τσ°‧⁵α εααυ A. eat QRov, Esα.ααρ. Ebr. 1,6. ‚id Magnum, admirabile & ſtupore plenum eſt, CAR- NEM noſtram ſurſum ſedere & adorari ab Angelis & Arch- angelis. Hoc ſæpe mente verſans, ecſtaſin patior &c. Mat.zt. . 5. X — — X / . c ſ. Mem 1. Cor. o pag.174. Tgo zo &ααι αα α Pazu,n§. ;* 9 d X KE N. „ 2 x. 09 αενο ςαυαπαοαια uαι νο & C. ρ σεπςνο dvw⁸νπιοπιν σ. 1; 4 / — 17 Ab&σρναεπιOς α ρνααRαποπταασννουονιν⁸ 2 Eee 5 I. Cor- * * — Sie APPENDIX 1. Cor. 10o. HOC CORP VS Chriſti in præſepi jacens, Magi venerati ſunt &c. & àlongè venientes cum timore & tremore multo adoraverunt Mat., F. Idem apud Peosnem Epikft. g5. Cognoſcamus quæ natura ſit, cui Pater dixit: Mto miéd Particenps ſeédis, Illa natura eſt, cui dictum eſt: Terra es & in terram ibis Pſ.ro, 2. S. i= Theophylaltus ex Chryſoſtomo in caput Matthzs pag. zt. Ere i as aαυ.D ˙9 D&αας rναοαατιαHαα ονααιν 77 Os Aνοαα οαυααουν, & ,aααα ατν οα , .ν ANſXα ρααaνανααuν ., Hοοα ngr, en sob αα wäon α & gρ. α ε aνροντινα αου ᷑ερω mν vuy & X&ι- 5u αν πανινν Mat. 2cs, 1I5. Quia HVMANA NATVRA prius condemnata, nunc verò juncta DEO Verbo perſonaliter, ſedet in cœlo, & ab Angelis adoratur, meritò dicit: Data eſt mihi omnis poteſtas in cæœlo & in terra. Etenim humana natura prius ſerviebat, nunc in Chriſto omnibus imperat. Idem in 3. cap. Iohann. α ααα 0d/νααιι r5 e 728 S, zaàrα r ραισν Pater omnia dedit in manum Filii IUXTA HUMANI- TATEM Jo3/&⁄6. Cyrillus de incarnatione cap.. Tom g. pag. 241. Verbum in id, quod non erat, ſe immiſit, ut & HOMINS NATU- RA id, quod non erat, fieret, divinæ Majeſtatis dignitatibus per adunationem foulgens, quæ ſublevata magis eſt ultra na- turam, quàm dejecit infra naturam invertibilem DEUM. Epheſinum Concilium Canone 1i. Cyrill Tom 4.pag. zo. Si quis non confitetur CARNEM Domini eſſe vivificam, propterea quòd propria facta eſt Verbi, quod omnia vivificat, Anathe- ma ſit. Et Cyrillus in explicatione illius Anathematiſmi dicit Ibidem ag 140. Neſtorium noluiſſe vivificationem tribuere CAR- NI Chriſti, ſed ſententias lohann. 6. expoſuiſſe de ſola Divi- nitate. . . §. 14* ns, Ua (un h. us la * Inc 4 DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 311 §S. 14. Theoretus dialogo 2. α é s*ndν nnαα O/ 2aαιdüς („ oνιαα rτε â ταιαι νοιοινι wραονονιαιιι 7a] ig nal7αν+ν Arsρ ααπιιαιναινναπιν ααοο ν nW ODo- εασ Pf-16, 2. Alt.2, 32. 6 S7. Hoc eſt: Mud corpus & ſesſione ad dexteram DEl dignum ha- bitum eſt & ab omni creatura adoratur, quia corpus appel=- latur naturæ Dominĩ. G.z5. Leo Epiſtola ni. Fol g7 Aſſumti non aſſumentis provectio eſt, quòd DEVS illum exaltarit, OG donavit illi nomen, quod eſe ſaper omne nomen, ut in nomine ESV omme gyna Kebkatur, & ommnis lingua confteatur, quòd Dominus ſit I1ESVS CHRI- STVsS in gloria DEl Patris Phil 2,9. §. 16. Damaſcenus lib. 3. cap. 19. P. 251. „ öeαα ⁹ (Xpi=⸗ 53) 84 σ Aaαtοτορ ανοα τστνπε α&. 5 3 aαbοσπνα αα SeXνοσσνd αα αιριhτν d.dkↄor= Oαπιàαο ννααι„z- AXnE& τα ααινς αα OoνναυNρN A&* aαντοαdàMρνααι E., 7 „ 5 —„ X = 4 5 Ses Xνρο, τιn0ριαας αα τnν ανναανοQρ⅞u11Vö[v , α Tανσο una οοσ. Divina Chriſſi voluntas erat æterna & omnipotens &c. HVMANA verò ejus voluntas à tempore cepit, & naturales ac innoxias affectiones ſuſtinuit: Et naturaliter quidem non erat ommipotens, ut autem verè EI SEKCVNDVYN NA- TVRAM DEI VERBI VOLVNTAS EST FACTA, ET OMNIPDOTENS EST: Hoc eſt, ſicut commenteator ex- plicat: Divina voluntas ſuapte natura habet potentiam o- mnia efficiendi, quæ velit: HVMANA VERO CIHIRI- STI VOLVNTAB8 NON SVA NATVRA HABET'/,„ OMNIEFFICACEM VIRTVTEM, SED VT DEO VERBO VNITA. HßM Idem cap. 19. ) α r eναι 1ς Aε* dοννοαα (omoœvé) 1 * α½ 7⅝. Gααιτ Trεα ete S⸗ 77AHεια¾7 ρραο cα 21. 1 Svα Aναανινν Nπν 9ι 78 ι πια aοονvcοονς Eisα ερα α WοιUEα 7aαε Duαας aααα Suρρα &ραρρρρι &C. notvxve * S,ρααα pag. 260. Sr† AbPPENDIXxX. — 17 g àoον½⁸ deαnn inτ⅜οοααπ α uρναοι0 * rAν „αα l 9α a' sαν Üνρααο α ss ve Xpnnατουας Caro operanti Deitati VERBI COMMVNI- CAT, ideò quòd divinæ operationes per organum cor- poris perficiebantur: Ita SANCTA EIVS MENS etiam naturales ſuas operationes operatur. Communicat, autem & Deitati verbi operanti ac gubernanti, IPSA ET- IAM INTELLIGENS, COGNOSCENS ET DISPO- NENS TOTUM VNIVERSVM, non ut nuda hominismens ſed ut DEO ſecundum hypoſtaſin counita & DEI mens conſtituta. . Idem libro eodem cap. 21. 6 α⁰arbhewn rn ocgiς 3- äs 53 2 2ραο oνεα 214 rlα οτοσ0 dαον1ττ⁰ Aν νσοοσασαα reα νατα. . mα, αααιεοnαςdm αειοπι α Actαεαταν Sεα+αhαααα αα r .α 7 ν αR ντ¹α ναιον. Et in fine capitis: ει νv dorο OααιαιαT sι vwo αα * ασαααο 19 oα Xοααερο, 1 * dαα ν 9εvv äsl αναα. &ν dnsα 28 d&α ανσ Oνσοαινſ νρ αα αςα απ ruεα 01 ν&ν⅛ορGo. Col. 3,3. Humana natura in Chriſto eſentialiter non posſidet ſeu obtinet futurorum cognitionem, ſed ut DOMINI ANI- MA, propter unionem ad ipſum Deum Verbum, locuple- tata eſt cum reliquis divinis prædictionibus etiam futuro- rum cognitione. Et in fine capitis Nos ergo dicimus: VNVM CHRISTVM eundemque SIMVIL, DEVM ET HOMINEM omnmia ſcire, in ipſo enim omnes tiheſauri ſapi- entiæ & ſcientiæ abſeonditi ſunt. Nigcephorus lib. 1. cap. ;6. Chriſtus à diſcipulis in Galileæ monte conſpicitur, & ibi à patre ſummam poteſtatem cœ- li & terræ IVXTA HVMANAM NATVRAM fcilicet, tra- ditam eſſe confirmat Mat.I1,27Z. 25s 1. To 3gt.5, G,.6.y,7. . I. Seriptu- DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATEK. 8, IIII. Srripturan & ſanctos Patres Manßtaten, zam gn anm , viſtus in tempore actepit, non tantane de donct; creatis & qualitatibas Fnitis intellexiſſe, ſed de ea F. 1. Iobann. ,;z. Et nunc glorifica me tu Pater apud temetipſum ea gloria, quam habui apud te, priusquam mun- ſcot. tim eloria & Majeſtate divinitatis, quæ Dei propria eſt, ad gquam aſſamta illius natura bumana in perſona PFilii Dei . exaltata eſt, itaut eſcaciamn & operationom dipinæ nen naturæ, quæ Dei propria eſt, acceperit- 5. dus fieret. ⅓ AXY 2. Hlilariurs de Trinitate lb. .. pag. 25. Verbum caro . factum orabat, ut id, QCOD DE TEMPORE ERAT, glo-=- riam ejus claritatis, quæ ſine tempore eſt, acciperet- §. 3. Gregoriur Nyſſenus, citante Theodoreto dialogo 2. de dicto illo Pezni Abtar. Z, 72. Dextera D' E'I exaltatus Gea ⸗ abm (7 deEia ss&) *£ ahe E r * durla Apaor ei 0 1toν οναααααιν ν 21 r σα. [pſa dextera- e VNITVM SIBI HOMINEM in propriam ſuam evexit cel- fitudinem ſeu ſublimitatem per unionem Tom.2 pag 330. id . 1 Hem de Anima: DEVS VERBVM à communione illa;, N. qux ſibi eſt ad CORPVS ET ANIMAM, nunquam altera- ſ tur, neque particeps eſt imperfectionis illarum, ſed TRA- n DENS EIS SVZ DIVINITFATIS VIRTVYTEM, manet idem us· quod erat & ante unionem. E1 §. 4. Baſtlius ets 7 i 73 Teis ναναν p. 231 pzin i 2. Fyy. e y rpéa & ααραα „ Seorne; 10 9ρ α *Ksin — Edit. Venet. lex Gannag, αα GdnνnW. 8 8 õ 09 6 r σι⅓ Hom. S3e ngorzasvosn 227 Xe***ρ/α ααα õäü an dusteg, D. 5†* E⸗ tti 5rει 3 6Xri& 7 sl&αε +τασ c 6A“0ον 7A6ορ 5a & 7 * 16 ov. Luomodo Deitas ℳ in carne? ſicut ignis in ferro, non tranſitive, tranſitivè, ſed communicative. Non enim excurrit ignis ad ferrum, ſed manens in ſuo loco communicat ſeu impertit fer- ro ignito propriam ſuam facultatem (vim ſeu potentiam) nec communicatione illa minor fit, ſed ſeipſo totum ferrum re- plet, quod (illa ſcilicet unione) particeps eſtignis. §. 5. Ep phanius in Ancorato p. 54. oupduva. ;—R—⸗ — 5 α , » „ σ νςαι ανιιοα 14 gαπ Eig εαν Jova ααα v οσε Es ιαι 7 £ „ 7 2 esbane &νιανπſι αννανοα, & °ϑXgα, 8ε ε ε6 &. ¶ ¶Idem DEUS, idemhomo) CORPUS TERRENUM unà cum Deitate potens efficiens, IN UNAM POTEN- TIAM VNIVIT, in unitatem reduxit, unus exiſtens Do- minus, unus Chriſtus, non duo &. §. 6. Cyrillus in Lohannem lib. g. cap. 2). Non imperitè omnino vivificam carnem eſſe negatis. Nam ſi ſola intelli- gatur, nihil prorſus vivificare poteſt, quippe quæ vivificante indigeat. Cum verò incarnationis myſterium laudabile ſcru- tati fueritis, & vitam habitantem in carne cognoveritis, quam- vis NIHII- PENIIVS CABO PER SEIPSAM POSSIT', VIVIFICAM TAMEN factam eſſe credetis. Nam quo- niam cum vivificante Verbo conjuncta eſt, tota effecta eſt vi- vifica. Non enim ad corruptibilem ſuam naturam junctum DEI VERBVM detraxit, ſed ipſa ad melioris virtutem ele- vata eſt. Quamvis ergò natura Carnis, ut Caro eſt, vivifica- re nequeat, facit tamen hoc, quia IOFAM VERBI OPE- RATIONEM SVSCEPIT. Non enim Pau i aut Petri aut-⸗ cæterorum, ſed ipſius vitæ corpus, in quo Deitatis plenitudo corporaliter habitat, facere hoc poteſt. Quas ob res caro cæterorum omnium nihil prodeſt: CHRISTautem CARO, quia in ipſa unigenitus DEl Filius habitat, ſola vivificare- poteſt Col.2ꝛ 0. G.7. Auguftinus contra Felic»ianum Arianum cap.. Inju- ria ſui fiaſt SIA hom ſumt hulit cwin hone Nar 6 ij3 on ſior GF en/ ℳ . 61 lar / 6ℳ N Os erit⸗ elll⸗ inte un. 11, fuo⸗ IE ct⸗ DPb⸗ ut- 100 40 0, e l. ſui DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 8; ria ſui corporis affectam non fateor Deitatem, ficut MAIE- STATE DEITATIS glorificatam novimus carnem. §. 8. Theodoretus cap. de Antiebriſto Tom.2. pag. 3t. Ver-= bum Homo factum non particularem gratiam contulit af- ſumtæ naturæ, ſed zotam Pplenitudinem deitatis complacuit in ipſa bahitare Cal.-2rg. Egem in Pſalmum 21. Tom.t pag lo. Si natura aſſumta cum divinitate aſſumente eſt copulata, & jam ejusdem gloriæ & honoris particeps & conſors facta eſt. Idem Ebr.r3. Ipſa humanitas poſt reſurrectionem chivi- nam gloriam eſt conſecuta. §. 9. Damalcenus lib 3. cap. 7 p. 594. c5 aban ude ( 96/a ασι¾ nοαcin e*α Appnsadzαα rαaaααοαι αεαεαοροι Asνναστα at èõ α ον αααινα αι Divina natura proprias ſuas excellentias ſeu glorifica- Gones carni commumcat ſeu impertit, ipſa veré in ſe pas- fionum carnis manet expers. V. CHRISTVM, unam eandemque Majeſta- tepz di pinam, aliter ut Deum, viwirnm ſſentialiter & oat eſſentialem proprietatem, aliter ut hominem, pideli- cet non eſfentisliter, neque in & ſecundum ſeſe, ſed propter & pro modo unionis per- ſonaliszbabere. 6. 1. Ioh. 14,6. Ego ſum Vita C. I1,:1 5. Ioh. 5,216. Decdit ei vitam habere in ſeipſo, C.EA FILIVS HOMINIS EST. F. 2. Cyrillus lib.2. Theſauri cap.' Tom z. pag. 167. Con- Gtio & proprietas alia creaturæ, alia creatori ineſt, ſed NATV- KA NOSTRA à Fiho DEl aſſumta menſuram ſuam excesſit= & in conditionem aſſumentis eam per gratiamvtranslata eſt. Idem in ohannem lib-a oapil11 Töm.I. pii4. Chriſtus cauſanm ſubjecit, quare vitam & poteſtatem judicii ſibi à Patre data⸗= Aerit, „»„» - 8r6 APPENDIX dixerit, dicens (QvVIA FlLIUS HOMINIS EST) utintel- ligamus omnia ſibi data eſſe ut HO MINI. Unigenitus verô filius non vitæ particeps, ſed vita naturaliter eſt. IMem lib. y. cap. 37. Tom 1 pag. 1St. Vivificat CORPUS CHRISTI, quia ipfius vitæ corpus eſt, virtutem Verbi in- carnati retinens, & plenum poteſtate illius, quo umiverſa⸗ ſunt & vivunt. Imdem lib,a. cap- pag.zolt. Quoniam Salvotoris CARO conjuncta eſt verbo DEI, quod naturaliter vita eſt, effecta-, eſt viviſica. Et cap.s. bag zet. CORPVS MEUM vita replevi, mor- telem carnem aſſumſi, ſed quia naturaliter vita exiſtens habite in ipſa, TOTAM AD VTTAM MEAM REFORMAVI. Cap.24 Pagzio. NATVRA CARNIS ipſa per ſe vivifi- care non poteſt, nec ſola eſſe in Chriſto intelligitur, ſed habet Filium DEI ſibi conjunctum, qui fübſtantialiter vita eſt. Quando igitur vivificam Chriſtus carnem ſuam appellat, non ita illi ut ſibi ſive proprio ſpiritui vim vivificandi attribuit. Nam per feipſum Spiritus vivificat, ad cujus virtutem Caro er conjunttionem conſcendit. WMOοMOοO autem id fiat, nec mente intelligere, nec lingua dicere poſſumus, ſed ſilen- tio ac firma fide id ſuſcipimus. Iem lib. io. cap. pag zot. Caro vitæ facta unigeniti ca- ro AD VIRTUTEM VITXE REDUCTA eſt. Lib Il. cap. 21 pag. 77z. Ipſa CARO CHRISTI non à ſe= ſancta fuit, ſed conjunctione Verbi ad Verbi virtutem quo- dammodo reformata, ſalutis atque ſanctificationis cauſa eſt participantibus: Non ergò carni, ut caro eſt, operationis di- vinæ virtutem, ſed naturæ Verli attribuimus Lib. b6. Dial. Glorificatur à Patre, non quia DEUS, SED QONIAM ERAT HOMO, quaſi propriæ naturæ fructum non habens, potentiam operandi efficaciter, di- vinè accepit quodammodo illam, per unionem & ineffa- bilem concurſum, qui intelligitur DEl eſſe Verbi cum hu- manitate. Idem ę ta el tem elian 1I hoe Ua dNe emir dice Dei perk tem XYIe tem & h Merr tet ltel. tus 1s jin- tſi⸗ 4RO (la. mor⸗ bito 1. viki⸗ abet eg. non buit. aro ſiat 5 llen⸗ i a⸗ ſe⸗ 1e 8 (l⸗ 6tD lutæ di⸗ eſte⸗ ij 3 gem 7 .— Ds CHRISTI MAIESTATE 817 Ilem de relta ſide ad Theodeſium: Immiſit aſſumto corpori (uam vitam, ipſa per unionem diſpenſatione. Tem. Vivificat Verbum propter ineffabilem nativita- tem ex vivente Patre, Attamen eſt videre, ubi tribuatur etiam PROFRIyÆ CARNI PIVIN 5„« EFFICACIA 61O- EI B. ltem, Otioſam confitebimur terrenam carnem ad hoc, ut poſſit viviſicare, quatenus ad propriam ejus natu- ram. Epiphanius contra Ariomatas p. 337. ,Ydo aunn èrarbpanαρ S& ga* iias rl Son, 8 98 2σασsαναοαασιννn. . „» 7 „ „ „, rρ Yανρ Sναασ * &ααυννρο 2Asεα αα „ς α “ AM“ ναωνιας* α ναππσας7 9sba. αα 8ροανααπαςα 2 3 & aτσ nα 15Aντσι νααα⁰αρ2 α αυ 9ρα ιο d eig alav 9s απινàEρ. Humanitas enim illius non ſeorſim per ſe ſubſiſtit, non enim ſeparata Deitate & ſeorſim exiſtente natura humana dicebat, velut alius, & alius, ſed counita humanitate cum Deitate, una exiſtente ſanctificatione, & jam in ipſa quæ perfectiſſima ſunt, ſciente, nimirum in Deo & in unam Deita- tem coaptata. . Auguſtinus de verbis Domini Sermone 5ᷣ. Ego verò DoM 1- . pag. 278. Pag. 279. Tom. 1o, p. NICAM CARNEM, imò perfectam in Chriſto humanita- ²17. tem, ideò adoro, quod à Divinitate ſuſcepta & Deitati uni- ta eſt, & non alium & alium, ſed unum eundemque DEru & hominem Filium Dei eſſe confiteor. Denique ſi homi- nem ſeparaveris à Deo, illi nunquam credo nec ſervio. lem: ffumanitetem NON NUuPDAM Vel ſolam, ſed di- Vinitati unitam, ſclicet unum DErfllium, Dgukverum & Hominem verum, ſi quis adorare contemſerit, æterna- liter morietur. Auguſtinus de civitate lib. io. cap. 2¼. Non ergò caro Chri- ſti PER SEIPSAM mundat credentes, ſed per Verbum, à quo ſuſcepta eſt. Epheſinum Concilium Canone 11. Si quis non confi- tetur carnem Domini eſſe vivificam propterea, QuOND¶wnp. 739.744. QuO 9 744 Fff propria P. 741. 818 APPENDIX PROPRIA FACTA EST VERBI, quod omnia vivificat, a- nathema ſit. g&αανυe r0 aριν α nαα 1 eiα⁰d i7â7 ενιειορεπρ . „ * . „ „ ê.“äü Xa‿ρ ⁰. Omnia dedit in manum Filii juNr A HU MANITATEM: ſi autem & ſecundum divinitatem intelligatur, Dedit Pa- ter omnia Filio Ratione Naturæ, non gratiæ. Theophylactus Joh. 5. 3y. aνα ααοανσυ 75/ Ze! g Idem Matth. 2. õ u Sndαναο as IS. ei & ανσα⁵ & 9eS 6,&£ Asνο⅞νuαιον α Ro, o α1ν νυdm à dagols woτ¼ν=- gνο “οοντπαοα 5 σ n * ρhοονις rtνανασ εα— c/ c, „ c õä õ a τα 7 ° N „„ / 1 – 27 „ 2= *** * t06*& es& dοσσναυυνπνυν dεαονον 9αοοο⅓ατωvDop rls gbu— av nara tetονν. Si de divinitate Deo verbo intelligas (Data eſt mihi ommis Boteßas) ſenſus erit, & Nolentes & volentes nunc me De- um agnoſcunt, qui prius mihi ſerviebant involuntariæ o- bedientiæ modo. Sin autem de nuMANA natura dicitur, ſic intellige: &o prius condemnata natura exiſtens autem DEusS, ſecundum unionem ad Rlium Dei, absque naturarum confuſione accepi poteſtatem omnem. Damaſcenus lib. 3. cap. 17. £ 28 uar oαααααναονoX⅜να —„ ANc. 7 2 — . 1 7 1 „ „ — 4R 2 ρ mveαμαενοο αν α ανονNv 9cειαν+α. AMνo ι A =JèBGUM „» „ 2 „ e . 7 17 oiραkαν α[tννονα õ 1e nαα.αRNιωe— 9, . 3 — 7 „„ , 2 2 2 οπ , & Oon Aερν*τ1I ανα.ul” ne nr &sερ- a*, 4' zoα* αοιοας 7οα xeαααι οαι don, . 3àT „ *e * 7 4 7o1 28 8 Sinmj r vσ davrles, , Cwonτια 21& rlaà zc *As- 5 e . nαα ανοτιbοοσ Non ſecundum propriam operationem, ſed propter uni- tum fibi Verbum divina operabatur (CANO DoMI- N1) Verbo per eam, Propriam ſuam operationem mani- feſtan- — . . 222 NeN ,„ . aO&α S8ροτιαα, u &α νοντ1⅓ α Sovv ſeſt⸗ ter unl Ekaſ (aln T ar ue N le DE CHRISTI MAITESTATE HOMINIS. 919 feſtante. Nam & ferrum ignitum urit, non naturali ratio- ne poſſidens uſtricem operationem, ſed obtinens eam ex unione ignis & ferri. lpſa igitur cARO DOMINI mortalis erat propter ſeipſam, ETr vVIVITICGA propter hypoſtati- cam ad verbum unionem. Idem cap. 18. 6 Sea aαα(XeisS) 92ρς dναορν αα durge*”S ., &c. 59 αοτα aumn 95hnα τασ νει ν5ρ² . . „ X Eavo, α dν Ouod α aαρ *ειnν αανα ασαισιε α Du- — — . D . 7. — , 2 0. X nααα ε πταιτοταας , α)) & 9eS& οα% ααα α xαια W αναιιτιοτιιοι. Divina Chriſti voluntas erat æterna & omnipotens, H UuMANA vero ejus voluntas aà tempore cepit, & natura- les ac innoxias affeétiones ſuſtinuit. Ex NATIRALITER quidem non erat omnipotens, ut autem verèò & ſecun dum na- turam Dei verbi voluntas eſt falta, & omnipotens eſt. Hoc eſt, ſicut commentator explicat: Dirina voluntas ſuapte naturaæ habet potentiam omnia efficiendi, quæ velit: Humana vero Chriſti voluntas non ſua natura habet omniefficacem virtutem, ſed ut Deo verbo unita. Idem libro eodem cap. 21. 7 uε degeanin Sνυ Somnοαdαι ναιτουο πι αςMM0οιι 7d νοαοαι 5 g aveis vXNH 21* rl e dun r A6νο owνοεαα 7 α π ρνnταu νuι 1τ—r- onτ, ααν πτιιμαετιαeτι Rosτιν οοαιαιναα rοα ππςι õ Et in fine capitis: uει ααατιο ᷣο aααν udρααον απαονι αι ν οτιοαρ οα a Xéi&α⁵, wv Adn̈ ε* eον α Arhειαωντντσ πνυ eiàs7α. ν un Ydeο iα αdaναιρ Hααιυαιο απ¾ dοαςαωπ α rν⁰ιασσο õ S HuMANANATURA in Chriſto eſſentialiter non posſidet ſeu obtinet futurorum cognitionem, ſed ut Do- mini Anima, propter unionem & ipſum DruMVerbum, locupletata eſt cum reliquis divinis grædictionibus etiam Fff 2 futu- p. 744. 820. Col. I, I 8. c. 22 3* p. 744. 820 APPENDIX. futurorum cognitione. Et in ſine capitis: Nos ergo dici- mus unum Chriſtum, eundemq; ſimul D EuM& bominem OMNIA SCIREB: Ly ipſo enim omnes theſauri ſapientiæz & ſcien- tiæ abſeonditi ſunt. = ldem lib. 2. cap. 22. ας να rτπ ααoννoσ α “²- Aovzz ODνπα ( r& zvgi OνA' Sα αα wεaν⁰ ν ν%οι ο α εαAναο. τπιτιιον rα „αο ν ‿αρι αιW 219 r dαα Eνονιουιν Sαιι. Et Paulo poſt: & aveορρς α Iτ— Xe8αε, nαπꝗ εν ααοροkα o Nσ 2 Doge au 9sAiοασ Do.νυHh, &α eNn α vnd=- : Domini Anima etſi ſecundum ſe erat naturæ futura ignorantis, attamen ſecundum hypoſtaſin unita Deo Ver- bo, omnium cognitionem habebat, non ex gratia (ſeu partici- pativè) ſed propter hypoſtaticam unionem. Et Paulo poſte Et quia in Domino noſtro jeſu Chriſto naturæ differunt, etiam naturales ſcientiæ & voluntates Divinitatis & Hu- manitatis, &c. VI. Deitatem nune Majeſtatem, potentiam && eæßicaciam ſuam (quæ Deitatis propria eſt & manet) efßfcaciter exercere, in cum & per humanitatem perſonaliter ſibi unitam, quæ Majeſtatem illam inde conſecuta eſt, quod tota plenitudo Deitatis in aſſumta carne & ſangvine Cbriſti ha- bitet perſonaliter. KRom. 3, 25. Propoſuit Chriſtum propitiatorium per fidem In SANGUINE ejus. Rom. y, 9. Juſtificamur in ſangvine ejus. Coloſ. nao. In ipſo pacificantur omnia per ſangvinem crucis e jus. Athana- PIS ſuam humat Proten, 76 die ( 1 non! Pro4 in ea 6 lere⸗ ſupr mal ſorir rte E V tris „ „ lol⸗ nem let⸗ 464. - I oſt: = a* tura er⸗ tici⸗ ß int, Hu. ter nem Dx CHRISTI HONINIS MATESTATEZ. 821 Athanaſius oratione y. contra Arianos . Quomodo COR- PuS DoMINInon eſſet adorabile? cum Verbum manum ſuam corporalem extendens ſanârit febricitantem, vocem humanam edens ſuſcitaverit Lazarum, manibus ſutis in cruce protenſit, Principem aeris proſtraverit. Idem dialogo y. de Trinitate: 6 e 6 Aε%ρ οαας ααα T *M 7 αρααπανααν⁰αρασα⁰ α aubeannνατ , dντι 9 & dorz, o) uer Ari, οοςτd.ο αονννι αν νααμνι &ρρααι. S Et pauls poſt: w verse ,: DognuT Na* νâN“α *Go &. onta sa*ν, à, 1* CdoEn Aoααςμι ννς ααμ νασ☛α DEuS A6α unitus homini edit miracula & operatur non ſeorſim aut ſeparatim à natura humana aſſumta, ſed pro ſua bonitate placuit ipſi, Per aſſumtam Hamanitatem, in ea & cum ea, propriam divinam ſuam potentiam operando exer- cere. Et paulò poß: Et humanitatem illam ſuam ultra & ſupra propriam ipſius naturam, pro ſuo beneplacito per- fectam reddidit, non tamen prohibet, quò minus ſit ani- mal rationale ſeu vera humana natura. Cyrillus de recta ſide ad Theodoſium Anima unionem ſortita ad Verbum deſcendit in infernum, Divina autenm virtute & effcacia utens dixit compeditis: Egredimini. Idem lib. 1I. ad Reginas: Chriſtus ut Daus vivificat per propriam carnem. Et hane communicationem Majeſtatis divi- naæ ſiné permixtiene, aboltione vel abnegatione humanæ naturæ, etiam in gloria, fieri. Matth. 16, 27. Filius hominis venturus eſt in gloria Pa- tris ſui. Et Act u. Sic veniet, quemadmodum vidiſtis euntem in cœlum. F ff 3 Atha- p. 471. Concre. pro A bſiracte. APFPENDIX Athanaſius dial. y. de Trinitate: ucd adoο rde Don r 1 7 — „ — „ — . la ντνh⅛ααπσαιGüÜο ααι ταεοαοονιεdι, αασι αο Roαααμα GS αα½ιι½. Humanitatem illam ſuam ſüpra & altra propriam ipfius naturam, pro ſuo beneplacito perfectam reddidit, non ta- men prohibet, quo minus ſit animal rationale ſeu vera humana natura. Theophylactus ex Chryſeſtomo in caput Matth. 25, I5. 7*⁵α+ zcdd αα ςα α Oας, αατα *ε ⁹oορ h& 9=S dασ⅛ Xuτνυorâ â Sναα sοοσ, A Sor rÜ ι;s αnιτιαπ αωτια. Ego priùs damnata natura nune Deus exifens ſecundum unionem ad filium Dei, absque naturarum confuſione accepi poteſtatem omnium. Cyrillus lib. 4. can 24. Totum corpus ſuum vivifica Spiritus virtute plenum eſſe oſtendit, non guod naturam carnis amiſerit, & in ſpiritum mutata ſit, ſed quia cum Spiri- tu conjuncta totam vivificandi vim haufit. Idem de incarnatione cap. S. In carbone tanquam in ima- gine licet conſpicere, adunatum quidem humanitati DE- uM Verbum, trangormaſße aſſumtam naturam in ſuam gloriam & operationem, ſicut ignis ligno affixus, ita adunatus eſt in- æſtimabiliter humanitati D Eus, conferens ei etiam na- turæ ſuæ operationem. Theodoretus Dialogo 2. ααa àℳaρʒ εα uναααναοε ν a αιατι£ „ rs Sela on ddοραννααοαι 2 rαρια Nt;äzααον αοοννοναοο ανααιεHοſ. Gα= ee ε μιασ εꝝ, 7 α n *οστα νον α*uu.e Do. Corpus Dominicum ſurrexit à mortuis incorrupeitile, impasſibile, immortale, divina gloriſicatum gloria, & à cœleſtibus odoratur poteſtatibus, Corpus tamen eſt, & habet, quam pri- us habuit, circumſcriptionem. Idem Dialogo y. probat hanc Apollinarii ſententiam: Si miztio ignis cum ferro, quæ ferrum oſtenditign α enmnronn zol! vae S ut etia ri; Ne porss, deeys mi rl e u⸗ pter h excid funt. la Oins ujMn1 1A N ho, 1 Do 11: à un er Ppoſt kern Divin H 0 DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 82 3 ut etiam ea faciat, quæ ſunt ignis, non mutat naturam fer- ri, Neque igitur Da cum corpore unio eſt mutatio cor- poris, licet corpori divinas operationes præbeat. Damaſcenus lib. 3. 7ap. 77. & νοι ας rα cα ssααα Rτ ασι r1αο τι * Aoo αοανυ rsααι 5ο0σι era vs rles ναναινιαιι ααα τια αυο σοο αεισαα Sοοοα. Caro Domini locupletata eſt divinis operationib. pro- ,6ς⅓ y. pter hypoſtaticam ejus ad verbum unionem, non paſſa erxcidentiam eorum, quæ ſecundum naturamipſi propria lum ſunt. . Idem lib. 2. c. 22. ορ α α ρvoνοοσ 7απ αε οονπ one ¹ „ „ 75 ²7 „— —= OQOoracg la ( rS avgis *νν àX αοαα αν οιοαι aaan r de. Aö*α ααντανυυ örlα Prαπεναν ρορε⅜, A W 2 * ca e sà w ναουd .νυσ Et Paulò poſte ven ιε& εαει αααο In Xeα+ 7τ * α οραα hitti. o, οαDboρεσο⅝ à eXιοασ Ooαε⅞ν &α eXρι nναραπι. Domini anima, etſi ſecundum ſe erat naturæ ignorantis futu- n. ra: attamen ſecundum Eypoſtaſin unita DEO VERBO, OMNI- Dr. uM COGNITIONEM HABuIIT, non ex gratia ſeu parti- un ccipativè, ſed propter hypoſtaticam unionem. Et paulò in. poſt: In Domino noſtro jeſu Chriſto, & quia naturæ dif- n. ferunt, differunt etiam naturales ſcientiæ & voluntates Divinitatis & Humanitatis. 5 Ix. HN!llumanam naturam divinæ Majeſtatis, qus —DU Dei propria eſt, participem & capacem eſſ: propter & , pro modo anionis bypoſtaticæ. pti- Coloſy. 2, 9. In ipſo inhabitat omnis plenitudo Deitatis corporaliter. In ĩpſo abſconditi ſunt omnes theſauri ſa- ian. pientiæ & cognitionis. Juſtinus in expoſitione fidei pag. 152. Mα S Sταα° οασπα & r6 wααο As„νρHe ς r, oic Aoinvig 8 21 76 * Sn 4 &ν wis P. 731. 824 AFPENDIX & &τ àα RXοαςοα̈œορ1ο νε“„αα, αMW M&ι 7 * ενιαιοαα α 1o àαπινντα 1ο Hι—ο ορια ταα ααα½. Hoc eſt: Nec ita ipſum in Patre, ut in reliquis eſſe dicimus, non eo quidem, quod ſubſtantia in aliis exiſtens contrahatur, ſed propter éorum, qui illam capiunt, modulum per im- becillitatem ſuam divinam præſentiam non admitten- tium. Item: & ααρς ανια αα bν*uνuC durag 9sααS. Hoc eſt: Nam corpus pollutum radios divinitatis non ca- pit. Et paulo poſt: &π οα αν * ααααοοαaοαιπü ιÜιρνα. * htiong at sιaν,. dτα αα⁰ ν, ναρνα αααα 5 a=- coνααινανς αααο Anααaρταα 76 ααι * duααιτοντιις ρπYBA- uS& rlα ααdι¼Üÿ u αε Pazρ à&rovsnte oineter vraορ, 6ααοαν x αανοιιτι Poesr Deonτα 6A“² r αα αα, «α Ssrn s“ αααατ αας, iοαaα.oͤα ) ααι sνα Etoαàιν. Hoc eſt: Eodem modo mihi conſidera juſtitiæ ſolem, univerſis quidem ex æquo ſubſtantia, ut qui Deus ſit, præſentem eſ- ſe, nos verò omnes utpote infirmos & peccatorum ſordi- bus lippientes, oculis noſtris, propter langvorem, lucis præſentiam ſuſtinere non poſſe, proprium verò illius tem- plum, oculum puriſſimum & ſplendoris univerſæ lucis ca- pacem eſſe, utpote à Spiritu ſancto formatum & à peccato omni ex parte ſegregatum. Origenes de principiis lib. 2. cap. 6. Anima Chriſti to- ta, totum ερ recipit, atq; in ejus lucem ſplendoremque cedit. S Et lb. g. Anima Chriſti cum Verbo DErconjuncta, filii DEIplenè capax fuit. Auguſtinus gist. .. Drus licet omnibus creaturis totus ſit præſens, ac præcipuè in credentibus habitet, non tamen ex toto illum capiunt. Sed pro ſuæ capacitatis di- verſitate, alii amplius, alii minus ipſum habent & capiunt. De ca- De ca⸗ habit Eiſi nitalt, li, Admol G in anit in n Yuia! 9 ller i Patyes Nilic Vinits ſonali erſon nenhe un DE CHRISTI HOMINIS MAITESTATE. 82 5 De capite vero noſtro Chriſto, Apoſtolus ait: In ipſo in- habitat tota plenitudo Deitatis corporaliter Col. 2, 9. IX. Etſi in confeſſo eſt neque negar! poteſt, Divi- nitatem andà ecum ſua Majeſtate divina nequaquam car- unis circumſcriptione tamquam vaſe aliquo contineri, quem- admodum Athanaſius, Origenes, Niſſenus & alii rectè ſeripſerunt, & in libro Concordiæ tanquam erroneum rejicitur dogma, de hu- manitate Chriſti in omnibus locis expanſa, ſive de bumana natura in Chriſto per unionev perſonalem in infinitam eſſentiam converſa: Quia tamen divina & bumana natura perſonaliter & ind ſſolubi- liter in Chriſßo unitæ ſunt: ideò cum ſacra Scriptura, tum ſanéti patres teſtantur, ubicunque Cbriſtus ſt, ibi non dimidiatum, aut di- midiam illius perſönam, aut partem tantùm perſonæ illius, ut di- vinitatem ſolam, ſeorſim & nudè, ſine & extra aſſumtam & per- ſonaliter ſibi unitam humanitalem, vel ab ea ſeparatam & extra perſonalem cum bumanitate unionem, ſed totam illius perſonam, nempe ut Deum & bominem, pro modo perſonalis cum humanitate unionis, quæ imperſerutabile myſterium eſt, ubique præſentem, ea ratione & modo, qui ſoli Deo notus eſt. Oecumenius Epheſ. , 1o. ic τ)ραοασ*α da,unαεα. *.αρα *7 9eαπ αM α dαιπιτ Xει. 1α ouρααaρα α aà dare sαα oαααα απααοοαωυden , a“n Epheſ. 4, 1o. Aſcendit ſuper omnes cœlos, ut adimpleret omnia: Quod Oecumenius ita interpretatur: Etenim nuda quoque divinitate olim omnia implebat. Et in- carnatus, ut omnia (uszz gαρνρορρι um carne impleret, deſcen- dit & aſcendit. Et Theophylactus ibidem: Utomnia impleat domina- tione operationeq; idq; in carne, quandoquidem divinita- Pe 5§ 80. 731⸗ te jam antea cuncta compleret. Hæc autem adverſus Pau- lum Samoſatenum & Neſtorium ſunt. Fff S Leo 926 AFTPENDIX Leo Epiſtola o. Catholica Eccleſia hac fide vivit ac pro- The ſicit, ut in Chriſto Jjeſu, nec ſine vera credatur humanita- Se⸗ te divinitas. voad Idem ſermone 3. de paqßfione Hoc Catholica ſides tradit, hoc exigit, ut in Redemtore noſtro duas noverimus con. lerhj⸗ veniſſe naturas, & manentibus proprietatibus ſuis, tan: *N . tam factam unitatem utriusq; ſubſtantiæ, ut ab illo tempo- „ re, quo in beatæ virginis utero, Verbum caro factum eſt, (iturs ec Deum illum ſine hoc, quod eſt homo, nec hominem ihsen ſine hoc liceat cogitare, quod eſt Okus. Korpor lIdem: Exprimit quidem ſub diſtinctis operationibus ſs in veritatem ſuam utraq; natura,ſed neutra ſe ab alterius con. elt, ſi nexione dis jungit, nihil ab invicem vacat, ſed ſuſcepit to· tum hominem Dæus, c ita ſe illi atq; illum fibi conſeruit,: nn ut utraque alteri naturæ ineſſet & neutra in alteram à ſua proprietate tranfiret. d, Dddaa X. exn 7 . . α Cuam autem hujus articuli doctrina es, ut, 1s ubhi tota perſona Mediatoris r5 gebοπσ qquaæri debeat & appre- ⸗ bendi poſſit, ſciatur, præcipuò diretza ſit, ideò liber Concordiæ, per- al inde atque omnei alii & Patres, nor non ad ligna aut lapides,; 4 aut aliud quid, ſed es, quò nos Cbriſus in & cum Verbo Multi Iſuo, remittit & deducit. Knn oer Cyrillus lib. 12. in Joannem cap. yz. In quatuor partes om veſtimenta Chriſti diviſa ſunt, & tunica ſola indiviſa man- cum ſit, quod myſticæ cujusdam rei ſignum eſſe dixerim. Nam enm- uatuor orbis partei ad ſalutem reductæ, indumentum erbi „ (ic id eſt, carnem ejus impartibiliter inter ſe partitæz ſunt. cod In ſingulis enim partibiliter tranſiens unigenitus & ani-· tiin mam & corpus eorum per carnem ſuam ſanctificans, im- um partibiliter atque integrè in omnibus eſt, cum unus ubic; enn lit nullo modo diviſus. t, ppre⸗ Per- 45 Nttes nan⸗ Va unt. Im⸗ big Ani. DE CHRISTI HOMINIS MAIESTATE. 827 Theophylactus in caput ig. Jobannis: 16 wisu ααοο σισααα Xeiε& AA*ν̈Kw 5s τ* τααααιν α ντει αρα sαοιεινουα+ ααd4Ssνοννο ᷑ινιρονατςαα 28 &ν roéi α ,α , &—- ovla« dnαρααοα ρμαμαα αααυααιατπνασνdαοισαvαhs α à0α oueng o hαας duαααaàqιοαο &ν Mꝛsαεν Derd,αν arnmeS, sα; 1απαεω⅓ιαου νουαςνι IHIν⅞“ς ο Igitur fanétum Chriſti corpus Iadivißbile AAt, & divi- ditur & communicatur in quatuor partes orbis, diſtribu- tus enim fingulis & uniuscujusq; animam fanctificans cum corpore, per carnem ſuam, unigenitus & integer & indivi- ſus in omnibus eſt, exiſens ubique, nunquam enim diviſus eſt, ſicut & Paulus clamat. Chryſoſtomus Homil. . ad Ebr. p. 101. 270 Wπ X ZS cοσ Ds6s)), αο XNXeα☚ undααιαι. α αι παανανανιXer- 55%* ταα πρν E6 σ“Miene, , αα. α☛ες S* οMW+ατνοο DDesααα ** ααα l gτοα „ ula gwoiæ. 2*αιαρια iuα⅜ &ααι °ε, * 9woias rle - Aιεοννα τοταvN⁰7α. 6sια οοοοναρ αα να 75α goνσuů vνo*U—LJ‧ꝝi„lcd¾h, cι οτ. 7*aο &τι Adoαιειναπι us*) & rors Wo- S=& TS1το. Wαεςα eo*— eες aο A*ααυαä. Cν⅞ ARl 9oi- õäõ õä ιαωnοαι ραααιαεαοο νσοαας Hoc Nunquid quia in multis locis offertur, ideò multi Chriſti funt? Nequaquam, ſed unus ubique eſt Chri- ſtus & hic plenus exiſtens & illic plenus, unum corpus- ugmadmodum enim qui in multis locis offertur, unum corpus eſt & non multa corpora: ita etiam & unum ſacrifi- cium. Pontifex autem nofſterille eft, qui hoſtiam mundan- term nos obtulit, ipſam offerimus & nunc, quæ tunc oblata quidem, conſumi non poteſt. Hoc in memoriam ejus fit, quod tunc fatum eſt. Hoc enim facite, inquit, in mei recor- ationem. Non igitur aliud ſacrificium quemadmodum ſummus ſacerdos, ſed idem ſemper facimus. Magis au- tem recordationemſacrificii operamur. p. 337. 36⅛. 7237 )( EPILOGüUs. Ec teſtimonia priſcorum Eccleſiæ doctorum „ le- H Wtor Chriſtianæ religionis amans, non eo conſilio huc appoſita ſunt, quod fides noſtra autoritate hominum velut fundamento nitatur, (cum veram & ſalviſicam fidem nulli- us neq; veteris, neq; recentioris Eccleſiæ Doctoris teſtimo- nio, ſed ſolius & unius Dei verbo in ſcriptis Prophetarum & Apoſtolorum teſtium veritatis cœleſtis max azoιπα com- prehenſo, velut fundamento immoto inniti oporteat) ſed quod fanatici ſpiritus aſtu Diabolico hoc agant, ut homi- 4 nes à ſcripto verbo, quod Dei beneficio etiam ab idiotis utiliter nunc legi poteſt, abductos, ad ſanctorum Patrum, & antiquorum Eccleſiæ Doctorum ſcripta, velut in amplisſi- mum pelagus deducant, ut qui iſta non legerit, ſitne ea piæ vetuſtatis &ẽ monumentorum ejusdem ſententia, in quam novi illi Doctores verba eorum allegant, certo ſcire neque- at: atq; hoc pacto in gravi & periculoſa dubitatione relin- quatur. Quare necesſitas nobis impoſita fuit hoc catalogo planum faciendi, & oculis quaſi omnium ſpectandum exhi- bendi, quòd hæc nova falſa doctrina, non minus ſacræ Scri- pturæ fundamento quam purioris Antiquitatis teſtimonio deſtituatur, imò utriq; ex diametro repugnet Antiquitatis ſcilicet dictis in alienam ſententiam, pugnantem cum ejus- dem mente & intentione detortis, perinde atq; plana & dilucida verba teſtamenti Chriſti & perſpicua teſtimonia Scripturæ ab lisdem data opera, nefaria quadam petulan- tia depravantur. Qua porrò de cauſa liber Concordiæ unumquenq; ad ſacram Scripturam & ad ſimplicitatem Ca- techeticam deducit, quod, qui illam ſimplici fidei aſſenſione amplectatur, animæ & conſcientiæ ſuæ quàm optimè con- ſulat, ut quæ ſuper firma & immota petra extructa ſit, ut dicitur Matth. 7. . Galat. 1. & Bſal. I19. W Mn Micolaus Pro P0 D olhe Miniſtr cicece Bernhard dimon di Dartbol, Orias Egis .ſ Thoma , aohnu 2achar beaulas 13 Ddarthoß⸗ Valenti, intp D GS 1 14 4, aren, Danye, e⸗ huc elut Dlli. Imo. Im & om⸗ NOMINA MINISTRO- R II M ECCLESIX EI SCHO- LARUM, QuI IN ELECTORATU SAXO- NANICO, LIBRO CONCORDIZS SuUB- WUð SC RIPSERUINT. PROFESSORES THBOLOGIZ in Lipſienſi Academia. Picolaus Selneccerus D. Sup. VLVolßgangns Harderus D. Zacharias Schilter D. 2 Profeſſores Theologiæ in Wittebergica Academia. Polycarpus Leiſer D. Sup. Joannes Bigenhagius Joannes Schutz M. Mlartinus Henricus M. Conci onatores in aula Electorali Saxon. Polycarpus Leiſer D. Sup, Joannes Bugenhagius D. Joannes Eyſthenius . D Balthaſar Cademan. LE-. Miniſtri Eccleſiæ in! JZachimns Ruhelius Joannes Daſiler M. . Baſlius Waltorts Wicolaus Schultes diceſi Wittenb. Hieronymus Reſohha IAdrian Hubner Bernhard Apitius M. Wolfgangus Steinkopff Anareas Schato Petrus Ringenhban Simon Siderus M. Jeannes Gremplerus. Hieronymus Schat Bartholomeus Tilemannus. Joannes Knor Joannes Copi Cyriacus il, olfus M. Hieronymus Schermeiſter] Ambroſius During M. CGeorgius Callapinus Chriſtophorus Pratorius Georgius Frank M. Thomas Wiageman M. annes Mynehmeyer M. Valentinus Tunkel Chriſzophor. Brenner M. Georgius Natthier annes Puſinus Jacobus Teucher M. Matthias Stubinus Sebaſtian Reinhart vekai Kraner, M. Clemens Aquarius. Michael Schmidt Paulus Jacobi. . Benedictus Hauſman BnsTen Marceus Ad inſp ectionem Samuel Lehm Valentinus Kanne. Torgenſem. Leonhard Heiderich SD I Caſpar Heidenreich M. S. Valentinus Rebling Ad inſpectioné Kem- Andreas Dors M. Gregorius Mäler bergenſem pertinen. Hieron. Nymman M. Chriſtophorus W'eida tes miniſtri. Joannes WE'alderic. M. Valentinus Kubn Matthæus Bloching M. S. Georg. Franckenberg. M. brhardus Pinitz Anaäreas Wiſick Thomas Carlitius M. Philippus Breil M. Andreas Wancelius M. Nicolaus Wanne Vitus Kelner Vitus Kichter M. Benjiamin Schade Serdrtas 830 Clera Elelzor., Andreas Schulz Bartholomaäus Schaliz Ioannes Haulchildt. terfeldenſem. Wenceft. Sturmius M. §. Joannes lenicke M. IToannes Pentzolt Conradus Berger M. Petrus Nicolaus M. Ioannes Faber Zacharias Pantſchman Caſpar Bieſetau Ambroſius Matthias IJoannes Roth TJoannes Silex Ambroſius Sturmius Caſparus Paitli Martinus Pauli Joannes Neander Laurentius Iungnickel Matthæus Schickradt Alewius Heune Blaſius Punika. Ad inſpectionem Beltzig. Jonnnes Galen M. S. Iacobus Wegener Sebaſtianius Bog Egidius Karsdorff Mauritius Polz Nicolaus Sturmer Gregorius Vincentius Zacobus Elen Iacobus Rulopfephi Andreas Bonigart Mauritius Poltz. Gerſon Plato Anaäareas Golin Daniel Trebiz lacobus Schroter CATALOGu= Barthelomæus Buileken Simon Lemken Daniel Troltz Vitus Vuolter Anädreas FFidlerus Lacharias Dreybrot Paulas Urſinus Iacobus Lentz Conradus Nadelius. Ad inſpectionem Zanenſem. Paulus Schunab M. S. Oſwald Vogelius M. Laurentius Mueth. loan Eckard Henricus Brennerus Chriſtianus Groß Gregorsus Thico Balthaſar Ment e Petrus Willichius lonannes Blum Georgius Eckhardt Ssimon Ognus. Ad inſpectionem Heinichen. Petrus Plochius M.S. loannes Fuchſins Petrus Zimmerwman Ioannes Albertus Ad Seidenſem. Caſparus Erithrus M. S. Valentinus Scbulerus Caſparus Rot Balthaſar Anſer M., Martints Heiktius loannes Maltheſius Malthæus Lebmann. Ac Hertꝛber- genſem. Nannes Pratorius M. S. Martinus Conradus M. Petrus Birnerus M. Georgius Botticher M. Petrus Gorpitis Aoareas Faber Adadmus Ambherge Melchior Lenman Chriſipphorus Lieſigk Anädreas Kueben Andreas Schikeradi Andreas Gorp Iloannes Heinemax Benedibctus Hannemaß Balthaſar Theodorus Ioannes Vuirt, Ad inſpectionem Schliben. loachim Engelhard M. §. Michael Kolſohutter Lauxrentius Schletz Iacobus Steinbrecher Martinus lIodocus Valentinus Iudex Vrbanus Kraut. Ad inſpexionem Jeſſen. Petrus Eichleris M. S. Blis Grabiuns olſzgangis Kempf Augieſtinis Kuno M. Ioannes Sartorius Georgius Fanchk Georgius Vunſchaldus M. Ioannes Sandus Iacobus Richter Joann Faber. Martins Adin Duhm N Auinu ⸗ Mmunct 5 Dacbaxrics Peulas Cai Cilianu! Ad inſ⸗ Da Laurent. l. Mronzma Philppas E Gom Gregonius oanney 6 beorpini loannes Hi Micolaut Andzegz, I Adamne , lanne lua Ela Herz, be Nbin hen, Maninng 5 Cniſepto⸗ aniel Cn, eirus Le loannes S uunner N, lanme⸗ lnu 1. omat Rh Ad Ui C lorlen eIl ,A M. 5 Elias Herman, tier etz cher onem . ,A. du . Herti Hlieronymus Henningus Philippus Krug. SGBregorius Hanck Saup. loannes Geroldt Goeorgius Erithraus M. Loannes Bux. Nicolaus Hartzwig2k Maritinus stſius M. M. Add Liphienſem dice- bpetrus Heß M. Simon Geaick M.. Martinus Sanrmendd Zacharias Cäæſar aulis Cracobius Chilianus Ponameranlts. Ad inſpectionem Baruth. auvent. Eebman M. S. Andreas Ranadt Ad inſpectionem Gommorn. Andreas Kuüpelman M. Adamus Mulich Andreas Kappert Joannes Iudex Ad inſpectionem Li- benvverd. Tobias Beuther Sup. Chriftophorus Zobelius Daniel Cnuphius Petrüs Lamannus Sigiſmundus Then lJoannes Starck Ioannes Haſert loannes Inchenhæfer Thomas Rhakius. ceſin. Caſparus Albertus M. lonnnes Salmuth M. zorgius Juſtus M. loannes Bartholonzkzus Georgius schindler M. Georgius Volhart Caſparus Pfeiſfer Anadreas Oethe M. Petrus Eetz Hieronym. VLVinchler M. 1Loigangus Ottenklinger lIonanes VVitticty Iloannes Kemmerer Donatus Pangralius Vrbanus Ringler Gabriel Ilexius Philiphus Hilteb rand! Georgius Goldner loannes Hudt Paulus Heiderich Michael Ianus Ioannes Eybiſol Vincentius Frey Laurentius Langins loannes Rhiedel Cbriſtophorus Braun Ioannes Krell Michael Rotherus. Ad inſpectionem Ei- lenburgenſem. Caſparus Starckius M. S. Ioannes Schel M. Caſparus Volgenadt M. VVolſpgangus Fehmelius Martinus Kichter Gregorius Rutilius Seßerinus Kihn Ioann Muldorf Barsholomaus Tzschorn loannos Lempeck loannes Tiegelius Ionznnes Paſerin SuLBSCRITPTORUM. Toaehimus Haberland Zacharias Honigte IJonas Mollner TJoannes Hubaldus Hieronymus Kirchberger Andreas Herler Oſwalltus Mirus Martin. Hartmannus M. V LVolfgangus VB Vagnerus Simon Gerlach Ionas Eckardtus loachimus Sella Laurentius Bornſtein Abraham Martinus Ioannes Seiler. Adinſpeſtionem De- licenſem. loannes Sseliger M. Sup. Petrus Planiz Matthias Bart h Toannes Blumenau M. Iacobus Bedelius M. Chriſtophorus Heinckelius Reinboldus Kreitſich M. VVolſßtgangus Liparchus Iounnes Murſtaterus M. Chriſtophorus Reichelt M. Albertus Huüldericus M. Andreas Swah IJoannes Flamminius Gallus Kirchoſf Chriſtophorus Doring Valentinus VVagner Gregorius Arnoldi Caſpar Seiſfart Andreas Fiſeher Stephanus Kreuchauf VVolſſgangus Franchfertez Sebaldus Maumaang Lucas Hamer Georgius Heiliggabe Donatus Kotzscha Georgins Fax. 942 S Georg. Heiliggabe junior Baſilius Pinig. Andreas Eckardt Joannes Buitgen Joannes E'alturner Joannes Guncelias Georgius Krauſé. Jona, Theodorus Henricus Nepfel. Ad inſpectionem Grimmenſem. Martin Reinhard. M. S. Adamas Zimerman M. Martinus Schemelins M. Franciſcus Rade Caſar Thile Samuel Brengel Burkhbard Gertner AM. Timothens Collopinus Simon Gederizius Antonius Pfeiſgfer Matthazus Préisker Tiburtius Kruger Michael Cbriſtianus Wolſgangus Bohemlus JNannes Aſter Jaan Herſpes Gallus Leth Pannes Riedel. Petrus Beuther Caſpar Mosdorſßf Joannes Buttner Wolſzsangus Menrer abid Arras Thomas Schreiber Georgius Lochla Hieroönpmus Triebach Ruaulus Lindener CGallus Ecke David Kruger Joannes Roſenbach Aattthzkits Peterman. CATALGGUS=. Ad inſpectionem Bornenſem. Martin Kirſthen M. S. Dabid Heinte M. Wolßganons Sydelits Michael Vogel Wannes Burckardi Peerus Nitzſoh Michael Bariholomaäklis Joannes Tilz Liborins Zorn Clemens VLVyindiſeh Ceorgius Koch Elias Buchner Andreas Richter Petris Gratle. Laurentius Ditmar Anadreäas Guntbher Bartho. Peſebmannus M. Valentinus Calcearius Bartholomktes Martinus Ciconia Tobius Milnerus Joannes Hor Georgius Rima Petrus Schaubits Jannes Lanckiſoh, Jacob Drechſel Thomas Schonlandt. Joannes hanius Georgius Molitor Franciſcus Steiniger Daniel Seitz eonhar. Kackenbergitss Thomas Bab’it Balthaſaxr scheibe Matthäus Naunmai Eégidius Engelmann Joannes ochrei. Spurb Ad inſpectionem Rochlicenſem. oizis rgtlis Pauliss Seifrid. M. Sup. Bartholomcus Guntherus Paulus Leopoldas Paulus Reichius Matthias Eberhardes Chrifophorus Hein Joanmnes öchherle Nogn — 'ore , rr A. ansis Lurultetcd. Ad Waldenburg. Zacobis Buts- 4 Erhardtes Spierberg Melchiſedech Pœler annes Kudelias Philippus schraæter Valentinus Mirus Adamus Baumgertnerus Petris Reinbeckelius. Ad Penick. Valent. Schubertus M. Eraſmus Shonius Nannes Sartorius Tbhomas Hofman M. Paulus Bngelmann Mattleals Drauuitz Gregorius Bobenns U.glentinas Folbard Marlinus Eberbardus Jacobus Schanfeldt Paulus Heläd Wannes Huttenknecht. Gangolphus Petzelt. Valentinus Serer Martinus Hoſfmann Georgius luurzluyd hrimids 4 XXVI. A Pegav Matthias ieronymi labianut Fabianus. Paulus Vi Frideritu Andreas loannes d. loannir 4 Marcu Vi loanner XXVII. weiſſen loannet 5 debaßiax Matthia! lonat Mr, loannes S. Aerange, Grezoni loapnes Opdala, loanner 5 loannet baltkaſa, Plaſut 6 Caſper Petrus Laurent lacobus loel ain Angreag, laannnet Ertzoriu Maltben aſte 6, ari, eyban, udreg; Nlheres: Wes MIAee M. 1 ertnerq/ Nd. M. . nn A 7 rdas Goeorgius Reider leremias Abenarius. XXVI. Ad inſpect. Pegavienſem. Matthias Detſchelius §. Hieronymus Muulman Fasianus Stein Fabianus Meiner Paulus Vueber Frideritus Vuenceslaus Andreas Hermannus loannes schubuandus Ioannes Majus Mjarcus Vuildenhein Ioannes Erbardus. XxXVIII. Ad inſpect. weiſſenfelſenſem. Ioannes Bock Sebaſtianus, Sellendorſf Matthias Hofman lIonas Muſculus loannes Sekendorff Alexander Muſolks Gregorius Euſerus Ioannes Diezserus Oſuualdus Bachftein Ioannes Burckhardt Ioannes Vuellendorſf Balthaſar Meuſel Blaſius Gruniger Caſpar Berckmeiſter petrus Dresnul Laurentius Martinus Iacobus Frobenius M. Ioel Vuinter Andreas ermler loannnes Sybertus Gregorius Reſemer Matthaæus Brachbogel Vuolſtg angus Guntzsh Caſparus Andreas Stepbanus Riceius M. Andreas Schonigs 5 U EB S CRIFPTOERM. Iacobus Haberlandus leremias Brauer M. Alexius Blum M. Paulus Garmannus Theodoricus Faber Fridericus Backofen M. loannes Oertel M. Michael Rotſcher loannes schuuemlerus Chriftophorus Olſchius Benedictus Pflugk Bonaßentura Refelde Erhardus Gerckel Martinus Barth Iacobus bockelius M. loachimus Kræmmel loannes Puchelberger lacob Kretzshmar lacobus Zimmerman M. XXVIII. Ad inſpect. Freiburgenſem. Caſpar Bobemus M. S, Ioannes Vuigandus Zacharias Schigher M. Michael Tileſius Petrus Oeni dorus M. Albertus Opetz Sregorius Teubener Paulus Apianas Nicolaus Beier Philippus Faber Balthaſar Mann Petrus Vuolcknerus Benedictus Traberus Conradus Liebhardt loannes Peſchelius M. loannes Heyſe Bartholomæus Rauch Sebafſtianus Reyman loannes Oelſebleger Cyriacus Heilbigkt loannes Sobubertus loannes Lindenerus Daniel btein 64 Daßid Vopælius Marztinus Koch Balthaſar stein loannes Linſtius M. Mauritius Gleisburgius Martinus Grenitz Melehior Piſcator Petrus Richardus Volkemarus Moitzsh Dabßid Steinbachius Laurentius Theobalus Leonhardus Scheerlæ Michael Sambafer loannes Mylius Martinus Mabolicus Nicolaus Molitor Ioannes uolneu lacobus Eſtlerus Nicolaus Bodelius. xXIX. Ad inſpect. Eckersbergenſem. Martinus Vuiliſch. M. & Georgius Liſack Simon Froſch Chriftophorus Hane man Bartholomeus Fabri Petrus Keſtelius loannes Pant zger Martinus Doringus M. Nicolaus Laſe Stephanus bang loannet Portenreuter Mauritius schuuartz Chriſtophorus Scbil lonas Seitz loannes Creuſelius Georgius Bornſohein Cyriac. Sehraubentantz Nicolaus Nemper loannes Reinolt Adamus bicbelbzonner loanngs 8 loannes Ortleben õ loannes Breinig Chru E⸗ eitor. Petrus Leneuuetter 96, . EClerue Eledto SX*αα. Traunas Stutzbach s Svannes Kraus Nicolaus Sunderhauſen Adamus Reinhbardi Georgius Hæflieh Stephanus Zung Andréas Lutzner Iogannes Ritter Daßid Vueber M. Sebaftinnus Bleidungius Jacobus Martius Caſpar Zuberſtrey Abrabam Chandiuss Xxx. Ad inſpeck. Weiſſenſeenſem. Zacha PFræſchelius M. . Stephan. Fleiſebhtwaan M. Joannes Degen Ivannes Vuinklerus Michael Cbytraæaus Georgiui Erdbeber Joannes Berringer Martinus Vnalter Laurentius Keichardus Heinricus Schupius Valent inus Hobanus Caſparus Arnoldus Ioannes Langius M. Vitus Betzoit M. Caſparns 7. biel Ioannes Gebhardt Chriſtianus Leubericht Cbhriſtophorus Thamrodt Ioannes Clajus M. ſoannes Andreas M. Gangolphus Erhardus loannes Vuigandus Petrus Schober M. Daniel lanus Gregorius Breuningk Gabriel Schneſingk Georgius Beck Himricks Vuidelbergius Liborius Stolbergius M. Iacobus Zcger Hieronym. Golhardus M. Michael Klebiſch loannes Hegendorfins Michael Krauuel Vuolſigangus Regius Andreas Oſius Philippus Ezelius Nicolaus Cruſius Stephan Hirſcehbergins Caſzar Burcardus M. Melchior Haſa Ioannes Spindeler Clemens Vueißbeit Thomas Leimengrub Balthaſ. Schonbergerus Valentinas Genizoldas Sabomon Mintzenbergk. Saltzenſem. Vnlentinus Vinsheimius in oppido Denſtadt. P, Georgius Starck Di. Martin Senkentaler Matthäus Schick. Matthias Cæſaær M. Maitthaæus Schutz M. Chriftianns Vuußteman Marcus Hobman Michael Sebulteis loannes Graman M. Andreas Vualderot M. Abrahbamus Born M. loannes Olſchleger M. Chriftoph. Truckenbrot loannes Salomon M, loannes Denſt edt. Cyriacus Vuigandus Nicolaus Reichenbach loannes Helingius M. Sebaßianus Meier, XxxXI. Ad inſpeét. Marc. Bretſchneid. M. 5§. A T à L %O 6 u s Joannes Salomon Ghriſftophorus Rude! Grorgius Mehrman Stephanus Vualter M. Gothardus sybotus Gotfredus Sybotus Henricus Crolach Alexius schmidt Cyriacus Spiegel Valentinus Freitag Michael Stæſſelius Chriftophorus Mederus Henricus Boltzenthatl Valentinus Lobenftein Bartholdus Starck Vuolgangus Sommer Georgius Funckler M. Joannes Miſenus M. Caſparus Bemſtertz Valentinus Marggraff Iuſtus Setzekorn Ioannes Gabriel Andreas Steigeruualas loannes Schbræter Nieslaus Briehius M- Iacobus Vualter Caſparus Seifardus Bartholom. Bronquel M. Nicolaus Vogel. XXXII. Ad inſpeèt. Sangerhauſen. Philippus Seidlerus S. loannes Seimius Andreas Miſenus M. lIoannes Sagittarius Martinus Faſchbius Hippulytus Krul Vrbanus Hulbich Vuolſgangusscheutzlich Valentinus Bottener Martinns Bornerus lounnes Durrius Vuolfgangus Heroldus Musibans Auullkeu Arilan le loennet Ror⸗ Meprictus Vu Matthic n Bebfienus Theogdoricus 47 Oriatus He Gregorius Li loanne⸗ ip Melchiur Ha Paulus Lind. logunes Thn XXII. 46 Cygn Abrabam, Adamut ber loannt el⸗ Dabid Leide Bartholom. Cbr forbon depuel i⸗ Martiuut H larobus Bol loapnes 4 Scſuut 4 baſtiig ho hunnet pet, laureptiut bentin n larobus gl Damniel Eu loannt; 5 Malebior Hicenius kurur Ma Filericut Chiſapben em uhe onyet 4 aniel 8 1 4de! nen lter M. tui 4t ch 4 1 / ius lederus eythal eufein rl mer ler N. M. ert? rglref n 4 salch 4 4M. 1 rdas mull, 4 . ſpect⸗ len. rus ⸗ 4 rils ius eutelis ttent/ oldat Dabid Seideman loannes Petræjus M. Heorgius Sturmius M. S U B SCRIPTO R iuiatthäus Bintdorſf Abraham Caſius M. loannes Rorarius Henricus Vuegner M. Matthias Cup Sebaſtianus Bobemus Theodoricus Vuerbelius Cyriacus Hœſigam Gregorins Luppius M. Ioannes Heſſus Melchior Hartmannus Paulus Lindener Ioannes Thurmius, XXXIII. Ad inſpect. Cygnæam. Abraham Sstreber M., §. Adamus Beeruualdus Ioannes Oelman M. Bartholom. Vualter M. Chriftophor. Boemus M. Chriſtophorus Thyco M. Sanuel Viſeher M. Martiuus Hentzelius Iacobus Bogenfſtein Ioannes Agerman V Eraſmus Aengerlein Baſilius, Bohemus M. Laurentius Pelerus Petrus sechbuller Michael Kretzſehmerus Hieronym. Vuolfius M. Vuolfgangus Ebring Ulricus Harrer Vuolfgangus Sehripetzger loannes Bockſtro Urbanus Scheſfer Zacharias Muſculus loannes Faber loannes Vuolſf Erbardus Zigengeiſt Paulus Tranſons Ioannes Fridericus loannes Ionas Laurentius Vuerman loannes Ciuis Cbhriſtianus Petreias Vincentius Fridericus loannes Hoffman loannes Gutſehmidt Fahianus Meckelius Sebaſtianus Haunsler Georgius Ferberus Andreas Kretzschmar loannes Vuagner. XXXIV. Ad inſpect. VWeidenſem. lacobus Gayrus Sup. Iacobus Schloſſerus Daniel Fugman lIoannes Struthius Melchior Cantzlerus Fridericus Koſenbach Petrus Melpitius PFridericus Behr Chriftophorus Bobemus Georgius Vuolfart lonnnes Agricola Paniel Sbnabelius Leoubard Vnidenzanpus loſephus Schultetus Dauid Fridericus Vuolfgang. Moſtelius Nicolaus Blumenauer Iſrael Hainman Philippus Vuolrab Chilianus Molitor Iacobus Kubn Caſpar Kesk Ioannes Meiſnerus Ioannes Zeiſe Georgius Oetler Paulus Augermannus 6ς* Balthaſar Schiſferdecker U M. Henricus Keinbat loannes Burgoldt loannes Engel Michael Cato Nicolaus Zehenpfunas Nicolaus Kæler Simon Moringk, XXXV. Ad inſpect, Neoſtadienſem ad Orlam. Stephanus Roth M. Sug. Nicolaus Biætner Conradus Zigenſzeck Chxiſt. Blumenreder M. Georgius berbardus Paulus Sohallerus loannes Geinitz loannes Seiga M. loannes F.aber loannes Otto M. loannes Lang Laurentius Nicolaus Melcbior Piſcator, loannes Sobecbnen loannes Fleſſa Daßid Oderus Zacharias Hartman loannes Then loannes Schultes Chilianus Oſuualdus loannes Peilſchmidt Bartholom. Gryneus M. loannes Vuendlerus loannes Thim Chilianus Vuindiſchius loaunes Vuentzelius Iacobus Clauderus loannes Spilerus loannes Teichman Chriftophor. Limmer M. Henricus Vuickelſehbene⸗ rus M. Iuſtus Teuchman Nicolaus scbillingius M. loannes 833 LQClerus Eledor. KoX. SAaX. C. Verig Eleklor, Bannes Rupp loannes Agricola Matth,. Lautenſchleger Caſzparus Peilfchmidt Sebaldus Colerus. XxxXxXVI. Ad inſpeét. Olsnicenſem. Sebaſtian Sperber M. S. Nicolaus Fickhenuuirdt Caſparus Oltza Georgius Burger Petrus Keſßller— IJoannes Michael M. Petrüs Hobmuter Nicolaus Steinmulner Georgius Klæber Joannes Martinus Abraham Vuutinus Adamus Vuolfarth Simon Hendel Joavnes Pencelius M. Joannes Brentelius Georgiui Brentel Erhardus Vuener Chriſtophorus Hein Paulus Oder Ioannes Hultzbergerus Leonhardus Riedehbardt Petrus Andreas Ioannes lenner Chriſtophorus Breutel Ioannes Neidthardt IJoannes Curio. XXXVII. Ad in- loannes Sobubart Nicolaus sprintz Henric. Neumeifſter M. loannes Hainpuhl M. Simon Mulitz Matdernus Vuarſeber Dasid Ringius M. Chriftophor. Crucigerus loannes Faäber M. Martinus Gaſſar M. Georgius Engenius Chriſtophorus Roſt Georgius éulenerus Iuſtus Crucigerus Caſparus Epiſcopus BErhardus Brentel Erhbardus Kerl Vuolßgang. Mualing loannes Elbel Nicolaus Hubnerus Ioannes Scotus Ioannes Iunckelius Tobias Bergkholtz Franciſeus Leupoldt Adamus Keumelius Blicardus Peſtelius Iodocus Naglerus Fridericus Steinbaeh Iloannes Gulden Andreas Seidel Salomon Gæœldel Adamus Puchunan Dabid Mylius M. Andreas Staudener Simon Lorentz. XXXVIII. Ad in- ſpect. Misnen- ſpect. Plavenſem. Bartholomaus Keibelt S. Martinus Pfuntelius M. Daniel Schallerus loſeph Seltenreich Paulus Halieh Laurentius Rudinger ſem. Paulus Crellius D. Nicol Iagenteuſfel M. §. lacobus Lechnerus D. Barthole Clamerinus M. Urban. Hantſebmannus Caſar Cummerns CATALOGUS Hieronmus Tanneberg Iobann. Gregorii Henricus Meſopolitanus Chriſtophorus Molitor Vdalricus Birckel loannes Petsch Abraba, Cummerus M. Fabhianus Starck Donatus Hoffman Michael Volradt Daniel Gregorius Bartholomeus Graßius Georgius Herolat Ioannes Buttner lIoannes Kœlbinger bhaulus Kirchbach lacobus Schuckelt Salomon Rode Iacobus Richter M. Auguftinus Zuuelterus Matthaus Heuptman Zacharias Zimmerman ChriſtophorusGuntherus Georgius Bringus Chriftbphorns Freitag Petrus Droſchelius Romanus Naubarth Chriſtophorus Igenus Samuel Metzner Ambroſius Dabma Michael Mulkerus Michael Starck Benedibtus Muller Blaſius Limpach Georgius Arnoldus Brhardus Pratorins Andreas Vueiß Caſpar Hoſfman loannes Forfterus Petrus Horæz Fabianus Peſcbelius betrus Dutichius. xxxXIX. Ad inſpect. Oſchacenſem. Panlnt PAlat M- Clrif. Ma Cißar li Mart xeb⸗ Martinus Martlnut Chrißoptor Dauig Ce phili. Kh Georyiu 6 Miichael h oannet iolfzanz Petrir Luj loannes bi Adamuth Matlbaeu! loanye, Pe Pauluf Vi Laurentiut loanne, H loennet la⸗ loangtt l, Andreas lannes El loannet Paulus Fy etyuj H, Neybana, Valenting dydress N baunnes mon deig baulus de Adam F hanne, auid uſten, anlreſut 4iraben Martine laurenti, lenne⸗ 5 npeg litangt Olitor l Paulus Matthefius M. 5§. Chrift. Macharepæus M. Caſpar Forfterus Mart. Schluſebnahber M. Martinus Lanquitus ms M. Martinus Aichsfeldt Chriſtophorus Starck 1 Dauid Cleeblod M. 1 Philip. Schlichauber M. . Georgius Grutzener M. rabius Michael Eeccardus . Ioannes Pflefter Vbolfgang. Schlitterlau r. Petrus Vuignerus M. b Ioannes Piſtor At Adamus Hertzog Matthäus Rhuel M. . laoannes Pflepherius Merus Paulus Vuircker M. man Laurentius Penſoltus M. perman loannes Haſcbius M. ntherus Ioannes lacobus M. . loannes Claus Andreas Ranftorſf 4 lLaoannes Eberus rtb 4 loannes Vuilagruber ene Paulus Franciſci „ baetrus Herman N„Stephanus Broſf Valentiuus Lencker M. Amndreas Schneider M. lLoannes Klugel Simon Seidendorfius Paulus Schubuart Adam Vogel Daniel Henningius Joannes BPeurlein Dauid Kynast Vuolfgangus Febnielius Ambroſius Rulich Abrabam Thommigk Martinus Buchholtz Philippus Scbreber Laurentius Fauſtus Lannes Fauſtus Michael Cuenelius Paulus Kirbbach Iaac Fabricius Michael Piſeator Blaßus Hofman Dabid Trencker Matthaus Domiſch Georgius Vogelius Martinus Kiem Blaſius Vuidmoner Stephanus Hofman loannes Socbubuirtius loannes Meruuitz. XL. Ad inſpection. Hainenſem. lIoan Corniexlius M. S. loannes Mukerus Burgbardus Crabatel loannes Schenck M. loannes Sartorius M. Fimon Auenarius Sebaldus Mulhbauſerus Georgius Vuandalus Hermannus Butftadt Henricus Vuolrabius Gregorius Vueiſer Georgius Bucher Ioannes Bau m Benno Kretzschmer Paulus Alber Blaſius schomler Ioannes Ruellius Martinus Heſſus Blaſius Fetſchau Tobiæs Clapius Bartholomæus Tœppelitz loannes Mylius Iacobus Armknecht M. Gregorius Zaulingius loannes Quelmaltz I Bartholomaæus Hein Simon Caæmiſnie Baltbaſar Beich gς à3 s UBSCRIPTO U M. „ Thomas Hecker Stephanus Seblegel Balthaſar Lindener Georgius Treitzshbkan An dreas Stinauer Clemens Coſauigius Nicolaus Libius Lucas Haubolt Caſpar Schiling Simon Kſchnik Gregorius Schiffman Daniel Ricbter Dabid Gensreſfer Nicolaus Carpio Paulus Franck Vuslfgang. à Rechſehitz Marcus Heinricus Donatus Stoll Donatus Rechenberger Martinus Cotta Gabriel Klingerman Andreas Schuricht“ loannes Kuby Seberinus Landius Laurentius Hanfedt Oſaualdus Crellius M. Georgius Nuſæ Blaſius Tuchmachberus Donatus Galla Thomas Sehober Chriftophorus Starck Lucas Denckerus Petrus Meiſner Simon Nauart Antonius Pretorius Petrus Gutenbergk M. loachimus Heintz Gregorius lunger M. loannes Daum Chriſtophorus Henning Otto Colerus Laurentius Glogo. XLI. Ad inſpeét. Bi- ſchofswerdicam. Hiero⸗ Clerus Elelcles. Sa. *ς A T A L o & u g ds Merenm. Opieius Sup. WrnP ector. Sregoriu: Haſe Sa TNoannss Cramern; Eraſßmies Culmannus Pitus Guntzelius Caſbaruz Contadus M. doannes Opitiuns Martinus Opitius Petrus Crencius Jacobus Finmekler Donatus Multer Gregorius Liske Melchior Gaubiſob TPhilippus Stumpff Bartholomkæus Vualde Toannes Buſchmannus Toanknes Kichter oannes Cramerus Martinus Stublerus Samuel Behrnauerus. XLI. Ad infpest. Pirnenſem. Andreas Gath M. Sup. WMWichael Borsbergius WMalentinus Gerhard Ohrißopherns Kittet Michaet Schneider Georg! us Roktingilzs Ncobus Rudolff Geor gius Iudex 7. op) Cuſius Andreas Rariſch Valentinus Vitelius M- IJoannes Coccejus Baſilius Colerus Baſilins Otho Caſparus Vuagener Valentinus Schuman Andreas Schuman Georgius Vnincklerns Michael Lœbner Cyriacus Fritzsche Thpophilus Glaſer M- Bartholom. Khotingius Joſeph Haænel Ioannes Heintzschel Bartholom. schuttingk Cbriftophbrus Peisker Paulus Kichter ſacobus Vueidlich loannes Hoß man Hieronymus Keſtnerus Gregorius Heroldt loanner Freinel Eraſmus Reichel Melesſor Sartor lacobus Proſchins loannes Schubarth Georgins Heuptuogel WNWicolaus Andrec Clemens Puide man Henricus Seriba Burckardus Abman Matihæus Regius Ambroſius Monachus Franciſeus Mymerus M. Georgius Goldammer Pantratinus Himelreich Pangratins Sehneider Toannes Neander Albestus Vueiſſenberger. XLIII. Ad inſpect. Dresdenſem. Daniel Greſerus Sup. Petrus Glaſer M. Antheninus Rudolphus Lucas Froſt Hieronymus Greſerus Chriſtophorus Lucius Leonhardus Chuſch Gottfridus chuſch Pelrus Keckius Franciſens Gnosman loannes Grofſman Palentinus Peſebpzman Andreas Seydler 4 Donatus Menek Georgius Klett Paulus Agricola Balthaſar Vuildenes Andreas Venätor loannes Narhbamerus M. Valentinus Herman loannes Strobach Georgins Graupitz M. Ioachim. Craniueldus M. Paulus Preſebnerus Caſparus uger Fridericus Zæyrlerus Me. loannes Selnerus Matibhaus lIuſßtus Blaſius Dornerus Henricus Franck 1 Baſilius Franck lacobus Rhe»u Valentinus Faber M. loannes PForberger Anthonius Glaſer M. loannes Nageler Barthel. Kuntzelmar Martinus Conradus Chriſtophoras G Glaſer Melchior Boſæ Matthias Hauſotter Sebaſzianus Frælich Matthaus Heber Georgius Brockman Vuolfgangus Autterus Martinas Seitz Martinus Rudiger Michael Piſeator M. Donatus Langé Oſuualgd., Gotzuualdt M. loannes Hoſtius Hieronymus ovbuman Petrus Faber Chriftophorus Riemer Fabianus Krugerus M. loannes Vorderbeil Chbrift ophorus Gribach Gregorius itz Gregorizs brioru Michael. Laurenti Martus ( Vabentin, AIIV. à Fr eib⸗ damyell⸗ Ceorhiut Dauid H Andreas Balthaſ⸗ Heronjn latobus S Gregoriu Abraban Andyeas Thomas 6 Miolau loonne; Ceorin. Michat. DPelrus N Michael Abrd Anaria loanne, Alexana eorin Aexana Laurent Mnnn Iatohz Marti, Thoma Chrite . 4l lu: Caßar. Adrean Marln (hilia Ni⸗ 6. ole Araß, S UBSCRILPTORU M. Gregorius Meirhofer Michael Eiunen Laur entius Bantzth Marcus Crai Valentinus Drißchler. XLIV. Ad inſpeét. Freibergenſem. Samnel lauchius Siß. Georgius Greuſius Dauid Krautuogel Andreas Balduinus Balthaſar Pondo M. Hieronymus Ferſerus Iacobus Stetteler M. Gregorius Vuecelius M. Abrabam Metzner Andreas Dippen Thomas Cæœmentarius Nicolaus Augufſtinus Joannes Læffler Georgius Gylnerus Michael lentzsch Petrus Reich Michael Lufft Ambroſius Creidel Andreas Seberinus Ioannes Klug Alexand., Vrſinus junior Georgius Greus Alexander Vrſus ſenior Laurentius Guntherus Martinus Piftorius Iacobus Fiſiher Martinus Droſchelius Thomas budobicus Chrifophorus Frobelius Paulus Henricus Caſpar Bernauer Andreas Goſmar Martinus Hevricus lemens Piſeator Andreas Glaucha loannes Eger Petrus Loß us Paulus Fackleras Georgius Haukius Matthias rolſe iue Valentinus Piſe helius Valentinus Beuttherus Tgolſangt lunger Melchior Lempelius loſephus Zeunerus Nicolaus Vualterus Sebaldus Vrſinus Georgius Vuilat Laurentius Vrſinu5 Iacobus Gerber Paulus Purſohius Donatus Halo Chriſtophorus Candius Laurentius Graupnerus lonas Vopelius Paulus Goerneyr Ambroſius Fritz Chrißtophorus Richter Vuenceslaus Tilianug Gregorius Bættinger Matthias Debn Vuolſgangus schuman Matthbaus Herbst Michael Papa Ambroſius Meilerus Iacobus Bebamus loannes Got zius M. Georgius Heinich Bartholomæus Hubler. Annebergenſem. Michael Muſculus M. Tobias Kalberſzerger 15 Chilianus Fabricius Nicolaus Henricus Abrahbam Fabritius Gregorius Hirgurgk Adam Hermon Adam Kotmär 646 † Donatus Miehael Cbriſtophorus Forſteru Melghior Forſterus Matthias Derrer blias Littychius Andreas Ungarus Abelus Drechsler Sebaftianus Gunther Vuolfgangusschaller M. loannes Forfterus Petrug Campanus loannes Grabnerus loannes Pauli Vuolfgzangus Vllam Abrabam Homiliusg M⸗ Elias Enderlein Nicolaus Felgenhein lonas Spanſelius Adamus chraxz Simon Auicula Elias Vogelius Andreas Chemnitius Petrus Groß ſoan Zeimerus lodocus Rhau Gregor. Strigenieius M. Sebalqdus Figulus XLv. Ad inſpecio. Vuolſgang. Eberhard A. loanes Pufendorfferus Valentinus Zolman Melchior Beier Chrifophorus Gornerus loannes Lindener Bartholom Crucigerus Helias Liebman Caſparus Behm Egidius Schuman Simon Creluuig Caſparus Heinichn Vuolfgangus Heldt Sup. loannes Crolop. XLVI. Ad inſpeét. Chemnicenſem. Georgius Ruta M. Sup. Michael 23 Clerus Ele aE. 2.4. Elerne Blecio SX 846 Michael Schultz loannes Mullerus Matthæus Georgius Andreas Gothardus M. Ioanes Albertus Petrus Gſchepius loannes Steinbof Valentinus Droſchelius Georgius Steinhardt Andreas Trincke Matthias Sidelius Thomas Vuildſener loannes Sturmius Sndreas Sidelius Valentinus Vueigel M. Benedictus Biderman M. Ioannes Schade Paulus Vuag enen Valentinus oßius Matthbaæus Vogelius Ioannes Droſchelius Martinus Linck Ioannes Linueger Plias Priſel Chriſtophborus Erneſtus Andreas Boiemus Valentinus Buthnerus Martinus Molitor Gregorius Ruppelt Simon Kern Joannes Muller Nicolaus Faber Anthonius Hofemannus facobus Credentius JSimon Vuagner Ioannes Frentzel Toannes Hayn Matthæus Hoppius Ioannes Liborius Daniel Pandorſfer Achbatius Hager Balthaſar Beyer loannes Steinbof. junior Jacobus Troltius Philigpus Petzsth C A T A L O G VUV Paulas Lincius Gregorius Molitor M. loannes Herman loannes Mylias Clemens Leſßigk Daßid Lindener loannes Cellarius Chriſtophorus Cruſius Martin. Oberndorfer M. Valentinus Richter An dreas Naubuit gerus Iſaac Korbitz loannes Rottha. XLVII. Ad inſpect. Coldicenſem. Carolus Schop. M §. Martinas Quelmaltz Caſpar Vuixt Valentinus schulteſius Martinus Kretzer Matthus Strigenitius Laurent. Draunitzſch Andreas Bonnigk Burckhbarus Guth Georgius Schbindeler Vunolfgangus Heſjus Laurentics Gernerus Donatus Langus Chriſßophor. Maztheſſus V. uotſgangus Mattheſius * XLVIII. Ad inſpect. Leiſnicenſem. Dabßid Moller Sup. Georgius Meiſe loannes Zimmerman loannes Teicher Caſpar Bennigk Hieronymus Collis Georgius Arnoldus lacobus Eſebkorn Erhardus Lindner. Mersburgenſem. Adamus Rotberus D. §. Nicolaus Haubtlebius Balthaſar Klein M. Valentinus Appel Caſpar Mylius lIacobus Otto Balthaſar Sommer Sixtus Amandus M. Moiſes Cario Ambroßus Crobeler Michael Polus Cbriftophor. Erneſtus loannes Heuslerus Ioannes Biber Lazarus Urſinus Vuolſgang. Scharſobmid Thomas Zunickelius Martinus Sebammel loannes Vborlin Petrus Cnor Martinus Reinhbardus Sraſmus Sporbordt Iodocus Rigelius Balthafar Krapffdf. Pattlus Sartorius Lucas Fridericus Adamus Fermannus Georgius Seb libenerus lonnnes Kegeler Georgius Langius Ioannes Nordermannus Matthias Hertelius M. Tobias KReinſal loannes Fidler Caſzar] Burkhbardus Salomon Hoffman Cyriacus Halicus M. Lucas Kother. Andreas Stikepoltz Vitus Schutz Andreas Tiſeher. Martinus Pfeiffer. loannes XxLIX. Ad inſpekcl. —(eebe, lodyntt N baldat omas 4 Dauid ler hoannet! Thomas Lucas Cie loannes 5 Danid lej Nicolaus Mattheue Vrolſa⸗ belrziu, eorhite Michast Amhroſu Adamus Heimicts Andreas! loannes 5 loannes d Nico aus loannet!. Petrus Ne⸗ Cier Valentinn L. M ſem, 5 be⸗ hanner lness Ma Daulus ⸗ Michael Vdalrign hannes Mart inu hayyeg Eerjint batbim Valentin loanne boma, ſed. ſem. loannes Radingeras Ssbaldus Cæſar Thomas aälbrich 41 De5. Dauid lerlachius liu Ioannes Reuman S. Thomas Vuenceslaus . Lucas Clement Toannes Suarinus Dauid Ieſſer er Nicolaus Clau ſerus A. Matthæus Guntherus Vrolßgangus Summerus eler Georgius am Ende Georgius Koch hut Michael Sommer Ambroſius ötockman Adamus Crucerus Heinricus VLVila lmid Andreas Piſeator elius loannes schreyper nmel loannes Muſi opius M. Nicolaus Rosbach M. loannes Heineman M. jrd Petrus Rettingk t Caſpar Vragner M. V'alentinus Pulkau. L. Ad Inſp. Zzizen- ſem, & Naunbur- 4 genſem. ner Ioannes Haberman. D, §. Lucas Martinus M. Paulus Burgoldt nn Michael Duringus iu N Vadalricus Lindemeyer lLoannes Blanckenburgk R Martinus Fiſcher 44 loannes VLVagner „ Beorgius I. u* N. Loachimus Vtechus valentinus Hachenburgk e Ioannes Stumpfius M. Sstephanus Engelman Thomas Glaucbius Matthaus Tilomannus S U B S C RIPTORU M. Adam Seu tetns Michael Achtzennicht loannes Egerus Clemens schindelerus Petrus VL ecelius Caſparus PFargula Eſaias Kel orn uſt us Bult ner loannes Træger Vitus Degenlandus loannes Crutiger M. Petrus Ruelingus Laurentius Behbem loſua Mebr M. Petrus brentelius Andreas Muler Sstephanus Theodoricus lonas Prag Matthaus Schmidt betrus Sstubeneck Georgius Agricola Elias Kichter Mm. lounnes Ottelius Georgius rſinus Eſaias Fabricius Chriſtophorus Meuſel loannes Siderus M. Erſmus Apelius M. Valentinus Pr.etorius M. loannes otrot erus Ioannes Steltznerus M. Balthaſar l udobicus Ioannes Fortſch loannes Baumgerterus Henritus Kettwigk Andreas Hennick loannes Stockel Balthaſar Bleuelius Georgius Sscholwer Matthaäus Denbard. Ad Inſpectio. Vur- cenſem. Valentinus Kmus Sup. 6gsS 5 441 S Bartholom. Raunhbanimn D. Clerni Eledtor. An dreas Marguarti A. Valentinus Braun Rf. Brandenb. Matthæus Tragen Georgius Gregorii M. Martinus Groskopff Nicotaus Ritter Clemens Seiffarat Adrianus ußſi mund Matthaæus Hærnigk Matthias Sch luſſel ius Michael bacmeiſter Petrus Decker Michael Sobmidt Petrus Lemibachbus Henricus Loſſius Wolfgangus Pergius. LI. LuPDIMO- DERATORES ET collegæ horum, in ſcholis vrbicis E- le ctoratus Sa- XOHL. Leonbardus Eoczlerus M., Erneſtus Hetten gechius Martinus Hofſmannuz Laurentius Horn M. Auguſt inus Voigt M. St ephanus VVralterus Andreas Sschillingius M. Donatus Cremrichus Georgius Buſchius Indreas VVanchel M. Lampertus Pfeiffer Gregorius Lyftenius Vincentius Sturmins Thomas Hain Bartholomæzus Fritzſeh Cbriſt ophorus Fubrer Caſparus Geiſer Iacobus R&ingus M. loannes Haſelof Iacobus Gores Andrsas Cle⸗ 1 HSõß rus Setior. Sadeen 4 alter Petrus Thyme Valentinus VVyegener Thomas Kappert M. Cbriß opborus Trautſsb Andresss Breunig Andreas Cremrich 4 Georgius Storus Georgi us Vuendt M. ne. vas Dleke, Toannes Ge rlachius M. Saäm net er Crager Balt thaſar Pratorius Andrezs Koslitz Caßparns Destzſeömrsn Georgius Realich Miebae! Martinus M. Georgius Cube, Micbael Kendrk, Donatus Lehe loannes Wter D t. Forgeias Sivwon Kiitmannas M. olfſgangus Keſſelius loannes Glatz Iacobus Grundtm E. tinns Hedio, Tan nn. Dabid abric Thomass Kuntz AnAreas Kn. us Miebae⸗ Jubnerus dedreas Oftro ndreas Beckman Müchael Boemus M. mannus 6 12„ itts 8 Ioanaes Vnanckelius M. Chrißfopber. Gmuius . Zachans Faber Caſzat Haniſius M. Georgius Lænigk Vitus Richter MA4 Ioannes Berger Valentinus Konner Martinus Reinbardt Cagar be zZmer- A † A rY 6 u s Martinus Eichley loannes Maier loachimus Meiſnerus Petrus Gaſſerus Andreas Alman Iuſtug Schz Chriftopherus Faſoldag Andregs Cælicius loannes FPauftug M. Thomas Meitzneru; Philippus Hagius loachimus Francus M. Mart in. Meit har dus M. Georgius Diet richus Sigiſmundus Badebornus Marthia- WLinclerusg M. Paulus Cre tgerus loannes Andreæ loan⸗ 26.5 Dorſch Matihazus Dreſſir u5 Petrus Thomaus Daniel Meniuz Volfygngus Figulus ddamus Siberus lonannes Schbreiner M. Maertinus Hayneccius M. olſgang. Me! nem M. 0 oannes Reinmasz Toapnts Wint Zer M. briſftophzor Baldi „ M. Iacobus Lindenen Ms loannes Stginmetz M., Henricus Durfeld Matthias E bhardus lacobas Gentzſeh Valentzinus Heſſes Chrißophor. a annge Chrifof hor. Botgerus Tbamma, Se bultz Clemen; Tomplerus Iacobus Stumpff dtephbanus Tannebergins Wi- olatis Rab Chriſtothorus Biben Michael Ebertus 1Simon Fabes Matthaus Vogt Baſiliu: Colerus Andreas Laurentius Thomas Schuman loannes Metzel loannes Hybel loſephus Reuter VVenceslaus Huamigk Caſpaxr Gromannus Paglus Keich Donatus Nack Cbriftgphorus Berger Baltbaſar Henningie loannes Lauren tins Fridericus Zorlerus M. Mattbias Schumann M, Andreas Petenmnan Thomas Pitſobius ÿVenceslaus Fermatz logebimus Kitz 4 Cbrißtop b. Hilaiſobius M Martinus Pitſebius loſophus lenichen Hieronymus Sobein M. Donatus Spies Petrn, Roehlicbins Falentlnus Appelles Michael Forzgelas Baſiliazs C rylingas loſephus Solase, Augeeſt. 1Pgernebergius Petrus Hempelus Tolſzangus Roth Nicolagzs Popelius Samuel Lauchius Ant bonius Vogelg. ATangk Andreas Philippus Chriſftophorus Gilbertas Albertus Eytichius M. Paulus Ieniſiug M. Georgius Seh⸗ amannus loannes & auepner Georgius Nußſelius bencaié, Uus Drechſelius Mat⸗ aitbeuth hanne! Eat Danid Nel, Nerthn 1 , R 6/ Cihanu 6/ Dauid yee Micolaus N Micheellil Abisban he Hieronyma Valenliß. o Ambamus Mcolaut Ka loannet ol Miebasl Z Martinſh Paulus biſ. Hidericaf lhids goher ſepbus bo eorgint Kr aſtanz, nareaz do⸗ Chrifoyb. 7 rherdatg mhrohi loannet loanne; Mo hanyes i Detrus Kan Paulus Gre lannts H bannes h beorgin⸗,6 Volentinz 4 Poftanzi Aentinut Apkhonii Valen inns altbaſe banne, 6 Earhie ergen inge riat us M. nann M, aR rman . 4 ſobigt , Hin 1 in⸗ eler ℳ 1 ergius . Slangt 4 ilterttt ius M. M. Nannt 8 VvD Sσh εςτ⅓ατπςυ d/ Mait baus Schmidt lIoanne, Machar Dauid Steltnerus Martinus Vueinmannt; Ahbmham Buna Egidius Hertzeg Caſparui Gadamerns Dauid Vngarus Nicolaus Rhau Michael Libmannus Abegbam Beuther M. Hieronymu; Veis Valentin, st helent erger Abrabamus Galliculus Nicolaus Kæler IJoannes Colarzk Miecbael Zechendorſer Martinus Schoenlandt Paulas Biſeator M. Fyidericus Maltz Chriſtopherns Kinder M. Ioſephus Poler Georgius Krals VVo! ſzangus Helbigte ndreas Sc bißfel Chbrifoph. Vneigihardus Erbardus Sigel ambhrofig Gruntmannns Toannes Hapne lIoannes Moyges ger VLolfg. Stolbergius M. Ioannes Hilner M. Petrus Hauſman Paulus Grebner Joannes Henricus Ioannes Dumper Georgius Gréßus Valentinus Hen delius Probfgangus Knodt Valentinus Coruinus Anthonius Bartholomdk. Valentinus ScbhurerasM. Balthaſarus Hendelius Ioannes Guutberus Georgius ocbunanberger Aae dreas Caſparts Reihe⸗ Toan: 2 64 de kte*r. Ganthe ré Matthaus Neanmääer M. Danid Reft Baſilins Bvheimis Chyifianus Hreidenreich Baltha'ar Ka nig Zuse Zinis Bial nes bannez Ranict i, zes Koch alt baſar Muſculus Wiolah, KReiſzer Martinus E aße Connmdus Reinbardus Chriftiernus Beſſer Nicolaus Gui man Andræas Tadaäus Paulus Obermeier lonnnes Alt wein M. VVolfgangus Reiter M. Cornelius Freundt Petrus Bobemus Georgins st& loannes Sarzander Ioannes Hars Alexander Spanſel Iacob bbmaltzs Paulus Seidelins Joannes Giemannus loannes Gunter Iuftus Scbebhemmer M. Geerkie⸗ Geierberg Vrolſgangus Auter M. alenzins Haſe Martinus Tzſchau Gallus Tbilo Caſparus Griß M. Chriſtophorus Grwuits loannes Schilingius Petrus Guntzelius Nicolaus Meiſe Caſpar Lange Pazlis Annæberges Dauid Dwmbitzſeh Amibroſtus VLVeiner Adamis Faſelins Bernhard. Hereldt N loſephus Philippis Paut 15 Schilting Toannes Zwenchau Dauid Rbbodius M. Hieronymus Heidonreich loannes Stoizs M. Chiiannus Babi’t Ioanzzes Khodius lIoannes Heil M. Abaham Schad Valentinus Ottbo Laurentius Cmas Micbael ELVagner Toannes Oet wein M. FPalentin. Ssteinmetz A, Martinus Iædick M= Caſpar Rudelius M. Martinus Silberman Georgius Blaccius M.e loannes Loſſus loannnes Panſcke Anadnmeas Surſenius Eberhardus Hertel Mndreas Keſſel M. Andreas Hert mannaäs Me Paulus Lubeck Ioannes Kalla Gregorius schade loannes Sehbrupius Hieronymus Schilder Michael Pœler Tbomas Schuler Nirolaus Sebnauder Ioannes Lindener M. Philippus Fulderus M. Joannes Adelſpach Georgias Hemlein Malthaus VVerner M. ITeogzn 843 Ciera Elhyer. SSr, 4 4 Oerus Sleltor, Loannes Tetzſeher Srandenbt Anareas Georgius Zacharias Vratorius loannes Khem loannes Vogelius Benedictus Cocus Joannes Brunck VLo ſgangus ElAißte Henricus Langenuoit Caſparus Vuppel Andreas Kifflerus Caſpar Saxo M. Georgius Otto Balthaſar Hartmannus Ioannes Nebelingius lo tocus Meuſcke loannes Ixæenſebmidt Dauid Heer M. Dauid Kumpler NOMIN A MINISTRORVM E CCLESI £ ET S CH OL AR V M Ele ctoratu Br CCAT A IL OCGCGVUS PFridericus Hagius Anthonius Stang Nicolaus Kirchoff lIoannes Muller Ambroßus Kynast loanne: Sochonberger M. Georgius Pfeiſfer Nicolaus ab Hagen Bernhardus Treſt 7 Loannes Leporinus Martinus Michael loannes Aſzngk lacobus Bætticber Iacobus Sachſe Geéorgius Schneweis Benedicdus Heilwagen Sebaſtianus Kæſtner Ambhroſius Peſoldus Chriſtophorus sturcius Sebaft, Swartzenhach Antonius Vueck Chriſtophorus Mallens Pranciſcus Ru 'oßft Paulus Hœpper Georgius Schindeler Sa omon Alterman Pal us Eindenerus lere mias Naglerks loannes Geißlerdus Nicolans Heinmannus Simon Hilner Chriftoph. Næ ſſelius . Caſpar Neander Paulus Iudex loannes Amaſeder Andreas Fiſoher CGeorgius Gerlach Valentinus Faber I N andenburgico, qui libro Concor- diæ ſubſcripſerunt. I. PROEESSORES THEBOLOGIX IN Academia Francfordiana in Viadrum. Andreas Muſculus Superintendens generalis totius Mar hbiæ Bren Chriftopborus Albinus D. Chriſtophorus Cornerus D. Vrbanus Pierius D. Eccleſiarum Mi- niſtri, II. Inſpectionis Francofurt. ad Oderam. Caſpar VVirtwein Iacobus Lebman M. Chriſtopbor. Tecklerus Ioannes Gunterus M. Georgius Hiricher M. Pmntiſcus Butftadius AAndreas Prent gle Simon Paſchba Georgius Krugerus Martinus Prætorius A. IJoannes lobnn Matthbaæus Schreibener Thomas Kunat lIoannes VVernerus Chriſtianus Syrachius Hieronymus Schultetus Augußtinus Thimen Martinus Culmbach Bernbard. Fabritius M. Iloannes Fabritius Martin. Grundemannus Iacobus Palmius Iuuenalis Bas Michael lemſehius Matthaäus Franck tlbertus Sorman Gregorius Cbriſpinus Abzwham Prentzlou LPaurent. Godeſchalcus Nicolaus Guber Chriſtophorus Khbunet Valentin bon der Ghero . Grego- Zeburg. Subſ. . R s Gregoriß⸗ 1 enricus Kin Matkbenms K. Martinus lj Buſo Martit Michadl V. Partbolomé Albertus len, Matibaus bi III. In Coth lounnet Tecl Thomas am Andreas Vn Matilia Lu loannes Tecl Paulus len, Georpius Iir dimon berye Valentinu Chriſtopborn beorgits be etrus Male Peulas Syl acobius Nels Albint Klor Urbamu bie Baltbaſar Dinatu li, haupner Me, Vencesſaus hoaynet Hut, Venteglaus Lutas Bunne beorpins V Albxius der Uenen C, lannet Cr, bilu laue bennziu bla benhu lanas laf Daniel bi (Pobg IN r⸗dul⸗ D. ie emannmu . SUBSCRIPYTORVM. JÿYƷZMB Martinus heicebenbaecb Clerus Eledior. regorius Frinck Henricus Ringk Matthæus Kuneichius Martinus Freundt Buſſo Martius Michael VVeichbrodt Bartholomæus Runol Albertus Lemannus Matthäus Erneftus III. In Dynaſtia Cotbuſſ. Ioannes Teckler Desup. Thomas am Ende Andreas Praoſßt Matibias Tuiſco M. Ioannes Teckler Paulus lenyſeben Georgius Titius Simon Berger Valentinus Riſck Chriſtophorus Sutorius Georgius Perdicius Petrus Mullerus Paulus Zieglerus Iacobus Helbamdus Albinus Klockwitz Urbanus Liepack Balthaſar Peliſchk Donatus Vuoreſchle Joannes Marlingk VLVenceslaus Cubans Ioannes Buck VVenceslaus Hoſchkius Lucas Butner Georgius VVelan Alexius Petreius Clemens Clementis Ioannes Crugerus Gallus Glauca Georgius Blaſſi Georgius Ziglerus lIonas Kolbainius aniel Franciſci Iarobus Fabiani lIoannes Menius. IIII. In Dynaſtia Beſco & Storko. Valentinus Henner M. S. loannes Kichter Paulus Francus Michael Modkerus I Martinus Kot zius C aſparus Leander Gregorius Schæffterus Mäatthaus Pratorius égidius Keim Zacharias Cramerus Petrus Moller Paulus Lebman Andreas Muſa Bonabentum Haäartman Thomas Henricus Matthaus Sycanius Urbanus Kruger Bartholomens Syeanius Albinus Miſſæ HieronymusVVeber Valentinus Muller Paulus VV'eberus Gregorius Ssuardt VVenceslaus Muskoô Andreas Kruger Caſparus Zanick Valentinus Camentz Ppetrus Landtknecht Michael Gertza. V. In Dynaſtia Croſſen. Ulricus Meiſner M. Sup. Simon Meſſerſmit loannes Pratorius M. loannes Puchnerus M. Syls eſter Calckbærneyr Elias Bartel loannes Rogwitz Bene dictus Simula loannes Oculus Petrus Lbeuruk Hlieronymus Scheibnes Stanislaus VVernithe Joannes Maternus Petrus Prætorius loannes Neumhhnn Georgias Læchelius Thomas Puldor Lannes Ast Matthæus Pantouins Bathaſay Butner Urbanus Klan loannes scbilling Simon Begker Albinus Iacobi Stanislaus KReiche Grepgorius Schertz Martinus Lubanus Urbanus Butner Melchior Vendt Gregorius Cochelius Caſparus Pergens VI. In Sternbergi- ca Provincia. Sebaft. VVeckerus M. F. Georgius Letznomus Martinus Martini Ioannes Læmannus Iacobus Crinitius Petrus VVyagnerns VII. Sub Ordine Iochannitico in sonneburg. Joannes stegeman Chriftophorus Baldaufßf Adamus Lebman Paulus Pratorius loannes Kargius Michael Kawen Caſparus Bantzigk VIII. Nicolaus stocker. Prandenb, 54* CXTYTALOGCUS Elenist lebton, VIII. Sub-Dn. Com- Georgius Bulmannus Gregorius Cruſſus .Branagent., mendatore in La- gow, In Stern- berg. Diſtriétu. Anareas Manus Sizp. loanknes Hamius loannes lentius Gregorius Toreutg Vrbanus Blon Nos Reichardi Battho bpm. Ringewald Chriſftophorus Grachus Ionas Matthias Calixtus schultetu; betrus Gabriel VIIII. In Sternber- gicà Provincià. Prbanus Hoffman Suß. Paulus lIent us Lucas Mechouius Caſparus Caper Thbomas letzman Ioannes Gerike Martinus Tzetzeno Thomas Geſelerus Balthaſar Sepffert Cyriacus Geiſiner loannes Geisley Matthias Sstephanus Andreas Prætoricas Simon Lißus Joannes Pittelius Nitolaus Kolheinius Martinus Bungeriss Donatus Benedictus atthaus Grunbergius X. In Circulo Zeil- lenſe Crosnici Ducatũs. Matth. Mattheſius Ag. S. Jacobus Guntherss BeribelomæpsSeilerus M. r. Nigodemus Rodingerus Georgigs Hirge loannes Hermannus Balthaſar Neander Abraham Puolffius Matthaäus Læchelius Valentinus Neander Georgius Klautz XI. In Ciroulo Münchbergico. Blaſius Bethin. up. Iacobus Thile Valentinus Hencelius Simon Puſchelius Vrbanus Nietſeh Thomas Sameland Martinus Voygt Henricus Frieſé bPetrus Pratoriu; Simon lonas Paulus Buchauins Antonius Hoffmeifter Franciſcus elius Paulus Cagerus loannes Muümenius 1Laursntius schuuele Thomas Kruger XII. In Dynaſtia Sommerfeld. Bartholom., Phraſtus Sup. Andreas Heuptſftein Iacobus Cloſius Dabid Gun delwein Bertholomæus lentſch XIII. In Veteri Mar- chia Stendal, Andreas Celichius Sup. Conzadus Erichsleben loannes ; ualter Caſparus stolshagius M. Anthonius Moller lacobus Belingius Thomas Sagittarius Af. Henricus Brunconius Iacobus Kimelius Pran iſt. Sehwer theger loannes Schneider Theodorus Kotidicke Daniel Scballerx loannes Sinapius dtepbangs Cruſnick Stephanus Bulou XIIII. Gardeleb. loannes Scharlach M. S. Iacobus Bergeman M. tTilemgnnus Gußter Stephanus Rieſeberg Henricus Gruphenius M. Carolus Bymannus M., Balthaſar Bachman loannes Schineman XvV. In Sehauſen. An dreas Friderich Andreas schraderus M. Tilemannus Bergius Pranciſeng Lancouius M. Balthaſar Robein 1 Andreas Lepin CSeorgius Collybius xvI, In Tanger- münda. loachimus Aſſenborg Nicolaus Labelius Georgius Schmidt loachim. Pichelmannus loannes Buling Matthias Steinbergk xVII. Oſterburg. Chriſtoß- Entzols M. . betrus Drincius =ð Connmd. Erichslebius M. 4 Nicolaus Bolſtorfß- XVIII. Verbenæ. Ambroſius Borib Paßtze Par e latobus Pitrt Ca II. iu Ko Abel Hect louchimn Martinu Tyx. In loanaet Si loannes R W. In Maitlae babriel S. MIi. In Crexeſt en Aſoniut Luca Her Bevedidn XXIII. tetia Hipricbl loanyes launnt,, hannes . banrgigt Nallbaſe,. haunmt N Cbriſodb Nirolaus Aariinz. ludo/ bbe lathima⸗ Daßig or Vinner loant D lanne u1N. opius 4 1 ſuil leleb. ch M. F. aAn A. er lerg enigt MA. nut N, maß Erut M, in vuiin 4. apet⸗ 1. larg 18 GI Mdgn 4 mge bung⸗ M. e lebiut 1 Gariel Rbau TIoachim Heuns Oito Cnagiss Xx. In Biſmark. Joannes Sinapius Ioannes Rade bellus XXI. In Arneburg. Mätthaäus PFridericus Gabriel Sebultz xXxii. In Monaſter. Creveſt & Neu- endorf- Auſo dnius Liegena M. Lers Heidenhein Benedictus Schultze M. XXIII. II Landreu- teria Stendal. Balthaſär Grapes Henrich Kach Joannes Iuke Laurentius Ruſt Ioannes Medeman Georgius Macer Balthaſar Ssinapius loannes Kabitſch Cbriſtophorus Rateſellus Nicolaus Buman lLoacbimus Nypage Martinus Fabei Ludolphus Buſſo Ioachimus Hildebrand Dabid Hocblingius Vitus Gerickens Ioannes Sickel loannes Mollerus Hippolitus lebernetos Antonius Klofterman Michael Nege loannes Kosb loachimus Vualgenan Thomas Lurſtige Henricus trumulus xXxXIV. In Landreu- terla Sehauſen. Petrus VLVirppius Thomas Plato Iacobus Hagenan Gelmus Pontanus Iacobus Lemmée Salomon Friſeh Georgius Faucke loachimus Tilborz loachimus Haſſenou Nicolaus Tiepelmannus Iacobus Henriei lIoannes Frederich Nicölaus Bæck loachimus Blume Lacas VLVacker Gabriel Forterus Nicolaus Dewitzée Michael Ballerſtede Henningius Bierftedt Aſcanius Buringk Nicolaus Mollenbeck Ludolphus Borchman Ioannes schutz XXV. In Landreu- teria Arneburg. Andrfas heyſenins S U BS CRIPT O R Pagee P soliman Thomas Caßm ððMM Iacobus Lindtſtedt Chriftof horus Koke Petrzus Calebou loannes Vuikie XIX. Cal lbæ. Arnoldus Hihigen felde lia, offman Abel Bngel Abel öe us Iacobus Helffrieb doachimus Cruger Iabobus Fuſſe .“ Martinusschiymitz Gerbardus Muler XXVII. U 11. Caſparus Rlußermant PFranbiſcus Kratz loannes Knnflorſf Nicolaus Sschultz Toannes Hoyer Petvyus Cobſſoban Martinus Sebultz loz chimus Nie man Caſpat Claue Matthaus Kollibe Anthönits Schwartz Pétrus Breden agen Ioachimus Schilt loachimus Clit zing Otto lugler XXVI. In Landreu- teria Tanger- munda. Wicolaus VLVeide. Albertus Schroder Benedictus Rademachè? loannes Bernir Iacobus Hochlingius Henricus Henninges loannes Lauber Bartholdus Siegfridus Fabianus schultz Balthaſar Kickerman Theodorieus Ditmer Chrifteſß leger Ioöannes Frobenius Matthaæus Einbeck Stephanus Hilt ebninde loachimus Hirsfelder loannes Felgen Inebbus Frederich Thomas Rannenbergk Petrus Reiche Nicolaus Neilink Ivannes Sabel Inſpectio Solwedel. lIoannes Cuno M. Sup. loaunes Ratisgualz: . 47 Llerus Bledtsr. byotde 46 34 Cleru glebtar, Erandenb. CATALOCGO Caſparus Arendeſius Iob Gigas M. Dasid baurentii M. Anthonius Dorleri Me Toachimus Boni Ermſmus Langius Stephanus Pprætorius M. Hermannus Gæœdenius Nicolaus Rislebius M. Benedicktus Gœdenius Petrus Heins Gerardus Aſſenborg XXVIII. Arentſehe. Ioachimus Fr—0encus Herman Grutzemacher Ioachimus Redelingk XxXIX. Erxleben. Andreas Schoppius M. Martinus Horn loannes St einius loannes Columbinus Loannes Krickobius XXxX. Flectingen. Georgitss Geuenslese Heinricus E⸗ geslingius XXXI. Kloſteria Diſtorf. Gregorius Coquus Iacobus Angelius laoannes Reékelingius XXXII. Kloſteria Dambeck. Caſparus Ssehultz Josnnes Beneike Joannes Gerneri Georpgils Urſinus Albertus Neus XXXIV. Apenborg. Eraſmus Linter Georgins Sohreck xXNV. Kneſebek. Nico- aas S läle Georgius Paſchafius Henricus Berndes Simon Buch loachimus Seehauſen Iacobus Kureuerus Tilemannus Gallus Eraſmus Narendorff Conmdus Schult ze XXXVI. Alvensleb. Eraſmus schuttenius Paulus Medebeke Hermannus Strubius NWicolaus schulz Michael Paflericus Melchior Montanus Valentinas Kœuenus Iacobus Oelsleger loannes Engudus Eraſmus Bierſtedt Nicolaus Malſtauius XXXVII. schulenb. Toachimus Reinicke Benedictus snobelius Lucas Praætgris Henningus Dankwort Sigiſpertus Praætorius Ludobicus Horft Petrus Olenn Georgius Iacobus Andreas Buſmannus loannes Hanſes Mauritius Barelmannus betrus Benecus Petrus Vualtherus loannes Chriftiani XXXIII. Bezendorf. §. Spiritum. Iuſtus Gribius Sèmon Thurebius Loachimus Apollonius Henricus Kode walat Petras Conrmädt Michael lIacobi Hermannus Martini XXXVIII. Kloſter. ad . 5 Henricus VVuſf lIoannes Reineke loachimus Kroger Ioachimus Po lybus Simon Albinus Mauritius Schlieff XXXIX. Perleberg. Bartholomazus Frælich Joannes Meuues M. Barthbolomakus Reins Simoe briſmannus Samuel Roſzus Matthias Briſmannus loachimus Koleme Arnoldus Stendelius Andreas Becker Petrus Kregenoit Georgius Grabou lacobus Brutzenitz Michael Lademan loachimus anckelmat Georgius buls Iatobus Marggrene loannes Voldeman Bartolom eus Fruncke Ioannnes Schultz Georgius Sabellus Adam Steinbergk Georgius Radt loachimus Becker loachimus Gæde loachimus Gmauert lacobus Amegadt Ioannes Fritz Volfgangus! rLindiner XIL. Prizwalk. GCaſßar Hackerus Buſſo Putleſt M. loannes Stegemannus Daßid Heiniſeh M. loachimus Giſæus . Andreas RKeuthlingeus M. loachimus Knackerugke adam Iulpinuns loan- loanye dl caman t bnſmut N Henritu! loachims loathintus 6 loacbimç Cbriſianus Caſar rt Thomas he Auguſiniu loannet Vi Melchior Hennines Melelier! Danid Rein lacobiu i lacobus bi Nicolaus 4 loachims UI. Martinas Mavxitius larbimus, dudreas Berthoiom. Pyuntiſeu Leuinus Heyrictg, lachimis dythonis latobus Vo loannei ln lacobiu R Funciſen etn h, dexyustits nſmnus d. UI.. St Don lo⸗ chig lrus ſi Nephey ite elma! gert Aner. lk. nn N. “ 1N eerig loannes Selnetter timsn Maſeke M. Ermſmus Vnoldenbergius Henricus Vsulſf Joachimus Brunc Ioachimus Crugerits Ioachimus Krygeman Cbhriftianus Schultz Caſpar Orthling Thomas Detzmannas Augußtinus Hacker Ioannes Vuyſaus Melchior Hachklinzius Henninzus Reinike Melchier Forcke Daaid Reineke Iacobus Luduuich Iacobus Ludecus Nicolaus Abel lIoachi mus Mollerus XLI. Kilriz. Martinus Dobertzin M. Mauritius Daneidkl. M. Ioa himus Burgkhagius Andreas Brendike Bartholomæus Lopke Francilcus Schmidſtorff Leuinus Chriftiani Henricus Vuolterftorpff Ioachimus Gericke Anthonius Lindicke Iacobus Vos lIoannes Vuindelbandt Jacobus Rhubue Franciſcous bLabel Petrus Orthling Seruatius Smedt kraſmus ocbinneman XLII. Stift Havel- berg. Dionyſius Bueaou Ioachimus Moler Petrus Colerus Stephan Fuchs SUESCRIPYTORV M.⸗. Balthaſar KRuppinus Ermnciſtus leſſe loaebimus Manetius Martinus Gneuikouius 1 loachimus Schulte Nicolaus Droyſeke Nicolaus Heruuickh Lucas Lerope XLIII. Witſtock. HNHenric. Hauelkent hal M. loachimus Lieſten M. Dauid Dobert zin Stephanus Boltingh loachimus Pars PFranciſcus Horn Matthbaus Reubuen loachimus Kaperman loannes Hekebendt Simon Boldemaæn Simon Haferlandt Nicolaus Striggel Daniel Schmidt Samſon stent zel Zacharias Striggel XLIV. Lenzen. Andreas K& elerus Georgius Tungerlar Pau us Vehdorpff Matthaus Henningus loannes Vuanckelmut loannes Cragius Vuolfgangus Littenberg Franciſius Knackerug Adamus Faber Christian. Boldeman Laurentius Dictz Bartholomæus Daniel Antonius Bringomannus Nicolaus Abel Cbriſt ophorus Bergk XLV. Pudtliz. Michael Kircboff loachimus Conon Matthias Belitz loannes Erne tas lIoannes Bicbmannus Daniel Rumpias Ioannes Idelerus Thomas Mokerus Georgius Bolderus XLVI. Welſenak, Thomas Bremerus Iacobus Viltius Petrus Victorius Petrus Snoppius loannes Tetenborsz Lucas Lindtbergk loannes Peltzerus loannes Voß Martinus Lawpa, xLVII. Thum-Stift Clln an derspree. Georgius Cæœleſtinus D. Mattbaus Leuttholdt Nicolaus Arendt PFridericus Hardtuuich loachim Rautenberg Ambr. Scbwartzenboltz Petrus Vuitebergius M. Vrbanus Rhbudouius Guilbelmus Zeller XLVIII. Thum. Probſt-Lehen. Conrad Greſſius. XLIX. Stifts-Lehen. loachim Becke lacobus Gericius Simon Vualtherus I. In Sede Berlin. Jacobus Colerus D. Nicolaus Kryne Martinus strabl Gregorius Coſmannus Valentinus Heltus N. loannes Rode Beniamin Bonerzs RI Hieronzm, Prunneras M. 1 5 6 AIkgrte Llerut Fleczors Brandenbe / Orn, Ehec 84 5 Mart. Krumkrageris M. Branaevé. Paulus From Vuolfganz. Thalman M. Paulus Richter loannes Vuegener AMatthäus Brandt Ioannes Groß facobus Geritius Paulus heatiger Stephanus Klebitius Abmham Gneunico Martinus Leemannus Ioachbimus Berndt Hieronymus Leck Andreas Hartman Fridericus Kraſf: Martinus Heupt Bartholom., Keichenbach Iacobus Beuker Dauid Balthaſar Petrus Simon Martinus Schmidt Michael Golnau Michael Muſer Daniel Starckeman Ioannes Pauli Sebaſtianus Matthias Ioachim Blelſendorpff Petrus Arnoldus Georgius Fiſeber Georgius VVulchkou Ioannes Grabou Martinus Meinarde Ioachimus Bolden Iacobus Schiele Petrus Schielerius Stephanus Reinsbergk Laurentius Geritius In Sede Cöllen ad Spream. Toannes Hertzebergius Sebaflianus Schultze Sebaſftianus Bruneman Petrus Haſſtitius M. C AT A L OGUS — Iacobus Somerfeldius M., Sebaflianus Graunick Ioannes Freierus Laurentius Hertzbergius Paulus Luebick loachimus Zelmannu; Joannes Kban Georgius Schultes Andreas Kruger Toannes Keule Lucas steinkoph Dauid KRirchius Vrbanus Anhedas Petrus Brestau lſaac Klug loannes Hoffichneider Nicolaus Zange Martinzs Iacobi Benediczus Gallus Andreas Lyſias loannes Fefter Daniel Liyſias Seuerints Pubitz Paulus Ingolftadius Chriftophorus BEmmelius Nicolaus Pratorius loannes Cremerus Thomas Vtermarek Chriftopborus Buncelius Eraſmuas Arentſebe lacobus Gutenius LI. In Sede Wrizen ad Oderam. Chriftophorus Buncelius Georgius Vuelichius Mattbias Zulftorß Bartho'omzg Schaltetus Petrus Kinitius Georgius Hubener Caſpar Vuiltiekbius loannes Mittelſtedins Richae! Galkiculas Michael Guttar loasnmnes Zechimts 8 Mareus Pratorius. LII. In Sede Bernau. Bartholom. Cæritius M. Andreas Bruntzto Marcus Pratorius Caſpar Kettelius Georgius Henceius Nicolaus Mauerus Ioannes Maſeus loannes Tornouius loachimus Preuß Georgius By uno Ambroſius Amelangk lonas Vueberus ndreas Lindigk Gottfridus Fabricius Adamus Albertus loachim Schofebape Fæ lix Palma Niczolaus Enckelman Ch iſtianut Kabppen bnaſmus Niendorſf Martinns Okttomerus AMichael Heldt Caſparus Bergmannus. LIII. Spandau. loannes Aquila M. Albertuas Calerus M. Laurentius Berlin M. Balthaſar Leutiger M. Bartholomæus Robachins Chriſtoph. Bredeeken Adamus Kienbaum Nicolaus Heidephrin Geergius Kmuſe Anthonius Ludecus Matthaäus Keiniken Chriftophorus Pral orius loachimus Hanitius Vrbanns Treubrodt Laurentius Zander loann. Holtzendorſ Iatobus Cneman Danéieè miel Vya- Mobul den Matthaus unciſans 6 hanne, Me⸗ Martinut 5 lyannet be, Daniel Lacl Perus blon Audrtas i lacobut dh Clemegt e Martinys! lacbbus bar Paulu, Ins Micbael G Petrutuer betyus bys, benedidut IV. In ſtac bve Barthol. A Martinub loannts bie Michael H dugrecs h Morting,, Detrus bret Enſznurl. Martipgur Thoma loanne; Du Benihen IV.In èð Cuargiu, , (lrige be Dur T, Daidldb⸗ Martin. Eregoriu, barnes h s. ede . ritits M. to ius iut erus omere 4 mANS= . ndan 4M. us M. erlin M. iter . obachißn letken bauns ephyin 9 us Aen IrAtoriti gitiu! 4broct Audir udl, Denie Daniel Vuartenberg Tacobus Senſtius Matthens Calnius PFranciſcus Gleitzman Joannes Meringk Martinus schnelle IJoannes Bertram Daniel Tack Petrus Blonſdorpins Andreas Huafener Iacobus Schræ der Clement Genike Martinus Friſike Iacobus Barentin Paulus Vnartenberg Michael Sprengler Petrus Vuerder Petrus Prætorius Benedictus Vuagnerus. ILvV. In Sede Neu- ſtad Evers walde. Barthol. Redslobius M. Martinusbiſcatorius M. Ioannes Fidicou Michael Haneſius Andreas Bergemannus Martinus Faber Petrus Pretzyr Erſmus Beierus Martinus Piperus Thomas Faber Ioannes Dunckelius Bartho'omzus Brulker. LVI. In Sedestraus- bDderg. Georgius Crugeris Chriſto, horus Vuolſius Petrus Thiden Dauid Scbmidt Martin. Habenicht Gregorius PFyolich loannes Engel Sebaſtianus Kedlich 8 U BS CRIP T 0% R Georgius Faber Henricus Langeé homas Schræderus Ioannes Vuolftus PFrnciſeus Henckel Fabianus Thiden loannes Stæbritzius Vuenceslaus stephanus LVII. In Sede Mit- tenwalde. Simon Roſa Simon Hoffman Laurentius Floſeulus Iacobus Grunau Bartholomaus Brum Martinus Bretreichius Benedictus Duſch Thomas Cernitius Paulus Kuſchins Gabriel Hermannus LVIII. In Sede Zoſſen. Tilomannus Thil Georgius Huges Petrus Roſenthal Baſilius Iunior Michaezl Klugk Bartholomaus Vnalter Dauid Scheſſer loannes Caligula LIX. Trebin Lel- ben walde. Dauid Vniderliebins Buſtaecbius Ribbeck loannes Vualterus Petrus Zeuſnerus loachim Heluuigins M. LX. In Sede Prenz- low. . Fmntiſcus Heſzus M. Benedictus Sobmidt Matthags Lemchben M. HAngelus Bernſein Tbhomas Aiberti M. Hha 2. „ Cleru Elelter, Brandenb. UM. Henricut MWulkerug. Georgius Finckius loannes leſter Martinus Maringt Martinus Funckius Gabriel Carolus M. loannes Greißenbergius Gabriel Vuelle loacbimus Michasl Laurentius Caro, Thomas Trebyn Petrus Schmide Paulus Hachker Caſpar Vaget Lorentz Meues Fimon Dericken Palentin. Opitzg loacbimus Moſcke lonannes Vnukchmou loacbimus Kuens Bartbolomaus Spiſer Petrus Denicke Iacobus Ludouicas Matthbias Pinnichius George Rab? Chrifianus Hubuolt loannes Thobias Chriftianus Vuegenes Tiburtius Geißorſf Dienyſius Kabelman Caſparus Pippsuius Petrus Clemens Georgius Gering Nicalaus Bremerus Adamus Lobitius Isannes Pappe loachimus Habenſufß loannes Pecbul Gregorias Kappen Valentinus Nitſche Vrbaznus Fiſeben Peter Sohmede Briſmus Kuhne loannes uneck Iara⸗ randenk; Fierus Elecfor, Iacobes Rungerus Ioannes Loſſou Matthias Neſter Ioachimus Vuilde Jochimus Tornou Anthonius Thor Petrus Sschuller Martin. Rlempenou LXI. In Sede Tem- lin. Franciſeus oimon, ſenior. Vidaricus Zanenus Joannes Runtorſus Franciſcus Simen, iunior. Matthbias lahbn Daniel Berg Paulus Michaelis Ioannes Dirberg Georgius Vuerckmei ter Dauid Linto Paulus Berlin- Ioacbimus Liuenberch Iacobus lanus Mattbias Reicblein LXII. In Sede An- germünd. Paulus Poppius Georgius Phlug Joannes Conouius Georgius Michael Ionas Bachſtein Ioannes Langius Isannes Diegerus Andreas Henningius Paulus Hartman Martinus Lbouerus Georgius Eſchenbach Joannes Lueſchius Ioachimus Eling Joannes Hentz Gregorius Tburingius Petrus Leomontanus Gregorius Kibbeck Bartholom. Hertæzeberg lacobus Battcher loannes Voyt Dauid Simon Nicolaus Auriga loannes Fuchſius Deonatus Sulekius AIndreas Henpt Anthonius Prelorius LXxXIII. In Comitatu. loannes Thymus Gregorius Burck Benedictus Vuagner Daniel Forſchebotter loachimus Pratorius Falent inus Zey 6 M. LXIV. In Sede Ze- denik. Petrus Laſtman Petrus VV'eber Am broſius Gœ!e loachimus Dierbergius Joachimus Meierus Martinus badingius loannes Ditbmarus loachimus Vuernerus Vrbanus Salpius Abel Vuildius Nicolaus Molerus Bartholom eus Frileus Joachimus Schultes Abrahamus Vueſferus LXV. In Sede Nau- en Rupin. Jonas Boticherus M. loannes Greſenbagen Iacobus Kelch loachimus Angelus lacobus Ludouicus Gregorius Reuchlin Ioachimus Vuelle Iacobus Gyſzus Zacharias Merkatz loannes Daniel C ATALO G US Andreas Malchon loachimus Fabricius Petrus Brederke Valentinus Pale loachim Keinike Georgius Sarnau Georgius Krugerus Gregorius Stalberg Ioachimus Reuchlin Bartholomæus Salomon Simon leſſen Abraham Aquarius loannes Nicamer Michael Schultz loachimus Ko haſe Burkh. Thierenbergius Petrus Schutte LXVI. In Sede Wu- ſterhauſen. Martinus Vuoltherus Balthaſar Prætorias loannes Giſenbagen loachimus Kopge loannes Litzou Andreas Falchentbal lobannes Alberti loannes Geppen Martinus Dannenfeld loachimus Hindenberg lIonas Deſſalu Bartholomæus Kramer loannes Leiſte loachim Vuagenita loachimus Kregonou loannes Gladegouius Andreas uogins loachi mus Kroger LXVII. In Sede- Granſoy. Ioannes Muſculus M. Balthazar Reuter Thomas Vuagenitius loathimus Krugerius Lachiwm. Samens Mars MNicola⸗ Mri IXII Iacose⸗ loactbi/ Hinrir Paulus Andres Mieola loanne⸗ Cregen Petrus Eiaſm 4 Micolan Chriki⸗ Abel Chrifen LXIX. achar Thomar Andre lacobu dimen loacbin A.¹ Cuniton btepbann Anodd Petrus loae, bim lydmag, rigerie 4Aulres lona N loanne 4 4 hin glomon ius . 2 bergius e Wu⸗ n. tberus torids Agen 4 Etbal ti 1 enber Martinus Hering LxXIIX. In Sede Lindow. Iacobus Heſeke Ioachimus Boloſe Henricus Heſeke Paulus Schmidt Andreas Krugerus Nicolaus Truſtet Joannes Lukou Gregorius Botticher Petrus otegemannus Emſmus Scheplitius Nicolaus Schmide Chriftianus Grunenberg Abel Vuittich Cbhriſtophorus Seberus LXIX. In Sede Bel- lin. Nicolaus Bent zin Zacharias Bentzin Thomas Vifert Andreas Nicolai Iacobus Bicholtz Simon Sitbhman Ioacbhimus Panckouius Lxx. Alt Branden- burg. Chriſtophorus Lybius M. me. nite on ,rt /. ece⸗ Stephanus Muller Arnold N. petrus Vuelzken M. Caſparus N. Richael Haneland Dauid Schræder Ioachbimus Vuitte Erdmannus Helleuuig Fridericus Hertzog Andreas Lobitz Jonas Rhodius Joannes Vitus Andreas Sanſftleben oachimus Hanelandt Martinus Bucheltz M. S8 UBSCRIPTeĩ O u M. Nicolaus Ilendericus Heinricus Demkerus Matthbaæus Nicolai LxXxI. Neu Bran- denburg. Georgius Bomiche M. Martinus Montag M. loannes Friderich M. Blias Trappikxs Fitus Neuber Cbriſtophorus Koppen Petrus Meiſner Blaſius Henning loannes Martini Philippas Neundorſf Adamus Hertzog Matthaus Fleiſcher Georgius Hieronymas Beuedictus Lothus Thomas Koggé Sehaſtianus Turgeman Petrus Heſſe Matthaus Heſſe lſaac turmias Matthaus Hieronymus loachimus Puerneke Henningus Folckfelde Andreas Cbadenus Dauid Lobitz Martinus Kiebenius Bartholomeus steſfen Dauid Bernutz Romanus Nieman Andreas Sschulter Gregorius Gregorii Andreas Vieritz LXxXII. In Sede Zie- geſer. Laurentius Dæringk loannes Ebenhoch Caſparus Pinaſius Gze Nicoelaus Schuueitzey Lleras Kedtor. Seuerinus Schults Henrieus Sebultz LXXIII. In Sede Nowen. Andreas Marſilius loannes U. aegner Thomas Marſilius Andreas Thile Petrus Beutenhouues Andreas Kæler Andreas Thile Anthonins Refelad Georgius Holtzendorſf loachimus Dæringius Clemens Lindeman M. LXXIV. In sede, Treue Brizen. Mattbæus Koltzeburgius Daniel FVagener Andreas Luſſo Eobaldus Lobbes Georgius Schmidt Petrus Burg kman Ambroſius Kruger loannes Pernitius Benedictus Ebelus LXxXxV. In Sede Peliz. Martinus Piſterius Henricus Boldicke Dabid German loannes Sohbultz LXXVI. In Sarmund. Gallus Kerſtian LXXVII. In Sede Ra- thenau. loachimus Eberhard. M. Greporius Noribergk loacbimus Vuollinus Caſparus Ritter loannes Meelborn bhbh 3 Caſparus Haunslant Bent⸗ Erandentk. Erandenb; 3Y Elerie Elebter. Benedictus Knobelloch Matthias Zietenius Iacobus Plauu indreas Vuolthberus LXXVII. Im Lande Frieſak. loannes Buntebardius Andrkeas Schuman Ioachimus VLV'etzelius Ionnnes Gladegon Paulus Buerenheubßuergs Marcus Badingk Ioannes Buneſcebenius Marcus Vualtherus LXXVIII. Im Lande Rinou. Andreas Mittag Soannes Ballerſebedt Eberbardus Ruſenius Martinus KRoſens ergł Dauid Meyer Ioachimus Neuman LXXXIX. Cuſtrin. Otto Zander M. Ioannes Cæſar M. Ioazchbimus Francius Ambroſius Rit zius M. Simon Angelus M. Caſpur Kammer Ioachimus Pet zigk Paulus Freymuth Baulus Neuman Melchior Francus M. Michael Neander Paulus Vuideman Michael Hubener Ioannes Tietz Lxxx. Soldin. Michael Hallius Michael Bernbardus Benedilctas seemavnus loannes Neodorſtas C AT A IL O GUS Iſnac Muſculits Martinus Francus lonnnes Nigemann Gregorius Ricbter Modeftus Iſcander Simon VPunderlich Balthaſar Stephani Simon Partzfelliue Daniel Cleuiiss Ioachimis Erdmannus lIoannes L.eopoldus Iacobus Kiſtemacher LXXXI. Künigs- berg. Michael Fuebſius loaunnes Eridericus Chriſtophorus Græbenitz Paulus Fridericus loannes Redtmer Eraſmus Lerer Martinus Krauſe FPranciſcus Schmer Caſpar Vuinckelman Bartholom. Schwabiſch lob Cramer Vuo ſpang. Vualterſtorſf Hezricus Gommer Michael Malendorff loannes Roſit euſcher Valentinus Ianus loannes Rungius Martinus Neubur Bonifacius Helm Georgius Gentzke Matthaus Pratorius Lucas St heobanus Paulus Ribbiken loannes olemannus IToannes Druuerus Martinus Rederitius loannes Schnalhitz lIoannes Blarus Chriftianus Liebenthal Bartbokmans Beman Dauid Peſſe ius Petrus Muelichius Ioachimus Gorno Michael Vueberus Ioannes Cramerus LXXXII. Lands- berg. Iacobus Capito M. Patelus Gablerus Valentinus Vuinterus loann. Vuinckelmannns Samue! Kotbhe Georgius Ingolfladius lacobus Pinno Matth. Strutzenbergins Nicolaus Schbultetus Simon Haſelbuſch Petrus PFrierus lIoannes Tei cber Martinus Rugemannus Abrabam Capito loannes Berckboltz Andreas Teckler . Loannes Flechſingius Burckhardus Leo Dionyſius Birekholtz Thomas Sthorgkman Sranislaus N. Nicolaus Fabricius Dauid Ch'lmannus M. Petrus Troie Otto Boccherus Rraſmus Meiouius Daniel Mellentin LXXXIII. Arns- walde. Balthaſar Gloxinus M. Petrus Haberſtroh loachimus Conradus Dauid Præſinus M. Martinus Cramerus Thomas Heupt Baythol. Bennekendorpfs Seueriens Tburer Seukge „ Georilf Emſnus Anireas Kbaßian Nicotauf! Eußachin Abnbam Henrian Petrus Michael Pulus Mauritin, Benedidn lookbim⸗, Niebael Matthen Greycriut loanne: Loachima Hennitut Baubaſe loochim loanne loaebimu NO) 38115 epi Reuerena Abba digeſric loannes Cbriſßo, Ranmi⸗ lenner loann pe leapze, loackimn lucas N Nicola⸗ lichae horgin *½ nds. 4. 4 teru! nanny! Adius nlarzii et 5 nannat 1 lte int 6 olte wan i GKtM. Abrihams; Schrzter ; . ſet⸗ Georgius Stubbe Braſeus Behbne Andreas Bliske Sebaſtianus Krueger Nicotaus Lindenberg Euſtacthius Stubbe Henrieus Hecker Petrus Dregerus Michael Grueningk Paulus Hecker Mauritius Teleman Benedictus Sauberus Joalhimus Smedt Micbael Bene Matthæus Thomæ Gregorius Norenberck loannes Plauiamus Ioachimus Khan M. Ccbriſtophorus Andres Henricus Hanz mius Balthaſar Maedtunyſs Ioachimus Goltze Ioannes Rebentieſch loacbimus Pinnouius NOMINA SERVIENTIVM ECCLE- SIISET SCHOLISIN PRIMATUET ARCHI- epiſcopatu Magdeburgenſi, qui libro Concordiæ Reuerendus Paterbetrus Abbas fergenſis Sigefridus Saccus D. Iloannes Schultetus Chriſtoph Veickmanng Joannes Pomarius Sen. Ioannes Berndes Ioann. Pomarius Iun. M. Ioannes Durerg. 1. Ioachbimus Bonus Lucas Maius M. Nicolaus Nicander M. Michael Peringius M. Georgius V ualterus M. LXXXIV. Falkeburg. Chriftian. Pipeburgio M Baribolomæus Meyer Georgius Helſfeger loannes Gaſter Pallns Lusbeck loannes Rodolphus Matthias Bæge Georgias Milichiux Paulus Mantei Thomas Stufer Paulas Diebau Nicolaus Vizermannus Georgius Folker LXXXV. Schivel- berg. Iacobus Tanckius M. loachimus Sauuancislaus Laurentius Redell Mi hael Romęgebacke Martinas PFritze Georgius botterhagen lonnnes Tanchk Fauflinus Kerneſpeck ſubſcripſerunt, Chriftian., Kittelman M. Matth'eus Fiſcher M. Adamus Krato Dionyſius Dmgendorff M. Chrifian Gragonius M. loachimus Simonis Iacobus Kitherus Noe Froideman M. Bernhardus Campei Daniel scbuſius Oſwalaus Munnig Chriftophborus Noricus Auguſtes Menius M. Benedi cαàα cbum an M. SUBSCRIPNTOR U M. Iacobus Redel loannes Gutzenus Gerbardus Nodopius Lucas Reimer Conradus Diſcherlingius Philippus Iafter M. LXXXVI. Dramburg loannes Hake Patthiaæs Digins Indreas Buerſadius loannts Vnegener Letrus Pinnon loacbimus Coltius Martinus Retins Henricus Linckerwmaas Daniel Cingler Martivus Hake LXXXVII. Calliſien. Ioachimus Mellentin Petrus Blyſæus Auguſtinus Schutte Thomas Lupke Bartholomæus Albinus Gregorius Ilandike Michael lunge. 854 Lleras Magdr⸗ brg. loannes Dux Theodoricus Grindonu Balthaſar Honol FPranſcicus Scharſchmia! Arteman Bonerus loannes Bungerus Andreas Vuorner Dauid Koth M. loannes Siglizins D. Auguſtinus Dane M Viricus Volmer Joannes Zencker lIoannes Ladalaus M. Chriſtophoras Ceſar M., An: .— Eleru Mogde- barg. Andreas Bœlius Henricus Tilamonius M. Chilianus Fridericus Aaron Burckhbardi M. Sebaftianus Nætenius M. Henricus Vincelberg Michael Mercarius M. Joannes Ofterland Caſs ar Faber Dabid Ciclerus M. Chbriflophorus Tegder Henricus Blum Melchior Femelius Cbriſtophorus Hein Caſparus Zelman Valentinus Langius Conradus Sigfridus CATALOGUS Bartbolom. Meitzendorf Ioannes Schultetus Ioannes Vluecker M. Zacharias Ribander M. Chriſtoph. Zimmerman Valentinus leringius Caſparus otolten Iobannes Prætorius Arnoldus Artus M. Joannes Pillicbius M. Balthazar Fabricius Valentinus Neuendorf Matthaæus Maior Ioannes Grunius Laæurentius Menius Ioannes Eckftein Ioannes Lemme Ioannes Suffleiſch M. Matthias Steinbanss M. Cyriacus Muller Setrus Scbroterus Ioannes Pfiugmacher Simon Schbroterus Caſparus Vuolckmarus Ioannes Noricus Valentinus Engel Ioachimus Koppe Caſtulus tumppus S Simon Stubenrauch loannes Cantagiſſer Petrus Vrſinus Georgius Schleuſſer Matthaus Quinger Stephanus à Mistet Leonhbardus Heiſtus Chriſtoph. Bretſchneider Hartmanus Bornerus Chriſtophorus Reinichius Noa Tugeman Andreas Groſenning Joannes Gorlitz Daniel Kattern Valentinus Sommer Contadus Erichlebius M. Lucas Graſchopius Chriſtoph. Stauenouicus Andreas Kuſelius Dauid Hornung Paulus Hoffmann Iacobus Kitterus Petrus Homborgius Ludolphus Beuenrodt Paulus Bertnamus Theodorus Grindou Ioannes Klee Valentinus Graſau M. Fridericus Diony Petrus Pratorins Ioannes Cygnorus Adamus Riepkegelius Georgius Decimator Iobannes Bach Carolus Gocheleus lIoannes Stephanus Michael VVeinreich loannes Sagistarius V'alentinus Paſſer Ioannes Starscins Ieachimas Decimator Elias Gladigonius Heinricus Kleisn Sebaſftianus VVengerok Franeiſens Fiſe ber Ambroſius Papa Chriftophorus Textoy Bernbaraus Grelle Elias Longolius Laurentius Iacobeus PFridericus Febmelius Henricus Homelius Gregorius Nicolai loannes Erſinus Valentinus Haſus Gotſebaltus Fabricius Henningus Vuellerberg Georgius Grutzeman PFridericus Regius Erneſtuc lunior loannes Moller loannes Buſſenius lIoannes Crælius Paulus Bertholdi Petrus Molerns VTolfgangus Kroppins Iacobus Bulderberg Philipfies Mollerus Bartbolomaus Sterle Iloannes Creccelius Henricus Colertss lonas Do Arsus Ioacbimus Frome Thomas Sartorius lIacobus Neitbart Adamus Muſcerus Nicolaus Gerloß Matibaus Pyperius Hermanus Bodenbergius Vincentius Bngel FPalentinus Moller PFridericus. Mohſebape lIoannes BEBlias Nicolaus Hartungius loannes Irenaus loannes Roſinus Gforgius Ziblerus A. Ger» Erberbardus Hoerſtel Chriftoph. Sobnepſmuller lIoannes Leopoldus Curie yhar “ Goygiu Geltlin lounnts lannes louunti Themat Martin. Hemitu Theodort Gebrhiu⸗ Vuenern loannet Micola Paulus loannez; loannet Adolari⸗ Henning loannes icolaui Bartbol Abrahe loannet luannet loathim damuel Daulu loannes Potrur. loanne; Paulus R Blaſſas) Ludohb Anlrea Coxra⸗ loenne damuel Ancreae Maltthe damuel Neantbon Guntbe Ambe lacobe Gpis * Nerle ſenullr las (uris. iut 6 i 4 116. erin nherliu er ngiut ,t S U B S C RNIPYTORV M. Gabrgius Radichbius Georgius 7. beodorus M. Ioannes] Kachelius Joannes Rappnios Joannes Heidbauſen Thomas Langebein Martinus Gotze Henricus Vnuerder Theodorus Kuls Georgius Vuitzen Fuenerus Khyn Ioannes Keſſelbacke Nicolaus Kluge Paulus Landſt einius Ioannes Vos Ioannes Roſſus Adolarius Heroldt Henningus Cappelman Ioannes Heidenius Nicolaus Bandhauer Bartholdus habst Abrabam Thungel Ioannes Konig Ioannes Bismargius Ioachimus Vdalricus Sawuel Vualter Paulus Ceratinus lIoannes Peinichen Petrus Blamtus Ioannes Duſch baulus Geritius Blaſius Vuinckler Ludolphus Dolenboreh Andreas Panreſch Conradus Kirchbouitis loannes Haueman Samuel Sinaus Andreas Singer Matthäus Hodlingius Samuel Vuincklerus M. Baribolomæus Neander Gunt berus Forſter Ambr oſtus Hancke Erhardus Roſa Isacobus Hodlingius Noa Tulichius Gabriel Haubman Simon Vuernerus Georgius Gœbelius Caſparus Vuintheras Stephanus Sebneider Iacobus Starck Ioannes Lindeman Henricus LCoc us loannes Model erss Matthias Piner lIoannes Stiger Fridericus Luftman Theodoricus Meier Theodoricus Lubertus loannes Choreander Ioannes Liſfeldius Andreas Fuchs Matthias Peuxmeifter Chriſtophorus Mohr loannes Brandes Andreas Boſelius M. Henricus Milius Adamus Keichardus loannes PFridelandius Nicolaus Salius M. Chrifſtianus Hertuigius Andreas Roſa Ioannes Kauch Erbardus schubart Pbilippus Figulus Ioachimus Kirchnerus Elias Bergman Chriſtianus Geiſius Gregorius Daniel Andreas Pyrnas Gerbardus senenas M. vyiuilbelmus Vuibelm loannes Muller Caſparus Cornerus Andreas Groskopff Ioannes Kircbneraus loannes Reier Iacobus Roder loannes Muller Hbb loannes Frahesss bgidius Frideritus lIoannes Hildebrands Marytinus Geisley loannes Hofman loannes Haldungius Daniel Brentius Hermannuns Vuacbterns Gregorius Nitius Batthaſar Honer M. Balthaſar Pleſius Simon Frobergius Franciſcus Kalat Melchior Geifins Iuſtus Liebolt Georgius Burchardus loannes Gambſtedt Valentinus Hanzsh M. Chriſtophorus Hartman Andreas Vuexius loannes Lutherus Martus Langius Martinus Hoſſman M. Ambroſius Dionyfii Vrbanus Freudemannus Ilacobus Meles Vrbanus Krager Martinus Neuman Elias Pratorius Martinus Dibbe Andreas Bergholtz Andreas Grobicius Dauid Kemnitz Baltbaſar Montze Daniel Hector Thomas Dobre Felix Haberland Simon Bucboltzerus Martinus Mullerus loannes Epiſcopius Michael Hoffichneider Nicolaus Fiſober Andreas Raudus Conradus Pletzlæa Benedictus Gallus Vrbanas Clerus Megae bung. Vy CATALOES V6:rbanus Cruſſus Georgius Vnithun Aindreas Topfer Clern Mag G e ,. Vuenceslaus Kuene Duolfgangus Heuſinger 150 Simon Morgenſtern Salomon Sohræder Chriſtianus Vrilitze Lub'acs LPetrus Borch Daniel Hochenftein loannes Belling uedlink, Benedictus Heineman Iſaac Plaſe Saßaras Brauno Ha d csiltanzs Bernes baulus Nagel Plias Pomarius Bartholom. Prudentius Valentinus Groskopf Thanas Hycholtz loann Nieronymus Henningius] Nicolaus Schuueitger ftoannes Pratorins . Melchior Axifaber 7. bomas Heruuig Caſparizs Rirter II. Mi Valentinis Heruig Pauus Sclechter loannes Bernheiner hecti Henricus Major Martinus Suele Chrigianus Berndes Laurentius Prætorius 1Martinus Burckhardi Henrieus Eilitz . betle Nicolaus Conradi Paulus Berebtzau oannes] Tradterius (larad betrus Segelitz Gabriel Brunckaun lacobus Dalickins Pppiliyn⸗ Angreas Vnuſterbuſen loannei Brunckau Andreas Dantkel noſin Martthæus Sbulte Andrea Lamsdorßf loanneg Kuppelutzalte- Mareinn Ioachimus Cung loannes Beiertz ras . Lamben/ Gregorias Becke Valentinus Lindener Senedictus Eheleinius Capan Scephanus Kappenftorß Loachimus Albinus Loannes Cordeſins Leonbar. Michael Bitkau 1 Fridericus Hertzeog loannes Caluuitz Ceorzius Stephanus Hors’t loannes Buſch Gallus Danerete Chyife, Mauritius Dalichae Gregorius Blanftorf Ambroſius Kale. loannet Ioannes Sinopius Daniel Arndes . lacobus Georhin⸗ SUBSCRIPTIONEIS DOCENTIU M lecn IN ECCLESIIS EPISGOPI LuBkE- 6n cenſis, in civitate Vehrden. „“ . Ueorgi, zus Arnoldus Dunkerzs loannes Sirademan 7 Reni⸗ er H M., Theodoricug Cornerus Bernbardus Textorius D . 2 Burſius loann. Grubenhagen M.! Iowat Georgiè Henricu loannes Ludeke. Cinſfon loannes Make Pennei Ten-z ”l luannet Henricas Haſelbuſch Olricus Grele . loannet Joannes Arſenius Andreas Alphei loanne . Leonha, DOCENITES IN QVED- 2W äl L IlNGBuURG. Chriſop, . . Petru Matth. Abs dorſius M. S. Ioannes Bett mannu: Martinus ne len Barehol. Bertramus M. Andreas Leopolaus enreree 5 Dl Marcus schultetus M, loannes Hoieruus . es ont en haann Georgius Schole M. Matth. Haætenſcblebins VD riner S Iaannes Fugeſzan M. Thom. Lange Canonicus . a kee;, . beorpi⸗ Vælentinus Rotterus Kining. Hoſécaer. Can] acobat Ahe . DO- vyhen Galte⸗ niut SUNSCRIDTCRUM I. DOCENTES I N P A L ATINATU SüuPERIORI AD NEOBuRGUM. Theologi Conſiſtoriales. Ioannes Kleinau M. Laurentius Dreihsler Adamus Burckhbaimer M. Tobias Bruno M. 11. Miniſtri ad in- ſpectio. in Land- gericht Neuburg. Conradus Frantz M. Pbilippus Saltz man Vuolfgangus Chriftmon Martinus Faber Lambertus Klingel Caſzarus Volius Leonhardus Spepperger Georgius Kleinsdretlein Chriſtophorus Mure Ioannes Vueißkircher Iacobus Rathſman Georgius Candidus M. Fridericus Dylbaum M. Laurentius Hengol! M. Georgius Keger Mm. loannes Voget M. Georgius Sschrolt Leonbardus Faber Euſtachius Regnerus Chriftoph. Vuilheymerss loannes Kralshammer Ioannes Reicharat fJoannes Litz Leonhardus Vnidman Engelhardt Sobuberth Chriſtophorui;natterus Petrus Knauétr Leonbardus Gratzmair Melchior Vnagner Ioannes Carolus Andreas Vauſchler 11I. Inſpetio. Hœchſtet. Philipp. Haiibrunner D. Abrabamus Maner M. Vitus Kirthaur M. Dabid Beſſerer Nicolaus Reuſnerus loannes Bloſius M. Iacobus Cellarius M. Georgius Kirehmayr Sebaſtianus Corbinus M. loannes Faber M. loannes Ortelius Indreas Lepadius M. loannes Kleinelius Georgius Lætns Martinus Grap bius Magnus Lehner M. Gabriel Schumayr loannes Kreidenutis loannes Heſ M. loachimus L bner Gaſparus Molitor Leonbardus Heubelt Sixtas Cæſayr M. Chilianzs Piſcator M. Adamus Vuidman M. Anthonius Vol Nicolaus Conrath lIoannes Hoſpinianus Salomon Vuiller Georgius Cæaſar Ioachimus Lindemayer] Ioannes Regius Georgius Vuagner Stephanus Haſelbock Hulderic. Chriftop borus Vuolſzangus Cbriftian. Magnus Feyrlin lIannes échinger Antonius Lebniger Alexander Nicolans loannes Faber Michael Seh Dauid burger Martinus Holler Georgius Pottingerus Hieronymus Boius Georgins Cæbar Matthæus Hueber Matthias Beurer Joannes Rorarias Dabid Sartor loannes Aitkher * 1v. Inſpectio Graisbach. Iacob. Rabus M. Sup. Leonhardus Sibuuab Isannes brummenmeyes Alecins Burcard: Matthæ. Gailnhauer M. loannes Mantzer M. Grepgorius Lœuunerer Ioannes Frey bPaulus Braun Mithael Finfterlein lIoannes Mayr Theodorus Strickerus loannes Tonus Sebaſßtianus Aigeman Viricus Ziglerus Caſpar Eber Caſpar Lorentz Georgius Kraffi Leonbardus M Gterm Baldt. Neobarg. Meoburk. Gern Pelat, Michael Hyblæaus Martinus Serranus Balibaſar Maſchler Ioannes Braun Georgius Lismannus Chriftophorus Coler Chriſtophorus Cipler Cbriſtopbor. Frichtnerus Cbriftophorus Niſebhelius Iacobus Hitzler Matthaæus Geiger Joannes Rueſf Georgius Hering Balthaſar Steul Ioannes Vualdersdorſfer Ioſeph Veit Anthonius Vol Andreas Scbleicher Fdalricus Gedeler Michael Kauffman Georgius Ferber Ioannes PFerber v. Inſpe cio Len- genfeld. Joannes Tettelbach Ioannes Trummer M. Nicolaus Cæſar Martinus Hilarius Georgius Poletus Ioannes Sstecher Thomas Fuchſius M. Caſparus Vuil belmus Ioannes Schnabelius Conradus Meyerus lIoannes Thaller Vuolfgangus Kitlingerus Nicolaus Hecht Thomas Etdner Leonhardus Franeiſci Guntberus Lemiher Cheiſtophorus V'egelius Chriftophorus Kobrerus Hippol. Hubmagerus M. Remigius Oberus Melchior Erich Petrus Haberbans loannes Glaſerbardus Matthias Nicolai loannes Zetelius Ioannes Knodelius loannes Pſiuger loannes Haina Eſromus Vuoltz Matthæus Vuengerus Vuolfgangusstærtzerus Petrus Sutsrius Oſuualdus biner Andreas Suagighauſerus lIonas Hendelicus loannes Lennigerus Adamus Sueuus Thomas Dalichius Elias Sella Sebaſtianus Vueigelius Baltbaſar Kolb M. LeonbardusbPlaidner M. Dionyſius Vuidemannus loan. Schauartzeſteiner loannes Zehbe . loſua Læſter loannes Fuchs loannes Holius MartinussSchellenberger Chriftoph Schaunberger Georgius Muldorffer loannes Kraus Sebaſtianus Heyſs Ceorgius Vuidman Caſparus Hislinger loknnes Brachylogus Caßarus Lanus Ioannes Rappolt Thomas Kœller Leonhardus Bayer Nicolaus Sandinger Ludouicus Autzinger loannes Hammer Iacobus Ectenberger CAT ALOGUS loannes Breuß Michael Gelnerus loannes Gertner loannes Zimmerman Leonb. Landtrachtinger Gabriel Hobenhauſer. VI. Inſpest. Sultz- pach. Georgius Staudener Sup. loannes Ingler Valentinus Ieſſerus Ioaænnes Heupelius Bernhardus stan. M. Georgius Kolner Chrifophor. Vinſter M. loannes Maul Tobias Vuipacherus Paris Ihan loannes Agricola IToannes Vuidemannus Caſparus Reh Michael Vuiſner Conradus Kun Georgius Rack Dauid Hertel VII. Inſpectio Hil- poltſtein. Conradus Zaupenberges Ambroſius Schultes Ioannes Vueber Martinus Dornbergerus Nicolaus KReinboldus loannes Læ ffetholtz Abrabam Munderlen Georgius Bock Georgius Vuinter Georgius Geriner Stepbanus Froſch Petrus Thonnuolfus. I. DOCEN- I. D0 5 Varinil. IaAcobus Ru Micbael o loornet Ki Paulus Lot uel hlta Conngis 5 Daviel La Pbilzen, Penus Ma beorginl. loannet N Maxtinl Valentinun loanner 6 Cbrikopb. loannet Se annet 8 Nicolau, Ayareas loannet l. Nieblaus Caperu annis! 1. Keni ſis l 4ndrea 6 loanmnel k loannes de epban beor. ias iek Andre . I. Hel Gnnet) nan iinger ſer. nbere tes pherere s Arlen D er. S U B SCRIPTORUM. 1. DOCENTES I N ECCLESIIS E SAXORNICI SCHOLIS. Marximil. Mœrlin D. S. Iacobus Rucker Michael Schreckengast Ioannes Kindius M. Paulus Loblein Noah Otto Conrwdus Serga Daniel Langerus M. Philippus Mulfelat Petrus Maius Georgius Lieb Ioannes Schemelius Martinus Rab Valentinus Sup: Ioannes Grantuuer Cbriftoph symercheuſer Ioannes Schalteſius IToannes Schulteſtus Nicolaus Zech Andreas Kißsling loannes Lang Balt haſar Schreuner Nicolaus K ein Caſparus Sauer Joannes Deinert II. Kœnigſpergen- ſis Inſpeèt. Andreas Gnaſer M. Sup. Ioannes Kratzelt loannes lordam Stephan Prel Georgius Puo'ffram Michael Queller Andreas Rotſtein III. Heltpurgenſis Inſpeèt. Nicol. Cu mébaccerus &. Clemens Gulmbacker Eucharius Vualchius Ioannes Notnagel DUCAT US Coburgum. Georgius Hazingius Nicolaus Reyman loannes btreit Petrus Molerus Richael Kæder loannes Vitus Hieronymus Agricola Fridericus Griff loannes Schubart Michael Hoſfman Bernhard Eſebenbach Ivannes Faber Erhardus Cellarius Nicolaus Seimefelderus Bened. Grauduuorſt M. Zacharias Eyering Caſparus Sotz Nicolaus Purcelius Erhardus Gablerus Mattbaus Scheppach M. loannes Hoppach Iv. Inſp. Eisfeldenſ. Georgius Sseitzg M. Sup. Petras Bartenſt ein VLVilhelmus Faber Stephanus M&œrlin M. olfgangus Vizmus Erhardus Montanus VTolfzangus Heubnerus Maximilianus Faber Adazus Sellanus VVolſgangus Biertumpfel Sebaftianus Munch M. loannes Tranck Mauritius Seitz laannes ueis Michael Faber Petrus Monachus M, Chilianus Amlieg loannes Trenifuß ee nnnnn AD loannes Hæpffnerus Hieronymus Conmdus Michael Lutz Caſparus Ritter Balthaſar Bechman v. Ad Coburgen- ſem Inſpeèt. Ioannes Schmid loannes Botzinger Leonhardus Hiob Pancratius Heinle Nicolaus Halbigius loannes Sstamberger Pancratius Albertus Paulus Rinderman M. loannes Sellanus Iacobus Faber loannes Sellanus loannes à Mynuuitz Joannes öchultes Michael Sellen loannes Ingolitter loannes Holthenſerus Georgius Vuibet Georgius Greiffert Martinus Fienckler M. Georgius Vueitbeuſer Nicolaus Carolus loannes Bremſebnitz M. Iacobus Erſam loannes Koſefeldt Iacobus Heinckelman bucharius Lutius Georgius Vuaſchmutb loannes bang Nicolaus Koch Ioannes Theina lIoannes Montag vI. Ad Gothanam. loannes Frey M, sup. doaſs Cobn;g. 8 ge WMaac Hoch Joannes Vuolbran Dauid Marterfteck Valentinus Oſaualdus Chilianus Genzel Georgius Prgtor. Ilacobus Saltzman Prbanus Huno Guntberns Vuincklerus Jonnnes Linſebardt Iacobus Fauſtus oannes Vuiſius Joannes Probenius Heinrieus Kiſſeling M. Andreas Helkke Matthias Gunderman M. Ioannes Vuerner Joannes Steinbeuck Fmuciſcus Ruingerkind Michael Preus Petrus Krebs Nicolaus Hellefeldi Henricus Blos Guntherus Ræer Valentinus Vuipertus Andreas Hainer Dansel Vluenius Iaannes Schipperus loannes Cuno M. Chriftophorus Vuonna Iußtus Grat zler Chriftephorus Leopoldus Martinus Heſſus Oſunaldus Herdanus Ioannes LBehn Nicolaus Engelharat Ioannes Femolius Ioannes Tinnobel Michael Calmberus Adam PFranck Anthonius Ichſelius Iozxnnes Murioh foannes Zimszerling loannes Herre PFridericus Sohmidt Henricus Lichterberg Valentinus Quel loannes Moſengeil Auguſtinus Boppe Hieronimus Roſenboff loannes Lemmerbirt Conradus Reuter D'etrus Creuſingius M., loannes Daniel loannes Frincus M. Chriftophorus Macer. VII. Ad Iſenacenſ,. Georgius Kbenus Sup. Sebaſtianus Khymaus Georgius Fnanck Eraſ mus Gobelius Vuendelinus Dreiſe Simon Isbrant loannes Vuolckenandt Franciſcus Schilder loannes Streck Siætus Rodt mundt Conradus Hailgans Michael Rennerus Georgius Zigenhain Valentinus Vogel M. loannes Vualtich Vuolfgangus Dreiſa loannes Vranius Georgius Carolus ſenior Miechbael Vranius M. Georgius Carolus iunior Valentinus Nack Petrius Sixtus loannes Iuncker ITuſtus Balduin Chriſtianus Fulda Georgius Sileh moller Vuoifgangus Freytag M. Iacobus Gæringt loannes Rhan Hearicus Trathenius Adamus Oſuualdk Petrus Horn CATALOCVS EClerags Sarinnss Meſrſihmid M. Zacharias Kolman Volckmaris Kranlz Dauid Martin Nicolaus Molitor Georgius Marbach loannes Scbreiber Polckmarus Hubnerus Conradus Herden oachimus Heiderisus lannes schunaß Pridericus Sebaænbar M. Sebaldas Zann Plias Ritbter loannes Cotta Dauig Man Nicolaus Treutuunig loannes Iſebrandus Iacobus Rubeſam Cornelius Iſebrandus Felix Hertz luſtus Cotta. VIII. S CHOLIS ſervientes. PFridericus Rhbanis M. loacbimus Vuägrmlitius Sebaſtianus Thymus Sebaldus Molitor Prideri us Sebultetus Martinus Schadius Henri us Schubertus Euſt ag bius Bockbeuſer Nicolaus Cellarius loannes Eſebenbach . BEucharius Faber Caſsar Conradus loannes Decken Iacobus Kirckner lacobus Heyder Cbriſtophorus Faben loannes Notnagel Rupertus Pontanus loannes Sellanus Petrus Gleicbhman Ioannes Sekbelborn Bal- Bolkbeſa⸗ lerenias Iuſus btl Baltheſe Sbilien X Nieolaut lLoarnes 6 Theodoric Andrtas Nicolaut! Ceorhiutl loanner de Jdeartholon Ounirint/ Chriſoopbea Apdreash loannet d Michael . Abnbam Theepbi.. bebrgiut I. D K V Ctorhint Sago Ma Martinu⸗ Bartbolm beorhiut Ceorgint Thobia 8 Melekier Bſzias ! Ceoypin Thoma, loenyer iafhius Tomnas, Mangiit Marling debeßia lannet (abhar⸗ 65 er 1 S UBS CRIPTORU M. Balthaſar Beſſerer M. Ieremias Rudnauius M. Iuſtus Otho Balthaſar Hofler Ehilian, Ketzſchenbach Nicolaus Faber M. Joannes Gerlingerus Theodoricus Eckhardi Andreas Heinmannus Wicolaus Liphardus Georgius Hofmannus Ioannes Salueldt Bartholomæus Kramer Oairinus Thalman M. Andreas Boetius Ioannes schram Michael Korndorff Abrabam Rennerus Theopbil. VVabnſemius Georgius Schleicher Chrifophorus Purgoldus Nicolaus öchuuenek Caſparus Faber Georgius Cæſarins Sebastianus Leinnueber lobannes Mayerus M. cbrifophor Vuinerus M. loannes Lindeman Melchiar Bacuſius Matthaus Garing Iacobus Gebbardus Michael Gaubuch Guendelinus Francus losannes Faber Ioannes FPuingerkindus loannes Nageliunus Balthaſar Munch Henricus Guntherus Michael Schmidt Ioannes Hopffeſlock Henricus Scholl loanzes Vuenckhbeim Seuerus Rœdiges Nitolaus Thylo lIuſtnzs Khymaus Fridericus Thylo Ioannes Faber Andreas Cramerus Nicolaus Zan Nicolaus Gerlachus loannes Cuno loannes Scheller Valentinus Grumphard loannes Treſch'er loannes Thaleman lJoannes Vuil loannes Thabert Andreas Libermeiſter loannes Herr Ioeannes Pregar Ioannes Cotta Caßarus Axt Ioannes Gruneburng. I. DOCENTES IN ECCLESIIS ET SCHOLIS Vinariæz. Georgius Luder D. Sup. Hugo Marlinus Martinus Langius Bartbolz. Grenhardus Georgius Sa mehämmer Georgius Monethius Thobias Bruſſelius Melthior Kruger Eſaias Preiſerus M. Georgius Buche Thomas Thyrſus M.= Ioannes Langepeteyr Georgius Grunler Thomas Vuerbeck M. Mauritius Gleichman Martinns Kotlender Sebaſtianus Roſenbayn Ioannes PFrenſius Caſparus Haſe DvVCATVS ad Vinariam. Conmdus Pontanus Georgius Seidier loannes Selzenreiß loannes Brener Nicolaus Hugo Laurentius Thungerus Simon Geuder Andreas Liborius Chriſtophorus Mookorn Nicolaus Heroldt Caſparus Kæler Cyriacus Schneegaſßt Sebaſtianus Linde Balthaſar Schuman Anthonius Volckber lonas Vuackerus Theodorus EFuander loannes Vuachtelius Seuerus Vuerner Cbriſtopborus Lisder SAXONICGI, Ioannes Rhodius Thobias Gualtherus loannes Sperſchneiderus loannes T bym Vuolfgangus Meßlinger Ambroſius Si delius loannes Zimmermaæn Nicolalus Beſſer Henningus Roſenhbageis loannes Leon Georgius Piſcator Nicolaus Vueisbun lIodocus Hornick Balthaſar Iacob Henricus Maius Me Ioannes Galring Chriſtopborus Vuolfius Adamus Pbauius bPetrus Vueber Danid Meiſe Aar. 1. Clerug &iX, Mart. Otbmansdorſz Ni. Pinak. Stephanus BEgersdorff IJoannes Hubnerus loannes Siebenſobn Martinus Hylman Bart holomus Vuinckler Nieolaus Rtreicher Theodoricas theimius Melchior Sehræter Sebaftianus Neumayer Walentinus Hoſfman Caſsarus Schleuuogt Chriſtophorus Biualer Gallus Bangenbein Laurentius;ßrandt muller Georgius Cuno Ioannes Sytzman Samuel Bu lichinger Ioannes Sc bult heis Caſparus sehumell. M. Chriftianu: Dufft rolfgangt; Femel Dauid Rafa uſt M. Martinus Chriſtianus Dauid Fontanus Georgius Meinhart Volekmarus Engelman stephanus Bergbeld Fnenciſcus Huſanus M. Oendelinus Rœſer Ioannes Kalmes Andreas Sehirmel Calparus Carpio Michael Vuſt Joannes Dit mar Philippus Niloſtadius M., Dauid Rœſte M. Martinus Rutilius M. Samuel Lubitius M. Sebaflianus Monachus Joannes Bock Caſpar Stmub M. Volfgangus Lynda Caſpar Teiſéber Simon Thile, C ATAL O & US II. Orlamund. Andreas Hugeliks Fup. loannes Trinchuſius loannes Gola Valentinus Cruſſus Victorin. Otmansdorfius Caſparus Kirchnerus M. Henricus Gela Malthias Meiſſe Otto Hartman Nicolaus Trautmannus loannes Stemler Ioannes Sobærlitz Ioannes Heſeling Paulus Vuaitheicherus loannes Stolſius Caſparus Pempel Frantiſcus Nattermuller Iacobus Mænch loannes Hofer loannes Zeiſoldus Martinus Ruhbre Caſparus Muller Iacobus Theodoricus III. Ienæ. Ioannes Gottuuald M. Matthbaæus schlag Valentinus Niger lIoannes Fortſch lIoannes Beyer Marcus Franck Stephanus Griphius Laurentius Hæckner Blaſius Herunig Iacobus Kichter Bartholomæus Sebeſftle Connmdus Pirling loannes Kirmers Vusifgangus Buehner Samuel Albrecht Valentinushronner olkgangus Schuman loannes Kemmweerer Georgius Thurſchala Balthaſar Gætz Hieronymus ytter Dauid Erbhardt Dauid oitus D. Sc Balthaſar Sartorius D. loannes Baro loannes Kabenalt lJonas Hummel loannes Seideman Paulus Scbillius Vuilbhelm Muller loannes schefer . Vnolfgangus Vuolfarth Joannes Hunnius M. Zacharias Mucheſius M- loannes Vnolfarr loanne Freisleben Ioannes Muler loannes Hunelius loannes Muller loannes Byrlach Petrus Schneterus Balthaſar Vuippel Georgius Seidler loannes Zetnitz Bartholomaus Fraſius Laurentius Cous M. lohannes bteinbeis loannes Blanckmuller Andreas Boach Andreas PFulderus Conmäus Gribener loannes Heruuigk loannes bpalatinas Laurentius Varer Nicolaus Meurer Martinus Rutilius ſoannes Nebling Cyriacus schmaltz Caſpar Groskopff 1lonas Schneider Nicolaus Faber Nicolaus Bauman M. Nicolaus loannes Rabenalt iuniore Mattbaus Schuantheſius — CAfulnt W. DDeush Dauid? Nicole⸗ Paulut Andrem loachin Iatobe loannes loennes Mayrtin Matth. loonne Nicolan Geenzi loanyt Vahent ſe loanne. Caſpan Paue. latoße. Conma Marti loann. Marti Meola V. lſaia lacobn luann. Aulr⸗ Joan (hi han, dam⸗ Peirn ). 9 ius D. 1 iunier. 4 ntbeſt 1 lſartb 5M. beſis A. pel . Inſut M. nuler Wicolaus Tetſchius Nicolaus Groß Anthonius Heuglein lIonnnes Puoch Stephanus Schurle Caſtulus Stumpfius. Wv. Salfeldt. PDauid Bramerus M. Sup. Dauid Aquila M. Nicolaus Sauerus Paulus Faber M. Andreas Reyman Ioachimus Trifuß Iacobus Gunther Ioannes 4quila Ioannes Black Martinus Bom lerge Fuolſpz⸗angus Cornarius Matihzus Hefß lIoannes Lungeuntz Nicolaus Blumbler Georgius Faber loannes Agricola Valentinus Loſſius M. Oſeas Aquila Ioannes Michael Caſpar Kraus Paulus Schræter Iacobus Sehblit zbardus Conradus Keuling Martinus Caſpar Ioannes Muller Martinus Meinhboldt Niecolaus Arnurus Nicolaus Vuillandus. v. Aldenburg. Iſazias Oſualdus Sug. Iacobus Stein M. loannes Meltzerus M. Andreas Bmuer M. Ioannes Piſtor M. Chriſtophorus Singelius Joannes Nan delſtadt Samue!l Gela Petrus Beyer Cckhrifiöphorus Fuchs UBSCRIPTORWUM. . Iacobus Briſterus Nicolaus Knab“ Clemens Gauer Vuolfgangus Knabius aAdrianus Schillingias Georgius Hattelius Simon Cuncelias Dauid Cunceliuns Paulus Cellarius Andreas Reinboldas Simon Berge Vuolfgang. lacobi iunioz. Sebaſtianus Namianus Daniel Mylichius Chriflophorus Euilde Petrus Sartorius Andreas Haſius loannes Sander loannes buchnerus Georgius Hirſch Ioannes Crufius Ioſephus Leubnitz Elias Schmaltz Elias ellarius Simon Hamonius Chryiſophorus Tutner Vuolfgangus lacobi l. uc as Brotkorp Iaac Kiman Oſuualdus Puagner loannes Gunderman Micbael Mulnerus Paulus Hain Caſparus berreuter Ant hbonlus Otto Andreas Vueinlerus Ambroſius Hoffman Thomas Bergner. vi. Runnenburg. lohan Altendorfius M. §. Matthgus Mokerus Laurentius Knoa Michael Barth Chriſtophorus Stintz Ionnnes Stintz Vnolſſgangus Heibe Ioannes Modeſtus loannes M. Laurentius Purcelius Nicolaus Pulcins perras Kælbel Mauritius Fnilbelmus Michael Peucerus lIoannes Erßnus. VII. SCHOLIS ſeruientes. Hieronymus Kirebner Bartholomaus Geler Philippius Lampertus Moyſes Scheringer Cbriftophorus Kolben Nicolaus Glas loannes Sigfrid Andress Salius Adelarius Huſen Georgius Giſſeler Georgius Binder Caſpar Mohbr Henrieus Landgraſßf Andreas Keinast loannes Stætzinger Albertus Scheſferus olckmarus Bergman Bartholomaus Hubnerus Vuolfgangus Circkel Nieicolaus Roth Ioannes Hartmar Nicolaus Frrinck Caſparus Berger Gallus Kirehner Natan Taubart Alexander Sschrot loannes Agricola, Volckmarus Betzmaz loannes Oberreich loannes Diener Martinus Medler Paulns Geſneras lii Valentinus Rudolphus Jo4g. Plerus Brang, Qnald 862, bannés 049 Clehnr Brand. Wienmet Taboth Onold. Thesdoricus Heineman * loanne: Hoffman Emſmus Girmaru; Ioannes Vuernerus Bart holomæus Khbhaner Balthaſar Gunter Nicolaus Daubenroch Aunpuftinus Sindeler Laurentins Mukrrus Ioannes Brotſmirr e Ehbrifianmgs Petlrus Bacltma Toannes Gebhardus loannes BEberitſeh Chriftophor. Eſchentach loann s Babins Stephanlas Hophelius C1 kon erge , inn Georgiut Mel. 1 gerus Launrentins Rbaniſtus Toannes Herdemus CGeorgins Schlegel caſpar Bergman CAT A LOG US Anthonlus Leubey Caſpar Maller Henricus Schmeiſer Ioannes Hatericas Mæ Michael Sonne M. bPaulus Koleru s Henricus Himelius bangratius Vueningerus Andreas Forſterns Dauid Faber Bartho'om, Berreuter. 1. DOCENTES I N MARCHIONATV Brandeburgico ad Onelsbach. Adam Frantiſeus M. 5§. ſoannes Vnſfuzins Conmd Limmer Sebaſtianus Artomedes Iacobus egelin Barthol. Vuolſe bendorf Ioannes kimmaus Ioannes Hertelius ſoachimus Hoffman Thomas Go ner Ioannes Behbrmuth loannes Faber loannes Gulden II. In Decanatu Leutershauſen. Georgius Burmannus Georgius Cæſius 4. Ioannes Kisling Apollinarius Bollicarius Elias Korberus Tbeodorus Vilunart Ioannes Koth Chriſtophorus Schoberus Ioannes Hoberlein Thomas Hira Caſparus Piſtor Vuolfgangas Braun Joannes P'lanck Geor. Hermerſdorpherus Georgius Hetzier Georgius Gerber Sebaſtianns Nudius lJoannes Robitius Matthæus Keyel Caſparu; Engeman lacobus Ayehler kberhardus Loſcher Michaet Schubert Balthaſar Horpacher loannes Ettenhæfer loannes Kisling Mich iel Reb Georgius Kelter Arnoldus lFerber. III. Kittingæ. Matthias Tinctorius D. Thomas Vuagner loannes Mayſe loannes Feurelius Melchior Helm Vuilkelmus Lock LErhardus Deberlein Georgius UOſterlein Pangratius Multer loannes Hart man Connmdus Steigronnualt Oſunaldus Nunpra Boniſacius Kientzbeim VIdaricus Peycerus Leonhardus Lfut zinger lacobus Sumpfelder loannes Rugerus Chrifophornt Mulker loannes Goch, ſemius M. loannes Firberadn M. Georgius BEngelhardus loannes Faber baulus Melberus loannes Eberus Carolus Neumeyrus. Iv. Schuuobach. Chriſtoph. Homagius M. loannes Feurlein Stanislaus borphyrius Puchari Vuickerſreuter Chilianus Oblopæns Conmdas Limmen Ioannes Kern Anshelm. VPußtenrieat lonnes Vuebes Georgius Renner Eucharius Minderlein Michael Meiſner Simon ; uæbelius loannes Ponpins M. Conmäus Stilzmu! Joaig- hannet betruh Vita Ey lacobus digiſcni⸗ papynt loanme! loanyet Nicohen Ltepban Viu ſſia damuel bottſri⸗ S eorgin Cenuda v. loanne, Mioha⸗ loann Georhi⸗ difrign, Lauyen Marcx loanue Heinyje Hlelias Leonh⸗ lounn luchcg, Marti loann. ricder, lbr⸗ Phu; A “ loann. loann. Ve Pnnei Tun Himg, dam, 4öm;, ayn G igtr 6 uen, IV tebeim ri ainger der ſuler nius M. ,6M. rus Wil. iu M. hriut ſeultj / „N Neak. flein loannes Lanzius Petrus Redlein ritut Eniſmus lIacobus Mullerus Georgius Lyttichius 4ℳ Sigiſmundus Bethel Pangntius Goyer M. Joannes Ammon Joannes Faber Ndicolaus Piſiorius Stephanus Ruder Vuolſigangus Ried Samuel Oberlein Got tfridus Zimmer Conwdus Grebner. v. Crailsheim. loannes Baptiſta M. Michael Rorbachias Ioannes Dhurrerus Georgius Kenner Sifridus uolmarshauſer Laurentius Bieterich Marcus Hallerus Ioannes Ziglerus Heinricus Horn Helias Hyllenmair Leonha dus Harolt Toannes Rut henus Iodocus Nagengaſßs Martinus Piſtorius Ioannes Fuoloßf Fridericus Vaidman Chriſtophorus Rupsius Pisus Schober — Auguſtinus Scop„ius Ioannes Schanherr Ioannes ͤböun lerer Ioanns Escius. vi. Feuchtuuangẽ. Franciſcu: RKaphael Thomas Vuirſing Simon Prieser Samuel Vogter Abrabam braun SUBSCRIrPTOXNUM. D 260 lohann butnerre vyuolgangus nudennac Clerus Brand) loannes Lazarus loannes Loripes Onold. loannes Epiſcopus Batbaſar Gallenmair Paulus Præge Laurentius Heyman Georgius Venator I Chilianus Greis Caſparus Vienuegius Nicolaus chaffer Georgius lung rVüiiilbelwus Haan Leonhardus Febler Plrich Læſfelag. Thobias Schetler äIII. Gunzenhauf: loannes salizerW ogocus Braus Georg. Herbeltzbeimer Gregorius Kebin Egidius Baurenſeindt Sebaſtianus Kirchmair ane deh loannes Faher Dauid Hurtelius 1 Sebaſtians Obolus loannes Lenck M. Michael Hornberger Georgas Hoſfmar loannes Seubolät Martinus Doſehius Georgius Fiſeher loannes Neubergerus Theodor. Runtzlerus M. Aichael Kun loannet Hartmanntss Chrifophorus Lolsset Georgius Bermuth Georgius Geldnerus Petrus Hubſeh Michael Bocklerus 1. FVuaſſertru- S§ Sebaftianus Brentltle hendingen. loanvei Dorndelius E. Micbael Stiber loannei Molitor Iaannes Gerhbardas Georgius Furieger Zacharias Ziglerus loannes Koinerus Balthaſar Sibenhar loanne: Seblundt Balthaſar Gallenmair! Michael Gunftberz laannes Loditz lonnnes Gal Georgius Fleiſchman lIlacobus Plricus Lo/ b Reit loannes Vuuniglich Chriſtof horus Hytzler Gerſon Re 6 Simon Backler Leonhardus Peuſeblein loannes Sebonfelltt sirtus Keler Martinus Kub Georg. Rab Sebaftiaus Stieber uolfz angus tciue Andréas Seltzle AMlartinus Biber Leonbardus AMur, Pridericus Rideren Georgius Zirl 5 eleier Wasitster Luezs Bucher auid Froſohbtein Chriftophorus Caſar Chrifephorus Kifner Leonbar. Lit zyamerns Georgias Vnuolf Michaect Haidnerns Beorgius Sartor. Ioannes Maý]y IX. Langentzen, Georgius Medeg Stephanns Danader lii 2£ F'nolße Ckrnut Brana Pialenr lafner Daolad⸗ uſebins Keb Toan nes Mackel Benedictus Zebee“ Iaannes Vuinekler Ieannes Ianus Ioannes Baptis’ta Michael Grym Iaannes Fabricius Erbardus Schop Caſparus Cramerus Conmdus Mayer Anlreas Trebelius Ambroſius Malbergerus Caſzarus Keser loannes Manutz Martinus Hubner Albertus Brenner Iacobus Mayer Daeuid ůuideman Iacobus Delderle Adamus Langius Chriſtophor. Vuit tichius Antheonius Vuenig Benedictus Deubelius Wicolaus Gluman Nicolaus Vueiß Arynoldus Bolecker Georgius beck. Xx. Neuſtadt ad Allſch. Pridericus Hagius Georg. Dentzer Michael Lochner Laurentius Cremerus Sebaſtianus Huberus Michael RKEæner JSimon Bættinger Hieronymus Kisling Georgius Cot zius Bernhardus Notnagel Fridericus Trappius loanues Gilgherger Vitus de Monte Ioannes Cnodius Conradus Vueber lonannes Bruler Balthaſar Lederer Dauig Scbophf Sebaftianus Lochbner loannes Binu Michael Kern Ioa anes Albinus Atichael Kemlin Petrus Mechkel Nicolaus Meiſnerus Sixtus Halbmayer Salomon Thuſmer Balthaſar Iander Leonhardus Rumelius Phi ippus Specht. Georgius Greneruß Nicolaus Theodericus Andreas Ko lerus Georgius Bechelbaus * Georgius Ebnerus Hermannus Gotz Georgius Kobit zſes Leonhardas Beuerlein loannes Reimilingius. XII. Ad Vffenheim. Georgius Blumblein M. Paulus LQueickersreuter Ba thaſar Beruuindt Michael Scheſiner Petrus bBang Fridericus Molitor loannes Loy Georgius Beſſerer Georgius schleuueißus Dauid Gantz Nithar. Vuurtzburger Andreas Figulus Chriftophorus Plancus Matthsus Hecklinus Nicolaus Klopſferus Lacharias Vrgius Vuolſſpangus Trep Nicolaus Prenſinger XI. Bayersdorff. C. A T AI O GVUS 2 Nicolaus Gramman M. loannes Venatorius Egidius Mylius Petris Schram M. Thomas Kbner Vitus Roſa M. Caßa. Coßart loannes Graßer Georgius Burger honni Vitus ab Hauſen— Simm Petrus Malbus Aadreus Iacobus Vuinoſius loannet Puolſfpangus Manlius lonon Puendelinus Vueid lobanne. E raſmas Fanner Maurtti Matthias Schneider Hentici Conradus Alberti Reicbar Petrus öualther loannet ſ Petrus Herb’ſt hidius loannes Ammon Miehael Nicolazus Kœler alom loannes Bechk lintici Ionas Solleder (Cinudh loasnne⸗ Hoſfman. Alann XIII. Vuiltzburg S Agufi Vueinmersheim. Stephanus Schntizlein ce lohannes Salt zen v tloannes F'aber gult Wwnichael Cmeo n GSGeorgius Kolman Aun Sebaſtianus Truppius . Hüuldaricus streng RWü Michael Durr “ lohann Nurnberger n Petrus Schanerus “WV Sebaſtianus Schuler e Daniel Lurtzius D” diam Dauid Knoblouchius (ihe lohannes Konig. — R IN SUPERIORI hen Marchionatu ad Da Culmbachi- Nio um. . dudr loan. St reitsergerus D. §. ine lacob lam . Au⸗ loa⸗ lan, 6 nlis i4 — ung & elmmn. izlein plis er 1 ler 4 10 N1 nad hl. 44 D. §. lrx IJoannes Stumpff M. Sigiſmund. Vuernerus M. Andreas Schallerus M. Ioannes Cellarius Salomon Froſch lobannes Hoſfmavnus Mauritius Eck Henricus Aulela Reichardus Frœlith M. Ioannes Fleiſebmannus zidius Conradus A1. Michael Sebrerſfer Salomon Chinftus Heinricus Brem M. Conradus Moſardus Laurentius lan Auguſtinus Oito Pangratius Feimel Caſpar Geriſch Henricus Lahbter Vuolfgang Laubender Erh'ardus Ruger loannes Hurter Adamus Breu Ioannes Graſſauer loannes Chrifto, horus Ioanns odomannus loannes Obſopzus Hieronymus Mug nh&æſer Adam Angerman Caſpar Sobletz loannes Schnepff Iarobus Roſenſchon lIoannes Limmer Dauid St eiger Nicolaus Pezelius Andreas baubrus Otto Heubolius Iacobus Schopfius loannes Hartungius. I. Ad Curiam. Aurelius Streithergero M Ioannes Heler loannes Saberus — Arnoldus Hein R. loannes Pezeit Vuolff. Dobernecker M. Andrezæs Troft loannes Homueter Joannes strobel Conradus Gaifterus Sebaftianus Hiaob loannes Pernerus Paulus Brentet lJoannes Gallus Bartholomæus Hero'dt Leonhardas Streng Vitus Kumeiman Nicolaus Hohenberger lIacobus Saher Leonbardus KRie dthardt Ioannes Gunt her CCLbrifoph Brentel loannes Fug man Caſpar Bebeim etrus Andreas Nicolaus Fleſſæus Laurentins Laintz loannes Fridericus Lacobus Beccius Dauid Banterus Georgius Poſſel Thomas Hoſjfman Tbhomas Heroldt Joannes Kolb Chriftoph Cadeſreuter M. Thomas Blebelius loannes Gœring M. Gcorgius Lehſerus Matthæus Clodius Benedictus Pireter Alexius Eidenbach loannes Eyſer Caſparus Maul joannes Haslerus Thomas Græſchel. III. Bayrreuth. u, Blocbus uß. loannes Baurſchmia! S U BSCRIPTORV M. Caßparus Guntherus Conmdus Baurſibmidt Melc hior Peucerus loannes Ramengius loannes Hubner loannes Apel Vunolſgangus Froſch loannes Dodtſchniderns Ioachimus Fenitelins Bartholomaæus Zættlein Leonbardus Khoftaller Chriſtophoeus Misbeck Iosnnes Feder Sigiſmundus Rumpffer Erhardus Geigerus Caſparus Rab Chrißtophorus Haffner Andreas Reidel luſtus Blochius M. lIacobus Blochius M. loanne: Schmauſius loannes Schraſtelius baurentius Faſelins loannes Hurter Georgius Scbleupner Conradus Tmutner M. Mattbaus Hoffmannus lIoannes Huttenus Germanus Ginforſferus Ioannes Fruinsfeldt. Iv. Vunſidel. Fridericus Streets M. ⁵. Samuel Vuinter Georgius oͤtrobilus Ioannes Gulden Balthaſar Gaislter loannes Mentzel Nicolaus Cirnerus Micbael Edelman Georgius Bsbeor Vuolßſgangus Tyrelt Martinus Burgerman Vno ſpangus Kaſ Chriftophorus Zobolat Nicolaus Laintz M. Lii 3 868 Clerus Branz. uilibaldus Caſparus “ IoAn⸗ Wolſ. é838669 Tlernr Brans. Georgius Stanacher Vualftgangus Elbel Andren Fuchs Daniel Stibarus Chriſtophorus Ka'sler M. Nicolaus Doberus loannes Liephardt Michael Egloff loannes Frælich CLCCATALO GUS Ioannes Tordan Henricus Leopardus loannes Haug Michael Carnigus Hieronymus Kußfer. I. DOCENTES IN ECCLESIIS D V- CATUS BRUNSVVICENSIS, VVOLFFENBYTEL. Gerhardus Goci Abbas moônafzerii Regalis hotharen. Caſparus Abbas in Marienthal. lLonnnes Lorbeer Abbas monaſterii Riddasgeshaſani. 0ndreas Abbas monaſterii Amelnigbornon. Henricus Vnzyrſchins Abbas monaſterii Kingeli menſis. 1I. In Academia Iulia. Timoth. Kirchnerus D. Eraſmus Ebner Tilemanus Heshußus D. Daniel Hoſfman M. Baſi ius Satlerus M. loannes Debelius. III. Generales Su- perintendentes. Nicolaus Eroſcort NMℳ. Joannes Sobaberus M. Eſaias Kruger Michael Ruop AM. IV. Specizles Su- perintendentes. Lazarus Arnoldi at. Martinu; Krome Nicodemu: Burgius Achikes Ackenhauſiits Ludolphus Vuagenfurer Herbordu: Vuelbecke Georgius Sengeris Georgius Leſebergius M. IToachimus Auuins Henricus Schulkterius Iacobus Louius Ioannes Henningins Conradus lLanus Caſßarus Cäſar lJoann Vuacherhen M. Heinricn. Dalemaus Ludoltphus Steer Henricus Frigius Theodoricus Kulenſmed Georgius Tappius Henricus Rudolphi. V. Dliaconi. enricus Textor Goorgius Voſe Joannes Brueke Conmdus Peine Henricus Groshouius. VI. PASTORES. scheningen. loannes Riuulus Chriftophorus Helmolt KHenricut Barbar Bernhardas Kulenſmedt Andreas Tham Andreas Brockefeld kienricus Nolte Georgius V'athonner Ioannes Langius Henricus Venedt Nicolaus Sicbling Toannes Vuillebrevdu: 1 loannes Sigefridus. VII. Kœnigslut- tern. Connmdus Btanae: Bernhargdus Poaszeman Martintis Kine SxAreas Pift orins loannes Stos hriftophorus Moher loanns Gercke Gregorius Marbachius Leuinus Brotkmannus lacobus Buſſius Lampertus Ebrentnmudt Iacobus Bernbruch Joannes Core Buſßo Vuellemannus Andreas strebeius loannes Nigrinus Petrus Columbinus loavnes Prætorius Andreas Lauk« Leonhardus Sig fridus. VIII. Soladalem. Iuſtus Henckelius Erneſius Thapinus Hermannus Luneman Albertus Koke loachimus Aleueth loannes bon der Bruggen Heydolphus Kirchoff lIoannes Zythander Henricus Ludnius Iacobus Kæler Nicolaus Caæſar Michael Beyxius — loannes Paſeker Petrus Vuindruuins Lambertus Remberti. 1x. Schep- V. Ich Ciitert loannet Nicolas Henying Arnolas Zachari Ceorhin⸗ udiyer Ancrtat Adamu X. 5 Autbor loanne, Andreat loachin, Chrißo Martin eorgin Vuichbe Ludoh Nieola⸗ X. Ch Bernha loange lLeuinn loanye etyut Connd loange H. ennin, Heyma loann Nirot⸗ Antko, lany⸗ Henni⸗ Denea Danie enri leyyie „. 5V. 1L. in 1. ber N. nns mudt B . 4 idut. em. AN t G/A ler A. hep⸗ IXx. Scheppenſtedt. Guibertus Pylftpecht Iloannes Vuebarus Nicolaus Richman Henningus Cuſter Arnoldas Buchardus Zacharias Bathorn Georgius Beckers ERudigerus Bulten Andreas Horlingus Adamus Haſſenbergius. Xx. Sauuingen. Author Roſe loannes Bennignus Andreas enherus lIoachimus Betkenius Chriſtophorus Ozingk Martinus Vuilbelmi Georgius Beuuinckel Vyaichboldus Vueigel Ludolphus Calen Nicolaus Molitor. XI. Chriſtébrugge. Bernhardus Olfenius Ioannes Olſenius Leuinus KRedecherus Ioannes Pauonius Petrus Coetius Conndus Dovieſwman Ioannes Fabri Henningus Holftenius Hermannus Beſckman. XII. Barum. JLoannes Fabritius Nicolaus Coruinus Nicolaus Roſarius Anthonius Achilles Ioannes Hageman Henningus Kynen Ludolphus Boden Benedictus Schiebe Daniel Gerhardus Hienricus Meverarendt Henricus Heſebergius. S U B SCGRIDTGRV M. Conmdus Laſperdus. XIII. Burchdorff. Bertruuius Pauli lobannes Schrmderus Valentinus Kolunag Henricus Holtbuſen Mauritius Holthauſen Thomas Fro loannes Vultzke lIoannes Mebeſius M. Ambroſius Reiniken loannes Fabritius Seuerinus Schellen Bernhardus Iſebrechus. XIV. Baddickéſtedt. loan. Gryphaænhagen M. loannes Chriftophori Conmdus Becker Ditrichus Moller Henningus Borchtorp Melchior Renicken Rudolphus Rhuni Henricus Solimanngs Henricus Badendict Ioh unnes Luchtius loannes Strnken lonas Meilandt Iuſtus Harleuicus Henricus Dengelius loannes Bernerus. xv. Nidernfreden. Adamus Pfaſßfendonſf Henningus Sebertz Iuſtus Gigantaäns Henricus Block Heniitus Baumeifterus Chrißophorus Arnoldi Joannes Vuindanus Johannes Vnittekop Bartbholdus Vueigel Arnoldus Maller Henningus Eiſeren Andreas Topler Deibmaras Myenus Hermannus Felliehins. lii 4 Eéngelbertus Bigenius Matthæus Vueddigen loannes Blump 1Tilemannus Caſeus PFranciſeus Coquus Valentinus Slegelius Hildebrnandus Fabritiuns Caſparus Hoſziger loannes Pole Henricus Hennichius Chriſtophorus Geraiunus Iuſtus Hartungius Rudolphus Vaget Baribolom. Hopmannus. XVII. Diederich Holtenſen. Martinus Muller Adolphiis Ledebur Henricus Andes Ioannes Selborſt Conradus Meigerboß Tilemannus Meſſorius Paulus Orander Conmd Vuedemeigerus Henricus Matthias Andreas Rudeman. XIIX. Groſſenfreye Theodoricus Thymmeng Henricus Bartholdi Melcbior Lencken Matthæus Vuentmeyer loannes Dentke loannes Hauerlandt Anthonius Berue 1 Chriftophorun: Dornmeyen Buſmannus Lentſchi Conradus Ferichauſen XIX. Holtzminden. loannes Sagittarius Henricus Knediſen Melchior Strickelingk Henricus Kirehoſius Tilemangzus Erothſehoff Authe- 870 xvI. Hornburg. Clrv Bruns. nef. Clerus Bruns. Grubenb. 82 Hlibonias Georgii Volekmarus Vurmerns. xx. Alshuſen. Ioannes Hoſfemeifter Hardanus Hake Bernbardus Funckeus Zacharias Picbt hBaltbaſar Conmdi Henningus Vuarrerus. XXI. Seeſen. Gottfridus Tenneman Ioannnes Bodenus Vuolfgangus sturdiades Ioannes Bikl Jonas Ka en Ioannes Buſſen Georgius Petri Nicolaus Boden Iacobus Monmth Sebaftian Heidenreich Heinricus Sohrwderus. XXII. Lieben Halle. Henningus Vuetzen Petrus Ottonius BRVNS. Joannes Schellbammers. Iacobus Reidtel Indreas Noltbhius Ioannes St uderam Andreas Doneier Melcbiorstubenderphius Valentinus Hoffman Henricus Hæuelius loannes Vtblooppidi Henricus Vrſinus Ambroſius Caroli L DOCENTES IN ECCLESIIS, SVB ILLVSTRISS., . Philippus Grote Hermannus Friderici Henricuss Lenbof. Conradus Roſemannus Thomas Ebelnick Bernhardus V aueamannus Baſilius Alemannus lodocus Brachman Chriktoghor. Marquordt loannes Vuilkinus Theoαrriαι Maſtebrock. XXIII. Grena. lodocus gget Iacobus Sanderus loannes Stuuen Henricus Ketteler Hermannus Derkenius Henricus Hermanni Jodocus Maælman loannes Biken Mattbaus Aquenſis Lampertus Cimiftinus XXIV. Ludirectores CA T A L O GUS Henricus Oenorvylus M. “ Laurentius Meyer M. Henricus Schuuigerus loannes Gædeke Andreas Gruphenius M. Marthias Georgii Henningas Rænäerus Bernhardus Mucrenius Henning. Rint elmannus Henricus Molitor Henricus Temmius Ioannes Kochenius laannes Bruno loannes Mollerus M. Hennigus Suuerds Matthæus Schadeniaus Chriſtophorus Linda Emſmus Mori lohannes Sporelius Georgius lacobi Hermannus Montanus Joannes Beier . lodocus Rudolphi Nicolaus Næ uius cum Collegis. loannes Butemeiſterus. I. DOCENTES IN ECCLESIIS DVCATVS Philippus Schaper Henricus Heineman loannes Maior Elias Noricus Sebaſtianus kKbune loannes Landman Andreas Khæne Michael Heruuigk lIoannes Houet Laurentius Bruno Laurentius Bringman GRVBENHAGEN. loannes Lyrn Henricus Kuſtenus Theodorus Adam lonnnes Rodemeier Petrus Hoſj mann lIodocus Rolanth Zacharias Zahn Georgius Prætorius Hermannus Male Matthaus Vuerneri. PRINCG. WILHELMO DUCE BRUNS. ET LUNEBURG. &C. Georgius Bonſack M. S. Hector Friderici Bilardus Segebadius Magnus Oedingius lIoannes Storkius Henningus Maier .* Anareas Conradi Baartholo m. ! olckmar M. ſloannes Montanus . Ottbe Henning Herman Beltbaſ⸗ Zatbari⸗ loanne! Balttaß⸗ Caſeru Henricz loannet loannet lLudolohi Henricu Herma loanner Ludolpbe Vuilkin Tilena, Valentij/ Gerbard loannes Anthon Chrifo⸗ loanne! loanye; llennin loannes Daniel Baltbe, bartho lhnni loannel larobu Daniel loanne HMenxii nuſß Cyrtt Henxic, trris Puyts Alann robu . hame M. er . ri. ss, AC. M.. Otthe S U B SC R I P T O RU M. Marquardus Veltiman oubo Muſenin⸗ Ueenningus à Cleue M. Hermannus Kregel altbaſarchomander M. Zacbarias Bruggeman Joannes Borgius Balthaſar Damman M. Caſparus Fricke Henricus Præuen Ioannes Therlenborch Ioannes Moller Ludolphus Boltheinus Henricus Strateman Herman Quenenborch Ioannes Teckelnborcb Ludolphus Kœler Vyilkinus Giſeman Tilemannus Luders Valentinus Vueftheim Gerhard Parman loannes breiger Anthonius Helbrecker Chriftophorus Enghbuſen Joannes bolten Ioannes Roffſack Henningus Kelpius Ioannes Her mamir Daniel Bromberger Balthaſar Angelus Bartho dus Poppe Henningus Schulte lIoannes Konius Iacobus Kelpius Daniel Funccius Joanns Capp Henricus Buſſus M. Vuolfgangus Engelbrecht Cordt Kockenmukter Henricus Nieman retris Laman Chriftianus Koch Petrus Bock M. Ioannes Heiſeke Iacobus Schele loannes Hoppé Delphinus Cælen Henritus Kettelbacke Conradus Robeke Martinus Lunde Caſzpar Marckuuort leanne s Groten Ioannes Hering Ioannes Hannouer Helmoldus Melaau Henningus Hueſer Gerbardus Bruens Henritus Dantz man Vrbanus Bottiger Zacharias LBodeman Erneſtus Heltpergius lJoannes Humuck Henricus Barteram Bartholdus Scheimper Nicolaus Bonencamp Ottho bingen Conradus Pepper loannes Vuilbelm Henricus Zuuacht man Henricus CLgamman lohann Kerſten lohann Viethane Petrus Danckuuort loannes Scholckemeier loannes Eſſenius Hermannus Bueſehius Ioannes Perſyel Theodorus Hort Balthaſar Stockman Bernbart Teigelmoller loachimus utterlo loannes Maier betrus Nusbickelius Ioannes Holt mannus loannes Neidbardus loannes Petzius Ludouicus Fiſeber Henrieus Multer Conmdus Hert zogerus Vinctentius Klumper Lii JToanunes Springk Matthaæus Bottiger Eberbartus Getelt Dagobertus Gerber Theodorus Gætze Anthonius Bolmerus Georgius Leineman Georgius Harden Andreas Brandes lIoannes Ringe Ioachimus Maior Stephanus Ebening lodocus Oden Vidor Bening Erneftus Kæken Bernbardus Bokelman Vueſſelius Bifterſeldt Blaſius Balmruter Henricus Schmit loannes Hoppe Vuilbelmus Raonnerus loannes Schartke loannes Curio loannes Schultz ndreas Godicke IJoannes Bodecker Stephanus Ludeke Petrus Otto Maurit us V'u lterſdorp. Bernhardus Gregorii Nictolaus Habrenius Paulus Carſteus Chrißophorus Buſſenius Henricus Albertus Chriſtophorus Vuernerus loannes Rœle Siæxtus Mollerus loannes Gerike Henricus Cocus Ludolphus Schræterus Chriſt ophorus Cragius lacobus Doſman loannes German Michael Graboro Sstephanus Becker Stephae Clerus Cellenr. Clerus, Meclen-. burg. Sstephanus Thuriegus Dionyſius Vuinter loachimus Oueſeke An hanius Baleman Henricus Moller Ioachimus Niebur Laurentius Sagit tarii Nicolaus Iſerman Ioannes Lutter loannes Frick Joachimus Blancke Melchior Hildebrandt Paulus Cuſter Henricus Beerman Coſmas Vuiſſelius Nicolaus Bonenkamp Georgius Sschillingius Ioanchimus Holftein loannes Heltbergius A dolphus Cramer Noavues Dit mer Georgius Vaickman Buſtagbius Acbem Andreas Gers Rupertus Baruen CAT ALOCGVS Paulus Eckenbarch loannes Buckenthal loannes Scæne Iſzael Bent zel loannes Vuißfeldt Ioannes Hencke Ludolphus Rœſf,ack Thbeodori. Vuitz enꝗqorp. Albertus Ditbmar 7ilomannus Cmgius Eraſmus Bleri nthonins San derus M. Benedictus Vnitzendorp Martinus Schridag Georgius saor Balthaſar Kelpiuns loachimus Vöaitzen dorp Chriſtophoinus Rathke loannes Boden Michael Brauns Nathanae! Vnenmaring Henricus Schulte Simon Horn Bartholomæus Erneccius loannes Schildibaur Ludouicus Lemmins M. Henricus Ka ker Paulus Friſtus 4 Bernbarad Bomharde M. Enmſmus; Eler M. lacobus Softmannus Nicolaus sunneman Heinricus Gartner loacbimus uileken lacobus Richter loannes Marſebalt Chriſftoph Burgermeifter Bariholomkus Hecht SPberbardus Eubek Hermannus Viktor loannes Clancus Petrus Knæp loanannes Arnemius Berubardus Stoffregen Hreinricus Gerlingius Ludonicus Molitor Thesdoricus Oborch Petrus Sorgins Petrus Puillichius Caſparus iſtorp. SUB DVUVCE O T T ON E BKUX S. Martinus Virſenſis Andreas Gremmer & Luneburg. &c, loannes Amſterdamus Daniel Aldazuins Conmdus bon Puinthem Hennio on Deipenbroch Hartuuicus Bode Chriftophorus PFroen loannes Biſmavnus Georgius Schram. .* IJ. DOCENTES IN ECCLESIIS ET SCHOLIS PUGATUS MEGAPOLITANI. Dauid Chytreus D. Georgius ochermerus II. Roſtochii. Lucas Backmeiſterus D. Lucas Ranndouun M. Valentin. Schachtius M. loanchimus Banſouius Thomas loannes Jacobus Metzmacher Conmdus Buccerus O. Matthaæus Boiemus D. Heinricus Theophilus M. loannes Rolenbagen M., Nicolaus Chbriſens Herman Seblorftus M. COſunaldus Schlehe Chriftian. Kolzouius M. loannes Godtſehouiu: M. . Profeſſores Theologiæ, Simon Pauli D. Franciſcus Stulerus M. loannes Neouinus M. III. Ghoin. Voachimus Hemſtede M. Ioachimus Raius LPelrus Pratorins loannes Son Vuerden loannes Cbriftiani loachi- loacbina obias! Andreat loannet Chrifoph losnnet IV. . loochima Latobus! Georhin⸗ bann- lyanuttl Daud V Erezorin Lannet Chriſien Chriſien Delrus) Maycut Bernbar Burcbar Henvitn Hieror, Fnucſſi loanpei Adamus anmet Herma lacobus loannet Paulu: lbachimn Dunda Geoygi loach, VI. Deha, erba, ernba Bergh. loang Dani⸗ eol⸗ uk, /M. 4. de. 144 An 4 en 16 meiſt eht 4 7 4 egen ins reh 1*1 jusM. M. L. ſede M, r S U BSCRIPTOR lIoachimus Roggeman Tbhobias Vuillebrandus Andreas Duringius Ioannes Stolte Chriſtophor. Niemeierirs Ioannes Summiechbius. Iv. Ribbenitz. Ioachimus Bungerus M. Iatobus Iſeromannus Georgius Maior Jobann Betke Ioannes Uerlingius Dauid Vnalterns Gregorius Honuuer Toannes Andred Chriſtianus Pœleman Chriftianus Sander Petrus Nientorpius Marcus Mæringius Bernhardus Nicolai Burcbardus Hencke Henricus Brummer Hieronymus Schyrlentz Franciſcus Sneuerlinck loannes Probſt Adamus Metzmacher foannes Hauekendat, V. Oobberæn. Herman. Criſpinus M. lacobus Bæhmer Ioannes Hagemanus Paulus Heppener Ioacbimus Reineke Brandanus Meſeke Georgius loannis loachimus Albrecht. VI. Schuuan. Zacharias Scheffter Gerbardus Schmidt Bernhardus izingius Bernhardus Schroderus lIoannes Dreier Daniel Heneker Nicolaus Vuendtlandt Ioannes Gartloun VII. Giſtrouu. Henricus Piperites M. Petrus Titeman Chriftophorus Magerius Henricus Schinckius M. Chriftophorus Moller Fmnciſeus Omichins M. Dauid Quadus Nicolaus Grifanus loannes Coſterus loannes Bieſenthal Chriſtophorus Kothtener Andreas Ebel loannss Deneke Dauid Louue Henricus Goslar Mauritius Vueſtphalus Vuichmannus Ditrieb loachimus Fuillichins Martinus Braſchius Va entinns Krugernus Iacobus Vubenius Fran ciſeus Scbutte Paulus Stegemannas PFrigericus Meier Caſparus Sstabelius Conmdus Kitter Georgius Loune M. Henningus Vureden Georgius Paſchedag Clemens Colmerus Georgius Scbuuiger Petrus Brummerus Joachimus Flammius loannes Rictius. vIII. Sterneberg. foannes FPabricius Simon Gutzmer Caſparus Bolderus Gabriel Nicolai laac Leoniſius Caſparun: Vaget Silueſter Bareke loacbimus Daſenius Caſßarns Meſter U M. Iobann Haberkorn loachbimus Urtman. IX. Dobbertin. loachimus Crugerus Leonkar dus Vrſinus loannes Leoniſius Henricus Kokitz VIricus Leomannus loannes Scboman. x. Goldtberg. Iacobus Theodorus Bart boldus Gobabus Petrus Son der Vuort loannes Forcbeim loannes Dobertzyn loannes Theodoricus Nicolaus Vuigert. XxI. Malchin. loannes Studeman Martinus Mollerus loa ebimus Kock Ioannes Andrezg M. XII. Stouenhagen⸗ Euerbardus Telius Conradus Pbilippi tephanus Holſt e Melcbior Brundt Caſparus Theoaorici Gesbardus Schroder lonchimus Crulktus Greporius Kopchen layannes Pratorius Henningus Pbilippi Elias Læſer Cbriflianus Scriba Martinus Lankman loachimus Voigt Heinricus Holſteinius loachimus cbonau loachbünus Klebaſeb. XIII. Iuenack. Thomas Seuerus Fridericus Vinicæaus Thomas Cerſtens . L Dyoni- Clerns Merlen- burg. Clerzs Meclex- urg. Dionyſius Sangel Ioachimus Helmich XIV. Neuuen- kanlen. Adamus Kaſche Ioachimas bon Ieſen Paulus Wuaſi Hermannus Niemeier Petrus Beckmannus Ia obus Scbulte Ioachimus Grapius. Xv. Dargun. Ioannes Cofmas loſephus Gyſzies Hermannus Kireboßf amuel Vaike Georgius Borenus Iannes Albrecbt Chriftophor, Suderouius Danisl Calander. XVI. Vuahrn. Ioannes Pau'i M. Iacobus Voßs. XVII. Pentzlin. Andreas Vilitius M. Ioachimus Schuuamp Iatobus Gottſèbalceus. XIIX. Stouen- hagen. Ioacbimus Hete Nicolaus Hugo Bartholomau, Cœlius Henningus Bremer Chriſtophorus Vandalus Henningus Pancouius Andreas Manzelſtorff Martinus Brnandhering Paulws Bochk Simon Henritus loachimus Gallus Georgius Heſe Ioannes Brun — CATALOGUS Thomas Sthulte loachimus Heten. XIX. Robell. Bartholomæus perling Iacobus Berch Ioannis Moller nTbamas Fabricius Cbrifophorus nernerus loachimus Lutterout. xx. Vureden- hagen. Ioannes Hancke loachbimus Bluthal Iſmael Trebenitz Iacobus Saſſe Walentinus Sedeler Blaſius Boddeker Georgius Gategas? Georgius Bockholdt. xXXI. Molchouu. Martinus Bambam Bernhardus Bambam loachimus Danichius Laurentius Francke Clemens Kunnath Simon T rechouuns loannes Albrecht Dauid Borne man Iſrael Rodius loachimus ngel. Nicolaus Lindbergius 6& Ioachimus Klokan Bernhard. Hedericus M. Ludouicus Grottenſon loachimus Giſens loannes Porebius Matthias Eckherſt. Dauid Sstamp Laurentius Schutz Vnolfgangus di⸗ fridus Nicolaus Paſchen Andyeas Vöukthofiues Pnmnciſeus Vpußtbofius XXIII. XxXII. Schuuerin. Anthonius Tteinort Chriftianus Stockfiſeb Nicolaus Scberph'ius Nicolæus Gronouius loa himus Kauen loachimus Ketſten Alexius PÜnuilde Gregorius Tacke. Paſtores Dicœæceſeos Butzo- uienſis. oachimus Keicke M. Matthäus Ratigius Ioa bimus Granouiss M. Ioachimus Punt Henricus Reuchius Georgius schuuiger Leonhardus Freund loannes Kluth Nicolaus Arndt Stepharu: Kichardi Caſparas Bſeke Daniel Made Martinus Vöuolrabe loannes Coln. XXIV. Paſtores Præ- fecturæ Criui- zZenſis. Michael Bmmbhurgius Hornri. à Bauenten M. Paulus Mokers Gerhardus Pil loachimus Bonnekendo'f Andreas Lize Henricus Vuip Petrus Regendantz. XXV. Paſtores Præ- fecturæ Vuitten- burgenſis. Georgius tabritins oannes Lubecus Petrus Fabricius Lamtl ertus Vueitfeldt Iaco- lacobu.e Mattkia Marlinis Valintintx Nor ſe loennet N. Iacobs Micbael 0 Tileman Friderita XWVe fecture dun Conmce Aieris) annes! Petrus Len, Georlins leremia Neonxrichs XXVII. Ghon- 6 loacbimu lermann Valent. udregz Lyayec, laathima banlus b, latohlu R loannes Daui erharal XIII. Ne⸗ Cor Anciean barthol⸗ banne Thema⸗ di “ nte. sPIH 4 1 at . i lLoannes Pualingius . S UEBSCRIPTORV M. Nicolaus Caſeburgus WBers Mecleh- Caſpar Fuchſius loachim. Clingenbergius. Iacobus Paulas Matthbias Tile Aartinus Dornerus Valentinus Thimmerus Noe Saſſe Ioannes Maius Iacobus Horichius Michael Oederus Tileman Megapolitanus Fridericus Banigzerus. XXVI. Paſtores Præ- feécturæ Poytzen- burgeniis. Conradus Huſunalät Aghuerus Meg ayolitanus Jvannes Petri Petrus Lemmeke Georgius Libertinus Iere mias Mas Henricus Keimer. XXVII. In Inſpe- Stione Stargar- diæ. Ioachimus Troiæ Hermannus Kamptzius Valent.- à uo terſdorphius Andreas Pauentzelius M. Andreas Cruſtas“ loachimus Sohbutetus Paulus Prætorius vasX Holtendorſß Iacobus Roſſouius Ioannes Bratorius Dauid Bruntas Gerbardus Vuitlingius. Commenda- 1 turz. Andreas Leperus Bartholomæus Dumerus Thomas Coſterus. locschimus Fabricius Baribolomaus Cochius. IVitus schirmeis erus betrus Zale loannes Biiefelat Paulus Timbermannus XXIIN. In Præfectu- ra Nemerouianæz Georgius à Vuida 4 XXIX. In Præfectu- ra Monaſterii Vuantzick. loachimus Meierus loacbimus Gerdenerus loannes Gerceus loſua Petna Ioachimus Klab Aſehiug. stargardiana. Frnciſcus Cælius M. loachimus Voglerus Andreas Jenft iuns Bartholomaæus Damius Bernhardus Sparunuer. XxXI. In Præfectu- ra Feldtbergiana. Tiburtius Prætorius leremias Groffbeccerus XXXII. In Synodo Fridelandenſi. loachim. Clingenbers ius òõü . IXNXXNVI. In Synodo trium Præfectu-“ Gregorius lenizouius Mar-us Schumannus loannes Picus loachimus Holdtorp Fnmntiſcus Fabricius loaz himus Sobroderus Blaſius Pantzerus Georgius Laſouins. XXXIII. Inſularium Eccleſiarum. loachimus Barſius Daniel Schunichtenberg lacobus Teſchendorſf XXXIV. In Synodo Vuoldegenſi. loachimus Dillies Blaſius Boddecker XXX. In Synodo Petrus Deibatzius Daniel Pauli Iſaac Grauuert Gregerius Cæſelius rey banus Silberbergins Adamus Mummius I Ioannes pegelberch Caſparus Pippouius Albertus FPariſius. xxxv. In Synodo Strelitzenſi. Gregorius Calſſubius S Martinus Suaſius Martinus Ramſetzerus Michael Marstini Iacobus Fabritius B.artholomaæus Nudonius Valentinus Theodorus loannes Tidebælius. rarum. xXxxXVII. In Præfe- ctura Furſten- bergenſi. Henricus imannus M. lIacçobus Gmutzouiuns. XxXxXVIII. Inſulari- um Eccleſia- Eregorius Textor loachimus Dretzius lIoacimus Plutzcouius. XXXIX. 8 6 7 vuy. rg Ctura EATALOGVUEgF In Præfe- Vueſen- bergenfi. PBraſmnus Tidebul lIoachimun; Techen Joannes Kieſterus Thoma KReubuent Joachunus schutte X L. In Præfectu- ra Commendatu- rX Myrovia-= Ioannes Andreæ Ioannes Bernhardi Bernhardus Dreier loachimus Bobhmens Ioachmus PFelgendrebeg Martinus Parmannls loannes Hartmanngss. In Inſpectione- Henricus Sliman Tudolphus Bodenins Nicolaus Scheper Daniel Lente Michael Geſenius Caſpar Sommerfeldt lobannes Poſſelius Abmhamus Leoniſius Samugl Nicolai. In Præfectura Plauenſi. Chriſtopharus Dæneke M. Adamus Schutte Matrbens Francke loazkhinnus Gothan loachimus Anrimontanus Anthonius Vuolthüe Matthæus Calander Gregorius Malon. In Præfectura Luptzenſi. Valentinus Groeen Chriſtianus Petri Henricus Kræger lohannes Pon der Heyde lacobus Imperterritais Dauid Menemeyer lacobus Prætorius Blaſius Prætorius. In Præ fectura- Mernitzenſi, Andreas Mollerus Matthaus Vuachbatinus baulus Lit zen, XLI. Grabouii. loachimus Gammint Ioachimus Gade Dauid Scroderus Pridericus Hachius loannes Vuildelæper Petrus Burenius Georgius Koſteniel Georgius Eggerdes lacaobus Kruger Dionyſius Prætorius. XLII, Domitz. Conſtantinus Vuachker. XLIII. II bræfe u- ra Neuſtadenſi. loacbimus Gæde Heinricgs Freſekern, Vitus Buhber Caſparus stober Dauia Bade, Henrieus Muchius. enſi. loachimus Schroterus Caſparns Lemmus Paulus Zanckmannutoe Petrus Vuillebmnt. XLVI. Vuiſmar. enritts Ruge M. Andreas Coruinus M. burg. Petrus Monopolus Georgius Renicken Petrus Montagius Ioachimus Glupeius Michael Mollerus Georgius tammerug Georgius Freidenberg Chriſftophorns Lembeke Laurentius Vuoſtbonius lacobus Caibuius Prſmus Peters Mauritius Saupelias Nico'aus Vuilebornius Hene- 4 Magnus Prentzlonius xXLIV. In Præfe tu⸗ ra Eldenoui- XLV. In Gorloſen. Hinr. Middenderpius M. XLVII. Meckeln- loachimus Brieſmannus XLVIII. Buckouu. Heprien hachin riſe lannel Thoma lLoanyes Nicole⸗ XIIX. Herma⸗ loannes loanme⸗ 1.Ge lodnntt P nngle len. nak, G N.. Ps 7 ou. berg nbele boniu 45 ℳ II. Henricu: Bredentarre Chriftophoru: Brefterus Ioannes Puybbertinck Thomas Lauue lIoannes Giſenbagius Nicolaus Boddecker. XLIX. Neuen Klo- ſter. Hermannus Tilanter Joannes Volckuunich Ioannes Berckteyminus. L. Gerbiſmuhlen. lod4nnes Pulthenius Cbriſtophorus Gædeke Joannes Coltzouius Ioachim Brunorii Rocbus Houe Fridericus Beiburgus Iacobus Sernkouius Georgin: Scharpignus fIacobus Alberti Jacobus Botius Andreas Bullendorphus Dauid Brentzlouius IToabhbimus Lucz. loannes Giſmar Ioannes Rederus Iacobus Gigas. LI. Gadebuſch. Simon Fridericus S U BS CRIPYTORV àf. Elias Kregenonius LII. Rehme. loannes &naſmi Hieronymus Fæter us Andreas Oycelius Martinus Cmconuius Benedillus Pauli. III. Temptzin. Georgius Vogelſperger Bartholdus Fridericus. loeannes Hauerkorn. I. DOGCENTES IN ECCLESIIS ET. SCHOLIS DWUCATUS bergici, &c. VVIRTE N- profeſſores Theologiæ Scholæ Tubingenſis. facobus Heerbrandt D. Theodoricus Snefius D. Iacobus Andreæ H. Ioannes Brentius D. Ioannes Eu ſembecit D. Iatobus Dachtlerus Me A. Bartenbath M. III. Conſiſtorium Eceleſiaſticum Stutgafdix. Balthaſar Bidenbach. loannes St echer M. 1V.k Prala & Abba- tes in Ducatu Vuirtenber⸗ genſi. 1. Bebenhauſſen. Elerbardes Bidenbach D. Abb'u. Lucas Oſtander v. Danid Piforius M. 2. Maulbrun. loannes Algeber 1. loannes Huttenlöch Af. 3. Denckendoeff. Barebolomaæuns Caſens Ezechiel Ockher M. angugene Abbaäas Vuilhelmus Holder Ma 4. Hirſau. loannes Parſimonius Abbas Georgius Möärlin M. lacobus Binder M. Chriſtoph. Binderus Ab- bas & genemlis sup. Mickhael Aerut eclere, . Lanrentius Granjwigin; Vur, Henricus Gunterus. Clerushürtem- berg SS CAT ALOGUS Aichuael Kellin Iaſephus Zäarrhber M. 6. Lorch. Abel Vinarius Abbas §. Caſpar Ens Zacharias Decker M. loannes schodel M. 7. Kœnigsbrun. Iacobus Schroppius Abb. Ludouicus Pidericus M. Georgius Strutbiu: M. 8. Herren Alb. Philippus Degen Abbas Conradus Vuatis Georgius Sebuitzer M. 9. Blabeurn. Ale xander Bleſſing Ab. 1o. Alberſprach. Balthaſ. Elenbeintz Ab, Iacabus Hainlein M. And-eas Heſt M. II. S. Georgen. Henricus KRentz abbas Conmwdus beringer M. 12. Muhrhart, Zachatias Getius Abbas Ioannes BEiſenman M.,. 13. Anhauſen. Andreas Eib Abbas Iacobus Sebræler M. 14. Herbrech- tingen. Aharon Mang Phi ippus Neuckboin M. Wv. Superattenden- tes & miniſtri in Ducatu Vuir- tenberg. 4. Maulbrunn. Ge- neralis. — Martinus Cleſs M. VlIricus Holp M. Fe ixæ Caſpar M. lohann Vuertin Melchior Hægelin M. Alexander Bauboff at, Vnilhelm. Elenheintz M. lohann E&ſthoſfer lohann Vueckman M. 2. Tubingenſ. Ge- neralis. Thoma Durnnauuer Caſpar Sautter M. Daniel Ziegler M. Dauid Micha⸗l Balthaſar Vnagner M. leremias Græter M. 3. Lurchenſ. Ge- neralis. loannes Humel M. Meleb or Munkferns M. Anshelmus Pflueger M. Nicolaus Vuizlandt M. Andreas Grammer M. Dauid Bab M. 4. Adelberg. Ge- neralis. Matthaus Vogelius M. loannes Rackerus loannes Vranius M. Erbardus Freyhardt M. Caſparus Cantz loannes Hutzelin M. v. Paſtor. & Mini- niſtri Eccl. Maul- brunn. Generalis Inſpectio. Studt- gardenſ. Thomas Spinadler M. loannes Aſſum M. Vuilbelm Magling M. Leonhard Engelbardt M. Conndus Fabri M. Barthol. Raumayer M. Vuendelinus Kraffi M. Chriftophorus Geusler Vdalricus Loſerus . Martinus Sylber Carolus Cauay Caſparus Molitar VI. Præfect. Studt- garten. Buſebius Frey Georgius Straus Georgius Schmacklo. Simon Necken Rlias Benignus M. lacobus Flayder Michael Heinricus M. loannes Greis M. loannes Alberus M. Leonhardus Alberus Puotſgangus Reinols Henricus Hermannus Frey M. loan. ODueickersreuter M., Eudouitus Pfaffer M. loannes = ulberns loannes Sarktor M. Martinus Textor rn Notter M. Vitus Pudouicus M. Chriftoghorus Raapz M. Martinus Greiniger M. Georgius Pucas. VII. Inſpeét. Leu- enbergen. Michael Oftertinus M. Vitalis Kreituueis Andreas Gnan Stephanus Muller M. Andreas Bettinger M. Chriſtophorus Kautz M. Samuel Iſenmanus Bernhar dus Sardkor M. Georgius Fiſſins Iere⸗ emi endeli hapnes loanne; Henricut lrannes Vitus Ku Marcus lanne VII. Valent, Mamin lienbar Mattha loanyes Georhiu loanne⸗ lonar loanne loann, lunne, 2 —, K. l. W loezy⸗ laanne Miebe Leonbh loann Bern Mir⸗ Hier lann Petry lueob Bimn Dhil Con losn beo⸗ udt. . M. “ ut M. . . N. erus cinol annus euter M, ley, M. 4 M., ,. 7 M. 1M. 4at 1. iger M. Leu⸗ II. t M. loannes Gebbardus Hienricus Vuidman Irannes AMoh M. Miarcus Fieſß AM. er M. autz 1. S ,VI ſeree Vuendelinus Scherb M. Ioannes Sch ol Vitus Kurthmeyer M. VII. Inſpeëtio Gröning. Valentinus læber M. Martinus biftenius Lienbara. Vueidenbach Matthæus Ludzuicus Ioannes Vluunderer Georgius Locbner Ioannes Muailer M. Ionas Greu ich Ioannes Heinkin M. loannes Brentius loannes Vetser M. Ix. Inſpectio Wai⸗ bingen & Der- dingen. lIoannes Kubpel M. Joannes Albertus Michael Gammel M. Leonhardus Plebſt M. Ioannes Stainlis M. .* Bernbardas Meurer Michael Haſß Hieronymus Hocker loannes Vnendelinus M Petrus Fuerlin Iacob Kusſferſcbmidt M.- Bernhardus Beer M. Philippus Cerum M. Conmdus Eyslinger M. Ioannes Rie Geo⸗gius Marquardt M, Sebaftianus Geer. B sS U B SCRIPYTORUM. lIeremias Piſorius M. X. Inſpectio. Bie- tigheim, Sach- ſenhaim ,„ Bot- war & Beyl- ſtein. Martinns Hag M. PIricrs Mayerlinus Leonba d sebuler Martinus Gicler M. Zympertus Ho derbuſch loannes Mlcbior Micbagt Kgoer M. Caſßzarus Schad M., Stepbanus Kubelius M. Gegrgius Kundbach lIoannes Vueininger M. Vincentius Coccyus M. loannes Stephbanus Chriſtophoerus Sutor Andreas Picus M. Michbael Mayer Daniel Mayer M. Eſaias leger M- aniel Vuetzelius loannes Schlayer. xXjI. Inſpect. Knut- lingen. Simon Scblaserus Vuolſfgangus Fetz M. Samuel Vberman Georgius Kern loannes schuuartz M. lIacobus Eckbardus M. Adam Lutz Caſar Deubler Sehbaſtianus Braun loannes Buccius M. Gotfrid Thum M. loachimus Menne M. Petrus Kerner M. Dauid Rodſehbmidt Oſuualdus Ouicula M. Georgius Capler M. loannes Stρ5n Leuin Vueckſelberger Valent nus Buidman M. Georgius sohnack Georgiis ugtzel M. Iugotus Beivriein lac bat Erhardt M. XII. Inſpectio Bôb- lingen. Albertus Enger aac Munderlin M, Georgigs Reitschius Pe'oben Capler Martivus ucrner Georgius Zeiter Samuel Piftorius M. loannes Hereberger. loan albert Hofman M, Vui helmus Schilaät Martinus Frechtius M. Caſparus Ortließ Iacobgs Brot Sebald, Buchſenflein M- Simon Gauckler M. Michael Kœler Euſebius Taurus M. XIII. Inſpectio Cal- ve & Merklingen, Hieronymus Megiſſer M. Noah Breitter M. Ioannes Lancea M. Vlrieus Kengelins M., loannes Gesler Chilianus Li ienfein Martinus Eblin loannes Salicet us Samuel Bæſebh lIoannes Liebler M. Micthael Vuagner M. loannes Hartman AMihasl Ebert M. Velagius Niethammerus., Kkk xv. * 988 92 Mattbias Freg Clerm Il Brtem⸗ Matthias Krymer Serg Ckrus Birtem . XIV. Inſpeét. Wild- bader, Herrenal- ber, & Neuen- burger. Ioannes Kreuslein M. Sebafſtianus Lanius M. Abſolon Stecher. Ioannes Thomas M. Nicolaus Kurner. Ioannes Schnitzer M Timotheus Mageiriss. Caſparus Scharpff. Mithael Einhorn. Thomas Vuernerus. Ioannes Friſch. Anaſtaſius Ortlieb. Xv. Inſpectio Tu- bingenſ. Primus Truberase Thom as Læber M. Anthonius Varnbuleruss Euſebius Stetter M. Fannes Eſerus M. Ioannes Colnerus. Ioannes Faußtus. Martinus Vuagner M. Iacobus Lorbardus. Ioannes Steeb M. Chriftoph Heerbrind M. Dionypſius Scheblin Seb aſtianus Mocké! M. Joann. Vdal. Pregenzer. Maärethaus Campanus. Iacobus Andres M. Ioann. Thomas Schb wArzZ. Caſparus Lutz M. Martinus Muker⸗ M. Ioannes Neobulus M. Dauid Andreæ M. Sigiſmundu: Lupulus. Sannes Andreæ M. Matthias Kaut M. Forianus Birergys. * XIIX. c ATALOCUS XvVI. Inſpect. Her- renberger. & Dor- nenſteter. Toannes Hetler Me Georgius schnitzer M. Bernhardus Brentius. Iſaac Hauſer M. loannes Greiff at. Georgius Vuirt. Martinus Schultheiß. Melchior Sautter. Martinus Munſum M. Rupertas Fiſcher M. Fuilbelmus Gmelin M. Matthaus Schleißhfer. Martus Rodt. Georgius Vuidman. gleæxander Smaltzried. Georgius Piſtor. . Othmarus Muelitbhius. Vdalszicus Alt. Michael Cbon. xXvVII. Inſpect. Wilt- berg & Nagol- ter. laſephus Hailbranner M. Chriſtonphor. Baæuarus M. Daniel Kriekler M. lohban Kubn. Laurentius Eoltz. Ludouicus Kraier M. Michael Kuelandt. Philippus Greter M. Martinu: Dietterlin M. Hieronym. Sehmutberer. Lazarus Molitor M. Vuülbelmus in Arena. loannes Chriſtopborus Gayling M- Micbael cbuueitzer. Sebaft. Vuirckerſreiter. Inſpectio Hornberg. Dorn- cturar. Sebaſtianus Bioß M. Dauid Engerbelſper. loannes Ket nacher. Adrianus Bibelmaier. Ioanne s Bernhardt M. Georgius Rhuoſf. loannes Tettelbeuſer. Martinus Gebhardus M. Georgius Coberus M. Samuel Seger. loannes Iæger. Albertus Crafft M. Georgius Albich. Vlricus stræling. Ioannes Meyer. Leonhardus Piſtor. XIX. Inſpeét. Sul- . . Roſenvelder. Georg. Ruckenbrodt M. lIacobus Mœrlin M. Leonhardus Gaſtelius. Conmdus Schock. Caſparus Flrici Ms loannes Cræſus. Martinus Kerner M. Ioannes Sazt or. Iacobus Eyſenkopff. Iacobus Kober. Vaolfgangus Olbert M. Geosgius Reutter. Joaznnes Vetter. Iacobus Mitſebelin M. Plricus Burg M. loanves Molitor. Märcut Humel M. Ioannes Celler M. loannes Herman. Iacobus Schuueicker M. Lanrentius Sigel. K 6⁰ hauer. Alpersbach. & S. Georg. Præfe- zer. Titlinger & lurokan hannet M x.luſ⸗ ger Thomasdb/ Hieronjm. aglas l Uaunnes d AIrdreas uolſhen Galut Ve- latobus gebaßia⸗ Georziu. Ceorhiut Michael! Henricu loannt⸗ lacobut laeebus4 Antrias eorzin 1. 6e ochhes bioni⸗ artin, Panlus Miolau aftut damuel loanne loanne Vitus hanne. lhanne⸗ Nbiat, N Henxri⸗ liar! il⸗ M. er. ,, naier. t M. euſer. rdus M. M. 8 V B lacobus Stsdon: oannes Mor M. xx. Inſpect. Balin- ger & Ebinger. Thomas Sschusler M. Hieronymus Hœppelius. Paulus Vuager. loannes Strælenus M. Andreas Geiger. Vnoltfgangus Kiſts! M. Gakus Venator. Iacobus Sinbey Af. Sebaftianus Leipzig- Georgius Scbuueicker. Georgius Babarus M. Michael Kieſer M Henricus Cemelius. Ioannes Vuernitius, Iacobas Keurleben M. Iacobus Armbruſter M., Andręeas Cellarigs, Georgius Stolez. XXI. Lorchenſ,. Generalis. Inſpect. Canſtat. & Winider. Georgius one⸗ M. Martinus Hag Paulus Vogel M. Nicolaus Gretzing M. Marcus Zeberlein. Samuel stephanus. Ioannes Bollinger. Ioannes Vuidman M. Vitus Kederich. loannes Regius. lIoannes Renhardt. Tobias Fabri M. xxI. Inſpectio Winiden. Henricus bPfferben D. Elias Piftorius M. Eginius Maier M. loannes Zeys. 3B $ 6E RIP 0 R Conmdus Pfeit ANAM. loanues Kmutuuaſſer M. Hieronym. Pindavus M. XxXIII. Inſpeéio Waiblinger. ſoaunes parſimonius M. Mic hael Deimler M. Michbael Mueslin M. Iacobæs Mayer. Baltbaſarus Piflor. Ioannes Palndanup. Ioannes Taſel M. Michael Peck. Dqauid Ko'ſe h M. Pbilippus katſch M. XXIV. Inſpectio Sschorndorf. Fridericus Rehe M. petrus Sturmius. Chriflopherus Khid M. Egidius Oſunaldas M. loannes Braitmayer M. Maätthaus Chbytraus M. loannes Reuchle. Marcus Reninger M. Ludouicus bon Vinckbel, Conmdus Maickler M. U M. XXV. Inſpectie? Marpach. Martinus Cantzler M. Simon Studion M. Vuolſgangus Leſch M. Thomas Byrck M. Conmdus Beringer. Vitus Neærdinger M., loannes Vetterus M. Mart. Cantzlerus, Sen. Fridericus Schnelt M. Alexander uunderlich. — Vitus Pflug. lacobus Noster M. Petrus Sprenger M. A!1 lexander Metz M. Georgius Vueinſchreier. Bernbardus Schonkaß. Albertus Multer. Georgius Frech: Paulus Koch M. xxvI. Inſpectio Backnang. lacobus Vnacker M. Michatl Maæſtlein M. loachimus Decius M. Ioſepas Bauman M. loannes Fmanck. XxXVII. Murhart. Laurentius Kœrber M. loannæs Ebrnbardt. Martinus leger. XXVIII. Inſp. Bra⸗ Iacobus Lauffer. ckenheimer. Conmdus Grim M, lIacobus Faber M. Caſparus Albeck, Michael Satler. latobus Seiffer. Thbomas Gerſteter. lIoannes Klein M. loannes Heruuigk. Hieremias Summerbart. Iacobus Pfefinger- Conmdus Vuolfius. Sebaftianus Khirmair- Georgius Deckinger M. Vuolfgangus Denkbius. Michael Sauer M. Michael Otte M. Georgius Berger loannes Vueltz- Conmdus Pleninger M. baulus Neeninger. loannes Marquardt. Vuolfgang. Canfteter M. Martinus Linck. Samuel Eberle. eX 2 Iacobuzs E⸗ lerus Würtems berg. 2 84 Err Füriem- Iatobas Ca⸗ guer berg. Ioannes ber in M. WNicodemus Fnmnek Iſwel Neſtelius xXxxIX. Guglingen. Iacobus Eriartus M, Joanntes Hohenf’t adt loannes Bræunbaumitss Stephanus Schultetus Joannes Staigius M. Zacharias Raub Chrift oph. Heintzman M., Conmdus Arnold Melchior Robacher M. XxxX. Lauffen. HMiael Vuielandt M. Cornelius Berre M. Victor Coccius Paulus Irenicus Chrifophorus Neglerus. XxXXI. Inſpectio Weinſperg. Fridericus finger Leonbardus Seitz M. Malthaæus Kiſmannus Samuel Mackh . Martinus Steinbofer Martinus Rumlardt Zacharias Ruoff M. Ioannes Neftelius Chilianus Khau. XXXII. Neuen- ſtadt. Isannes Fiſcber Michael Vuechman M. Fabianu: Reichardus Ioannes Eckftein Iacobus Baderus M. Pitus Bayer M. XXXIII. Meck- mühl. Conmdus lueizk M. CG ATALOCGUS Leonhardus alt ærßeruns Martinus Fiſiber Nicolaus Zolt loannes Benicker. Adelberger. Ge- nerxral. Inſpectio Gop- pingen. Chrifiot harus Binder M., Ioachimus Keller M. Caſpar Schaußfel M. loanne: Volmarius M= Vrbanuas Cellarius M. Chriftophorus Likbler M. Chrikophorus Eſer M. loannes Decker Eaias Eugenius M. Iacobus Franck Hieronymus Suntbaim Daniet Lanius Cbriſtot horus Beg Joannes Prothagius Alexander Gla ſer Meltbior Zuech M. Conmdus FPuindeyfi Florianus Capeller Paulus Scburnig loanuts Hart mannus Vrbanus Keſser Martinus Vueinzurn Benedikus Cæſparius Georgius feiffer M. XXXIV. Inſpectio Nurttingen & Neuffen. locobus Liebler M. loannt5 E⸗ latobus Vueckerle M. Iacobae Dinckelackey Me Laurentius Sobentz lacobus Sehorfius M. Barbolomzus Vogelius Hamis⸗ Hauß M. — Lazarus Bertſch. Matthias Schick M. latobus Hagmayer M. Ioannes Dorner Simon Kretz M. Georgius Chon M. loannes Vualtzlin M. lIoannes Heck: ing Michael Cellarius Georgius Binder ¹Mattheus Vueinland. Manaſſes Pryætor M. loannes Thuinz M. Martinus 1 ocher M. XXXV. Inſpectio Nirttingen. loannes dchophius M. Georgius uagner M. keeost⸗ Kaußman M. Iatobus Fabricius Me Georgius Lilienfein Iacobus Vuieland M. Abzahbamus Greberus Geergiudè Bauarus Brneſtus Kieſer Blafius Edelman. Eraſmus Zeitter M. Arelchior Ruſf Stephanus Kiener. XXXVI. Neuf- fen.⸗. tLeonbardus Byr ſess M. Zacharias Greins M. Caſbarus Hermannus Georgius Schnitzerus Melchior Ruff M. Dauid Cantz 4 Jlexander Haußf Philippus I auginger Andreas Heſſas M. Wicolaxt Blapckenbhorn Georg. Miettenbeuſer M. XMXXVI giſtni Haide⸗ Konig⸗ heuſ. brech ( lacobut4 lacobut Heinrien hoanyners V. alftt loannes Martin⸗ oriko⸗ atthia Andreas olfza, lacobut Ceoryiu. Melchio luachuic, Chriboy loannet XNN Vr. lannet polſ⸗ . „ Deneda beorhi⸗ llenom Cinn Latan Iaurh Eorn Aadim lriße⸗ 6 . and. y M. RK er M⸗ echo et.⸗ M, M.- 14 Ms ſein 1. .V ABens lenbori Leuf⸗ ſei irvM. Gnus irus 1. 10 5 ingt⸗ Seg D sS U BS CRIP T O R U M. xxxVIII. Ludima- giſtri in Dynaſtià Haidenhaim & Konigsbronn. Vn- heuſ. & Hehr- brechtinger Vi- corum. Iacobus Steudlin M. Iacobus Vſamerus Heinricus Reinuualt Ioannes Sturmius Vunlffg. Schunenck M. Ioannes Riek Martinus Staalpenger Chkriſtophorus à Klein Matthias Lebeyſon Andreas Kugelman Vuo'fgangus Nuerſpeck Iacobus Kyrſman Georgius Stilling M. Melchior Befthlin M. Ludouicus Soebumayr Chrifoph. Rabauſch M. Ioannes Mærlen xxXIX. Inſpectio. Vrach. ſubter Staiga. lIoannes Hoitin M. Fuolſfpang. Bonacker M. I. DOCENTES lIoannes lacobaus M. Michael Hæberlein M. Michael Vuucherer Abrab., Schuuegerlin M. Georgiu: Rebſiock M. Georg. Schonuualter M. Paulus Schickbardt M. Laurentius Raſch Martinus Ens M. Philippus Bariholomaus Ioſua Muller M. XL. Inſpect. Vrach Ssecundæ bartis ſu- per Staiga. Sigiimundus Schaiber Stephanus Goer M. lonas Vualtz M. Petrus Rimelin Sebaſtian. Bebem Ezechiel Groß Vo ſga. Schindelin M. Andreas Schuueitzer Elias Haſenmullerus Balthaſarns Hoßfjman loannes Thumler Palentinus Bauarus Grezoriuns Hartman Georgius Foßſenhardt Caßparus Heinrichman Georgius Maller Gregorius Knopflin Abrabam Sattler M. Ioannes Petzius M. Michael Magtirus Ioanns Raucker Michael Hanberus Georgius Katzberger Laurentius Neffizer Simen Schseicker M. Marthias Maior XLI. Inſpect. Partis Tertiæ Vrach. & Blabeuræ. Abtaham Burger M. lobann Muler ſobann Keintz Franciſeus Erhardi Dauid Aubelin M. Albertus Aubelin Supß. XxLI. Blaubeyern. Georgius Vber M. Nicolaus Lanius Vlricus Buecklin loannes Stamlerus Iacobus Vnkauſf Laurentius Fridericus loannes Stoltz Samuel Sutor M. Abrabamus Molitor lIoannes Frey Iſmael Schætlin M. I N ECCLESIIS P RUTENIC IS. lobann. Fuigan dus Epiſcopus l'omeſamenſis D. hbenediltus Morgen tern Georgius lungbenlein Hierony mus Morlin M. Conm dus Sc bliſelburg M. Lazarus Hoenfe M. Laurentius Curſur M. Georgius Monius M. Adamus Hubner Chbriſto horus bangens Martinus birlenſis loannes Gauſmunaus Conmdus Liſtrius Valentinus Schultes Simon Scaltus Heinri us Schonebute Toannis Vuedman Mattbias Copus Paulus Liditius Kee 3 Nicolaus Martinus Adamus Roſterus loannes scharffenort Paulus Streit Georgius Grammius loannes Morgenstern Chbriſtophorus Schultz loan. Schenkebergius M. Salomon Hubner 884 Cleras Brasff. cus. Sigiſmun. 88 5 Clerus Bru! e* . Sigiſinundns Vucier Caſzarus Hennebergerus Michbael Vueiſſer Chriſtobhborgas Steins aus Ioannes Hofeman ch- iWRophorus Bet zol 1t 7 Caſparus Scheibeche,; Paulus Vus en⸗ Georgius hrimioius Alexiut Polhe Hieronymus Mennichen Anthonius Raumanius Salomon Mertzdorff Stephanus Zalmarus loannes Vnichemsdorſf Hermanus Ein rer Joannes Sechonuna d Matthias Dreyritter Georgius Schultz Martinus Behbem lonnnes Hoſtman Nicolaus Richart Iacobus Pueinerus Valentinus Neander Valentinus Schultz IJoannes Peiskerus JToachimas Kalb Bartholomaus Kurſener. III. Diſtrictus Ca- ſtenberg. Lazarus Hoſenſee M. Ioannes Leukenrotb Ioannes Myslonki Thomas Stepbani Lucas Hockendoßf loſua Francus Henricus Schonbate Ioannes Ræder Maäatthbæus Debißus Georgiu; Raſebiu 5 gro ſe & præceptore otanislao Sperling Iacobus Eiben Dauid Kolbe de C A T A L O Eſaiaz Lachmannus Tacohbus Baich Ab mhamis Koderus Mat! bous Se Aa i *1 Pridericus Gé a, 1 Ambroß us& Dr am, härs bdanofin Chriftophorus sperber Leonhardus Vnendt Michael! Pauli Andreas Alderius Aatthizs Sorcel loannes Soſtal. Martinus Bielenſis Albertus Kock Martints Bielen Leonhardi langhameri Ambroſius Hieronymi Iacobius Mioj/ koit 3 PFrigerizus Miſcoſſsunius Iacobus Ir Bicdkon gs Lau entiu⸗ Vuasrloweius. V. Diſtrictus Schiſten. Albertus Kembouius pro ſe & Diacono ſuo. fatthia lIeſchins Kocski Sigiſmunadus Gliriski Stanislaus Geolek Petezus Scepter Matthias Vuaniedius Matthias Nouogrodius D 5 aſe⸗ hazuiut Valentinus Brodorius Gregorius Ppa heon mite3. VI. Diſtriétus Lez en. Alertus Danouius Aichael Vuiszounalii lIacobus Aretiut. C US VII. Diſtrictus An- gerburg. Vincentius Barfus Adam Dolinianus Iactobus Sezu kié Dominicus Seel àlichael Danouius Paulus Rolniskii Sanisla. Schonoliucnius Iatobus Delegonius. VIII. Diſtri ct. Nor- denburg. Eregorius Pauli BElias Seiſfari. IX. Diſtrictus Ger- Ldauen. Andreas Saltzlein Martinus Tren. .Diſtrictus Or- telsburg. Chriftoph. Lichtenſßt ein Marlinus Stoltzer pro ſe G& Liacono Daniele Kerſten Caſparus Hemiartus Bartbolom. Lupinianus loannes Komerobluski Tiburtint Giezeuuskis ‚atthias Nouegrodius loannes St e s mieczeii Hieronymus Maletins Matthias Burecus Georgius Freitat Iounnes Choinonins Paulus Choainouins loannes Tiroſius Gresorius Holm loannes Sechbaltz. XI. Diſtrictus jo-⸗ hannisburg. +1 . . 2 4 A= Daults ichael Abert loannet Sunitla⸗ XII. Lauren Caßan Alkerti chſie⸗ Hieron) 5r.o, Maro loenne Paulu Adam. Martin Dami, XII Ceorgi Ceorgi loann deba Irba, lyann,. lobag, Miche Mati betn laco Ams Vuen II Chr deb⸗ Ma al NLnius 1. Nor⸗ 1 00 1,. glen: ro rtus Paulus Trigalski Michael Mar tini Albertus Oblieunski loannes Onnigius Stanislaus Zabyzelini. XII. Diſtrictus Olezken. Laurentins Proska Caſparus Nieikouuski Albertus Ritelius Chbryſoſtomus Ritelius Hieronymus Poproſelski pro ſe & paftore Marco Laurentio loannes Danitius pro ſe & filio ſuo Samuele, Diacono lnidemine. Paulus Baronouius Adam Piaſt MartinusKutzaſftkowſtki Damianus Grodinins. XIII. Diſtrictus Holland. Georgius Schepter M. Georgius Helm Ioannes Benichius Sebaftianus à Sande Vrbanus Elert Ioannes Seidelsgüt Iohannes Hein Michael Harexus Matthæzus Moller Petrus Mrſſenus Iacobus Blumenau Ambroſius Zinck Vuenceslaus Tirolt. XIV. Diſtrictus Balga. Chriſtophorns Langens Dauid Eberbardus Sebaſtianus Poleis Matthäus Fromholtz Valentinus Schultheis S U BS Cw·ßRIPTORU Petrus Biruolfius Martinus Schultheis Petrus Reinar dus Caſpar us Roſeno Marcus Schuillius Zacharias Holffeiniut. xXv. Diſtrictus Mo- Tuingehn. Lucas Bilangus M. Georgins Lindenau Martinus Gibnerus Michael Deiſelius Fridericus Gutkmut. XVI. Diſtrictus Liebſtat. Thomas Afenſouius Adrianus Gwandzuts Chriſto, horus Bernt Bartbolomzus Paaldo. XVII. Diſtrictus Preuſchmark. Georgius Po keras Gregorius Dorfer Philippus Micblerus lasobas Vuilenberg Elias Lirch Gregorius Harduigus lobannes Mencben. XVIII. Diſtrictus Libmüſt. Thomas Harl mannus ͦraſmus Hovigfeid Iacobus Ficinus AMartinas Vnuare Laurentius ! uagner. XIX. Diſtrictus Oſterrode. Liborius Korner lIoannes Vuoyeslauius Martinus Nikius Geergius Bothnerus Michael Kochenbauch. K henſtein. Chriſtof horus Zoger lIoannes Gutt Matthias stoſno. XXI. Diſtrict. Nei- denburg. Barthbolomaus Ticbeipius Vrhanus Bur hardi. XXII. Diſtrict. Gil⸗ genburg. Chryſoftom. Schußfnerus Heinricus Fabritius. XXIII. Diſtriétus Soldau. Joannes Arnoldus Balthaſar Zarnonius. XXIV. Diſtr. Deut⸗ ſcheilar. Caſparus Geſner Georgius Ficus CGeorgius Neuchen Martinus Radoniski, Xxxv. Diſtrictus Schomberg. Georgius Stubnerus Nicolaus Zigler Chriſtophorns Klein Vuenceslaus Kichter Melchior. Schutz loannes Teuslerus. XXVI. Diſtrict. Rie- ſenburg. Paulus Vualkmollerus Mi hael Vuarnouites Thoöomas Hokendorftaus Paulus Kadomius Matthias Hein Michael Vuiſner Vrbanges Gierske, kk 4 Xx. Diſtrictus Ho⸗ Clerus Braißf. (. 887 Clerus Brusſi. XxvII. In Diſtrictu cus. Badenſis. Marienwerder. Chriſtianus Guttingius Zacharias Dreslerus Matthbias Schultz Caſparus Alacer. XXIIX. Diſtrict. Ta- Plaw . Erbardus Niſus Laurentiuns Krauſe Bartbolomkus Eſun orm Lampertus Vaengius Martinus Bezelius Vuendelinus Niſus Nicolaus Rodius Daniel Gobler Tonannes Marchftenius Andreas Donatus Criſpinus Raduualdt Ioannes Dominicus Martinus Behme Lucas Col⸗feldianus. xXxXIX. Diſtrictus Labiau. IJoannes Breckius Ioannes Bileander Conmdus Li tius Daniel Gallus XxxxXx. Diſtrictus Waldau. Hieronym. Galiculus M. Panulus Gerke . XXXI. Diſtrict. Neuhaus. PFrid-ricus Cruſtus Apt honius BEinbd. I. CATALOCGU XXXII. Diſtrictus Inſterburg. loannes sperber loannes Hopffnerus Michael Langebein Nictolaus Plothno Nicolaus Holftein Laurentius Kromdorftus Caſparus Machlet loachimus Packius Laurentius Bucholtz Andreas Vuirnzinsky Vatentinus Puſchus loannes Dreuiger. XKxXXIII. T-Ilſit. Lacharias Blothno Matthias Repſe Caſparus Friſcheniter. XXXIV. Diſtrictus KRangnit. Simon uathnarss loachimus Colonius Stanislaus Muſa Martinus Hindmannus Dauid Sibeneich Patraclus ueluerinus,;pro ſe & Lotho Kmuſto. XXXV. Diſtrict. Ge- orgenburg. loannes Bielaucik. XXXVI. Diſtriét. Solau. Daniel perber. XXXVII. Diſtrict. DOCENTES S Gabriel Sperber. XXXVIII. Mimmel & Grobin. Adamus Hubner Martinus Aldus Caſparus Gerlachius Enoch Kemlingius Iacobus Ret zonius Nicolaus Siacktil Caſparus RaKunius Thsmas l'alchnau Michael Auenoſus. XXXIX. Laptau. Georgius Collinus Caſpar sturmius M. lohann. Ganzauuindius, Georgius Galus M. Petrus! onas loannts Bau mgartnerus Conmdus Schwammenſel Cbriſtoßh' rus Penick loannes Zebeter Iloannes Gebhardus Ssebaftianus Trappius Laurentius Falckenhain Hieronymus Hermenau Martinus Sommerfeldt Michael Schoenenualdt Arnoldus Nec cerus Vrbanus Mayer Thomas Neni hen Iacobus Catultus loacbimus Vuedeke Taplarken. Paslas Luus IN ECCLESITIS MARCHIONATUS BADENSIS. Inſpectio Pforts- heim. 1 loannes Canarchius Ioachimus Greffseil Laurentius KRudenei Rupertus Durr D. Sup. 1 Nicelaus Mollinger M. Petrus Gemerus M. Matthias Knain loannes Mater Petrus Rotenburgr Aba. Diſtrict. AbmbA (Cbilien⸗ Cbritep loannts Leonhay loannet Carolas loannes beorhin Vuilheh Thoma loannet Haltha Frideri loanut, Nicolau Mattb. Limper lobann loannet Andre loanne loann: lacobu loanne⸗ lona N loanne⸗ ubifl Galus Girtus I. In loben. leremi. Matt Matt Nats. Angr. benegi Mart⸗ after 4 ar Maxrt bher leons, M. eindiu, N. ners menſel iel lus Npils lenbain tnat ſiltt alaͦ S U BSCRIPTO— R U M. Abrmbam PFuildmoſer Chilianus Vuernerus Chrikophorus Albertus Joannes Fleiſchman M. Leonhardus Kistler Ioannes Reitter Carolus Biberſtein Ioannes Daler Georgius Iindelin Vuiihelmus Theodorus Thomas Hornler Ioannes Vueis Balthaſar Schnabl Fridericus Bucer loannes Vuachſringk Nicolaus Bder Matthaus Heubrecht Zimpertus Hollſerb Iohann Melchior Ioannes Forhenzer M. Andreas Figilaus M. Ioannes Boltz loannes Speydelius Iacobus Reſch M. Joannes Hunenberger Ionas Rumpo't loannes Kritzenthaler Vuolſpangus Eget Gallus Grikler Sixtus Meyer. n. Inſp. Durlach. loban. Fabritius M. Sup. Ieremias Piſtor M. Matthias Conmdus Matthias Doll Narsanael Cleberus M. An dreas Hammer Benedicdtus Enger M. Matthaus Bogenritter Caſparus Pfancht Caſparus Rudolßz Paulus Contzelman Martinus Kremer rbhardus Heyner Leonhardus Keiffelein Georgius Chemmalius loſephus Burnack lacobus Streun Sebaſtianus Bauarus Vitus Scheffer loannes Itzftein M. PFruntz Harguuider Baltbaſar Burelhardt Ieannes Piſtor ius Chriftophorus Algeyer Samuel Metz Philippus Rœſcher Eucharius Koth Ioannes Steselein loannes Marquardus. denweila“. Michael Petri Suß. Petrus Graterus Matthaäus Hartmannus Nicolaus Neslerus AM. Georgius Intzinus loannes Roſnerus Mattbaus Riggerus Baltbhaſar Haberſtock Vincentius Rubellus Paulus Miſtraletus Marcellus Irmel Chriftianus Vualtherus Balthaſar Drechſel loannes Penerus Matthias Albertus Leu rot ychæus. Elias Schonenbergerus. 1v. Inſpeétio Hochberg. Ioannes Nycæus uß. Iacobus Batzendorßßus Aatthaus Reiſnerus Chriftophorus Epiicopius loannes Aichingerus becer Schrodt loannes Georgius loannes cheßfer . Kkelk 1 III. Inſpectio Ba- loannes Bitterdpbius Clerus Badenfis Pang ratius Stigelunirt Lazarus Prætorius Lazar. Tieffengrabnerus Caſpar Ingram Andreas Heuſinger loannes Beuer Apollinaris Sces mirer lorg Baumer Georgius Heyn Vuolfgangus Heyderus Chriſt ophorus Mechlinus Leonhardt Mellinger loannes Vuiſmullerus Marthias Rett mundus leremias Stahelius Caſpar Bentz Georgius Murbonius Albertus Conans Nicolaus Clauiculus Laurentius Halter Pau lus Cherlerus M. Iuſtus Rupeius M. Franciſcus Gutt loannes Vuernerus Matthæus Scbrater Chilo Lythander Frido inus Agathius loannes Muſer Vitus Kiccius Fioianus Hartmuth loannes Bilfinger loannes Fabritius Leonhardus Geſtelius Dauid Hermetinger Huo'fgangus Villicus loannes Hinri. Molitor Vuolßzs angus Heliberger Iſaac Fœckler Georgius Bitterknaut Michael Lecler Hermannus Antrechtus Petrus Hauſerus Sebaſtianus Agricola Petrus Buſfing M. loan⸗ 889 Clerus Mumpel- ard. Henne- berg. Toannes Meledonius oann s Lihberianus Sebaſtianus Faber I. DOCENTES Inſpectio Mum- pelgard. Ioannes Conridus Sup. Richardus Dinoth Samuel Cucuellus Augerius Bartalus Gedeon Cutuellus cATALOGUS loannes Beytte Hans Conradt Hepricus Camoriuns Dionyſtius Bertiandus Joannes Taeſelio leannes Quidonius VIricus Senenſis Nicolaus Arquerins M. II. Plamontii. Antbonius Tiercellus Leodegarins Grymaldus: Claudius Vinitor Vernerius eſalius Firminus Dominicus Ludoniens Ginauilanns OAmundus Clingiois Ioannes Maintzel Joannes Marianus Joannes Brulei Anthonits Sarzrrints Ioannes Arq; rerins Franciſcus Peletreius M. oannes Gmnnlus I. DOCENTES IN ECCLESIIS INCLITY Petrus Raidus Samuel Toſanus Ioannes Biltadus M. Petrus Paben. III. Divitis Wei- hers Rapelſtein, & MarieKirch. loann, biſe „arius M. Suß. Nicçol. Cancerinus Subp. loannet Hauſerus Iacob Heyman loannes Piſeber. IN EECCLESIIS PT Scholis Comitatus Mumpelgard. Andrsas Althamerus Conmdus Lautenbach loannes Lebrer loaunes Strele Colmannus Fnyger dereas Berckſchneiden Lucas Poltzins Iacotus Bucherus Iacob. Spitzweccius M. Hieronymus Krofelins oannes Vaild M. Puolffpangus Eydenbach loannes Tonſorius loannes bgnε. Vicinorum. loannes Cellarius toannes Vuslphius Dæauid Tulichins. Comitatus Henneber genſis. Abel Scherdiger, Thanzas Schaller. Conſiſtorii. Decani. Ioſua Lonerus M. ferza: Streck. II. Lacobus Foman M., Alexander Vizniger M. lonnes Moller Cyriacus Merckert. Daniel Fridericuse loannes Muſaus. Seuerus Zeth. Daniel Hauck, III. Decanus Hen- ſingx. Henricus Zimmer Sberbhardas Genslin FHenricus Beſchkerus Nicolaus Marsſchallus Matthaus Riſé loaunes batomus Valentinus Fichtal Joannes Manch Palentinut Drieſes Ortholphus Faber Mertinus Cæſar Mattbaæus Poppe Thomas Schmidt Chriſtophorus Faulſich Vuolfſgangus Moller M. loanes Hartungus loannes Gutle Nicolaus Humricht Philippus Schnetsrus Nicolass Fuanck . Bernhbardusß Bach Calßa 1.K5 Stumpff Ioannes Lenbart Valentinus Schilling M. Caſparus Henno loannes Harl mannus. Decanatus Themar. loannes F.saber Georgius scletten IV. Geor⸗ Glurius alenti⸗ Daniel Martix, Iatsbis osrnet luunnes loannes Baltha’ v. De Heiuyi. loanne. lgamue, Mauriti Daniel Conmaa Andre Henrie, loanne. latohut Lebaßt Ioanyne, V. DB. Genrzi khili Mobeea Caroli Lauren Valent Natbe IL. I Ver⸗ liliu lgepe Theb Cr, beon⸗ 4 btor ℳ 1eh 1 eider s M. i vybath ertlert. S U B S G RIP? T O K Georgius Plancus Valentinus Stengel Daniel Cordes Martinus Smogerus Iacobus Golnerus JIoannes Mylius Iyvannes Iacobi Ioannes Spor Balthaſar Gdntz. Vv. Decanat. Smal- calden. Heinrieb Muanch Ioannes Sschellenberger lqannes Rirebner Mauricius Carolus Daniel steurlin Conradus Caſar Andreas Krumbach Henricus Hopff Ioannes Finck Iacobus Glacker Sebaſtianns Hoffel Ioannes Biſchoff. VI. Decanat. Kun- dorf. Georgius Cæſar M. Philigpus Faber Kanbroſtus St egman M. Careolus Huüberus Laurentius schleicher PFalentin Schauppachius Nathanael Carolus loannes steurlin loannes strech Paulus Baner Balshaſar Salius loannes Andreas 1Ca Caſzarus! u hs Henrieus Sebzwidt Georgius Schad. VII. Decanatus Northeim. Georgius Rubener loannes Langut Nicolaus Scbiker alentinus Vueiß Bucharius Kell Conrdus éberbadt loannes Seugling 1loannes Rhaner Matthias Fuchs Kilian Oftertag Anthonius Libkneebt. 11 X. Decanatus Watingen. Caſßar Mothauns Michael Rœmer Georgius Vueitbnes Bartholomaus Kelt Nicolaus Laſth Vuilbelmus Rhona Amdh'roſius schot Stéphanus Theodoricus loannes Guntherus Tthohias Caſar 990 Clerus Henneb, Oetingene Melchior Zauisle loznnes Heuchlingg Nicolaus Beiligeng eit Balthaſar Kirchbnerus Philippus Raſchhz Heinrich Golner. Ix. Decanat. Ober- masfeld. Andreas Fulda M. loannes Bentzinger M. loannes Sthibel Georgius Linck loannes Grumbach Ioannes Flemmer Nicolaus Eberhardt Balthaſar Zehner Georgins Gryphius Cbriſtophorus Schmids. 7 Philippus Fuchs loannes Heiner loannes Holtzer oannes pies l' hilippus Silchmullerus X. Decanatus Han- tingen. Vitus bangdorſf PFrankiſcus Cnaccerns Anäreas Mergletus Caſpar Engelheupt M. Nirolaui Heidekt: IN COMITATU QOTIN GENSIL. I. Inſpectio Otin- genſis. Rberhb. Herrenſchmid S. Iulius Simon loſephus Piſtorius Theodorus Gallus Chrifophorus Agricola⸗ Chriftophorus Conradus Georgius Humelius Georgius t iſſenberger Georgius Gottus lob ueftheiner M. Waa- Muker loachimnus Oſtertag Michael Käarchius lonnnes Keuſner Leonhbardus Eſeber Adamus Vugelin Iacobus Vuickh ł Philippus Butnerus 1I. Inſpectio Hor- burgenſis. Vitus Steinbhemmer Sup. loann khiebenbeuſer M. Ioalines Baptista bartholemæus kunlein Hieronymg Zimmerman Hildegartus Schlserus Vuolſgangus Klein Nicolaus Horlein Chri- 89 Clerus Caſtel. Maniſeld. Cbriſt ephorus Chiſt Guilielmus Seiler- III. Inſpectio Al- lerhaimenſis. Ioannes Michel alias Fa- ber Sap. Seidius Vrn Chriftophorus Stnß Georglus Brennerus Thomas Deckner Balthaſ. Menningerg M. IN C„ Dauid Meiſe Sap. Georgins Marius Iacobus Vuegelein Caſparu; Gallus Bernbhardus Zu chius Melehior Schmidt Vitu: ab Hauſſen Iacobus Scheurman Ioannes Bigeiman Pangratius Spitznagel Michael Gunderman Theophilus beurelius Ioannes Biſenberger Ioannes Lyrmerus Michael Hornung Albertus Rengerus C ATAL O G US [Caßar Peigel M. Balthbaſarus Modelius Henritus Virn Georgius Becherer loannes Dullinger Vitus Thum loannes Vuolftg. Cæſar. IW. Inſpe ctio Deg- gingenſis. Chriſtophorus Cyrus Emeranus Braun Carolus Hornung M. Oſuu a ldus Keidel loannes Mied er loannes Rens Georgius Horn Martinus Marck M. Ludouicus Guckenberger M. Ioannes Neſer M. Georgius Kapelich Leonhardus Sobmidt loannes Haylman loannes Zalui Henricus Volcker itus Cornderus loannes Deuſerus loannes Scbreitmuller Ioannes Sudermannus Ioannes Lepſinger Gerſon Lonerus Henricus Hortulanus Melchior Dittelmannus Leonbardus Hablmayer Elias Echinger Caſparus Præpoſitus lIoannes Ssimlerus loannes sutor Leon ardus Radig. MITATU CASTEL. &C. loannes Pictor loannes Eisberger Vuolſſgangus Vhl Georgius Zirmerus Laurentius Bonfigius Melchior Norrer loannes Vuelker Andreas Schunuartz M. Georgius Burckbaraus M. loannes Schemel M. Simon Hornung Iloannes Suefßus Vuendelinus Koß IN COoOMITATVU MANSFELD. 1. Inſpe ctio Is- lebii. Hieron Mencelius M., §, Andreas Fabrieius M. Iacobus Miluius M. Conradus Porta M. Indreas Salius loannes Martinus M. Prideritus Rhadius M. Georogius Deſſeus Chrißoob Stauffenbul M. Georg ius Vueſeb Martin Mockenrode M. Balthaſar Beckman M. lIacobus Morgenſtern M. uolſßgangus Hexamius loannes Braun Martinus Marckrodt M. Andreas Colditius loachimus Zeis Caſpar Lindner Conmdus Neander M. Andreas Brindenhburgk loannes Vuo ſfanuer. II. In Vallis Mans- feld. Andreas Draſdo . Matthias Kindler M. Daniel Haunſchildt Me'ct ior Herlitzius M. Andreas Hugo Eraſmus Sschulinus Henricus Scbmalwaſſer Albertus Spielbergk Iacobus Seifart. III. Hecſtedia. Andreas Hoppenrodt Leonhbardus Martmeter bBartbolomaus ötein Andreas Georgius Halbermeißter. Andria Caharu Abmban Ceorliis lacobuu Aedrea dumuel Heinrict Grorhiu lobanne danne. beuni⸗ loachin loenni! .Di loarhe⸗ Anthon Carolu lounne Enumu Abeytt (brißo Conna Ceuy, Aer mut iu 1:2 M. ardus M. niifer⸗ . . At zint MN. aſir Gla. od IIndh. ei lrt s UB S C=R I P T O R U M. Audress rſnus vIII. Diſtrict. Ra-Aeras Hanan. Caſparus alnkitchen Abrabam Birbaum Georgius FRidlerus Iacobus Guntzel. 1v. Diſtrictus Is- lebicus. Ardreas Seropbius Samuel Birnbuſius Heinricus Leimhbach Georgius KRegebwndus Iobannes Brandis M. Ioannes Ielekius Georgius Engelhartus Iogebimus Reichardt lIoannis Crufus. V. Diſtrictus Mans- feld. Ioannes Behem M. Anthonius Kruger M. Carolus Godefebalcus Ioannes Hoſferus Enaſmus Heugelius M. Albertus Schirmer M. Chrißor borus Vuelunius Conmdus Vuygold Caſßzarus Vuo'ſus loannes! eutert. VI. Diſtrictus Fri- deburg. & Oppi- dulum Gerbſtet. lobannes Hugo lIoannes Klopferus Samuel Hoe Petrus Grutz macher Chriſtianus Cœlius Barthölomaus Vogelius Zachæus Spell Paulus Hago Petrus Heine pidulum Artern. Cyriacus Cmmerus Georgius Biberus M. David Ditzſebh etrus Poppius Thomas Gonnæ Isannes Oitoô pertrus Theyge Georgius Lebitz I. I N Plricus Cubicularius Ludouic. Bmcebibodius M. C O MITAT U Melchier Zuckſobunertkh Ioannes Haærimannus. Vuendelinus arnoldus Chriſtophorus Hergerius Matihias Lachnerus Samuel Kadſpinner Tobigs Meyer Valentinus Ssibel PFranciſeus Meyer Gualtherus Motzheim Augukftinu, Metz Sebaftianus Reinſtein Michael Gꝛans Ioannes Eicbtenftern loannes Exculenfis Leonbardus Serminger Sebaldus Scheſterus Tosias Rommerus Caſparus Kenerus Martinus Kaußſer Petrus Birban ITbesdoricus Jedituus Ioannes Mart M. loannes Dreſſerus Andreas Hoſſerus Georgius thalleſſus Michael Ebinger Ctbriftoph. Bretſchneider Cbrißophorusschonauue. VII. Diſtri ct. & Op⸗- melburg. Andreas Pamdij us Matthaus *futzenerai Paulus Heſjmannus loannes Breſe- lopannes Sellius Bertoldus Crato Sebaftia nus Hoſfeman IX. Dynaſtia Schra- Lauz. Vueidenbofer M. loannes Galring Ioannes Carolus Bartholomæus Bobemus Thomas Stutz. X. Diſtrict. See- burg. Panenmtius Kunſtærfer Valentinus Lincke Michael Aurifaber lacobus Francus Paslus Regius Bari bolomaæus Born Albertus Ludimontanus [Georgius Klein 2 Georgius Reis. A N AVV. Leonhbardessermingerus Seorgius Laichinge? Toannes Rutenus Valentinus Thal Joannes Rodt loannes Burck Iacobus Kiaus Vitus Liebius M. loannes Rudolphus lohannes Funckauß Michael Bognerus Sebaſtianus Mercklinus lodocus Auceps lIoannes Cunmdus a½ * 83 E'lerus Hagaue Heeuloe arby Gleit hen. EC AT A L G & O& Thomas Culſamerus M. Laurentius Stocker. Maternus Bebmer. Ceorgiu; Huberius., Vlricus Fruing. Georgius Reicharas: Henricits Conndi. Tbheobaldus Reiſf. lacotus Itzftein M. Daniel Speirer. Philippus Sueßs. Matthias Zimren. Axdreas Chrifttäanus. Pauid Mederus. . Mattbeus Lilienfein. Caæſar Zinnius M. Anthonius Apinus. Carolus Chriſt. Beierus. Georgius Beiſchlag. Chilianus Agricola. Philippus Suense Gallus Hart man. AMichael Rudolff. Sebaſtianus Kreße Georgius Batzergs: Albertus scheuerman. Oſuualdus Vueiller. Iacobus Dornerus. Petrus Kuen- Balthaſar Muſſiggang Vuilbelmus Pauli. CbriftophorusKremer M. Vuoifgang Schotkirehen. Michael Maier. Ioſephus Schnur. Ioannes gentbaler. Georgius Fuagner. Ioannes Dobera. .*R Henricus Dreslerus M. Petrus Hecht. Nenricus Meit zſch. Euſt achius Metzel. Ieannes Hopfgarten. Isannes Cuhra dus Bihele. Martinus Kretſchmar. Caſparus Zuuetkouitsh. Laurent ius Schreier. Primus Truberns M. Adlphus kottmannus. leremias Bonſaſcus. Conradus Ketzer. Daniel Lieb. Chrifof hor. Agerias M. H. Hanavv Lich- tenberg. Dynaſtia Balthaſar Änegman. Martinus Kuck. Georg. Vuolmersheuſer. loannes Beuerlein,. loannes Mola,. loannes Buchpar- Petrus Pfeſfer. Zacharias Sartoriug: Michael Oythogurgits. lacob Hari man. S Sigiſmund. Sohenckeliug. IDauid Feierabet. Benedictus Schonkap. Vitus Mægner. Balthbaſar Geiger. loannes Gotiuse Jacbbus Hagel. Georgius Hariman. Gregor. schnarrenberger. Chriſtophorus Langius. Barthslomæuns Katman. 1 PFran. Iacobus Moſer. M. Thomas Otto M. lohan lacob Herolt M. IN COoNITATUBA Conmdus lafriem. Georgius Haſe. Martinus Gzze- IN COMITATU GLEI Liborius Ulrich. loannes Laurentius. Tkoodoricus V igil, Babenhauſen. IN CoMITATUV HoOHEN loannes Laubnerus M. Fmnciſcus Ithmannus. loannes Sommer. Bartbolom. Hartman, Vdalricus Kerrn. Gliaæs Breuß. Georgius Kolbius. Connmduß Kappes. Seb'aftianus Hamman. Nicolaus Reuß. Otto Vuild. LOE. lohannes Murrhbaubt. Dauid Vogelman. loannesKentzelmannu;. Fridericus Rudingerus. Micbael Stauberus, TVuilbelmas Renner. Albertus Kraus. . 8 „ Sdamus Villitus. Laurentius Keler M. loanhes Theodoricus. Iacobus Crato. Gregoriss Frigber M. Hieronymus Staudacher. Eberbart Koner. loan. Georgius Vuurtzt. AJdam Lochman.“ Mirbael Sting! 1Georgius Zedelt. Daniel Michael. Vuo ſſyangus Ensle. loannes Sartorius. Daniel Knappe. Georg. Agricolæ. loannes Faber: R B I. loannes Raucb. Ambroeſius Lindeke. CHEN. Stephanus OſebalzZ. Valentinus Krocka. Paurentius Deyfer. , 2 bilg-⸗ oopnet Caßam Caßart PFyidericn baannes iebaelt hannes Danid H Marhin loannes chael lobannel Theosor, Cbriſopt Latharia Cbriſer loannl lobanyer tepbann Heinrkes h Herman. lobannte Hem kcus Vlricus X Henrien ber har, Gerdara, 1 rdiſr Fidenit loanne⸗ Milaebn lenriti liborius Aiand huule⸗ iebard arjho bionti⸗ il. Dir annet rifi 2nut AE man. 1: ubl: annſi. rus. 4 e⸗ N 6=D⸗ V. . Lacher. Nrted= e: Joannes Meutlch. Tkheodoricus Cyriati. 1. Diſtri tus Nien- Liborius Hoiſe. TPhileman Dovnheim. Joannes Langepeter. Caſsaru; Haſe. Caſßzaras Pauſeliut. PFridericns Gäütz. Ibannes Venatörins. Michael ueichmarshan. Jbannes Obſes. Daaid Hain. Maithaäus Häuerts. nMichae!l Stutzbach, obannes Debelius M. Csriſtophorus Salomon. Zacharias Syerber. Chriftoth. Mengwein. M. Ioannes 6& Dorrin M. Iohbannes Treſſelius. Stephanus Herrenworft. Heinricus Stengelius. IĩN COMITATU HermankHamelman . §. Iohann bon Halte D. Hemicus Tilingius M. VIricus Mimardus M. Henricus &ubrémes. Gerhard. Sagitzeréus M. Gerbardus Hanneken. IN burg. PFr idericus Ruſßi us, lIoannes Mulerus. Chriſtianus VPuernerus. Hilde ebrandus Huſcheruss Henricus Meigetus. Slexander Achriüs. Iuſtus loannes Bratfifch. Richardus Eilebarus. Bartboldus Vaſmarus. Georgius Paulinus. ii. Diſtrict. Hoye. Ioannes Holſte. UScNRITYT ONNUN * Georgius Kreiß. philippns Vuagnerus. Georgius Fladungns M. Eeriftophorus Peppins. alzgtinus Lentz. Caſparus Pedklio. Matthaus Poppius. Mareus bom Thory. Henritas Sommer, Philippus Stißel, oG nge Bmun. Aabha Sehmidt. Marcus bom Hoſfe. loannes Glaßs. Simon Lentz. Nicolaus Leo. Michael Saxo. Henricus Bertach. loannes Crenzeras. loannes Thilo. Andreas Kreuch M. Eilhardus Cruſius. Theodorus Sprangius. Ioann. Tenenamiddanus. Nicolaus Tilingius. Theoderas Hodderſus. Henricus Stunneberg. PFranciſcus Lyranus. CoMITATU HoOYvE,; Engelbertus Bwmndes. Hermannut Denckey. lIodecus de Donoma. Daniel Picorius. loannes Fabritius. Dauid Velingius. loannts Fietnas. huuſen. loanhes Bunnackmselen. Henricus Selhoff. IV. Diſtrict. Syke. Albertus Richardus. Franſcicus Montanus. Vuilhelmus Vuicke. Cbriftianus öluter. Volquinus Vnibinger, trI. Diſtrict. Brock- lobannes E. elrur. lerem! as Seuberleich M. loannes Apelius. Henyriciis Serenus. Toankies Maäbius. loznnes Sembachius. Adamus VPuenigelius Ma loannes Corbßinus Chrifopkorus Heldurus. Ioannes Dôrrins. Caſparids Ciſßds. lIoannes Hugk. Simon Schothuſas. Sebaßtianus Bentzlerus- lsannes T. hbezgerkauſf. Henricus Gabelius. loannes Hergeſius. Andreas Marckordt. Joannes Gertneyus. OLDENBURG ET DELMENHORST. Anthonius Meier. Henricus Meiſol. Hermannus Acumen’ 766 Vlricus Lyadonius M. 1 Eilbardus Rouer. loannes Iapelus⸗ &c. Matthias Moßes. B Georgius Holſcherus. Otto Vorgelo. v. Diſtrict. Sol⸗ dennoue“ Henricus Roskampff. Dauid Strombergins. Anthonius Kock. Henricus Hoppias. Henninges Brandekinus. Berabardus Finger. lIoannes Rullemannus. VI. Diſtrict. Steier⸗ perg. Conzadus Vuinckhelmans FIE . derus Ol-‿αα. Mayt. . ETes gee Heze. VII. Diſtri ct. Depe- Moelberg. LVims barg. SFe Aoαα barꝑge nouwe. Anthon. uardinghoiſf. VIII. Diſtridt. Vchte. Henricus Backhuſius Conmdas Cupichke Marcus Backhuſtus. Ix. Diſtrict. Ba- renberg. Valerus Denckerus M. MINISTRI Burchardas Sender. Cc ATALOEGUS X. Diſtrict. Ehren. XII. 4 burg. Henricus Hauelboz chius lodocus Tenn man Henricus Haweil lIoanges Haborch. XI. Diſtrict. Freu- denberg. Theodoricus de Vidz Hermainnus Sohbluterus Chriſtoff Bomgarden. SCHOLARUM Miniſtri. Burch ardus Spanhacke Martinus Krogeman Fridericus Rutſius Mattkbdns Franck Georgius Prætorius Andreas! iſelerus loan nes Louers su,en Chrisoph He Amannus PFriderisdus Aäde born Henricus Muklerus Henricus Horius. SUB DOMINO A VELBERGEK & Loënfels, &c. Chriftophorus PHuber. NOMINASUB DOMINO A LIMBURG. superintendent. Concionat. Aulici, & Conſiſtorial, Ionnnes Moſellanus Sup. Franciſcus Kagius Leonh. Iſenmannus M. Chriſtopboras rermton Ioan. Kinderus Pedianu: Isannes Silerus M. Leonbardus Lucius Georgius Buſobler Ludouicus Schlupferus FSixtus X ylander Dauid Pſolymarus loannes schbuuab loanxes o, ſelhanus M. nfiobus Kratzer Valentinus à Caden Lucas Schrimpf Pancratius Mullerus Hiironymus Hofflich. PEriderieus Maſellanus . Ludouicus Phiippus Textor. Petrus Vuirſing loannes Faber Nicolaus Hofflichius Caſparus ſacob. NOMINA THEOL. ET LVDIMAGISTROK. L in Dynaſtia Schonburg. 1. Diſtrict. Wal. denburg. Nicolaus Seide! AM. Sap. Marcus Knus Paulus Grauius Caß ar Altuucin M. Bartbolomæus Man Uriel Gmbner Leenhardus Lycus Zatbarias Sthultou pbilippu: Sebræœter Paulus KReiſman tenſtein. Vuolfzang. Bartbolo. mæus alentinus Beyer M. loannes Eb'ardus Clemens Hæcknerus PFridericus Cebarius 11. Diſtrict. Lich- Petrus Beutelſchiſſer Andreas Lœper loannes Herman. tenſtein. Chriftophkorus Temper Ionnes Kolkbart bérhardus Spurbergk Melchiſedech Pæler loannes Rudelt Iacobus Ixcoherh Ttoma Micbael, Martingt Su PAulus Er apert RERI EIAI ſtis, 1. urk, e Ceonius hiony' loachim, Cenurdus Uepyitus boannes! atthe Y Connce hannes kemicn batbin, hrudor, oathin icba betrus eod, lnne⸗ HIII. Diſtrict. Har- I banneg klerien loatbi, 8 Nieola yany luohe, igt⸗ su e 36 6 U BSCYEIPYTORU M. 5 Cierus Flacſteis i Martinys Schonlandt. ringswalde. rLecodas Buns. Georgius Bruckhner. Andrea Pleiſnen. 2 o! 6 . 6 . . . teobnadts. E 6 er', . 1 416 1 „ * . 5 V * nad. LonAdat, bhilippus læœpner. Munſar. Goslar, SUB DOMINO PHILIPPO WOLFGANGO A FLES& . Ruperius Chriſtophorus. Philippus Anthonius. ckenſtein, Barone in Dachſtuhl, &c. Panulus Erneftus. ChriftophorusHuberinus, loannes PFmnchk. Damwiel Hancknerus. RERUMPUBLICARUM PRECIPUARUM, ET AMANTIUM PURITATEM DOCTRIN K COE L. E= ſtis, & ſalutarem concordiam Theologi, Eccleſiarum & Scholarum Miniſtri. 1. Lubeck. Andy. Pouchenins M. §. Georgius Barthius M. Dionyſ:schunemanng M. loachitmus Holtnman. Generdus chræter. Henricus Daſſouius. loannes Philippi Matthæus Lubeck. Contaduas Poltiks. Joannes Strocrantiuzs. Henricus Krumtunger. Toachimus Schelius M. 108. iſr eme/ i, . Har. N Iiermannus Stanepius. Theodoricus Vaſßtmer. Ioaohimus Dobin M. Michae!l Kbau M. Petius Sthuicknecht. Theodoricus Munt. Ioannes Heſſus M. Ioannes Dreier. Henricus Menne. Ioachimus Hanſius M. Nicolaus Vorflius M. Ioannes Meineke M. TIacobus Hoege- Micolaus tnicius M loazchimus Paſchaſius. Nicolaus Balhornius. Caſpar Meinhart. Georgius Gladonius. Paulus Ssteinmetz. Lampertus Riſuuick. ſoschimus Culeman. Andreas Hanueman. Cbriftianus Schræder. Nicolaus Siuerdes. Alkhertus Bnockman, Andre ss Far kkenbereh. loannes Meier M. Henrizus auli. Henricus Holt hoff. Franciſeus Goslar. Henrieus Bruerman, II. Hagenauu. Georgius Volmar Me Michael Bock M. loannes VEuagnerus M. III. Bremiæ. lodecu Glantus M. 1L. Landauu. Adamus Dogander M. loannes Camerarius. Natthbaus Baderus M. loanzes Vuillius. 6 Andreas Vüuillius, Iacobus Agricola. Bartholomæg dyhtanduse Munſter. Paulus Lechdeig- Georgius Carolus. Theeodoricus Eckhart. Goſslar. Theoder. Holthuſius Susp Petrus Kilhorn. loannes Mollerus. Volhertus LPiftorius. Georgius Meine. Mariinus Uderus, Caſzar Hernuig. Henricus Lentzius M., Andreas Theodoricus. Tobias Adelphus M. loannes Picht, Simos 7* Elern Mulbus, Simon Strubßius. Ra! / . Aupuſt an. Vimens“ Georgius Papz. Valentinus Fullekrus. lohannes Lochenius. Muelhauſen. Sebaftianas Starek M. §. Barthol. Kuſehman M. Paulus Borizus M. Ludosic, Helmboldus M. ſoannes Heige. Falentinus Ofwaldus. Chriftophorus Meler. Fitus Kleinſchmidt. Nicolaus Owaldt. Blaßius Heige, loannes Rapander M. Vuolſfgangus Spindeler. Henricus Schwab. Eobanus Heidenreich. Henricus Centzelius. Iohannes Stephanus M. Iukttus Brunus. Joannes Cuno M. lIoannes Pueſnerus. Donatus Groß M. Benjamin Starch M. Martinus Sann. Michael Rotbardt. Chriſtophorus Se aler Sebaſtianus A Reiſß. Georgius Molitor. Thomas Ortlop. Lorentz Kolbe. Philippus Schaman. Liborius à Rein, Nicolaus Sturmisass, Ioannes Bocke. Valten Eckbart. Ludobßicus Helmboldus. Hièeronymus Rappe. Daniel Schneehart. Matt baæus Ferekel, Ioannes Gruns. Regenſpurg. Bartholom. Roſinus M. §. Vuolfgang. Vualdnerus. Theodoricus Roſinus. Samuel Gakus M. loannes Oberndorſffey, Fridericus Seboldt. Tbomas Premaur. Paulus Ssbnesterus M. Abzaham KRorer M. Aichael Linſenbart M. Iloannes Roet. Ioannes Vuolfius. loannes Koſinus. Chriftophb. Munderlinus, Baltbaſar Nuſſerus. Paulus Scha biner, Augſpurg. Georgius Erardus M. lacobas Kuliehius M. Chriftapb. Neubergerg M. Georgius Meckhardias M. Zacharias Ribulus. leremias Herman. lerem Schwerglinus M. Martinus Kieger M. loannes Georgius M. Gregorius Sunderenter. Nicolaus Falco M. Georgius Mylius M. Chriſt ophorus Bogner. Ieannes Berlocher M. loannes Baptiſta Heben- Kreit M. loannes Baptifta Meck- hardus. Ulm. Ludobicus Rabus D. Sup. Balthaſar Kerner. SSazmnet Nankensſer M. CATALOGUS Petrus Nysodemander. lodocus Reiſſenfſtein. Leonhardus Huter. Caſparus Heldt. Martinus Balticus. Nicolaus Sit zlinus, Abzmkhamus Seitz. Leonhardus Venzt oriuss Egidius Biſchboff. Erhardus Dreß'erus. Daniel Fualliſer M. Iſaacus Amerbachius. Georgius Major M. loannes Saltzhbueber. losnnes Rudolphus. Georgius Faalther M. Georgius VPuorlin. Huldricus Heccius. lacobus Hoferus. loannes Pent zkouer. loannes Gunt hberus. loannes Niſaus. Stephanus Apel. Ioannes Engelhartus. Caßarus Hagius. Leonhart Eiſſenhut. bartholom., Benthinus. Oſuicaldus Rumpus. Tobias Iſen mengerus M. Matthau; Lins. Chriſtophorus Scberdius. Georgius Vueiger meir. Georgius Vueihel. Ioannes lIanus. loannes Heſcbenbahn. Ioasmnes Marius. Dauid st eidiin. Alexander Claus. Albert Halberberger M. Balt haſar l'oigtius M- Aichas! schusler. zorgius Mey. loannes Darr. vendelin. Vvahert bums. Caſßparnt Lsins. Cbri⸗ Conudus loanves! Leonbara Bi⸗ Conmd. Caßarus Stephan Marting ſvaſai 4 Adame loanms Cahartt V Michae lias N Miebae, : torbiu Vyengel lobann de⸗ ius H koriust „ℳ. M. cbig. 1. eben⸗ 6. . 4. „ ler⸗ : rt. 4. t. tbin ⸗ npus 6ru A. eberditt: ,rmeir. ,hehn, . . er A. ies M. . . 4 6 Cre Georgius Sproh. Thomas Beier. Conmadus Huneldt M. Ioannes lIacobus Merck. lJoannes Glaſer M. Caſparus Tynnelban. Caſparus Hagius. Theodorus Glaſer. Simon Eilbertus. Leonbardus Gerlinus. Biberach. Conrad. Vnolff. Platz D. Caſparus Seit zius. Stephanus Lieblerus. Martinus Ungerus. Oſ/waldus Eccius. Alen⸗ Adamus Salomen. Eſslingen. Chriſto, hor. Herman D. Michae! Kretlerus M. Flias Michael M. Michael Hermannus. Georgius Sa hultzius M. Vnendelinus Lar ger. Philippus Pubius. lIobannes Schurik. Reutlingen. Vitus Hermannus. Tobias Kindſuater M. Caſparus Lobmuller. Sebaſtianus Maurer. Ulrieus Bentzius. Michae! Schaal. Iatohbus Roſehius. Moyſes Sing. Salomon Meſßnang. Puitbelmus Schad. Nordlingen. Melchior Kuntzler. Euſtachius Regner. Ioannes Rumelt. CGeorgius Hauff. Melchior Fabricius, lIoannes Helſfenft eiw. Simon Bolenius. loannes Haunoldt. Hieronymus Deler. loannes Maier. Chriftoph Schmidhbofſfer. Melchior Baur. Hieronymus Vuelſeh M. Schuuebiſchen Hall. lannes Reſsterns. lIoh annes Vuielandt M. Chriftoghorzes Kud'nger, Sifridas uolmersbenſer. Pbilippus Scytoldt. Iæcobus Textor. Philippus Symoth M. Chriftophorns & &ter. Ludouisues; Slusſerus, loſephus Stade gzan. Adamus Bero dus. loannes onzadus M. loannes Vueidnerus. Sebaftianas Pontanus. loannes Kmus, Hohenloiſche. Enſebius Beger. Salomom Sibzadinas. Ivannes laçob M. 2 ſr S U BSCRIPTORUM. hriftophorusSpitzwegk. Chriftopborus Mock. Georgius Fretſcber. Guilhelmus Renner. loannes scheuſterus. Michael Sstauberus. Heylbronn. loannes Strubinus. Georgius Anatius. Ludobicus Munſterus M. Georgius Guilhelmus M. Caſparus Sartor. loannes Lauferbach M. Samuel Langgut. loannes Neiſius. loann Kellermannus M. Georgius Hoſffses. Memmingen. Dabid Cunilæus M. Michael P«aminit. loannes Dieffenbach M. Matthaus Vulftruſiut. Lucas Xellius M. loannes Langint. laannes Lang M. Adamus Prumer M. Petrus Funck M. Iacobus Vagit karius. Ludoiius Linccius. Samue!l Michael. Joannes Zimmerus, Ioannes Haſfner. Dati Huslinus. loannes Lamizit M. loannes Saunw A. Ioannes Kmus. Dinckelſpuehl. Thamas Venatorius M. Vuo ſz angus Am mon M. Lindau. Nicolaus Faber. Sam ues 89⁹ Clerus Biberae. Alen. Reutling Nord- lo. Hall. Hoen- Memming. Dar4 ſ, Lin- Aaun, 9 9 GOern Rapensbas Samuel Lins ii⸗ t., Kanfs rHõ e ain⸗ den vin Art, Martin. 14s Brem I. V. /. ⸗ de Adsmus Herbeangs. Gieng. Bopſing. Leutkireh. Come berg. Laweb. Rabenſpurg. Sranſv. Georgius Bognerus. Michael Nitzlerus M. Kempten. Ottomarus Stabius M. Toannes Tiliangs. Dauid Vnonnerus. AMichael FHacthius. Kauffbeuern. Thomas Tilemannus. Richael Lucius M. Joannes Brummer. Rudolf Haßlach. Schuuæbiſch Vucerdt. Leonbardus Martius. Vuo! gZangus; ug!t therus. Paulus Gedelins M. Ebriftophorss Ringlerus. Schuueinfurdt. Kermannus Eymricbus Frey M. Valentinus Bonſict. Philippas Hein. Nicolaus Heulesus. Joannes Heldt. lodocus Volcepins M. doannes Va althbernse oan nes Fendelius. doannes Eccius. Georgiusbzeuningins M. C ATAXALOGUS vuimpffen. Viilhel. Zimmerman D. Paulas Soldinas M. Ioannes 6mhardus M. Chrifßtop oph Reiſſerpergius. Iſna. loannes Burgotoel M. loanne: Rortzel, ius. Erhardus Bſefftius. — Giengen. Petrus Schertzt Caſpar Brzunmyler. loannes Caſpar M. Beœpffingen. Balthaſar Piftorius. Matthbaus Stiglitz. Caſparus Pranchk, Elias Piſtorius. Leutkirch. Georginus Schemmerus. PFelia Breſi. el. Comberg. een laannes Mendli- 4 M. G abriel Kogiakge An drtas 1 Acher. Brunſch nuuigk. Mart. Cbemnicins D.. loannes Langerus“. Henzicus Lampanins, Senior. loannes Lentz. Georgius Sclotterus. loannes Gudenus M. loannes Ripins M. loannes Loſſiue M. Chriſtophorus L'eine. PFridericus Peterſen. Loannes Regius M. Melchior Neofanius: Iacobus Godefridus M= Dauid Prætorius. loannes Leuericus. Otto Sutulberus. Georgiu: Sluter. loannes Heineke. Alexander Deterus. Vaigholdus Vueigel. loannes Sanderus. loannes Corus. Toannes bemifabers Mattsus bebus. Ioannes Schelekemeier. loannes Perſyel. Rudolph. Hildebnend M, Fridericus Petri Me Dauid Bakladius. loannes Gaſimerus. Ioannes Hornnens. Hermannus Cuſtodius! Valentinus Kotbarduse Conmdus Pepper. Matthias Bergius M. Georgius Pladungus ME Andreas Molteras. Ultricus Paſſanius. Henricus Faber. Lauxentins Plate, Martinus Giſſus, loannes Sturanolt. Baryrtoldus Lutkers. Iodocus Caldemeiere Albertues Mentius. Luneburg. Theodoricus Meiger. Nicolaus CaSar6 ανan M. Sue MNirola Fryiderier Herman Hierenjt Hieren! loannes loannet beorhiu lodocus Paulhs Hierony ote)ban Altertu. Lucas l Clrite, Caßar Petyis Daniel! loannes Devis. MWeolap hannes loscbin Lonma leeyne lacobu lodoeus Michas exedi. Cbrit Caſe loangy hann. lani, Henxi⸗ zen itd, Maxyt Renr, gaky/ H 4. M. nͤ. n. it. us M. re weier. . and N, M. 1 8s. . lolius: Ardtst . . M⸗ g M 18 Asr .“ 8S UBSCRIPDYORVUVM. Nirolaus Fabri, Senior. Fridericus Dedekindus M. Hermannus Vuaſman. Hiersnym. Henninges M. Hieron Heberdinck M. Joannes boltzemins: Ioannes Danchkuners. Georgius starcke M. Iodotus Matthias. Paulus Calenius. Hieronymus Rhudenut. stepbanus Sebuſen. Albertus Lenicerus M. Luacas Boſſtus, Senior. Chriftopborus Vratorius. Caſpar Culemannus. Petrus Gerſtenkorn. Daniel leznicht. Joannes Otto. Cbriſtianus brætorius. Hamburg. Dauid Penshorn M. Nicolans stapforft. loannes Hennichius. Ioa ochimuss Tegemerus M. Conmdus Gerlaci. Jognnes Traiecktinus Iacobus Kruger. lIodocus Cortumius. Michael Cleuanins. Benedictus Obſopæus. Chriſtianus Oryphius. Chriftian. Nabrendorph. Caſparus Gritznerus. lIoannes Thies. Toannes bon Duthen. Markinus Heidtkamp. Henningus Vuichgrene. Theodorus Simon. Michael PFridugiis. Martinus Deliur. Henricus Voſeins. cannes HMorſterus 4 Guernerg Roleuincius M. Henning. Conradinus M. lohannes Loſtus M. Eberhardus Decker M. loannnes Arpes. Conndus Vuolter. Iacobus Beuenrodt. Frantiſius Eler. Henricus Hambrock. Thomas Henwingius. loannes Ofſenbrugge. Michael Læcopſen. loannes Leweiger. Chriftophborus Gadlus. Daniel Meier M. Hildesheim. Barthol. Vnolfart M. S. loannes PVdenius M. Ionaz Gans M. Dasid Urſin. Heiſo Sengeber Ms Henningus Amon. Henrieus Bouius. Baruuardus Sebnderus. lodocus Belerus M. Arnoldus Sturmer Me Ludolph. Eikenrodius M. loannes Bergmannus. Georg. Iueg linghuſen M. lobannes Heſſen M. Ioeannes Hilkin. Nicelaus Vuideman. Iodocus Textor. Cyriacus Caſſelius. Balthaſar clibß. Georgius Reiſtenberg. Hermannus Scriba. Hannouer. Gryorginz Henninges Me Pitus Buſehberus M. Connmaaus Vueckius, Lil „ Joannes Ozermeies. Laurentius Caſſelius. Ladolphus Langius Ms Georgians Pufßingis. loannes Bolmannus. snäreas Czrappius. Hermannus Sot medes. Henrisus Muükerns. Geettingen. Iloannes Uthlo M. Senio?z. Hèeronym., Ludekents Ms Hart mannuis Hentzes mAn, Valentinus Heilandt. Theodoricus Dibelluse Theodoricus Kægeln. Cyriacus Pflanmkern Me Cyriacus Kbotbb M. Maac Vucherpfennings Isachimus Mryer. Thomai Gercken, Ioſephus Blauneras M.. Hamelen. Ioann!s Bochins M. Sgy Otto Domhauins, loannes Sig ſridus. Barckhb'ard, Kodennalius: Ioannts Noltius. Henricus Bodeker. KRichardus Laddæuns. Bernhbardus Bogerus. Northeim. Funtiſeus Luberus. loannes Nipkogelius; Franciſcus Druelius. Iatobus Tignariuse loanpues l'elins. Ankonius Ckhrus Hand. Hildesh. Göt- ring. Hamel. Northem, Eimb- 242 Clera⸗ Oſnabr. gutoniu: Hofman. Mind. Suſat. Andreas Danus. Hokrar. We endatobu Reidtel. burge Lipſici Sulſſeri- bii⸗ Chriftoph. Hunermund Ag. Balthaſar Guntherus; Ioannes Eylhardus. Ioannes Lambrecht. ſoannes Breitlouuius. Andress Noltbins. Zacharias Barirams. loannes Vuolderſen. Oſſnabrug. Ottho uyllenius. Andreas Ditmarus M. loannes Cronebergus M. Martinus Hoit bandt. Adolphus IWpringhordius.] Ioanne Borgerus. C ATAL OGUS Minden. Hermannus Huddzus, §. loannes Sstichnordius M. loannes VValponius M. Lucas Varnboltz. Bernhardus Scribericus. loannes Vualtherus M. Theodoricus Hanningius. Henricus Steinmeier. Ioannes Schsuernick. Arnoldus Copmannus. Soiſt. loannes prengerus. Georgius Matthias. Hoxar. Conrnadus Heidenreich. Ioannes Okerus. Ioannes Adelphus. loannes Troſtius. Henrictus Limbrotht. luftus Gæbelins. Weiſſenburg am Rhein. loannes Grindlinger. Ambroſius Helat. Henricus Heideman. Mar! inus Kornbeck. NOMIN A EORVM, QVI IN CONSISTORIO LIPSIENSI SUBSCRI⸗ pſerunt Libro Concordiæ. Nicolaus Pezoldug. Abmham., Hermanus Mo Daniel Heineman. Samuel lauchius, lunior, Albert. Lytti hius M. S. Joannes Cuno M. Andreas Beckman Ioannes Mackas. Vuotſppangus Suſſig. Gregorius Teubner. Erhart us Bundman AM. Martinus Aichsfeld. Ioannes Mullerus. Ioannes Ditſeherus. Caſparus Neuman Petrus Hornung. Ioannes Kiſibmannus. Ioannes Hempelias. Tobias Auller M. Georgius Ianicius. Eigſmus Gnamerus. Thomas Slyrsko. Georgius Oetlerus. Nicolaus Baſeler. Nicolaus Heuſinger. Thomas Freibesger. lIoannes Hunelius. Petrus Vaignerus M. lIoannes Patzſchke. Michael Irnol dus. loannes Rampulch M. Iloannes Gerlich M. Martinus Bender AM., Auguſtinus Limmerus. Samuel Gottſehbius. Albertus Oelſchlegelius. Georgius Zenckerus. loannes scbamberg M. Matibaus Georgius. Tilemannus Ciingus M. Volckmarus Motſch. loaꝶnes Martints. Martinus Clocius. Dabid Mylius M. Michael Rot/cher. Jonas Petrias. Ba'thbaſar Hauerus M. duguſtinus Fiſeher Af. Ioannes Scburerius. Matthaus Müller. loannes sberdus. Georgius Agricolæ, Battha ar Schreck. lohannes Baßius M. Bartholomgus Mukeras. Conrdus Seiga. Vuolßſgangus Peftal. Georgius Geiſeler. Georgius ludicis. Eſaias Fabricius. Mattkias Romenetz. . uolſgangus Gruneruss loannes Glaſer. loannes loanke Partha Caban⸗ Mennj Bafliut loannel loanne⸗ Bartbo⸗ dleren Nae fu⸗ Daulat loannt Nicola⸗ Ioanne. Heinrie Paalus Heinyi loanne damge⸗ hanue⸗ Petr Baltha Caßa, uoſſß lhanne⸗ Vuente Danie Matnl lunne unt’ loadye Martig loann loan Ser, Cbriß Deynß att hbanne Hinni 4Abnb Ayd. Vieo u II lr. N. k 1M. M. iul: „, . l. . Nrat⸗ d. S U BSCRIPTO& R Ioannes Seleerus M. Andrea, Nielnerus M. Bartholomaæus Polroſe. Caſparus Mylius M. Hieronymus Puolßins M. Baſtlius Sstang. Ioannes feiſfer M. Joannes Paucker. Bartholomkus Soller. Slexander Laurentius. Vuolßgangus Perchins. Paulus Vuindiſch. lIoannes Heſſius. Nicolaus Baseinks. Ioannes Orpheus. Heinricus Frank. Paulus Pazobiusz. Heinricus Kulhau. Joannes Kibar. Samue! Seidenreich. Ioannnes Schindlerut. Petrus leger. Balthaſar Trautner M. Caſsarus Schnabel M. Vuolſfyangus Pirtelius. Ioannes Muller. Vaenceslaus Curtius. Danid Schillingius M. Matthias Fridericus. Ioannes Kolbardus. Vuencesl. Chblumecænus. Ioannes Crollius. Martinus Neubiktaus. Ioannes Vualentini. Ioannes Fabricianus. Georgius Schindler M. Chriſtophborus Rrines. Bernhardus Vuinter M. Matthias Fuolrab. Ioannes Ceringius. Heinricus Mulhauſen M. Abmbamus Rulnik. Andreas Hoffman M. Nicolaus Dorffelius. Fuilbelzans Sgoria. Blaſßus Hoſmam. Daßid Faber. Ckhriftophor. Molitor M. Henningus Axt. Georgius Libeldus. Georgius Gitzo. Nicolaus Faſe. Nicolaus Rau. loannes Faußtus M. Andreas Vnilde. Miechbael Libman. Dabid Roſeherus. Georgius Kmuſi. Adamus Beſſerer- Dabid rozus M. Valentinus Faber M. Threodoricus Sommer, loannes Albinus, Martinus Sann, Salomon Schonherr. Martinas Faber. Ioannes Sschnetter M. Seserus Rodiger. Petrus Reinheckel. Iacobus Montanus. Heinricus Hopſfner, lIoannes Pſanus. Caßarus Fuippel. Iacobus Fuonna. Micbael Loſius. Anareas Turner. Melchior Urſinus. Andreas Herler. lIoannes Bachſpiſiut. Fridericus Forſter. Georgius Geierber. Simon Schultz. Vuenceslaus Pauli. Nicolaus Hagen. Paulus Simonis. Petrus lohannides. Baſilius Camerarii, Fuilbelmus Sebeneicker. Iuſtus Fennius, Adamus Vunuipatker, U M. loannes Haffman. Stef hanus Heinrich. loannes Adami. Dabid Steltzner. Dapid Reinhard. Ioannes Nicolaides. Melchbior lonas. Pbhilippus lacobi. Michael Sifardus. lacobus Cruſius. Nicolaus Gechius. Amhroſius Torga M. Sebaftianus Deubelius. Martinus Schirm. Georgius Chyliadet. Dabßid Gallus M. Nicolaus üuitläich M. Paulus Trebſtus RM. Urbanus Iuncknickel. Contadus Reinhar dus. Gaklus Beulingk. Georgius Modeftus. Gregorius Iacobi. Ioannes Koch, loannes Vuoziczenins, Ioannes Matthia. Balthaſar Kemiy ſ. M. Heinricus Lomniceni. Georgius Hermanus M., loannes Engelhbart, Andyreas Neuthart. loannes Kretſcbhmar, Conmdus Butner. Matthaæus Gryphius. Abelust Heldt. Caſparus Rudelius M. Dabid Vuolſſus. Dabid Arnt. loaunes Tiburtius. Martinus Bart. Ambroſius Leubnitzg. Petrus lanus. loannes Icarus. loannss Trajanus. Salibaſas RKMM Ioannes Zimmerman Mal⸗ pſte 1 dat,evs- pri Lphci Kubſeri⸗ btis CATALOGUS SUBSCRIPTTORUM. Baltbafar Aſter. Paulus Rotting. Mauritius Bineardas. Ludouicus Buſehins. Ioannes Se beſferni. Paulus Maier. Michael Honeſt. Caſpar Biberſtein M. Dauid schmatz. Georgius Hart man. Iacobus Heinzſebelius. Antonius Leuber. Chriftoph. Eſekenbach. Joannes sabateezki. 1Leonhardus Toldi. locchimus Beernſprundk. Pryigericus Paäthbocius. Georgius Lintei. Georgius Styr. Philippus Lang M. loannes Oſtlingius M. loannes Tribulius. Veſperianus Reichardus. Thomas Leſſut. Adamus Pinderus. Andreas Proſchius. Simon Bartſch. Adamus Genſelius. Georgius Steinmulner. Ioannes ZEklauſ. Caſparus Nauman. Balthaſar Henidelinss loannes Scultetnus. Bartholomæus Lortinse Nicolaus Piſcator. Georgizs Menſſiig. Baltbaſar Salbertus. Thomas Meylerus. lIoannes Nicolaides. Nicolaus Fiſcher. ARTICVYLI VISITATORII, AnnoChriſti MXCII in Electora- tu & provinciisSuperioriss axXoniæ publicati, & Ju- dicibus Conſiſtoriorum, Superintendentibus, Miniſtris Ec- cleſiaraum & Scholarum, nec nonAdminiſtratoribus Bonorum 1 Eccleſiaſticorum, quin & ipfis Patronis & Collatoribus, ad ſubſcribendum & ſervandum ptopoſiti & de- ARITICVLVS I. DE S&AURA COENA. Pura & vera doctrina noſtrarum Eccleſiarum de Sacrà Coenaâ. uòd verba Chriſti: Accipite & comedite, Hoc eft Corpus meume νPBibite, Hic eft Sangris meus: fimpliciter & ſecundum lite- ranbiicut ſonant, intelligenda int. Qusod in SacramentoDuæ res ſint, quæ exhibentur & ſimul accipiuntur, una Terrena, quæ eſt Panis & Vinum; & una Cæle- ſtis, quæ eſt Corpus & Sangvis Chiiſti. II. S Quòd hæc Unio, Exhibitio & Sumptio fiat bie inferius in ter- ris, non ſupegiùs in cœlis. L Uef, h iIn Quòd exhibeatur & accipiatur Verum & naturale corpus Chrißi, quod in cruce pependit, & Verus acnaturalu ſangyis, qui ex Chriſti latere fluxit. Quòd Corpus & Sangvis Chriſti non Fide tantum ſp rituali- 1 ter, quod etiam extra Cœnam fieri poteſt; ſed Cum Pane & Vi- I. no Oraliter, modo tamen perſcrutabili & ſupernaturali, ilfic in Cœna accipiantur: idque in pignus & certificationem Re- ſurrectionis noſtrorum corporum ex mortuis. 1 ARTICVLI VISITLTATORII. Quòd Oralis perceptio Corporis & Sangvinis Chriſti non ſolum ſiat à Dignis, verum etiam ab Indignis, qui ſine peœniten- tia & verà fide accedunt: eventu tamen diverſo. A Dignis DE PERSONA CHRISTI.̃⸗1 !B Pura & vera doctrina noſtrarum Eccleſiarum de hoc Articulo, de PERSONA CHRISII. N Chriſto ſunt Duæ diſtin ctæ Naturæx, Divina & Humana⸗ enim percipitur ad Salutem Ab Indignis autem ad Jjudicium. Hæ manent in æternuminconfuſæ & inſeparabiles, (ſeuin- diviſæ.) I. Hæ Duæ naturæ perſonaliter ĩta ſunt invicem unitæ, ut lnus tantum ſit Chriſtus, & Vna Perſona. III. propter hanc Perſonalem unionem rectè dicitur, atque in ye & veritate ita ſe habet, quòd Deus Homo, & Homo Deus ſit; quòd Maria Filium Dei genuerit: & quòd Deus nos per Pro- prium ſuum ſangrinem redemerit. perhanc Unionem berſonalem, &, quæ eam ſecuta eſt, Ex- altationem, Chriſtus ſecundum Carnem ad Dexteram Dei collo- cato eſt, & accepit Omnem poteſtatem in cœlo & in terra, factusq; eſt varticeps Omnis Divinæ Majeſtatis, Honoris, Potentiæ & Gloriæ. ARTICVLVS III. DzE S. BAPIISMO0.. pura & vera dockrina noſtrarum Eccleſiarum de hoc Articulo S. Baptiſmatis. I. 4 Qdd rnum tantùm Baptiſma ſit, & una Ablutio, non-⸗ ◻ quæ fordes corporis tollere ſolet, ſed quæ nos 4 Pecca- nis abluit. . U . Uerd Ven- urin diine en Or gasbe ſe⸗ nes Eunip, n Wen . in C ARTICVLI VISIIATORHI. — — . — .. Per Baptiſmum, tanquam lavacrum illud Regenerationis & Renovationis Spiritus ſancti, ſalvos nos facit Deus: & ope, ratur in nobis talem Iuſtitiam & Purgationem à peccatis, ut, qui in eo fœdere & Fiducià usque ad finem perſeverat, non.⸗ pereat ſed habeat vitam æternam. Omnes, qui in Chriſtum Jeſum baptizati funt, in Mortem ejus baptizati ſunt, & der Baptiſmum cum ipſo in morte ejus conſepulti ſunt, & Chriſtuminduerunt. IV. Baptiſimus eſt Lavacrum illud Regenerationis, propterea, quia in eo renaſcimur denuò, & Spiritu Adoptionis obſigna- mur ex gratia (ſive gratis.) L VI. Quicquid de Carne naſiitur, Caro eſt, & Naturdl ſumut omnes Filii Inæ divinæ: Quia ex ſemine peccaminoſo ſumus geniti, & in peccatis concipimur omnes. DE PRLEDESTINATIONE ET ETIERNA PROILIDzNTTLS DEI. Pura & vera Doctrina noſtrarum Eccleſiarum de hoc Articulo. Quèd Chriſtus pro Omnibus hominilus mortuus ſit, & ceu Agnus Dei Totius mundi peccata ſuſtulerit. Qusd DEUS neminem «d Condenmationem condiderit, ſed vehit, ut êmnechomines ſalvi fiant & ad agnitionem veritatis pPerveniant; propterea omnibus mandat, ut Filium ſuum Chri- ſtum in Evangelio audiant, & per bunc auditum Promittit virtutem & operationem Spiritg S. ad converſionem, & ſalutẽ. III. Quèd Mult homines Propriâ culpaà pereant: alii qui Evan- 4 à2 gelium „ ARTICVYLI VISITATORII. gelium de Chriſto nolunt audire? alii, qui iterum excidunt gratià, ſive per Errores contraFundamentum, ſive per Peccata Con- tra conſcientiam. Qusdomnes peccatores pœnitentiam agentes in gratiam, recipiantur, & nemo excludatur, etſi peccata ejus rubeant ut fſangvis; quandoquidem Dei miſericordia major eſt, quàm Peccata totius mundi, & Deum Omnium ſuorum operum mi- ſeretur. . SEQVITVR FALSA EFT ERRONEA DOCTRINA. CALVINISTARVM, IL. DE SACRA COE N A. 1. uòd ſuprà poſita verba Chrifſti figuratè intelligenda ſint, Q non ſecunduùm literam, ſicut ſonant. Qudd in Ceœæna tantùm nada figna ſint, Corpus autem Chri- ſti täm proculà Pane, quàm ſupremum cœlum à terra. . III. uòd Chriſtus ilic præſens ſit tantàm virtute & operatione ſua, & non Corpere ſuo. Quemadmodum Solſplendere &o- peratione ſuà in terris præſens & efficax eſt, corpus autem ſo- lare fuperius in cœlo exiſtit. B W. Corpus Chriſti eſſe npicum corpus, quod pane & vino tantum ſignificetur, & præfiguretur. = 2 5„ . . uèd ſala Eide, quæ in Cœlum ſe elevet, & non Ore acci- piatur. .“ . vv. Quòd ſoli Digni illud accipiant: indigni autem, qui talem ſidem, evolantem furſum in cœlos, non habent, nihil præter FPanem & Vinum accipiant. FALSA we I Tuunn d b Fm W; N we i Ukid m Hn Autra 81 NO ARTICVII VISITATORII FXMLSA ET ERRONEA DOCTRINA CALVINASTARVM, bDk PERSONA CHRISTI, OIIE POTIS. SI M IM III. & IV. Articulo purioris doctrinæ TreP ughat. I Qo d Deus Homo, & Homo Deus eſt, eſſe fguratam locutio= nem. n. Quòèd Humana Natura cum Divina non in re & veritate, ſed tantùm Nomine & verbis communionem habeat. III. Quòd Deo imposſibile fit, ex Totà omnipotentiâ ſuâ præſta- re, ut Corpus Chriſti Naturale Zma! & inftantaned in pluribus, quàm in unico loco, fit. W. Quòd Chriſtus ſecundum Humanam Naturam, pe r exalta- tionem ſuam tantùm Creata dona & Finitam potentiam accepe⸗ rit; Non omnia ſciat aut posfit. Quòd Chriſtus ſecundum Humanisatem abſens regnet, ſicut Rex Hiſpaniæ novas Inſulas regit. VI. . 3 7 Quòd damnabilis Idololatria fit, ſi Fiducia & fides corcfis in Chriſtum, nen ſolum ſecundum Divinam, ſed etiam ſecun- dum Humanam iphius Naturam collocetur, & Horor Aorarionis ad utramque dirigatur. FALSA ET ERRONEA DOCTRINA CALVINISTA- RVM DE SACRO BAbPTISMO. Bapalram ei Erternum lavacrumA quæ. per quod interna quædam ablutio à peccatis tantum ſignificetux. Baptiſinum non operari, neque conferre Re generationem, a z Fidem, ARTICVLI VISTTATORI. Fidem, Gratiam Dei, & Salutem, ſed antùmz ſenifcar & obſigna- ge iſta. Non omnes, qui aquâ baptizantur, conſequi eo ipſo Gra- ciam Chriſti, aut donum Fidei, ſed tantùm Eleltos. Regenerationem non fieri in vel cum Baptiſmno: ſed poſta⸗ demum creſcente ætate, imò & multis in Senectute demum contingere. Salutem non dependere à Baptiſino; atque ideò Baptiſinum In caſu neceſſitatis non permittendum eſſe in Eccleſia, ſed in- defectu Ordinarii miniſtrikccleſiæ, permittendum eſſe, utin- fans ſine Baptiſino moriatur. Chriſtianorum infantes jam ante Baptiſmum eſſe Saubtos, ab utero matris, imò adhuc in utero materno conſtitutos, eſſe in⸗ Fœdere Witæ æternæ: cæteroqui Sacrum Baptiſina ipſis con- ferri non poſſe. FALSA ET ERRONEA DOCGTRINA CALVINISTLA RVM, DE PREDESTINATIONE ET PRO- VIDENTIA DEI. 14 Chadum non pro Omnibus hominibus, ſed pro ſolis Elelctu Wmortuum eſſe. II. Deum Potiſimam partem hominum ad Dammationbém ater- nam creâſſe, & nolle, ut potisſima pars convertatur & vivat. III. Electos & Regenitos non poſſe Fidem & Spiritum Sanctum amittere, aut damnari, quamvis omnis generis grandia pecca- ta & flagitia committant. Eos verò, qui Electi non ſunt, zoſariò damnari, nec poſſe pervenire ad ſalutem, etiamſi millies baptizarentur, & quoti- dis ad Euchariſtiam accederent, præterea vitam tàm ſanctè atque inculpatè ducerent, quantum unquam fieri poteſt. . Index Mate- c⸗ uns N Natr Ror tiena E olc⸗ ld (Gechi Rhe lh ptien Nu us Ds⸗ n/, Us hi N iae Miahe UDee DEus quid fit TINDEX MATERIARUM SECIINDIM LOCOS DOCTRIN. I. DE NORMADOCTRINE. Scripturaacra eſt Unica Nor- ma judicandorum Dogma- tum De Patrum & aliorum docto- Rorum ſcriptis quid ſen- tiendum 543. 604 Quæ Symbola & Scriptasym- bolica noſtræ Eccleſiæ am- plectantur d. l. Catechismus eſt Laicorum- Biblia; 33. 377. ſeq. 383 II. DEDEO. Habet hunc articulum Auguſtana Conſeſſio, Art. I. fol. II. Wpologia fol. 5y. Articulismalcaldici, fol. 277. Dkus, Unus in eſſentia, & Tri- nus in Perſonis. II. 12. 277. 339. 467. ſeq. 467. ſeq.388 Perſona, quid ſignificet? II Deum habere, quid ſit? 339.388 DEus Ilpſe in credentibus habitat, non tantum ipſius Dona 660 Dii alieni, in Papatu 390 Dii alieni, apud Gentiles 392 HII. DE CHRISTO, ES PER- SONA ET OFFICIO. Auguſtana Confiſio, ant. 2.folba. 272 P. 543.6 04 Apologia fol. 62. Artieuli Smalcald. fol. 277. Catecbismus Minor fol-gi. Major. 77 9 Epitome ſol. y76. Solida Declaratio, 725. Duæ ſunt in Chriſto Naturæ, perſonaliter unitæ, fol. II. 122. 277. 351. 470. 725. 793 Utraque natura retinet Suas Proprietates 576.725 813.736 Naturarum ſumma eſt Com- munio 576. 72⁸ Myſterium iſtius Unionis & Communicationis maxi- mum 732 Deus eſtHomo, & HomoDeus 577 Maria MaterDei. 578.730 Verè Filius Dei pro nobis paſ- ſus eſt, ſed/ſecundum Carnem 70. 729 Non Nudus homo paſſus eſt:, nec Sola Humanitas 5779 729 Gradus Comunicationis Idi- omatum 33³½ Primus gradus 333 Secundus gradus 736 Tertius gradus 738 Chriſtus — — INDEX I. Chriſtus ſecundum Camem De Beneficiis Filii Dei 12.470 verè exaltatus 579. 731 Status Exinanitionis & Exal- tationis 579. 731 Chriſtus etiam at Homo O- mnia novit, 580.825. 743. O- mnia poteſt, d. . 744. Omni- bus creaturis præſens eſt 744 Caro Chriſti wificz 744 Tria firmiſſima argumenta“, quòd iſta Majeſtas Carni Chriſti acceſſerit 7.138 Quando Caro Chriſti Maje- ſtatem illam acceperit? 628 Communicatio Majeſtatis quomod ſit facta?738.800 Cur vocetur KRealis Commui- nicatio? 740 Corpus Chriſti tribus modis alicubi eſſe poteſt 717 Lutherus de Omnipræſentia Carnis Chriſti 745 ſeq. 576. dum Utramque Naturam Chriſtus non tantùm proOri- ginali, ſed& pro Actualibus ſatisfacit 12.27 De Majeſtate Qarnis 7 bentur capita ſequentia: I. QuòdsSacræ literæ, & Patres in hac doctrina utantur Vverbis: Communitattonis; Do- nationis, Exaltationis R.⸗ 797. c 2. Chriſtum Maj eſtatem illam in tempore, non ſecun- dum Dwinitatem, ſed ſe- cundum Carnem accepiſle 800 584; 3. Et Scripturam & Patres Errores & falſa dogmata de- Perſona Chriſti, & Natura- rum ac Idiomatum Com- 748 4. Quòôd Scriptura & Patres non tantuùm dona Creata & finita, ſed Majestatem, guzx Dei prepria e&εẽ Carni Chri- municatione Allœofis Cingliana 734 Dicti Matth. 18. Data est mihi omnis potrstas, &c. Ariana 583 Depravwatio loci Act. z. Opor- cclum acti depravatio tet Chbristum Vere 723.692 Origo controverſiæ de P erſo- na Chriſti 7²⁵ loqui per vocabula Abſtra- Ca de lpfa Humanitate, quæ omnia acceperit So5 ſti tribuant Ziz 5. Quod Chriſtus unam ean- Chriſtus Unicus Mediator z2i. .R 202. Chriſtus luſtitia noſtra ſecun- 557.666 Chriſti, in Appendice ha- demque Mjeſtatem divi- nam, aliter ut Dem, aliter ut Homo habeat 8r5 —, ſſer nacia WNS K. . (o Eelkat mixti Dne ture o⸗e iceps opt E N ſt C. d O lea N. lie LOCORUM DOCTRINE. — —— 6. Quëd Deitas nunc Ma- jeſtatem, potentiam & ef- ficaciam ſuam exerat, in, cum & per Humanitatem⸗ 7. Quod communicatio Ma- Auguſtana Corf⸗Rio, art. y. fol, SF. Apologia, fol. 197. GRz. 6.1. Deus non eſt Peccati Cauſa⸗ ſed Diabolus & Voluntas hominis 621. 613 jeſtatis dyvinæ, ſine per. DE PECCATO ORIGINIS. mixtione, abolitione vel Aunguſtana Confeſio, art. 2. fel. abnegatione Humanæ na- M 12 turæ, etiam in gloria fiat? Apologia, fol. . 8. Quod Humana natura par- Articuli Smahald. fol. 290. ticeps ſit d'vinæ Majeſtatis, Epitome, fol. 4). propter Unionem, & pro Declaratio, fol. 6l. modoUnionis Hypoſtaticæ Doctrina de Peccato Originis 923³ 58 9. Quôd totus Chriſtus, Deus Omnes homines in Peccatis & Homo, Ubique præſens naſci 12. 290 ſit 825 Quid ſit Peccatum Originis 10. Quéd Chriſtus quæren- 12. 53. 54 5 dusibi ſit, quò nos in & Vetus definitio 57 cum Verbo ſuo remittit & Definitio Auguſtini 57 deducit 87:6 De Deſcenſu Chriſti ad Iuferos. Fpitome, fol. y5z. Solida Declaratio, 749. Tota Perſona ad Inferos de- ſcendit ad Inferos effecerit 587 De hoc articulo non diſpu- tandum 749 IV. DE PECCATO. De Cauſa Peccati, d. 1. Quid Chriſtus ſuo deſcenſu Definitio Thomæ, Bonaven- turæ, Hugonis 58 Peccatum Originis admodum horribile Peccatum oén Juſtitia Originis ſeu Imago Dei in homine quid fuerit 56 An Peccatum Originis ma- neat poſt Baptismum Concupiſcentia ſitne Pœna an Peccatum 59 Concupiſcentia non eſt quid- dam õ 60 Pœna Peccati Originis 61.614. Fructus PeccatiOriginis 200 b Falſa INDEX I. — Palſa dogmata ex Ignorantia Peccati Originis enata 54 290.548.615 Peccatum Originis non eſt quiddam per ſe ſubfiſtens Non eſt ipſa Hominis Sub- ſtantia, &c. 618 Cur neceſſario retineatur di- ſcrimen inter Subſtantiam hominis, & inter Peccatum Originis 546.612 Cur à Luthero vocetur Leeca. tum Naturkg 549. 613 Medium Converſionis, Ver- bum prædicatum 551.627 Quomodò deceat ſe gerere⸗ erga Media Converſionis 555. 651 Duæ Efficientes cauſæ Con- verſionis d. I. Hominis voluntas quomodo purò paſſyè ſe habeat d. I. 6 Quomodo Homo ſit Lapis aut Truncus De dicto, Deus trabit, ſed volen- 1Y 554.650 Equivocatio vocabuli Natu- HominisRenati voluntas non 74 549⁰. 624 Peccatum Originis eſſe Acci- Perpetua lucta Carnis & Spi- dens, & quale ſit 552.614 V. DE LIBERO ARBITRIO. duguſtana Confeſio, art. 15. fol.z Apolegia, fol. g. Artitulismalcald. fol.gyo. Epitome, fol. 5. Solida Aeclaratio, fol. 6az. Quadruplex Status Homlnis 5I Homo poſt Lapſum habet ali- quod Liberum Arbitrium in rebus Rationi ſubjeéctis 17. 634. 66 8. 635 In Spiritualibus nullum 77. 195.196.637 Fundamenta hujus ſententiæ 5F51. 631 Converſio hominis merum o pus Spiritus ſancti Vrcz portet eſt otioſa 643 ritus in renatis 646. 650 VI. DE LEGE. Ahpoleg. Confeſſ'de Impletione Artituliömalcald. de Lege, fol. 291. 564 Epitome, de diſerimine Legis & Evangelii, fol. 56zg. de Tertio uſu Legis: fol. 666 Sslida declaratio 654. Univerſa Scriptura in Legem & Promiſſiones diſtribuen- da B 6. 90 Lex & Evangelium ſemper-⸗ docenda 676.68 4 Lex quid ſit propriè 677 Cur ſit à Deo data 291.56 6.694 Ejus proprium officium d.1. Legem in nobis inchoari o⸗ O 4ℳ 84 Lex 651. 633 Een opote, llien de tn oteſt ne W Merin tt uili Unhn Uurtas ([te Kecl i 44. lyi VI ii M yan ber or ir⸗ yan ſt̃ W — Lex etiam apud renatos ur- genda Non poteſt fieri ſine Fide 84 Obedientia noſtra imperfe- Ca eſt 86. 68 Quomodò Deo placeat 86.658 Quo ſenſu Paulus dicat. Jutto 686 Juftißicare in hac doctrina⸗ non est lex poſita Quomodo Lex per fidem ſta- biliatur 8. 91 Diſcrimen operum Legis & fructuum Spiritus 568 689 LOCORUM D0 564.676.68 4 CTRIN. Augaſtana Confeſio, artiétz. fol. D. artic. G. fol, 13. & art. 10. fol. Yg. Apologia, fol. G2. Articuli Smalcald. fol. 307. Bpitome, fol. y6. Solida declaratio, fol. G&. quid ſignificet 76 Duo modi Juſtificationis à Pontificiis traditi A. Conf. artic. IV. pag.zIV. 113 Phariſaicæ opiniones de Lege Verus modus Juſtificationis 63. ſeq. 3 9.38. ſe Expoſitio Decalogi Secundi 399. Tertii 406. Quarti 413. Quinti 429. Sex- ti 434. Septimi 4 8. Octavi 446. Noni & Decimi 4 4. Epilogus Decalogi 395.4 59 VII. DE EVANGELO. Articuli gmalcald. fol. 13. Pyitome, fol. 3o1. Solida declaratio 546. 676.6544 Evangelium à Lege diſcer- nendum 564.676 Vox Epvangelii dupliciter u ſurpatur d. 1. Quid propriè ſit Evangelium Z 301. 564 Evangelium declarat, & illu- d. I. Tria ad Juſtificationem requi- IHX,. DE TUSTIFICATIONE. d. . ſtrat Legem Juſtificatio eſt ex fide propter Enarratio Primi Præceptiin⸗ Catechismo Majori fol. 388. 556 Chriſtum iz. ibi citt. Quòd ſolaFides juſtificet6. 1zt Quomodò Fides dicatur j/ufti- ficare 654. 662 Neceſſitas hujus doctrinæ 55 Fides in hac doctrina quid ſi- gnificet 19.70.653.669 Quomodò Fides contingat 73 De particula SOLA, & de Ex- luſi vis 75. 587.6 52 Omnis noſtra Juſtitia extra-. nos quærenda 663 Tria objecta Fidei juſtifican- tis 70 Non per aliud ſalvamur quàm Ad Juſtificationem non perti- juſtificamur 663 nent omnia, quæ ad Con- verſionem 657 runtur b 2 Fide= INDEX I. Fides eſt cultus Dei A. C. a. IV. Reſponſio ad argumentabon- VI. tificiorum 66 Fides & Spes quomodò diffe rant 114 =èÿMD Salvamur per Miſericordiam Acd dicta . Scripturz. 17 Luc. 7. Remittuntur ei pecca- Juſtitia Rationis eſt præſtanda ta multa, quia dilexit mul- 661 tum. Iuſtitia Rationis ſeu legis non 1. Cor. 33 Si omnem fidem ha- juſtificat 67 beam, &c. Diſcrimen idei & Juſtitiæ Le- Ibid. Major harum Charitas. gis 71 Col.. Charitas vinculum per- Pontificii docent tantùm Ju- fecétionis. ſtitiam Legis 63. 65 1. Petr. 4. Delicta operit chari- Dilectio Fidem neceſſariò ſe- tas. quitur 86. 558.661 Jacob 1. Ex operibus juſtifica Dile ctio non juſtificat 88 tur homo. Juſtitia Inchoata non juſtif- Luc. 2. Remittite, &c. Eſ. 58. cat 90 6,8 Frange eſurienti, &ce. Chriſtus eſt noſtra Juſtitia ſe- Matth. 5. Beati miſericor- cundum Utramque natu- des, & c. ram 357. 664 Dan. 4. Redime peccata tua- De vocabulo Regenerationis elecmoſynis Viviſicationis SF8. 585 Tob 4. Eleemoſyna à pecca- De Gratia non dubitandũ 558 to hlberat. De dicto Chriſti: Cum feceri- Luc. II. Date eleemoſynam⸗ tis omnia, &C. 117 &c. Varii errores pugnantes cum Vita æterna vocatur Merces. articulo de Juſtitia Fidei Rom. 2. Reddet unicu que e- B 559.666 ¼ cundum opera. Doctrinabontifciorum quàm Rom. 10. Ore fit confesſio ad pernicioſa 63.64 ſalutem. . Commentum de Merito Con- 2. Petr. I. Firmam facite voca- grui & Condigni 4. 114 tionem veſtram. De acta Elicito Dilectionis 68 Vid Iadicem Locorum cripturt. Commentum de Fide Forma- INX. DE BONIS OPERIBUS. LX 32 Augu- — Curſin m Mnd Pona Cor N Cur ee⸗ etcs ſe Augustena Canfetfio, art. 6. fol. 13. & art. 20. fol. 15. & Apologia, fol. G. Articuli Smaleald, ſol igz. Epitome, fol. y60. Solida declaratio, fol. 667. Bona opera ſunt facienda 13. 19. 60.86.307. 342.560.660 Quæ ſint Bona Opera 126. 661 Cur ſint Neceſſaria ij.18.88,670 Quomodò fiant Bona Opera Quomodò Deo placeant d. I. Bona Opera ſequuntur fidem 21.83.307.55 8.551.658.667 Bona Opera ſunt meritoria- Corporalium præmiorum 121.700 Cur hæc præmia ſæpè diffe- rantur. ib. Cur eis ſit annexa Promiſſio III De operibus non- renatorum * 668 Bona opera non juſtificant, nec actum Juſtificationis ingrediuntur 13. 19 88. 91. LOCORUM DOCTRINE. — —— Semper. hæſit in mundo 98 Bona opera à renatis fiunt ex debito, non tamen coactè 562. 670 Non eſt dicendum: Bona- opera ſunt neceſſaria ad ſa- lutem 563. 672 Non eſt dicendum: Bona o- pera ſunt noxia ad ſalutem 563. 675 Fides & falus non conſerva: tur per Bona opera, ſed per Spiritum ſanctum 563 675 Mala opera & Peccata contra conſcientiam, Fidem & Spi- ritum ſanctum excutiunt⸗ 300. 563.64 . 673 X. DE ECCLESIA. Anguſtæna Confeſſio, art. 7. &£ &fel. 13. Apologia fol. 124. Articuli Sm alcaldici, fol. 307. Una ſancta Eccleſia ſemper⸗ manſura 13 Eccleſia quid ſit 13. 24. 307 Notæ veræ Eccleſiæz. d. lI. 182 Ad Unitatem Eccleſiæ quæ requirantur 13. 131r 197. 561. 672 Vera membra Eccleſiæ ſunt⸗ EncomiaBonorum operum in Scriptura quomodo fint inteligenda 108. 121.6 8 Opinio de uſtitia operum quàm ſit pernicioſa 77. 157. 675 Sancti 1. 126 307 Eccleſiæ Sanctitasin quibus conſifttar d. I. 129 Quid fit Sanctorum Commu- nio 126. 182 INDEN I. Quid ſit Eccleſia Catholica⸗ Nn.. 126 Eccleſiæ admixti mali 1.127 Eccleſia non eſt Monarchia- Externa 129. 39 Pontifici non ſumt EFccleſia- 13.286. 307 Papa non eſt Caput Eccleſiæ Diſciplina Eccleſiæ apud nos honeſtior eſt quàm apud Pontificios 190. 191 XI. DE MINISTERIO EVANGELII. Auguſtana Confeſſio, artit. . fol. 13. F. C. 764. Miniſterium ad Fidem conſe- quendam neceſſs⸗rium 13 Spiritus ſanctus per Miniſte- rium efficax dl.l. Deus non largitur Spiritum& Gratiam, niſi per Verbum 395. 303.30 .64 4.655,554 Miniſterium Evangelii non- eſt Sacerdotium, ſimile Le- vitico 197.74. 305 Officium Concionatorum & Parochorum 334. 372 Miniſtris Verbi qui honos debeatur 3/2. 426 Etiam mali poſſunt admini- ſtrare Sacramenta 13 XII. De Sacramentis. Apologia 9 fol. 16. 227. 140. Articuli Smalcald. fol. 292. Catechiſ. yi. ceſſaria Eccleſi? 500. 507 Pertinet ad Tertium articu- lum 240.477 Sacramenta quid fint 178.217 Quæ requirantur ad Sacra- mentum 34 De Numero Sacramentorum 178. ſeq. Cur ſint inſtituta 15.225 Idem Effectus Sacramento- rum & Verbi 178 Sacramenta requirunt Fidem 15.178 Non conferuut gratiam ex O- pere Operato 15 180.226.227 Sacramentum འSacrificio ut differat 228 De Sacrificiis. Sacrificium quid 228 Species Sacrificii d. I. e d. I. Sacrificium Propitiatorium — 229 Sacrificia àovaussine in Lege 230 Angustana Confefio, artic. 13. c21 F 96⁄½. Sacrificia è VρπιChriſtia- norum 230. ſeq. Opinio Docéctrina de Sacramentis ne- Sacrificia Propitiatoria in Le- reverà unicum d. 1. Chriſtus factus pro nobis H g 1 41 s 17 9 3 . Ue LOCORUM DOCTRINE. Opinio de Meritis Sacrificio- XIV. DE POENITENTIA. rum damnatur inscriptura Auguſtana Confesſio, artic. I2. 231 ſol. Iy. Significatio Jugis ſacrißcii Le- Apologia, ſol. 0. S. vitici 2 3 Articuli Smalcald. fol. 292. Juge Sacrificium apud nos Epuome, in loco de Lege & manet 235 Evangelio 5év?. JugeSacrificiumin N. T. quod- Solida declaratio, fol. GgS. nam ſit 229 Pœnitentiæ vocabulum duo- Quid patres de Sacrificĩo ſen- bus modis accipitur 678 ſerint 240 Partes Pœnitentiæ duæ 15.140. m uſu SacramentiChriſtiano- 292 rum, ſemper accedit Sacri. Demonſtratio iſtarum par- fcium 240 ſeq. tium 147. ſeq⸗ XIII. DE BAPIISMO. Contritio, quid ſit, & quomo⸗ Augustann Confeſſio, art. g fol. dò fiat. 145. 292 14. 22. Fides quòd ſit neceſſaria pars Apologia, fol. i6. Pœnitentiæz 145.751. 292. Articuli Salcald fol. 301. bPœnitentia omnes indigent⸗- Catechismus Minor, fol q6z. 298 Catechiſmus Major oz. Lapſi poſt Baptismum recipi- 1 ½ Baptismus quid ſit 30r.362 250 endi funt Baptismus eſt neceſſarius ad Peœnitentia debet eſſe quoti- ſalutem 14.136 diana 299 300 Quàm abundanter nos Deus Ejus ſignificatto 363. 519 deRemisſione peccatorum Quibus proſit Baptismus 513 certos reddat 299 Baptismi uſus in omni vita- Pœnitentiaincipit à concione Effectus Baptismi 362. 511. 515. 52; Legis 29292 Infantes eſſe baptizandos 14. An Evangelium ſit Concio . 1136.301. Poœnitentiæ 564.676 Baptismi profanatio in Papa- Pœnitentia debet bonos fru- iu4 786.788.,308 Ctus parere yjy6 Sanctitas infantum ante Ba- Pœnitentiæ Deſcriptiones in- ptismum relicitur 285,755 fſufficientes 158 ſeq. IFoin & pernicioſa doctrina- ι „ INDEX 1. — 5 Pontificiorum de Pœniten- blicæ pœnitentixæ reliquum tia 140.29 2 eſt f2. 175 Orngo anni Jubilæi 297 Quomodò Patres eo utantur De Confeſſione & Satisacliones Canom 175 Abluti Satisfactiones Canonicæ non blolutlone. ſunt neceſſariæ jure divino Auguſtana Confeſſio, artic. 1. Commentabontificia desatis- fol. ij. fol. 25. factionibus 162. 164 Apologia, fol. 135. 1/9. Confutatio impudentiæ Pon- Artieuli Sma! lcald. f. 3ny. tiſciæ 164 Sc at. Penn 2or. 64 F. Objectio quòdpœna adœni- Confeſſio biolutio Frwva- Tentiam ſit neceſſaria 7 ta erinende ſi nt i§. 28. 38. Reſponſio ad objectionem 195. 303. 70 8 iſtam d. lI. Confeſſio coram Deo, Proxzi- Quomodò Deus in Sanctis mo, & Miniſtro 160 eccata puniat d 1. 171 Confeſſo coram Miniſtro Alictionum plures fines d.l. duo comprehendit 364 173 Formæ Confesſionis 365 De dicto Pauli: Si judicare- Enumeratio Omnium delicto. mus nos ipſos, &c. 174 rum non eſt neceſſaria, ne- . que posſibilis 15.28. 138.139 — De Excommunica- tione. 159.30 3. Pot teſtate Clavium etiam ab- Aritcul Snalcalt. fzoj. ſcondita peccata remittun- Exc ommunicatio duplex, Ma- tur 139 30 3 & Minor 305 Quid ſit Solvere & Ligare 177 MY eſt pœna civilis, non Forma Abſolutionis 365 pertinens ad miniſtros Ec- Abſolutio maximi facienda- cleſiæ d.l. 28,138.383.168 Minork xcommunicatio quid Abſolutioni firmiter afſen- ſit d. I. tiendum 151 XV. DE COFNA DOMINI. Abſolutio Sacramentum Pœ Auguttana Cenfeſſio, artic. 10. nitentiæ 146. „ fol. 14. De Satisfactione. Apelogia, fol 1365. Satisfactio nomen ex ritu bu. Artuul Smalxald. fol. 3o2. Catecbiſ- = — N n. AtB. „0 LOCORUM DOCTRINX. =- —– Catechismus Minor, fol. 367. Catechismus Major, fol. 357â. 527. Epitome fol. éy. Solida Declaratio, fol. 6ot. Ccna Domini, quid ſit 376.523 De Verà Præſentià Corporis & Sanguinis Chriſti in Cœna 14.136.302.33.523. 569 691 Præſentia Chriſti in Cœna fit⸗ ContemtusSacramenti 337. 532 A Communione qui ſint ar- cendi 5333. 574 De Utraque Specie 21. 209. 302 Quomodò mutilationem Cenz conentur defende- re bontificii 20 ⁹ Rejicitur Transſubſtantiatio L 574 Procesſio cur apud nos omit- tatur 21 . 1 . .⸗ „ò „ ſecundum proprietatem- Adoratio Panis & Vini in Sa- Dextræ DElI 3.707 Manducatio Carnis Chriſti duplex 709 De Orali manducatione 572 Manducatio in Cœna eſt ſu- pernaturalis 576 Etiam Indignos manducare Corpus Chriſti 572. 573. 708. ſeq. De vocabulo: Spiritualiter 719 Cœna Domini utendum ſæ- Pius 263. 37.377 531. ſeq. Cur ſit inſtituta, & quid ſit⸗ meminiſſe Chriſti 25.241 De Salutari Uſu Cœnæ 369. 526 De Præparatione & Digna ſumtione 369.529 Dignitas convivarum Cœnæ omini, qua in re conſiſtat — 573. 711 Qui vocentur Indigni 536.711 Unum tantûm genus Indi- gnorum 573. 724 cramento damnatur 575. 724 Damnatur Capernaitica man- ducatio 576 Status controverſiæ inter Nos & Sacramentarios 569.692 Sacramentariorum Errores de CœnaDomini 12.569.594. 693.721 Sacramentarii duplices 57o Fundamenta quibus Eccleſia contra Sacramentarios ni- titur 571. 721 Unicum fundamentum veræ de Cœna Domini ſenten- tiæ, Verbalnſtitutionis 703. ſeq. Lutheri conſtans ſententia⸗ 699 Formula Concordiæ, Witte- bergæ anno 36. conſcripta⸗ 695 De particulis IN, CUM, SUB, De dicto Pauli: Panis quem frangimus, &c. 708 C De nem Sacramenti extra aſum, S&c. quomodò eam Sacra- mentarii depravent 75 De Conſecratione 575.712. Recitatio Verborum Cœnæ cur non ſit intermittenda 7¹² De Miſſa. Auguſtana Confeſſio, fol. 25. Apologia fol. 224. Articuli Smalcald. fol. 279. Formul. Concordiæ, fol. 75. 771 Miſſa apud nos retinetur 25. 224 Quibus Ceremoniis admini- ſtretur 24.,224 1 Miſſæ Privatæ abrogatzæ, & cur d. I. 279 Miſſas in Papatu quid auxerit 24 De Vocabulo Miſſæ 222 Aarsoνρ¹ú quid ſignificet 243 Miſſam undè derivent Ponti- ficii 244 Quantum Misſis tribuerint: Pontificii 239 Miſſa non eſt Sacrificium 228. —, 574 Locus Malachiæ ad Miſſam- malè detortus 232.237 ſeq. Locus ex Ebr.. 237 INDEX I. —.— De De Regala: Wii bahet ratio-Miſſa Pontiſcia peperit r. Miſia non poteſt applicari Purgatorium 279 2. Apparitiones animarum d. I. z. Peregrinationes 281. 282 4. Fraternitates 283 F. Reliquias ſanctorumdh.l. 6. Indulgentias d. I. XVI. DE PRFDESTI- NATIONE. Epitome, fol. †8S2. Solida Declaratio, 797. 795. Doctrina de prædeſtinatione utilis & neceſſaria 759 Diſerimen inter Præſcientiam 8& Prædeſtinationem d. I. 588.760. Ptæſcientia DEl non eſt cauſa Mali, nec cauſa Peccati 588. 759 rædeſtinatio eſt cauſa Salutis eiae d. E. Tantum ad Bonos & dilectos filios Dei pertinet d I. Tantùúm in Verbo DEl quæ- d. I. 762 rengga Doctrina de Prædeſtinatione complectitur octo capita- 771 Quomodò reveletur nobis E- lectio Dei d. I. 775 Liber Vitæ, Chriſtus 588 Chriſtus omnes ad ſe vocat. Electionis cauſa non eſt in⸗ defunctis 245.720. „ nobis 521 Quomodò LOCORUM DOYTRINX. — — — — Quomodèòè & undè agnoſcti wpologia fol. zos. posſit, Qui ſint Electi 76; Ariculi Smalcaldici, fol. 264. Quæz revelata non ſunt, ne- M emoria Sanctorum cur pro- ſcrutemur 772 ponenda 111 Falſa & erronea dogmata de Triplex honor Sanctorum Prædeſtinatione Sol probatur ool Pernicioſæ cogitationes de- Sancti non invocandi zr. 284 Prædeſtinatione 589 764 Pro Invocatione Sanctorum Salutaris uſus doctrinæ de- argumenta Pontificia z01 Prædeſtinatione 260. ſeq. Sancti an orent pro Eccleſia- Quæ ſit cauſa Damnationis d. I. multorum 77 Pontificii ex Sanctis etiam Deus non fecit Vaſa iræz d.l.] Propitiatores faciunt 202 Quomodò Deus dicatur In- InbpPropitiatore quæ requiran- durare 779 tur 202 De dicto, Job. 6. Nemo venit Quomodò ſingulisSanétis in ad me, niſi pater traxerit eum Papatu ſingulas Procura- 777 tiones asſignâàrint 205. 390 XVII. DE INVOCA- Cultus Imaginum 205 TIONE. XIIX. Invocatio quotidiana non in- . .. .. termittenda 405 De Adiaphoris, Ritibus Querenuiantur&cxukitent humanis & Traditio- ad Orationem 48. ſeq. Invocationis Efficacia 487 lubdus. Oratio Dominica 386 1 Auguſtana Confeſio, E.1 fol Ejus Expoſitio 554 16. & ſol. 31. Enarratio Petitionum in Ca,. Apologia, fol. 15. techismo Majori. Primæ, Articuli Smalcald. gey. 488. Secundæ, 400. Tertiy, Epitome, fol. S&̈. 493. Quartæ, 496. Quintæ, Solida declaratio 7t. Sextæ, 5Oo. Septimæ, 50o2. Ritus Eccleſiaſtici non ſunt; De Cultu Sanctorum. cultus divinus, nec pars . cultus 585.75 duguſtana Confeſio, artic, 21. Ritus qui& quomod ſervan- ſol. 21. di 16. 31.183. 190 C 2 Ceremo⸗- INDEX I. ⸗ — õ Ceremoniis cur ſit opus 26. pr. 185.187 Quæ ſint vera Adiaphora-, quæ non ſint 754 Traditiones non faciunt ad Juſtitiam coram Deo 16.31. 183.308 Autores Traditionum quo- modò peccent 4² Eccleſiæ licet mutare Cere- monias Tempore Perſecutionis hoſti- bus Evangelii in Adiapho- ris non eſt cedendum 586. 753 Similitudo Rituum Humano- rum non eſt neceſſaria ad Unitatem Eccleſiæ II. 31. z1 Species Sapientiæ in Huma- nis Ritibus fallit ommes. 187 Perſuaſio de Traditionibus quæ incommoda pepererit . 30.188 Qatenus liceat Epiſcopis Traditiones condere 265 De die Dominico & Feſtis 43. 132, ſeg. DeDisſimilitudine in celebra- tione Paſchatis 44,132 De Diſcrimine Ci- borum. Auguſtana Confeſſto, fol. 2g. Traditio de Diſcrimine Cibo- rum, Verbo Dei contraria 30 Vera Mortificatio Carnisin⸗ quibus conſiſtat 32.191 XIX. DE MAGISTRATUO ET'REBUS POLITICIS. Auguſtana Confeſſio, artic. 16. Ffal. 16. Apologia, ſol. Ig2. Catechismus Minor. 342. 37 . Mäajor gal. 497. in enan- ratione Decalogi, & in= quarta petitione, &cc. Magiſtratum gerere licet 16. 192 Magiſtratus officium 373 Diſcrimen RegniChriſti & Re- gnorum civilium 192 Evangelium non abolet Poli- tias d. L. Obedientia Magiſtratui debi- ta 373.423. Quandò non ſit parendum 1 Pro Magiſtratihus orandum & quarè 497 An liceat Chriſtianis tenere- proprium 16.19 4 438 An liceat jurare 16.403 Devindi ta privata &publica Anabaptiſtarum deliria 594. 296 XX. DE CONIUGIO SACERDOTUM. Augustana Confeſſo, fol. z4fe. Apalagia, fol. 212. Articuli Smalcalditi, fol. zoé. — ne. un Pkona eſt uumnd! ſorm ext⸗ per dn Penic⸗ de Dicten Ve n LOCORUM DOCTRHNE. Conjugium habet manda-XXII. DE VOTIS MONA- tum Dei 24.15 CHORUM. Eſt honorandum 436 Augustana Conſesſio, fol.34 Non eſt immundicies 217. 2181 Apologia, fol. 249. Etiam Sacerdotibus conceſ Articuli Smalcala. 25395;: ſum 1.213. ſeq. Votorum Monaſticorum ori- Sex rationes, cur Lex de Per- 20 34 petuo cælibatu Sacerdo- Quantum Votis ſuis tribue- tum fit improbanda zr3. rint Monachi 34.35 pericula & ſcandala ex lege Vota Monaſtica eſſe ĩmpia & de Cælibatu orta 221 irrita 36 Dictum Pauli: Mulier ſalva- Monaſteria quid olim fuerint tar per filiorum generati- 34 nem u7. ſeq. Quomodò degenerarint 249 Virginitas cur in Scriptura- Impudens jactatio de Perfe- laudetur 29 Kione ſtatus Monaſtici 34. Argumenta Pontificiorum & 2 eorum refutatio 27 Qux fit vera Perfectio Chri- XXI. DE FlNE MUNDI ETI ſtianorum 37. 256 ENTREMO IUDICIO. De dicto: Qui reliquerit do- Auguſtana Confeſio, Artie. i7. mum, &.:. fel z. De loco Matth. 19. Si vis ber= pologia, fol. 12). felctus eſſe, &c. 2)58 Chriſtus rediturus ad Juch- De zeis Nazarzorum, an- cium 7 cum iis congruant vota⸗- Salvabit pios, & impios con- Monaſtica 260 demnabit 1995 De Rechabitis 2651Z Impiis pœnarum finis non fu- De viduis, r. Tim. 5. 261. ſeq. turus d. . De Cœnobiis & Collegiis 285 INDEX I. ScraaNr. —.— — — —— —- SETIARIILHERETILD ET ALII FANATICI, QVORUM IN LIBRO CONCORDIAE NOMINA- .⸗ TIMFFT MENTIO, EORUMQVE ERRO- N RES RECITANTUR ET WGO DAMNANTUR. H Anabaptiſtæ, fol 13. 14. 1. 74.] 11. 644. 617. 618.623. 648 D 337. 51I2. 5I8. Errores Ana- Marci lon “ baptiſtarum in ſpecie reci- Minoritæ 300 1 tati 593. & ſeqq. 785. & ſeq. Ae 30;3 Anti Trinitarii novi 596.789 Neſtorius 580. 581. 72= 8 Ariani I1. 581.583 Novatiani 15 ’ Ariani novi 596.788 Pelagiani 12118. 195. 200.5498. Cingliani 569. 691 553. 612. 617. 615. Donatiſtæ 14. 136 616. 648. Encratitæ 200 Sacramentarii 14. 525. 527.569. Enthuſiaſtæ 3331. 332. 581. 655. 523. ſeq.:. & ſeg. . 668.678 Samoſateniani 11.728. Eunomiani n Scotus 30 1 Eutyches 780.581 Semipelagiani 553 Franciſcani 301 Schvvenckfeldiani Sos„ςö ö Judæi 17 Synergiſtæ 5S5553. 64g 8 g Mahometiſtæ 195. 549. Valentiniani 494 “ 553. 1I Vigleviſtæ 130. 194 Manichæi II. 195. 549. 553. INDEX III. Locor. S. Script. * INDEX IV. L. Script, Papiſt. INDEX LOCORIIM S. SCRIPTURE qui in hoc Opere allegantur & Cap. III. VI. IIX. Ix. XII. XlV;. 4 Verſ. II.17.2 8. 1. 7. 18. 24. 1. 2. 1I. 15. 17. 4. 10. 28. 2. 5. 58⸗ 21. 6. 3* 15. expl icantur. IN CGEN ESI. Pag. 56.213. 214.217. 350. 713. 341. 404 567. 35. 1132. 216. 217. 290. 304. 408. 565. 588: 471. 680. 61. 683. 170. 97. 224. P22. 221.494. 2340. 389. 494. 552. 612. 617. 621. 633. 4†92. 442. 109. 389. Cap. XV. XVII. XIIX. XIX. XXI. XXII. XXIV. XXV. XXVI. XXIX. XXX. XXXI. XXXIX. XLI. XLVII. XLIX. IN GENESI. Verſ. 2 4.. 6. 19. 18. 15. 26. 24. 1. 2. 9. 18. 3.9. 21. 4. 13. 37 64. II. 43 31⸗ 10 Pag. 72.3892 704. 659. 786. 109. 21. 634. 403 704. 259. 99 683. 403. 701. 109. 289. 389. 347. 403. 348- 421. 403. 59 4* INDEX IN EXODO. Cap. Verſ. Pag. III. 2. 30⸗ V. 24. 7”80. VII. 13. 780. 1X. I6. 780. X. 11.27. 780. Xk. 2. II. 56.404 3 339 5.6.7. 340 8. 341¹. 12. 342. 412. 4 9. 429. 13. 343. 14. 344. 44 15. 169. 194. 261. 345. 438. 44 16 346. 446 17. 347 XXI. 31. 776. XXXII. tot. 939. 32 764. XXXIII. 45⁶ 2904 XXXIV. 5 93. §). 292 IN EVTTIGO;; V. 4 399. VI. 2⁶ 260. XV. tot.⸗ 341. XVIII. 20. A29. 44 3. 419. 10. 434. 13. 42²2. LOCOANI IN LEVITICO. Cap. Verſ. Pag. XX. tot. 4²4. XXIV. 10. 340. XXVI. 14. 697. IN NUMERIS. VI. 2. 260. XXVIII. 1.4. 5. 6. 7. 234. IN DEVTERONOMIO. 10. 382˖464. 24. V. 6. 1II. 340. 16. 412. 1v7. 429. 4 ·4. 438. 20. 446. 21. 454. VI. 5. 101. 169. 7. 29. 764. 382. 384. 464. VII. 6.7. X. 20. 40⁰03. 33 390. All. 8. 699. 19. 4²6 16. 426. XIIX. 15. 681. XIX. 19. 438. XXI. 18. 429 XXIII. ii. XXIV. 1. 455* AXxvVII. 27. 68t1. XXIX. 4. 635. 636. XXX. 6. 6;5. 636. 644 XXXI. 13 464. 382.464 IN — — = –œht W. . IN DEVTFERONOMIO. Cap. Verſe Pag. XXXII. 15. 19. 546. 39 148,698. L IN 105U4. VII. 21. 345. HIN LIB. I. SAMUELIS. II. 6. 1498 36. 21. VIII. tot. 594⸗ XIV. 52. 39 8. XIX. 4. 293. XXII. 2. 259. XXIV. 12. 421, XXXI. 4 293. IN II. SAMUEL. II. 2. 344. 13⸗ 14ßf. V. . f. XI. 2. 344. XII. 130 14,8. 149. 300, 14 173. XIII. 24. 149. XIV. 14. 778. 779. XV. 24. 149. XVIII. 19. 248⸗ IN I. REGUM. II. 3. N. 14. 68.779. XIIX. ch. 168. §. SCRIDTUIRAX. IN II. PARALIPOM. Cap. XX. XXXI. XXXIII. XXI. V. VIII. IX. X. XIV. XIIX. XIX. XXI. XXIV. XXV XXIX. XXXI. XKXXIV. I. II. IV. V. VI. VII. X. XI. XlII. XV. XVI. 4 2 Verſ. Pag. 3. 185. 4. 4²⁶. 12. 172. IN NEHEMIA. 4. 5. 4²⁶. IN JO0B0. I. 9 ⅞. 20. 761. 2. 9 32 3.9.10.11. 546. 619. 4.* 2905 19. 4202 26. 36. 547. I1. 94. 15° . 40˙⁸ 4 290. 15 421l. 14. 422. 10. 61 3. IN PSALMIS. 2. 381. 68 5. 10. 323. 6. 234° 59 4. 5. 613. 7. 767. . I. 3˙ 4e 14 4. I7. 9 9 ⁵¾ . . 5. 6. 7. 572.580. 731.7420 12⸗ 104° 31. 432. 6 7. 4¾2. 760. 767. I. 691 IN Cap. XVII. XXIV. XVII. XXXI. XXXII. XXXIII. XXXVII. XLIV. XLIIX. XLlX. L. LI. LlV. LXUI. LXIIX. LXIX. LXXI. LXXII. LXXIII. LXXXII. LXXXVII. , 16. 15. 6. 1 7. 9. 23. g I57* 6. 7. 13. 9 82 15. 14. 5. II. 18. 8. I 2⅞ú. 19. 30. 11. 20. 8. 2. 7. 2 IN PSALMlsS. Page 655. 624. 29 93. 432. 160. 148. 43⁷. V 76.93. 123e 660. 662. 94. 1600 759. 444. 221. 203. 760. 998. 73. 110. 21. 403. 484. 624. 1670 636. 231. 671. 403. 87 764. 776 203. 446. 731. 94 209. 700. INDEX LOCOAHM CaAp. Verſ. XC. 8. XCI. 15. XCII. T2 XCIV. 12. XCV. 8. CX. 1. 3. CXI. 4. CXV. II. 17. CXVI. 8. 11. CXVII. 18. CXIX. 6.7. 12 24. 322 Sr⸗ 94 1056 107. CXXX. 2. CXXXVI. 25. CXXXIX. 14. 15. 16. 17. 6, CxXLIII. 2. CXLIV. 2. CxXxLV. 15. CXLVII, 7. IN PSALMIS. Pag. 6¹ʃ4. 73. 731l. 687. 552. 589. 546. 561. 64 5. 671. 683. 7900 241. 59 222. 148 254. 54. 403. 71. 69. 148. 443. 403. 632 71. 23. 12²3. 71. 925 371. 619. 6104 79. 9.155. 690, 303. 27 l⸗ Ir. . . W. W M Nn IN PROVER BIIS. Cap. Verſ. Pag. 1. 29. 70°5572. X. 12. 104. Ilj. 7. 619. 620. XvVI. 3. 29. XvulII. 15. 557. 6552 XIX. 17. 445 9. 994 H 19. 450. XXV. 9. 4507 XXVII. 23. 160. IN ECCLESIASTE. lIv. 15. 6 9. XI. 7. 619. 620 IN ESAIA. lI. II. 98. 16. 175. 29. 443 V. 23. 489 VIII. 14. 158 H 19. 20. 683 XI. 2. 683.743˙ H 10. 203. 6983. XIV. 27. 761. XIX. 18. 403 XXVI. 20. 172. XXVIII. 16. 152. 140 205”. 19. 1725 21. 666. 22. 173. 148. XXXVI. 28. 588. 7594 S. SCRIPTIR. Cap. XI⸗ XLII. XLHI. XLV. XLIIX. XLIX.- LII. LIII. LIV.: LVII. LVII. XLIV= 1xr. LXVI. Il. ul. Iv. V. VII. X. IN ESAIA. Verſ. Pag. 6. 93: 224 13. 772. 29. 763. 23. 98 9. 619. 1. 403. 6. 683. 1I. 223 4. 5. 683. 6. 198. .Y 10. II. 91. 229. 2375 II. 619. II. 179. F55 248 7. 107 100 4324 6. 93 8. 619. 2. 777. 3. 98‧ 17. 24 82 IN IEREMIAI 17. 7760⁰ 7. 12. 777. 20. 98 21, 98. 22. 231. 22. 24. 231l. 24 172¾6 Cuaß. Verſ. Pag. XII. I. 94. XIV. 19. 110. 609. 20. 98 XV. 19. II0 609. 633. XXIII. 5 763. 6. 556. 660, 29. 292. XXV. 29. 174. XXXlI. 3· 777. 19. 79. 84. XXXIII. 16. XXXV. I1. 261. 6. 16. IN EZECHIELE. XI. 19. 636. XIIX. 32. XAXX. 18,19. 25. XXXIII. II. XXXVI. 21. 489. IN DANIEL., IV. 24. 107. 108. 109. 110. VII. 13.14. 738. XI. 28. 588. 3l⸗ 246. 36. 130. 38. 186. 225, 236. NDEXY LOCOAHM IN JEREMIA Cap. 11. VI. Xr. XII. XIII. XI. II. UI. IW. W. VI. I. J. II. III. W. l. II. III. VIII. IX. IN HOSEA. Verſ. Pag. 3. 248. 15. 172. 2. 248. 6. 339. 1. 248. 9 588. 590. 760. 774 778. 10. 594. IN JOEIL.F. 15. 187. IN JONA. 9⸗ 9 ²⸗ 7. 187. 10. 175. IN MICHA. 3. 195. 6. 98. INNAHIMO. 6, 1748. IN HABACUC. 12. 148. 13. 94* 4* 81. 92. 95. 148. 656. 665. 1. 81. 92. 95. 1565. 77. IN ZACHARIA., 2. 110. 12². 2016° 13. 97. 2. 289 1060 7³1. S. § CRIPLUIR Z. IN MALACHIA. CLap. Verſ. Pag. 6. 412. V II. 232. 4 IN TO BI à. 6 fſy. 31. IN LIB. SAPIENTIM. 22? 16. 760. Ii. 27¹ 772. 14. 760. 17. 1. XI. 9. 10. 148.779. XIV. 24. 450. XVII. 1. 772. IN SYRACIDE. 1II. 1. 412. VII. 290 41¹² UIX. 14. 454 7. 450. v⸗. 19. 772. XVII. 14. 594. XIX. 2.6. 4 0. 595. rxVI. 19. 450. XXIX/ 32. 441. IN II. MACCABEOR. XV,. 12,14. 201. IN MATTHEO. J. 9 362. 15. 147.164.166.176. 568.678.68067750 IN MATTHEKO. Cap. II. W. V. . vrI. VIII. IX. X. x.. Verſ. 21. 73. 2° 7. . 12. 13. 8. 16. 17. 32. 17. 6 7. 12. 216 27. 36. 38. 39 45. 9° 10. 11. 7. 13⁶ 15. 17. 18. 2I1. 22. 12. 12. 216 222 32. 6. 11. 19 Pag. 622. 407. 164. 293 679. 362. 152. 298. 511. 642. 70 74. 360 678. 766. 5056 4296 434. 568. 59 4* 433. 3545 5076 487. 767. 729. 135. 321. 7566 196. 7959. 630. 71Ie 258. 673. 763. 255. 258. 565. 676. 769. 75. 268e 789. 7SI= IN IN MATTHKO. Cap. Terf. Pzg. 27. 656. 738. 765. 776. 28. 146. 204 535.572. 589. 711.742. 776. 781. XII. 1 07. 3. 190. 8. 655. 13. 703. XIII. 9. 771. II. 13. 636. 15. 630. 3⁰. 128. XIV. 3. 4. 754. 458. 20. 367. 523. 22. 302. 706. 24. 572. ſeq. 37 1X. I. 2. 190. 90 169. 183.25. 256. . 262. 308. 689. 752. 33. 7. 6zůA. 19. 549. 612. 613. 21. 264. XI. 6. 221. 115. 677. 766. 18. 777. 19. 168. 177. 27. 521. vVII. 5. 152. 642. 775. Xulll. 1. 2. 312. 6.7. 755. 18. 169. 177. 310. 20. 301.317. 326. 381. 664. 745. 74 82 JNDEY LOCORRNM IN MATTHEO. Cap. XIX. XX. XXII. XxuI. 1r. Xxv. XXVI. Verſ. 6. 9. II. 12. 17. 21. 28. 29. I. 2. Pag. 216. 217, 21ſ. 216. 565. 258. 235. 257. 495. 765. 769. 772. 589. 767. 769. 771. 765. 768. 769. 589. 767. 769, 771. 373. 254. 267. 769, 1355. 673. 763, 308. 321. 205. 20 1. 43². 293. 4²3. 367. 523. 580. 706. 589 241. 302. 397. 894 · 145. 35'1 45. 35 IN Tn. SF. & CR IPTIURA. IN MATTHO. IN LuCA. Cap. YVerſ. Pag. Cap. Verſ. Rag. XVII. 3. 2193. le 6. 8. 217. 38: 590. 1. 305. 644. 32. 33. 801. 6. 447. 35. 351. 677. 57 . 18. 19. 136; 8.363.369. 73. 579. 572.580.5 82. 583. . 30ſ. 703. 732.747.742. IIl. 1. 357. 20. 6 43. 745. 748: 32. 683¾. DW IN MARGO., UII. 21. 2, 3562. 4. 678 18. 679. 9⸗ 362. VI. 31. 453. 12. 360. 37. 38. 502. 15. 293. VIi. 30. 771.778 Il. 23. F07. L 37. 38. 149. W. 24. 771. 27. 90. V. 36. 518. 48. 149. VI. 19. 458. VIlIl. 8. 589. VIII. 4. 771. 10. 630. 18. 755 13. 769. IX. 24. 712. 50. 558. X. 27. 258. IX. 35. 703. .- 29 255. 258. 565. X. 2. 354. 6y6. 16. 266. XI. u. 589. 20. 764. XIr. 20. 367. 523. 27. 169. 22. 302. 706. 34. 354. 502. 505. 23. 24 572. XI. 2. 354. WI. 1. 6577. 766. * 26. 769. 780. 16. 228. 30. 08. 34. 354. 502. 505 512., 768. 41. 90. 20. 731. v. 14 5944 6 IN Cap. XIII. XI. vw. vyrtI. vX. xXx. XXI. XXII. XXIII. XXIV. I. II. III. IN INDEXY LOCOREX IN LUCA. Verſ. Pag. Cap. 5. 678. 1. 40⁰7. 18. 768. 24. 771. 3. 259. 7. * 678. 10. 562. IV. 9. 568. 22. 258. V. 556. 3198. VI. 21. 318. 19. 33. 34. 19. 703. 19. 301. 367. 523. 706. 20 241. 580. 25. 212. 318.594. 69. 801. tot. 351. 2. 447. VI. 37. 210. 45. 46. 578. 7. 765. 144. 164293. JOHANNE. 7. 630. 631. 12. 13. 701. 17. 298. 18. . 351. 775. 36. 87. 4. 772. 10. 775. VUII. tot. 7652. 1 613. 615. JOHANNE. IN Verſ. Pag. 5 14. 15. 8o. G 16. 639. 711. 763. 765.775. 17. 680. 18. 363. 573.590. 35. 738. 743 ½ 14.15. 763. . 23. 203. 738 (( 26. 815. 1 1. 354. 10. 755* 29. 636. 33. 48. 738. 51. 53. 76. 35. 246. UI. 37. 146. 726. 775. W. 40. 755. 775. 47. 763. G. 27. 73⁹. 8 29. 636. 35. 242. 37. 775. 40. 775. 74 6;6. W. 78. 738. B 5I1. 738. 739. 52. 211. 765. 74. 709. 739 19. 299. 636. 639. IN IN IOHAN NE. Cap. — S – — —. — = — △ ☛ — dS6 . „ —— — == — — — — = ☛rn =. — — — — — —–– — = — VIII. . 34. 35. 36. 37. 44. 3. 4 4. 5 9. 12. 28. 295 3. 4 5. 6. 18. 19. 1. 2. 5 12 19. tot. 2. 7: 3 12. 13 14*° 16. 17. 22. Lerſ. 588. 590, 770. Pag. 613. 650. 471. 629. 6;8. 646. 631. 53. 197. 222. 173. 75ſ. 766. 609. 775. 609. 766. 782. 580.738 742. 705. 775. 74⁸ 762. 1572 137. 157.552. 631. S. S5CRIPTNZ. IN J.OHANN E. Cap. XVI. III. 636 760. 762. 354. 44”8. 679. 688. 292. 677. 679. 680. 689. 41. 85. 775. 354 IUV. V. VI 763. Verſ. Pag. 24. 40. 2. 738.747.772. 5· 747. 8132. 10. 20. 24⸗ 17. 642. 24 741. 25. . 741.747. 36. 318. 594. 19. 71II. 21. 312. 318. 678. 23. 168. 177. 30. 17. 316. 318. 351. IN ACTIS. 1 353. 7 772. I. 821. 36. 7 %. 398. 164. 1 753. 3. 752. 21. „2;. 1II. 80. 12. 278. 29. 267. 270. 319. 670. II. 447. J. 644. 768.769. 778. 1. 304. 6. 341. 37. 351¹. 152. 197. 4. * IN IN ACTIS. Cag. Verſ. Pag. XI. 38. 701. XII. 6. 768. . XAIII. 38. 80. 45. 768. 773. 46. 590. 4”2. 760. XIV. 2. 778. 19. 42¾. XV. 1. 219. 3. 9. 189. 219. 264. 10. 32.42. 18. 588. 724. 759 20. 41. 38. 566.603. XVI. 1. 753. 3 751. 14. 552. 636. XVII. 8. 447. 28. 621. 30. 299. 780. XVIII. 6. 778. XX. 21. 56. 678. 28. 579. 735. XXI. 24. 26. 752. XXII. 27⸗ 447. XXIII. 1I. 717. XXVI. 18. 630. 765. XXVII. 23. 711. IN EbPIST. ADb ROMANOS. 1 33 733. 4˙* 847. 6. 39815 16, . 779. zos TINDEX Locokun IN EPIST. AD ROMANOs. Cap. II. III. IV. Verſ. 17. 18. 21. 25. 27. 16. 24⸗ tot. 11. 12. 13. 16. 20. 23. 25. 39. 31. I. 2. 32. 4 5. 6, 7. 8. 14. 15. 16. 25. Pag. 656. 665. 292.565. 679. 681. zor. 152. 154. 122. 489. 199. 298. 145. 630. 631. F. 292. 654. 67. 278. 152. 200, 84. 6606 659. 557. 672. 654. 292. 152. 181. 184. 660. 663.682. 657. 663. 69. 157. 69. 115.292. 58. 591. 654. 657. 683. 660. 663. 699. IN I S§. S CRIDTIXXE. IN EPIST. AD ROMANOS. Cape V. VI. yn, Verſ. 1. 2 12. 19. 20 21 8. 12. 13. 14. 16. 195 7 ¾. 8 9. iz. 16. 195. 22. 24. 25 1., 23. 3· 7 Pag. 145. 227. 239. 245. 145. 152. 290 613 299. 557.6 14.,6546 665. 81. 88. 293. 364. 568. 1370 735. 684 166. 167. 690. 5626 184. 537. 562. 799. 565. 657. 44.169. 264. 567. 638. 690. 145. 6334 687. 633. 699 94. 562, 687. 671. 689. 64 5. 650., 6865 IN EPISI. AD ROMANOS8, Cagp. 1X. X. 300. 303. 567. 568. 650. 30 2² 156. 563. 686. 689. 566. Perſ. 8. 10. 1¾. 14. 16. 1824. 242. 25. 28. 33. 34. 35 5 7. 9* 1I1. 16. 19. 22. 24* 3. 10. II. 12.0 1416. 17. 19. Pag. 552. 5675 1722 674. 645. 685. 766. 777. 645. 646. 657. 766. 687. . 689 615. 646. 663. 762. 36, 590. 762. 764. 765. 771. 656. 7706 518 T71. 377. 726. 761 21.761. 774 770. 781. 552. 7564 778. 779. 774 7656. 565. 30. 205. 765. Ij. 74. 179. 552. 642.661. 140.178. 7 6. IN IN I. AD ROMANOsS. Capß. XAl. Verſ. 6. 20. 22. 29. 32 33. XII. AlIII. XIV. Xv. IN I. 1. 12 192 A 31. 24. 7. . CORINTHIIOS. Pag. 590. 674 773 777. 156. 589. 766. 77707&4 174. 191. 230.245. 370. 568. 688. 594. 432. 373 194. 562. 670. 376. 690. 191 . 752, 133. 257 264. 68. 157. 185. 253. 669. 591. 762. 782. 233. 762. 553˙ 556. 682. 763. 307. 106. 331. 614. 628. 530. 631.637. 647. TNDEX LOCORUIM 766. 630. 641. IN I. AD CORINTHIOS. Verſ. * 21. 22. I. I1. Cap. 9. .ſeg. 13. E. Lot. VI. 5. 6. 7. 9. 10. 16. 27. 5. 9He 14. 18. III. 3. . 14. 16. 19. 22. 27. X.— H II. 630. 552. 50. 21. 32.34. 563. 654. 776. Pag. 313. 639. 2432 303. 690. 636. 642. 425: 446. 447. 77⁸. 305. 447. 671. 194 674. 684. 695. 191. 591. 762. 670. 254. 24. 35. 215. 213. 259. 2720 24. 215. 217 753 ½ 219. 254. 671. 60. 372. 562. 670. 7752. 191. 568. 671. 687. 591. 762. 77. 302. 572. 695. F7o01. 707.708.775. 708. IN N Al. IN I. AD CORINTHIOS. XIII. xy. IN II. III. Verſ. Pag. tot. 387. 23. 209. 302. 367. 387. 523. 706. 25. 209. 241. 26 274. 27. 696. 708. ſeq. 28. 209. 29. 573. 696. 3. 636. 2272. 453. 2. 84. 102¾. 12. 691. 17. L 6032 26. 738. 7432 56. 57. 170. 172. vjſ. 426.6064. AD CORIN THIOS. 3. 763. . § CRIPTIIR T. IN II. AD CORINTHIOS. Cap. W. VI. rii. IX. X. XII. XIII. 4· 643. 5. 8. 238. 552. 614. 631. 6 36. 682. 766. 13. 155. 567. 15. 3565 679. 68 ˙5– ’” 16. 566. 679. 684. . 25. II. Verſ. 4. 16. IIe 14. Pag. 615. 172. 318. 321. 586. 752². 757. 17. 636. 26. 21. 243 765. 1. 645. 647. 14. 7. 10. 7. 132. 10. IN EP. AD 2. 8. 20. 6. 16. 1. 21. 321. 586. 671. 752 664.776. 372. 679. 372. 4.26. 561. 568. 671. 243. 318 571. 174. 1I1. 177. GALATLAS. 692. 135. 267. 281. 3197 327: 543 2„ 558. 586. 757. l 558. 591. 688. 184. 566 IN IN EPIST. AD GALATAS. INDEX LOCORHM IN EPIST. AD EPHIESIOS. Caß. Vorſ. Bag. Cap. Verſ. IIl. 2. 6972 7. 13 613. 682. 9. 15. 184. 209. 17. 22. 156. 660. 21. 24. 683. 22. 2. 647. II. 2. W. 633. 1.s.. 559. 613. 642. 663. 3. 4. 685. 690. 5. 17. 562. 567. 633. 6382 F. 646. 687. 3. 19. 4 ³4 V. I. 189. 266. 471. 10. 186. 753· 18. Po 37 194. 25 . III. 15. G. 59. W. Fe 17. 633. 687. 689. 10. 18. 690. II. 19* 324. 536. I9⸗ „ 21. 674. 22. 2 669. 689. 2 ¾. 24. 671. 28. VI. 5. 373. 30. 12. 685. V. 3. 15. 636. 5. 16. 685. 9. IN EPIST. AD EPHESIOS. 9. 1. 2tot. 762. 766. 17. . 4. 590. 22. 5. 6. 162. 588. 630. 663. 2 ¾. 608. 760 ſeq. 770. 25. 774 ſeg. 78r. 26. Page 7 3 6* 764. 762. 63 2. 727. 737, 738,74 82 131 672. Iyé6. 471. 62 9. 637. 638. 552. 6)6. 630, 639: 64 4 ½ 18 . 562. 90. ſeq. 636. 657. 672, 6G6. 668. 688. 14. 15 2 134. I 5⸗ 7 31. 580. 317. 3ab. 615. 630. 646. 614. 175. 748. ℳ4. 6304 699. 19I: 374. 131. 126. 301. 745.748. IN 613. 681. INN == S= 1 5 S§. 5CRIPTYVRAZ. IN I. AD tPIIESIOS. IN EP. AD COL.OSSENSES. Cay. Verſ. Pag. Cap. Per/ſN. Pag. 1. 374. 4 19. . 9. 582. 701. 732. 2. 41². 742. 744⸗ 4. 374 . 11. V 147. 5. 375. 3. 630. 656. 16. W 590. I6. 42¾. 132. 189. 752. IN ALD PHILIPPENSES. 754. lI. 6. 769. 676. 17. 234. 9. 632.727. 18. 220. II. 676. 22. 265. 25. 672. 23. 187. 27. 668. l. 4. 718. 29. 636. 766. 5. 674. 7. 579. 657. 665. 10. 57. 8. 557. 657. 665. 12. 614. 19. 6 1. 639. 642. 14. 102. 766. 769. 19. 374. 8. 7. 20. 418.419. 55. 21. . 507. IV. 1. 7 40. IN I. AD THESALONIC. 244. I. 4. 676. 590. 764. 776. 8 146. 781. 20. . 23z0. IV. 4. 336. COLOSSENSES. 6. 441. . 572. . 146. 6 31. . 441. 668. 19r. 471. . 4²6. 73*½ THESSALONICG. 80. . 320. 673. 4. 2388. 320. 583. ÿM 8. 284.289. 4 IN F. Cape Verſ. . 13. 17. III. INDEX IN II. AD THESSALONIC. 2. IN I. AD IIMOTHEIM. Pag. 762. 203. 656. 1. 14 37 * 9. 566. 68 4. 66. 770. 10. 402. II. 1. 486. 497. 4 780. 5. 155. 577. 8. 507. 12. 472. 15. 217. III. tot. 372. 1. 373. 7. 373. 5. 372. 15. 73. 749. 16. 732. IV. 1. 133. 183. 3.4.0 306. 8. 253. V. 5· 375. 8. 262. 11. 12. 261. 202. 20. 453 15. 1 17. . IN II. AD TIMOTHEUM. II, 12. 777. 15. 564. 676. 19. 764. 78e. 2I9. 32 0 224. LOCORIM IN II. AD TIMOTHEUM. Cap. Verſ. Pag. 25. 131. 629. 638. 731. 26. 6.5. III. 1II. 755. 16. 5y91. 698. 762. IN AD TIIUM. . I. 1. 37. 2. 25. 3. 698. 760. 761. 7. 5 . 363. 6. 372. 9. 10. II. 609. 14. 308. 15. II. 4. 4 dg.⸗ III. 5. 591 656. 6. 363 512. 636. 10. IN I. PETRI. 1. 1. 5. 55563. 675. 2. 24. 4. 732. 10. II. 609. 650. 12. 732. 762. 20. 760. 762. 21. 365. 5720 24. II. 5. 230. 6900. 6. 152. 9. 326. 675. 10. I1. 650.,7772 12. 762. IN 1 S. & C RIDTYN RJZ. . IN I. PE TRI. IN I. OHANNIS. 4 Cap. Verſ. Pag. Cap. Terrf. Pgkg. 5)2 13. 32²9. IlI. 2. 691. ℳ 21. 769. 7. 665. ℳ III. 3. 374. 9. 300. A 18. 733. 17. 432. IV. 1. 733 2az3z. 676. U . 8. 103. I. 10. 87. 12. 13. 495. 21. 670. 14. 63. F. 7. 766. H 1I. 172. II. 76 ½. V. I. 325. 1y. 688. . 2, 561. 671. 21. 76 5. Nℳ . . I. 25. 4 IN II. PE T RI N III J0. 32 4 Je 4. 732. . 325. 1 „ 636. IN EEIsT. AD EBRXEOS. 1e. . 4. 99.590. 35. 1. 3. 727. 748. e ⸗ 8 572. . . 3⸗ 213. II, I. 8 6 . 20. 21. 769. 778. 780. 2. S. m. 9. 3589. 765.779. 8. z8. 14. 766.780. 14. 38. 21. G 761. 1* 546. 22. 6 15. 131. 471. 637. IN I. IOHANNIS. 16. 613. 4 . · 777. 17. 736. 745. 748. 6. 613. 1IlI. 6. 673. 763. 766. 4 e 7. 665. 14. 673 ſe 8. 738. 17. 589. , 10. 300. W. . 768. S . ... 589. 13. 580. 759. 4 ee. . 198. 76;3. 15. 748. . W 164 613. PFi. 18. 525. 1 IN INDEX Z1αω0μι0% . IN EPIST. AD EBREZOsS. IN EPisT, JACOBI..ßA Cap. Verſ. Pag. Cp. Verſ. Pag. S 11X. 1. 727. 7. 489. 3. 237. ſeq. 10. 224. 1X. 26. 229. is. 106. X. 14. 229. II. 17. 662. 00 20. 769. 26. 106. 29. 778 780. kII. 14. 446. 32. 425. 495. W. 11. 446. 35. 679. V. 16. 1671.486. XI. 4 97. 20. 4 3. 8. 660. IN AbOCALYESI JOHANNIS. H“ XII. 1. 639. „ 6. nz;. In 2. 27.‧ II. 13. 755. M. 5· 637. IYII. 5. 776. . 5. IV. II. 619. . . V. . „. , xu. u. 568. T1. 10. z6. 1 = 15. 16. 230 690. „. tot. 28. 1 17. 266. . 17. N EPIST. JACOBI. XX. 5. 764. 1. 2, 405. XXI. 26. 764. 776. B F. 763. XII. 3. 691. Uun, 6. 201. 19. 764¹ 1 INDEX GCo. 1, GENSI. NI E . 4 VYVIII. 17. & . 5XxXI. 66. IN ExOD0O. „ XrjiX. 15. XKxVIll. 22. 4 Nã LEVITICO. ſo. . . IN NUMERIS. . EV. 1. 76, . IN oEVTEROM. „/9 e . XIII. . IN·I. SAMUEI. XII. 1I. . IN n SAMUEL. MWI. 1N II. RLGUM. INDEXNX IV. LOCA S. SCRIPTIRE IN 4 CoONFIIAIIONE PONTIFHCIORUM DOCITORM. all egata. IN II. PARAL.IP. Pag. Cap. Verſ. Pag. 4. XXXIII. 12. 10. * 6. 1 N J B O. 4. 14. PI. 58. 24. 6. XXXIII. 23. 170 24. IN PSALMIS. XIX. 15. 10. 24. XàXI. tot. 10. XXXPM., 217. 10. 38. LXXXVI. 12. 26. CxxxVIv. d. 26. 2. IN ECCLESIAST. 1. 10. F. 24. VAI. 22 10. 24. Xr. r. 6. XXXI. 10. 14. XL. 1. 4 6. LIt. AI. 24 c 3 IN Capy. LrI. LVIII. II. III. XXXYV-. XVIII. Ir. XII. XII. III. J. 7. III. VIIl. X. W. UII. XV. nI. n. INDEX IN ESAIA. Verſ. Pag. 4 39 7. 4. IN JEREMIA. 19. 15. 5. 14. 38. IN EZECHIEL. 21. 10. „ 31. 14. IN DANIEL. 24. 15. 10. 1I. 30. IN HOSEA. 9. 15. IN [ONA. 10. 6. IN ZACHARIA. 12. 17. IN MALACHIA. I2. 30. 236 3 IN SAPIENTIE. 21. 25. 41. IN TOBlIA. 11. 15. IN BARUCH. 4. 16. IN II. MACCAB.B 14. 17. N MATIHEO. 8. 10. 12 7. LOCORNIM Cap. IV. V. X. XIII. XPI. XIX. XxXx. XXIII. XXIV. Xrxr. XXVI. XXVIII. II. III. I. III. Al. X. XI. zI. xXXI. J. IN MATTHEEO. Verſ. 17. 15. 19. 7. 38. 48. 24⁷ II. I2. 29. 3. 37. 15. I. II= 20. IN MARGCO. 25. 27. IN ILI.UCA. 8. J 74: 75 16. 23. 62. 7. TLé. 9. . 10. 30. Axy- IN IOHANNE. 33˙ Pag. 11. 37. 36. 41. 15. 7. 1. 35. 39 40.⸗ 5. 14. 39. J. 14. 38. 37. 37. 2 ³³(ß 24. 74 39.* 40⁰0. 299 3 5. 41.154 6. 19. II.⸗ IN — — — — — = — = — = = X. XII. XX. 1N VIII. XMIII. XV. 1. III. EPIST. IN IOHANNE. Verſ. 27. 26. * 15. 6. 16. 4. 14. 21. Ie 38. 4 4. 5. 2. 7. 28. 46 7. 20. 28. 21. 9 * 13. 18. 1. ſeq. 0. IN 1 CORINTH. 10. I. 20 △ AD ROMANOS, SF. S CRTPTII R. Pag. 4. 4. 6. 16. 15. — 7. 16. 6. 9 15. II. 5. 18⸗ 31. 19. 35. 19. 6. 7. 3 . 8. II. 7. 13. 34. 18. Cap. W. r. VI. 8. 25* IN I. CORINIH. Verſ. 9. 28. 7. 21. 12. 2. 6. 5. 12. 37. 38. 40. 13. 10. 16. 31. 27. 9. 13. 14. 16. 32. 34. 40. IN II. CORINTH. 10. 3. 7. 9. I. 10. IN GALATAS. . . 4. 6. 13. 10. „ Bag. 25. 25. 44. 4². 36. 35. 23. 35. 14. 39. 39. 41. 3 2 8. IN, AD EPHESIOS. Cap. Ve rſ. II. 3. F. 2 . IN AD PHIL.IP. W. 13. IN AD COLOSS. J7. 12. III. 14. IN II. THESSAL. 17. 15. IN I. IIMOTH. 1I. 5. III. 2. W. 3. 7. 9. G 12. 19. VI. 20. N II. IIMOTH. IV. 7. Pag. 3 18. 25 35* 17. 27.35.· 27.37. 26. 40. 4¾. 35. TNDEX LYOCOARRNHM Ca. II. 7. VI. VIII. XI. XlIII. IN I. PE TRlI. Verſ. 16. IN II. PETRI. 10. IN AD EBREOs. 10. 12. I. 17 IN JACOBI. 17. 26. IN APOCaAIL. 4. 14. 3. 6. Ppag. 44 15. 15 31. 32 32 F. .. 17. 1y. 31. 6. ani uhenſe⸗ MNande⸗ rohr ubapti Ungoni lunn ſhunaſh Au. IIA. ard Imabe kenhar Pigitt ne is G ri capern Tolu AVITORVM, Aöriani XXIX. Albigenſes XVI. Alexander Papa V. Anmbroſius VII. XI. XI X. XXIII. Anabaptiſtæ VIII. XIII. Arragoniæ Rex & Monacho XL. Ariani I. Aſiani XXXVII. Athanaſius XXV. Auguſtinus III. IIX. XI. XIV. XIIX. XXI. XXIII. XXV. XXIX. XXX. XXKXI. XXXVI. XXXIX. XLII. B. * Barbara XXVII. Barhabas XXXI. Baſilius M. XVI. XXXI. XXXIX. Beda XIX. Benedi kus XxXINX. Bernhardus XVI. XXXIX. Brigitta XXXIX. C.alixtus Papa XXII. Canones Apoſtoliid XXII. Juris XXIII XLl. Canon Miſſæ XXV. C.anonicum jus XIII. Capernaitæ IX. Carolus Cæſar 1. II. INDE X V. CONCILIORVM, RVM, ALLEGATORVM in Confutatione Pontiſicii Confeſi. Auguſtanæ. Cathari XVI. Catharina XXVII. Chryſoſtomus XVI. XXXI. XXXIII. XXXV. Clara XXXIX. Clemens Papa XLIII. Concilium Generale c. Firmi- ter. IX. Agathenſe XIX. Arfricanenſe XXII. Aurelianenſe XXII. Baſilienſe. XX. Conſtitutio c. Omnis autriut- que . IX. Gerundenſe XXII. Cæſärienſe XXII. Carthaginenſe II. II. XXII. Conſtantienſe VII. Meldenſe XXII. Nicæxnum II. XXIII. XLIII. Rhemenſe XIX. Sardicenſe XIX. ce, de Pœnitentia IX. D. Dominicus. XXXIX. Donatiſtæ VIII. Fremitæ. Paulus XXXIX Eunomiani II. Fran- 4 F. Franciſcus XXXIX. G- Gelaſius Papa XXI. Gerſon XLI. Græca Eccleſia XXIII. Gratianus XXXIII. Gregorius Papa XXIII. XXXIX. H. Henricus IV. Imperator XXVI. Hieronymus XKVI. XRIII. XXVI. XXXI. XXXIV. KXXVII. Hilarius XXXI. I. Ignatius XIX. X RXI. Jovinianus XXIV. XXKRIX. Judæi XXXVII. Juſtinianus Imp. XLII. L. Lampertiani XxXXIX. Latinæ Lingvæ Vſus. XXX. Latina EFccleſia XXIII. Laurentius XXIII. Leo M. XI. XXIII. Lingua, Latina, Ebræa, Popu- laris in Miſſa XXXIX. Liturgia XXXI. Lombardus XXXKII. Lucas XXXI. Lutherus III. M. Manahem XXXI. Manichæi IV. XIV. XXXVII. Marcion XXVII. TINDEX V. AVTOR. PONTIF. CONEFVT. Marcioniſtæz XXXVII. Martinus KXrxXVII. Monaſtica XkXXFIII. Xl. Montani XXXI. . . N. Neſtorius Xx. Nicolaus XXVI. O0 Officium ſeu Rituale XXIX. Origeniſtæ IIX. XXXI. P. Paphnutius XXIII. Paulus Eremita XXXIX. Pauperes deLugduno IX. XVI. Pelagiani 1MW. Picardi W. Pontifices Romani XXMIII. R. . Rechabitez⸗ XXXIIXN. . §. „ —J Samoſateniani r.. Siri cius Papa XXII. Ssymbolum Apoſtolicum III. Synodus. Vid. Concenium. T. Tatianus XXIIX. Tatiani XurII. Theophylactus XIX. Titus XXVII. V. Valentiniani II. vigilantius WI. VValdenſes VIII. VIII. VViclefus INDEX VI. RER. S ie 1 ſelber fſn hileu, pubi. Pire Oritun done tigt NN Non Voxe x z S 4 = — . R Akuran icatio rbr non eſt me- ritoria vel perfe ctio 259 Abſolvere & Laicus poteſt in ca- ſu neceſſitatis 326 Alſolutio publica privata 160 oritur ab officio clavium 303 non eſt negligenda 303 erigit conſcientiam 146 Vox eſt Evangelii 146. 138 non eſt Jjudicium 160 Vox de cœlo ſonans 29 eſt verbum & verè Sacra- mentum 146. 178 poteſt propriè dici Sacra- mentum pœnitentiæ 146. 178 Verbum bei eſt, quod de ſin- gulis autoritate divina L Pronunciat 159 eſt promiſſio remiſſionis pec- catorum 152. 178. 364 eſt conſolatio & auxilium contra pec catum 303 Conſolationem affert con- ſcientiis 29 requirit fidem 29. 152 accipitur fide 152 à Chriſto inſtituta eſt 303 eſt executio alieni beneficii 160 papiſtarum 159. 204 credenda eſt 29. 136. 138. 146. 159. 364. 768 impiè tolleretur 160 non eſt abolenda 30 3 firmiter credenda 130. 135. 146. 364 ſæpẽè petenda 28. 138 maximi facienda 29. 30 retinenda 139. 30;3 maximum beneficium 29 non aſpernenda 160 Abſolutioni aſſentiendum r52 Abſolutionis voci non ſecus credendum, quàm voci de cœlo ſonanti 146 Abſolutis datur Cœna Domi- nica 28. 225 Abſtracti vocabulum variæ ſi- gnificationis 64 Abuſu rei rem non tollit Srg in quibusdam ritibus hæſe- runt 2 2¾ quidam novi recepti ſunt vitio temporum contra Canonum voluntatem 22 4 Populus AcC. Populus non cogendus ad illorum obſervationem contra conſcientiam 22 Accedat Verbum ad Elemen- tum & fit Sacramentum 510. 524 Accidens, ejus vocabulo non eſt uten- dum in templis 550.624 benè autem in ſcholis 550 diſtinguitur hoc opus Dei ab opere Diaboli 550 Vitium à natura. Axndia, acedia quid? Acta Apoſtolorum c. II. v. 38. p. 164. pœniten- tiam agite & baptizetur unusquisq; in Nomine Jeſu Chriſti. c. III. v. 21. p. 723. quem o- portet cœlum capere. c. III. v. 25. p. 109. Vos eſtis filii Prophetarum & Teſta- menti, quod Deus dispos. c. IV. v. II. P. 278. hic eſt lapis, qui reprobatus eſt à vobis æ dificantibus & factus in caput anguli. „c. IV. v. 12. in alio n. &c. c.V. v. 29. P. 17. 45. 270. 319. O. portet Deo magis obediri quam hominibus. c.X. v. I. & 2. p. 304. Vir qui- Et non eſt ſalus. neque INOEX. Ac. dam erat Cornelius, ti. mens Deum c omni do- mo ſua, faciens eleemo- ſynas. c.X. v. 43. P. 77. 152. 179. Huic omnes Prophetæ teſtimo- nium Perhibent, remiſſio- nem peccatorum accipe- re per nomen ejus. c. XIII. v. 38. p. 80. per hunc vobis anunciatur remiſſio peccatorum & ab omni- bus, à quibus non potui- ſtis in lege juſtificari, in hocjuſtificatus omnis. c. XV. v. 2. P. 603. facta di- ſceptatione non mini- ma. c.X V. v. S. 9. P. 81. I13.189. 219. 264. Fide purificantur corda. Nunc ergo quid tentatis DPOeum, jugum imponere? c.XV. v. II. p. 603. credimus ſalvari ut Patres olim. c.XV. v. 19. p. 41. Iudico non inquietandos converſos e Gentibus. c. X V. v. 20. abſtineant à ſan- guine & ſuffocato. c.XVII. v. 24. p. 546. 621. fe cit mundum & omnia, ipſe dat omnibus. c.XVII. v. 30. P. 299. nuncpeus annunciat hominibus, ut omnes Cunn arr (NMXV ſuo unet eto elie tetur (Um v gdis inne helli (glin iN all n Ohl⸗ uid N V 5 nee A 1 n un Ule u chn Agdoptio in filios Dei 654. 655. Ad. omnes ubiq; peœniten- tiam agant. c. XX. v. 28. P. 579. redemit nos ſuo ſangume. dAlhliones & paſſiones tribuuntur perſonæ, non naturis 735 Adtus elicitus dilectionis nil me- retur 63.64. 68 dädam vet as quid? 520 in nobis eſt 304. 6986 pellicit & ſeducit 503 extinguendus 503 ut aſinus coërcendus lege S& peœnis 689. 690 mortificatur afflictione. Adiaphora obſervanda ob concordiam, 16. 44. 192 quid & quæ?? 16. 585. 751 vide Ceremoniz 121 ad ordinem ſunt & decorem Eccleſiæ nec præcepta nec prohibita ad ſalutem non neceſſa- ria 16 non cultus ſunt divini poſſunt mutari nil credendum in illis 586 586 657. 663 Adrventus Chriſti ad judicium 17. 248 ddverſarii vocanturPapiſtæ 242. L 2563. 204 INDE X. Ae. Arff. Adulteris punienna 25 Equitas concordiæ alendæ ne- ceſſaria 105 dër bonum Dei donum & pars panis quotidiani 358 Aöärius hæreticus, quis, & quid ſenſerit? 247 Aeſcbines 226 Ahfrttus mali peccata 94. 294 mortificandi 94 reprimendi 4 boni non fiunt ſine Spiritu Sancto 85 compenſantur vita æterna 121 Aßffectibus carnis non indulgen- dum t91. non obtemperan- dun 191 Afictiones quid? 174 plerumq; poœnæ peccato- rum 172 non tamen ſemper, 173. 174 ſunt exercitia noſtra 191 Sacrificium 230. 240 ad noſtram utilitatem de- ſtinata opera, ut potentia Dei fiat in infirmitate no- ſtra perfectior 174 faciunt ad mortificandum peccatum & concupi- ſcentiam . 172. 191 ad mortificandum Adamuùm veterem 121 2 fugimus Ag. Al. fugimus infliguntur ad mortifican- dum præſens peccatum 172. 173 exercitium ſunt piis 172. 174 Præparatio ſunt ad renova- tlonem 172 non remittuntur clavibus 172 non ſatisfactiones ſunt æ- ternæ mortis 173 non pretium pro zterna morte 173 ſunt probatio 174 non ſemper iræz ſigna 173 non fugiendæ 63 nec averſandæ, cum impo- nuntur à Deo 55. 63. 70. 191 nemo ſat patienter illas to- lerat 94 in illis Deus invocandus 22 Ava quid? 244 Ager, pars panis, Dei donum 358 Agnoëtæ hæretici 744 dAgnus Dei 278 ejus crematio notat mor- tem Chriſti 234 Alexander ſolvit nodum Gor- dium j 189 Alexandria urbs ejus Epiſcopus Orienti præ- fectus 306. 314 Diaconi & Archi-Diaconi 325 Al. Am. Alexandrinus Sutor 257. Deo gratior S. Antonio. Aliena Deus quis? 394 Adegoriæ nil firmiter probant 13 Allaoſis Zwinglii larva Diaboli 729. 733. 734 neptis veneficæ rationis 734 Altare vox non probat Miſſam, 244 Ambroſius de Virginitate 216 de Miſſa, 28. 24 de Juſtitia Operum 556. 8r de Vinculo Perfedctionis, 103 de Gratia, 19. II8 de Salute, . 13 de Pœnitentia 159 de Remiſſione Peccatorum, 13 de Imagine Dei 56 de S. Cœna, 572 de Fide, 13. 21. 672. 802 Amen quid ſit? 361. 507 Amiculum linteum non eſt San- titas, . 307 Anabaptiſtæ quid doceant? 13. 15. 74. 593. 785 damnant Baptismum 336 ſunt Latrones & ſeditioſi 136 579 Naſutuli 512 Fanatici 519 spermolog 0 expectant illuminationes taciti opinionis impiæ fanaticz Analogia An. taciti & otioſi ſine verbo 180 136 diviſi in Sectas 593 Magiſtratus inſidiatores 519 novi Spiritus 512. 513 craſſi Spiritus 518 impia, ſeditioſa facta 136 verbi 60or. 612. 619. 654. 668 fidei, 15. 607. 726. 739 ſigni & fignati Calviniana 722 Ancillu opus 4² officium J 4²² bonum Dei donum, pars panis quotidiani 358 opera ſancta 4²² quædam furaces 441 non alienandæ 458 mancipia olim 4535 Andreæ Oſtandri Error de Juſti- tia noſtra 556. 652. Vide O- ſiander. Androphoni, 432 Angeli orant pro nobis 284 prompte Deo obediunt 686 Animæ non liberantur e Purga- torio 281 nec per Indulgentias 144. nec per Miſſam 242 Animalis homo 5sI Anima pro 6. nummis liberata e Purgatorio, 297.578 1 N D E xk. Animarum Balnea 25r. Vide Balneum. Exequiæ 28² ſeptimæ 281 triceſimæ 281 Vigiliæ 281. 282 Apparitiones 281. 2982 omnium Dies 28xp Animus humanus non ſentit iram Dei aut Judicium Dei 63 fingit ſe velle diligere Deum 63 benefacere propter Deum 63 ſecurus ſine Spiritu ſancto Ccontemnit judicium Dei aut in pœna fugit & odit judicantem Deum 67 S. Anna Patrona divitiarum 205 Annus Papz Aureus Jubilæus ‚quid, ubi, cur? 297 Ant ichriſtui ejus Regnum quid: 185 novus cultus excogitatus humana autoritate Chri- ſtum reliciens 185 Antichriſti forma & Politia novwi cultus 186 Antinomè 680. 691 opinio legem renatis opus haud eſſe, ſed non rena- tis 691 à 3 cur An. Ap. cur damnenturr Adverſarii Legis 680 Peccato & Evangelio, non Lege arguenda 681 Antiſtrephon II8 Antitrinit ariorum errores, 789 Antonii Eremitæ petitum & vi- ſio 256 Apocalypſis Cc. XII. P. 286 Apollonia dentibus mederi cre- dita 390⁰ Apolagia Auguſtanæ Confes- ſionis Symbolum Eccleſiarum no- ſtrarum m 544 non recipitur à Cæſare 50 aucta à Philippo 50 Apoſtoli eorum Canones de Collatio- nkthibus 244 Symbolum 7. 543 horum verba de baſchatis feſto celebrando cum Ju- dæis . 134 opinio de Ritibus 133 Exempla allegare ſatis haud eſt. 133 & patriis moribus quædam retinuerunt 133 Apparitiones animarum 281. 282 Appetitus naturalis Ordinatio Dei 214 in noſtra ſexus ad ſexum 215 eſt oρνρ Poiα 213. 215 I N D E, x. Ag. Ar. Aqua Beneditta, ejus vis nz Conſe crata, ſale conſperſa. Arbitrium liberum, aliquod eſt poſt lapſum in externis & hujus mundi rebus, quæ rationi ſubje- tæ ſunt 18. 615 Archidiaconi Alexandriæ eli- guntur à Diaconis 325 Architectonica 193 Areopagitæ, 255. ita vocantur Doctores Pontificii. Ariſtippus 258. abjicit aurum in mare. Ariſtoteles Ethica ejus in templis olim 64 Dictum de Juſtitia 66. Ad Alexandrum 108. de pæœ- næ uſu. ſcripſit de moribus civilibus eruditiſſimè 64 Armorum fabricatio damnatur ab Anabaptiſtis 595 Aromatum conſecratio papiſti- ca 309 Arragoniæ Rex & Monacho 35 Ariani damnantur n. 581. 583 errores illorum 583. 788 Articuli Smalcaldici Symbolum Ec- cleſiarum, 7544 plures ſunt quàm 1ꝛ. in Sym- bolo 466 Artie 17. 196 ſad, . Hiuhr ano ur gae (. ſeßel (Elo⸗ ſnd ſi ſi ONA lunaͤ mii⸗ Eenm N I ”MM 1 oli . rer ine el ſt 10h Ar. As. At. Au. Articulos fidei facit verbum Dei, non Patrum diétum aut factum, neq; Angelus. 282 . Ar, quemque fua artificem facit. Aſcenſio Chriſti eſt füpra omnes cœlos 731. & non ut alius ſanécti. Ace: ſic vocantur Pontiſicii . 164. 200. 266 — 229 dibanaſi ius. ejus Ssymbolum 2. 799. 801. 821. 822 Attritio 77. eà gratiam non me- remur 143. propter eas nemo juſtificatur 149 eſt initium contritionis 294. medium. attritionis me- ritum nullum, 153. non e- licit actum dilectionis Dei 153 Audiani hæretici 7 volunt paſcha ſervari cum Judrxzxis. Audicorum officium 372. 426 Avenæe conſecratio 309 Auguſtana Confeſſio prima & in- variata vera & Symbolum noſtrarum Eccleſiarum eſt. 62. 544. 602 ATugußa vindelicorum 5. 281. 289. 601 dupuſtinus 17. 8I. 94. 121. 170. 195. juſtificari fide Chriſti. 79. 82. 282. 175. de commemoratio- Au. Ba. ne mortuorum 31. 41. de Pec- cato. 57. de Lege 59. 57. non dari Gratiam ob merita. 66. 67. 82. 809. 817. 525. 510. 20. 19. 554. facere Deum è& no- lentibus volentes, & habita- re in volentibus. de Cœna Domini. 572. de Arbitrio 635. de Vetere & Novo homine 649. de Converſione 636 Auguſtus Ele ctor ſubſcribit Con- cordiæ Præf. Aurvbατοα Mariæ ſimulacrum 206. Vid. Maria. Simula- crum. Auxilium, humanum quæritur à carne noſtra 94 expe ctandum à Deo 85 non ferre, cum queas, pec- catumeſt 4³1¹ Baaliticus cultus inkegno Pon- tificio hæret 248 eſt miſſæ abuſus 248 durabit usq; ad Chriſti judi- cium 248 Balneum animarum 251. 280 Baptismus, quid? 228. 362. 301. 510 Opus eſt Inſtitutum Dei 508 ſpeciem non habet exter- nam 509 eſt „ I N D E, k. Ba. eſt Lavacrum Regeneratio- nis & Renovationis Spiri- tus Sanéti 3563. 512 eſt Aqua Divina, Coœleſtis, Sana, Beata, Salutifera, . 510. 512 divinius opus omnium ho- minum operibus 136. 508 dignè ſatis laudari non po- . teſt 510 ſalvat J 512 eſt in illo mera Beatitudo & Vita, 512 liberat à Morte & Diabolo, 363 donat æternam Beatitudi- nem 3633. 5II regenerat 12. 363 operatur Remiſſionem pec- catorum 363. 51I durat 5For manet perpetuò 2ðð offert Gratiam Dei 14 neceſſarius ad Salutem 14 508. infantibus etiam debetur 14. 136. 301. 516 pueris etiam dandus. 14. 136. 516, 786. 788 offertur Omnibus 136 per hunc datur Spiritus San- Zus .59 tollit Reatum Peccati Ori- ginalis campanis datur in Papatu 30⁰8 eſt verum Sacramentum abſorbet Mortem zʒ Ba. in dedecus S. Baptismi. Errores de illo Scoti & Tho- mæ 301. Anabaptiſtarum 136. 510. Minoritarum 301 contemnens eum contem- nit & rejicit Verbum Dei. Fidem, Chriſtum 313 non prodeſt citra fidem 513 eſt Sacramentum, quo rena- ſcuntur fideles. 178 Baptismo auxiliatur & con- ſulit nobis contra pecca⸗ tum beus 301 eſt aqua Divino ordine fun- data & confirmata 53 non eſt nudum & ſolum ſi- gnum 519 Medicina eſt 515 unus eſt 14. 52 t San ctos ac fideles facit 516 non fit per fidem meam 5ry non vitlatur Abuſu 517 non iteratur 517. 58. 521 ritus Merſionis quid ſigni- ficet? 520 eſt ut Amictus quotidianus 522, eſt Opus Dei z14 eſt Cœleſtis & inæſtimabilis Theſaurus 513. 514 ejus nucleus Verbum, Præ- ceptum, Nomen Dei 51⁰ unitus nns ton her en Etes ne aͤer bapti 5. Darè, cium otein Netbaria Contra Urheni deflie⸗ Nſlin Chri⸗ nſe N le Enn luule Uin linl Wl 4D mecich ntſaei cent hufeen E Uenti⸗ lhe n. 4 19 e In un Ba. unitus eſt Verbo & Ordina- tione Dei. 52. eſt Aqua beata, fructuoſa, Gratiæ plena, ſalutaris. 513. 512 eſt res præclara, fructuoſa, pretioſa, 505 differt à Balneo Balneatoris. ..T 114 baptizatis datur Spiritus S. 136 S. Barbaræ petitio ante ſuppli- cium 206 Barbæries 15. 33 Barbaria nulla audiret leges contra conjugium 213 Barbari parcunt Sacerdotibus 2r Baſilica S. Petri Romæ 171 Baſilius de Deitate in carne Chriſti, quòd inſit, ut ignis in ferro 813 de Exaltatione Chriſti 808 de Tractione Hominis divina 650 Battologia in oratione prohi- bita 487 Bellum, licitum 16. 192. vindictæ publicæ ſpecies 194. bellum à Diabolo. 498 Benedicti Regulalz 252 Benefaciendum nobis malefa- cientibus, & cur ? 359 Beneſicentiæz admonetur Alexan- der M. ab Ariſtotele 108 Beneficia Chriſti non poſſunt intelligi, niſi intelligantur — b Mona-⸗ Fr. prius mala noſtra 61 Beneficium datur propter offi- cium 321 Beneplaeitum Dei ſuper quibus? 371 Berga Cœnobium, locus Epito- mes Concordixæ factæ 597 Bernbardus Divus. 519. de Pœni- tentia 150. 154. 253. 255. de Re- misſione peccatorũ u7. 154. 255. Cur elegerit Monaſticen. 99. de Operibus ſuis. 123. de Bonis Operibus . de Vita æterna u7. de Fiducia. 150 Bibitio Sanguinis Chriſti Spiri- tualis & Oralis 710 Biel Gabriel Vid. Indic. Autor. Blaphemia peccatum à carnifice puniendum 401. Calamita- tes inde 402² Blut⸗Hunde 4³² Bona Opera, N eceſſaria 13. 21. 66. 670. Cur? 97. 168. 672. non prohibentur à nobis 18. non reconciliant Deum 19. non merentur Remiſſionem pecçcatorum 19. 121. non tranqvillant Conſcientiamz0o ſeqvuntur veram fidem cer- tisſim? & indubitatoò, ut fructus arborem bonam. 516 Excludenda penituùs ex arti- culo Juſtificationis & Sal- vationis 561. 662 INDEX. Rerum, B0. Monachorum omnia vilio- ra Baptismo. f09. non merentur Gratiam. 143. non placent, niſi in juſtifi- catis propter Fidem. in Meritoria præmiorum cor- poralium & ſpiritualum. 121. Oportet facere. 1z. 66. 670. debitores ſumus. 562. ſpontaneo ſpiritu fiunt. 562. 671. fiunt a- more juſtitiæ, non formi- dine pœnæ. 562. non con- firmant Fidem & Salutem. 563. 675. teſtimonia Fi- dei & Spiritus S. præſen- tis. 563. non præcedunt Fidem. 661. neceſſaria ob Mandatum. 66. pla- cent propter Fidem. 92. neceffaria eſſe ad Salu- tem, non eſt docendum, pingendum, defenden- dum, ſed explodendum & réjiciendum. 563. 662. 663.8672 673 Pernicioſa eſſe ad Salutem phraſis eſt Improba. 563 per ea Gratitudo erga Deum & Fides declaratur. 563. Articulo & negotio Juſti- ficationis non admiſcen- da. 563. 661 tantum ea ſunt, quæ Legi Dei conformia. 688. Sunt Impura adhuc. 668. 690. Bo. Imperfecta adhuc. 668. 690. Deus vult remune- rare in hoc & illo ſeculo. 669 Mater & Fons Fides eſt. 669. ſunt Fructus Fidei. 6617. 669. Fructus Spiritus §. 669. Pœnitentiæz. 15. ne- ceſſariò debent ſequi Fi- dem & reconciliationem cum Deo. 670. Fidem non conſervant, neque ex toto, neque ex parte. 661. 675. non præcedunt Juſtificationem, ſed ſe- quuntur. 307. 658. 66 1 nec Cauſæ nec Meriti ratio- nem habent in negotio Juſtificationis. 66. 663. Præſentia eorum ad Ju- ſtificationem non requi- ritur. 560. 662. eis non præparamur, ut digni fia- mus Applicatione £ communicatione merito- rum Chriſti. 663. ſequun- tur Renovationem, Fi- dem & Remiſſionem pec- catorum. 307. lis gloriari non poſſumus. 307 Bonaventura de Peccato Origi- nis l Banifacii VIII. Papæ Conſtitu- tio Bosorum vel facultatum com- munio non præcepta 194 58 3 8 M. Bucerus en leo lebar voli len Aer in te * ui CAMemit. lcr ti 16 R N . Alcl Prin Deo LCLr 640 ſect cotr Nas 36. Ece mit Teſ Ahigi, nor Ra CA. —— M. Bixeritt 696 Bulla Leonis X. 153 Bullæ Paparum magni æſtima- tæ olim. 509. vaniſſimæ ta- n en 509 Cedes prohibitæ privatis. 430. ſunt à Diabolo. 499. homo poteſt manus abſtinere 2 Ccæde 18 Caſuici Sanctuli qui? 689 Calamitates privatæ. 175⁵. Pu- blicæx. 175. Communes. 17 . mitigantur P œnitentià totà, (Ic. Contritione, Fide, Bonis Operibus, Fructibus Fidei. 174. 175. Temporales vel æternæ. 8j. unde? 402. op- primuntur iis homines à Deo 8 Cantionum certarum obſerva- tio non eſt cultus Dei 262 Calix, adempti ejus Laicis cau- ſæ quæ. 210. 211. 221. Fractio Panis Luc. 24. 35. Laica communio. Dignitas Cleri. Pars Sacerdotalis. 1. Sam. 2, 36. periculum effuſionis. Eccleſiæ ordinatio. Adi- mitur Laicis contra verba Teſtamenti Chriſti. 574 Calviniani. vide Sacramentarii. nominantur 776. dete- ſtandi blasphematores 5124. ſedition 519. perturbant Ca. TheologosAuguſtanæ Con- 1NDEX feſſ.5s76. Communicationem Verbalem ſtatuunt. 577. Re- alem negant 577. Glorian- tur falsoè de Auguſtana Conf. 6o. Fanatici ſpiritus. 119. ſpermologi. 519 Calumnia 44*² Campanæ baptizatæ. 308. 715 Campanarum Baptizatid cecſit in contumeliam, ignomi- niam & dedecus S. Bapti- ſmi, ideòq; non toleranda eſt. 309. Epiſcoporum o- Pus 3¹7 Campegius Cardinalis, Legatus Papæ Auguſtæ Vindelico- rum. Ejus dictum de Mis- ſa. 281. Compellatur à Philip- po. 165 Candelæz Eccleſiæ ornatus non ſunt 236 Candor pulcherrima virtus 454 vicina veritati 45⁵4 virtus octavi Præcepti 4 4 Canones, mitiores Epiſcopis 182. de tempore Confitendi & communicandi 138. de Ca. licis uſu. 23. de Clericorum Conjugio. 24. 25. 216. 22r. Nicenus de Miſſa. 28. Poœ- nitentiales. 24. 42. 139. 322. de Voto. 35. 36. contempti olim. 34. 41. 1z8. Apoſtolo- ur de Collationibus 244. 2 Con- Rerum. INDEX Rerum. Ca. Contracta Conjugia non ſolvunt 2165 Canonicæ pœnæ, 144. eorum Re- ſervatio. 177 Canonicæ preces & Horz, earum Omiſſio peccatum mor- tale. 42. 379 Canonicæ Satisfactiones. 15. 143. 162., non habent mandatum Evangelii. 1756. Opera In- debita. 152. 176. ſine pec- cato poſſunt recuſari. 176. non ſunt Neceſſariæ ad Re- dimendas Pœnas æternas & Purgatorii. 15.143 Canomcatas 283 Canonici 285. eorum Collegia cur fundata? 285. Abo- lenda. 255 Canoniſtæ de Pœnitentia. 130. 141. 14.319 Cantiones Germanicæ in Miſſa ad docendum populum. 26. Germanicæ & Latinæ. 225. Latinæ non intellectæ non proſunt. 225. cur retinean- tur? 225 Cantionum obſervatio non eſt cultus Dei, neque unlis. 4262 Capernaiticæa præſentia. 580. Capernaitica manducatio damnatur 576 Capernaitice manducare. 572. quid? 576 Ca. B Caput Eccleſiæ Chriſtus ſolus, non Papa. 286 Cares 4²4 Charitas Fructus Fidei. 658. Vin- culum Perfectionis. 102. O- perit delicta. 103. Finis Mandati. 105. Comes indi- viduus Fidei. 559. 4 Spiritu §. infunditur. 559. ſequitur Fidem. 76. per illam non ju. ſtificamur. (59. non requi- ritur ad juſtificationem co- ram Deo z60. Maxima Vir- tus. 101. Fructus Fidei. 658. Excludenda ex articulo Ju- ſtificationis. 660. 6614. non eſt Formalis noſtra Juſti- tia. 663. immunda & exi- gua. 123 Caritate effuſa non efficimur juſti 665 Caritatem homines profani & civilem utcunque intelli- gunt. 240 Carmelitæ 416. miſeri, ærumno- ſi homines. 433. inſignis ſan- titatis, ſcilicet! 509 Carnibus abſtinent Encratitæ 186 Carnifex jure occidit 4 5⁵0 Carnificinæ Confeſſionis Papi- ſticæ 29 5 Carnis debitores non ſumus 87 Carnis N elun ſetuh 707 1 44.R . lNerr ad nbil Verl hhee oſt infin Firnt ii lahe⸗ lend D 1 (I. lator S f 100. lick Mud K lmn 1d piſe ſdo. 8 4 Gc n gur Ca. Carnis Mortiſicatio 106 Reſurrectio 352 Vetuſtas mortificanda. 223 Care Chriſti, vivifica 739. 744. 8:4. 816. 817. cibus vivificus. 72744. cum PFilo Dei perſona- liter unita eſt. 744. exalta- ta ad dextram Dei. 749. ado- rabilis. 87. mundat per Verbum. 877. eſt ejusdem ſpeciei & ſubſtantiæ cum noſtra. 62 2. non eſt ubique infinita aliqua eſſentia aut virtute ex proprietate eſſen- tiali ſuæ naturæ 581.748 Caroloſtadii inſania in obtru- dendis legibus Moſaicis. 17.193 Carolus V. Clementiſſimus Cæ- ſar. 103. 252. Optimus Impe- rator. 212. 108. 269. 296. InvI- Siſſimus. 601. Voluntatis ſanétiſſimæ, honeſtiſſimæ. 208. Caſtiſſimæ dextræ. 212. Edictum ejus clementisſi- mum. 289. cupidus augendi & ornandi gloriam Chriſti. 208 Caro noſira, pigra. 494. prona ad malum 494. 633. concu⸗ piſcit adverſus Spiritum. 94. 500. 663. 643. dedita eſt pra- vis concupiſcentiis. 500. diffidit Deo. 94. 5%0%. confi- dit rebus præſentibus. 94. quærit humana auxilia. 94. Ca fugit Afflictiones. 94. dubi- 1ND EX tat de Deo & ejus miſeri- cordia. imponit nobis. 300. obſtat voluntati Dei. 357. im- pedit Adventum Regni Dei. 357 Ejus affectibus non indul- gendum. 191. obtempe- randum. 191. Iuctatur cum Spiritu. 689. rebellis. 671. diffcilis. 677. caſtiganda. 671. 676: ejus Senſus Ini- micitia contra Deum. 67. peccat faciendo operaCi- vilia. 67. Legi non ſubji- citur. 67. mortificanda. 175. 191. 233. COercenda, ne ad peccandum trahatur. 175. 176. ſecundum car- nem non eft vivendum. 87 Cartbuſiani Monachi. 406. 433 horum ſandtimonia. 406 Caſtitas, eſt verborum & ope- rum, præcepta à Deo. 344. &αε üĩä ogροντοι 253z. Conjuges decet. 344. effectus eſt Spiri- tus S. 1z1. in hominis pote= ſtate non eſt 35 Caſtor & Pollux, equitum dii Tutelares. 205 Caſtrare ſe, quid? 219 Caſu non naſcimur 8⁵ Caſus reſervati. 42. eorum re- ſervatio non eſt culpæ co- ram Deo, ſed pœnarum b 3 Cano-⸗ Rerum, IN DEX Kerum. C. Canonicarum. 144. 177. Laxatur in caſu mortis. 177. Catechiſmus: ejus Etymon. 377. quid notet? 377. Cognitio ejus neceſſaria Chriſtiano. 333. 377. docendus brevi- ter 336. ordine. 336. ſimpli- ciſſimè 334. uniformiter ſem- per 334. Sedulò urgendus, examinandus 333. 377 Autores ejus, Apoſtoli & S. Patres. 386. Laicorum Bi- blia 544. utilitas. 380. I- gnorantia ejus magna. 378. nolentes diſcere Chriſtiani non ſunt. 335. neſcii illius ad ſacram Ceœnam non ſunt admit- tendi. 333. 335.377. neque ad Compaternitates 335 Cataphracti, ibant peregrina- tum 171.174 kabagua quid? 229 Catholica Eccleſia. 58. 61. 226. Fides. 2. 4. 583. 584. Cauda Draconis vocatur Miſſa 281 Cauponaria damnatur ab Ana- baptiſtis 595 Cauſa peccati Deus non eſt. 18. 197. 613. 621. ſed voluntas malorum, diaboli, & impio- rum 18 Cauſa ſine quaæ non Salutis bona opera non ſunt 662 Cauſæ Matrimoniates erant olim Politici Magiſtratus. 228. magna eſt earum varietas. 329. & magnitudo. 329. Opus habent foro pecu- Hari. 329 Cautio de rato. 266 Celſus, objicit Evangelio diſſi- pationem rerum publica- rum, ob vindictæ prohibitio- hem. 193 Ceremonia. vide Ritus, Traditio- nes. non proſunt ſine fide ex opere operato. 244. rite fiant. 23. forma apud nos to- lerabilis. 23. ad juſtificationem neceſſa- riæ & utiles non ſunt. poſſunt tolerari, ſi habentur prô Exercitiis. 260 contumelia Evangelii eſt, ſentire, Ceremoniam ex Opere Operato, ſine fide, eſie Sacrificium, reconci- lians Deum. 2;4. 245. ſine fide non proſunt ex ope- re operato. 225. 244. ad- monent, docent. 225. non proſunt non intellectæ. 4 225 Ad harum conſervandam dignitatem & alendam reverentiam in populo, progeſt, ſi ritè fiant in Ec- deſus. 23. Leviticæ. 79. neceſſa- ee ime los Natl Ebent lam bier Dtat har Var 0 ſun 5h, doll Udo Do⸗ Ven ent Ner V lII lun ten mne e H. men . N Ne Pl Ce. neceſſariæ ad docendos imperitos, eosq; excitan- orationem. 26 debent obſervari ad diſcen- damscripturam & conci- . piendam fidem, timorem, orationem. 16.225. hi fines harum ſunt. 225. obſer- vandæ oeb charitatem & 4M concordiam. 44. 192. non e ſunt cultus Dei. 16. 44. 186, 260. 585. 589. 752. 757. 4 poſſunt ab Eccleſia Novæ ingcuci. 586. 587. 752. 758. Priores abrogari. 586. 587. dH 952, 758. ſine ſcandalo ta- i. mmen, levitate. 586. 752. de- 3 center, ordine. 586. 752. u agd Eccleſiæ ædificatio. 0 nem. 586. 752. ad vr &αν 4 Evangelio dignam. 752. nAE In rebus Ceremonialibus N,. Agdverſariis non ceden- c.,è dum. 753. 586. præſertim ue tempore Confeſſionis. 586. Ne 75z. Cauſæ, cur non ce- ℳ½ dendum ſit. 754. Ob Veri- I tatem Evangelli. 754. 586, e 85S887. ob ibertatem Chri- „ ſti. 754. 586. ne confir- n mentur Adverſarii. 754. n 886. ne Pii offendantur. E 54. 586. ob Confeſſio- „ neym. 755. 186. O0b Exem- Pprlum bauli. 586 dos ad amorem, fidem, Ce. harum traditiones obſcu- rant Chriſtum. 260. inu- tilis eſt Chriſtus niſi fides accedat. 4. ſunt quaſi Verbi picturæ & ſigillum, quibus oſtenditur remis- ſio peccatorum. 241 Similes ut ubique ſint, ne- ceſſe non eſt. 14. 22. I 1. 132. 133. 186. 7598. diſſimiles. 586. 7/58. neminem da- mnant. 686 Verbo Pei neque mandatæ neque prohibitæ. 75r. In- differentes. 585. 587, u- ſurpantur bono conſilio, ob suraéla & conſer- vandam piam diſcipli- nam. 751. 72. 585. 585. 586. non ſunt Opus ex opere operato juſtificans. 234. Ad Ceremonias referuntur Ferix, Feſta. 16. Sabba- tum. 44. Cantiones. 255. apud batres etiam ufſita- tæ. 186. Ob utilitates cor- porales. 186. ut vulgus ha- beat pædagogiam quan- dam. 186. ut ordine & gra- viter omnia fierent in templis. L 186 Ceremoniæ Moſaicæ non neceſſariæ. 44. ceremo- niæ Novæ Legis. 44. piæ, uſitatæ in Miſſa, à nobis diligenter obſervantur. 191. 225. ob INDEX Rerum, INDEX. Rerum. Ch. Ob illarum multitudinem, paucitatem, aut varieta- tem Eccleſia Eccleſiam non damnat. 586. non proſunt ex opere opera- to, quia ſic fiunt & ſpe- ctantur. 225 Chalcedonenſe Concilium, Re- gula illius. 736. Symbolum de Chriſto 795 Chiliaſiæ damnantur. 17 Cbirograpbum quid? 148 Choralium hoatus. 40⁰9 Cbriſtiani. quid illis liceat? 16. nullis feriis opus habent. 407. licet illis Magiſtratu fungi. 16. 192. uti legibus ci- vilibus. 194. tenere propria 16.192. contrahere. 16. 192 magnum inter illos diſori- men 646. quidam tor- pentes & ſecuri. 662. qui- dam imaginantur ſibi fi- dem, quam non habent. 662. ſunt Spiritus S. tem- pla. 664. Sparſi per totum orbem. 128 Chrifianiſmus non eſt obſerva- certarum feriarum, rituum, jejuniorum, veſtitus. 30. 32. S. Cbriſtophori Significatio, ima- go Chriſtiani Chriſtum fe- rentis. 206 Chriſtus æternus Deus. 726. ab æterno fuit. 726. genitus. 1.3. Ch. 726. &ſubſtantià Patris. 1. 3. Filius Dei Unicus. 1. 3. 726. Unigenitus. 1. Veritas ipſa. 703. 70½. Potentia ipſa. 70z. Unus. 4. 12. 577. 726. Deus verus. 12. 351. 470. 572. 580. 6 55. 717. 726. Homo verus. 2. 3. 12. 352. §55 ſ. 556. 90. 717. conſiſtens ex anima ratio- nali & carne. 3. natus ex Maria Virgine. I. 2. 3. 12. 352. 718. Modo ſpirituali. 71⁸. Deus & Homo in una perſo- na. 735. Unius eſſentiæ cum Patre. 739. cum Spiritu §. 7⁴² Creator. 703. 704. verus, o- mnipotens Deus. 703. ve- raciſſimus. 704. Dominus * noſter eſt. 3. 332. 471. 703. recemit nos ſanguine ſuo. 32. ſatisfecit morte ſua pro peccatis. 13. eſt Juſtitia noſtra ſecundum utramque natutam. 556. 557. 6 53. habet carnem vi- vificam. 739. 744 æternam. 757. expiavit peccata noſtra 655. 665. implevit legem. 655. tollit peccata mundi. 278. Legi ſe ſubjecit ſponte. 655. 665. Legis meruit nobis remiſſionem peccatorum. 557. vitam exi⸗ ſudje guin VSs ſens ) enns cien cree Dro. gin⸗ dansd den Ueitd na Nen N NuNa g Legis Dominus 655. Legi ſubje Rtus tamen non fuit, quàâm non morti obno- Xxius 655. Ubi vult præ- ſens eſt, etiam ut Bomo 745. Totus præſens eſt 745 Agnus Dei 48. meruit Obe- dientia ſua 55. ſanétificat credentes 12. HBoſtia eſt pro culpa A ctuali & Ori- ginali 2. mittit Spiritum sancdtum in corda cre- dentium 12.87 vicit Diabolum 87. 730. 750. regnum ejus deſtruit 61. 730. Peccatum 730. Infer- num 730. poteſtatem In- fernorum evertit 750. re- dimit à maledictione Le- gis 91. Diabolo omne jus in nos eripuit 750. rede- mit nos ſuo ſangvine 735 Dei Filius Ssubſtantialis 717. verus, naturalis & eſſen- ſentialis 65z2. eſt in Pane & Vino in S. Cœnà, Spiri- tuali modo 718 reſurgit e ſepulchro, ſpiri- tuali modo 7rsS. it per clauſas januas Spirituali modo 7¹8. na, Spirituali, Supernatu- rali & cœleſti modo 720. ab Unctione dictus 743. Juſtitia Dei Eſſentialis, 652. 664. 666 eſt in S. Coæ- &b. Conſfübſtantialis nobis ſe- cundum A ſſumptam na- turam 662. in, cum & per Humanitatem ſuam ope- ratur omnia. S821. ſalvos facit à peccatis 622. non apprehenditur niſi Fide 76. In nobis habitat 137. 744. In nobis operatur 744. Una, inſeparabilis Perſona cum Deo 719. 721. Coônſubſtantialis Patri I. ſecundum Bumanitatem ſub Deo eſt 739. Perfectus Deus 703. 726. Perfectus Deus & homo 777. æqua- lis Patri ſecundum Divi- nitatem 4. 739. Verus, Es- ſentialis, Naturalis, perfe- ctus Deus 572. Inſeparabi- lis & indiviſus 572. in Una perſona 717. verax 703 deſcendit de cœlis propter nos I. conceptus de spiri- tu S. 2. 357. 664. deſcendit ad Infernum 4. 12. 277. 351. 470. 579. 584. aſcendit in Ccœlum 2. 4. 12. 277.579. ſu- per omnes cœlos 580. 731. Secundum Modum & Pro- prietatem Dextræ Dei 580 modum & proprietatem Hu- manæ natur—z 580 Ilumanitatem 582 Spiritum Humanum 587 Naturam Aſſumtam 729 Divinitatem 738 c ſedet INDEX Rerum. 1NDEX Rerunz, Cb. ſedet ad Dextram Pattis 4. 12. 251. 381. 277. 579. 572. 7950. dominatur omnibus 12. 352. 572. 731. Præſens Ubi- 2160 72. 721 ue 572. 73 reſurrexit Tertia Die 2. 2.277. 278. 351. 579⸗ Paſſus 12. ve- ré mortuus. I13. 12.579.729. 735. Tedibit & cœlo. 2. 4. 12. 277. judicabit 2. 4 paſſus pro nobis 4. 2.579.729. 734. 735. ſepultus 1.12. 579. Ejus omnia plena, etiam juxta Humanitatem 746. Omnia implet 731.580. O- mnia poteſt 500. 580. 703. 705. 744. Omnia novit, etiam ut Homo 580. 744. Ubique eſt. 500. 580.74. Obedivit abſolutisſimè 557. 665. eo ipso meruit nobis Remiſſionem Omnium peccatorum 557. Kταοραα 229. Hoſtia 12.229. 237. Pia- culum 229. Victima pro nobis faétus eſt 91. 238. fubiit pœnam Peccati gr. Propitiatio 91. Rex 736. 745. 747. Advocatus 22. nihil illi impoſſibile 580. Ponti- fex 22. 94. Mediator 22. 69. 70. 74. 94. 736. 745. In- terceſſor 22. Propitiatorz2. 77.76. 79. 60. Propitiato- rium ꝛ2. adorandus 724. cöyö. Redemptor noſter zzy. 703. 704. 736. Salvator 557. Liber vitæ 588 Eſt in Deo z19. extra omnes creaturas 719. cum ipſo U- na perſona z12. Caput Eccleſiæ Solus 2986. 736. 745. 748. Pontifex 92. 436. 736. 748 Profecit ætate, ſapientia & gratia apud Deum & ho- mines 579 exinanivit ſe in ſtatu Exina- nitionis 579. Majeſtatem ſuam non ſemhper exe- ruit, ſed quoties voluit . 579 Omnia habet ſub pedibus ſuis & in manu ſua 580. Propter iſtum in gratiam recipimur 13. evectus ad Majeſtatem & omnipo- tentem Dei virtutem 579 depoſuit formam Servi 579. 582. ingreditur gloriam ſuam 579. aſſumpſit hu- manam naturam in Uni- tatem Perſonæ 726 Officium facit ſecundum utramque naturam 736 ſatisfecit ſua morte pꝛo pec- catis noſtris 13 Iudicandi poteſta ei datur ut Homina 738 Gbryſeſßtemm. Ejus dictum de Pœni- Cirenmeifio, nil valet in Chriſto Ci. Pœnitentia 157. de Miſſa 28. de Tractione Hominis 655 de Confeſſione 29. 296. de Petro 317. de Seffione Chri- ſti ad dextram Patris Seg. poli . 3855 Civilis juſtitia & Diſciplina, de Chriſti Ubiquitate 827. de Ccœæna Domini 572. 713 Citi non polluumt conſcien- tiam Cibi Obſervatio inutilis nec Cultus Dei eſt 262 Ciborum Diſcrimen non con- ſulitur in Evangelio 254. Cultus Dei non eſt 187. eo- rum Præfcriptio non facit ad coercendam carnem 191 Cibus & potus Liber 264. nulla in illo Juſtitia 264. Donum Dei eſt 358. 37. uſu pereunt 265 Cingliani Doctores non haben- di pro Auguſtanæ Conf. Do- toribus 569. 721. callidè ſe ingerunt 569. 721. offerunt confeſſionem peculiarem 691. 694. 695. Cinglianorum error 725. 734. Allœoſis 729.733.734 Cinglius 725. 729. 734 Cingulorum certorum obſerva- tio Cultus Dei non eſt 262 C. Civilia Officia non ſunt indigna Chriftianis 38 Civilia Opera ſine Chriſto & Spiritus aliqua & parte fieri poſſunt placet Deo 66. habet lau- dem ſuam 66. præmia ſua 66 Clandeſtina ſponſalia, injuſta 328 Claves pertinent ad Univerſam Eccleſiam, non ad unum tantùm hominem 316. datæ Apoſtolis Omnibus, non ſoli Petro 316. Eccleſiæ 326 Eſt Poteſtas, data à Chriſto, ad ſolvendum & ligan- dum peccata omnia 302. 317. habent poteſtatem Re- mittendi peccata pœni- tentibus, & Excommuni- candi nolentes converti 177. eſt poteſtas aut Offi- cium, quo promiſſio of- fertur omnibus petenti- bus 317. non habent jus ligandi & ſolvendi, niſi in Terra 177. non habent jus inſtituendi vel impo- nendi Pœnas 177. neque imponunt neg remittunt Pœnas 172. nihil nego- tii illis cum Poœnis 17 C 2 non INDEX Rerum, Rerum. NDEX Cæ. non remittunt Mortem aut Afflictionem communem 173. remittunt Peccata co- ram Deo 146. Poteſtas ad- miniſtratur & exhibetur . per kvangelium, abſol- vendo 146. perClavium poteſtatem Deus nobis conſulit & auxiliatur contra peccatum 30 Cælibatus. In Cœlibatuberfectio non eſtzg Perpetuus, eſt Onus 221. Periculum animarum 221. Perditio animarum in- numerarum 2ꝛ21. Religio im- piè prætexitur 222. apud Ju- dæos contemptus 434. ma- gni æſtimatus à Monachis, ut Angelicum vitæ genus, gra- tisſimum Deo Sacrificium, mereri Aureolas, Remisſio- nem peccatorum 220. hypo- criſis ſæpèe z18 Papiſtarum, cur non probetur? 212. 213 non meretur Remisſionem Peccatorum 220. Juſtifi- cationem ꝛ19. nemini ob- trudendusz22. Dominatio- nis cauſa imperatus 222. Scandaloſus zꝛ5. zr3. 221. 22:. Spurcus 306. Inqui- natus a11. Superſtitioſus 213. 223. Periculoſus ꝛnz. 222., non eſt Cultus Dei 38. Obligarunt ſe ſcriptis ad Cœ. parit peccata & corrupte- lam morum publicam ꝛ1z. pPugnat cum Jure divino, humano, & naturali 21 . diſſentit à Canonibus 11z. Parit libidines flagitioſas 221. 223 parricidia 223 Cænobia, vide Monaſteriag. Cur fundata? Ad educandos vi- ros doctos & caſtas fœmi- nas 285. convertenda ite- rum in hunc uſum 285. ho- minum ſomnia 285. non præcepta, non neces- ſaria, inutilia, peri- culoſa, caſſuam enim præ. bent Vano labori, Moleſtiis periculoſis, Cultui infrugi · fero, Auen, ut Pfrophetæ vo- cant, i. e. dolori & labori 285 Olim Libera Collegia 34. Scholæ Sacrarum litera- rum & aliarum Diſcipli- narum 35. Monacharum ſeu Virginum 34.186. olim inde ſumebantur bPaſto- res & Epifcopi 35 communicationem Mis- ſarum & Bonorum Ope- rum pro vivis & mortuis 283. alunt Otioſam tur- bam, helluantem de pu- blicis Eleemoſynis Ec-. cleſiæ geg i NW i V 0. Co. cleſixæ aszo. Aliqui in illis boni viri quòd ſint, nega- ri nequit 2⁄06. quatenus diruenda 285 Ceognatio, Spiritualis Matrimo- nium non impedit 320 Coheredes Chriſti ſumus & fi- mus, cum Juſti reputamur 120⁰ Collat iones Veterum ad Miſſam 244 Collegia Canonicorum 28. o- ptima olim intentione fun- data, ad educandos viros do- Stos, Paſtores, caſtas & mo- deſtas fœminas 285. in An- tiquum uſum convertenda, vel abolenda, ut Paſtores, Concionatores, & alli Eccle- ſiarum Miniſtri, & Idonei viri Politici ad Rempubli- cam, inde haberi poſſint. I- tem piæ virgines, educatæ ad œæconomiam & educatio- nem liberorum 285. Præfe- runtur Chriſtianæ vitæ, & Officiis à Chriſto mandatis, at malè 285 præſtat dirui & deſeri, quàm ſinere, ut ldololatrici cul- tus ibi exerceantur 285 non ſunt præcepta, neces- ſaria, utilia, ſed periculo- ſa, cauſam præbent vano labori, moleſtiis pericu- Co. lofis & cultui infrugifero I N DEX ut C œnobia 285 Combinatis aſſerum Cinglica 578 Comitia Auguſtana anno 1530. celeberrima & frequentiſſi- ma 601 Commenmoratie Defundktorum ad Altare an benè fiat? 282 Communicatio Bonorum ope- rum cum aliis, in Collegiis & Cœnoblis 298 Communicatio Corporis Chri- ſti duplex eſt; quædam Fi- de fit 707. quædam Ore 707. illa nemo abuti poteſt 708. hæc communis piis & im- piis 797. 715 Communicatio Idiomatum Realis 577. 581. 740. non Ver- alis tantum 740. non Titu- lus aut phraſis tantùm, aut Modus loquendi 740. oppo- nitur Verbali 740. Verbalis à Sacramentariis ſtatuitur 577 damnatur 5SI. Non eſt Phy- ſica 740. non ſunt Verba & titulus inanis 740. Pacta eſt vere & efficaciter 740. ſine tamen Confuſione Natura- rum & Proprietatum 740. non eſt facta Effuſione pro- prietatum Natura in natu- ram 740. neque Exæqua- tione 740. neque Conver- ſione 740. Conſequens eſt c 3 Unionis Rerum. JINDEX Reruns. Co. Unionis hypoſtaticæ 744. Verbalis, quid? 740. damna- tur 749. negata à Neſtorio ˖5S8I. Calvinianis 777. 581. Communicatio, Konvovia, Soao- ια & unio, olim conjuncta à Patribus 703 Communio, Bonorum non præ- cepta 194. eſt Platonica 194 Communio Eccleſiæz. Extra hanc Ssacramentum Eccle- ſiæ nemo fſumere debet propria affectione & devo- tione 281 Communio Laica in S. Cœna quid? 210 Communio Sanctorum 253 Communio fuiipſius in §s. Cœna non probatur 280 Communis Maſſa 28 Concilia. Nicenum 314. Fjus Conſtitutio de Epiſcopo Romano & Alexandrino 314. Chalcedonenſe 729.736. offert Papæ Primatum 315. de Chriſto 794. Conſtan- tienſe 302. tres Papas amo- vetz87. Mantuæx habendum 277. Epheſinum, de Car- ne Chriſti Vivifica 739. 744. 794 Conciones, noſtratium de qua materia 190. 191. 236. Mo- nachorum 260. 190. Uites de Concionibus cum Sacer- dotibus 46. de Confeſſio- nibus 139. Nugis 190. 236. de quæſtio- nibus Philoſophicis 235. O- peribus bonis 19o. tantùm in Quadrageſima 190. 235. nullæ olim in multis Regio- nibus per totum annum 190. coram eruditis pos- ſunt eſſe Eruditæ 335. au- diendæ 341. Extraordina- riæ 46. ex Ethica Ari- ſtotelis olim auditæ 64 Concomitantia, Papiſtarum . Eoc ι 302 Concordia, Publica anteferenda omnibus commodis, quan- tum fieri poteſt ſine offen- ſione Conſcientiarum 192 Concretum ſeu Subjectum, in quo Peccatum Orig. & Act. hæret 624 Concupiſcentia: eſt Corruptio qvalitatum corporis, & prava Converſio ad carna- lia: in Superioribus viri- bus : Carnalia quærit contra verbum Dei. Ef- ficax in membris, pa- riens malos fructus. 5y. 58 Coudemnatio Impiorum in Judi- cio Extremo 17.19 5 Confeſſio. Fit vel Deo, & quid illa? 16, vel Miniſtro PFC- cleſiæ 365. vel Proximo oflenſo Papiſtarum de del⸗ u 6 dorce S=— Co. offenſo 161. ejus Formula 365. eſt Contritio 161. non neceſſaria Jure divino, nec ad Salutem 161. 42. Co- gnitorum peccatorum 365. Comprehendit duo, ipſam Contritionem, & Abſo- lutionem 364. fit Ore 175. fitCorde, & non voce tan- tum 1611 Confeſſio & examinatio quædam probanda in Auriculari operà 161. Confeſſio & Examinatio confitentium facit ad In- Kitutionem Rudium 161. 303. Moderanda eſt 161. * . ſuper Confesſionibus ma- gnæ olim Contentiones Paſtorum cum Mona- chis 46 Conf-ſto Auguſtana, Anno 1630. oblata Proteſtantibus 5. 6oz. 691. Doctrinam conti- net piam 6ο1. 602. Prima & Invariata 544. 602. pia 166. vera 166. conſcientiis uti- lis 166. Symbolum Ec- cleſiarum 544. 602. , 2. mu- tata b. 3. ab illa diſceſſère plures 602. ſimulata à mul- tis 603 Confesſio Do trinæ & Fidei re- Co. quiritur Perſecutionis tem- 1N DE Z pore 587 Confesſio Eccleſiarum noſtra- rum eſt vera, pia & Catholi- ca 182 Confesſio, Evangelii bonus fructus 176 Confesſiofidei neceſſaria tem- pore perſecutionis 596. 663 Confesſio mutua 161 Confesſio Oris non applicat Promisſionem gratiæ 560 Confesſio Pontificia qui inſti- tuta? 295. Conſiſtit in Enu- meratione omnium pecca- torum 295. Humani juris eſt?9. Carnificina 139. 295. imposſibilis 15. 29. 139. 161. Abolenda, & cur? 303. falſa 299. incerta 299. manca 299. mutila 299 Confeſſo Privata & Auricu- laris, ante uſum s. Cœnæ 15. 26. 28. 29. 22. 236. Re- tinenda 15. 29. non abo- lenda 30;3. Impiè tollere- tur 160. 30;3. Cur retinen- da? ob Abſolutionem & a- lias utilitates, ob Conſcien- tias teneras & Jjuventutem petulantem 299 Confesſio Veterum, apud Scri- ptores quid? 161 Confesſionalium olimMagnus numerus 140 Confes-⸗ Rerum o. INDEX. Confesſionarius 264 Rrrum, Conkdendum Gratiæ Dei 123. Mi- ſericordiæ Dei promitten- tis, qua propter Chriſtum ſumus accepti 1a3. Promis- ſiomi 123. 151 Confidentia in ſeipſo opus Diabol 503 Confirmationis Sacramentum caret mandato divino 179. eſt ritus Patrum 179. non ne- ceſſarius ad ſalutem 179 Confütatio Auguſtanæ Con- fesſionis 49. recuſata a Proteſtantibus 49. 224. Le- cta in Conſeſſu Principum 49. Excepta inter legen- dun 49. Kefutata à Me- lanchthone 5o. ejus Refu- tatio Cæſari oblata 5o. ſed non recepta 5o. damnatrix Orthodoxiz 49 Ejus Autores Monachi & Theologi 49. haud Can- didi 53. Iniqui 22. Ma- levoli 23. Otioſi homi- nes 76. 250. Rudes, ut qui neſciant, quid Fides, Gratia, Juſtitia 62. Ob- ſcurant gloriam Chriſti 62. eripiunt piis ſolatium 6 3. Aſini 200. 164. Areo- pagitæ 254. Homines nihili 212. ardanapali z21. Contemptor es Eloquen- Co. . tixæ 160. Sycophantæ, Per.- diti ſoriptores i7. Nebu- lones 222. 253. Sophiſtz 119. 164. Suaves Sophi- ſtæ 142. Critici 150. Hy- pocritæ 65. Impii Sophi. ſtæ 164. Impudentes Blasphemi 197 Condignunm, de Condigno non meremur Gratiam & Vitam æternam 88 Congrui & Condigni merita, fi- gmentum otioſorum ho- minum 95. 88. 114 coοναρ,α amandi 344. ament mutuò 438. non deſerant ſe 1ſ7 Conjugibus vivendum caſtè & pudicè 344. Cconcorditer 43⁸ Conjugium cur Inſtitutum: 436. eſt Juris Naturalis ꝛ212. 214. Monachis Vitæ ges nus, Deoô vix placens 220. feS licita 217. ejus Finis 435. Re- medium infirmitatis 25. 215. Conjuncétio eſt divina 217. non æquandum Virginitati 219. honorandum 15. 45. honoratum ab Ethnicis 25. ejus autor 435. licet Chri- ſtianis 16. mundum & pu- rum eſt ꝛ217. ejus Uſus mo.- derandus 219. 223. nunc ma- gis opus eſt, quàm olim eis. Ejus = E 7 Co. Pjus prohibitio peperit fla- gitia & ſcandala. 322. in- famiam publicam, prodi- gioſas libidines. 212. eſt injuſta. 32 8. contra Jus Divinum, Naturale, Gen- tium, Canones. 212. 216. à veteribus Canonibus non prohibitum. 216. à Novis prohibetur. 2 16. permittitur à Canonibus Veteribus. 216. Conci- liis. 216. invitandi ad hoc homines. 22. muni- eendum legibus. ordo eſt Deus gratus. 436. cumulatur benedictio- ne Dei. 435. Confirma- tum à Deo. 435. præce- ptum à Deo. ꝛIj. 436. ne- ceſſarium. 21. 436. ho- neſtum. 4;6. non tantùm procreationis, ſed & Re- medii cauſa, eſt. 2 5. 215. propter fornicationem 215. Contemptores habet. 436. Encratitas 186. non deſerendum. 186. deſer- tum à pluribus. 188. con- tractum non diſſolven- dum. 216. 222. Conjugium Sacerdotum. 24. 212.306. 32 8. licitum. 24. cur ? 213. non parit infa- miam & ignominiam Impe- rio. 212 2 2 Co. Conjunlctio noſtra eum Chriſto. T NDEXY 137 Rerumt. Conſcientia non pacatur niſi Fi- de. 148. non pacatur Enu- meratione peccatorum. 162. expulit olim in Monaſteria. 20. terretur peccato. 15. 76. ſentit iram Deĩ adverſus pec- cata. 87. quærit Remiſſio- nem peccatorum & liberari à peccato. 87. fugit judi- cium Dei. 68. 92. iraſcitur Deo. 92. pacatur ſola fi- de. 20. 92. conſolatur illam fides. 15. 395. vexabatur o- lim doëtrinà operum. 20. læta. 80. tranquilla. 80. pia. 19. 925. perterrefacta. 9ſ. 241. pavida. 19. 20. conci- pit conſolationem audito Evangelio. 146 Conſcientia Pontiſicum & Pontifi- ciorum eſt pecunia, gloria, honores, potentia. 290 Conſcientiæ pax habetur per Chriſtum, non per dilectio- nem. 77. 102. apprehendi- tur fide. 21 Conſeeratio Cereorum, Palma- rum, Placentarum, Herba- rum, Avenæ, Aromatum Pa- piſtica mera impoſtura, lu- dibrium. 309 Conſe cratio in S. Cœna non eſt cauſa præſentiæ corporis & Sanguinis Chriſti.571.712.723. D con- Ca. JINDEX conſiſtit in recitatione Ver- borum Chriſti. 571. 714. Pa- piſtica in S. Cœna taxanda, & cur? 72²3 Conſilia Evxangelica. 34. 139. 193. eorum obſervatio à Mona- chis jactatur. 3 4. 39 Conſilio Dei reguntur res hu- manæ. 94 Conſilio juvare peccantes eſt peccatum. 4³² Conſolari cor Dei proprium o- pus eſt. 12 8 Conſtitutiones Eccleſiaſticæ non ſunt Cultus Dei aut pars Cultus per ſe. 587. non ob- trudendæ. 587 Conſuetudo verbo Dei contraria non valet. 23 Conſummatio Mundi. 17. 195 Contentio magna olim Paſtorum cum Monachis ſuper Con- feſſionibus. 46. 139. Sepul- tura. 46. Jure Parochiali. 46. Concionibus extraordina- riis. 46. Proprio Sacerdote. 139. aliis rebus innume- ris. 46 Continentia non eſt omnium 216. 259. peculiare donum. immunda Deo non pla- c. 216. vera laudanda. 216 Continentia Encratitarũ. 146 Coneritio, pars pœnitentiæ. 1 . 144. 294. quid? 144. qui aͤat a. 292. eſt Cordis. 175. Co. Accerſita. 292. Fictitia. 292. 295. Activa. 292. Paſſiva. 292. Factitia. 296. Dubia. 299. 299. Incerta. 299. non con- ſequimur illà remisſionem peccatorum. 143. 154. 294. antecedit Juſtificationem. 558. 668. 657. cum juſtifica- tione non miſcenda. 18. ſimulata non ſit, ſed vera-. 657. eſt exſpoliatio corpo- ris peccati. 147. eſt chirogra- phum nos condemnans 14. eſt conſcientiæ cruciatus, vera cordis paſſio, ſenſus mortis. 292 Controverſiæ Theologorum no- ſtrorum non ſunt Aoνοναα. Xi. 603 Explicandæ, opponendæ Juxta analogiam Verbi 629. 654 De illis pronunciandum eſt & Verbo Dei 269 Converſio hominis à Deo fit. 552 Quid ſit 65§. 65. Per me- dia. 641. Evangelii præ- dicatione, & auſcultatio- ne. 13. 641. 642. 647. effici- tur ſola gratia & virtute Spiritus S. 651 Converſio & juſtificatio non unum idemque ſunt 657. cauſas duas habet Spiritum S. & verbum Dei 551. 552. 5J5. Converſionem ſequi debent „ boni ſ ACor dex , n0 N (hrreli N r., (re⸗ lm Rro Unn yni Mer füm yyx lcn l N 00 Corp⸗ (ur —,. — —— —=ẽ — ———— — — — — — M Coo. bponi fructus. 166. Coope- ratio noſtra in converſione nulla 6zo9. aliqua renatorum poſt converſionem. 645. ha- bet homoi in eà ſe paſſivè 55ʒ. . 647. 551 Cor homini, nil intelligit de re- bus Divinis & Spiritualibus 629. Nil credit, cogitat, vult, inchoat, agit, perficit, ope- ratur in converſione. 629 Cor hominis ut truncus & lapis, ut fera, ante Conver- ſionem & in ea. 633. ad Corinth. Epiſtola. vid. In- dex Locor. B Cor novum ereart quid 2 644. Cor novum acquiritur per fidem. 307 Cornelius Centurio audit de Meſſia, perque illum juſtus fide, benè operatur, juſtus erat, pius, timens Deum. Credit in Venturum Chri- ſtum primòô, poſt edoctus à bPetro in exhibitum. 304 Corpora noſtra hoſtiæ. 174 Cowporaliter habitât in Chriſto Plenitudo Deitatis 582.741. ſumitur in Saera Cœna. 5yz Corpas Chriſti triplici ratione a- licubi eſſe poteſt, Corpora- li, ſpirituali, cœleſti. 777. Editur ſpiritualiter, 707.708 Corporaliter. 707 Corporis voluptati indulgen- dum non eſt. 166 Co. Cr. Corpusbonorum NoviTeſtamen- INDEX ti, quic? 234 Rerum. odu & Sanguis Chriſti in Cœ- na. 14. 137. 67. præſentia ſunt verè & ſubſtantialiter 137. 780. Et diſtribuuntur cum pane & vino. Ore ſu- muntur ab omnibus uten- tibus 71. 5§72 Corpus ſuum Chriſtus facile pot- eſt diſtribuere 580. Sumi- tur ſupernaturali & cœleſti modo. 572. 576. Non Caper- naiticè, ſed ratione unionis Sacramentalis, non tantùm ſpiritualiter 772. ſumitur ſab indigais dignis. 577. 710. 711 come peccatorum carnis exſpo- liatur 147 Credere quid? 74. 99. 147. cre- dentes juſtiſcantur per fi- dem. 659 tenentur omnebonum face- re 676. in omni bono ambulare 668. creden- tes ſparſi ſunt per totum orbem. 128 Ad credendum moventur corda per Verbum & Sa- cramenta tanquam inſtru- menta 13z3. cooperarii Dei 645§ Nonddebent dubitare, quòd placatum Deum habent 758. Habent & Imputa- D 2 tam, INDEXY Rerum. Cr. Cu. tatam, deinde & inchoatam juſtitiam novæ obedientiæ ſive omnis boni. 65 9 Crematio agni quid notaàrit? 234 Cruciatus æterni 17.195 Crux non pœna eſt, ſed exerci- tium & præparatio ad reno- vatlonem 71772 Non toleratur à natura hu- mana 21 Cubus Platonicus 250 Cuculli mortuis circumdari ſoli- ti. 12 0. 256. 269. Cucullus colitur à Monachis pro Chri- ſtocerta forma ejus notu profesſionis certæ 240 Cultu Leviticus abrogatus. 230. 2 31. Verus cultus Dei, Quid. 38.82. 90. Idololatria 268 Cultus Sanctorum Impius, 259. 202. Cultus Novi teſtamenti nid? 230.233.241 Cultus Novi humani, funt forma & Politia Anti- Chriſti. 186. Cultus Baal. 248. Miſſaticus talis 248. Cultus Leviticus abroga- tus. 231. 232. Divini non inſtituendi ſine Verbo, è ſuo ingenio, ſub prætextu Spiritus 689. approban- tur tantùm à Deo in verbo ejus & à ſe inſtituti, 263. Spiritualis Novi Teſta- menti 22 8. 230. 233. Eſt Cyrillvs. 137. 826. ſentia Chriſti in Cœna & con- Cul. Cy. juſtitia fidei in corde & fructus fidei 231. Cultus à ſe inſtitutos tantùm pro- bat Deus qui valeant in Fide. 2632. Excogitati contra mandatumDeiim- probandi z48. Rationalis quid? In quo Deus intel- ligitur, mente apprehen- ditur, ut fit in motibus ti- moris & fiduciæ erga De- um 230. 24 5. 247. Omnis inſtitutus ab hominibus, ad promovendam Remis- ſionem peccatorum & ju- ſtificationem, eſt impius, 35. Cultus Dei quid?:4. 39 ;. humani Dei teſtimo- nium non habent. 185 Cupiditates regnant incorde 21. Cupiditatibus ne delecte- mus 89. Cultus ex opere operato non juſtificant co- ram Deo 86. Cultus qui- dam ab hominibus inſtituti 185. Non juſtificant. 155. Adeo non probantur 187. Cyprianus de Ordinatione. 314. magus primum. 207. de damnatione Calicis. 27. de Euchariſtia. 242. de Epiſco- pis. 314. de Cornelio. 200. de ſumptione Cœnæz. 772. de utraque ſpecie. 209 de Præ- jun- inc nonig naſae Memna Chr Dane aniel. Data dun ledici ul Hun Nhi n Me Gum Meciln le hot U U N n Deeren Dedhi⸗ fun Alt⸗ i li, 29) U Da. De. jun ſione noſtra cum illo. D. Demoniorum doctrinæ quæ? A3. 183 Damaſcenus p. 799. 9II. 818. 819. 823 Damnationem æternam vicit Chriſtus in morte 730 Dandum pro facultatibus 176 Daniel. vid. Index Locorum. Data Chriſto in tempore, ſecun- dum humanam naturam p. 739.73 9.‧747. Davidis exemplum 398. ex Exule Rex. Pæna poſt adulte- rium 123. cauſa ejus 173. 174, Debita peccatorum donan- tur gratis 559 ebitores ſumus ad obedien- dum Deo 562. 66 8. Decalogus quid requirat 6z. Non ſolùm externa civilia opera, ſed & alia ſupra Rationem poſita, obedientiam erga De- um 63. 1I. Tabula præcipit dilectionem Dei Timorem. Spem. 2. Tabula, continet Juſtititiam Civilem 67. 196. Deecreta Pontificum 219. 126. 162. Dedicatio Templorum 308 Deſunctorum Commemoratio a Altare an Bona? Deliéboruäm omnium enumerfa- tio non neceſſaria, impoſſibi- lis, & juris humani. 15.29. 160. 295.303.142. Omnia nemo intelligit 29 De. Demoſthenes. lonia 390 Deſcenſus Chriſti ad inferos 12. 570. 584. 749. Myſterium eſt credendum 584. Non diſputandum, an factus ani- ma an corpore tantùm, aut ſecundum utrumque. An corporaliter an ſpiritualiter 584. An pertineat ad ſtatum Ex inanitionis, an Exaltatio- nis 584. fa ſtus à tota perſona 7550. Poſt ſepulturam 750. Deſertio Parentum, Fratrum, li- berorum, bonorum 227. Deſertio Conjugum mala, 257. male dicta, prohibita Sen- tire quòd ſit cultus Dei, ri- diculum 258. Facultatum non eſt mandata ꝛ25 8. Non habet conſilium in Sacris 258. Non meretur remis- ſionem peccatorum 252. Eſt traditio humana, 218. Eſt cultus inutilis 258. Pugnat cum civili con- ſuetudine 2 9. Suorum du- plex: mandata 257. & corporis proprii, propter Ev- angelium neceſſaria 258. Non Meritoria, non Via Per- fectionis 25 8. Non eſt O- mnium 259 Deſolatio templi quid? XXX. Deſperanter 390. D 3 De- .K 24 % INDEX Dentium dolori medetur Apol- Rerum. De. INDE X Deſperatio à Diabolo 503 Rerum. Deſponſatio dol oſa & clandeſti- na, injuſta 328. Deſponſa- tiones clandeſtinæ & ſine Pa- rentum conſenſu, improbæ 328 Detractio 448. Quid? 409. Detractores ſunt nebulones & ſycophantæ 470 Deus quid? In quo confiditur. 388. Unus eſſentia. 11. 3. U- nus tantum. 392. 394. Eſt u- bique 744. Eſt in omnibus creaturis. 742. Eſt in cre- dentibus & Sanctis. 742. Spiritualis & indiviſa eſſen- tia quæ ubique eſt. 570. 74:. Omnipotens 468. 1. 3 11. 578. Bonus 377. 11. Omnipræ- ſens 578. Omniſcius 578. Mi- ſericors 349. Fortis 349. Ze- lotes. 349. Immenſus, ꝛ. In- creatus. 1. Pater, 1. 2. 3z. 354. 358. Creator 1I. 11. 350.4 68. Protector 351. Liberator 35. 36⁰. Veſtitor 351 Juſtifica- tor 231. Salvator 231. Eter- nus 2. 11. Incorporeus 1I. Impartibilis 11. Sapiens n. Conſervator omnium 1II1. Promiſſor 379. Minator 395. Cibator, 357. Non habetur in marſupio ut pecunia 391. Novit omnia 578. Dator 3r. Odium ſui ponit 349. Ha- bitat in ſanctis 742. frangit De. malum 357. Confortat in Verbo 357. Diligendus ſo- lus 339. timendus ſuper o- mnia 33 9. 340. 34 1. 342. IIIi confidendum 39. 340. In- vocandus ꝛ31. 340. Ado- randus ꝛ231. 34 o. Laudandus 351. Ipſe, non dona tantùm. 560. vult formidari, non con- temni 396. Ad tempus con- nivet 396. Ejus nomen 340. 394. 300. Vide Nomen. quomodéô rectè colatur. 16. Deus eſt homo, rectè dicitur 735. Varios modos habet eſſen- di in loco 571. 717. Non eſt cauſa peccati. 18. 197. 613. 621. Odit peccatum 622. Deum bhabere nihil aliud eſt quàm fidere & credere Deo 392 Deo adhærere quidd 3327. Dei cultus quid? 3 92 Deos alienos habere quid? 389, nn 350. 394 Omnibus gentibus aliquis Deus eſt. 392. 394 Devotio Patrum & ſanétorum non facit articulum fidei ?2 822 Dei quid? 731. non tus circumſcriptus l1o- cus in cœlo, ſed Dei omni- potens virtus, implens cœ- lum & terram 731. ubi⸗- gque Pollicetur 327. ge lan . fon Kre lamn Chr Ur in Diabe lu Ne jus. geg 16ſ voln ſran Di que eſt. 572.717. Solus ad illam collocatur Chriſtus ra- tione Humanitatis ſuæ, verè & re ipſa, 172. Ad dexte- ram Majeſtatis & virtutis Chriſtus collocatus eſt 570. Unitum ſibi Hominem evexit in propriam celſitudinem 813 Diaboluu. Ejus malum conſi- lium contra ſanctificatio- nem Nominis divini & e- jus Regnum 357. Non vult Regnum Deiad nos venire. 357. Mille artifex 387. ejus voluntatem & conſilium frangit Deus 357. Odit De- um 20. Nil boni à DEO expectat. 20 Imponere vult hominibus, 360. 398. confidentiä, cordis indu- rationem, ſuperſtitionem 363 Seducit à recta via in ſuper- ſtitionem, diffidentiam, de- ſperationem, ſcelera alia gra- via 360. 503. Sollicitat ten- tationibus, 360. Inſtigat, provocat, 61.56. 190. 50z. Ha- bet homines militantes ſub ſuo imperio 61. 411 Machinatur quotidie perniciẽ 4. Excitat in corde incre- dulitatem 411. Excoœcat. 537. A Verbo vult abduce- re, 537. A fide & veritate conatur avellere 503. In- Di. cendit corda cogitationibus INDEX adverſus Præ cepta Dei. 411. Rerum. Occupatus eſt in perturban- dis quod ad conſcientiam & ſpiritualia negotia pertinet. 499. 503.537. Peccati cauſa eſt, 18. 197. 5 8 8 Non credit Remiſſionem pec- cator 20. Avertit ſe à Deo 18. Fidem generalem ha- bet 147. Conatur aufer- re omnia à Deo nobis da- ta 42 8. impedire omnia- quæ oramus o05. Ho- ſtis noſter eſt infeſtiſſimus, 498. Capitalis 505. 106. hoſtis humani generis, 590. Inſidiatur ſemper 40. ve- natur occaſiones nos adori- endi 405. Et præcipitandi in peccatum, dedecus, cala- mitates, & ærumnas 40ſ. Concitat lites, jurgia, cædes, motus, ſeditiones, tumul- tus, bella, 499. emittit & nu- bibus tempeſtates & grandi- nes 499. Pecus contagio- ne inficit, 499. Peſtilen- tem äerem reddit, 499. In- videt nobis culmum in agro, obolum pecuniæ, incolumi- tatem, vitæ uſuram 499. 538⸗ Conturbat fœdè procuratio- nem ſpiritualium rerum, ut animas ſuis nugis ſeductas ſuo imperio ſubjiciat 499. 503. INDEX Rerum. Machinatur Di. 503. 537. Enixè ſtudet ne quæ adminiſtratio externa- rum rerum, aut civilis ſtatus pacatè conſiſtat 499. Infe- Di. quei & retia 6r. 5o4. Cir- cumvallat copiis ſuis 504. omnes tentat, 5og. Provo- cat ad mala 503 ſtat à tergo 5oo. Impugnat Non procul eſt à nobis, 05 ab omniparte 70oο. Inſtigat 503. præcipitat in varia & atrocia ſcelera. 66. 615. Im- pellit ad manifeſta ſcelera ꝛr. 66.63 7. Efficax eſt in impiis 196. Incitare non deſinit ad varia deli cta imbecillem no- ſtram naturam, 66 96. Non poteſt ferre Dei verbum 381. Dei nomen. Mendax eſt 5oë. 537 necem ſemper 506. Præcipitat in pericu- loſos caſus 506. deteſtan- da piacula, ſuperſtitio- nem, indurationem, de- ſperationem, noſtri fiduci- am 70j. Execrationem & abnegationem Dei zoz. Af- ficit corpora noſtra damnis 506. Privat rationis uſu ad inſaniam 5o6. Submergit multos 506. Multis cervicem frangit 306. Ad voluntariam mortem multus adigit 5o6. A facie Dei prorſus & in æ- ternum abjeéctus eſt 624. Vult ut verbum Dei & ejus opera contemnamus 5Soz. Torquet in corda hominum ignea tela 5oA. 5o2. Ejus la- Orandum contra illum in- deſinenter, Soq. 505. 506 Ab illo conſervamur divinitus 506. Tentationibus ejus ſine Deo reſiſti nequit . 87. 504. 5§o6. Non conſentiendũ 504. Sine auxilio Dei vinci nequit 67. 87. Oratione fugatur 5oj. Habet homines in po- teſtate 63 7. Efficax eſt in impiis 637 Opus eſt contra potentiã illius Chriſti potentia 87. jus in cre- dentes amiſit planè, 750. oc- cupatus eſt in perturbandis quæ pertinent ad conſcien- tiam & ſpiritualia negotia zo; Vult à fide nos avellere, 502. & charitate. Indefeſſus eſt 50o5. Nunquam ceſſat. 50ſ. Renovat tentationes & prœ- lia 505. Caput ſerpentinum habet, 5oy. Cavere vult ne ad Chriſtum medicum veni- re queamus 537. Excoœcat ne ſentiamus & videamus neceſſitates noſtras 537. Hoc agit ut opprimat & de- formet Evangelium infini- tis modis, 268. Inflammat Tyrannos contra profeſſo- 1eS8 1es E rel lum ſpien 40 luta illo, dus hom ſeone de Nor re ſ⸗ ſſo. Pott nd unaj Diuly, Dien ch nd ſe ben ſer. lone ſeli. Ginn O tus rm MeniS Din W i Di. res Evangelii. 268. Excitat haæreſes ut reddat Evange- lium inviſum. 268. Irretit ſapientes opinionibus. 61. A Chriſto ejus opera diſſo- luta ſunt. 87. victus eſt ab illo, 87. faſcinat horribili- bus erroribus & hæreſibus homines magnos & excel- lentes. 615. Captivos ha- bet omnes. 87. 411I. 637. Non poteſt ſubſtantias crea- re ſed corrumpere tantùm. 5750. Cruciabitur ſine fine, poſt judicium extremum condemnabitur. 17. 195 Diana parientium diva 392 Didactica ſcripta Lutheri "2 Dies. dierum ac noctium ſpatia non lædunt unitatem eccle- ſix 131. Dominicus 132. Ii- benter à nobis ſervatur, ob- ſervatu tamen neceſſarius non eſt, ſed liber. 44. & alii feſti. Dominicus dies or- dinatus à majoribus 708. Cur loco Sabbathi ordina- tus ſit 43. 44. Omnium anima- rum dies. 281 Digni Sacræz Cæxne Convivæ qui? . 3629.522. 572. 711.712. Dignitas convivarum con- uiſtit in Chriſti merito, non in fidei firmitate & infir- mitate 712. 573. non in Di. propria hominis præpa-T NDEX 724 Rerum. ratione. Dilectio Dei, opus Spiritus San- Cti 74. 82. 81. 87. 88. 558. Pro- ximi effectus Spiritus San- Sti 131. Dilectio noſtra eſt immunda 66. 123. exigua 123. Cum peccato mortali ſtare nequit. dilestione a- miſſa amittitur Spiritus San- ctus & fides. 100. Infundi⸗ tur à Spiritu Sancto. 559 Actus ejus elicitus, 93. 64. 68. 69. habitus ejus 65. In- clinat ad diligendum li- bentiùs 64. 74. Actus eli- citus non meretur remiſſio- nem peccatorum. 69. Eſt erga Deum & proximum 760. 657. Fidem ſequi de- bet. 13. 7. 76. 106. 146. Co- mes individuus. ſy9g. Ma- xima virtus eſt, & quare? 101. fidei connexa & conſequa eſt. 83z. 87. Eſft juſtitia 88. Eſt legis impletio. 89. 90. Super omnia, impoſſibilis eſt, 18. 55. 66. 68. 88. Non juſtificat, & cur non? 82. 88. 9o. 101. Dilectionis hujus lex æterna eſt, poſita ſuper omnem ſenſum & intelle- ctum 85. Non eſt apud op- preſſos calamitatibus ab ira- to Deo. S85. Incipit poſt re- generationem. 85. Deum & JTND PEX Rerum. juſtificat 89. pitium 88. Di. & proximum nemo ſatis di- ligit. 94. à fide non divel- lenda 87. Dilectio non ju- ſtificat, non Legi ſatisfacit, non acceptos Deo facit:, non eſt meritoria remiſſionis peccatorum, non vincit ter- rores mortis, non vincit iram Dei, non opponi poteſt iræ. Dilectio medium non eſt apprehendendi gratiam- Dei, meritum Chriſti & re- miſſionem peccatorum 659. Non confidit illa fides 679. Non eſt cauſa vel meritum juſtificationis 663. Non eſt formalis juſtitia coram Deo. 663. Non perillam conſe- quimur ſalutem 76. 90. Se- quitur fidem 76. 87. 90. Ef- fectus fidei eſt 83. 88. Non Non propter hanc habemus Deum pro- Nemo diligit proximum ut ſeipſum 94 Dionyſius Areopagita. Ejus li- ber Hierarchicus fictus. 376 Diſeiplina Chriſtiana 691. Sol- vitur ab Antinomis 691. Diſciplina Civilis placet Deo & cur? 66. poteſt à ratione utcunque præ- ſtari. 66 Diſciplina Eccleſiaſtica 17. Cur inſtituta? 162. 16 7. 175. Bono conſilio inſtituta. Di. 128:. Conſervanda. 182. Conſervatur à nobis di- ligenter 191 Diſciplina Externa 668 Diſerinen Ciborum, Vaſorum, Temporum, Veſtits, Cul- tus Dei non eſt. 187. kRituum & temporum vulgus admonet, 186 Veſtium & Ciborum nugacis- ſima res eſt. 266. Non con- ſulitur aut præcipitur ab Evangelio. 254 Legis & Evangeli obſervan- dum probè 97 Veteris & Nori Teſtamenti quod ſit? 544 Regni Chriſti & Politicarum rerum. 191 Regni spiritualis & Civilis. 192 Dihidia non delectant Princi- pes noſtros. 224 Diſſidia Eidei, juxta verbi Dei analogiam declaranda & componenda 654. 668. vitentur 321. 327. Non ſunt Regnum Chriſti. 129 Diſonantia Jejuni non tollit u- nitatem Fideil. 586 Divinitas Chriſti negatur ab A- rianis '83˙. Ejus Plenitudo. in Chriſto habitat. 582.74 1. Non patitur ipſa, at in con- juncta ſibi Humanitate 734 Diviſio in diſcendo neceſſaria. 227 Re- yun Ppr. Neru Uutlo ultes, . Ann eſte Ann Dnitie Kð’J Dochen (el Ohr De Ee , grl J . Doadhe ſer⸗ nu Chriſti. 10. Di. Do. . Rerum, Ordinatio eſt civilis, approbata verbo Dei 258. Rerum & facultatum ordi- natio Dei verra. 358 Divites, nemini non oppedunt. 2389. ſunt læto & imperterrito animo 389. in Paradiſo ſibi eſſe videntur 389. Patrona Anna. 205 Divitie, donum Dei 358. faci- unt homines tumidos. 358. Doctores, Mali graſſantur In EC- cleſia ut lupi 129. vitentur. 32.327. Non ſunt Regnum Damnandi 22. Delerendi u5. Reprehen- dendi 321. Antichriſti. 135 Ob Poctores datos agendæ Deo gratiæ 281. Imitandi 201. quoad Fidem, Virtutes, pro cujusq; Vocatione 201. Fal- ſi habendi pro anathemate. S 3²7 Doctrinam dedit Deus, ad con- ſervandam civilem diſcipli- nam. 66 Dotrina Dæmoniorum 4q3. 182. 183.16 8.22 2. 254. ſunt, Cæli- batus leges, Traditiones hu- manæ pro Cultu Dei habi- tæ. 222 Dolores cordis, animi in vera peœnitentia 71. Afferunt mortem æternam, ſi fides non accedit, 171. ſequitur hos Dao. carnis vexatio ultròô. Dolus, prohibitus Domini vel heri honorandi 342. eorum officia 375 Dominia rerum Dei ordinatio. 258 Dominicani Monachi 196. fin- gunt Roſarium Mariæ. 259. Dominicus cur Monaſticen elegerit. 99. Vocatur San- cus Pater 99 Domus propria, Dei donum 3 58. Dona Dei, exercenda, conſervan- da, augenda 646. donum dono præſtat. 210. ob dona Eccleſiæ & Doctoribus data agendæ Deo gratiæ z01. In Chriſto creata, data, com- municata 737. 73 §. Infini- ta, ſingularia, cœleſtia, in- effabilia, imperveſtigabilia, maxima, excellentiſſima 737 Donationes Principum Eccleſia- ſticis datæ, non reprehen- duntur. 263. Donatiſtae 14. 130. 13 f. Impro- bant malorum Miniſterium. Excitâàrunt ſchismata ſediti- osè 13 ſ Draconis cauda eſt Miſſa. 281. Dubitatio de gratia Dei & remis- ſione Peccatorum, magnum peccatum 88. 157. Contu- melia eſt in Chriſtum 88. & cur? Indicat enim, peccatum ſuum majus eſſe & efficacius E 2 quàm 171INDEX 357 Kérum. Du. Ec, INDEX quàm mortem & paſſionem Rerum. ejus. 88. parit deſperatio- nem 158. illicita de Aeterna Salute 558. Non de remiſſio- ne peccatorum 109. 157. Do- cetur à Papiſtis. S. 19. 84. ab Hieronymo. 109. De Ex au- ditione precum 94. Dubi- tans de Remiſſione peccato- rum cenſendus eſt abolere Evangelium. 109 E. Elcleſia. Etymon 475. Ger- manicè Kirche 475. Gracè uxAnoia 475. quid? Con- gregatio 156. 475. Commu- nio Sanctorum 13. 14. 12 4. 125. 126.476. Jus & poteſtatem habet eligendi, ordinandi ſuos miniſtros 325. 326. 756. ſunt credentes, ſancti, ovi- culæ audientes vocem Chri- ſti 307. Non ε civitas Pla- tonica, 128. Eſtpopulus Dei fſpiritualis, non diſtin- Rus à Gentibus Civilibus riti- bus 12 7. Renatus per Spiri- tum Sanétum, ubi ſocietaæs eſt ejusdem Evangelii doctrinæ Sp. S. 126. 1227. Non eſt pro- priè Templum, 473. Non eſt Politia Externa 27. Eſt Ju- ſtitia & donatio SpiritusSan- cti. 127. Principaliter eſt ſo- cietas Fidei & SpiritusSancti Ec. . in cordibus, non tantùmri- tuum & rerum externarum. 12 . 2 6. Catholica 35. 58. 107. 126. Una 14. In quo ſit ea Unitas? 14. 126. in Conſenſu doctrinæ & Sacramentorum adminiſtratione, 14;3. Uni- tas Doctrinæ & Sacramento- rum hic inculpata 126. Sanécta 126. 307. Conſtans, manſura perpetuò 13. 476. Columna Veritatis 12 8. Mu- rus ejus, Oratio ardens, Do- ctrina pia, & Uſus pius Sa- cramentorũ; non Candelæ, Veſtes & Aurea vaſa, 236. Pe- ricula ejus infinita, 126. ædi- ficata eſt ſuper Petram con- feſſam à Petro, non ipſum Pe- trum, 317. 318. Eſt Corpus Chriſti 127. ſimilis arcæ Noachicæ. 175. ſagenæ 125. Mali, ejus ſocii ſecundum Ex- ternos ritus 127, Et mali in ea. u25. Hypocritarum in- finita multitudo. 126. Ha- bet Membra viva & mortua 125. 126. Semper habet Spi- ritum ſanctum 29. Tradi- tionibus non oneranda 313. Claves ſunt datæ Ecclefſiæ, non ſoli Petro 326. Reno- vatur 12 5. 126. Gubernatur 125. Sanctificatur à Spiritu Sancto. 125. 353. Sanctitas, qua in re? 307. Illuminatur 4P tur: Don ene 129. ſer lig. ſico dun An n 5 celi N u Leln 3 liti 191. dor Ecle⸗ 6 90. chia ins teſtu S Dic Kri keſt⸗ er Nn Nn R Ec. à Spiritu Sancto. 353. Voca- tur à Spiritu Sancto 3 53. Donatur Spiritu Sancto. 126 Extenditur per totum orbem 128. Ejus Tranquillitas ob- ſervanda 16. Ordoitidem. 16. Multi in ea imbecilles 18. Retinet ſalvificam Chri- ſti cognitionem & fidem, 128. Sunt in ea ſtipulam ſuper- ædificantes 128. Caput Chri- ſtus ſolus 286. Mali docto- res & lupi graſſantur in Ec- cleſia 129. Habetjus vocan- di Miniſtros 306. 225. Ubi? Apud docentes rectè Evan- gelium 14. 124. 282. 307. 708. 755. Ornatus quis? 236. Po- litia ejus 182. Sancétitas ejus 182. Sanétitas ejus in ver- bo Dei & vera fide. 307 BEccleſia Alekxandrina 306. 2314. Græca 137. 129. Pontificia 290. 293. 321. 32 2.311. Mohnar- chia externa & ſuprema to- tius orbis, in qua Papa po- teſtatem ſummam habeat condendi Leges, Articulos Fidei, abolendi & explicandi Scripturam &c. Eccleſiaſtica Politia 126. 182. Po- teſtas & Politia Eccleſiaſtica differunt 39. veneranda 39. Donum Dei 39. Conſiſtit in Docendo & porrigendo Sacramenta ʒ9. Excommu- Ee. nicando 40. 41. I N DEX Eecleſtaſticoruzs Immunitates, Rerum. privilegia 20;3. Eccleſiaſti- ci Mores. 16. 19 . Eccleſia- ſticus Ordo, 16. 187. 305. 306. Quibus incumbat? 374. Mo- dus 374 Eccleſiæ Ferbiiniſtri. vide Epiſeo- pus, Miniſtri Verbi. Educatio Puerorum & Jjuventu- tis, 495. ita fieri debet ut ſe Cruce & Prece muniant, au- dita aliqua re terribili dicen- tes: Cuſtodiat nos Deus Pater &c. 405. ut Dei Nomen re- verenter colant, in ore ſem- per habeant. it. ne aſſveſcant mendaciis. 404. ut evadant in viros doctos. 319. Præci- pua habeatur cura inſtituen- dæ & educandæ rectè juven- tutis non ulli parcendum la- bori, operæ, impenſæ: tra- dantur imbuendli bonis lite- ris & diſciplinis, ut eorum opera uti queamus. 428. Educationis Commoda & uti- litates. 428. Cauſæ. 428. Of- ficium 427. Pœnæ. 429 Eletti, Templum Dei. 742 Electio Epiſeopi penes Eccleſiam, plebem, populum eſt. 314. M 316 Eleemoſypne, habent mandatum & promiſſionem Dei. 168. 169. 180. liberant ab omni E 3 pec- INDEX Reruüm. peccato, ſed non ex opere operato. 111. à præſenti pec- cato. 1n. à futuro peccato. 112. 7. merentur beneficia multa. habent præcept Dei. 109. non vincunt iram Dei. 112. judicium Dei. 12. non red- dunt pacatas conſcientias. u Elementa Panis & Vini in S. Cœ- na non adoranda. 575 Elemento accedat Verbum. 510. 514 Encratitæ. 186. 220. genus mo- nachorum olim. Abſtemii. Abſtinebant uſu S. Cœnæ, carnium, piſcium, conjugii, ut Deo cultum præſtarent. Erant hujus ordinis viri & fœminæ 186. 220. Enthuſiaſmus, homini natura in- ſitus 304. origo hæreſeon, Mahomediſini & Papatus 305 eſt Papatus ipſe. 303 Enthuſiaſtæ, gloriantur de Spi- ritu Sancto, damnantVerbũ, Rapto fingunt & habent. 180. 29 1. 303. 304. 628. 640. 649. trahuntur ad Deum imme- diatè. 554. absque auditu Verbi & uſu Sacramento- rum. 554. Ita etiam illumi- nari, juſtificari & ſalvari ſe putant 154. Somniant, Spi- ritum S. dari otioſis tacitis, in locis obſcuris ſedentibus ſibi, expectantibus illumi- nationem. 180 En. Ep. numeratio delictorum, omni- um impoſſibilis. 15. 29. Car- nificina mentium. 179. 25. unicuique libera eſt, quid e- numerare velit & nolit. 303. non neceſſaria ad conſe- quendam Remiſſionem pec- catorum. 29. 13 9. non ad Sa- lutem. 161 Juris Humani tan- tum. 29. 139. non Divini. 139. 143. quædam probanda ob in- formationem confitentium. 161. moderanda tamen, ne laqueus fiat conſcientiæ. 16 1 Epheſinum Concilium. 739. 744. Epicureiſmus. ei anſa non danda. 591. illi nos non debemus tradere. 89 Epicurus, non ſentit ſe Deo curæ eſſe, reſpici, exaudiri a Deo. 68 Ericaeia neceſſaria virtus. 104. ad concordiam publicam. 1o5 Epiikiſare. 44 Epiphanius, de Miſſa. 226. de Aë- rio. 247. de bPaſchate. 134. de Encratitis. 186 Epiſcopi Pontificii, Epiſcopi non ſunt Veri, 226. nec eſſe vo- lIunt. 3206., non docent. 406. 265. non conſolantur. 306. non concionantur. 306. non baptizant. 306. non admini- ſtrant Cœnam 306. non cu- rant doceri rectè & admini- ſtrari Sacramenta. 4. 265. non faciunt Epiſcopotun offi⸗ ſte Hil Iun ſere Unt io nee⸗ an Eid e epe ton non ti⸗ K N lit Non 14 . 1 nlt ee 16 E. officium. 265. 306. non ſunt Epiſcopi ſecundum Evange- lium. 265. non relaxant Ob- ſervationes 45. non ſanci- unt Concordiam. 45. Onera injuſta non remittunt. 45. neque Veritatem, neque Concordiam curant. Si. non curant admodum Articulos Fidei. 22990 piſcopi ſunt ſecundum Politi- am Canonicam. 265. non expediunt mentes Dubita- tionis cruciatibus. 263. non competit illis Juris di- Stio jure divino. 40. Statum Eccleſiarum negligunt 263. Mitrati. 490. volunt eſſe Po- litici Dynaſtæ. 306 Non debent dominari. 40. 45. 312., non audiendi, ſi man- dant Impia. 267. dicunt, ſe habere Poteſtatem Regimi- nis, & coërcitivæ Corre ctio- nis ad dirigendum ſubditos ad finẽ Beatitudinis æternæ. Non habent poteſtatem ſtatu- endi contra vel extra Evange- liũ. 40. 41. 264. aut condendi Traditiones tales, ut merean- tur remiſſionem peccatorum 264. & ut ſint Cultus Deo pro- bati, ut Juſtitia. 264. non poſſunt Cultus novos inſti- tuere. 43. 189. 265, non ha- bent poteſtatem Re Tyrannicam. 26 5. ſine lege certa aut ſupra legem, ſed juxta Verbum 265. habent poteſtatem Politicam, Jure Humano, à Regibus & Prin- cipibus. 40. Politia illorum . kköorum. * Canonica non reprehendi- tur. 263. 265. Jus excommu- nicandi rapiunt Tyrannicè, & ſic quoque exercent 327. 329 inflammant hominum odia contra nos. 25. trahunt ad ſe Regna mundi. 39. 335. Dominantur. 235.263. fortiter tuentur opes & dignitates ſuas. 263. moliuntur inſi- diosè contra Evangelium. 49 5 Evangelium impugnant 490. contaminant. 246. uſum Sacramentorũ corrumpunt 246. ad Sacerdotium admit- tunt quoslibet ſine diſcrimi- ne. 26;3. imponunt homi- nibus onera intolerabilia. 45. 263. 264. perſequuntur & condemnant eos, qui vocati, munus Epiſcopale cauſa do- cendi ſubeunt. 306. miras calumnias ſpargunt in po- pulum de nobis 23. non do- cent Evangelium. 235. 306. non conſolantur conſcienti- us. 237. Traditiones ſuas exactiùs Evangelio ſervari Ep. INDEX poſtulant. 263. proponunt Rerum. decreta ſanguine ſcripta 263. quærunt exſorbere ſangui- nem noſtrum. Sti. minantur horrenda ſupplicia detre- ctantibus facere contra mandata Dei. 263 Inſtituunt novos cultus. 235. defendunt impios cultus. 235. 32 8. Promiſſiones ſalu- berrimas, & de Remiſſione culpæ, transferunt ad vanis- ſimas opiniones de Satisfa- Stionibus. 246. defendunt dignitatem ſuam fortiter. 26. opes ſuas. 36;3. Abuſus ma- nifeſtos. 208. 327. Impias Opiniones. 264. Traditio- nes. 264 Abjiciunt curam Religionis, & docendi Evangelii. 235. ju- vant Papæ ſævitiam. 306. 32 8. ſquamæ Papæ ſunt. 321. fx- vitiam miram exercent in viros bonos. 182,268. vo⸗ lutantur in libidinibus 306. vivunt Eleemoſynis Eccle- ſiæ. 329. clamant ad arma. 263. ſcribunt leges ſangui- ne. 103. cauſam præbuerunt libidinibus. 306 ExcitaruntSchiſma condemna- tione Lutheri. 268. truci- dant Saçerdotes & alios bo- nos viros. 103. 182, 183. 268. 269. 306. illorum causaà Ec- Ep, . cleſia non deſeri debet. 306 Conjugium prohibent. 306. O- nerant cœlibatu Ordinem ſacrum. 306. opus peſſimo- rum Nebulonum, Tyranno- rum & Anti-Chriſti, exer- centes. 306. diſſipant Eccle- ſias. 107. 1982. 268 Cogunt abjicere & damnare Veram doctrinãâ. 182. urgent Traditiones, quæ non poſ- ſunt ſervari bonà conſclen- tia. 45. mutrunt multos primitivos ritus. 135. obru- unt Evangelium do crinis dæmoniorum. 198 Judaizant apertè. 183. adimunt Chriſto nomen Mediatoris 194. applaudunt hiſtoriis fabuloſis de Sanctis. 207. Eccleſiæ conſultum non vo- lunt. 208. quærunt oppres- ſionem noſtram. 208. de Sta- tu Eccleſiæ parum ſolliciti 208. idoneos doctores non ferunt in Eccleſiis 208. ſæ- vitiam exercent in homines innocentes 2o8., proponunt Cultus Sanétorum. 2; 5. Miſ- ſam pro quæſtu habent 235. proponunt Satisfactiones humanas. 235. Traditiones. 35. pro Epiſcopis agnoſcen- di non funt. 29 HIis promittitur Paſtorum no- ſtrorum Ordinatio & Con- . firma⸗ n jr⸗ Ecd ſe. 1V0⸗ nol te. Eyiſcopus, habet Poteſtatem Or- firmatio, ſi officio ſuo rectè præſint, curam Evangelii & Eccleſiæ re ctè gerant, & hoc nomine charitatis & tran- quillitatis, non de neceſſita- 305 dinis & Jurisdictionis Eccle- ſiaſticæ. 26 5. habet poteſta- tem Eccleſiaſticam. 39. ha- bet poteſtatem Docendi. 39. condendi traditiones, ut ſint Ordo in Eccleſia, non Cul- tus. 43. 266. porrigendi Sa- cramenta 39. 179. Remitten- di peccata, abſolvendi, 40. 41. 3 4. adminiſtrandi Sa- cramenta. 40. 47. 179. 324. baptizandi 324. cognoſcen- di doctrinam 40. 4I. excom- municandi 40. 41. 26 5.324,327. Habet libertatem contrahen- di matrimonium, vel conti- nendi ſe. ꝛ122. 223. 306. non habet poteſtatem ſtatuen- di quid contra Evangelium 41. 264. condendi traditio- nes ad promerendam re- miſſionem peccatorum, & ſatisfaciendum pro pecca- tis. 42. condendi Novos cul- tus. 4;. exigendi 40. 4. o- nerandi Eccleſiam No is traditionibus 43. 3u3. habet poteſtatem Ordinandi. 43. 266 E Ejus Electio penes Eccleſiam IND EX eſt 314. 316. 325. 326. non de- Kerum. bet dominari 4. 3u. non imperare Eccleſiæ 4/. o- mnes ſunt pares 312. z1 5. 324 Ejus dotes, quæ? 372. Schiſma- tis cauſam non præbeat 46. reddat rationem Deo 46. ei obediendum 41. ordine o- mnia ut gerantur in Eccle- ſia, curandum Epiſcopo 4. 2656. habet Verbum & Man- datum, quatenus Jurisdi- ctionem debeat exercere- 26. ſit lenis 22. ſarciat con- cordiam 45 Epiſcopi donis ſunt diſpares ꝛ08 Conjunéti ſint unanimitate Doctrinx, Fidei, Sacramen- torum, Orationis, Charita- tis 288 Epiſeopus & Preshyter non diffe- runt 325. illius Origo 325. Epiſcoporum & Presbytero- rum Gradus, Humani Juris eſt 325. eorum reditus Elee- moſynæ 329 Epiſcopus Alexandrinus præeſt Orienti 314. Romanus Occidenti 314. 317. Eu- gubinus 315. Conſtan- tinopolitanus 315. Rhegi- enſis. 317. TLaniticus 315 Equinæ caudæ pili duo, Sacra- mentariis quid? 711 Eraſmus de Servo Arbitrio 639 F Ere- Er. INDEXEemue. Rerum. Errores, taxandi 323. tollendi 323. vitandi 323 Errores Arii 11. 781. 78 8. Aë- rii 247. Agnoëtarum 744. Anabaptiſtarum 13. 14. 1. 16.17. 74. 136. 180. 10.512. 785. Andreæ Carolſtadii 17. Andreæ Oſiandri 556. 559. Antinomorum 6So. 691. An- titrinitariorum 789. Audæa- norum 134. Calvinianorum 300. 559. §81. 582. 591. 748. 749. Cinglii 574. 575.72 4. 725.729. Donatiſtarum 14. 130. 135. Encratitarum 186, 22 0. 180. 303. 3°4. 554. 628. 64 9. Eunomia- Eutychis 780. 5 81. 748. Flacianorum 611. 649. Franciſci Stancari 556. Enthuſiaſtarum nhorum II. 559. Joviniani 3 2. 219. 223. Judæorum 193. G. Majoris 760.561.5 63.662. Manichæ- Orum M. 195. 513.14 77o. 149. 6 17.649.785. & Novo- rum 622. Marcionis 581. Mo- nachorum 252. 254. 649. Neſtorii, /80. 581. Novatia- norum I5. Pelagianorum n. 18.195. 200. 553. 617. 648. Pon- ti ficiorum. 74. 129. 290. 29 1. 293. 392. 321. 322. 55 9. 560. 648. 649. 670. Scholaſtico- rum, 60. 6 I. 6 3.70. 74 648. Semipelagianorum 553. Er. Et. E. Synergiſtarum 648. Stoico- rum 753. 648. Svencfeldii 581. 582. 748. 787. Valentis Ariani 744. Valentiniano- rum 11. Vigilantii 200. Wi- clefi 130. 194. Eſaius. vid. Index Locor. PEthica Ariſtotelis loco Evangelii enarrata pro concione 64 Ethnici faciunt opus Legis ex- ternè, opera ad diſciplinam facientia 6S. In magnis calamitatibus litabant Hu- manis hoſtiis 229. horum bona opera Peccata coram Deo, quia non ex Fide fiunt 669. & à non-reconcilia- tis 669. quôd mala arbor ſint 669 Aliqui Dei cogni- tionem habuêre è lege Na- turæ 682. Deum non reètè agnoverunt & coluerunt S. opera horum laudantur co- ram mundo 6S2. ornantur præmiis temporalibus 682. Ethnicorum Expiationes deli- ctorum quorundam 162 Evangelii Libertas ſarta tecta conſervanda contra hoſtes 786. competit Eccleſiæ 587 Evangelio credere, quid? 147 Evangelium, eſt Remiſſio pecca- torum 193. Eſt concio de Pœnitentia & remiſſione⸗ peccatorum, in latà ſignifi- catione, 678. Contritis af- fert E] te ſone went conc nodi furn ce! pec Mitt Tun ſti⸗ ſilu EN Drrd n n. 8 T. 1 hom WD ehun D fe ldar 4 H EV. fert conſolationem & remis- ſionem, per VYerbum, Sacra- mentum &c. 193. Propriè eſt concio de Gratia Dei, quæ nobis annunciat Peccato- rum remiſſionem 564. tra- dit Jjuſtitiam Cordis 17. Vo- ce latè ſumtà 677. Arguit peccata 73. 144. 634. Si ſu- mitur ſtrictè 677. 678. eſt Pro- miſſio remiſſionis peccato- rum & juſtificatio Jeſu Chri- ſti 69. Eſt Potentia Dei ad ſalutem credenti, 52. 682. Eſt Externa & corporalis prædicatio 513. Eſt Remiſſio peccatorum & inchoatio vi- tæ æ&ternæ in corde 193. at arguit homines peccati, 73. in lata ſignificatione. Offert remiſſionem peccato- rum, 69. gratis 144. juſti- tiam propter Chriſtum 144. Spiritum Sanétum 144. Pro- prium ejus, docere de ſalvi- üca fide in Chriſtum 6Sr. Docere illud præcipuus Dei cultus eſt 190. Altera pars Scripturæ 62. 149. Propriè eſt Promiſſio Gratiæ in Chri- ſto donatæ, repetita in tota Scriptura; tradita primum Adæ: poſtea Patriarchis, de- inde àbrophetis illuſtrata: & demum prædicata à Chriſto EV. inter judæos: & ab Apoſtolis I NDEX ſparſa in univerſum mun- Rerum. dum 69%. 149. Offert vitam æternam 144. Exhibet Chri- ſtum 1733. Doctrina pro-⸗ priè eſt, docens quid homo debeat credere, qui Legi non ſatisfecit: credere ſcilicet.⸗ Jeſum Chriſtum expiàſſe o- mnia peccata, pro illis ſatis- feciſſe, & impetraſſe Remis- ſionem peccatorum merito ſuo, ut & Juſtitiam & Vitam ætternam 564. 66. 681. 684. Liberat ab immunditiis Le- viticis 219. Vocabulum non in una ſignificatione ſemper accipitur 56 . 678. Recétè dicitur eſſe Concionem de Pœnitentia & Remiſſione⸗ peccatorum, ſi per illud in- telligitur Tota doctrina præ- dicata à Chriſto 72. 144. 56 5. 678. Affert Cordis juſtitiam æternam 194. Probat Statum Civilem foris 194. Subjicit Externis Politiis, legibus 194 Non Uno modo conſulit & auxiliatur nobis contra pec- catum 301. Oficium Evange- lii proprium, prædicare Re- miſſionem peccatorum 301 Propriè eſt læxtum nunglum, concio, plena conſolationis, non arguens & terrens 16 5 Propriè non eſt concio pœ- F ⸗ niten- Ev. INDEX nitentiæ 566. Opinio hæc quòd ſit propriè concio pœ- nitentiæ, falſa & pernicioſa doctrina eſt 566 Hjus & Legis diſerimen retinendu eſt ſumma diligentia 554.676 Lex & Evangelium non mi- ſcenda 676. Non diſſipat Politiam, probat potiuùs 17. 193. Sinit uti Politicis legi- bus & ordinationibus omni- um gentium 193. Non diſſi- pat œconomiam, probat po- tius 17. 19;. Auxiliatur Ver- bo, Baptiſmo, Sacra cœna, Clavibus, 301. Poſtulat u- triusque conſervationem, 17. Non fert leges de Sta- tu Civili i93. Purè & dili- genter docendum 136. Pro- hibet Vindictam Privatam, 193. Promittit remiſſionem peccatorum propter Chri- ſtum gratis 155. Jubet pa- rere, 19 7. Promiſſio illius non habet conditionem Me- ritorum noſtrorum 69. Non conſulit Diſcrimen Ciborum & Veſtium 254. Non con- ſulit Abdicationem Bono- rum, Opum &c 2 54. Ejus prædicationis ſumma eſt Luc. 24, 47. Oportet præ- dicari in Nomine meo 244. Fjus prædicatio eſt Sacrifi- cium, Oblatio, Incenſum, 237. Ev. Ex. 7 . —, EYXοριιοι 30. 240. Sacrifici- um eſt Patribus, ſed non Me- ritorium, habet nomen?: Gratiarũ actione, fieri ſolita in actione Sacræ Cœnæ 242. conſtat è re terrena & cœleſti Eugubinus Epiſcopus Romano par, 31/. docet, gratis accipi remiſſionem peccatorum & reconciliari nos propterChri- ſtum. 183 Eus*oρα Iε. Potentiam ſu- am conferant Reges ad Euæ- Y=τâτ non α Eunomiani damnantur 16 Euſoöbiu¹s 798 Eutychis error in commiſcendo Naturas Chriſti in Unam 580 581 Exabtiones 499 Exactiones Principum Lutheri tempore quotidianæ 499. fe- rendæ patienter 499. pœna 443 Exaudimur à Deo 86. ob Chri- ſtum Oratio exauditur 191. 484. Exauditio precum promiſſa 22 Execommunicatios Major, 305. Civilis pœna eſt, ad miniſtros Eccleſiæ non pertinens, 305. vera & Chriſtiana eſt, quàâ manifeſti & obſtinati Pecca- tores non admitruntur ad =* Din, l ſ (d lo e t lren⸗ ere N l. . 4O IGS 4 l⸗ an 4 Ex. Sacramentum, donec emen- dentur & vitent ſcelera 305 tyrannicè ab Epifcopis rapta 327. ad explendum quæ- ſtum. Multæ de his olim que- relæ 46. Abuſus per Officia- les 46. 327. Epiſcopis ab- utentibus adimenda 328 ob Jejunia violata 327. Non ſine legitima & juſta Cogni- tione exercenda 327. ob Fe- rias non ſervatas 327. Feſtum Paſchatos 132. pro Judicis pravo affectu 327. Propter res ludieras 327 Apud nos denunciatur flagiti- oſis & contemtoribus Sacra- mentorum 138. Pertinet ad omnes Paſtores 327. Exer- cenda legitimè 328. Contra reos manifeſtorum crimi- num 322. 328. Exempla, juxta, non contra Re- gulam interpretanda 267. ſed juxta regulas, ſcripturas certas 261. Sanctorum mo- vent 98. imitari volunt illa homines 98. 99. 188. Alle- gare ſatis non eſt. 133. Ho- rum Specula 207 Exequiæ in Papatu 281 Exercitia Spiritualia Timoris & Fidei 191. per Crucem, quod- dam Voluntarium 19r. Suſci- pienda ad coërcendum Car- Eæ. nem, ne obruatur ſaturita- TNDEX te & ſecura reddatur. Exaltatio Chriſti ad dextram O- mnipotentiæ, Majeſtatis & Virtutis Dei, eſt Humanæ Chriſti naturæ 579. 527. 728. 772. facta verè & realiter 779 facta hac exerit C. majeſta- tem gloriam virtutem ſuam plenè, efficaciſſimè, manife- ſite coram omnibus Sanétis in cœlo & in terris 741. 579 Eraminatio quædam confitenti- um probanda, ad meliorem illorum inſtitutionem, 161. Moderanda tamen, ne fiant inde laquei conſcientiæ 161 Excluſivæ particulæ, quænam, gratis, ſine meritis, ſine operibus, non ex operibus, absque lege 73. 75. 558. 65 8. 660. 664. 76 ¹. Habent locum in articulo Juſtificationis 7/58. Neces- ſariæ ad conſervandam pu- ram ejus doctrinam 558. 653. 660. Excludunt opinionem meriti, 75. Non Verbum aut Sacramenta, 75. Urgentur à Paulo magno zelo & dili- gentia, & Cur? 653.6 63. Ex- tant Rom. 3. 28. C. II. 6. E- pheſ. 2. 8. Gal. 1. 20. C. 2. 16. Marc. 5. 36. Luc. 8. 58. Excrementum Satanæ Calvinia- nis quid? 711 191 Rerum. Ex. Ea. INDEXExinanitio Chriſti facta in Sta- Reram. tu Humiliationis 579 In hoc ſtatu Chriſtus Maje- ſtatem manifeſtavit libe- ra voluntate, quando & quo ipſi vifum eſt 03 Exiſtimatio bona, theſaurus 446 Exitus vitæ felix, à Deo 3 61 Erodus cap. 4. p. 305. Apparuit in Rubo 23 C. zo, 7. p. 27. Qui Dei no- mine abutitur, non erit innocens. C. 20, 15. p. 261. Honora Pa- trem & Matrem tuam. Expiationes delictorum quæ- dam erant & Ethnicis 162 Expiatio pro Genere Humano eſt Obedientia Chriſti per- fectiſſima 665 Extmvagans de Abdicatione- Proprietatum 258 Ezechiel. vid. Indic. Lo corum. F. Fabulæz de Sanctis ſuperant o- mnia portenta ſtatuarum & pidcturarum 206. de S. Bar- bara 206. de S. Chriſtopho- ro 2ꝛ06. Luciani fabuloſis narrationibus non diſſimi- les, 207. faciunt αα . Oua z06. Applauſores ha- bent Epiſcopos, Theologos, Monachos 207 Fa. F. Facies Moyſis velata ro) Factores Legis juſtificantur 107 Fallere, flagitium grande 4or Fama bona, theſaurus 446. Ne- mo laboret 446. Citò eripi poteſt, recuperari non iti- dem 45⁵0 PFebris dea 205 Feræ ſimilis homo 6 33 Feriæ & Feſta. Obſervatio ha- rum libera 44. nihil illis o- pus apud Chriſtianos 407 Chriſtianis agendæ eſſent comtinuæ Feriæ in facris rebus 408 Apohtoli certa Feſta ſervabant ut bopulus ſciret, quando conveniendum eſſet 133 Feſta quædam è Patriis mo- ribus retinebant, & non- nihil mutata ad hiſtoriam Evangeli accommoda- bant, ut Paſcha & Pente- coſten, ut memoriam ma- ximarum rerum traderent poſteris . B Quid agendum feſtis diebus? Concionandum, docenda juventus & muhitudo 408 vacandum ſanétis ver- bis, operibus & vitæ 408 Exerceri te oportet in ver- bo Dei, & emendancda in melius via 408 Peſtum Natalis, Paſchatos, Pentecoſtes 34 167 Ferlas 134. 13 5 Servantur tamen à nobis li- Fe. E. pietate alieniſſimi 409. Ser- vandæ, quæ poſſunt ſervari ſine peccato, & proſunt ad tranquillitatem & bonum ordinem in Eccleſia 16 benter 32. 132. Servantur ordinis & commonefaétio- nis gratia 187. Cultus non Fi ad ſalutem neceſſarins 16. des Catholica 2, 4. 503. Eſt Confeſſio & Reſponſio Chriſtianorum ad Præce- ptum ordinata 467. Conci- pitur & Verbo I. 75. Con- cipitur & confirmatur per Abſolutionem 46. Confert Spiritum Sanétum 669. Eſt Cognitio Chriſti -o. Eſt credere quòd propter Chri- ſtum remittantur peccata- 467. Donum Deié64. Eſt Opus 9:. Sed non qua Opus juſtificat 41. 78. 92. 10. 657. 654 Eſt opus Spiritus Sancti 13. 74. 83. Altera pars Pœni- tentiæ 15. 144. 149. Quarè juſtificet & quatenus? 71 Eſt Sacrificium, Oblatio, In- cenſum 232. Eſt juſtitia noſtra 78. 79. 80. 109. 113. 114. Opus divinum in nobis, im- mutans nos 669. Eſt Aα= voα 70. 71. Eſt obedien- tia erga Evangelium nqz Mortuad Perias agere poſſunt etiam à Vera quid? Non eſt tantùm INDEX Notitia de Chriſto, qualis eſt Rerum. in impiis & diabolo, ſed & credere Chriſto, quod per illum habeamus gratiam,, juſtitiim & remiſſionem peccatorum 20.70. 80. S8t. 166. 187. 65 7.6 5 8. 6639. Eſt, Aſ- ſentiri promiſſioni Chriſti, in qua Deus in Chriſto gra- tis offert remiſſionem pec- catorum & juſtificationem 8¾. Vel: Eſt, velle accipere oblatam promiſſionem re- miſſionis peccatorum 7o. 114. it. Pag. 81. 83. 89. 151. 557 604. Qua credimus Deum ignoſcere nobis 109. Sola inſtrumentum eſt & medi- um 75. 83. 557. 654. 652. 661, Formata Pontificiorum non ſubſiſtit 82.93 Falſa, eſt quam non ſequuntur Bona opera 308. Viva quid? 106. Juſtificans 70. 71. 669. Eſt juſtitia ſolida & viva in gratiam & clementiam Dei, adeò certa ut &c. 669 10 5. 106. 662. 6 70 FPides, quid ſit pauci intelligunt 240°. Præcedit Legis imple- tionem 79 Prima Viduarum 262 Generalis, habetur à Diabolo etiam FVi. 151. 181. Differt à Spirit. 114. Eſt obedientia erga Evan- Spgelium 113 ecialis 69. 76. 83. 157. 187. Accenditur ex auditu Evan- gelii 15. 661. In Voluntate eſt nʒ. 114. Confidit Miſe- ricordia & verbo Dei, non Operibus 109. Cogitatio Chriſti eſt, 70. eſt. 74. 146. 642. 661. Se- qvuntur hanc Bona opera 307, Fides nunquam ſola eſt 662. Fide ſtamus 324. 874. Cu- ſtodimur in ſalutem per fi- dem 62 ß Alitur per Evangelii ſententias & uſum Sacramentorum 146. Affert co di pacem & vitam 148 Debet creſcere & confirmari 146 Non eſt otioſa notitia 8 1. 106. eſt res accipiens Spiritum Sanctum 8S1. Acceſſum fa- cit ad Patrem. 76. Mater & fons eſt, 66h. Confert Spi- ritum Sanétum 669. E con- ditione operum non pendet 76.78. 83. 85. 94. 96. 109. 111. 116. In alios homines nos transformat 669. Creſcit. 87. 146. Luctatur cum pec- cato ut vincat 146 ex Auditu Fi. INDEX etiam 147. Generalis 69.147. Finis Fidei, Vita, Salus animæ 67 Mortificat Adamum veterem 7 0. 66 9. Non eſt res facilis 106. Sequi- tur terrores 1514. Ex injuſto juſtum facit 89. juſtificat 62. 69. 73. 74. 9 1. 2. 152. 654. 658. Non qua virtus, ſed quà Chri- ſtum apprehendit. 6ρ. Eſt quiddam vivum, efficax; po- tens. 669. Regenerat 6⁶9. 70. 7 4. 95. 594. 669. 15 1. 106. Et quidem ſola ꝓp. Fides & Bona opera ſunt connexa in- ſeparabiliter 307. 662. Conſequitur Remiſſionem pec- catorum 19. 43. 62. 69. 76. 79. 83. 108. 114.14 5. I 51. 264. Ap- prehendit Meritum Chriſti oblatum 654. Gratiam Dei in Chriſto zc0. 82. 89. 661. Gratis accipit illam 69. 70.73 Apprehendit miſericordiam 662.785. Benedictionem 82. ſola accipit illam 19. 43. 76. 8. 87. 88. 9 . 9% I. 108. 264. 267. 557. 662. Remiſſionem pecca- torum 68.7 S. Sola pacat con- ſcientiam 2. 95. 151. Acces- ſus eſt ad Deum 76. 87. So- la juſtificat 19. 76. 92. 73. 75. 179.74. 87. 95. 99.4 22. 662. Pu- rificat cor 8 1. 264. Suſten- tat contritos 73. 81.83. 95.145. 241. erigit & conſolatur cor per- Nte. 1. perterritum 69. 73. 92.93 .106. 145. 241. Conſcientias 15. 841. Parit novam vitam 84. 51. Bonos fructus 74. Af- fert conſolationem 69. 84. 95. Vincit peccatum per Chri- ſtum 76. 106. 146. Parit no- va opera 106. Affert Spiri- tum Sanctum 69. 84. pit. 81. Diabolum vincit 106. fide juſti reputamur 78. 307. Parit motus ſpirituales in corde 85. 105. 106. Mortem vincit 106. 146. 9 :. 95. 15 1. pPacem &u r. 83. 152. Obedientiam no- vam 83. 151. Bonos fructus 1I3.74. Novos fructus 19. W Imgutotn, ad Juſtitiam, ſine o- peribus propter Chriſtum3. 79. 557. 654. Reputatur ad juſtitiam 656. Imputatur pro juſtitia à Deo 15. 79. Non ſtat cum peccato Mortali 74. 83.101. Juſtitia poteſt appellari 78. 79. 109. 115. 114. Indivulſa à dilectione 87. Subſe- quam habet eam 146. Iræ Dei opponit Chriſtum, non Ope- ra & dilectionem 70 Applicat & communicat meri- tum Chriſti 662. Liberata terroribus 15. 151. à Diabolo 87. à Morte 61. 74. Aert ſiduciam promimionis ſeu G Acci- Terrores 551. Parit gaudium 81. 83. Fi. Chri- Rerum. 14”8. Apprehendit ſtum 76. ſalvum facit. 89. Hypocriſis eſt, ſine Operi- bus, 2z. 30 8. Erigit perterrefa- Ctas mentes 8z. 86. Corda 106. Operit peccata 159. Reddit conſcientias pacatas & tranquillas 83. 151. Veni- am impetrat e ſyngrapha 159. Facit lætos, animoſos, ala- cres 669 Iltitur Erga Deum & homines be- neficiis Chriſti. 70. Appre- hendit remiſſionem pecca- torum 20. 2I. juſtificatio- nem 10. Cuſtodimur fide ad Salutem 675. Vera fides non eſtin non-contritis 65. Ingrata Deo non eſt 166. Ve- ra fides & malum propoſi- tum in peccatis perſeveran- di non ſimul ſtant 558. 664. 670. Non manet in amit- tentibus Spiritum Sanétum 199. 874 Genitrix bonæ voluntatis & ju- ſtæ actionis 21. Efficax eſt per charitatem 559. Alitur per Evangelii ſententias & uſum Sacramentorum 146. Concipitur & confirmatur perAb- ſolutionem 146. Evangeli- um 146. Ufum Sacræ Cœ- næ 146. Pr0 INDEX promiſſæ Chriſtum. 69. Deo fiduciam operum aut meritorum 69. Eſ neceſariæ 5i4. Sine illa ni- hil poſſumus apprehendere miſericordiæ in Non affert & conſequi 514. Fide tan- túm verbum apprehenditur, 74. Fides neceſſaria in uſu Sacramentorum. 16. Sine fide nemo tolerat Crucem n Cogendus nemo ad illam 335. 532. Sine fide à Deo ne- mo quid Expectat, 21. Sine fide nil quicquam poſſumus apprehendere & conſequi 514. ad ſalutem 21. Sine fi- de Deum nemo Invocat, 21. Sine fide nullo modo poteſt humana natura opera facere 1. aut 2. Præcepti 21. Fides neceſſariò habet aliquid, cui innitatur, & quo ſuffulta conſiſtat. 512. Collocanda inSatisfa- ctionem Chriſti 92. O. perum vana, impia Tiducia 5 98. 11. 119.188. Pro- priæ juſtitiæ inanis S8. 11 8. Miſericordiæ CChriſti. Solatium eſt 150.203. Meritorum Chriſti 203 Operum 15. Promiſſio- num divinarum 203. Vera ꝗquæx? 150. Bona & neceſſaria eſt quæ collocatur in Satis- factionem Chriſti 92. Non in Legis impletionem, SedvVer- bũ & promiſſa de Chriſto, 54. Quædam Infidelis 5o. ſola- tium quoddam infidelis 15/0. Impia eſt quæ collocatur in Legis noſtræ impletioné 92. Quædam vaniſſima 260 Filius, per ſe integra & diſtincta Perſona eſt, Verus, Sub- ſtantialis perfectus Deus 7:6 Eternus Deus, ab æterno à Patre genitus 726. non eſt Verbum Vocale 12. cum Patre & Spiritu Sancto, ab æterno 726. Aſſumit Hu- manam naturam n. 352. 546. 6221. In Unitatem Perſonæ ſuæ 579. 726. In Unam ber- ſonam 726. Peccatum non aſſumit 62²2 Concipitur à Spiritu Sancto ſi- ne opera Virili 277. Hu- manam naturam aſſumit in Unitatem Divinæ ſuæ per- ſonæ 779. 582. 62 2. In U- nam Perſonam 726. Fe- cit eam fibi propriam 579. Fi- lii Dei Incarnati Perſona ſine Humanitate non eſt Integra Perſona 727. Facit Overæ Omnipotentiæ ſuæ omnia in & cum Humanitate ſua, & in Pyen u Mari⸗ De 734. tem! lus Allttea Hun tram W Deil pot in Con Hli Alüle Ws bar Pilel Mer les gii farr t lomer lit W rm, ket N lm deony & per eam 182.736 Naſeitur è laudatiſſima Virgine Maria 726. Patribus 726 Filius Dei verè paſſus eſt, 579. 734. ſed juxta Proprieta- tem Humanæ naturæ 734. Fi- lius Hominis exaltato eſt re- aliter, verè reipſa ſecundum Humanam naturam, ad Dex- tram Omnipotentiæ, Maje- ſtatis & Virtutis. Eſt Filius Dei 579. Data eſt illi Omni- potentia 582. Afſſumtus eſt in Deum in Vtero matris in conceptione 579. Filii Heli 2 11 Filii Levi, Doctores Novi Teſta- menti 233 Filiorum numerus non liberabat Parentes omnibus oneribus . 243 Filialis timor quid? 146 Fines unius rei poſſunt eſſe plu- res 241 Flagitia atrocia contra conſcien- tiam, excutiuntFidem & Spi- ritum Sanctum 673 Fomes Peccati quid ſit? An Qua- litas? An augeatur medica- mentiss 55.60. Forma Sanorum verborum 650. 675. retinenda 624. Formaliter 65. Formula Interreligionis 673. Forma Servi 579. 731. depoſita Fo. à Chriſto 5g. 582. 731. 741. IN D EX quando? Poſt Reſurrectio- Rerum. nem plenè & prorſus 579,731. Fornicarii non ſalvantur 874. Forum, eſt prædonum luſtrum 44² Eccleſiaſticum ſuper matri- monialibus cauſis. 328 S§. Franciſeus, Santctus vir, 90. 253. Conſtitutio ejus de Miſſa ꝛ226. Franciſcani Monachi de Ba- ptiſmo. 301t Fraternitates in Papatu 18. 28 u½. figmentum humanum, ſine verbo Dei, non mandatum, non neceſſarium, contra Se- cundum articulum Fidei 283 Canonicatuum, Vicariſtarũ, Coœ- nobiorum contractus, pro pecunia, de Communicatio- ne Miſſarum & Operum Bo- norum omnium 283 Francofurtum ad Mcœnum. Præf- a. 4. b Conventus ibi Prote- ſtantium. 15 5 G Frultus Spiritus, opera ſunt Rena- torum Spontanea 689 vocatur Lex Mentis, LEex Chriſti, Lex Spititus 689. Boni debent ſequi Regeneratio- nem & Converſionem 166. Bonos parere debet Pœni- tentia vera, ob mandatum & gloriam Dei. 168⁸ uinam? Invocatio, Grates, Confeſſio Evangelii, ejus G az doctri- Fr. Tu. doctrina, obedire Parenti- bus, Magiſtratibus, ſer- vire Vocationi, Dare pau- peribus 176. Fulmen Dei 292. Lex Tur, poſſeſſor eſt rei alienæ. 175 Fures aperti 40. 439 Occulti 43⁰. 439. Innumeri 439. Varii 439 Nocturni 4 ³9 Opifices 439 442. Inſtitores 440 Mercatores 440. 442. Piratæ 440⁰ Latrones Servi 439.441. Ancillæ 439 Mercenarii 439.441 Papa 440. Proceres 440 Principes aliqui 440. Piratæ. 440. Furtum latè patet. Vendicare ſi- bi fortunas alterius per inju- riam. 438. Reſtituendum. 175. Non furandum. 194.345. Furtum & furari quid? 438. po- teſt continere homo manus à furto. 19’. Suſpendendis omnibus nul- Iæ. cruces ſatis 439. Furti pœna 442.874. Furum Caput Papa & Ro- ma, 4400 GA. Cé. G. Gabriel Biel, de Cauſis Ademti Calicis de-Sanctorum Invocatione 20 Galatarum Epiſtola. Vid. Indic⸗ Locorum. Gemeine der Heiligen / 475.476. Gemeinſchafft der Heiligen. 475. 76. Gentes etiam aliquam cognitio- nem Dei habuerunt Lege Naturzæz 682 Sacrificia à Patribus ſumta habebant ut Propitiato- Juſtitia Fidei non norunt i8 Sine Deo erant 20. Deum non rectè agnove- runt & coluerunt 682 horum opera coram mundo laudem habent, & ornan- tur proemiis temporali- bus in hoc mundo 66. 669. Coram Deo Peccata, & cur? 669. Gentiles dii. 392. §. Georcius Equitum Deus 205. Germani Stolidi & Inſani 3 90. Germanicæ Conciones in templis, 225. 517. Gerſon de Scribendo 273. con- tra Monachorum Perfectio- nem . 38. de illorum Impuritate 252. Præceptorum Gradus quæ- LIt, 153. 210 Glris N 6 ris Vet Cho⸗ U Gl. rit, 188. de quorundam deſperatio- ne, àνοovi 31. de quibusdam domaturis Carnem. 216 Vir bonus fuit. 273. Ohtimus. 188. Gladius Spiritualis & Tempora- lis 129. 130. Gloria divina Humanæ Chriſti naturæ data 739. Gloriatio de operum Bonitate vetita, 87.307 Gloriandum in Domino 307. Gloriari ob Merita & Ope- ra non poſſumus, cum absque Gratia & miſeri- cordia aſpiciuntur. 307. Gloſſarum olim magnus nume- rus 140. Gott / à gut. 393. Græca vocabula in Lib. Concor- dliæ, 4a ogo o. Adzn 244. AAXoιαουιι 7 2. Annòla. 411. Xαd -nα 207. ιαNW ,. 432. arαεaa 6rοα ρiο. 142. drré „ 178. * Iuic: vavr 75. Parroο 259. Svπισ 730. W£αποεααι „ 105. Huosεα. 108. Borakia. 187. EuPntus†o 190. PBuxgisla. 230. 240. BAMͤεννασα. 211. Ocoτ—kοας, 730. K&nνρ Aαα co, 228. Ranoσüα. „287. aard &ορνdNℳunn 89. 2dgdonοs 496. Karòg dααα, 269. Kesfef. GEr. or 510. Kouvα 730. Aa-TINDEX T9e 70. 71. X†τα X—rτMl 244. Ke run. Aesr8ρρâα. 244. Aννααατιια, 61ꝛ. 624. iααmαÜο1 232. ℳ ²⅜ igion 142. volνορ 68 1. . borolαα 97.rs Yno &ατ Sαα 1S &τ εον 178. τ„⅛⁰ασ vCern 64. ραα. 22. 7o- Mre, 186. 7 9 T AXD, 207. 7 c0αρ 7 vσÜ̈ι—νοväρ. Sogyn 213. ονuναIäιαπ, 212. 7sSXνοM ο τια, 1. ριιι voy, 578. Xéôwiνς α 2ddντuσ. 496. Gradus in Eccleſia, facti huma- na autoritate, & bono conſi- lio, 182. relinquunturà no- ſtris ut ſunt 182. Prœmiorum, 121. 122. Græca Eccleſia, de S. Cœna 137. Privatas Miſſas non habet, 22 Græcus Canon, 137. 245. 247. Grammatica facit omnium arti- um Docétores. 77. Gratia Prima Pontificiorum quid? 64. 93. 115. non datur ob Merita 66 è mera Gratia juſti ſumus 307. 654. 6)7. requiritur ad Juſtificationem 657. Gratia promittere, autorita- tis humanæ non eſt 178. juſtificatur homo 667. 278. eligimur à Deo ad W 6 3 Gra⸗ Er. INDEX Gratiæ ſigna Sacramentum vrutnt. ſunt 241. Habitus inclinans ad dili- gendum Deum facilius 64 Salvamur 29. 80. 654. Condonatur & remittitur In- obedientia noſtra 665. In G-ratiam recipimur pro- pter Chriſtum 13. 14. Dei gratià confidendum n;. Gratiam non meremur per Bo- na opera 14¾. per Attritionem 143 per Suſceptionem Peœniten- tiæ ex Opere operato, ſine bono motu utentis 143. Terroribus 145. non Doloribus. 145 Gratis ſalvamur tantùm 183. 591. Fides accipit remiſſionem peccatorum 70. 83. 183. ju- ſtificamur 13.78. 183.278. Juſtificamur fide 78. Conſequimur remiſſionem peccatorum 62.64. offertur Reconciliatio pro- pter Chriſtum 69. Gratis imputatur Juſtitia, 79: re- mittuntur peccata 84. pro- pter Chriſtum placatur De- us 183 Gratis ſalvamur & juſtificamur 70. 75. 84. 110. 155. 16 8. 557. 657. Accipimus Remiſſionẽ pec- catorum 155. 156. 170. 1 83⸗235. Gr. Eu. 236. 264. 26 5. 267. Propter Chriſtum conſequimur Re- miſſionem peccatorum fide in Chriſtum 62:, 235. donatur remiſſio peccatorum propter Chriſtum. 251. datur Vita Xterna. 255. Gratitudo oſtendenda Deo pro beneficio & paſſione Chriſti 241.24 . Gregorius Papa de Pœna Davidis 174. de Reſtitutione ablato- rum. 175. Recuſat nomen Oecumenici 315. de Rituum diſſimilitu- dine 3. contra Agnoëtas 744. Gregor. Nyſſenus vid. Nyſe- Ids. Guardianus . 249 Guilielmus Pariſienſis, de Juſti- tiz humanæ & Spiritualis diſcrimine, Item, Philoſo- phiæ & docstrinæ Spiritus Sancti, tractavit egregiè 197. Guͤlden Jahr des Papſts. mnis Culpæ & Pœnæ. Mul- tiplicati à Papis ob avaritiam, auri ſitim 297. Miſſus in provincias per le- gatos 297. Accurrunt huc plurimi. 297. HMalacue c. I. v. 13. P. 94. C. 2. V. 4. P. 8 1.9 2,95. 148. 6 56.665. Habere Deum, in quo ſitum ſit. Pp. 39 1. Ha- 297. zu Rom ſoll ſein Remiſſio O- Myle Hnl ben Mr! Uuſu Eibitar ſder Habite Fs Habit kabit pro fici ſeen 146 ner Tibu lerecd tun lereſ. HRaorer ly, er Mlfl Mylen 1 ud lin, finm e HMa. He. Habitat Deus in credentibus Ip- ſe, & non tantùm quoad Do- na ſua. 560. 666. Habitat Chriſtus in Electis per fidem 652 Habitat per fidem Deus Pater, Filius & Spiritus S. in Electis. 664. Habitualiter. 65. Hahbitus Dile sctionis à Chriſto promeritus, inclinans nos ad facilius diligendum Deum, ſecundùm Pontificios. 64. 74.6. 64. 77. à Chriſto pro- meritus nobis paratur Ope- ribus. 77. Hereditates non rectè captan- tur. 347. Haereſir. Quædam, ê doctorum odio mutuo exortzZz. 104. Hereticæ Opiniones, quarum in li- bro F. C. mentio fit. vid. Erro- res. Heli filii. 24. Herbarum conſecratio in Papa- tu. 309 Hercules. 241.292. Herculeus nodus. 464 Heſperus, non ita clarus eſt, ac Juſtitia. 66. Hieronpmus contra Vigilan- tium 200 de Rpiſcopo Romano riy de Epiſcopo Eccleſiæ Ale- Xandrinæ dam vocat 522. D vus vO- catur 712. de Præbitione Calicis 23. 209. de Calicis Uſu Communi 209. de E- piſcoporum Autoritate 15 de Juſtitià Noſtrà 94. de Incertitudine Remiſſionis peccatorum 24. 199. II Hilarem datorem diligit Deus 671 Hilarius de Petro 317 de S. Cœnà 134 de Virginibus Fatuis 205 Homagia, Improbantur ab Ana- baptiſtis 594 Homicidæ, qui? 4²² Homicidium, poteſt homo ma- nus ab illo continere 18 Hominis Ineptitudo naturalis ad bonum 632. Homines non-renati, poſt lapfum Filii Iræ 613. 614. Filii Mortis 613. 614. Mancipia damnatio- nis 613. Peccatores facti o- mnes, unius inobedientiâ 290. Morti & diabolo obno- Xii 290 Homo ad extremas miſerias adi- gi non debeti179. Ejus in- ventiones (ſeu figmenta) tu- tò omitti poſſunt279. Homi- nis Devotio, articulum Fidei non facit 282 Homo 306,32 5 I N DEX Pœnitentiam, Tabulam Secun- Rerum. Mo. Hu. TNDEXN Homo Chriſtu, in Deum aſſum- Rerum. tus in utero Mariæ 179 Homo eſt Deus, bona propoſitio. . 6578 Homo Exterior corrumpitur 172 Homo Interior Renovatur de die in diem 172 HomoVetus, quid? 720. invitus Bona facit 7ρ quomodꝗò de- ponatur 637 Homo Novus ſponte bona facit 67 quomodò induatur 637 Honor, eſt res Amore multis mo- dis ſublimior, ut quæ tan- tuùm contineat amorem, ſed etiam ſingularem quandam modeſtiam, humilitatem & reverentiam, quæ cuidam habenda ſit 413 Honor Sanctorum, triplex 201 Horæ Canonicæ, ſine Peccati opi- nione, olim non omitteban- tur 42 Hoſ. C. I 3. V. 14. 16 8 Hoſtia pro Peccato 229. Siritualis, quæ? 2130. Hoſtia Laudis, Te ſtamenti Novi z30. Hoſtiæ Viventei, Sanctæ, Rationales, opponuntur tàm humanis operibus, ex Opere operato oblatis, quàm pecudibus 230 Hoſtia Ineruenta, quid? 24 Hago, dePeccato Originali 78 Hamanitas Chriſti, fuit unitaFilio „ Hu. Dei perſonaliter, in Conce- ptione 519. 579.744 Humana Natura Chriſti, locatur, non extenditur, in omnia lo- Celi & Terræ 582. 748. cum Filio Dei tàm arctam & inef- fabilem Unionem habet, ut cum eo una ſit Perſona 579. non exæquata eſtDivinæ 748 non eſt perſonaSeparata 727. ſecundúm eam Filius Dei exaltatur 79 Humanitas, cum Filio Dei Altis- ſimi perſonaliter fuit unita 579. Humanitati Chriſti da- tur Omnis poteſtas, non quædâ tantum, velut ampli- orAngelicà 582. Humanlitas Chriſti, capax Omnipoten- tiæ & aliarum Proprietatum divinarum 582. 744. Huma- nitas Chriſti non ſola paſſa eſt 582. §29. 737. 748. Hu- manitatis Chriſti ſtatus 579. 736. Depoſitus à Chriſto 736 Humana natura Neſtra, quærit Humana præſidia iisque confidit u. nullo modo face- re poteſt Primum & Secun- dum Præceptum ſine Fide, nec invocare Deum, nec ex- pectare quid à Deo, nec to- lerare 21 H- leni guis yerto Hee Hphit hhhoen dus HMypoc a Ec Mul Lch ſoci di men edan Me hroen N Hyo Pro lu 1 V ey Al (al obi N Jacob e. . Dn Hy. Ja. ylam inclamare, vel ventis lo- qui & littoribus 483 Hyperbole Tobiæ. c. 4. V. 3. Eleemoſynà 1 1 1 phiſtamenon 57 8 Hypocriſis, Fides eſt ſine operi- bus 2 3» poeri in Eccleſſa 14. 127. admixti o. ſunt membra Eccleſiæ ſecundúm exter- nam ſocietatem ſignorum Eccleſiæ 12. 128. in externà ſocietate Eccleſiæ is. effi- caciter adminiſtrant Sacra- menta 125. 128. 13 0. 698. 788. elbꝗdunt etiam Corpus Chriſti 7o09. 710. ad Iudicium ta- men 710. officia gerunt in Eccleſia 13 0 Hypocritæ, multi & mali in Mo- naſteriis 144. 249. 250. 250. 4³ 3 Hypocritica opera Deus non probat 671 Hpoſtatica unio Duarum natu- rarum in Chriſto 728. 732. verè & realiter in Chriſto exiſtit 730. explicatur ſimili Animæ & corporis 729. ferri candentis 7729 I. Jacobi Baſilica à Cataphractis viſitata 171 Jacobi Epiſtola. Vid. Index Lo- corum. N. Wiomata, Communicatio Rea- IND EX 178 Rerum. lis eſt Non verbalis 587 vel Titulo inanis tantùm7 40 aut Phraſis tantùm 740 ſeu Modus loquendi tantùm 740 Non ſunt neceſſaria ad Juſti- tiam Novi Teſtamenti 42. Non merentur Remiſſionem peccatorum. 42. Chriſti Humana quæ? 378. Divina quæ? 578. 727. WMololatria latet in corde, & quid ſit? 392. Molum Pontificiumsedis Roma- næ 532 Idololatria horrenda eſt Invo- cat Sanctorum. 322. nie non obſervantur ab ipſis Papiſtis ſecundum Canonum formam. 19˙ Papiſtica non faciunt ad Car- nis coërcitionem. 191 Jejunia ipſa non damnantur 33. Vera Mandatum habent. 168. 169. Fejunium, poteſt eſſe loco Præpa- rationis ad ſumtionem ſacræ Conzæ 5²9 Non valet ad Deletionem culpæ 188 Habet Dei Præçeptum, 109. 168 FinMis 187⸗ H Car⸗ Je. Im. 1NDEXDionantia jejunii unitatem Fi- dei non ſolvit. 33. 13 1. 586. — 758 Bona eſt diſciplina 369. Jejunio non honoratur Deus 16 Non compenſatur Mors ⸗ terna 169 Non meretur remiſſionem peccatorum 42 Non juſtificat 187 Non valet ad Deletionem & prohibitionem culpæ 188. Jeiunium Papiſtarum delicatius & ſumtuoſius conviviis. 191 Ninivitarum 187. Joſaphati 8297 Jeſu. vide Chriſtun. Jeremias. Vid. Index Locorum. lnta Diaboli tela quæx? 504 Lnoſeentia, neceſſaria ad conſe- quendam remiſſionem pec- catorum. 359. 5.1 Impii, felices 397 Condemnabuntur in judicio Extremo. 19 5 piis feliciores 91. Non ſunt verum Regnum Chriſti. 128 opprimunt pios 94. 126. Reguntur à diabolo 127 Captivi ſunt diaboli 127 Infinita impiorum multitu- do. 127 Sunt i in Eccleſia. 27. non Im. ſunt Eccleſia. 128 Impletio Legis, inchoata licet, placet propter Chriſtum fide apprehenſum, non ob ſe- ipſam. 9I. 94. 107. accepta eſtobFidem, non ob ſeipſam, 91. non eſt pertecta. 102. eſt exigua poſt renovationem, & immunda91.93. non me- remur illà vitam æternam. 93. ob illam juſti non ſumus. of. ob propriam Legis impletio- nem non placemus Deo 57. IUmnpletio Legis eſt vel Noſtra 92. vel Chriſti. 88. ſequitur re- novationem. 91. impletio- ne Legis proprià non mere- mur remiſſionem peccato- rum. 65. non reputamuru- ſti coram Deo. ⁶†. ob imple- tionem noſtram non habe- mus propitium Deum 92. in impletionem Legis fiducia non locanda. ꝛ. Impoſitio manuum, Sacramentum non eſt. 179. Imprecatio, illicita 431. Impudentia Papiſtis tribuĩtur. 164. 21I. 222. 223. 252. 25 3. 322. 332. Imputatio Juſtitiæ Chriſti, gratui- ta & benigniſſima. 657. Imputatur Juſtitia Chriſti per- fidem. 65652. Imaginum cultus. 206. Imagini- bus putatum eſt ineſſe Vim quandam. 206. Imaginibus cer-⸗ eto fimi 106. imag ego ago tos ſan ime, 4 n ſtit hen cete not cian liummun Mmpi, hur certò tempore ſculptis Magi vim ineſſe magnam putant. 106. Signorum Celeſtium imagines adoratæ. 206. Imago à¹αποςMariæ. 206 Imago Dei, ad quam Homo crea- tus eſt, conſiſtit in veritate, ſanctitate & juſtitià. 614. Ad aginem Dei conditum -- ſe, eſt, eſſe effigiatam in ho- mine hanc ſapientiam & ju- ſtitiam, quæ Deum appre- henderet, in quâà Deus relu- ceret, &c. homini eſſe datam notitiam Dei, timorem, fidu- ciam &c. 56. Immunditia omnis prohibetur. 434 Imperator, olim confirmabat Pa- pam. 316. eſt coactus cum Papà bellum gerere. 31 1. 268. Phocas Papatum conſtituit. 316. gerit officium in Eccleſiaà. 128. Imncantatio, illi adhibetur Nomen Dei. 402. Incantatores, adoratores alieni Dii. 391. Iucenſum Domini Dei, quid? 232. Imperit, aſſuefaciendi ordini. 132. docendi. 132. Pædago- gia. 132. Inclinatio vitioſa, peccatum. 294. Incredulitas, radix & fons omni- um peccatorum. 681. argui- tur à lege. 681 N. Indigni, etiam accipiunt & edunt I NDEX corpus Chriſti 709. 710. 711. Rerum. 72. 696. 69 8. 573. 369. 697. Indigni, quinam? 711. 536. 513. 369. 5 29 696. 246. 236. 526. 99. Induere Novum Hominem, quid? 649. Indulgentiæ Papales, erant Sa- tisfactionum Remiſſio olim. 177. 46. 2 8z3. 196. liberare pu- tantur burgatorio. 144.172. 296. 2 97. Infamatio Proximi, prohibita. 346. Infamia, unde? 506. Infantes, baptiſandi ſunt. 14. 136. 301. 316. 786. 788. Infernu, deſtructus à Chriſto 584. credentium bono. 730. ex inferno erepti ſumus. 584. Inferorum poteſtas everſa à Chriſto. 750. Infideles faciunt opera externa Legis, facientia ad conſervan- dam diſciplinam. 668.66. Infrmi, non offendendi. 586. luhabitatio Dei in nobis, non eſt Iuſtitia fidei. 664. Iimicis benefaciendum. 433. Iitia fervent. 100. Injurie acceptæ remittendæ, cui? & cur? 359. Injuriæ fe- rendæ æquo animo. 249 Inobedientia hominum, conſiſtit in operibus, verbis & cogita- tionibus. 66s. tegitur obe- H z. dien- Iln. Jo. Iy. INDEX dientià Chriſti, ne impute- tur nobis 655. inobedientiæ Pœna erga Magiſtratum 423 Inſania, à Diabolo immittitur 106 Liuſienia Principum, habent Leo- nes, Rutam, &c. habere de- bebant Panem 497 Inſtrumenta Dei Converſiva ad credendum, Verbum & Sa- cramenta 133 Invocatio ſoli Deo debetur 284 eſt Dei Sacrificium 20. 232 eſt hoſtia Laudis 232. vid. O- ratio. Preces. Petitio. Jobus. vid. Index Locorum. Jo. Hilten, Monachus Franciſca- nus 249 Johannes Huſſus 717 Johbannes. vid. Index Locorum. Johannis Evangelium. vid. Index Locorum. Jonas. vid. Indicem Locorum. Joviniani Hæreſis 32. 2 1 8.223 Ira Dei 63 Non ſentitur ab animo otio- ſo 63 Ignota ſecuris 145 Inexplicabilis voce humana 145 Sentitur in terroribus 144 Placatur fide apprehenden- te miſericordiam Dei, pro- miſſam propter Chriſtũ 37 Ei nequeunt opponi Dilectio & Opera noſtra 32. 156.161 T. Ju. Iracundia, mala 430 Lucundia Dei, nullum ſæviendi finem facit 395 Inſci, eſt Magiſtratus & Paren- tum 430 Irenæus de Jejunio 33 de Imaginibus 57 de EXιͤ.ια 696 de Kouvανεα 730 de Similitudine Dei 56 Tronia Luc. cap. 11, 41. 113 Jubilæi anni Romæ 297 Judex qualis eſſe debeat? 44 Prudens, perſpicax, animo- ſus, cœcus 147 Judicare, Paulo quid ? 1. Cor. 1, 31t. Judicare ex Imperatoriis & aliis legibus licitum 16 Judicia, licita 4 5 Exercere licet 16.192 Judiciis rarò præſunt boni viri . 446 Judicium Dei 63 Non ſentitur ab otioſo ani- mo 63 Severum 777 Contemnitur à ſecuro ani- mo 67 ferre hoc poteſt Juſtitia in Chriſto 557 Judicium Extremum 17. 195 Judicium Privatum illicitum 448 Matrimonialium cauſarum 328. 329 233 2 Juge Sacriſicuium MG Ane um. lun an Mv. no yan, gun G mn 0 II uran uns cin Is yin⸗ us — —10— Ju. Miſſa poteſt ĩta dici 234 A nobis non abolitum Jugum cum inſidelibus non ducen- dum respublicas diſſipet 193 Juno ditatrix 105 Juramentis horrendis obſtrin- guntur Epiſcopi à Papa, ne quid contra ſe dicant 373 Juramentum, licet 16. 192. 403 Opus valdè bonum 403 Finis, Dei laus, Veritatis ma- nifeſtatio, Juſtitiæ confir- matio, Litium compoſi- tio 403 Evangelium Segregatio Iuſtitiæ ab inju- ſtitia, disjunctio Bonorum & malorum Juramentum Dei 158. 159 ei Credendum 159 Juris Conſulti de Conjugio di- cunt, quòd ſit Iuris Natura- lis 214 Jurisperiti, qui ſint fere? 456 Jus per vim torquent & tra- hunt, prout cauſæ ſervire 404 poſſe videtur, excerpunt verbula in commodum ſuum, poſt habità & æqui- tate & proximi neceſſitate, Qui in hac re omnium in- genioſiſſimus & exercita- tiſſimus eſt, huic Iura o- mnia ſuffragantur. Cau- 235 586 Julianus apoſtata objicit, quòd Ju ſus juſtè tractent atque IND EX integrè, ut, quod luſtum Rerum. eſt, ita eſſe ſinant 447 Nigra in candida impoſturis ſuis ne vertant, Prava re- cta ne faciant, Verum ne retineant, ullo reſpectu pecuniæ, opum, dignita- tis, potentiæ 4⁴47⁷ Jus naturæz, quod immutabile 24. 25. 35. 214. 259 Non poteſt tolli Votis & Le- gibus 259 Jus Gentium 212.288 Pontiſicium, concinnatum è& Jure Civili, Cæſareo, & Ethnico, tractat Politica negotia & Iudicia 288 Juris ſpecies 347 Specie Iuris aliena attrahi- mus 347 Subvenit vigilantibus 456 Jus, divinum non poteſt tolli hu- mana autoritate 177 Parochiale 4⁶ Jus vocandi Doctores Verbi, Eſt hoc Eccleſiæ 32 5 Jus Superioris excipitur in Vo- to 33 Juſti reputamur fiducia Meri- torum Chriſti, Cum in eum credimus, tanquam propria merita habemus 203 Meritis Chriſti 204 Non meritis Sanctorum 204 Propter merita Chriſti 205, IHIHIi Sum- Ju. INDEX Sumus fide 218 Non propter Legis impletio- nem 2167 Nulli coram Deo juſti 292 Solùm propter Chriſtum 267. 307 Toti, quoad perſonam & opera. mera gratia & miſeri- cordia in Chriſto ſuper nos effuſa 307 Juſtitia Chriſti, offertur nobis per Evangelium in Sacra- mentis, à Spiritu Sancto 65S Imputatur Fidei à Deo 655. 657.6 59 Sola fert judicium Dei ſeve- rum 157 Apprehenditur & applica- tur per fidem 655 Eſſentialis Dei, Chriſtus 652 664 Legis 70⁰ Quid? 231 Quæ offert Deo merita no- ſtra imperfecta, non eſt accepta niſi propter fidem 97. Hominis tota mera eſt hypo- criſis coram Deo. §88. Civilis. 17. 196. 637. Humana 197 Rara . 196. Hanc ratio intelligit 67. Philoſophica. 20. 56. 64. In E- thicis eſt Obedientia gappel- Chriſtiana Nulla ponenda in cibo, potu, Originalis afitia DeYi. offertur à Spiritu Sancto per Zu. latur erga Superiorem, quam is approbat 113. Cæleſtis 8z Juſti reputamur per Miſeri- cordiam propter Chriſtum 122 20. 56.64. eſtitu, 264. non eſt Civilis & Phyſica. 20. Legis 65. 68. alligata erat Mo- ſaicis ceremoniis 131 Rationis, Civilia opera 63. 6 5. 66 Nullum hac Majus bonum eſt in Natura corrupta 66 55. 56. 57. 58. 614. concreata 6˙8. amiſſa 618 Ipſa Similitudo Dei indita ho- mini à Deo 57. qualis fuit ante Lapſum No- titia Dei Timor, Fiducia, Temperamentum qualita- tum corporis. 76. ornatur corporalibus proœ- miis & Deo formoſior Heſpero & Luci- fero. 0056. propter hanc non ſumus nec reputamur Iuſti, 66.99. non juſtificat coram Deo 67. non facit legem. 67. 196. 198 Ev-= Evangelium & Sacramen- ta 655 Eidei 19. 6 5. 68. 122. 23 1. 652. 655. S6S57. 6601. nil aliud eſt quàm Remiſſio peccatorum ob Chriſti Obedientiam ſolamn. 6⁰4 Conſiſtit in imputatione Chriſti Iuſtitiæ gratuità & benigniſſimãà. 655§.657. In clementi & gratuita re- conciliatione ſeu remiſſio- ne peccatorum 659. eſt Remiſſio peccatorum, Re- conciliatio cum Deo, Ado- ptio in filios Dei, propter ſolam obedientiam Chri- ſti quæ imputatur per fi- dem. 653. Fidei imputata à Deo, & Obe- diientia Paſſio & Reſurre- Ctio Chriſti. 657. Evangelii quid? 70. prædicat Iuſtitiam Fidei in Chriſtum. 70⁰ Obedientiæ Chriſti 659. Paſſionis & mortis Chriſti 659. Spiritualis 17.197.63 1. Fit in cordibus cum per Ver- bumspiritusSanctus con- cipitur 127. Juſtitia non quærenda exObſer- vationibus noſtris, & Culti- bus excogitatis ab homini- bus, ſedè Fildle 35. Cbhbriſti 6 55. Iu. Cordis. Eſt res cor vivificans dientiæ 69. impura & imperfecta 659. Cauſæ & Perſonæ 92. Iaſtitie Species, decipit homines 188. Iuſtitiam æternam parit Spiritus Sanctus 85. Noſtra Solus Chriſtus. 176. Fi- des ipſa 78. 7 9. 109. Noſtra quærenda extra nos &omnia opera, propter fidem, per fi- dem, 13. 78.154. 278. fide. 62. 278. Non propter Merita noſtra, ſed propter Chriſtum, 13 Absque Operibus 278 Ex Jeſu Chriſti gratia 278. pPer redemtionem quæ in Chriſto eſt, in ſanguine ejus 279. Juſtitia noſtra quærenda ex- tra nos, & omnia opera, virtutes, & dignitatem, in ſolo Chriſto, in tota Illius Perſona & tota Illius obe- dientia 664. non in no- ſtra Dilectione 157 Offertur, non propter Legem & Perfectionem operum noſtrorum 115 Imputatur per miſericordi- am, propter Chriſtum u5. Iu- 17. I§. I31. IND EX 131. Rerune. Hominum Inchoata 659. eſt Oherum bonorum & Obe- . W. TNDEX Juſtificatio eſt Regeneratio, kerum. Phraſis Apologiæ. 656. Iußtificatio fit gratis. 1 3.69.78. ſine meritis 13. 65 4. Ob Chriſtum Fide apprehenſum 3.654. Non ex Operibus 80. Non è Factis 81. Fide apprehenditur 13. 62. 79. 654. Ex Gratia mera, 307. 654.657. Propter Chriſtum, Chriſti obedientiam perfectiſſi- mam, 654. Propter Chriſti Paſſionem acer- biſſimam, 654. Propter Chriſti Mortem 674 Propter Chriſti Reſurrectionem, 654. Contingit per promiſſionem gratuitam, 60. Gratis accipitur 116. 78. 27 . Propter Chriſtum, per mi- ſericordiam ejus, eſt re- conciliatio propter Chri- ſtum. 90. Sine noſtrà di- gnitate 654. 664. offertur per miſericordiam propter Chriſtum 215 Sine noſtris Operibus. 1z. 654. 664. Non pendet è conditione Operum noſtrorum aut Legis 116. Non propter Merita noſtra, non per Præcepta Vitæ 79. Eiſtiſcamur & Fide & Operibus, non autem Propter Opera, ſed Propter Fidem. 107 Per Verbum, ex auditu 74. Sanguine Chriſti 275. Fide in Chriſtum 62. 79. Non meremur luſtificatio- dem per Bona Opera 1;.4. Non propter Obſervatio- nes certas, Cultus ab ho- minibus inſtitutos. 43. Iuſtificari, eſt luſtum effici, pro- nunciari, 757.76. 106. 114. 577. 65. Abſolvi à peccatis & peccato- rum ſuppliciis 557. 65). Ex injuſto juſtum effici. 75. regenerari. 75. Iuventus eſt Effrenis, & Petu- lans, Indomita. Ob hancCon- feſſio privata non abolenda eſt 303. Pjus officium 375. Educatio. 402. 404. 40 5. 406. 408. 5; 8. benè & ſalutari- ter, ut liberos aliquan- do ſuos etiam ſic educet. 7139. In Timore & Cultu Dei, pia quadam ratione 464. Non aſſueſcat Mendacio, Ab- uſui Nominis Divini 404. Utbarentes Dei loco reverea- tur, & in honore habeat. 413. Ut præcepta capiat & exerce- at, ab ipſis Infantiæ cre- pun- liſin/ ſti Dee m N . X Kkaxz lar, l ore Kg Kolnpe Ic. Ka. pundiis aſſuefacienda 538. Nobis ſucceſſura eſt & arre- ptura noſtrum officium . 539. Hujus opera Dei Verbum, ubi ſuccedit nobis, ſuſten- tatur, & ædificatur Chri- ſtianorum Communio 53;. Emendanda ferulis 402. verberibus. 402. 404. 464. Coercenda metu & reve- rentia. 402 Inſtinenda eſt in doctrina Chri- ſtiana 303. Decalogus illi proponen- dus, inculcandus, revo- candus in memoriam. 464 538. Imbuenda bonis literis & di- ſciplina, ut uſui poſteſſe gqueat, 48 Pudicitiam & Honeſtatem perdiſcat, 437. Maturo, honeſto jungatur matrimonio 433. kadaeua, quid? 229 kazonXia, Papæ in imitando Cultum Leviticum 235 karnsvnoαα apud Papiſtas nul- la 190 2è Pontificia 269 Kirche 47 5 Kowe»α α Erνιασςσ, vocabula La. Le. olim conjuncta, unumque NDEX per alterum declaratum 730 Rerum. L. Laica communio olim, quid? 210 Laicis dari debet Utraque ſpe- cies Sacramenti 23 ob mandatum Chriſti 23 Laicis Calix ademtus 721 contra Mandatum & Inſti- tutionem Chriſti 210. 211 Laicus poteſt abſolvere in Caſu Neceſſitatis 326 Lances Lutheri 235 Lapidi ſimile Cor non-renati 63 3 deterius adhuc 635.644 Lapſis poteſt contingere remis- ſio peccatorum quocunque tempore 15 Latro per latronem punitur 424¼. . 443 Laurentius 116.12 3 contra incendia adoratus 390 Laus, eſt Sacrificium EoaαtHερ- 23 230 Lectiones in Scholis 2560 harum Finis, docere & com- movere ad Fidem & Ti- morem. Ledctionum’Or- do ſervatur in Templis noſtris 275 Lectiones Latinæ in Miſſa 26.22 5 Cauſæ 22 5 I Non Le. 1NDEX Non intellectæ non pro- Rerum. ſunt 215 Orationes retinentur à no- bis etiam 26.225 Legendæ Sanétorum 207 Lex quid? 63 Malleus Dei 292 requirit Opera noſtra & Per- fectionem noſtram 69 UnIſus ejus triplex 684 Politicus, contra feros homi- nes 685 adducit ad indaginem pec- cati 685 Didaſcalicus, docet ambulare in vera pietate 685 præcipit de motibus Cor- dis 83 Ordinatio Divina 267 ſtabilitur per Fidem 85 Dominus Legis Chriſtus 655 Teges Imperatoriæ 16. 192 Leges mutande, ſi ſvadet uti- litas 221 Lex ierna 8 5 Jurs Legis Chriſtus ſuſtulit 91 Non fit ſine Chriſto S5. 96. 145 Poſita ſupra hominum Sen- ſum & Intellectum 85 Lex Divina, Altera pars Scriptu- ræ 62.69. 149 Doctrina revelans Vo- luntatem Dei juſtiſſimam & immutabilem, qualem- que eſſe velit hominem, in Le. ipſius natura, cogitatis, dictis, factis 681 Prohibet peccatum 157. 2 91 Peccatum revelat 292 Odio habetur 291 Arguit & condemnat pec- catum 73- 108. 148. 149. 6 81. 6 82 Nunquam illi ſatisfit 65.69. 88. 90. 9 1. 91. 150. 466 Legi Chriſtus ſubjectus non fuit 65 ſe ſponte ſubjecit &s Jubet benè operari 108. 687 Legem ſolus Chriſtus im- plet 88 Leges Judiciales 63 Ceremonales Moyſis quæ 63 Oſtendit, quàm horribiliter corrupta ſit Natura no- ſtra 292 Vult Opera noſtra & Perfe- Ctionen 69 Auget peccatum 292. 608 Operatur iram ég. I15. 157. 292 Oſtendit iram 276. 85. 687 Occidit per Literam 682 Damnat omnes 9r. 108. 249 Adigit ad Deſperationemz292 Accuſat Conſcientias 6S8. 72. 85⁵5. 94. 116. 145. Terret 68. 8 1. 10 8. 145. 292 Pædagogus ad Chriſtum 683 Officium ejus, præcipuum & αναa., quæ! 292 Humiliat 292 Poſi- Te. Poſita eſt injuſtis Non docet juſtitiam Fidei 6 Legis operibus, non mere- mur Remiſſionem pecca- torum gratuitam 75. nec Vitam æternam 255. 2506 Umbra Futurorum eſt 134 Duas habet Tabulas 66. 86 Nulla lex poteſt tollere Mandatum Dei 25 Opera noſtra Impuritatis & Imperfectionis arguit 67 Per illam non liberari poſſu- mus à Peccato 68 Non fit ſine Chriſto 85. 96. 146 Non fit, niſi accepto prius Spiritu Sancto 75 85. 86 Nec obediri ei ſine hoc 197 Non juſtificat 68. 90 Non prodeſt ſine Chriſto iu. II2 Finis Legis, Chriſtus 67 Per Legem non meremur Remiſſionem peccatorum 68 Non fit ſine fide 107 Legis impletio poſt Renovatio- nem eſt exigua & immun- da V 91 Inchoata Legis impletio pla- cet Deo 91 Legis impletio propter fi- dem accepta eſt, non pro- pter ſe 91. 107 66. 696 Le. Sed quia ſumus in Chriſto é6o INDEX Legem non poſſumus face- Rerum. re noſtris viribus 68. 150–. . 5179 Lex ſine Evangelio eſt Mors & Infernus, opprimens deſperantes 293 Ejus operaà utitur Spiritus S. ad docendum Volunta- tem Dei 687 Ad arguendum 688 Legis Opera, quæ fiunt ob Præ- mii ſpem & Pœnx me- tum 688 Lex mentis & Siritus, quid? 689 Lex Chriſti quid? 639 Lex ſpiritualis 679 Lex in membris Fffßf Remiſſa eſt in Regeneratio- ne ſpirituali 59 Manet in Carne mortali 59 Legibus Politicis obedien- dum 17 Levi fili ſunt Doctores Novi Teſtamenti 233 Levitici Sacerdotes 2¹9⁰ Levitica immunditia 219 Leviticis Obſervationibus con- ſcientiæ non gravandæ, 219 illorum cultus eſt abroga- tus 230. 231. 232 Ejus uanuoααο Papatu 237 Illorum munditiæ ad nos non transferendæ 219 I 2 Levi- Le. Di. INDEXLevitica Sacrificia 228. 239. de- bebant ceſſare poſt Evange- lium 230. Duorum Generum 229. 250. Buxagisina ſunt reliqua 230. Piaculum 30. vocabantur tantùm Propitia- toria, ad futurum Signi- ficandum piaculum 230. Expiabant Politicè, Typi- cè, non propriè 229. 230. 237. ſecundum ſimilitudi- nem & ſignificationem, 229. 230. Non merebantur Remiſſionem peccatorum coram Deo 237.238. Imago erant Sacrificii Chriſti futuri 237. merebantur Remiſſionem peccatorum Secundum JIuſtitiam Le- gis, ne qui offerebant, ex- cluderentur à Politia illa 229.230. 238. Libellus Repudii 455. Libatio, ſpecies Jugis ſacrificii . 234. Sanguinis Agni ſignificat aſperſionem credentium per Evangelii prædicatio- nem 234 Libertas Evangelii conſervanda eſt 586 Doctrina de Libertate Chri- ſtiana retinenda 43. Li- bertas eſt ubi Spiritus eſt 86. Li. Libertatis in Ritibus uſus mo- derandus eſt ne imperiti of- fendantur 192. Libertas Spiritus in Eleétis per- fecta non eſt, ſed gravata ad- huc multiplici infirmitate 5562. Liberè facienda opera Bona 67. Liberum non eſt, benè vel malè facere velle 672. Libertas aliqua eft in homine 17. 195. 196. Non adimitur Voluntati ad efficiendam Civilem Ju- ftitiam & deligendas Res Rationi fubjectas. 195. Liberum Arbitrium hominis eſt aliquod 17. 195. conſidera- tur ante & poſt Lapſum 627. Eſt in Cvilibus & rebus Ratio- ni fubjectis 17. 76.616. In operibus Vitæ præſentis, tam bonis quàâm malis, 17. 18. 195. 196. Nullum eſt ad efficiendam Juſti- tiam Dei 7. 18. 196. Valet ali- quid in Renatis 197. 645. 646. Nil valet ad Converſionem hominis 629. 63 3. Nil ad inchoanda & efficienda Spiritualia 18 614. Non cooperatur Spiritui San- CECto 633. poſt Converſionem in Re- natis eſt Liberatum 646. Ni- N Mhert, —— — — ⸗ Men r. Li. Nimium illi non tribuendum 295. Uabertas illi omnis non Eripien- da 195. Habet libertatem & faculta- tem ad efficiendum Ope- ra Legis Externa 196. Eiberi, adhibendi ad literas & alia officia. 336.374.478. Edu- candi 428. 43. 464. Cur dentur à Deo? 418. Probi Dei donum, pars Panis quo- diani 358. Officum eorum, Parentes honorare 413 417. IIIis ſervire. 413. 417. Auſculta- re A420. objurgationem Parentum ferre 420 Magnificare 413. Alere Senes 4¹4. 418. Meminiſſe acceptorum ab il- lis beneficiorum, non obliviſci 418. Probi & obedientes benedi- cuntur 420. Ut tranquilliter, molliter ſe- neſcant, d I. Quidam barentibus dolori ſunt & dedecori 420. Mali mortem rectam & maturam rarò oppetunt, 420. Arcendi à mendacio 404. Non deſerendi 257. Prius deſerendi, quàm Chri- ſtus. 258. Li. Lo. Quidam nihil faciunt niſi I NDEX t Reram. plagis coaki 417. fiun utParentes 417 Opera er- ga barentes ſanéta. 414. Ligare, an Chriſto quid 277. ie. Peccata. Ligare Peccatum, quid? nr. Non remittere. Lingua Ebraica 244 Latina 225. Germanica 6. 2 15. Intellecta utendum inkcce- ſia 26 Ex præcepto pauli 7. Cer. 14. & conſtitutione Humani Juris. d. I. Lingua, Minimum & inv aliditli- mum membrum, operatur plus boni & mali paſſim, aliis membris 44 Literas dedit Deus ad conſer- vandam Civilem ilip⸗ nam. 66. Locus & ſpatia naturas Chriſt non ſeparant 746 Localis modus Præſentiz 777. AoονααNIιιι ια 612. 624.⸗ Longobardus de JIuſtitia Ori- ginali 57. Lothi uxor. 634. De Satisfactione 163. 164. Lacas. Vid. Index Locorum. Luciani fabulæ 207. Lucifero formoſior juſtitia 665. I 3 Lu-= Lu. IND EX Lucina, Invocata ab uterum fe- rentibus. 392. Lubta cum Veteri Adamo totà Vità, Carnis & Spiritus. 645. 646. 690. Iupus hians in commerciis 457. Lutherus. Heros, ſingularibus & excellentiſſimis Spiritus Sancti donis illuminatus 699 Heros ſumma pietate prædi- tus Artic. A. C. 3. præſtantiſſimus artic. z3. 717. PDiſeipulum Catechiſini Senem ſe vocat. 300. Orat Orationem Dominicam 10. Præcepta, Pfſalmos 380. Non vult diſputari de Chriſti Deſcenſu ad Infe- ros 584. Improbat phra- ſin, Bona opera necſſaria ad Jalutem. Librum ſcribit de Conciliis 5 80. Poſſet ferre, ut Epiſcopi or- dinarent Paſtores, chari- tatis & tranquillitatis no- mine 305. Explicat ſincerè Doctrinam & Religionem, obſcura- tam horribiliter, ſecun- dum Scripturam & Analo- giam Fidei 601 Ejus Reformatio, pia 607 Ejus tota Doctrina in Augu- ſtana Confeſſione com- pendiosè F7oꝛ2 Probat Præſentiam Corporis La. Ma. & Sanguinis Chriſti in Sa- cra Cœna, & verbis Inſtitu- tionis 72⁵ Oppoſuit Sacramentariis Scripta Polemica 725 Polemica & Didactica Scri- pta edit 725 Præditus Doctrina & Expe- rientia, æquè ac Alii 380 Præcipuus Doctor Eccleſia- rum Auguſtanæ Confes- ſionis 702 Vir Piæ & Sanctæ memoriæ “ 601. 700 Excellens Vir c. I Excellentiſſimus DoctorAu- guſtanæ Confeſſionis 7or. 716. 380 Inſimulatur Errorum à ſuis Succeſſoribus 726 Rejicit Allœoſin 729 Novit Satanam magna è Parte 700 Nomen ejus præztexitur Figmentis Calviniſticis . 799 Lydius lapis 700 Lyra de Eccleſia 179 M. Maccabeorum L. 2. C. 4. 15,. 201 Macella, fiunt luſtra prædo- num . 442 Magnes ferrum trahit 616 Magi, Imagines Signorum Cœleſtium ſculpunt certo tem- neß E! Officuum. Non indignum, tempore, quibus Magnam vim tribuunt 206 Magi, Cultores Dei alieni 301 Magiſtratus. Dei Bonum o- pus 16. Beneficium 40. Do- num 40. Datus à Deo, ad conſervandam Civilem di- ſtciplinam 66. Theſaurus 423. Ordinatio Divina 267. Pa- ter 423. Per hunc alimur 423. 497. Securi degimus 423. Defendimur d. I. Dei Vica- rius 206. Vice Parentum 421. Pater Patriæ d. I. Honoran- dus 40.497. Pars Panis quo- 66. 3 58 Chriſtiano 38. Licet gere- re 16. 192. Habet Dei Man- darum 180. Promiſſionem Animadvertat in Adulteria, Scelera, 25. Debet Doctri- nam Sanam conſervare & propagare ad Poſteros 209. Publicam Diſciplinam 66. 220 Non imperet ſuperbè moo. con- ferat potentiâ ſuam ad Pu- blicam ſalutem & Utilitates, ei ορααν, 6ν ρα. Be- neficia 108 Quid IIi debeatur? Timen- dus 373. Colendus eſt, o- mni honore dignus 40,423, Ma. B 497. Magnifaciendus, theſaurus pretioſiſſimus 40. Obediendum illi 17. 3 42. 37. 482. Dandum 373. 497. Po- ſcit tributum & vecétigal 373. vid. Princeps. Poteſtas Politica. Principes ſunt Membra Ec- cleſiæ Præcipua 323. De- bent inſervire Gloriæ Dei ib. Ornare illam ib. De- fendere reétè docentes 209. Operam opemque ferre ut Errores tollantur 323. & reétè inſtituantur Conſcientiæ ib. Officium Facere 336. Jus- dicere 41. Iraſci 429. Pu- nire ib. Benefacere 108. ſit Beneficus ib. Probus & Fidus 358. Conſulat Uti- litati Subditorum 109. Non defendit Mentes, ſed Corpora & res corpo- rales, adverſus Manifeſtas injurias 40. Coêrcet ho- mines gladio & aliis pœ- nis, ut retineat Pacem & civilem Iuſtitiam ib. De- fendat Salutem Innocen- tum 209. Patris animum habeat 421 Magnes trahit ferum 616 Mahometiſtæ damnantur I1 Mahometicæ voces 254 ut IN PDEX Maho- Rerum. Ma. NDEXYMahometici Monachi 254 Rerum. Majeſtas Chriſti, data Naturæ ejus Humanæxæ 739. Secun- dum rationem Unionis Hy- poſtaticæ ib ſeq. Accipit in Conceptione, & non demu in Reſurrectione & Aſcen- ſione 7:28.731. Habuit ſta- tim in utero Matris d. I. Se- cundum Humanam Natu- ram 742. Occultata quaſi & diſſimulata majori ex parte in Humilitatis ſtatu 741 Accepit ſecundum Humanam Naturam 742. huic data 739. 741. Secreta habita 731. 741. Habuit eam Chriſtus ſemper, exercuit quoties vo- luit in ſtatu Humiliationis 579. 730. 7 31. Manifeſtavit liberrima voluntate 730. In Nativitate, Nuptiis, Tem- plo, Horto, Morte 741. Lucet in Humanà Naturà liberrimè 741. Exercet in eâ, cum eâ, per eam, virtutem ſaam ib. Uſurpavit plenè poſt Refurre- ctionem 579. 741. Fxerit ſe poſt depoſitam Servi for- mam manifeſtè, plenè, effi- caciſſimè 741. in cœlo, & in terrà, coram Angelis & San- Etis ib. Mala, Corporis & Animæ, Bono- rum & Honorum 361 NMfa. * Maledicentia 448 ſeq. Maleditta in Confutatores Auguſtanæ Confeſſionis n9. 164. vid. Confutatio Auguſt. Conſeſſ. . Malefacere velle Amicis, Dia- bolicum 431 Maleficia compenſanda Bene- fi ciis 39 Mali non ſunt Regnum Chriſti, 12 8. Non membra Chriſti. d. l. In Eccleſia infiniti 125. 126. Ejus Socii 127. Malorum multitudine teòta eſt Eccleſia. miniſtrant Cœnam 14. 125. 128. 13 0. 698. 798. Malleus Dei, Lex. 292 Mammon, Opes & pecunia. Pro Deo eſft 389. Mandata Dei nulla lege tolli poſfunt 25. Manes 7728 Manicheæi, eorum Principia duo, Bonum & Malum. u. Vete- res. 67. 618. Peccatum illis erat Eſſentiale & Subſtantiale quippiam, Naturæ infuſum & ei permiſtum 549. Abutuntur voce Nnure 550. Error de Neceſſitate. 5. Veteres, Recentes 613. Manuum Impoſitio eſt Sacramen- 176. tum Man- 28 Mali Miniſtri Eccleſiæ, rectè ad- M MWyax ma . M 1. Marn 1 MIz. Mantug. Concilium ed indi- ctum 271. Marcion negat veritatem Hu- manæ Chriſti naturæz 587. S§. Maria Beata. 204. Virgo I. rꝛ. 352. 593.7: 8. Ejus confictum Roſarium 259. Pura & ſemper virgo 277. Virgo manſit 730. laudatiſſima Virgo 26. 730. Digniſſima ampliſſimis ho- noribus 204. Mater Gratiæ 204. eſt Papi- ſtis. Genuit & conce- pit Verbum Dei, Filium 579. Oeoττοαα0οα+ 73 0. 739. Mater Dei revera eſt 579. Orat pro Eccleſia 204 Non vivificat 204. Non vin- cit mortem 204. Non ſuſci- pit animas 204. Nulla in il- lam ponenda fiducia 205. Non vult ſe æquari Chriſto. 204 vult inſpici Exempla ſua 204. Non juſtificamur illius me- ritis 205 Marcus Evangeliſta. Vide Indi- cem Locorum. primus Ale- xandriæ Epiſcopus, 72 Materiale Baptiſini manet poſt Baptismum 59. Vide Bapu- Matrimonium, contkfahere licet 16. 192. Omnibus Liberum 35 Ma. Maritorum officium 374. Co- INDEXY habitare uxoribus, eas dili- Rerum. gere, & honorare, non de- ferere Vatores & liberos 282. Curam horum habere 282. Juris naturalis eſt 214. vid. Ceniugium. tolli nequit 214 VIIis ſtatutis aut votis 3 Statim inſtitutum eſt. 180 Pertinet ad vitam corpora- lem 180. Felix & acceptus Deo ordo 437. Non deſerendum utprofa- —hnNum. 188 Sacramentum propriè non eſt 43737. Ordinatio & creatio Dei ad hoc cogit. 3 . Contrahere licet 192. Caſuum matrimonialium magna varietas. 329 Cauſæ Matrimoniales perti- nent ad forum Eccleſiaſti- cum 328. Sacerdotum malè prohibetur 378 Honorandum 4 ¾. Matrumfamilias officium 374 Matthaæus. Vide Indicem Loco- rum. a. Mediator, Interceſſionis & pro- pitiationis a02. Chriſtus eſt, noſter ſecundum utramque naturam 736. Unicus 657 Medicina uti ſinit Evangelium 16. 192. K Me- Me. JNDEXMedici tuentur & contre ctant loca arcana è neceſſitate. 451 Membra Chriſti Mali non ſunt u8 Diaboli membra ſunt mali & impii 128 Meminiſſe Chriſti, quid? 27. 241. Non otioſum Spectaculum, ſed recogitatio Beneficio- rum ejus, & acceptio in fide 241. eſt Sacrificium 16. 242. Mendacium vetatur 346 Mentiri, flagitium grande 4or Mendicitas, non eſt cultus Dei 38 Mendici non ſunt perfecti. 38. Mendicantes, ut Franciſcani Monachi. 215. 30 1. Vid. Fran- ciſcani. Mentis lex quid? 689 Mercatores, fures 49. Mercatura, improbatur abAna- baptiſtis 595. Mercatus ſacerdotiorum 268. Merces, Vita Aeterna vocatur 119. Cur? 121. quia debe- tur Juſtificatis propter Pro- miſſionem 221. quia Com- penſat afflictiones & opera. “S 121 Mercurius, fortunæ pararius 302 Meritum, Congrui & Condigni Papiſtarum figmentum, & impia fiducia in illud. S0. 85. . . 114. 116. Chriſti, pretium eſt pro pec- catis . 71. Me. Applicari debet per fidem, ſi volumus illo Juſtificari 655 IIlo Juſtificamur 65 5 Ad Juſtificationem requiri- tur 617 Apprehenditur, non noſtris Operibus, aut nummis, ſed per fidem è gratia 283. propter hoc unicum ſalva- mur 654. Propter hoc accipitur Remis- ſio peccatorum. 64 Meritum Bonorum operum, obſcu- rat gloriam Chriſti 98. tur- bat conſcientiam 98. Attri- tionis 153. noſtrum nullum. 351. 359. Non gloriandum ob Merita Noſtra & Opèra 307. Absque omni merito noſtro ſalvamur 591. Sine omnibus meritis coram Deo juſti ſumus, in gra- tiam Dei recipimur. 278. 657. Meritis noſtris non juſtifica- mur. 113. Non propter merita noſtra juſtificamur. 13. Propter merita non conſe- quimur Remiſſionem pec- Coatorum 62. 153. Ex meritis noſtris non pen- det Reconciliatio noſtra Nec Peccatorum Remis- ſio 69 Non ſervat nos 93 Merſio- lll tot Me. Wi. Merſionis in aquam Baptiſmiri- tus quid notet? 520 toti mergamur ut purge- mur ib. Metonymia nulla in Verbis Cœæ- næ 705 Nec Metaphora ulla 705 Mi Wιο 432 Militare licet 16. 192. Militia ſpecies Vindictæ Publi- Cæ 193 Minatur Deus Præceptorum transgreſſoribus 349 horrendæ ejus minæ 395 Min ſterium Spiritus eſt Sacerdo- tium Novi Teſtamenti 238 Quid? 238 Per quod efficax eſt in corde. cum regenerat & vivifi- Ccat 238 Pugnat cum Applicatione Operis Operati 238 Eccleſiaſticum 16 approbatur à Deo 180 Deus illi adeſt 180 Conſtitui jubetur 179 Sacramentum dici poteſt 179 Alendum eſt 372 Ornandum eſt contra Fana- ticos omni Iaudis gene- re 180 Conſiſtit in docendo Evan- gelium & porrigendo Sa- cramenta 13.179 Inſtitutum eſt ut Fidem con- ſequamur 13 Licet etiam uti Malorum I N D Ex 14 Reruat. Miniſterio Malorum Miniſterium etiam efficax & utile eſt 14. 1z0. 135 Habet Mandatum Dei 179 Magnificas promiſſiones 179 Oritur à Communi vocatio- ne Apoſtolorum 313 Ejus Autoritas pendet à Ver- bo Dei 313 Miniſtri Eccleſiæ funguntur vice Chriſti 135 Repræſentant Chriſtum ſicut vice & loco illius 10, 135 Sacerdotes 23.182. 236 Eorum Indignitas nil dero- gat Sacramentis, 14. 125. 130. 698 Vocationem habeant, aliàs non doceant 76. 179 Laborant in vinea Chriſti, 338 Catechiſinum doceant 3 Alliciant homines ad Sa- cram Cœnam 338 Quid doceant? 236 Habent Miniſterium Gratĩæ & Salutis 338 Habent officium diffiilé & periculoſum 338 Præmium Laborum in Cœlo, rarò in mundo habent 338 Eſuriunt 380. 42)5. 426 pelluntur 42 5 condemnantur 306 Patres ſunt Spirituales 425 K 2 Qul- Mi. 7NDEY Quidam mah;, ſcelerati, im- probi, vitæ diſſolutæ 698. vid. Epiſcopus, it. Oficium. it. Paſtor. Minoritæ Monachi, de Baptiſmo: Ablui peccatum illo, ex af- ſiſtentia divinæ voluntatis, & non per Verbum & A- quam 301 Miſericordia Dei æterna 374 apprehenditur fide 77. 78 82. B 85. 95. 115. opponenda Iræ eius 77 Servat nos 93 Pacat conſcientias 93 Accipienda eſt Fide 71. 95 Indigent Opera Bona 23 Eaà ſalvamur 71 Miſſe, Vocabulum 243. Quid propriè ſignificet? Græcè Aaursev†aa, Poteſt Oblatio, Sa- crificium dici 234. 244. . õ „Patres vocant Sacrificium 440 Apud nos retinetur 24. 25. 190,224 Cur inſtituta? 27. 99. 2 46 Publica ꝛ25. Communis 28. 126 Olim ter in ſeptimanà habi- ta, in Aſia 226 Privata 26. 27. 298., quæſtus cauſa, 26. 28.225. 226. 235. 239. 259. 321. Nulla apud Græcos 225. Miſſæ Ordi- Miſſa. Mi. nem libenter ſervamus, 25˖.26. 190. ut agatur apud Papiſtas, 190. 280. Celebratur apud nos ſummâ reverentiâ, 2. Religiosè apud nos tenetur & defenditur. 224. Veræ Miſſæ dignitas & uſus defenditur à nobis ſummo ſtudio, 248. Diſſenſiones de Miſſa olim 27. Peperit Idololatrias & ab- ominationes multas 287. 282. ut burgatorium 287. Papiſtica venditur 239. Omit- ti poteſt tutò ſine pericu- 10 279. Periculoſum quid 280. Abu- ſuum innumerorum 28. Figmentum eſt humanum 279.280. Cultus Baaliticus 248. dura- turus ad finem mundi 270. 2 80. Cultus impius 245. Excogitatus contra Manda- tum Dei 12748 agd obſcurandam Gloriam Chriſti & Juſtitiam fidei 248. ferri non debet 185. damnanda A80. reji- 271. 280, 2 80. 286. le cal Di⸗ xc Rc n * 1 152 Dn. ei. . . Mi. rejieienda 2 88 cauda Draconis 281 Diaboli larva 281 xanoοαππα Politiæ Leviticæ 217 Pro conſequendis rebus o- mnibus 127. 239 Pro Vivis & Mortuis 25. 27. 99. 224. 226. 2 45.247,279. 574 Pro Mortalibus & Veniali- . 4 libus peccatis 27.22 . 279. Non eſt Satisfa ctio 246 Non tollit Peccata vivorum & mortuorum 27 Non confert Gratiam ex Opere Operato, 22. 226. 278. 229. 243. 280 Conantur Papiſtæ Miſſis Deum reconciliare ſibi & aliis, Remiſſionem impe- trare peccatorum, gra- tiam mereri 251 Non juſtificat ex Opere O- perato 232 Non meretur Remiſſſonem peccatorum applicata a- liis 232. 239. 242. 248 Non eſt à Hai, Altare 244 Olim Multorum Commu- nicatio 243 Snaxis, eſt Promiſſio & Sa- cramentum requirens Fi- dem 240 Non eſt Satisfactio 246 Mi. Non eſt Sacrificium reconci- INDEX lians Deum, & fatisfaci- Rerum. ens pro Peccatis 245 Eſt Promiſſio & Sacramen- tum Fidem requirens 246 Diſſentit à Scripturis 27 Lædit Gloriam Paſſionis Chriſti 72727272727 Non reconciliat Deum 280 Non meretur remiſſionem peccatorum 280 Non liberat Animas Defun- cCtorum 2ꝛ42 Nec à peccatis in hac Vita & in burgatorio 279 Abominatio maxima & hor- renda, ſumma & ſpecio- ſiſſima 279 Idololatria manifeſta 32 Translata ad Mortuos ma- gna parte, & Satisfa ctio- nes pro Pœnis 246 Non applicatur aliis 226.227. 232. 139. 2 48 Nundinatio Miſſatica male- dicta, tetra, blaſphema, 282 Miſſa pro ſolis defunctis fe- r?6 celebratur 281 Modus Dextræ Dei „31. 580 Humanæ Naturæ 580 Ceœleſtis 552. 576 Supernaturalis 772 Mixtionis vox, in artieulo de Chriſto Patrum eſt 729 Moguntinus Epiſcopus penè oc- K cidi- Mo INDEX ciditur à Sacerdotibus, dum publicat decretum de Cæli- batu 24 Monachi, cur fiant Monachi 294. 239. 43 3 Superſtitiones illorum infi- nitæ 269 Offundunt oculis hypocri- ſin 144. 194 Sparſerunt opiniones per- nicioſas in Eccleſiam de Magiſtratu & Rebus Civi libus 190. 193 Indigni qui puero matulam porrigant 416 Ne Jota quidem de illis in Sacris L 41¹6 Indocti 239 Impoſturis ſuis ad Orcum ducunt 42²6 Cæciores talpis 460 Helluantur de Eleemoſynis Eccleſiæ 250 Sunt homines miſerandi & ærumnoſi 416 Deſperati 460 Ventroſi 460 Sunt Sardanapali 220 Nebulones 253 Aleatores 436 Simulationis pleni 22.258. . 260 Doctores Mendaciorum 426 Sal inſipidum 250 Autores cædium 250 Mo. Simulatæ Sanctitatis, ambi- tioſi 249. 417 Servi abdominis 4 423 Avari 249 Hypocritæ 144. 249. 20. 260. .. 433 ſevi 249 Boant quotidi 409 Otioſa turba 2350 Contemtores Conjugii 436 Caſtitatem vovent 437 Mollis, otioſa turba 409 Porci cucullati 426⁰ Calamitoſi 460 Vitam ſuam æquant Bapti- ſino. 34.253 Docent opus operatum Miſ- ſarum 227 Diabolus illis oculos per- ſtringit, 144 Nonnulli boni inter illos 250. 253 Lites horum cum baſtoribus de Confeſſionum audi- entia 139 Vita illorum plena hypocri- ſeos 272. 2060 lerna malorum ſceleratiſſi- ma . 422 Ordinis ſunt perverſi q15. 416 ficti 41o. 433. ſtolidi. 206 Minoritæ vel Franciſcani & Mendicantes 225. 30 1 Turcich 254 Carthuſiani 406.43 3 Dominicani 186. 433 Præ- Nrr Cer Ime ſtio Kan 1 Mo. Prædicatores 301 Carmelitæ Imaginantur ſibi, ſe vitã ſan- 4¹6. 509 ctiorem vità aliorum Chri- ſtianorum agere. 308 jactant Paupertatem, Caſti- tatem & Obedientiam fal- ſam H 253 Baptiſino ſuum Statum præ- ferunt 34.253 Xquant 308 Anteferunt ſuumstatum ali- is Statibus 34 Miſſificant quotidiè 2ꝛ25. 283 Cognitionem Chriſti oppri- munt 220 volunt ſervare Præcepta & CLCLonſilia 234. 254 Præcepta Dei 220 putant ſe Mereri Kemiſſio- nem peccatorum & Juſti- tiam coram Deo. 34. 35. 37. falsò autem. 25. Vita illorum Scripturæ ignota 115 Seducunt ſimplices phalera- tis verbis 437 Mortuis cucullos fſuos indu- unt 120. 269 ſcortantur clam palamque S 437 flagrant libidine 2z. 437 Non merentur vita ſua Re- miſſionem peccatorum 255. 20 1¾. & vitam æternam 254. 215. 257. Vita illo- NMo. rum non eſt Status Perfe- INDEX Ctionis 256. 433. Pro Chri- Rerum. ſto colunt ſordes & cu- cullos ſuos 256 gloriantur de Operibus Su- pereragationis. 37. 120. 254. Devorant ſudorem & ſan- guinem Chriſtianorum 426 Sunt tantum Ventris & otii causa 250. 433 Eorum Obſervationes ſtul- 218 Sunt ob Culinam 158. ven- dunt Merita ſua 170. 254. 256. 257. Putant ſe San- os eſſe 23 dicunt ſe Evangelio propiuùs vivere —2232 Nil Docent de Fide & Gra- tuita remiſſione peccato- rum 138 Non ſunt Nazaræi, uti eſſe volunt 2560 Tinniunt, cantillant, ulu- lant ut lupi, vociferantur, murmurant, boant, 259 499. 459. 460 482. 455 Excruciant ſeipſos operibus excogitatis 416 Negant Chriſtum. 3 08 Præcepta Dei contumeliosè peſſundant, ut ſe excruci- ent incaſſum, excogitatis operibus, unde prœmii nihil INDEX Mo. nihil reportant præter 416 impoſuerunt mundo fuca- ta, hypocritica ſanctitate 43 3 Monaſtica vita, recens excogita- ta 25 F Non meretur Remiſſionem peccatorum, vel vitam *&ternam 257. 256 Nullum Præceptum de his invenitur . 416 Conſcientia quosdam in Monaſteria ex pulit, Gra- tiæ ſpe 20 Monaſticæ Obſervationes ſunt meræ Traditiones Humanæ 256 Monaſtica Vota non ſunt Preti- um propter quod datur Re- miſſio peccatorum & Vita xXterna 256 Monaſtice non eſt Status per- fe ctionis 256 nec acquirenda 256. ſimula- tionis plena 258 Monachus fit Arragoniæ Rex, 35 Monaſteria Virginum & Viro- rum 534. vid. Cæœnobia. olim erant Scholæ 4.20. 285. ſe- des hypocriſeos 249 facta poſt Carceres 34 alunt Otioſam turbam 250 Regum Ppalatia ſuperant, 267 damnum & ignominiam Mo. Sedes Ambitionis 245 Avaritiæ 249 Inſcitiæ 24 Sævitiæ 249 Vanitatis. 249 Mulierum Monaſteria vici- na Virorum Monaſteriis 186 Moniales pruriunt libidine & laſcivia. 460 Mores boni, Eccleſiaſtici à nobis diligenter obſervantur i91 Mors, devicta à Chriſto, 730 Voluntaria à Diabolo 706. Mortis Rei omnes 68. Ejus Hora 361. Hora venit 361. Pœna eſt, cum cor territum ſentit Dei iram. 172 ſine Senſu Iræ Dei propriè Pœna non eſt 172 Reliqua eſt in ſantis ad . olendam Naturam Im- mundam 1717 2 Hominum, non caſualis eſt 86 Aeterna 76. 78. 16 8. Omnes ejus Rei ſumus 68.7;. Non redimitur ullà Operum compenſatione, 170. vin- citur fide in Chriſtum 178 ſatisfa ctio Chriſti Perſonæ eſt 734. ea Exaltata eſt per Glorifica- tionem ad Dextram Maj e- ſtatis, Virtutis & Potentiæ ſuper omne quod nomi- natur 727.736 Ca-⸗ 229. 230 — S — — — — Mo. Capax eſt donorum Finito- rum & Infinitorum 737. L 758 Mors Chriſti ſola ſatisfacere pro nobis non potuiſſet ſine Divinitate 66 5 Mortuus eſt Chriſtus propter peccata noſtra 278 Juſtitia eſt, propter hanc Sal- vamur 654 Satisfactio, pro Culpa & æ- terna Morte 16 6. 170 Sacrificium, pro peccatis 170 Pretium, pro peccatis 171 Pro nobis iſta ſatisfecit Chri- ſtus 13 Collocanda eſt fupra Le- Sem 92 Mortale pveccatum 18. 27. 70. 74. M 82. 88. 10 S8 Mortifcatio quid? 3 2. 166. 147. 241.3 44 quomodò fiat? per Crucem & Afflictiones 191 Mortuorum Reſuſcitatio 4. 17. 195 Oratio pro Piis non taxatur 247 Reſurreltio I. 2. 352.6 23 Motus Spirituales vel Interiores Caſtitas, Patientia, Fiducia erga Deum, ejus Timor 18. 85.13 1 Motus Spiritualis, quid? 85 Deum diligere, orare, præ- dicare, obedire ei, gratias agere &c. quando incipi- Mo. Mu. ant? poſt Juſtificationem I NDEX 85 Rrerum. & Renovationem Acceptionem Spiritus S. ef- ficere Natura non pot- eſt 18 Moſis facies velata 65 velamen 86 Mulier, Salvaturgenerando 28 ipſis Conjugialibus operibus, uſu Conjugiali, pariendo & reliquis &cconomicis Officlis B 218 Earum Contemtus, Nota Regni Anti-Chriſit 27 Oſficia, placent Deo propter fidem 216 Peccata ejus, tollit Agnus Dei 278 Mundi Conſummatio 77. 19 5 Mundi quinam, qui credunt Chriſto & juſti ſunt fide 218 Mundicies, duplex, Interna & Externa 112 eſt quod coram Deo licitum & probatum eſt 218 Opponitur propriè Concu- piſcentiæ, & ſignificat Cor- dis puritatem, mortifica- tam concupiſcentiam. Eſt mundities cordis 218 Major ſæpè in Conjuge- quâm cælibe 218 Mundo utendum, quomodo? 399 Mundus vallis miſeriarum 361. plenus, perfidia, malitia, ra- pina, INDEX Kerum. Ma. pina, perjuriis, latrocinio, ſceleribus, calamitatibus, dedecore 424. 503 Imponit nobis 357. 370. ſeducit 7o3. offendit 503 Plenus opinionibus impiis & blaſphemiis 60 Extremè malus 494 uid faciat 494 Nos offendit dictis, factis⸗ compellit ad iracundiam & impatientiam 503 tentat 5 O3 Somno vanior & incertior 398 N. Nativitas, tua eſt Peccatum, (Lutheri Phraſis) 624 Nativitates Chriſßti duæx, Divina & Humana 747 Nativitatis Chriſti Feſtum 187 Natura Chriſti Divina, ab æterno eſt 726 Nihil inn acceſſit vel deceſſit per Incarnationem 736 Non eſt aucta aut diminuta in & per ſe, ibid. Non eſt extenſa, 582 Pati & mori non poteſt 729 Proprietates ejus quæ? 727. & 578 Nunquam fiunt Humanæ naturæ Proprietates 727 Sine Humanitate mediare inter Deum & Hominem non potuiſſet 66 5 N. UVbique eſt 9 ſed non Extenſive 748 Natura Chriſti Humana, accepit Majeſtatem ratione Unio- nis Hypoſtaticæ 741 Prærogativas ſingulares 757. 747 aſſumta in Unitatem Divinæ Perſonæ 579. 726 cooperatur cum Divina 737 in exequendo Chriſti offi- C10 737. 74 1 copulata eſt Divinitati miro modo: cum Filio Dei tam arétam & ineftabilem ha- bet Unionem & Commu- nicationem, ut cum eòu- na ſit facta Perſona 579 in Tempore 726 in utero Marie? 12 Eſſentiales fuas proprietates retinet 727.72 9 Exaltata ad Dextram Dei eſt 7¹˙7 illam Filius Dei fibi Propri- am fecit 579 Non eſt æquata Divinæ, la⸗ tione Eſſentiæ 582. 7 Non ubique ſicut Bi mn 591. 748 Non extenditur localiter in omnia loca 582 Natura Chriſti Humana, non habet Virtutem & proprie- tatem Divinam Eſſentialem, ſepa⸗ ſe Pb Dre N SS= —— — „— Nz. ſeparatam à Deo, Infuſam ſibi 581 740. Proprietates ejus quæ? 578. 727.729 Non fiunt Divinæ Naturæ proprietates 578.727 Secundum eam Filius Ho- minis eſt Exaltatus 779. 727. 729. 730. 736. 742. 74 8 Sola paſſa non eſt 729.733. 5 82.748 Vera, finita 581 Unita eſt cum divina perſo- naliter 73 6. 744 Nativitatis Chriſti Feſtum 187 Natura hominum, ægra eſt 57 A Diabolo incitatur 196 Carnalia quærit & amat 57 Carnalis eſt . 88 Confidit Humanis præſidiis G 22 Contemnit Deum 77 Corrupta eſt horribiliter 93. . 613. 617 Tota corpore & anima, in omnibus viribus prorſus, extremè 6 8 627 A ſe & ſuis viribus nihil pot- eſt coram Deo niſi Pecca- re 617 Interiores motus efficere non poteſt, ut Dei timo- rem, fiduciam erga Deum, caſtitatem, patientiam 18 Na. Depravata funditus & tota- I NDEX liter 29 2 Rerume. Imbecillis eſt 196 Imbecillior eſt quàm ut re- ſiſtat Diabolo 87 Lapſa eſthorrendum in mo- dum 292 Non eſt bona, ut Scholaſtici ajunt 291 Malam non eſſe, in loco re- te docetur 60 Manet etiam poſt lapſum Opus & Creatura Dei &σ+ Naſcitur corrupta 2 1 Nihil expectat à Deo 21 Non eſt in aliam ſubſtan- tiam transmutata, abolitâ priori 618 Non invocat, non poteſt Deum diligere, timere, aut illi credere 18. 57 Non poteſt mutari lege hu- mana, ſine ſpeciali opera Dei 214 Non-renovata nullam habet vim & facultatem incho- andi, perficiendi ſpiritua- lia 17. 614. 617 Non tolerat Crucem 21 Nullo modo poteſt, fine fi- de, facere opera Primi & Secundi præcepti 21 Odit Deum 757 Opera externa aliquo modo facere poteſt 1s8 Beccatun non eſt, quam- I. 2 VIS Na. INDEX vis In eà ſit Peccatum 547. Rerum. 618 Poſt Lapſum accuſatur à Le- ge Dei 613.618 Naturæ hominis eſt, Peccare 624 Naturz vox varias ſignificatio- nes habet 330. 624 Notat vel Eſſentiam vel Pro- pria eſſentiæ 550. 624 Naturam etiamnum Deus in hominibus creat 18. 613 Nazaræi, 260 Ritus illorum erat exerciti- um, (Externum, ut aliæ ceremoniæ) aut proteſta- tio Fidei coram homini- bus 261 Ritus illorum habebat Ver- bum Dei ibid. Non autem debet illis con- ferri Monachatus, ſine verbo Dei excogitatus ib. Non zjuſtificabar coram Deo 2560 Non merebatur Remiſſio- nem ibid. Nec eo fine traditus erat 261 Non proponi hodiè debet, ut Cultus, ſed ut 2⁵0%⁵= 60 % 260 Nazianzenus Gregorius, contra Julianum 193 Nebulones, vocantur fic Confu- tatores Auguſt. Confeſſionis 222.253.300 Papiſtæ Similes Natura tua eſt peccatum 62n 2 Ne. Necéſaria eſſe Bona Opera ad Sa- lutem, damnata Phraſis eſt 563. 672 (Dubitationem pa- riunt deoratiabei. E Papatu ſunt. Ex Interimiſtico libro ſunt. Improbantur àLu- thero. Inferunt præſum- tionem Operum. bapiſtas confir- mant. Repugnant For- mæsanorum ver- borum. Neceſſaria eſſe Bona Ope- ra ad Salutem, non eſt! Quia Phra- ſis hæ c & defendendum 5 docendum 4 73 fingendum ſed explodendum Neceſſaria eſſe Bona Opera, rectè dicitur 13. 21. 562. 670 Neceſſariora 45* Neceſſe eſt, Renatos benè o- perari. Neceſttas Abſoluta, Ordinis, Mandati, Voluntatis divi- næ, Debiti noſtri, Coactio- nis, Immutabilitatis 63 671 Neæceſßztates humanæ ſunt partim Animæz, partim Corporis 34 ¾ Neceſttatis vox eit deripturæ L Pig Signi- C Co . Mu, Ean NI Mbler bils Paro Bim — — =2 S E —☚— = S Ne. Ni. Significat Ordinem divinum immutabilem, interdum etiam Coacétionem illam, qua Lex homines ad Bo- na Opera facienda ſeverè urget 668 Neceſſitatis & Neceſſarii voca- bula non inferunt coactio- nem in renatis, ſed obedien- ti am debitam 562 Neſtorii error, negat veram-- Communicationem Idioma- tum utriusque naturæ in Chriſto 580 Solvit Perſonam Chriſti 580. 181 Statuit quòd alius ſit Filius Dei, alius ſit Filius Homi- Nicæanum Symbolum, Canon de Miſſa 28 Concilium, de Romano Epi- ſcopo 34 S§. Nicolaus, à Pueris invocatur, Jejunio honoratur 40 Nlhil habet rationem Sacra- menti extra uſum 696 712 7 5. 721 Nobiles quidam Germaniæ igno- bilis animi, ſinunt collabi parochias 380 Fame perire Parochos. ibid. Ut decet Germanos ſolidos 4 ibid. Inſanos ibid. Ne. Nodus Gordius, ſolutus ab IN DEX Alexand. M. Herculeus 464 Nomen Chriſti Act. 4, I. ſignifi- cat cauſam ob quam conti- git Salus d0 Allegare, eſt confidere nomi- ne Chriſti ibid. Tantum fide apprehendi- tur ibid. Nomen Dei, datur nobis in Ba- ptiſino, 458.489 Fjus Abuſus, quis? 400 Omittendus, 40⁰5 Varius, & qualis? 340 Invocandum 405 Magnum qui fiat? 232.233 Obnoxium contumeliis 402 Incantationibus ibid. Mendaciis. ibid. Prætexitur Monachatui 258 Pactis 278 Superſtitioni 288 Profanatur verbo & facto 480 Sanctificandum, & quomo- do? 355. 488 Sanétificatur verbo & fa- cto 488.489 Sanctum 315.388·489 Uſus ejus rectus 403.40 5 Nousαι 681 Notæ Profeſpenis inter homines Sacramenta ſunt 15 Rerum, quaſi pictæ in mo- ribus & ritibus. efficacius L 3 ad- 189 Rerum. INDEX Rerum. No. admonent vulgus, quàm literæ 187 Notitia Chriſti eſt, noſſe Benefi- cia ejus 81 Nova Obedientia, noſtra Impura, Imperfecta 660 Juſtificationem ſequitur 55S Ei miſcenda non eſt 5179 Impellimur ad illam à Deo 664 Non ſumus Juſti & ſalvi co- ram Deo, Inchoatà Nova Obedientia 560 Novatiani, nolebant abſolvere lapſos, ad pœnitentiam red- euntes 15 Nova vita, 74 à Spiritu S. eſt 85 parit bonos fructus 22 Novitas doctrinæa, neminem de- lectet Vitæ, 364 Conſiſtit in dile ctione erga Deum & proximum: in ea ambulandum 566 Norvum Teſtamentum, Cultus ejus Spiritualis 221. 230. 233 Exhibet Evangelium & Sa- cramenta, ad concipien- dam Fidem & Spiritum Sanctum 288 Habet motus ſpirituales, Mortificationem & Vivi- ficationem 241 Sacrificia Cordis, non Cere- monialia pro Peccatis 233 Numeri, C. 6. 2. P. 260. C. 281. Na. Nulla fimilia Leviticis 238 Unicum Sacrificium Satis- factorium, Chriſti, ibid. Novus homo, debet emergere quotidiè per Mortificatio- nem & Pœnitentiam 364 In Juſtitia & Puritate vivit coram Deo. 649 Quomodo induatur? ſpon- te bona facit. 671 Nubere, licet, 16 melius eſt quàm uri. 216 Nudos non veſtire, peccatum 42 Numburgica Acta. b. 3. a. 5. Numburgum, urbs Thuringiæ, Conventus ibi Proteſtanti- um. 1561. 4. 4 S 234 Nundinatio Miſſarum, tetra, blaſ- phema, maledicta 282 Obediendum, Parentibus, Ia61. 482. Magiſtratui 482. Præpo- ſitis 266. Evangelio 266. Deo plus quàm hominibus 267. 270. 653.604. Obedientia noſtra, erga Legem Dei eſt in hac vita Imperfe- cta, & Impura, ob Peccatum inhærens 610. 690. Noftr Novâ Juſti & ſalvi non fu- mus 160 Obe- MWerr. ale Wnti 9i9 (Wenti eNe AN Patt Imp En Egtt n tul innn eaſal jurh⸗ 40 luun Mun Vinm, doy. ( nl. W 20 e U n . . ob. obediertia Legis Juſtificat Juſti- ti Legis 95 Obedientiæ Status, eſt Exercitium õ 253 Obedientia Chriſti, perfe ctiſſima 656. 659.6564. 66 5. eſt Totius Perſonæ 66 5 Activa & Paſſiva 655 Patri præſtita 6 55. 6 57 Implevit Legem 655. 659 Eſt noſtra Juſtitia 6654. 665 tegit peccata omnia 6565 propter hanc peccata remit- tuntur 655 imputatur 659. 665 eà ſalvamur 674 Objurgatio Proximi fiat in Occul- to 448. 45v1 oblatio, 229 Manda quid? 232. quæ? d. I. Veterum ad Miſſam 244 Pro Vivis & Mortuis, Hon ha- bet fundamentum in Sa- cris, & eſt inutilis 246. 247 Simile, quid notet? Fidem, Invocationem, Gratiarum actionem. 234 Pro Mortuis, Veteribus fuit Oratio, non applicatio Cœ- næ C. ex Opere Operato 247 Obſervatio Traditionum, non eſt Cultus Dei, 32. 131. 132. 133. 183.188- Ob. Neceſſaria non eſt ad Juſtifi- IND EX 188 Rerum cationem non meretur Remiſſionem Peccatorum 26. 32 3. 43. 183. 187. 262. non reputa- mur Juſti coram Deo ob il- larum obſervationem 178 hoc ſentire, eſt Phariſaica & damnata Opinio 262 Iutilis coram Deo 262. Ita, Ciborum, Lectionum, Cantuum, Veſtitůs, Cal- ceorum, Cingùlorum In- utilis 262 tales non ſunt Cultus Dei neceſſarii 4 ½. non obli- gant conſcientias ib. Stultæ 142 Frigidæ 168 Excogitatæ ab Hominibus 168 Præceptorum Dei 169 Obtre ctatio 449 Obtrectatores qui? 1 d. I. Occidere, quid ſit? 176.4 1. qu fiat? ()) Facto Manu & Ope- re 421. (2) Linguâà & ſermone, (3) Corde, (4) Omiſſu, non ſubveniendo preſſis neceſſi- tate, fit reus quis, aut peri- clitantibus de Vita, Ope aut Conſilio 43 0o. Damnum non Cavendo 4³¹ non Cibando. 437 non Veſtiendo ib. non Servando ib. Occl⸗ Oe. TYNDEX Occulta, habenda occulte 450. Rerum. ſleq. Peccata cognoſcendi, Man- datum non eſt Miniſtris Eccleſiæ 160 Oeconomia, Ordinatio Dei 17. ejus Adminiſtrationem plu- res deſeruerunt, ut propha- nam, 88. ei prælata obſer- vatio Rituum, Monachali- um Operum, 88. Oecumenius 82 5 Oecumenici Epiſcovi nomen recu- ſatur à Gregorio Magno 315 Omnipræſentia Chriſti 745. ſeq. Vide Cbriſtus. Majeſtas. Onera publica, non detrectan- tur 243 Oneribus publicis liberat Nu- merus Liberorum, apud Ro- manos, ſed non omnibus planè 243 Odium, non retinendum 176 ſuſcitat rixas 104 Offenſio, fit diéto & facto 5o3 Offenſæ, remittendæ Proximo 359 Offendicula, in Eccleſia præca- venda 675 Infirmorum 586 Offcia Chriſtianæ Eccleſie, magni- ficanda 303 Offeium Chrifti eſt, eſſe Regem, Pontificem, Redemtorem, Paſtorem, Caput noſtrum 2 36 Of. facit ſecundum Utramque Naturam 736 Obf⸗zialium Epiſcopalium Ty- rannis, vexando, cogendo & excommunicando Ex avaritia & aliis cupidita- tibus, pro affe ctu ſuo pra- vo, ſine legitima & juſta cognitione, Contra non ſervantes Jeju- nia, ferias, G Ad illos mittendi, qui no- lunt Catechiſmum diſce- re 335 Oficium Epiſeoporum 372 Docere, tenacem eſſe Fidelis Sermonis, Maritum eſſe Unius uxoris, Vigilan- tem, Liberos probos ha- bentem, Sobrium, qui Do- mui ſuæ benè præſit, Alie- num à pugnis & avaritia, Equum, Hoſpitalem, Mo- deſtum, Non Vinolen- tum, Non cupidum lucri, non Novitium. Arguere contradicentes: Ex- hortari do ctrinà ſanâ, ju- dicare, objurgare 450.451 Auditorum, Doctores alere, honorare, obedire 372 Dominorum, Herorum 375 Non eſt indignum Chriſtia- no 3 Admonere ſuos officii, mi- nas omittere 41 Ob- 327 0 Sſiun, Uuu d Cor W Ne/ N lxo⸗ Opera Objurgare ſervos ceſſantes 4 51 Ofßfcium Liberorum, honorare, obedire 374. 482. Non eſt indignum Chriſtia- nis 38 Magiſtratuum, Deo miniſtra- re 372 Judicare 450. 451 Objurgare peccantes 41 Punire malum 450. 451 Maritorum, cohabitare Uxo- ribus ſcienter, diligere“, impertiri honorem, non amarulentum eſſe 374. Viduarum, non vivere in de- liciis, orare conſtanter, ſperare in Deum 375 Juventutis, humilem, ſubdi- tum eſſe. Ommnium hominum, diligere Invicem 376 Orare pro omnibus 486 Offcium Parentum, 374 Erudire 1374 Educare. 1374 Corripere. 451. 374 non provocare ad iram 374 Servientium. 374 Subditorum, Honor, Obe- dientia, Oratio, Solutio Tributi, Censůs 373. 176. 482² Uxorum, obedire, ſubditum eſle 374 Opera noſtra, ſunt vel præceden- Ah. tia, vel præſentia, vel conſe- IN D Ex quentia Gratiã 64. 557. 854 Rerum. Opera, vel divina vel humana 5509 divina æſtimantur ſecun- dum berſonam à Qua. 509 Inde dignitatem mutuantur. In Operibus quod pollu- tum & imperfectum eſt, non cenſetur pro Peccato & Defectu, propter Chri- ſtum 307 Opus Dei ab opere Diaboli pro- bè diſcernendum eſt 612 Opera Tabulæz Prime 196 Opvera Bona, Uerè Bona quæ? In Decalogo præcepta, 668. 450. 176. 97 Non neceſſaria ad ſalutem 563 688 87. 97. 670.676 Fiunt demum cum renova- ti ſumus, per Spiritum S. 85. 668 Neceſſaria, 13. 21. 66. 87. 95. 562. 676. 97 Conformia Legi. Requiruntur à Deo, Cur? (1) Ob Mandatum. 2. Ob Regenerationem. cu- jus effectus ſunt. z3. Ob gratiarum actionem erga Deum, 56 4. Ad exercendam aut au- gendam fidem. M 5. Ad Op. INDEX S. Ad Exemolum aliorum. Rerum. Oportet facere. 13. 66 Eorum Mater & Fons eſt Fides. 669⁰ Opera Bona Mandata à Deo. 13 Ob voluntatem Dei. 13 Neque Cauſæ neque Meri- ti, vel è toto vel ex parte, ra- tionem habent in Juſtifica- tione 601 Fidem debent ſequi. 13. 74. 97. 107. 123. 307 Debent ſequi pœnitentiam, 166. 176 Non merentur remiſſionem peccatorum, 172. 66. 105. 121. 197 Non reddunt pacatam con- ſcientiam, 92. 93. 12 1 Non ſatisfaciunt Legi 107. . 121 Non poſſunt judicio Dei op- poni, z7. 71. 120. 155. Non reconciliant Deum, 19 Non juſtificant, 13. 81. 10 5. 160 & cur non? 64 Non placent niſi in renatis 12. 96. I21. 12 2. 6 90. Opera Bona non placent ſine Chriſto. 12² Placent Deo ob fidem. 87. 92. 686. 690. ob Chriſtum, 686.690. Placent Deo, quia fiunt ſe- Op. cundum hominem inte- riorem 690 quia fiunt promtè & ſpontè 690 fructus fidei & peœnitentiæ ſunt. 96. 660. 661. 13. 56 1. in,II'ln Teſtimonium ſunt fidei, 96. præſentis Spiritus 563 Indicia ſalutis, 676 Effectus Regenerationis 97 Excluduntur articulo jJuſti- ficationis. 660 Juſtificationi non inſeren- da & admiſcenda 660 Exercitium fidei ſunt 97 Fructus pœnitentiæ 144.776 15 Pars ſunt pœnitentiæ Tertia 144. 176. Bona Opera ſunt opus miſeri- cordiæ, hac indigent. 93 Damnamus in articulo uſti- ficationis. 658 Docentur ſuo tempore & loco. 658 ſunt quædam impletio Le- gis. 421. Non ſunt propitiatio pro peccatis. . Valent virtute baſſionis Chriſti 123 Meritoria ſunt ſuo modo. 11 Non vincunt terrores pec- cati & mortis. 105 Meren- ler⸗ li f Finn . Cp. Merentur præmia Corpora- lia & Spiritualia hujus & futuræ vitæ 121 Finis 97. 176. Gloria Dei, ne obtemperetur Diabolo 176 ne offendatur Spiritus S. 176 Non ſunt accepta ob boni- tatem ſuam 105 Præmia 176 Fiduciaà bonorum operum jacturam facimus vitæ æ- ternæ 563. Opera & fides ſunt connexa inſeparabi- liter 662 Absque illorum præſentia juſtificamur 569. 662 Non fiunt propriis naturali- bus viribus 668 Sequuntur juſtificationem, non præcedunt 658 Impura adhuc 668. 690 Imperfecta adhuc 668, 690 Non requiruntur ad juſtifi- cationem 560 Non ſunt digna vita æter- na 121 Sponte & libere facienda 56 2. 67 1 Ad articulum juſtificationis non pertinent 658 & Cur non? 64 Non gloriandum in illis Sr. 307 Non prohibentur à nobis H Oy. Requiruntur & docentur à INDEX 18.86 Rerum. nobis Sine operibus juſtificamur, 13.558 Non ſunt pretium, ob quod Deus reconcilietur loy Non ſunt pretium pro morte æterna 170 Fidem non conſervant 675 Nulla ob illa gloriatio 81r. 367 Fiducia in illis ponenda non eſt, & cur? 90 Operibus fidens, Chriſti Me- ritum adſpernatur & Gra- tiam, quærit viam ad Deum Humanis viribus 19 Sunt opus zνaραασιιου⁰ν ſacri⸗ ficium 230 Non habent rationem Cau- ſe vel Meriti in Juſtifica- tione 660 Rectè dicitur: debetur illis Moercs“ 121 * Rectè Meritoria dicuntur ur Sed non Remiſſionis Pecca- torum, ſed aliorum præ- miorum. 121 Deus vult Bona opera remu- nerari hic & ibi 669.676 Sufficientia nunquam facere poſſumus 96 Sequuntur Juſtificationem, non præcedunt 65 £ Negotio Juſtiſicationĩs non admiſcenda 563 M 2 Opem / INDEX Oven Civilia poſſunt aliqua ex parte fieri ſine Chriſto & Spi- ritu Sancto 85 Non ſatisfaciunt Legi 86 Opera Civilia non placent ſi- ne Chriſto 96 Opera Electa à nobis, ſunt in- utiles Cultus 257 Opera Gentilium, Peccata, & Cur? 669 Opven Humana, arrogant ſibi ti- tulum berfectæ & Spiritua- lIis Vitæ 188 Præferuntur longè operibus Præceptorum Dei 188 Oyem Legis, ſunt quæ fiunt ob Legem metu pœnæ, vel ſpe Præmii 688 Inter Opera Legis & Opera Spiritus diſcernendum-, dextrè 683 Operibus Legis non mere- mur vitã æternam 255.256 Opem Siritus 688 fiunt à renatis ſpontè 689 COpem Supererogationis 39. 120. 169 Quænam? 142. 179 Ridiculum quid, obſerva- tiones ſtultæz 142 Sunt traditiones hominum 20. 142%. 169. 170. 254. Sunt horribilis Error 37 Opera Sufficientia nunquam acimus 96 Oy. Tberum Chriſßi Separatio infert Perſonæ illius diviſionem 73; Opes Epiſcoporum & Papæ fi- unt ex Eleemoſynis 329 Oyiſices pro libidine ſua locant operas, & exhauriunt homi- nes, infideliter tamen labo- rant. 439 Cvyiniones fuperſtitioſæ prætex- untur ad faciendum fucum imperitis. 220 Oportet in nobis eſſe Renova- tionem & inchoatam Legis impletionem 100 Bona opera facere 13 Opus Overatum 16.129.14.180 Nihil valet, 143. 227 Perſuaſio impia, perverſa, Judaica 151 Opinio Ethnica, & Phariſaica perſvaſio, 16. 74. 86. 2 25. 226 233 234. Perſuaſio fanatica. 181 Perſuaſio Scholaſticorum. 180 18 1 Damnatum jam olim à Pro- phetis 2423 1 Non meretur Remiſſionem Culpæ & Pœnæ. 143. 226 Inde profanatio Miſſæ 181 Peperit multos abuſus. 181 Ex Opere Operato non ju- ſtificant Ceremoniæ. 233 246 Oralis Manducatio & Bibitio in 8. Cœ- Or. §. Cœna quid, & quorum? 70⁰0. 709. 710. 715. 720. Orationes 244 Oratio, Quid? 482 Invocare Deum Neceſſita- tis tempore, 482 Sacramentum veriſſimè dici poteſt, 180 Sacrifiium eft 23 0. 232. 245 Præcepta 481 Utilis J 4007 Grata Deo. 361 Exauditur. 86. 191.36 1.484 Orandi formæ à Deo præſcri- pttæ, 4⁸ Orandi ſegnities à Deo puni- tur, . 484 Orandum cur? 4⁸1 ob Præceptum, 206 ob Promiſſum, 484 In fide. 107 ad orandum afferenda fidu- cia meritorum Chriſti, 203 Pro Aliis orandum. 486 Pro Magiſtratu, 486. 497 Pro Concionatoribus. 486 Pro Mortuis non vetatur à Nhuwoobis 247 Habet Præceptum Dei, 168. 169. 180. 184. 361 Habet Promiſſum 484 Awertit mala 405 Efficacia ejus 191.487 Matutina 36 9. 40 5 Veſpertina, 207 Menlſalis. 371. 405 Or. Quotidiana, Corde. Oratio, Monachorum, 409. 482 48ſ eſt boatus, vociferatio ſten- torea, 487 Lupinus ululatus, tinni- tus 482 fructus bonus Peœnitentiæ 176 ex opere operato ſine fide non prodeſt, 244 ſine fide non eſt Oratio, 202 ſeria ſitt; 486 Battologia Oratio non eſt. 4⁸2. 487/ fide debet fieri, 201.231 In ſpiritu & veritate 231 Neceſſaria 481. 482 Murus Eccleſiæ 487 Soli Deo debetur 484 Vilipendenda non eſt, 507 Magnifacienda. 488 Dicenda 485 Oratione fugatur repelliturq; Diabolus, 505 Orationem ſuam nemo con- temnat, ſed magni æſtimet 483 Imiti debet Obedientiæ er- ga ræceptum Dei 484 Orationes, hactenus in Eccle- ſiis non fuerunt Orationes, 482 Orationes fuerunt res Externæ, & ubi rectus harum Uſus eſt, M 3 Pofſ 40S5 INDEX 231 Rerum. Or. IN DEX poſſunt eſſe Scholaſticorum & ſimplicium Exercitia, con- ſiſtentia in legendo & can- tando, propriè Orationes exi- ſtimandæ non ſunt, 482 Orationum Certus Numerus, non facit ad honorem & cultum Dei 169 Ordo, ſervatur in Templis no- Kris. 225 Orbis major Urbe 3 15 Ordinatio Miniſtrorum Verbi, competit Eccleſiæ, 325. 3 26 Epiſcopi eſt. 325 Diſcernit Epiſcopum à Pres- bytero, 325. 32 7 Canonica. 182 pPoſſet Epiſcopis Papiſticis permitti. 305. 51. ſi ſine larvà perageretur 306 Epiſcopi vicini olim convo- cabantur ad eam. 34. 326 EFjus Formula Pontificia- 326 Ordinatio, quam Pontificii uſurpant, habet larvas, præ- ſtigias, deliramenta & Spe- tra pompæ Ethnicæ 306 Hæreticorum, etiam Ordina- tio eſt, nec mutanda 306 Ordinationes Civiles, ſunt Opera Dei legitima. 16.192 Pohticas non reprehendi- mus. 263 Licet uti illis 19 4 Ordinationes Utiles & Veteres Or. grato animo ampleétendæ 132 Per & ob Ordinationes cer- tas non meremur Remis- ſionem Peccatorum 43 Non ſatisfacimus pro pec- Catis 4445 Cultus neceſſarius non ſunt 4³⁸ Ordines Religioſorum ac Mo- nachorum, ficti, 410. 4 3 Fictitii 433 Perverſi 414. 415. 416 Libidinoſi, impuri 437 Excogitati, Ignorantes pror- ſus Dei Verbum, & quæ- ritantes Sansctitatem e Bonis Operibus 110. aio Ordo, Antecedentium & Conſe- quentium, Cauſarum & Ef- fectuum 661. ſervandus in- ter Fidem & Opera, Juſtifi- cationem & Renovationem, vel Sanctificationem 661 Eccleſiaſticus Miniſtiorum Ver- bi, 16, 181. 305. 3 06 in Eccleſia tenendus 10 Ordo Eccleſiæ, do cet imperitos, quo tempore quid geſtum ſit 187 Admonet homines de Hiſto- ria & Beneficiis Chriſti 187 Sacramentum haud grava- tim vocatur à Philippo 179 Si n, mmn li Vin Ms Ctif liſt An Oto RDH Si de Miniſterio Verbi intel- ligitur, non eſt Sacramen- tum 179 Non eſt verum Sacerdo- tium 179 Eſt Divinus 306 Habet, quod gratiſſimum eſſe debet, Mandatum Dei 179 Habet Promiſſiones magni- ficas 179 Id Mandatum adeſt Ordini Miniſterii 1980 Ordo hic ornandus omni genere laudis, contra fa- naticos, quantum fieri poteſt 180 Ordo Lectionum, Oratio- nis, Veſtitus, ſervatur in templis noſtris 225 Originale peccatum, 5§3. 290.546. 547. 611. 626. Vide Pecta- tum Originis. Ornatus Eccleſiæ, eſt Doctrina pia, utilis, perſpicua, uſus pius Sacramentorum, Ora- tio ardens, non Candelæ, Veſtes, Vaſa aurea, 235.236 Oſeas. vid. Hoſeas, & Index Loco- ol Sanctorumneminem ſan- Etificant 4569 Otioſßt homines, Confutatores Aug. Confeſſionis 76 Otioſitas fugienda 191 Pa, P. Panis, quid ſignificet 358.497 à quo detur 358 agnoſcendus gratè 358 petendus 358 quibus detur 18 Panis Sacræ Cæœneæ, eſt Participa- tio Corporis Chriſti 707 Panis & Vinum, in S. Cœnà ado- rari non debent, 181. 715. non aſſervandus in ſacrario nec oſtentari ad adorand um 696.72 1 nec circumgeſtari, nec offer- ri Deo 19 non amittunt Subſtantiam ſuam 721 non convertuntur in Chri- ſti Corpus & Sanguinem 721 Panormitanus 139 Papa. vide P'ontifex. Elogia: Abjicit curam Religio- nis & docendi Evangeli- um, 23 5§ 199 Acta ejus ſunt inſtituta Dia- BPolica 2986 ad perditionem totius Ec- cleſiæ 286 ad Idololatriam cogere vult acherſandum ei ut Anti- Chriſto 24 à CGræ⸗ Pa INDEXY à Græcis non agnoſcitur Rerum. 296. 315 Altaria confirmat 509 Ambitioſus eſt 286. z1 Animas perdit 322 Articulos fidei non curat 229 Belligeratur, 235. 319 ellis Imperatorem affligit 268. 311. 319. 335. Bullæ ejus 268 Canonica ejus 26 5 Papà carere potuit Eccleſia 287 & caruit ultra 5ooο. annos 286 Ceremonias de Templis, Veſtibus, Cibis, Perſonis, Larvis, Ludicris, Jocu- laribus, proponit 288 Chriſto ſe æquipar at ib. Clementia ejus 4 Clementina 319 Committit liberos & paren- tes, cognatos & cives 268 311 Confirmat Indulgentias 509 Confirmatus olim ab Impe- ratoribus fuit 316 Contemnit Concilia 216 Damnat & occidit ſibi con- tradicentes 289 Damnat, trucidat & excru- ciat nolentes illum hono- rare & adorare 289 Decreta præferri S. Literis, & ſervari de Neceſſitate . Salutis, ſub pœna æternæ damnationis, vult 312.319 Pa. 2 Papa defendit Errores tyranni- de & ſævitia 322 Dementatur à Satana 283 Deum ſe eſe dicit 320 Diabolum repræſentat 32 Diſcedendum ab eo & ſe- quacibus 288 Diſſeminat mendacia de Miſſa, Purgatorio, Mona- chatu, &c. 289 Dominatus 23 Dominus Mundi eſt 318 Gratioſiſimus eſſe vult 286 Epiſcopalium Collationum ergò oppugnat Cæſares Germanos 319 Excommunicationibus af- fligit Imperatorem 319 Extulit caput ſuum 288 Se ſupra Chriſtum ibid. Furatur Chriſto honorem ʒi2 Fur eſt 44⁰ Gloriatur de Scrutinio Pe- Storis ſui 203 Habendus pro Anathema- te 319 Papa idolatricos cultus tuetur & falſam Doétrinam, pu- gnantem cum Evangelio, 19 320 Illi non obediendum, 288 Irruit in Purgatorium 297 Jubilæum invenit & multi- plicavitt. 297 Mittit in provincias legatos, 298 Ju- Lap⸗ A lce (o ol DB 1. v. 3 Papa, Pa. Judicari à nemine vult. 322. 323 Judicium eripit Eccleſiæ, 322 Juramento ſibi obſtringit omnes Epiſcopos 32 3 Jus habet confſatum èê Jure Civili & Cæſareo, 288 Judicium defugit, 323. vult habere Autoritatem ſuper Omnes Reges. 319 Papa habere vult poteſtatem agνντιν πoο, de qua nemini liceat Diſputare, 129. 320. 322. condendi Articulos fidei 129 condendi leges de cultibus divinis, 311 abolendi ſcripturas quas velit. 129 Mutandi Sacramenta, 311. 320 literis & Bullis ſuis 311 Inſtituendi Cultus & ſacrifi- cla, 120. 311 Faciendi Leges quas velit, 129. 221 Solvendi leges quascunque 129 Conferendi & adimendi Re- na. 129. 311 Dominandi Orbi terrarum, 129. Regnis Mundi, 129. 188. Omnibus rebus pri- vatis & publicis n9 Papa habet poteſtatem ordi- PA. nandi in temporalibus & ſpi- I ND EX ritualibus, 129 KRerune. Gerendi utrumque gladium 129 3 11 Non errandi Præcipiendi Angelis. 288 Ordinandi, confirmandi & deponendikplſcopos 11I. 320 Indicendi Concilia, In Omnia Concilia 320 Ligandi 320 Abſolvendi in hac & altera vita. 310 Excommunicandi Reges 315 Reſcindendi & abolendi o- mniaConciliorum Decre- ta, 312 Diſtribuit ndu'gentias, Regnum tenet in Eccleſia 235 Altaria & Templa confir- mat, 509 ſub prætextu Religionis ad ſe trahit omnia Regna Mundi. 235 Papa vendit ſacerdotia, 268. 31 male diſpenſat, 268. 311 Nil dignum habet Pontifice, 268. 21 ludit in Scripturæ Expoſitio- ne, 208. 3 11 Quidvis comminiſcitur 268. zu Dicit, ſe Deum eſſe, 320. ordinat Indignos, 168. zir N Ci- Papa, Pa. ITNDEXY Civitates Italiæ ad ſe trahit. Rerum. 319 Vult ſua Statuta & leges æquiparare S. Scripturæ & Fidel Articulis. 3 11 Decreta ſua præferre S. lite- ris, & ſervari de Neceſſi- tate ſalutis, ſub pœna Damnationis 312. 319 Nil vult contra ſe decerni, 323 Papa poteſtatem jactat, arro- gantem, temerariam, men- dacem, blaſphemam, furto arreptam, 286. 319 poteſtatem ſummam habere 129 Neminem ait ſalvari poſſe ipſi non ſubjectum 256. 312 ſine ſua poteſtate. 288 Ipſi non credentem, jacta- tam ab illo poteſtatem. 319 Non curatFidei articulos, 299 Obſcurat doctrinam de Fide & Regno. C. 219 Obedientiam exigit ab o- mnibus in omnibus 288 Opus ejus, Mentiri & Occi- dere. 289 Papa magni habitus per multa ſecula, 509 Nullius uſus eſt in Eccleſia, 28 Nullum officium Eccleſia- ſticum exercet, 287. 306 Papa, . Pa. Nunquam ſinet regnum ſuum & ſtatum immutari, deſtrui & everti, 297 Nil proponit de Chriſto, Fide & Mandatis Dei 288 Urget & diſſeminat men- dacia de Miſſa, Purgato- torio, Monachatu, Ope- ribus propriis, Cultibus fictitiis, contra Deum, 289 Tuetur cultus idololatricos & falſam doctrinam, pu- gnantem cum Evangelio, 2*19. 3 20 Nullam cognitionem ad- mittit. 32 2.323 Neminem audire vult 289 Proprium ejus, mentiri, occidere, animas perdere, & corpora in perpetuum. 289 Vult indictà causà fimplici- ter occidere 28⁰%. 322 Ad Idololatriam cogere. 2589 Ei non obediendum 324. pro Anathemate habendus Probat & confirmat Peregri- nationes, 2 83 Pro Deo ſe habet, 320. 3 Papam poteſt ferre Melanch- ton quatenus?s 309 Regna occupat, Reges excommunicat 379 Imperatores affligit bellis, excomunicationibus. 319 Præficit. 319 Re- , gen u Id. M Papd, Pa. Removet. 319 Ejus Politia Kanoénραα toti- us V. TI. Dogma ejus ut optimum, Cæſareo, ut & ethnico Jure concinnatum 388 Ejus Primatus 311. à Phoca Parricida. 316 contra Scripturam. 315 Litigium de Primatu cum Epiſcopo Conſtantinopol. 316 Eſt Epiſcopus tantùm & Paſtor Rom. Eccleſiæ, & eorum qui voluntariè ad eum ſe conferunt, ut fra- tres, collegæ, ſodales, Chriſtiani. Idolum Pontificium Ro- manæz ſedis, 532. Leo rugiens, 286. 28 8 Antichriſtus, 282 Apoſtolus Diaboll, 289 Judas damnatus, 283 Caput à Diabolo in medium proje ctum & exaltatum. 287 Adverſarius Chriſti 3 20. 289 Papa, Fur, 440 Pſeudo-Chriſtus & Antio- chus 45⁵53. 23 3 Non eſt caput Chriſtianita- tis totius jure divino 285 287,288 Papa, Oecumenicus Epiſcopus 3j. 314. 315 Appellandus Dominus Gra- tioſiſſimus 286. 289 Vicarius Chriſti 311 IIli obediendum 288 Monarcha ſuper omnes E- piſcopos Orbis 311 Dominus Mundi 288. 318 poteſtas ejus nihil eſt, nec ordinata à Deo, nec man- data 288 Dementatur à Satana 283 Repræſentat Diabolum 288 Sine illo Eccleſia optime eſſe poteſt; pedes ejus non ſunt oſcu- landi 289 Dominus Eccleſiæx & Deus terræ 119 Hæres Imperii 319 Caput totius Chriſtianitatis, 286.288 Superior omnibus 322 Papa Gelaſius, de Calice 23 Pius, de Conjugio Cleri 24 paulus Tertius indicit Concilium Mantuam 271 Papatus 286 Cadit, ſi Miſſa cadxit 251 Conſiſtit in Miſſis, operibus N 2 ficti⸗ INDEX Rerum. fiéctitiis, cultibus, Mona- chatu 289 Merus Enthuſiaſmus, & ex eo 303. 305 Pars regni Anti-Chriſtiani 185 Sub eo doétrina horribiliter obſcurata fuit 601 Papiſtæ non ſunt Eccleſia 124. 152.182 Papiſtæ ſunt hoſtes noſtri 2 51 Aſini 164 Detorquent Verbum Dei ſceleſtè & ſomnia vanis- ſima 164. 227 Ad ſuas opiniones 166 Sophiſtæ 164. 16 5 Doctrinam Dæmoniorum habent 168 Contemnunt beneficia Chri- ſti. Parentes, honorandi 413. 414. 442 quomodo 413.414 in ſint geſtanhni 418 Juvandi, alendi Senes, Ege- ni 414.418 Non liberantur omnibus o- neribus liberorum nume- rO 243 Officium eorum, educare li- beros 374 374, 427. 428. 539 ad Gloria Dei 4²7 corrigere 4²7 HDutrire 42²7 Pa Nulli fumtui, labori & ope- TrX Parcere 4²8 Liberos imbuere literis ſi ſpes eſt ingenii egregii 4²⁸ Ad Catechiſmum aſſueface- re 377. 3 86. docere 339 Addicere Studiis, Officiis, 336 Triplices ſunt, Sanguinis, Edium, & Reipublicæ, 4² Accerſunt pœnas liberis 349 Eorum peccata in liberis puniuntur 349 Eorum verbo & voluntate nihil amplius liberis eſto 416 Parentibus ſatis gratiæ repen- di nequit 419 Parentum conſenſus ad ſpon- ſalia nn⸗ 328 Pa rochia ſinuntur collabi 380 Parochiale ur, 46 Contentio olim inter Paſto- res & Monachos ſuper hoc 46 Parricidium Cælibum 322 Participatio Corporis Chriſti, ore etiam fit 707 Sacramentalis 709 Oralis ſine ſpirituali inutilis, noxia 709 Oralis participatio modo Supernaturalis eſt 720 Par- nee haſcl C 10 Mher Dun tur⸗ — . Pa. particulæ Excluſivæ quæx? & ad quid neceſſariæ? 73. 75. 76. 558. 653. 660. 664 Parvuli. Eorum Baptiſmus 136 neceſſarius 136 ad eos Promiſſio Salutis 136 Paſcha, 132.187 Chriſtianorum, Judæorum 531 Eſt obſervationis inæqualis in Oriente & Occidente 33.132.134 liberaz, 44 Avdiani in Tempore hujus errant, 134 Paſcere Oves, eſt prædicare, non regnare,jubetur id Petrus i8 Paſſio Chriſti, acerbiſſima 654 Perſonæ eſt 734 Deitati Chriſti non compe- tit 737 Propter hanc ſalvamur 654 Satisfecit Legi 65 5 Illa expiavit noſtra pecca- ta Hðð 655 Oblatio pro Omnibus pec- catis V 27 Satisfactio 27 Paſſio & mors Chriſti hor- renda, Concio Iræ divinæ adverſus peccata 680 non eſt Evangelii concio, ſed Moſis & Legis 680 Paſſiones & Actiones omnes tri- buuntur Perſonæ, non Na- turis 73 5 Pa., Ppaſßzonis Chriſti virtute Opera INPEXY bona valere docent Pontifi- Rerum. cii 172 3 paſſiones nec bonos nec malos faciunt 60 nec laudantur nec vitupe- rantur 60 Paſyvò ſe homo habet in Con- verſione 555. 647. 651 Paſtor Animaruvz vel Eccleſiæ (vide Miniſter.) cum Epiſcopo idem 322 Vice & loco Chriſti eſt 130 Habeat Vocationem, aut non doceat 16 laborat in vinea Chriſti, 338 quisque habet Poteſtatem Excommunicandi, 318. 324. 3 27. 32 8. Habet Officium aliud atque in Papatu 38 Idonei deligendi, 306. 368 Habet miniſterium Salutis & Gratiæ 388 Ejus Electio Eccleſiæ eſt, 314,316 vocatur ad docendum Ev- angelium, & porrigen- dum populo Sacramen- ta 179 Habet Ordinem divinum 306. 368. In pari, æquali & commu- ni Miniſterio cum allis, H 312 N 3 Or-⸗ Rerum. Paſtor, PAg INDEX Ordinatus vel ab Haeretico, ordinatus eſt 306 ejusdem meriti & ſacerdotii cum aliis 31 non debet dominari 312 habet officium difficile, peri- culoſum 338 ejus Qalitas, Concors, 4 5 doctus, 4²6 fidelis, 4²6 Idoneus, 268. 306 Lenis, 22 Mundus 22 Probus, 4²6 doctrinæ & fidei probatæ bonis viris, 6 Non debet appetere vel ex- ercere Terrenam bPoteſta- tem, 312 Non habet Mandatum de Cognoſcendis Occultis 160 Exequitur mandatum Chri- ſti de Remiſſione peccato⸗ rum = 160 eſt Pater ſpiritualis. 4²4 Paſtor, dicitur ſacerdos 182. 236 Diſpenſator myſteriotum 14 Legatus Dei 24 paſcit Verbo Dei, 427. 318 regit Verpo Dei, 425. Docet Verbum Dei, ibid. Paſtor, EHjus eſt prædicare, Evange- PBa. lium, 163. 312.3 18.3 24. docere de Banis Operibus, 236 admonere pavidas con- ſcientias de Remiſſione peccatorum gratuita, 136 portare vaſa Domini 22¾ Hus perſona nihil addit ad Verbum & Officium de- mandatum, 317 habet Poteſtatem ſpiritua- lem. 318. Hjus eſt docere de Chriſti Beneficiis, 236. de Remiſſione peccato- rum gratuita 236. de di- gnitate & uſu ſacramen- torum. 236., præſit gregi fideliter, 425 doceat Catechiſmum 3 6 Paſtor alliciat homines ad S. Cœnam. 338 Hortetur ad Conjugium In- continentes 2zui. nec ſper- nantur Continentes 221 Oſcitans, facit auditores ne- gligentes, 21 Honorandus præ aliis o- mnibus, 425 Duplici honore officiendus 426. Alendus & foven- dus, 4²⁵ Habet Præmium in Cœlo amplum, in Mundo nul- lum aut parvum. 338. Ne fruſto Pa. fruſto panis quidam pa- ſcuntur citra invidiam 380. 42 . fame enecantur, 380. 42 5. 426. ejicluntur in exilium 4:25. purga- mentum & peripſemata omniũ eſſe coguntur 425 Explicare debet ambi- gentes Conſcientias, 165. debet mederi Conſcien- tiis, 16, docere de Reli- gione 16 5, utiliter & per- ſpicuè, 236. cognofcere de Religionibus 165 Paſtor, debet ſanare dubitan- tes Conſcientias, 166. exhi- bere Corpus & Sanguinem Chriſti populo, 243. Remit- tere peccata, 318.⸗ 324. du- cere uxorem 222. Exhibere Sacramenta, 318. 324. Ex- communicare impios per Verbum, ſine vi corporali. 318. Abſolvere reſipfſcentes. Liberum eſt paſtori contine- ð re;- 222 Paſtoratuum Mercatus 268 Paſtores quidam vitæ diſſolutæ 69 8. etiam prædicant Ver- bum Dei 14. 130. 699. admi- niſtrant ſacramenta, 14. o. 698. quidam ipfſi Catechi- ſmmi rudes 333. pudet quos- dam Catechiſmi, 379. qui- dam nimis alta ſapiunt, 379. DPa officium non faciunt, 379. IN DEX ſocordes, 379. 380. ignavi Rerum. ventres, 380. præſumtuoſi ſanéti, 380. Oſcitantes, 338 Paſtoribus olim lis cum Mo- nachis de Jure Parochiali, Concionibus, Sepulturis, Confeſſionibus, aliisque in- numeris 46 Paſtor ſummus noſter Chriſtus, ſecundum Utramque Natu- ram 7365 Paterfamilias. Ejus Officium, 333. 374. 377. 386. Minas re- mittere, 375. utatur ſuo. 160. abſtineat alieno. 160. debet æqua facere ſervis. 377. Ca-= techiſmnum docere & exer- cere, 577. 386. nolentes di- ſcere, illos exigere 386. ale-= re 427. timorem Dei, fidem & curam Vexbi Dei non abji⸗ ciat 160. Curet res ſuas dili- genter. 1860 Patientia, Effectus S. Spiri= tus 131 Patres Eccleſiæ. Eorum dicta & facta non faciunt ar- ticuloôs fidei, agz. homi- nes erant, falli poterant. 247. magna horum diſſimili- tudo, 247. de Euchariſtia 240 eorum ſcripta Scripturæ S. non æquanda. 5 Patres Eccleſiæ, habuêre ſuos ritus & traditiones, & cur? 186;, Rerum. Pa. IN DEX 186. ſunt tantum teſtes Scri- pturæ 543. interdum ſtipu- las ædificant ſupra funda- mentum, 128. truncate ple- rumque citantur, ad obſcu- randam fidem 158 Allegantur, Ambroſius, 13. 19. 2.2 8. 8§ 1. 103.179. 216. 242. 802. 809 Athanaſius, 2. 7927. 801. 806. 82. 8²² Auguſtinus, 17. 19. 20. 28. 67. 87. 94. 121. 170. 175. 179. 197.510. 524. 554· 809. 817. 824. 649. 663. 8 4 Baſilius, 6. 73 0. 802. 813. 814 Beda. Bernhardus, 117. 123. 150. 154. 117 Cbryſoſtomus, 28. 29. 157. 175. 296. 7 3. 6 50. 802. 809. 827. Cyprianus, 23;. 200. 2 08. 242. Cyrillus 137. 790. 809. 810. 814. 821. 827. 82 6 Damaſcenus, 730. 799. 81I. 815. 81. 849. 823 Epiphanius, 186. 226. 247. 799.808. 814. 817 Euſebius, 798 Euſtachius 805† Fulgentius. Gerſon, 38. 188. 252.273 Gregorius, 174. 175. 200. 2 47 Gregorius Nyſſenus 730. 807. 813 Hieronymus, 2 3. 94. 109. 1 3. 126. 200. 208. 306. ſ22 Hilarius, 205: 534. 807. 813. 850 en en⸗ 33. 57. 696. 730 Juſtinus, 702. 82 3. 824 Lactantius. Leo„ 796. 804. 826 Lyra 12 8. 129 Naxianzenus 193 Nicephorus, 804. 812 NMyſſenus 730 Oecumenius 803. 82 Origenes 193;. 824 Tertullianus 118 Theodoretus, 799. 803. 81I. 822 Theodorus, Rhetenſis Presby- ter 72⁸ Theophylactus 118. 803. 810. 926. 827 Vigilius 804. Patres V. L. noverunt promis- ſiones de Chriſto, & in illo juſtificati funt, ut nos In No- vo T. 71. 237 Patres ſpirituales qui? 45 Patres triplices in quarto Præ- cepto, ſanguinis, præſiden- tiæ Domi, & Reip. 42² 5 Patrini Campanarum 309 Pauli Eberi Error 571.724 Pauli Samoſateni Patria & Er- ror 28 Paulus III. Papa indicit Conci- lium Mantuæ 271 Papor . ka ſua 109 0 64. FEaveor Filialis 146. Servilis 146 Pauperes. Eorum neglectus punitur 444. Illis dandum, A4. dejecto ſunt animo 390. Pauperibus Omnia ut den- tur, non præcipitur Omni- dus . 258 Paupertas, Evangelica eſt, non eſſe avarum, opibus non fi- dere, 258. non eſt Deſertio facultatum, 258. in ſumma copia in Monaſteriis 25 2 Paupertatis Status aHραbρο⁰ Pax Conſcientiæ 77 &E dilectione noſtra non ha- betur, habetur per Chri- ſtum 77. 80 Eſt Pars Panis quotidiani, Dei donum 358 eam colere Chriſtianos de- cet inter ſe 269 Peccatum I. eſt Carentia Juſtitæ Debitæ 57. 78. Privatio Ju- ſtitiæ Originalis d. I. Priva- tio pura non eſt, 5o. 58. Ha- bigtus corruptus ibid. Com- plectitur Defectum & Vitio- ſum babitum 5y. Petus defi- nitio 76. Reatus eſt 614. Impotentia, qua fimus inepti ad ſpiritualia 614. Lepræ ſpiritualis 613. 619. Spiritua- le Venenum ibid. Converſio prava ad Carnalia in Superioribus viribus 57 Pe., Habet Privationem omnis TND EXY juſtiti?y, & inordinatam Rerum. diſpoſitionem partium a- nimæ 58 Eſt Aecidens 626 II. Peccatum Originis 12. 686. Culpa Originalis 13. 547. Verum Peccatum 12. Ma- lum 626. Horribile 613. 674. Defectus horribilis ibid. Ingens 613, Damnans r2. Hereditarium, Principale, Capitale 290. Peccatorum omnium Caput 6z. Corru⸗ ptio tetra Naturæ totius 290. 614. 626. Inenarrabilis ib. 14. Profundiſſima 5 47. 614. & Intima ib. Totius huma- næ naturæ ibid. Non eſt Conditio tantùm Mortalita- tis 54. Non tantûm Vitium Naturæ ib. Fomes tantùm 5F. Adiaphorum 6o. Non eſt Sab- ſtantia hominis 146. 717. nec Natura ipſa é6. 612. 618 Peccatum non baptiſatur, ſan- ctificatur, ſalvatur 622 Nihil eſſe Peccatum niſi Volunta- rium, Philoſophi malè di- cunt 60 In natura eſt, non Natura ipſa 547. 618. Inhæret carni 690. 886. etiam in Renatis 67. Materiale manet poſt Bapti- ſmum 59. Habitat in car- ne 619, 657. Morbus heredi- “ tarius Rkrum. Pe. INDEX tarius 613. Naturale omni- bus 12. Perſonæ ib. Sub- ſtantiale, Eſſentiale 624. Naturæ ib. In Carne noſtra nondum planè ablatum & mortuum 307 A naturà ſepamri poteſt tantùm à Deo 347 Merum Peccatum ſumus toti, & quicquid ſumus, cogita- mus, loquimur, facimus 289 III. Frubtus, Excutit Spiritum §. & Fidem 15. 300. 330. 3 60. 646. 66. 666. 68 3ʒ. Morti- ferum 1. Idololatria, Incre- dulitas, kænoris, Deſpera- tio, Cæcitas 290. Scaturi- 20 omnis mali 549 613.62 1 Eèe quo reliqua naſcuntur, tanquam e ſcaturigine ibid. IWV. Pæœna ſunt, Mors, Damna- tio, Miſeriæ, Erumnæ 615 Servitus Satanæ, Peccati 629 Accuſat nos ſemper 72 Parentum, puniuntur in fi- Jiis 349 V. Peccati Cauſa, ab Adamo 290. Non Deus, ſed Diabolus & Voluntas Hominis 18. 107. 5§5 88. 613. 621. 626. Opus Dia- boli ib. Non eſt in naturam intfuſum & cum eà permix- tum . 61¹7 Pe. VI. peccata, guæx, quanta & guo- tuplicia ſint, judicare ſolius Dei eſt 303 Voluntaria 6o. Enormia; 303. Soli Deo nota 302 Actualia 12. 53. 58. 109. 549. 603. 686. peccatur dicto, facto, omis- ſione 00 Contra conſcientiam 666 . . 673 Subtilia 302 Abſcondita 3oꝛ. Occulta 160 302. Occulta, occultè ta- xanda 451 Nota 190. Manifeſta 300. 302 VII. Remittuntir Peccata bro⸗ pter Chriſtum Pro illo Chriſtus eſt faſtus Hoſtia 12 Remiſſio ejus, eſt per Fidem 211. 204. 267. 32 r. 3/2. propter Chriſtum 77. Non vult Deus illud im- putare, ob Chriſtum 307 Contra Peccatum auxilia- tur & conſulit Deus nobis (¹) Evangelio, (2) Bapti- ſmo, (3) Sacramento Alta- ris, (4) boteſtate Cla- vium 301 Remittitur in Paptiſne non ut non ſit, ſed ut non im- putetur 79 Pecca- Le S SE —– Pe. percata ſolvere, Ligare, quid? 177.1068 Pelagiani negant Peccatum Ori- ginis, 12.72.6 1 5 Veteres & Recentes ibid. Extenuant Gloriam Chriſti ejusque Beneficia 12 Homines fuſtificari dicunt Viribus Rationis, 12. 5 48 Hominem Seipſum conver- tere poſſe dicunt, Legem Implere, habere Remis- ſionem peccatorum 200 253 damnantur 15. 616 Pecoris Vultus, Salomoni quid? quid, Cognoſcere Vultum? 160 Pecunia, donum Dei, ad panem pertinens 33518 Pedem conferre cum aliquo 456 Pentecoſte libera obſervatu 44. 47 Per Dominum noſtrum Jeſum Chri- fum, quis ſenſus? 124 Beregrinationes, 18. 46. 142. 169. Unus cataphractus, alter nudipes peregrinatur 174. . 196 Ad has Miſſe poſtulatæ ſunt, Reemiſſio Peccatorum & Gratia Dei 282 Mandato Dei carent 2 82. Non præceptz 283 Non neceflariiz? 282 De. Omitti poſſunt ſine peccato INPEX & periculo 282 Rerum. Ob has deſeruntur uxo- res & liberi, 282. Paro- chiæ 182. Verbum Dei282. A Papa dementato laudan- tur & ſtabiliuntur 283 Docebantur olim à Concio- natoribus 198. Magnæ o- lim de his querelæ 46. à Diabolo poſtulat?z. 282 Perfectio Chriſtiana, non eſt in ContemtuOrdinationum ci⸗ vilium, 194. non in Cæliba- tu, Mendicitate, Veſte ſor- dida. 38. non in T raditioni- bus 254. Sita eſt in motibus cordis, timore Dei & Fide 17.494. Non eſt in Deſertione offi- ciorum civilium in rebus Adiaphoris 27. 254 Perfectio Chriſtiana, non eſt in Adiaphoris & Traditionibus, 254 Eſt, creſcere timorem Dei, fiduciam miſericordiæ pro- miſſxæ in Chriſto, & curam o- bediendi . 254 Perfectio eſt uniuscujusque „ vera fide obedire vocationi ſuæ 259. ejus Status, quis? 38. non peccandi, nulla, nulli contingit 15. quædam Inte- O⏑ 2 grita⸗ Be. INDEX gtritatis t1oz. Venditatur à Reram. Monachis, 35. 37. 38. ejus Vinculum Charitas, 102. fin- gitur talis contingere poſſe in hac vita, ut peccari ne- queat 1I5 Perfectum Vitæ genus eſt, quod habet Mandatum Dei 3 8⁸ Tlegi bnuæ 229 Perjurium, peccatum, ehus pœ- a 4⁰3 Perſa ditior 396 Perſecutio, in ea Confeſſio clara, perſpicua, conſtans, edenda 586. 587 Perſeverantes ſalvantur 673 Perſona Chriſti, agit in, cum, & ſecundum Utramque Natu- ram, 73 6. Una tantum 727. 746. Perſonam Chriſti una tantúm natura non conſti- tuit, 727. Utraque poſt In- carnationem 727 Perſonæ tribuitur quod Uni Naturæ proprium eſt 33; Perſona Filii Dei incarnatur, ſi- ne Humanitate non eſt in- tegra perſona 727 Perſonalis Enio, ſummum my- ſterium 732 Perſvaſionibus ſuperſtiofis ad- verſandum ſeduld 220 Pertinagis reſponſum de haben- Be. tibus Jus Trium Liberorum 14 Peſti medetur S. Sebaſtianus ge Rochus 390 Petitio, Fidelium Deo accepta, Mandata 361. habet Promis- ſum, exauditur 361. vide O- mI1o. Petri Baſilica Romæ 171. Con- feſſionis Chriſtus, Peim eft. z y Officium, doctrina, Fides eſt Petra, cui ccleſia ſuperſtrui- tur, 31¹7 Epiſtolæ, vid. Iider Locowum Doripturæ. Petrus nullum Primatum ha- buit 313. 314. 317. ſuſtinet Matth. 16, I18. Perſonam o⸗- mnium Apoſtol. 316. Petra non eſt, 3²7 ovibus paſcendis præficitur 3¹8 Phariſair erat eis Externa ſocie- tas cum Eccleſia ſeu Sanctis in populo Legis, ſacrifica- bant, docebant, præerant. 127 Philautia 448 Philippenſſum nomina ſunt in Li- bro Vitæ 590 Philippus Melanchton, 309 auget Apologiam inter ex- cudendum. 5o. poteſt Pon- tificem ut Cavan ferre, ſi ad- mittat Evangelium, ob pa- ten ſo ih VV — — =— 1 = Ph. cem, 300. poteſt ferre Epi- ſcopos & illorum Politiam, . 182 Philoſophi conati ſunt honeſtè vivere: ſed non potuerunt, contaminati ſunt multis & manifeſtis ſceleribus 21 pPhiloſophia, Theologiæ miſta à Scholaſticis. 60o. ejus dicta de Civili Judicio. 60 Phocas Imperator tribuit Papæ Romano Primatum 316 Piaculum, quid? 229 TPii, ſparſi ſunt per totum orbem, 128. funt infelices, 397 Pili duo caudæ equinæ, quid? 711 Pindarut 268 Placabilitas, bonus fructus Pœ- nitentiæ, 776 Placentarum conſecratio in Pa- patu 309 Placere Deo, ſine Fide non da- tur 196.637 Platina, de Pio II. Papa, 24 Plato, de Dividendo 227. 229. r 250 Platonica Civitas, Imaginatio eſt, 147. Communio. 195 Platonicus Cubus, 2 50 Pleonexia 258 Pœnæ Canonicæ 144. neceſſariæ ad Pœnitentiam, ſecundum Papam, 170 Pl. Pænæ non merentur Remiſſio- TNDEX 149 Rerum. nem Peccatorum Non ſemper imponuntur peccatori, 149 æternæ non compenſantur Satisfaétionibus 164 mitigantur Bonis operibus & Peœnitentia, u0 differuntur, ob cauſas 369 Harum Mutatio in pœnas Purgatorii,; 142² Pœnx Purgatorii non re- mittuntur 164 Nil pertinent ad Claves Ec- cleſiæ 173 à Clavibus neque imponi, nec remitti poſſunt, 173 Ppœnæ Inobedientiv. 423 Furti & Rapinæ 443 Inhumanitatis erga Paupe- res, 432.444. 4 4 5 Datæ à Deo, ad conſervan- dam diſeiplinam civilem 66 Sequuntur Regenerationem & Remiſſionem peccato- rum 149. Pæne, ſunt quædam æternæ 15 quædam finguntur eſſe Pur- Zatorii. 163 Polemica Scripta Lutheri con- tra Zwinglianos, approban- tur æquè Didaécticis 607. 72 3 Poli-= B0. INDEN Politia Canonica non repre- henditur 26 5 Politia Eccleſiæ docet imperitos, quo tempore quid geſtum ſit 187 politia Eccleſiaſtica, ut Cano- nica: Hanc noſtri conſerva- re cupiunt ſumma Volunta- te, 12. 2 08. 755. 3 07 Politiæ Legitimæ, Ordinatio Dei. 16. 17. 136. 19 3.267. Pro- bantur ab Evangelio, 193. non diſſipantur ab Evange- lio, 17. 193. Conſervandæ tanquam Dei ordinatio. 17. Non impediuntur à poteſta- te Eccleſiaſtica. 40. non re- prehenduntur 263 Politia Levitica, Politia V. TL. 237 Politia Oecenomica, bona ordi- natio Dei 193 Politia Papæ 237 Evangelica Monachorum 193 pPolitia Eccleſiaſtica diſſolvitur ſævitia Epiſcoporum, 182 Evertitur à Fanaticis Spiri- tibus 208 Pontifex, noſter Chriſtus, ſecun- dum Utramque naturam, 230.736 Pontificatus Leviticus, typus Pon- tificatus Chriſti 237 Ponitifices Romani, vide Papa. Po. . Veritatem manifeſtam op- primere conantur 269. non patluntur coire Con- cordiam 269, mutant leges 221. malè diſpenſant 2217. periculosè 269. arrogant ſi- bi Jus gladii utriusque 109. z vocant ſe Chriſti Vicarios 3il. Oecumenicos Epiſcopos 311. Ludunt in Interpretatione Scripturæ 269 Pontißices Mercatum Sacerdo- tiorum exercent 22986 Comminiſcuntur quicquid lubet 2569 Inexorabiles in concedendo Conjugio 221 Inſtituerunt Cultus novos 39. 235 Onerarunt conſcientias Re- ſervatione Caſuum „ & violentis Excommunica- tionibus 39 Conati ſunt transferre Re- grpna Mundi 39 Adimere Imperium Cæſari- bus 39. 318 Hortantur Reges ad crude- lee latrocinium 296 Non curant Evangelium 130 Non dignum judicant le- Ctione RKR0 Promiſſionem de Remiſſio- ne transferunt ad opinio- nem ſe« IPw⸗ — 9 — — — — A 2 F ðè ront. 1J= 1T2„ nem de Satisfactionibus vanis 246 Confirmârunt ludibria Sa- tanæ, Abominationes &c. 282 Sunt Fures 440 Antiochi in Eccleſia 235. 246 Trahunt ad ſe regna Mundi Prætextu Religionis 235 Belligerantur cum Impera- toribus pro 400. annos 2;5 268 Arrogant ſibi Jjus Condendi Leges 31. Ordinandi & C onfirmandi 311 Contemnunt autoritatem, Conciliorum 216 Leges condiderunt contra auctoritatem Concilio- rum 2¹⁵⁶ In lege Cælibatus ferrei, & inexorabiles 2221 Dominationis cauſa 222 Abjiciunt curam Religio- nil s 235 Multi Apoſtatæ à Fide 129 Religionem irrident 130 Probant & Religionibns tan- tuùm quæ conſentanea ſunt Rationi 130 Cætera Fabuloſa eſſe arbi- trantur, Tragœdiis ſimi- lia, Evangelia contami- nant, Corrumpunt Uſum Sacramentorum 246 Pontificia vοορνdοςαατται. Pontificibus TEviricis In N. T. Rerum. rTo. non opus eſt 238 Pontißciü, ſanguinarii, cædium, bellorum ſitientes, homici- dæ 103. 105. 15 3. I65. 182. 22 1. 224 Opprimere conantur mani- feſtam Veritatem 269 Occidunt bonos viros Pia docentes 269 Pontiſßiciorum Errores. DeArbitrio Libero 19 6. 290. 293 De Abſolutione 141. 294 De Acceſſu ad Deum per Opera 77 De Attritione 143 Contritione 294. 295 De Adiaphoris 587. 777 De Baptiſino 30ot 4 De Bonis Operibus 96. 10 5† 119. 143. 56 3 De Certitudine Salutis 157 De Clavium Poteſtate 141 143. 144. 160 De S. Cena 9 9. 135. 245 De Ceremoniis 2560 De S. Cœnæ Mutilatione, 307 72 1 De Cælibatu 168 De Concupiſcentia 294 De Confeſſione 137. 139. 142. 43. 160. 161. 294.291. 303. 312 I De 269 IN DEX IN D E EbPontißeiorum Errores Rerum. vo. De Cultu Dei 196 De Cultu Sanctorum 18. 268⁸ De Dubitatione 19. 84 De Dilectione 96. 12 9 De Enumeratione Peccato- rum 161 De Fide Formata 82² De Fide Salvifica 70. 26. 105. 129 De Fraternitatibus 18. 283 De Feriis 18 De Habitu Dilectionis 77 De Jejunio 18. 187 De Jubilæo 297 De jJIuſtitia Fidei 122 De juſtitia Noſtra 559. 560 De Indulgentiis 3:. 143. 144. De Juſtificatione 186 De Libero Arbitrio 116, vi- de Arbitrium. De Miſſa 27. 99. 143. 227. 235. 239. 245. 247. 268. 279.721. De Morte 168 De Monachis 18. 34.3 5 De Opere Sacerdotis 24 De Operibus Supereroga- tionis 39 De Opere Operato 16. 2y. 74. 129. 142. 181 De Panis in S. Cœna Obla- tione, Incluſione, Circum- geſtatione, Adoratione V 715 De Perſona Chriſti 582 Pe. Pontificiorum Errores, De bPeccatorum Enumeratio- ne . 14 ²¾ Pœnitentia 142.293 294 296.32 r Peccato Originis 44. 5 290,29 3. 221.548. 616 Pace Conſcientiæ 77 Papæ Poteſtate 129. 322 Peregrinationibus 18 Poteſtate Eccleſi?æz 129 Clavium 143.144 Pœnis Fternis 142. 163 Politia Kccleſiaſtica 17 Purgatorio 144.296 Proprietate bonorum 192 Remiſſione peccatorum⸗ 129. 140. 153.197 Ritibus 183 Sacrificio 236 Sanctis 18. 202. 284.390 Satisfactione 163. 166. 1698. 169. 296 Satisfactionibus Canoni- cis 143.163.32 I Sacramentis 74. 143. 180 Sacerdotio 179 Specie Vna 302.72 1 Vide Species Vna. De Specie Utraque 23.209.721 Spiritu S. 74 Transſubſtantiatione 32 574. 720. 721 302. 574. De Traditionibus Pon eſi 4 Po. Pontiſo'orum Errores. tia, 30. 5z. 10 3. 105. 164. 16 5. TN D EX 182.19 9. 208. 211. 212. 213 224. Rerum. 250. 263. 268. 269. 2 8.3 24.325. 328.556. Pontificiorum Judicia, de noſtra Pontifßciorum Doctrina eſt Legis, De Votis 322 Viribus Naturalibus 290 191. 293 Confeſſione, Iniquas 2;. 124 Malitloſa 164 Areopagitica 255 Calummoſa 23. 124. 131 150 16 1. 166. 222 Sycophantica Impudenta 214 Iͤmprudenta 214 Cavillatoria 222 Malevola 2 Pontificiorum Inſcitia, ruditas, non intelligunt, quid Juſti- tia Fidei 13 5. 248. 249 quid Regnum Chriſti? 135 Vera pietas? 150 Peœnitentiæ Natura? 30. 119. 293 Non intelligunt, ſermonem Patrum. 159. quid dicant 199. quid Remiſſio Pecca- torum, 246. quid ſacrifi- cium, 246. Dialecticam 164. quid Satisfactio 300. quid Fides. 246. quid Peccatum. 293 Pontificiorum Inſcitia Aſnina eſt. 164 Pontificiorum, ſon Papiſtarum Cru- delitas, Sævitia, Sangui nolen- Abolitio Evangelii, doctri- na Deſperationis 158. plena Errorum & Hypocriſis, ob- ſcurat Beneficia Chriſti, Po- teſtatem Clavium & Juſtiti- am Fidei. 142 164 Poteſta⸗ Clavium. 39. 144. Quid? 39. 14. 301. 302. 317. Manda- tum Remittendi & Retinen- di peccata, Adminiſtrandi Sacramenta, Excommuni- candi, Abſolvendi. 324. Exhibet Evangelium per Abſolutionem. 146. per hanc conſulit nobis Deus contra peccatum. 3ol. Quid Papi- ſtis? 739: 744. 747 Poteſtas Eccleſiaſtica, exercetur docendo VYerbum Dei & por- rigendo Sacramenta 39. Mandatum habet. Non Impedit Politiam. 40. Non habet mandatum Com- mutandi Pœnas, aut re- mittendi partem 168 Non debet irrumpere in ali- enum officium 40 Transferre Regna Mundi Tollere Obedientiam legi- timam. 40 P Impe- Po. INDEX p/ teſtas Eccleſtagz Rerum. Impedire Judicia, aut Con- tractus 4⁰ Præſcribere leges Magiſtra- tui 4 Jus habet inſtituendi Cere- monias in Eccl. ordinis cauſſa 41¹ Jus habet inſtituendi Gra- dus Miniſtrorum, & Or- dines. 41. 43 Veneranda eſtreligiosè 39 Beneficium Dei eſt ſummum in terris. 39 Eyiſcoporum, Gladii 39. 192. Inſtituendi Cultus, tan- quam Juſtificantes, Ne- ceſſarios, nulla eſt. 189 Jurisdiltionis, eſt Autoritas Excommunicandi obno- xXxios publicis criminibus, & rurſus Abſolvendi pe- tentes abſolutionem. 324 penes Epiſcopos eſt. 265 Ordinis, eſt Miniſterium, Verbi & Sacramentorum, penes Epiſcopos eſt, 26 5 Poteſtas Politicao, 39 beneficium ſummum Dei in terra. 39. honore afficien- da, 39 Conferenda ad publicam utilitatem & ſalutem po- puli. z08 Po. Verſatur circa alias res quàm Evangelium. 40 Circa corpora & res corpo- rales, adverſus manife- ſtas injurias, coërcet ho- mines gladio & Corpora- libus pœnis, ut Juſtitiam Civilem & Pacem retineat 40 Non competit Epiſcopis & Dectoribus Eccleſiæ, z12 Pontificis Romani, ſecularis & & ſpiritualis ſeu Eccleſia- ſtica, 129. 13 0. Terrena. 312 Poteſtatis Politicæ & Eccleſia- ſticæ Confuſio peperit bella maxima & motus 39. hinc vitanda 40⁰ Potus, nulla in illo Juſtitia, nec Peccatum collocandum. 264 Præcepta Dei, non ſunt ludus & Jocus, 423. opprimuntur à Monachis, 220 Prædeftinatio æterna, differt à Præſcientia 598 Pertinet tantùm ad Bonos, filios Dei dilectos, eſt Cauſa ipſorum Salutis 589. Pro curat hanc 588 Diſponit, quæ ad hanc per- tinent 188 Fundamentum eſt immo- tum ſalutis 588 Eſt quærenda in Verbo 589 590 Non He r. Ha e bj le Prædeſtinatio æterna, Non ſcrutanda inter Arcana decreta : 5s§§ Quzrenda in Chriſto 7590 Judicanda exEvangelio, non ex ege & Ratione 588 590 Facta in Chriſto, ex mera gratià & miſericordia 590 ſine noſtro merito, 790 ſecundũ Propoſitum Vo- luntatis Dei 5or. in æterne Dei Conſilio 599 Prædicatio Evangeli, eſt Sacrifi- cium, Incenſum, Oblatio munda 232.23 Non eſt alligata locis, per- ſonis 317 Inſtrumentum Spiritus San- cti eſt in Converfione 642 Prædicationes Verbales, vel nuda Verba ſine Re 735 Prædicationum de Chriſto genus haud unum 733 Prædicatores Monachi 301 Prædicatio Johannis Hilten 449 V Premia, Corporalia „Spiritua- lia, hujus Vitæ, Vitæ fu- turæ, Differuntur pleraque poſt hanc vitam 121 Præſcientia Faturorum in Deo eſt 788 Pr. Differt à Prædeſtinatione 7g8. I N DEX vide Prædeſtinatio. Rerum. Pertinet adBonos & Malos 588 Non eſt Cauſa Mali & Peccati Impellens, diſponit Ma- lum, metas illi conſtituit, dirigit ad Salutem Ele- Etis 588 Præſens eft nobis Chriſtu: Vi- vus 137 Præſens etiam Chriſtus ſecundum Humanitatem in terris, Ubi- cunque vult 747. præſens eſt Eccleſiæ, ut Rex, Caput 745 Päxſens ſecundum Di- vinitatem & Humanitatem L45 Præſentiæ Chriſti, Modi tres, Corporalis 717.746 Spiritualis 693. 718. 746 Ceœleſtis 718. 746 Omnia ſunt Plena etiam ſe- cundum Humanitatem 746 Præſentia Corporis Chriſti, in Sa- cra Cœna non eſt Capernai- tica 580. 720. Phyſica 580. attamen Veriſſima 5”So. Sub- ſtantialis 580 Præſentia Divinitatis Chriſti, ſola nobis peccatoribus Ignis conſumens 748 Prætextus, Religionis apud Mo- nachos in cauſa Cæliba- tus 220. 222 P 2 Præ- Pry. INDEX Prætextus Nominis divini fal- lit, 25 8 Preces, vide Oratio. Iuvocatio. Petitio. Presbyter & Epiſcopus, idem 325 omnia facit quæ Epiſcopus, excepta Ordinatione 325 Presbyteri Alexandriæ Epiſco- pum legunt, 325 habent poteſtatem commu- nem Epiſcopo. 324 Pretium pro peccatis noſtris, Mors Chriſti eſt, 171 non Pœnæ noſtræ 171 non ſatis factiones noſtræ 171 Primam fidem abnegare, quid, 262 Primatus Papæ olim controver- ſus inter eum & Conſtanti- nopolitanum Epiſc. 316. Au- tor Phocas 316 Recuſatus à Rom. Epiſc. in Concilio Chalced. 3¹6 Primiitiæ 229 Primitias tantùm Spiritus acci- pimus hic. 646 Princeps. vide Magiſtratus., Pater Omnium ſubditorum, haberi debet ut Theſaurus pretio- ſisſimus. 423 Principes, cupiunt laudari. 456 omnium Optimi eſſe volunt 456. Exactiones inſtituunt & aggravationes 4⁰9 Panem in Inſigniis gerere . tur. Pr. debebant loco Leonum, Aquilarum, Rutæ, &c. 497 Quidam Sardanapali, 396 Phalarides. 396 Divitiis nituntur, 396 Confidunt ſe lram Dei ſuſti- nere poſſe. 29294 Parum curant, Deus rideat an iraſcatur. 396 Illorum Privilegia & Dona- tiones non reprehendun- Per eos à Deo alun- & defenduntur Omnes. . 42, 3 Eccleſiaſtici Status. 263 noſtros Novitas & Diſſidia non dele ctant, 24 Principia Manichæorum „ 0- num & Malum 11 Principii magna vis 75 Privatio eſt Peccatum Originis 58 Privilegia Principum, Eccleſia- ſticis data non reprehen- duntur, 263 Probatur, Continentia Sacerde- tum V. T. 217 Proceſſio Spiritus S à Patre & Filio 1.3 Proceſſones, cum Sacramento, abrogatæ, & cur? 24 Proditio vetita, 346 Proficit Chriſtus. 7179 Prohibitio Conjugii, eſt contra Jus Divinum, Gentium, Canonicum. 132.212 Pro- n —.. — = =— — —— — — — Pr. Parit, pro digioſas, flagitioſas libidines, 212 ſcandala & flagitia, 25. 313. 300. 312 Eſt ſuperſtitioſa & periculo- R ſa, 2 13 Parit Peccata, corruptelam publicum, 213 Doctrina Daemoniorum. 25 Inter Compatres nulla. 328 Promiſto N. T. eſt promiſſio Remiſſionis peccatorum, in Sacramento Cœnæ 241 Fide apprehendenda, 156.157 Chriſti neceſſaria eſt. 75 Fide tantůùm accipitur, 69.70. 75. 76. 106. 109. 141. 152. 156. 181. 184. Promiſſio gratiæ datur 78 Promiſſio è fide in Chriſtum da- tur Credentibus 156 propter Chriſtum donatur 152 Non habet Conditionem Meritorum noſtrorum. 69 Gratis offert Remiſſionem peccatorum 69. miſeri- cordiam uo. eſt gratuita. 79 Credendumilli, 172.231 Promiſſio & fides habent ſe correlativè 70 Promiſſioni Gratiæ confiden- dum 119 Promiſſionibus Dei creden- dum, quæ exhibentur & o- 16 ſtenduntur per Sacramenta Pr. Propitiatio, noſtra ſolum Sacrifi- I N PEX cium Chriſti eſt, 248 Rerum. Propitiatorium ſacrificium, uni- cum tantùm pro Culpaâ, re- concilians & placans De- um, merens remiſſionem peccatorum, 228. 229 Propitiator, quid? 202 Proprium tenere, licet, 16. 135. 192. 103 Proprium tenere, Civilis ordi- hatio. 135. 258 Proprii Abdicatie non con- ſulitur ab Evangelio, 254 Relinquere, Non habere, non eſt Perfectio Chriſtiana nec Meritum, 194. 259 pugnat cum Civili con- ſuetudine 259 deſerere, ridiculum 2ſ8 Propria, in alio ſenſu, non egrediuntursubjecta, 732. unius Naturæ tribuuntur Toti Perſonæ, non ſeorſim Alteri natura, 733 Proprietates Humanæ Chriſti Naturæ, quæ? 578. 727. eſſe Corporeum, Habere Carnem & ſanguinem, eſſe Finitum, Circumſcriptum, Pati, Mori, Aſcendere, deſcendere, Mo- veri, Eſurire, ſitire, Algere, æſtu afligi. 727. 178 Perinæ Naturæ, eſſe Aeter- num, Immenſum, UÜbique, Omnipotentem, Omnia P 3 noſſe⸗- noſſe. 578.727 a naturæ manent, 532. 577. 726.727 Proprietates manent inconfu- ſe,‚, 727 unius Naturæ nunquam fi- unt Eſſentiales alterius naturæ, 139. 577. 726. 727 Divinas, Natura Humana non habet per ſe, ſubſtan- tiales & ſeparatas in Chri- ſto. 577 Non transfunduntur, ut Aqua de uno vaſe in ali- ud. 732 Proprietatibus illis Natura Hu- mana non eſt Divinæ qua- a, vel in eam converſa. 740 Proprius Sacerdos. Liſolim de il- lo. 139 Proverbia. vide ſuo Loco. Proverbia in Formula Concor- diæ uſurpata. In ſinu ac manu geſtare 419 Cares quiſpiam aut Threſſis Cam Pulviſculo auferre 443 UclIupus hians diſcedit 457. captat. 415 Potior eſt qui prior ad dandum Feſt, 457 Fucum alii facere 458 ασα⁰ 11⁰ ras al. Xæοστι õ 459 Hylam inclamare. 483 Xolvino 2aει0τασ memor 496 Pr. Ventis & auræ committere 50¾ In utramvis aurem dormire, 396. 104 Je laͤnger / je aͤlter/ je aͤrger. Quo ſenior eo pejor 20 Nunquam non deteriores quo ſeniores Abjecta haſta fugere a/ Eſt horum Prora & puppis. 392 Protrita ſibi calceis ipſis hu⸗ tant 380 Fugitut aquam conſecratam 387 Dignus exigi à canibus, 282 Oleum & opera perit 404 Luſit omnem & laberem & operam 396 Ne pilo quidem doctior. 4u Uthians lupus captare aiy Deo ne ſalutato quidem 4aſ Non dignus quidem qui matulam porrigat. 416 Deo facere ficulneum & Ppomarinm. 393 arτιιοααα.ιπ ο T00 * nelv. 142 adverſus Gcophantam nul- lum remedium. 175 Examinare ad Lydium lapi- dem 700 Pingui Minerva 718 Talpa cæcior 623 Pugnat è Diametro 623 Perſis ditior 396 In numerato habere A12 Deo Hr Phrin Mal, V Mene Py. Deo ſemel ſalutato, quod Qicitur, invenimus AIS5 Plena manu præſtare 427 Conſiſtit in anguſtlis Ma- ctræ & clibani 496 Ventis & auræ committit, o03 Herbam victum porrigere 50 5 ρ*να mio raurg 7 5 Principium fervet 100 Chryſippeo more 120 Proximum ut ſe ipſum quis di- ligit? PFroximmu, monendus occultè 47 objurgandus „ excuſandus 474346 juvandus, ei ignoſcendum Tolerandus. 37 5 almi, Canuntur inPapatu, Ho ut diſcantur aut orentur, led cultus cauſa, & ob mercedem Vid. Iidex Lozxozum Seri- Piurk J. Pueri, educandi 404. 407. etiam Baptizandi 14. ſine Baptiſmo non ſalvantur 14 Eorum Baptiſinus improba- tur ab Anabaptiſtis. 14 Amendacio & Abuſu Nomi- nisDivini dehortandi 404. monitis & verberibus 464 Adſvefaciendi ad colencdum Dei Nomen. 464. 190 Pu. ad muniendũ ſe Cruce vel N DEX PpPrece, audita re terrificaà Rerum. 405 Ad Gratias agendas Deao; ſi quid boni præter ſpem contigit 405.46 4 àad reverendos, honorandos Parentes 314,/464 docendi 415. 464 quxæ ſcire illos par eſt 539 In Parentum obſequio & obedientia jugiter reti- nendi 41 5 quidam effrenes, inquibus nullum invenitur ſignum aut ſcintilla reverentiæ & honoris 1 4¹7 Nil faciunt re cti, niſi verbe- ribus coacti. 47 Ad modum Parentum vi- vunt 4¹7 Decalogus illis inculcan- dus, in memoriam revo- candus 464. 53 8 educandi, non tantùm fuſte & plagis, uti pecora, ſed && in timore & cultu Dei, pia quadam ratione 464 In Chriſtiana doctrina & ejus intellectu 5338 Ut ab ipſis infantiæ crepun- diis capiant & exerceant Præcepta Domini, aſve- ſcendi ſunt 533 £ Operà horum Verbum 1 Dei ſuſtentandum; & ædifi- can- Pit. TIND EX canda Chriſtianorum Rerum. Communio 139 Credunt . 518 Succedent nobis 139 Arripient officia noſtra 593 Sint nobis utilitati, ſubſidio 539 Ohperxæ pretium eſt, ut veni- ant nobiscum in purtem Fidei, Orationis, Charita- tis & pugnæ adverſus Dia- Sacræ Chriſti Cœnæ partici- patione nobiſcum ut fru- antur, æquum eſt 539 Canant Pſalmos ut diſcant, Apud nos publicè conſti- tuatur à Miniſtris Eccle- ſiæ 190 Puerorum in Papatu nulla va- rivni 190 Burgatorium, 142 oputatur redimi Satisfactio- nibus 15. 142, 296 Eſt partus Miſſæ 281 Diaboli larva 281 Caret teſtimonio Scriptu- rXæX 2381 In dubio relinquitur ab Au- guſtino 281 Ad ejus Pœnarum Redem- tionem Satisfactiones Ca- nonicæ neceſſariæ eſſe fin- guntur. 13. 296 Metus olim de perpetua manſione ibi 296 . Nemo ſciebat olim, quòd animæ ibi 297 A Patribus ut intellectum ſit, 75 Purificamur Fide 264 Qualitates Htes h Chrilto 27 Item, Creatæ 737 Et Divinæ, Infinitz 238 Singulares, Ineffabiles, Ma- xlmæ, Excellentiſſimæ, In- perveſtigabiles 7337 Mualitatis voculà uſus eſt & Lutherus 627 Querele bonorum virorum 0- lim in bapatu, ante Luthe- rum, de Excommunicatio- nis abuſu 46. Indulgentiis 46. Miſſarum Prophanatio- ne 26. Collatione ad quæ- ſtum 26. Peregrinationi- bus 46 Sacerdotum Incon- tinentia 445 R. Ratio Hamana, non diligit Deum propriis viribus 66 Legem non facit 66 Legem aliquo modo intel- ligit naturaliter 63. 630 Vincitur ſæpè imbecillitate & impulſu Diaboli 6. 66 Habet laudes ſuas Præmia ſua 66 Cæca 2 Ra. Cæca 259. 584 Cæca eſt in non-renatis 5Fr. . 630 Non intelligit Fidem no Juſtitiam Fidei 110 ſomniat, Opera mereri Re- miſſionem peccatorum 110 Venefica, Domina 734 perverſa 630 Spirituales res nec intelligit nec credit, 630 pro ſtultitià habet. 630 ſuz dignitatis rationem in- ire incipiens, erga divina perinde nitet atque ob- ſcura laterna lucido Soli collata 533 Conſolationem quærit in propriis operibus 295 palpat & titubat in rebus di- vinis 295 Habet aliquam obſcuram notitiæ DEI ſcintillam 630 Qxdam reliqua in Natura ominis de rebus ſenſui ſubjectis 196 delectus earum, libertas & facultas efficiendi Juſti- tiam 196 Habet Judicium DEl ſcri- kern divinitùs in mente 63 Habet aliquam facultatem intituendi honeſtam vi- tam 635 Ra. Re. Poteſt Civilia opera utcun- IN D 5 X que 66 rerum. Intelligit Civilẽ juſtitiam 67 Nil facit, niſi Civilia quæ- dam opera 6. 66 Neq; timet Deum nec verè credit, ſe Deo curæ eſſe 56. 169 Per Rationem non libera- mur à peccato 67 Non meremur Remiſſionem Peccatorum KRationalis Culta quid? Rom. XII, 1. P. 230 Oratio 244. 247 Timor Dei 244 Gratiarum actio 245 Reali Communicatio opponitur Verbali, quæ Verba & ina- nis titulus eſt 740 Significatur hac, Communi- cationem Proprietatum verè & efficaciter eſſe fa- Gtam 740. Sine omni ta- men Naturarum & Pro- prie tatum Eſſentialium confuſione 740 Non infert communicatio- nem Phyſicam vel Trans- fuſionem 740 Realiter. Vocabulum, cujus ſenſus in Loco de Perſona Chriſti 740° Reatus tollitur Pœnitentia 109 peccati Originis tollitur, ſol- vitur Baptiſmo 59 INDEX Rebellio. nificis manum, bellum, peſtem, famem, damna, oppreſſionem &c. 4²3 Rechabite, 261 erant Conjugati, Pauperes, Peregreni, Diſſimiles mo- KRe. Pœnas habet, Car- nachis noſtris. 261 Mandatum bParentis habe- bant, 261 Reteptio noſtrorum in Cœlum, Dei donum eſt 361 Retitatio Verborum Cœnæ neceſſaria, & cur? 712. 714. 723 Reconeiliamur Patri propter Chriſtum 155. 177 Promiſſione 156 Fide 157 Reconciliatio noſtra non pen- det à noſtris Meritis 69 offertur gratis 69 donatur propter Chriſtum, accipitur Fide, non Operi- bus 69 78. 91 ſit fide 138. 145 fit per fidem 69 Recdtum, Species Recti 347 Redimere Peccatum Juſtitia & beneficiis, eſt redimere per Penitentiam, quia hac tol- Titur Reatus 109 Recees Eccleſiaſticis adhiben- 1 . quomodò & quibus? 329 Re. ſunt Eleemoſynz n209 Refermatio Religionis per Lu- therum Pia 8o1 Regeneratio pro Juſtificatione etlam ponitur 558. 65 5 item pro Acceptione ad vi- tam æternam & Adoptio- ne in Filios Dei 5zs Aliàs intelligitur de Reno- vatione, quæ diſtingitur à Fidei Juſtificatione 5S. Modus ejus 74 fit per Evangelium 106 Fide 25. 100 Per Spiritum S. 12.656 Per Baptimmum 12 Compleéctiur interdum Re- miſſionem Peccatorum æ& Renovationem ſequen- tem 656 quandoque ſignificat ſolam Remiſſionem & Adoptio- nem in filios Dei 655 hanc debent fequi Bona O- pera & boni fructus 166 Rigeneratio' eſt Juſtificatio, phra- ſis Apologiez? 565 eſt hic Inchoata tantum ézr abſolvitur & perficitur in altera demum vita é1s Reges Chriſtiani, Eccleſiæ membra præcipua 223 officium eorum, tollere Er- rores 223 Intel- 65G6 l V 1 Reyn Re. Imntelligere 15 . Inſervire Gloriæ Dei, 16 ornare hanc 16 n Licentiam Papæ reſtringere 16 a teeran Intirhrige, quid? 185 ejus bars, Papatus 185 perdetur Adventu Chriſti ſe Regnum Chrifti, e eſt Spirituale 9 3 AS diſtingitur. Regno Diabon nondum revelatum eſt in ſ haoc mundo 128 Mali ſunt illi admixti 128 viviſficatur ſpiritu à Chriſto 11:8. Tectum adhuc Cru- ce eſt 128 diſperſum pertotum mun- duum z15. Inchoans in corde Notitiam, Timo- . rem Dei, Fidem, juſtitiam vitam æternam 193 Non ſunt Mali Doctores 1929 ſinit uti Ordinationibus Po- ticis legitimis, Cibo, po- tu, aëre, archite cCtonica. —— = — —ꝑ r ☛ =— 193 Regnum Dei, quid? 491. 133. Non eſca & potus 133. 264. 256. 490 eR Juſtitia, Pax & Gaudi- um in Spiritu Sancto 133 Venit ad nos Sponte medicina . Re. venit ad nos temporaliter IN DEX per Verbum & Fidem, 491 Cum Verbo & Sacramentis exiſtit. 136. Venit æter- naliter per Revelationem 401. In illo verſamur 4 9t In hoc erimus 491 Regnum Diaboli 61. 128 magna hujus Potentia er differt à Regno Chriſti 61 Regnum Mahometi 185 Monachorum 249 Pontificium 130. 181. 248. 209 Regula Benedicti 252 Auguſtini 252 Regum liber. vid. Index LBocorum Secripturz S. . Religio, nemo ad illam cogen- dus, 732. ejus Prætextus 220. 222 Religionis Faclitiæ, 34. non merentur Remiſſionem Peccatorum & Juſtifica- cationem Mirificæ angelorum ſeuMo- nachorum obfcurant ju- ſtitiam Fidei. 2) Religioſi Ordines, ficti, & excogita- ti, Verbum Dei prorſus ignorant, & Sanctitatem quærunt è Propriis operi- bus 410 Religioſi in Papatu. vide Monachi. Eorum Ordines ficti, 410 Faétitii 2357 Q◻2 Mutta rerum. R ZNDEX Mutta horum exanima ſunt rerum, 409 ignorant prorſus Dei ver- bum 410⁰ quærunt ſanctitatem è pro- priis operibus 410 ſunt mollis & otioſa turba 409 abutuntur prætextu Reh- gionis 210 opera eorum, boare, tin- nire, cantillare, ulula- re ſtentoriè 409 Reliquiæ Sandbtorum, carent ver- bo Dei 283. ſunt Mendaces, 283 Inutiles ꝛ253. 409. Res mor- tuæ ad, ſanéctificandum impotentes 409 Non neceſfariæ 253. luſum fuit cum illis 282 Refer- tæ multis ineptiis, fatui- tatibꝰ, simpoſturis 283. Da- mnandæ ob Impoſturas 28;z. Canum & equorum oſſa 283. Indulgentiæ ve- nerantibus reliquias da- tæ. 283 Peccati, hærent in natura or damnant 92 Remiſio Culpæ 359. eſt gratuita II0. 359. 83. 659. donatur 83. 85. 1;8 Exhibetur, donatur gratis 6. IIO. propter Chriſtum Mo. Accipitur gratis, pro- Re. pter Chriſti merita 67. 88 Remiſſio eſt reniittentibus 7107 Peteatorum contingit per fi- dem in Chriſtum gratis, 43. 264. 267. 321, 88. I9. 123. 352. 359 I3. Eam conſe- quimur ſola fide, 76 II9. 145 Conſequimur fide 140 r45. 153. 162. 183. I/1. Res eſt promiſſa propter Chriſtum 77 Neceſſaria in Juſtificatio- nem 77 Non creditur à Diabolo & Impiis 20. gratuita 168. 170. quomodò fiat, 75. Creden- da 1 quærenda apud Chriſtum 89. Extra Chriſtum quæ- rere, contumelioſum Chriſto eſt Io. Eam ſe- quuntur Operæ Fona, 307. Non niſi fide acci- pitur 77. 78. 88. 93. 13. 26. 19. 62. 77. 251. 252. 152 trahit poſt ſe Vitam & Ju- ſtitiam 23698 Non accipitur per & pro- pter Dilectionem aut O⸗ pera 76. 83. 89. 153. 666. Non propter alia opera ſequentia 83. 152. 15. 162. Non propter Imz dtione⸗ 1 Non — Re. Non preopter Legem 155. 255 Non propter Satisfactiones Canonicas, 168. Non Fiducià Dilectionis 83. 173 Non propter alias Virtutes 89 Non propter patientiam, caſtitatem, obedientiam, non & Opere Operato, IIO III. Non per Cultus & opera no- ſtra meremur, 124 Non propter Contritionem, 143. 153 Non propter Pœnam Pur- gatorii 168. 171 ſed propter Chriſtum, 152 Contingit per fidem, i Non ob Dilectionem no- ſtram. — 15 Revelaturin Evangelio 147 Apprehenditur Ffide, 156 De ea non dubitandum, donatur propter Chriſtum, 145. ij ſ. 156. 158 Imputatur per miſericor- diam, propter Chriſtum. 1I5 opus illa habemus, etiam cum Bona Opera habe- Mmus, H3 petitur à Sanctis etzam, 93. 94 Re. Accipitur fde ſola. 83. 13. 90. I N D EX 91. 93. 130. 151. 152. 156. 24.2. varunz, 148 Gratis. 83. 84. 155 44 5 Propter Chriſtum 8z. u. 130. 147. 152. 153. 155. 162. 183. 137. 170. 168 Quando fiat? 141. 170. 171. 171 Remiſſio P œnæ 1n10. 359 79 Renaſci fit Fide 95. 91. 106 Renati, Templa Spiritus Sancti 683. Eum Accipiunt 75 156 Concipiunt 222?1ßB obnoxli nævis & infirmitati- bus 558 docentur per Legem, ut in vera pietate ambulent, 6 8 Sponte ſua argunt rectè és. 69 5 Impulſu & inſtinctu Spiri- tus Sancti, 658 Spiritu Dei aguntur, 68;. 6992 Habent motus conſentien- tes Legi Dei gr In Lege Dei ſe eercere de- bent quotidid, 685 Delectantur Lege ſecun- dum interiorem homi- nem. 686. 657 faciunt Legem 117 Indigent Legis admonitio- ne, doctrina, minis, ca- Q3 ſtiga⸗ NPEX rerum. Re. ſtigatione 6937 Non funt ſub Lege 689. S 6 90 Non ſunt ſine Lege 89, 689 Hæredes vitæ æternæ 659 Adoptati in fillos Dei 659 Legem facere incipiunt Liberi à maledictione Legis 685 A Coa Rione Legis 686. 689 Placatum Deum habent, Dubitare non debent ·s Placent Deo 659 Non perfectè renovantur in hac vita 686 Altero alter robuſtior ſpiri- tu 646 illorum peccata teguntur obedientia Chriſti, 656 Per fidem juſti pronuncian- tur, 657 ſunt ſub gratia 690 Luctaniur cum Veteri A- damo 690. 646 Exiguntur ab illis Opera Bona 656 Bene operentur 117 Manent Peccatores ratione Corruptæ naturz 657 Renovatio in hac vita perfectè, completive & conſumma- tivè non fit 657. 686. 689 Beneficium Chriſti ôιεO ⅝ 558 Repudii libellus uſitatus Jjudæis Reſerpatio Caſuum, Politica res Re. Imperfecta in hac vita, 657 P 565 5ö. 659 Inchoata. 9 . 657. 686 perficitur in Beata Reſurre- Ctione 6 900 opus piritus §. 658 fſit à Spiritus 656. 658 ſequitur juſtificationem 66 Ad Juſtificationis articu- lum non pertinet, 658 Juſtificationi immiſcenda non eſt, ut pertinens & & neceſſaria ad illam, 661 Nec Cauſa, nec Meritum, nec Forma, nec Pars Ju- ſtificationis ef 661 Eam ſequuntur Bona Ope- ra 307 44 Reputamur Juſti coram Deo, ncon propter Traditionum & Rituum obſervationem 177 non eſt Culpæ coram Deo, ſed Pœnarum Canonica- rum 111114. 177 In ariculo Mortis remittitur Respublicea. Bonus ejus ſtatus donum Dei 385 Admi- del 1/ Ne Rery,/ — Adminiſtratio ejus deſerta olim à multis 181 Reſurrectio Carnis I. 2. 352. 623 E rit Carnis non contami- natæ peccato, ſed mun- datæz peccato 553. 623 Reſurrectio Cbriſtt, propter hanc lſalvamur 654 eſt facta propter Juſtitiam noſtram 278 Reſurrectio Mortuorum 17 Reſurrectio Novi Homini 120 4e Sadt Mortuorum 4. 17. Reſiiſticatio per ften 147 Retributiones in udaiſmo 229 KRex noſter Chriſtus ſecundum utramque Naturam 736 Rbeginus Epiſcopus par Romano 215 Ritur. quidam Eccleſiaſtici. vide Traditiones. Veteres magna ex parte di- uiigenter ſervantur ab Ec- cleſiis Evangelicis 22. 129 16. 132. 173. 192 qui poſſunt obſervari, & proſunt ad tranquillita- tem &bonum ordinem in FEccleſia, bonà conſcien- t1 45 Serwandiob Caritatem & Pa- cenm, cauſa vitandæ Of- Quinam ervanch? RI. fenſionis, & propter Or- INDEX dinem, 16. 44. 132. 192. verum. 266 VUniverſales 132. 181. Veteres 22. 132. Particulares, 31. eorum Disſimulitudine non læditur unitas Eccle- ſizęẽ 132. 186 Ritus eſt pictura Verbi, idem ſignificans quod Verbum 1792 Templorum 4 Utiles 132 eorum Finis 1698. 225 Ritus & Verbi Effectus unus 179 Proſunt ad ranquillitatem 16.266 bonum ordinem, 16.186 Continent Pædagogiam, quæ prodeſt, populum & imperitos aſſyefacere & docere 212² Non ſunt cultus neceſſarii 16.266 Non neceſſe eſt ut ſint ubi- que ſimiles 14. 22. 13r. 132. 133. 183.168 758 . habuerunt & Patres ritus & traditiones; propter uti- litatem corporalem, ut ſciret populus, quando conveniendü eſſet, & ut omnia in templis ordine dSsgraviter, exempli cau- a,herent& ut vulgus ha- beret INDEX rerum. beret quandam Pædago- giam. 168 ſine probabilis cauſa in Uſi- tatis ritibus nil mutan- dum 192 Similes nunquam ubique fuerunt, 22 Eorum bDiſcrimen facit ad monendum vulgus 186. multi irrepſerunt in Ec- cleſias ſine certa autori- tate B 22 Judicandum deillis, ut A- poſtoli ipfi de illis judi- cant in ſcriptis ſuis 133. ritè fieri debent in Eccle- ſiis 23 Abuſus hæſerunt in Ritibus Vulgaribus 22 Corrigendi, qui probari ne- queunt bona conſcien- tia 22 non ſunt Cultus Divini, vel pars ejus per ſe 266. 585. 586 Rixæ Sophiſticæ 58 S, Rochus, Peſtis averruncator. 390 Roma, Caput Furum zan. 440. ejus Libidines 221 Romanæ Satyræ 221 Romana, Sedes, Magiſtra Fidei non eſt 16 5 Romanorum Epiſtola. videatur Index Locorum Seri- Frara §. S Ri. Sa. Romanus Epiſcopas par aliis 315 Roſariua 18.147. 207 GarroAoyla ſtulta & impia. 259 inventum Dominicanorum Monachorum, 19 docebantur olim à concio- natoribus 18 Kottenſes 517 Ruſticorum ſeditio 300 Sa. Sabbathum. Etymon 406. He- braicum eſt, ſignificat Fe- riari à labore, otioſum eſſe, Ejus Autor Deus 4056 Cui *à Homini & Pecori. ejus Obſervatioe non ne- ceſſaria eſt 44 Fing, Reparatio virium 407 ad Chriſtianos pertinet, quantum attinet ad Ex- ternum & craſſum uſum. 61407 Eſt res Externa, deſtinata Aubuedamn ritibus, per- onis, & temporibus, ut aliæ V. T. Conſtitutiones, à quibus nos Liberi ſu- beneficio 407 ſervatur à Chriſtianis, cur? 44407 Neceſſitatis gratia, ob re- ſpira- mus Chriſti 5 e, Sa. reſpirationem Famulan- tium & Operantium 407 ut Deo ſerviatur audiendo & traéctando verbum Dei, Hymnis, Pſalmis & Can- ticis. 407 translatum in diem Domi- nicum à Majoribus 43. 44. 408 Sandtificare quid? Sanctum ha- bere, Verbis, Operibus, Vita. 408 Sacerdotium N. T. Eccleſiæ eſt 326 diſſimile Levitico V. T. 179 eſt Miniſterium Verbi & Sa- cramentorum 179 Miniſterium Spiritus 238 Sucerdas. Ordo horum divinus 306 Miniſtri Verbi divini ſpecia- tim vocantur 128 olim Mariti 24 tumultuantur Moguntiæ contra Epiſcopum pro- mulgantem Interdictum Matrimonii, 24 Idonei, eligendi 268 horum Cælibatus ſcandalo- ſus 25. 212. 213. 306 Malè interdicitur illis Con- jugio 306. 326 cruciantur ob Conjugium 35 Conjugium horum Sa. licitum 24. 212 Cur? 213.306 Concesſio Conjugii I. Coôr. c. w. 219 Chriſti conteſtatio Matth. c. 19, V. 12. 12. 215. 216 Creatio Naturæ ad Conju- lium Gen.I, v. 255. 213 Im becillitas naturæ. De quâà Canones. 221 Non cedit in Ignominiam & Infamiam Romani Im- Peri. 212 Cælibatus Infamia, ſcandala, Pontificii Curios ſimulant & Bacchanalia vivunt. 212 Papiſtarum flagitioſæ & prodigioſæ libidines z12 Licetclericis habere Propri- um 135. 149 De Proprio ſacerdote olim lis Sacerdotis Operi tantum tri- buere quantum Morti Chriſti, horribilis oratio eſt 245 N. T. non vocantur ad ſa- crificia facienda populo. utin Lege olim, ut me- reantur illi Remiſſionem peccatorum 179 ſed ad docendum Evange- llum & porrigendumsa- cramenta. 719 R Sacer- INDEBX rerkm. P rEnn FSa. Sacerdotiorum Mercatura in Papatu 268 Sacrificium Miſſaticum impro- batur 574. Non offertur pro vivis & mortuis 25. 27. 224. 226. 279 Chriſti morienti in cruce, ſa- tis eſt pro peccatis noſtris 179 hoc redemti ſumus 179 Soacrificuli Papiſtici vendunt o- peram in templis 2 8 Cur fiant Sacrificuli? fa- ciunt Miſſas inviti. 190 Mercede conducti, merce. dis cauſa plerumque ca- nunt Pſalmos 190 Abdomini ſervientes 426 Aleatores 4²6 Sacramenta. Perilla exhiben- tur & oſtenduntur Promis- ſiones 26 Sceramentum Altaru, quid; 14. 136. 302. 366. 569. 569 . 697 Inſtitutum Signum 240. 241 Remiſſio peccatorum, vita, ſalus, 526 Uſus 36 8̊. 526 Certum pignus, Arrhabo Chriſti 527 nititur verbo Dei 526 hoc contra peccatum nobis venerabiile 524 Sa. Deus auxiliatur & conſulit, 38301 ſumendum in communio- nebccleſiæ, non extra. 280 eſt Proprium Fccleſiz 280 Duo inſunt illi, Signum & Verbum 24 1 eſt Cibus Animæ n. 327 Alimentum 526 fortificat & alit Novum Ho- minem 527 reparat vires F5§Fꝛ7 corroborat fidem 15. 146. 178. 57 adfert arrhabonem & pi- gnus certum ſalutis 527 theſaurus 526. 528. 529 Uſuro eſt opus Recto Pro- poſito reéëtè faciendi & malum omittendum. 291 Animi levatio præſentaria 527 Gratiæ ſignum, teſtimoni- um Voluntatis divinæ er- ga nos, 15. 178. 240 Nota bProfeſſionis inter ho- mines 15.178. 240 Offert chriſtum S7. 52 Excitat filem 15. 146. 179 Conſolatur & erigit territas mentes II offert Remisſionem pecca- torum 242 Urendum eſt illo fide 15. 16. 181. 242. 285. 582. 529 eve⸗ — Fa. reverentisſimè, dignisſimèe 5526 Ejus Rectus Uſus alit pieta- tem erga Deum 26 Utraque ejus Species danda ⸗ꝛ Dirifio ejus Inſtitutioni Chri- ſti non convenit 74 Utendum frequenter 530 ob Manndatum 551. 06 Indigentiam 536 Auazer in anno ad mini- mum 337 Uſus ejus eſt cultus Novi Teſtamenti 26.241 Parum, certum, ſecundum Inſtitutionem Chriſti u- ſurpatum & acceptum, retineri debet à nobis. 285 Nemo ad utendum cogen- dus 337. 338.530 non prodeſt ſine file 242 non efficitur ullo hominis verbo, aut opere, aut fi- de noſtra, ſed cChriſti Ver- bo & Inſtitutione tantum r 571. 697. 700. 716 723 Nil derogatur illi Miniſtri vel ſumentis dignitate vel indignitate, fide vel increduſitate 716 Eficacia ſunt Sacramenta perMalos exhibita 14 125. H 128 Contemtores, ut tractandi. 337. admonendi periculi, §Ha. docendi, 38 in numero cChriſtianorum non cenſendi, nequeec- catum, neque Carnem, neque Satanam, Mun- dum, Mortem, Infernum habent. 337 nulla gratià, vita, Paradi- ſo, cœlo, Chriſto, Deo, opus habent, non cre- dunt. 337 Notæ profeſſonis inter homi- nes, ſed non tantùm 1;. 140. 141. 178 Quid? 178. 228. 241 Ritus habentes mandatum Dei & promiſſionem gra- tiæx. Signa & teſtimonia ſfſunt Divinæ voluntatis erga nos 15. Promisſio- num 181. 246 Exhibent Promisſiones 15. 241 & oſtendunt 16. 181. per illa datur Spiritus §. tanquam per Inſtrumen- ta 13. 241 Non juſtificant ex Opere O- perato 16. 129. 143 Efficacia propter Ordinatio- nem & mandatum DEI 14 Quot Sacramenta numeren- tur, non multum refert, 178. 180 Veteres non eodem modo numerarunt 178 R 2 Non INDEN VSF&. TNDEX vErsm. Sa. Non conferunt Gratiam vel Spiritum s. ex Opere O- perato 16. 74. 142. 143. 180 Opinio hæc de Opere Ope- rato eſt judaica, impia, perverſa opinio 181. 23;3 Non intuenda juxta Exter- nam, craſſam larvam ·ii Per Sacramenta & verbum moventur ad credendum corda, tanquam per In- ſtrumenta 133 Participatio Chriſti, ſine ſpirituali inutilis & no- Xia eſt 709 Sacramentalis unio 702 diverſa à Perſonali 702 Manducatio quid? 7¹⁰ fit Ore ab Omnibus 710 Sacrißicis quid? Opus nimirum Deo datum, ad illum hono- randum 228. 230. Syontanea offerenda 670 Spiritualia 230. 232 Deo Accepta per fidem & Chriſtum 690 Cur fiant? 294 Aacgiuevy pro Culpa & Pœna, Deum reconcilians, pla- cans, merens nobis & a- liis Kemisſionem 228 Sa. Aagνααορν unum tantum eſt 2256. 237. 238 Chriſtus ſolus eſt Propitia- t10. 294 Cordis 2 Laudtis 233 Juge 23 7. 234. 235 eex Opere Operato Deum nul- la ſacrificia reconciliant 232. 234 Levitica referuntur ad duo hæc genera 228 Pro Peccato, pro Delicto, Holocauſtum. 229 Novi Teſtamenti, Prædicatio Evangelii & Boni inde frucéctus 232.133 eſt quoddam verum 232 juſtum. 232 mundum, 232 novum 232 Inocatio 230. 232 Gratiarum actio 230. 232 Laudes 230. 232 Confeſſio 230. 232 Affli ctio 230.240 Bona Opera 130⁰ Levitica non merebantur remiſſionem peccatorum 230. 247. 248 dicebantur ita ruxiau 230 Sacrificium *νιααναααιιαοα eſt Re- Sacramentariorum Nomen, eft conciliatorum pro accepta venia & aliis beneficiis zeg. 230 577. 091. 692. 694. 697. 699. 701. 707. 708. 701I. 715. 716. 717. 720. 721. 723. 725 Verbis 1 Sa. Verbis proximè A. C. acce- dere ſtudent 692 utuntur formis puriorum Eccleſiarum 692 ſunt Occulti 733 Verſuti, Gallidi 70 ſeditioſi Spiritus 524 Naſutuli Spiritus 527 Aperti . 73; Craſſi 579 deteſtandi laſphematores Sacramenti 514 Errores illorum de Cœna, 474. 694. 721. 722. 723 offerunt Auguſtæ Confes- ſionem peculiarem 691. 694. 695 Immutant Verbum Dei & prorſus aliter interpre- tantur 700 VocantManducationem O- ralem in S. Cœna, Duos pi- los caude equinæ 711 Vocant doéstrinam de Ma- jeſtate Chriſti, Satane Ex- crementun 711 Non habent in S. cœna præ- ſentia Corpus & Sangui- nem Chriſti, ſed nu- dum panem & vinum 700. 716 Anno 36. Concordiæx for- mulam erigunt nobiſcum Wittembergæ. 69 Ingerunt ſe Eccleſiis no- ſtris, ſub titulo Auguſta- Sa. næ Confesſionis 569. 7ar prætexunt Nomen Lutheri ſuis figmentis 699 Imponunt aliis magnis viris verbis ſplendidis 693 Habent Imaginaria funda- menta 7¹6 Argutias ſpecioſas 720 Opiniones impoſturæ ple- nas, 721 Errores fraude plenas 720 Quæſtiones curioſas, Sarca- ſticas, blaſphemas 724 Inſultant Eccleſiæ toti, & Chriſto ipſi, virulentis Sarcaſmis 71r Peſtilentes 692 Homines Fanatici 717.7 8. 719 Fanatici Spiritus 696. 717. y„is Hoſtes Sacramenti 700⁰ craſſi & ſtulti homines 719 Sæpitia, Epiſcoporum Papiſticorum 103. 205. 153. 165. 182. 267. 224. 306. 211. 199. 325. 212. in Bonos 211 In utentes Sacrà Cœna in- tegrůà 2535 In Pios Doctores 296. 322 In Conjugatos clericos 212. 213. 221. 268 Monachorum. 2 . 49 Salarium, Doctoribus debetur. 373 R 3 Sal INDEX rerum. INDEX rerum. Sal inſipidum 250 Salis ſtatua 634 Salvamur gratis, & gratia tan- tùm & miſericordia mera, 13. 80.588. 591. 657 per fidem 80 Sola fide Sola fide, gratis absque lege, ſine operibus 1. 588. 663 per Chriſtum 80 Non fiducià Operum 80 Absque Operibus 1z. 663 In Chriſti nomine 278 Salur, noſtra, Dei donum 636 offertur Omnibus 136 cum aptiſmo offertur 136 Salute æterna donamur propter obedientiam Chriſti oßz illam conſequimur absque Operibus 66 Conſequimur eodem modo ac Juſtitiam 663 Samoſateni Pauli error 728 Samoſateniani damnantur. eo- rum error. 12 Samuelis liber. vid. Iadeæx Loco- rum Seripturæ. Sanctificare , quid ?2? Nomen Dei laudare, extollere 471 490 Sankiißicatio, Siritus Sandli quid? 774 non præcedit Juſtificatio- nem 661. Sequitur 658 Ad negotium Juſtificationis Fa. non pertinet 658 Imperfecta eſt in hac vita, 65 6G Forma, Pars, & Cauſa Ju- ſtificationis, non eſt 661 Articulo juſtificationis, ut Neceſſaria, & ad Eam pertinens, immiſcenda non eſt 661 Beneficium Chriſti Eedia- toris eſt 658 Opus Spiritus S. eſt 658 Sanclitas Eccleſiæ non eſtin ami- culo linteo, inſigni vertica- li, veſte talarr 307 ſed in verbo Dei & vera fide 307 quædam Simulata & fucata 416 Sandti, Sanctos facit Verbum . 409 petunt Remiſſionem Pecca- torum pag. 93. 94 imitandgi 24. 201 204. 206 Ilorum Fides imitanda, 188 Virtutes 201. 204 Exempla 206 Exempla imitari volunt ho- mines 97.788 Imitantur alii illorum Kxer- citia, non Fidem. 188.201 Cultus horum idololatriaz68 Non ſunt colendi 22 Impiè colunturr, 259 ſuſtinent pœnas 173 Contritionem 73 Er- Errores 173 Afflickones 173 Non colendi jejuniis, feriis, miſſis, oblatiomibus, 2984 Invocatio horum 22. 200. 280. 284 Cultus impius 259 Docebatur olim à concio- natoribus 18 olim omnes fide in chriſtum uſtificati 237 Patroni noſtri 202 inhabitantur à Deo 242 In locumchriſti malè ſurro- gantur 201. 259 Chriſto æquantur 204 Invocandi non ſunt, 21. 201. 248 Non fſunt Mediatores 231. Interceſſores 284. neſci- unt cogitationes 201 Sabjelti ſunt morti & aliis communibus afflictioni- bus 172. Mors in iis reli- qua eſt, ut aboleat natu- ram immundam d. I. Neſciuntcogitationes zor Erertentur cruce, ad mortifi- candum veterem homi- nom. I21 Remiſſionem peccatorum o- peribus non promerue- runt, 977 Merita horum 202. 203. non applicantur aliis 204. non F§. ſalvamur his J. l. ad horum auxilia non confugien- dum ad. I. Sunt templa Dei 742. lau- dandi zor. honorandi d I. & quomoddo 16 Illorum Exempla movent 98. 1898 Communio 252 Glorificabuntur poſt hanc vitam 1o Ceguitio illorum fingitura- tutina & Veſpertina 201 Geſſerunt res magnas, uti- les Reipublicæ 206 Reliquiæ illorum, 28¾. ſeq. non neceſſariæ 283. inutiles d. 1. neminem ſanéctifi- cant 709 Sandtuli Cainici qui? 689 Sangvi: Cbriſii emundat à pec- cato 738.739 per modum efficaciæ 2739 eſt ?otus Vivificus 477 In Sanguine Chriſti juſtifi- camur 278 Sanitas, donum Dei, pars Pa- nis quotidiani, petenda. 258 Sapientiæ ſpecies decipit 188 Sardanapalut 220.396 Satan. vid. Diabolus. Satanæ Excrementun quid? 7r1 Satisfactio noſtra pro peccatis, eſt Pasſio & Sanguis imma- culati. INDEX rerum. INDEX rerum. Fa. culati, & innocentis Agni, & hinc certa, plena, per- fecta, non incerta, manca, mutila, 2)9 Verz eſt, beccatorum Cau- ſas exſcindere, ſecundum auguſtinum, vel Car- nem Mortificare 175 Satiifactiones, Opera Indebita 162. 176. 177 Ad placandam offenſam di- vinam 163 redimendas pœnas Purga- torii 193 Oolim præſcriptæ 162 269 Canonicæ«, Canonicis 15. 166. 176. 162. 168.172 Non valent ad Compenſa- tionem Pœnæ Purgatorii, 157. 168 Non habent Dei mandatum 176 Res conficta, commentitia 16 nuper nata 166 Spectaculum erat, Exem- plum ad probandum eos, qui Excommunicati re- cipi petebant, 163 Diſciplina Politicca 163 Scholaſticæ 167 Hypocriticæ 267 Culpam non redimunt 168 Non neceſſariæ ſunt Jure Divino ad remiſſionem Culpæ, Purgatorii, Pœnæ Fa. Xternæ, 15. 162. 170 Non ſunt Neceſſariæ Jure divino 15. 262. 170 frigidæ 168 171 Cauſas Peccatorum exci- dunt & coërcent Carnem Auguſtino. 175 Pontificiæ quæ? Oratio, je- junium, 296 Peregrinationes, Roſaria & ſimiles ſtultæ obſervatio- nes, non habent manda- tum Dei 142 Pontificii arte uſi parum Satisfactionum impoſu- Eere 296 Poſſunt Recuſari ſecundum ipſos Scholaſticos 176 ad kemiſſionem Zeccato- rum 102 ad Redimendas pœnas æter- nas & Purgatorii 15 redimuntur Indulgentiis a- ud Papiſtas 143 Ad annos remiſſæ, 7. 100. “ e96 Satisfecit Chriſtus pro Pecca- tis 13.171 Noſtras præferre ſatisfactio- ni Chriſti, inſania eſt. t Saturit4 fugienda 191 Satyre Romanz 2::1 Saulus, Vitæ non malæ, declinat à Deo, fidit potentiæ ſuæx, perit eum ſuis omnibus. 389 Seandalum 266. 168. Contra ea præ- SFcortatio Sc. Præmuniamur mente,263 videntur Oriri & doctrina 268 Stbiſma Offenſivum eſt, 221 à Papiſtis excitatum 268 Schiſmata non excitanda, 135 Schmalcaldia 170. 331. 699 Articuli ibi facti, Symboli- cus liber, in noſtris Ec- cleſiis, 544. 697 Scholz 260 Lectionum ibiFinis 260 Seholaſtica doctrina, rixoſa ma- gis quàm pia 208 plena falſarum perſvaſio- num 207 Labyrinth?“ diſputationum confuſisſimarum Scholaſtici, horum Theologia degene- ravit à Scriptura 2 208 Obruerunt doctrinam de Pœnitentia 141 Eorum dogmata Ethnica, nec toleranda 291 Extenuant Peccatum & Pœ- nam 61 De Peccati Originalis defi- nitione 55 de Juſtitia Originaik., 56 de Bonitate Naturæz 29 434. 874 ScriniumPectoris Papalis 303.787 Schwenkfeldii Errores 595 Seh wermeri 4120, 525 208 Sc. Se. Scxriptura, gelium 62. 149 Alibi Legem alibi Promiſſio- nes de Chriſto & Remis- ſione peccatorum tradit, 81 ſxepè Miſericordiam implo- rat 71 Unica Pdei Norma 543. 544 Lydius lapis, 544 Diriditur in Teſtamentum Vetus & Novum 541 Diabolo non ferenda 381r §. Sebaſtianus contra Peſtem §S. Rochi ſocius 205 Secte, innumeræ 490 Incrementa ſumunt indies 699 Securi homines, prohibiti à Le- ge peccare, Peccant plus, 291 deteriores inde fiunt, 291r Securitas fugienda, 19t1 Sedes Romana, 532 Magiſtra Fidei non eſt, 165 Seditio Ruſticorum Germaniæ 300 seneſcens Mundus, vitiis pa- tet 25 Senes, ſint placidi, graves ſine moroſitate Senſus Cordis & Carnis hümani pronus ad Malum 5zꝛ Sententiarii, alii Angelici, alii S zubti⸗ TNDEX dividitur in Legem & Evan- Reram. 249 TNDEX Rerum. Se. Subtiles, alii Irrefragabiles 82 Eorum quæſtiones in finitæ 141 Nugacisſimi 153 Compilatores 153 maxima horum Turba z; Ut pedanei ſenatores, 15; Septimæ, pro Mortuis 281 Septimana vulgaris 281 Sepultura. de iis contentio Paſtorum olim cum Monachis 46 Sepultura Chriſti, 1. 2. 352. 385. .4 70. 47 Sepultura, Spiritualis cum Chriſto, per Baptiſmum, in mortem 364 Sservi, ſumus Inutiles 13. 117. 118 Inutiles quinam Spirituali- ter? Luc. 7. n9 Non àbalienandi 348 Ut Maneant, hortandi 348 iis opus 421 Boni, donum Dei 358 Furaces quidam, 441 officium horum, Obedire, Parere, obtemperare, Ti- mere, honorare heros, & quidem promptè, læ- te ſervire, & cur? 374 422 Servitur Deo optimè, in Man- datis, & ab Ipſo Vocationi- bus 38 . Se . Si. §80. Serrus Peccati, homo non-re- natus 629 Seſio Chriſti ad Dextram bPatris 1. 2. 4. 12. 277. 352. 385. 470. 4272. 736.745. 747. vid. Chriſtus. Eſt ſecundum Humanam na- turam 559. 730 Sexu, ſexum appetit, recta ra. tione. 213 Signa, non habentia manda- tum, non ſunt ſigna Gratiæ, 178 Sine Operibus, juſtificamur 6;8 660 ſalvamur 13. 558 juſti ſumus 557. 560. 563 Simls oblatio, Juge ſacrifici- um olim. 234 Simulacrum Mariæ avrégarer 216 Societates in Papatu 283 vid. Fraternitates. Socrates Diviſionum cupidus 227 Sola, particula Offenſiva in auribus Papiſtarum 75 ejus ſenſus quis? 74 excludit tantum Operum Merita Sola Fide juſtificamur 555. 558 ConſequimurkRemisſionem peccatorum 1. 76. 83. 88 Accipitur Remisſio pecca- torum 13. 83 pronunciamur uſti 6ßs Sola 75. 660 G N — ——ð—b—¶—— . 8S0o0O Sola fide, juſtificat, 73. 76. 78. 8½. 278. 422. 658. 660. 667 Medium & inſtrumentum apprehendendi Chriſtum & Ejus juſtitiam 75. 53. 554. 556. 659. 661. 67 Solvere Peccatum & Remitte- re, quid? 158. 177 Solus Cbriſtus eſt Noſtra Juſtitia 556 Sophiſtæ, ita vocantur Pontificii Do- Qores 133. 143. 144. 164. 165. 232. 293. 227. 262. 293. 302 Deſcribunt Gradus Merito- ryum Miſſæ, 2 9 Evertunt Evangelium. 119 Abrogant Gratuitam remis- ſionem peccatorum. i19 Eripiunt ſolatia firma 119 Nil docent de Fide & gra- tuĩta remisſione peccato- rum, 138 ſycophantæ ſunt 164 Sophiſticæ Rixæ 58 Sophiſtici Labyrinthi 144 8. Anna, Opum Dea. 205 S. Apollonia 390 S. Barbaræ intercesſio pro Eu- chariſtiæ uſu morientium 206 S. Chriſtophorus typus Chri- RKiani. 206 §. Georgius, Equitum Patro- nus 20 5 §. Sp. §. Laurentius contra Incendia INDEX Protector. 309 Rrerum. §S. Nicolaus Jejunio honora- tus, à Pueris innocatus, 405 §. Rochus contra Peſtem. 390 §. Sebaſtianus contra Peſtem. 390. 205 S. Valentinus, Epilepſiæ medi- cus. 205 Sanéisſimus, merà gratiàa. 307 Species Recti. 347 Specula Exemplorum de San- Kis. 207 Spes, quid? 114 verſatur circa Bona Futura, & liberationem futuram. 114 differt à Fide, quæ in præ- ſentià aceipit Remisſio- nem peccatorum & re- conciliationem. 114 eſt Fidei Comes individuus. 559 eſt Sacrificium juſtum. 732 Spirituales Motus, quinam? nempe Deum timere, dili- gere, prædicare, ei gratias agere, obedire, Ejus in af- flictionibus auxilium expe- Cctare. 131. 425 inſeruntur à Spiritu Sancto. 1 94 contrascripturam S. caven- di 30; ſeq. Spirituale, ſignificat motus Spi- ritus §. in. nobis 230 8 2 Spiri= Fp. INDEXY Spirituales pale, „ quinam? Rerum. ſcil. qui nos paſcunt, re- gunt, docent, gregi præ- ſunt fideliter; non verò il- lIi. qui in Papatu ſic vocari volunt. 425 ita non aluntur. 4²⁶ Spinnalia Sariheia „ DEO gra- ta ſunt ob Chriſtum. 690 Spiritualis Cognatio, non im- pedit Matrimonium. 328 Spiritualis Communicatio C orpo- ris Chriſti. 707. fide fit. 709. 710. neceſſaria eſt cum Sa- cramentali. 7006 Spiritualis Cultus. 20 Spiritualis Manducatio, quid? 709 Spiritualis Modus alicubi Eſendi. 718 Spiritualis Vita. 74 Spirituæliter, quid Calvinia- nis? 7150% quid Lutheranis? 2710 Syiritus Coneribalatus, gratum Deo ſacrificium. 2,2 Spiritus Santtus 1. 35. 473 à Filio nunquam ſeparatus. 774 eſt Patri & Pilii Proprius. 744 effuſus in Chriſtum ſine Menſuraà. 744 eſt Dominus. 2. 96 eſt Omnipotent. „43 Omnem Foteſtatem habet in cœlo & terra 742 SpiritusSanctus, Increatuseſt. 2 datur Chriſto ratione Hu- manitatis. 733 requieſcit in chriſto. 743 Procecdit à Patre, etiam à Fi- lio 2. 3. 743. 744. eſt Paracletus. 6 79 operatur Velle & berficere. 69 communicat ſanéctis aliqua tantùm dona. 743 reqviritur ad facienda Bona Opera. 29 1 non ſinit Peccatum Domi- nari, Invaleſcere, Con- ſummari, victoriam ob- tinere; ſed reprimit & coërcet illud, ne facere posſit quod vult. 300 eſt æternus. 2 eſt immenſus. 2 donatur concipitur, accipi- tur per Verbum & Sacra- mehta. 13. 17. 74. 79. 505 non contingit ſine Verbo Externo. 13 ſeu per opera & præparatio- eS. 30. 304 non confertur per Sacra- menta, ex Opere Opera- to. 24 non datur per Legis, ſed Evangelii prædicationem acci⸗ = S — — — — p. 1„ accipitur Fide. 8 5 remittit Peccata. 353 conſervat in Fide. 353 ſanctificat. 373. 473. 65z. 661. 638. duomalo: 474 Spiritus Sanctus, vocat per Fvangelium 3 3 illuminat donis ſuis 353. 643.634 datur à Deo 356 mittitur à Chriſto 12.679 datur per Baptiſmum 5 oſtendit Chriſtum — 85 parit in nobis Vitam No- vam. 8 5 Vitam æternam. 8 Juſtitiam æternam. 85 affert & operatur in nobis dona, ut Dilectionem. 86. 131. 657 Caſtitatem. 86 231 Patientiam. 86. 131 Invocationem. 86 Gratiarum actionem. 86 Timorem 131 Obedientiam 653 Fidem 13. 635 Virtutes 635 Effectus Ejus. 13 dabit Vitam æternam. 353 ſuſcitabit à morte. 353 convertit. 634. 642. 651 poteſt Contriſtari, & cur? 646.650 Miniſterium habet, & quid illud ſit? 2 8 F5p. eſt Spiritus Regenerationie. N DEX 636 Kerum. Renovationls. Conüſilii. Scientiæ. Intelleetüs. Fortitudinis. 743 Spiritus Sanctus, Eccleſiæ inſerit. 638 introducit in Eccleſiam. 638. 639 manet cum Ececleſià ad no- viſſimum diem. 638 ſanat nos per Eccleſiam. 638 luctatur cumùffectibus ma- lis. 94. 360 reſiſtit affe ſtibus mahs. 86. 89 reprimit malos affectus. 49 inſerit novos & ſpirituales motus. 94 poteſt excuti. 503. 646.650 amittitur à lapſis in ſcelera. D 19.503 gubernat. 8 7 propugnat. 87 mortificat. 94. 688 arguit per Legem. 679. 680. 688 regenerat. 634. renovat. 657. 661 defendit à Diabolo. 12. 87 contra vim Peccatt. 12 vivificat. 12.688 adhortatur ad Bona Opera. 638 § 3 regit. IN D EX Rerum. sp. regit. 12. 87 conſolatur. 12 679. 688 facit ut renaſcamur. 12 efficit Fidem, ubi & quan- do viſum eſt Deo. 13. 656 deducit ad Inferos. 688 offert in Evangelio gratiam Dei & ſalutem. 633 amitti poteſt. 15 utitur operà Legis. 687 convocat Chriſtianorum Communionem. 475 non meremur illum per O- pera. 74 incipit Mortificare Coneu- piſcentiam poſt Bapti- ſmum., 19 Spiritus §. cum bPatre & Filio ſimul ad- Oratur. 2 operatur per Verbum & Sa- cramenta. 241. 642. 647. 652 locutus eſt per Prophetas. 2 non datur Otioſis, in An- gulo ſedentibus. 180 per Præparationes pro- Pprias. 13. 180. 30 8 facit ut Verbo credamus. 356 piè vivamus. 356 impetratur Chriſti precibus & merito. 679 Mi reſiſtitur à multis. 590. 644 Sp. St. impellit ad Novam Obedi- 644½ donat Intellectum. 6;5 entiam. aperit Cor hominis, ut Scri- pturam intelligat. 635 facit, ut attendat homo Verbo Dei. 635 aufert Cor durum. 636 dat Cor molle & carneum. 636 creat ad Opera Bona. 6356 facit ut proficiamus. 638. 6 39 Sponſalia, clandeſtina & dolo- ſa, item ſine Conſenſu Pa- rentum facta, ſunt impro- ba. 328 Spontænea Sacrificia. 671 Wontaneus populus Novi Te- ſtamenti. 671 Sponte, fieri debent gona O- Ppera. 671 Sponte, operatur Novus ho- mo. 671 Status Humiliationis. 731. 736. à Chriſto depoſitus eſt. 736 Status Perfectionis, quid? 38 apud Monachos non eſt. 38 Stoicorum dogma, omnia fieri neceſſariò Erogyn Oogiun, quid? ſcil. ordinatio ſexus ad ſexum. Stuprum. ⸗ Subditorum Officium, eſt cre. obe- 553.640 213. 215 434 — — — Fu. obedire, ſubeſſe, timere, honorare, interpellare; & cur? . 373. 482 Sobjecio? 65 Sabmerſio Spiritualis. 364 Sub Pane, Cum Pane, In Pane, quid: 701 Jabſßantiæ vocabulo non eſt u- tendum in templo, in doctri- nâ de Pecc. Orig. 724. 550 utuntur eo Patres, in artic. de Peccato Origi- nis, 652 Subſtantia omnis aut Deus, aut Dei Solius Creatura eſt. F 625 Subſtantia eſt, quæ per ſe ſub- ſiſtit. II. 625 Jubſtantia AcRtuum. 19 Saßragiorum multitudo, cujus generis? 153 Suidas. 782 Summarum olim magnus nu- merus. 140 Sammiſtæ. 131. 132.139 colligunt Circumſtantias peccatorum. 139 ineptè ſcribunt de Tradi- tionibus. 132 Summiſtarum Carnificina, E- numeratio peccatorum 139 Samtio Saeræ Cæœnæ, poteſt dici Sacrificium. 133 non juſtificat ex Opere O- 4perato. 233 non applicatur aliss 233 Ju. non meretur Remisſionem INPEE 233 KReruzmz, peccatorum. Supererogationis opera. 37. 169. 170. 120. 142.256. 264 finguntur eſſe Pretium pro Morte æternà. 17⁰ Monachorum, qui illa aliis applicant. 57. 256 venduntur. 120. 254. 257 Sapereſſe Merita, ſententia im- pia eſt. HZ 254 Superſtitienes, Monachorum in- finitæ. 269 Superſtitioſæ Opiniones, præ- texuntur à Monachis, ut fu- cum faciant imperitis. 220 Superſtitioſis Opinionibus ad- verſandum ſedulòô. 220 Supplicia, juſta ſunt licita. 16 192 improbantur ab Anabapti- ſtis. 594 Saſceptores, in Baptiſmo Cam- panarum. 309 Sutor quidam Alexandrinus, melior Antonio. 257 aditus ab Antonio, explo- ratum illius exercitia & dona, quæ erant oratio matutina, & opus ma- nuum diurnum. 257 Sybaris, libidines. 221 Symbolum, Nicenum. 1. 6¾ Apoſtolicum. 1.62. 350 Athanaſfſii. 2⸗ cur INDEX Rerum. Syv. cur Tria & cur Oecumeni- cat P. I Sympeſis, ſunt ſigna Fede- rum & Amlicitiæ. 240 Sacra Synaxis, olim Miſſa dieta, quòd eſſet Multorum Com- munlicatlo. 243 Synecdoche, in Sacris. 99 quæ eſt Lucæ 24. v. 35. P. 210 . Synergiſtarum dogma. 648 Synodus, Toletana, de Uſu Ca- licis. 210 Tridentina, de Bonis Operi- bus. 6967 5 Synodi per sSecula à Chriſto no- ta, pro Conſenſu & Diſſenſu cum Concordia hac. Vide. Appendix, Ta. Tabula, ſecunda poſt naufragi- um, Hieronymi. 522 Tabula Legis, Prima & Secunda S=S 67 quid utraque doceat. 7 Prima præcipit, Deum dili- gere & timere. 67. 169 Secunda continet Juſtitiam civilem. 67 Primæ Opera, non poſſunt fieri ſine Spiritu Sanéto. b. . Bſ. 106 in Primâ præcipiuntur Affe- ctus cordis. 8 Tædium, Verbi Dei. odioſa & damnoſa peſtis, à * Diabolo, a d oppresſio- nem noſtri, & Verbi ſub- tractionem 41 9 Tana, EgyptiEpiſcopus ibi, par Romano. Tartari, hoſtes Chriſtianorum er atroces. 288 Templorum, dedicatio. 308 1 Ornatus, non ſunt Aræ, Candelæ, Statuæ. 235 ſed pia, utilis, perſpicua Doctrina, pius uſus Sa- cramentorum, Oratio, 236 Deſolatio, deploratur à Pa- piſtis, quod Aræſtentin- Ern ornatæ, ſine candelis, ſta- e tuis. 235 lent deſolatio vera, eſt Ignoratio & Evangelii. 2353 fer Tempora, noſtra, proxima Re- rum Fini. 2 1 Temporum Diſcrimen, valet ( ad monendum vulgus, 1r6 non eſt Cultus Dei 187 Vices, divina ſunt ordina: l tio. 19S V Tenacitas erga Pauperes. 444 V Tentatio, à Deo non eſt. 360 ſed à Satana. 360. 503 à Mundo. 360. 503 “ à Nobis ipſis. z60.5fos 2 Tentatio Carnis. 504 cui Fini? 360 u⸗ ſuperanda. 360 Ter ſufferenda. 5S504 ne S Te. ne illa ſubmergamur, oran- dum. 5904 non conſentiendum ulli. 504 non indulgendum ulli. 504 Tentatio, eſt ſeductio ad de- ſperationem, diffidentiam, ſcelera & flagitia, cordis in- durationem, Dei abnega- tionem, excœcationem, a- poſtaſiam, ſuperſtitionem, fduciam noſtri pravam, piacula alia innumera, de- teſtanda. 503 Tentationis ſenſus, nemini no- cet. 504 Tentatio, expectanda quoti- diè. 504 Tentationi repugnandum, Fi- de & Oratione. 504 Terrores, Mortis. 147 226 (Conſfcientix, ſunt horribi- les. 171 Peccati. 147. 162. 226. Morientium. 147 Veri 147. 166 veros ſuſtinere Natura no- ſtra non poteſt, niſi Fide erigatur. 147 vincit fides. 151 non ſinunt indulgere Vo- luptatibus. u6 ſuperantur Fide. 172. 226. Tertullianus de Fide Pœniten- tis. 158. 159 Te. Th. I. Teſtamentum „ hominis valet. Novum in Sanguine Chri- ſti. 368 habet rem ſigniſicatam. 234 typos non habet Sacrificio- rum. 234 debet habere ſacrificia Cor- dis, non Ceremonialia pro peccatis facienda, more Levitici Sacerdotii. 23 Teſti, qualis eſſe debeat? nem- pe fortis, probæ vitæ. 447 Thimenienm falſum lo qui, quid- 4 50 Thebæ Egypti. Epiſcopus ibi Romano par 315 Theodorus, Presbyter Rheten- ſis. 7728. 729 Theodoretus de Chriſto Homi- ne. 803. 8II. 822. 729 Theophylactus de eodem. 803 810. 818. 822. 825. 827 Theologorum A. C. Certamina, non ſunt AoνιοαανI 603 quidam aba. C. diſceſſerunt. 603 Thomas: de Miſsà. 239 de Monachatu. 253. 30 5 de Baptiſmo. 301 de Monachatu, quòd Ba- ptiſmo par ſit. 34. 253 de Peccato Originis. 8888 de jejunio. 188 Thomas Monetarius; docet T con- ZNDEXY Rerup, Timor Dei Effectus Spir. S. Ti. To. Tr. contra Verbum Externum, eſt Enthuſiaſta. 30903 Tbreißs homo. 4²4 Timor: Filialis, quid; 146 Servilis, quid? 146 1 1 Toletana Synodus, de Uſu Calicis 210 Torga, oppidum. Conven- tus ibi Theologorum quo- rundam 584 Traditiones Humanæ. vide Ri- tus. Univerſales. 192 ſunt Cultus Inutilis. 256.264. „,ðM 190 Onus Conſcientiæ. 133 Laquei Conſcientiarum. 192 Vincula. 189 Doctrinæ Dæmoniorum. 43. 133. 18 Speciem habent Sapientiæ. Obſcurant Evangelium. 18; Beneficia Chriſti. 183 Juſtitiam fidei. 193. 189 ia ννρατραααν να τιraτ—ᷣα „ i. e. ad Coërcendam car- nem, & Diſciplinam ru- dium, & ad Ordinem po- liticum proſunt. 187 Adverſantur Evangelio & doctrinæ Fidei, quia in- ſtituuntur ad promeren- dam Gratiam, & ſatisfa- ciendum pro peccatis. 16 Tr. non poſſunt omnes ſervari exacte. 198 ſunt Innumerabiles. 1g9 Conſcientiæ his miſerè ve- Xantur. 158 conſcientiæ his non one- randzz 16 ſunt Jugum. 1989 non conducunt adVitam æ. ternam. 264 ſunt Injuſta Onera. 145 ſunt Nova Onera. 145 non neceſſe eſt, Ubique eſſe Similes. 14. 131. 178. 186 non ſunt per ſe pro Cultu Dei habendæ 587. 171 Tradition"s, V non debent imponi Eccle- ſiæ, ut Meritum, Cultus, Onus conſcientias gra- vans. 26 5 non ſunt Perfectio Evange- lica. 256 quædam habuere initio probabiles cauſas conſti- tutionis, quæ noſtris tem. poribus non congruunt. 75 ſunt Uſus Rerum ad Corni- hil pertinentium. 133 quædam ſunt Errore rece- Ptæ. 45 multæ ſunt Mutatæ jam o- prælatæ olim operibus à Deo Præceptis. 198.322 quæ . Tr. quæ bonà conſcientiâ ſer⸗ vari nequeunt, non im- perandæ, inſtituendæ, ur- gendæ 42. 53. 45.4 66 Epiſcopi hanc poteſtatem non habent, I. c. ſunt Stolidæ. 322 Leves. 322 pro Cultu & Perfectione ha- bitæ. 256 312 earum Obſervatione non meremur vitam æternam, peccatorum remisſionem & juſtitiam. 23. 264. 26. 631. 183. 194. 189. 190. 192 eas condere & exigere, ad PeccatorumRemiſſionem & ſatisfactionem pro peccatis, eſt contra Scri- pturam. 13. 42. 187 Traditiones variant alibi, pro- pter Rationes probabiles, aut Caſu. 131 ſunt Externæ & Politicæ or- dinationes. 131 Creverunt in infinitum, op- preſsà Doctrinàâ de Fide. 42 Non faciunt ad Remisſio- nem peccatorum 187. 308. ad Juſtificationem. 189 Non merenturſalutem 308 Non vivificant cor. 133. 265 Non conducunt ad Vivifi- cationem. 131 A batribus inventæ, pro- Traditiones uſu pereunt. u3 pter Bonum ordinem. 148 Veteres pleræque à nobis obſervantur. 33. 190. & quænam? 190 Non juſtificant 190.192 Diſſimilitudine harum non læditur Unitas EcCcl. 131. 132.186 Inſtitutæ ab Hominibus. 122 Non ſunt cultus Neceſſarii ad Juſtitiam fidei, 132. t39. 192 Non mutandæ ſine proba- bili cauſa, 192 Violantur ab Apoſtolis. 190 Non neceſſariæ ad Juſtitiam coram Deo. 133 ad Juſtitiam fidei. 192 Non ſunt Inſtrumenta Dei, ad movendum Cor, ut credat, . 133 nec Effectus Spiritus S. 131 13 Non conducunt ad Vitam ternam. 764. 265 Non perrinent ad Cor, ʒz Obſervantur ſine ſuperſti- tione à volente, ut boliti- cum quid, 19 Ob Concordiam ſervandæ, quoad ſine peccato pos- ſunt ſervari 129 Traductio Proximi vetita 346 Tragœdia. . *41 1I2 Traänse INDEX Rerum. Rerum. Tr TINDEXY Transſubſtantiatio Papiſtica, 302. 374. 720. 721. quid? 202 Rejicitur ut ſubtilitas Sophi- ſtiea, 302. 696. 701 Tres Perſonæ Divinitatis. 11 Triceſimæ pro Mortuis, 281 Tridentinæ Synodi decretum de Conſervatione fidei per Bo- na Opera. 75 Ttinitas divina II Tripartita Hiſtoria de Miſſa 28 de Ritibus. 3 Truncus Otioſus, homo non eſt inquiunt Papiſtæ 650 Trunco deterior Homo eſt. 6 644. rudi ſimile eſt cor ho- minis. 633. 635 Turcæ, Hoſtes atroces Chriſtiano- rum 288 Ob tributum Religionis li- bertatem permittunt, 288 Monachos habent 254 A patria depellendi. 22 V Valens Imperator. 744 Valentiniani hæretici da- mnantur. 11 S§. Valentinus, contra Comi- tialem morbum. 205 PAaſa Domini portare, quid? 223 Poſſidere in ſanctißicatione, 220 223 In eorumDiſcrimine Cultus Dei nullus, 17 Ve. . Vaticeinig Johannis Hildeni 2% Velamen Mofi quid? g86. 75 Velata Moſis facies. humana opinio de tota Le.- ge Dei, & Ceremoniis, quod illis ſatisfiatheo. 16 Tollitur, cum convertimur 679. cum fide in Chriſto s Venditio Operum Bonorum 289 Venefici cultores Dei alieni, —. 3 1 Venenum ſpirituale, Peccatum Originale 619 Venire ad Cbriſtum, quid? 147 Venus, Voluptatum datrix 392 Verba Inſtitutionu S. Cœnæ, Re- citanda ſunt. 5F1. 714 Terbales prædicationes Calvi- nianorum, 735 Verbalis Communicatio Sacra- mentariorum 777. damna- tur 591 Verbum Deus, unitum Homini cum Humanitate, in Homi- ne & per Hominem opera- tur miracula, 771. 714. Verbum, Vocale & Exter- num 304. zo5. Revelatum. For. 68. purè docendum 355. ſanctè habendum 341. a ldi- endum 341. 411 642. diſcen- dum i41. 417. Non conte- mnendu zan ad illud viven.- dum 555,410. 685. ejus ducta DUU guber. Ve. gubernanda omnis vita, o- mnia opera noſtra 4¹⁰ Prræcellit & exſuperat ſan- Ctitate omnes res ſacras 409. eſt Potentia Dei 381. Fugat Satanam. 381. 412. Sanctificat omnia 409. Refocillat. 181 Magna ejus Nauſea & faſti- dium 412. Ne unius qui- dem aſſis æſtimatur 424. blaſphematur, 447. Men- dacii arguitur. 447. de il- lo dubitatur 67 sine Verbo & Sacramento quicquid jactatur ut ſpi- ritus, Diabolus eſt 305. Verbo Dei nulla poteſtas præferenda eſt. 313 Per verbum & ſacramenta tantum nobiſcum vult a- gere Deus. 305. Nempè ExXxternum 13 Verbum D EInon fallit, 5i8. Fallax & falſum non eſt 777. Verbo Deus apprehenditur. 74 ab illo avelli non ſinamus nos 559 Verbum & Sacramenta ſunt per quæ Deus Cor movet. 133. ſuſtentat Cor, 14 8. vivifi- cat Cor, 148. non pro lubi- tu fleétendum & reflecten- dum, 12103 Vitæ Norma 685 Unica Fidei Regula 543 Inſtrumentum eſt ꝓpiritus §. in Converſione 1. 555 Revelatum, tenendum 5or Verbum DEI, adhibendum, pronunciandum deContro- verſiis ex eo 269 sine præcedente & audito credere, & Juſtus eſſe ne- mo poteſt 304 Cuſtodiendldum rii In promtu habendum An Firmo aſſenſu retinendum 750 AdvVerbi diviniPræſcriptum colendus eſt Deus. 685 Sine Verbo nulli Cultus in- ſtituendi 699 Sine Verbo Spiritus §. nulli contingit 13 Per Verbum Spiritus San- ctus concipitur 17 Verbi Analogia 688 Poteſt à Non-renatis audiri, legi. 642 Ejus Auditio Spiritus §. in- ſtrumentum . 642. 652 Prædicatio eſt Orgonum⸗ Spiritus §. 643 Per illud ut Inſtrumentum donatur S. Spiritus, 13. 303 641 Affert Remisſionem pecca- torum 721 Contemtores ejus puniun- tur 401 T 3 Tor- INDEX Rerum. NDEX Rerum, Ve. Vi. Torquetur Pervertitur Veritas è Rumoribus colligi ne- quit. Neque ex maledictis Inimi- 447 corum. 23 Verticale Inſigne Sanctos non facit. 703 Veſtes, à Deo. 358 ſunt pars Panis quotidiani, 358 & à Deo petendæze 358 Veſtes Sanctorum non ſanéctifi- cant ut ſaeræ, res Mortuæ 40⁰ Veſtis talaris 307 Veſtitus. Ejus Ordo ſervatur in Miſa apud nos, 225 Vetus Adamus 364. 526. 666 In natura & omnibus viri- bus hæret 686. ad extre- mum Spiritum 689 Vetus bomo, quid? 520. quo- modꝗò deponatur. 6s. mor- tificatur 121. 233 Petuſtas Carnis, mortificanda 233 Vicariſtæ 283. eorum Boatus in Templis 409⁰ Vicinorum Invidia 430 Vieinus fidus, Dei donum 3 58 Viclefus furebat proprium quid habere vetans 194 Pictima, vide Hoſtia, Sacrißici- um. Vidur, Junioribus nubendum. Vi. 262 0ο.. annofum eligendæ 262⸗ Juænam idem prima m abne- gaverint, 262 Viduæ nubentes non damnan- tur à Paulo, cur? 262 earum officium, In veſtitu nulla Juſtitia po- nenda 264. nullum pec- catum, nullus Cultusbei. 107. 187 Vigilantibus Jjura ſubveniunt, 45⁰ Vigilie, pro Mortuis, 281 à Diabolo exactæ, 282 Finculum Perfectionis, Charitas 102 Vindicta, eſt in pœnitentia 171. vindicta hæc eſt terror Le- gis „conſcientiæ, dolor ani- mi 171 Vindicta Publica, mandata, opus Dei, 54 publicæ ſpecies, 194. privata, vetita. 193. 194 Vindictæ ſtudium 43³⁰ Vires Hominis, poſt & ante Lapſum 5r non manſerunt integræ, 290 viribus his mandata Dei non facimus, 46. 290. 649. 668. Interiores 686. Exteriores ibid. inhæ- ret illis vetus dam 686 ple- nlaÄæz Impiis Affectibus, zr. 687. Imbecilliores quàm ut Bona l⸗ H . Vi. Bona Opera poſſint facere. 121. 637 Vitæ Exitus, felix à Deo 310 Vires Humanæ, in poteſtate Dia- boli ſunt, 21. 637 AdConverſionem nihil con- ferunt, 647 Virginitas, waderi poteſt, non imperari. 216. 274 Magis Voti, quàm Præce- pti eſt. 216 Sine fide, non eſt mundities 217. 218. 223 In Impiis Immunda eſt 218 Ei Conjugium non æquan- dum 219. 224 Donum præſtantius Conju- gio 219 Non meretur Juſtificatio- nem. 224 Cur laudetur à Paulo ærg Expeditius orat, docet, ſer- vit, 219 ſvadetur donum habenti- bus 254. Virgo, curat quæ ſunt Domini. 218. Non magis meretur ju- ſtificationem virginitate, quàâm Conjux otſteiis con- jugalibus 219. 224. Pirtus maxima, eſt Dilectio, non juſtificat. 101 Virtutes, Omnes excluduntur ab articulo juſtificat. 66r Legis, quatenus obediunt Legi, ſunt Juſtitiæ, 95 Viſio Dei, in Vita æterna, eſt Vi. perfecta & æterna, 691 Pitaeterna, Compenſat Affli- cRtiones, ide ò erces dici pot- eſt conſecutivè II9. 121 Eam non meremur Operi- bus 88. 9. 255 In hac vita Inchoatur 2 22 Donum eſt, 119. 835. 255 Dicitur & Eſt Merces n9. 121 Ejus Satus. 691 efficitur in corde, rebus æ- ternis, Verbo Dei & Spi- ritu Sancto. 265 Donatur per miſericordiam propter Chriſtum, 117. us. . 253 255. 26 piis dabitur klectis à Chri- ſto 17195 offertur Propter Chriſtum per Miſericordiam, non propter Legem, Operum perfectionem 115 Vitam æternam promittit Scri- ptura univerſa, 6 Parit fides. 95 datur gratis, 255 Non merentur Monachi 255 - - - Legem facientes zcy Vita Conjugalis, deſerta olim à pluribus 188 Vita divina, Humanæ naturæ Chriſti data,, 739 Pitæ Angelicæe genus Monachis Cælibatus 226 Vita hæc Mortalis Imperfecta 691 233. 364 Vitæ Novitas Vita INDEX Rerum. TNDEX Rerum. Vi. Un. Vita Nova 74. parit bonos fru- tus 122. eam in nobis parit Spiritus S. 8s5. inchoanda 283 Vita Perfelza 188 Vita spt ritu alis 74. 188 Vitia, creſcunt, 221 Vivificandi vis, data eſt Chriſto ſecundũ Humanitaté 738.739 Vivificare homines, eſt opus divinæ Potentiæ, 148. 149 .738 Vivificatio, quid? 174. 241 Vivificatio contingit fide ob Chriſtum Izu. Eus vox in 4. Pologia pro Juſtificatione 2134. 235. 655 9. 65.656 Propriè notat Renovatio- nem 558 Ultimum ferenlum. 1 Una ſpeties 302, forte habet quantum Utraque 302 S. Cœnæ defenditur Laica communione 21ο. per do=- Eoo biav 302. Locis ubi Panis tantum mentio 216. diſcrimine inter bresby- teros & Laicos, 210 Periculo effuſionis 211 Introduéta eſt contra Man- Adatum 2 Scripturam. 23 Canones Veteres 23 Eccl. Exemplum 22 Untlio, Extrema ritus à Patri- bus acceptus, 179 Non neceſſaria ad ſalutem 179 Caret mandato Dei 179 Unio, facit Communia, dictum Un. eſt Calvinianorum 577 zer Hypoſtatica, 278. 723.741. 744 Habet ſe ut. Unio ànimæ & LCorporis, 270 Naturarum Chriſti, eſt Realis » non Verbalis tantum 577. 730. Arcta, Ineffabilis, 579 Corporis & animæ, 576. 729. 741 Non eſt Combinatio 5y8 Eſt Perſonalis & Sacramen- talis 579 702 Unitæas, ſine hac Fides in Gorde & Juſtitia coram DEO non poteſt conſiſtere. II Unitas Eecleſiæ conſiſtit in Fide, Oratione Caritate, Sacra- mentis. 299 in Doctrina, non in Ritibus 14. I7. Non læditur Ritibus Fcocleſiaſti- cis disſimilibus ab homini- bus inſtitutis 2 Unius rei plures fines ſunt, 241 IUnus Cbriſtas, non duo, 577 Vocati tantum, poſſunt doce- re publicè 16 Vocatio Miniſtrorü Eccleſiæ 305 Vocationem ſuam firmam face- re, quid? 874 Vocationes diſſimiles, perſo- nales 259. Comuniones 259 Vocationis& v ρo ſit quilibet 2.8 Bonum Opus, debet ſequi fidem, 218 Deo placet propter fidem 218 Miniſtrorum Eccleſia Jus ha- bet Eccleſia, 325. 326 ;— Opera —, vVo. Dyera Dei placent 2 Vocationi ſerviendum, 176 —„ ſuæz quemque Obedire vera fide, perfectio eſt. 38.259 nemo ſatisfacit. 94 Poluntas, Carnis noſtræ 356 Mundi. 356 Dei, Bona 357 Revelata 589 quomodò fiat apud nos. 557 fit in Cœlo 3357 Voluntas Dei, Immutabilis 685.688 fiet à nobis in æterna vita perfecte 691 Poluntas Evminis, habet liberta- tem in Operibu & Dele ctu re- rum, 17. 193.37.19 5.634.635.673. in Converſione cooperatio il- lius nulla 639. Nihil confert, nihil adjuvat 65a. Nullas vi- res habet bonum inchoandi aut cooperandi 637. in rebus Corporalibus 55I. 615. 634. 642. Spiritualibus 551. 615.629.631. G 634. Eſt Peccati Cauſa, 17. 18. 197. 8888. ante & poſt Lapſum, 551. 627. ante & poſt Con- verſionem, 55i. ante Con- verſionem eſt averſa à Deo 552. 632. Deo inimica 552. 632. prona tantùm ad malum, cupiens mali. De- le atur malo. ib. in Con- verſione non eſt Otioſa, agit sliquid, id malè dicitur, 554· 6 Voluntas hominis in Conver- INDEX ſione paſſivè ſe habet 55S.s7 KRerum. Poſt Converſionem Otioſa non eſt, ſed operoſa 55. 645. 651. mmutatur & renovatur à Spiritu S. 5r5. Nova eſt Spi- ritus S. Organon & inſtru- mentum, poſt Converſio- nem Spiritui San cto 551. 64 7. 6 ⁵ I1. 652 Voluptatiba indulgendum non eſt, 166 Votum viduarum olim 162 Nazaræorum quale? 260 Monaſtica 34. 36. 249. 250. 2 t. 308. Abroganda 308. Impii Cultus, 36. Irrita 36. mpia 36. Qaaſtiones de his Decẽ 250. obſcuràrunt Evange- lium, 22722 Non ſunt Cultus Meriterii Remis- ſionis peccatorum, & Juſtiſica- tionis. 34. 35. 36. 250. 251. non funt Satisfa ciones pro Peccatis 25%. Obſervatio Præceptorum & Conſiliorum Evangelica 35. 250. Non habent Opera Super ergatio- nis 15 Veta non paria Baptiſmo 34. 300 Non meliora. 15. Ventris & Otii cau- ſa tantùm ſuſcepta, 24. 0. Ex⸗ torta invitis, Imprudentibus 250. 269. vergunt ad Exitum malum. 25.. pugnant, cum Scriptura S.30 Votum licitum, ſit in re Posſibili 25. Vo- luntarium 315. Spontaneum. 53. 6 Conſilio, 35. 36. non ſit ante 15. aus 18. annum 36. ante juſtam ætatem 25. 34. 35. In vetis ſæpe diſpenſatum eſt à Pontitcibus 35 Non ſit Vinculum Iniquitatis 37. —2 Vao. Ur. Uſ. Tollere nequit Dei mandatum, 25. 35. 259. In votis Jus Superioris excipitus 35. Tollere nequit Natu- ram ſine Speciali Dei ope 24. 214. Liciĩta ſervanda ꝛ5e. Vota ad prome- rendam gratiam & ſatisfacien- dum pro peccatis, inutilia & con- tra Evangelium 16. 2 51 Votx“, à quibusdam ſine judicio 34,26 0, Inconſultò 35. Errore. 34. perſvaſio- ne. 36. 260 Exactione 94. 3 . 26 0 ob Victum. 34 De Votis Lutheri Liber 251 Urbes ſubſcribentes Formulæ, Lubeca, Haganoa, Brema, Landavia, Mona- ſterium Vall. Georg. Goslar, Mulhu- ſiũ, Auguſta, Ulma, Biberacũ, Alenia, Eslinga, Reutlinga, Nortlinga, Hala, Heilbrunna, Memmiga, Dunckels- pulan, Lindavia, Ravensburgum; Campodunum, Kaufbeuren, Dona- vverda;, Svinfurtum, Wimpfena, Isna, Giengena, Bopfingena, Leutkir- cha, Comberga, Brunſvic, Lunebur- gum, Hildeshemium, Hannovera, Gottinga, Hamela, Northuſium, Eimbeca, Osnabrugum, Minda, Suſatum, Huxaria, VVeiſſenburgum Vid. in Præfatione. Uſari prztexitur Honeſta appellatio, 457 Uias Sdazramentormn, 15. 180. 240. 241. 246. In hoc requiritur fides 16 ut fint Notæ Profeſfionis inter ho- mines, 15. 24 ſigna & teſtimonia divinæ volunta- tis erga nos 15. 240 — .„ Remiſſionis peccatorum 246 -— ⸗Sigilla & teſtimonia Gratuitate remiſfionis peccaterum 236 Confirment ſdem. 15 Excitent 6dem. 15 Offerunt Remiſfonem percat. 15. Sacramenti, eſt Cultus Novi T. 241 FINIS. Us. Va. Fidelis ejus, eſt culeus N. T. 24* Apud nos crebrior quàm apud Papi- ſtas, . 26 Docentur de hoc noſtri. 236 Non eſt Animarum liberatio è& bur- gatorio, 242 Non Gratiarum actio, aliis applican- da ex Opere operato. 242² Ueraque Species S. Cœnæ 23 Habet Dei mandatum 23 Non liquet, quando & à quo muta- ta primùm, 2 3 Eum prohibentes, Execrandi in no- mine Domini. 302 Inflituta à Chriflo pro tota Ecclens, non pro parte tantùm, 209. 302 Sumitur in Eccleſiis Græcis 209 Utraque ſpecies S. Cœnæz quondam & in Eceleſiis Latinis ſumta, 2109 Non omittenda, 302 Vulneribss Chrifti ſanamur, fſanati ſu⸗ mus 278 Uxor. Dstere uæorem licet 16. 22 Eſt pars Panis quotidiani, 358 Proximo non abalienanda, 384 Non deſerenda 257 Eam deſerere ob Cultum Dei, ſine mandaro Dei, ridiculum 2 ˙8 Earum OGicium eſt, ſubefle, obedi- re 37 % Uxor Lofhi 634 VV. VViclefus contra Cleri Bona. 149 VVitteberga. Concordia ibi cum Sa- cramentariis anno 136. p. 695: 697 . r. TOig&ααεπ. ad Confſtitutioné illius Duæz naturæ unitæ Perſonaliter 57⁸ Zenon, ejus & Socratis dicta, collata cum Chriſti dictis 64 Zvvinglii Allœoſis, blaſphema, larva Diaboli, Neptis Rationis, 729.733,74. — — — — EE Errata Typographica. Præf. Dedic. p. a. 2. I. 12 obverſator. I. fin. ſaluzariz, per a. 4. I.6. ſpernat. I. 9. Lemos, Libros. fac. b. lI. I. Pariſini. I. 3. Aajerum, p. ſeq. 13. I. 23. dele, é65. p. 15. I. .4. Lutheranos, l. 16. Reformatus. p. 16. I. 25. modios. I. 26. Mrnſaæ, ibid. Confer. p. 21. I. 19. Vl ibelme (a) Du. PVilbelmus Erneſtus, n. d. 19. Octob. anno 1662. Jobas. Erneltus, S ita porrò in nameriz. p. 25. 1. 22. VV ithelmus. p. 26. I. 23. borum Prier. p. 28. I. 13. caius Werité. p. 40. l. 20. Sacrorum. p. 74. col. I. I. 7. Gottfried Eeblitius. Ina præmisſis Operi. Præf. Confeſſor. B. 4. I. 12. quam vis. l. 17. Divinæ. B. 6. I. 6. ab- borremus. B. 6. b. I. z. epinienes. l. 19. ſacrum. B. 8. b. l. 15. quæ ex Proph. C. 3. I. 3. G othofredus Comes Oeting. Sequentinum libb. Numeri. p. 9. I. 5. In eventum. p. II. I. 8. 6recendum eſſe. p. 12. l. 21. ut ſint. p. 14. I. fin. Confesſione. p. 22. l. 13. cum ita. I. 31. articulo. P. 23. I. 12. G alendam. I. 19. éxemplum. l. 21. uſam eſſe. I. 29. introdacza. l. 33. utrA- que ſpecie. P. 25. l. I3. in re. l. 34. Miſſam. p. 34. I. 19. Canonum in re. p. 40. l. 21. Deo. In Confatatione, cujus Numeri ſunt Romani. P. 3. I. 18. dele, ſi ita concupiſcent, dicunt. p. 8. I. 7. nos talem. p. 12. 1. 16. admonendi. p. I4. I. I3. Cain. p. I5. I. 10. dele, punctum. p. 17. I. 13. unus de millibus. p. 19. I. I5.: Zempora. p. 21. I. I. ſolum matrem p. 22. I. 9. d gnai qudd. p. 31. l. 21. ſententiæ ſußrag. p. 32. I. 19. verò ſa- 1is. p. 33. I. 23. aulem ezan. P. 37. I. 5. Catbhelicam. p. 40. I. 14. ad aratr. §. LXI. I. I. lege X½LI. p. ſeq.l. I. pro LXII. lege XLII. §. ſeq. pro LXIII. I. I. lege XLIII. I. 20. i qui. p. leq. pro LXIV. lege XLIV. p. 45. l. 25. noffra. p. 5. Col. 2. I. 17. confirmationiz. In Apolegid. P. 67. I. 9. ſeriptum eſt. l. 13. ſapientid. p. 71. I. 22. de fide p. 73. I. 16. Deo Agere. p. 75. l. 26. juſtifcati. p. 78. l. II. vigelicet Remiſy. p. 81. i8& Cbriſto, & de. p. 83. I. 2. peccatorum. p. 85. l. 19. demam ſit. p. 91.1. 13. 14 Réso palis. P. 93. J. 26. fingant. p. 113. I. 31. cobarent. ( P. 120. p. 120. I. 2. Re m. 8. I. 29. dele punci aae. p. 121. I. 7. «ternam. I. 18. cor- poral. & ſpirit. p. 12. l. 7. reſurrectionem. l. 17. seperibus, intek,. p. 124. I. 29. contra. p. 125. I. 29. Paulus ad Eph. I. 30. c. 5, 22. & 1, 22. p. 127. I. ult. Cbriſti. Sed. p. 1322. l. 23. Deo, ſeguitur. I. 26. Oes: p. 135. J. 21. funguntur. p. 36. I. 13. tum. I. 16. dele, & Puella. p. 133. I. 23. 5- cramentis. l. 26. Denunciatur. l. 35. Si qui. p. 139. l. II. dele Ppandum. p. 141. I. 34. ſunt? p. I42. I. ult. ſatiafactiones. p. 143. 1. 21. Duda. p. 1551. lI. 28. dum. p. 152. I. 4. «ccipitur. p. 165. 1. 7. quod. p. 169. I. 32. alius. p. 195 . I9 quid. p. 196. I. 20. Igitur. p. 197. l. I0 egregie. p. 199. l. 3. propeſfita. l. 4. Propeſita. l. 4. poce. (ut. p. 206. I. 35. dimzieationes. p. p. 209 l. 26. comedat. p. 215. I. 9. III. p. 221. I. I. VI. p. 234. Jl. 12. in margine. Daetidianum ſacrificium. p. 246. J. I. 4R T7C. XEII. p. 260. l. 13. peccatorum. I. I5. infinit æ. p. 266. l. 15. interpretandarum. p. 2 67. l. 10. ſunt. Iu Artieulis Smaldicis. P. 271. I. 16. engregaxdaum. p. 279. §. 4. I. 5. extremas., p. 286. I. 25. Apoc. c. 10. p. 288. I. I4. Prefet. P. 293. l. 10. ut ſcirent. p. 296. I 9. re- perſurum. p. 297. I. 13. domos. l. 30. dele comma. I. 3;. verbis, vel fack. p. 304. I. 14. 4ſé. p. 309. J. II. in marg. Sg6ε.’ I. ult. Stutgarg. p. 317. I. II. dele) p. 326. I. 26. Lomiine. p. 327. 1.21. pro ſue. p. 331. I. 7. ſubſſeripſit. In Catechismis. P. 337. I. 22. omittite. p. 338. I. 6. accurrant. p. 34 S. I. antep. aaz be- na. p. 351. I. 2. «alc eos. l. 9. pleno. p. 352. I. II. & ab ewnibus., p. 36 4. l. penult. confitenda. P. 373. . 14. Dei ordinationi reſ. p. 377. l. 18. mi- nimi pretii p. 378. I. 15. perpauca. p. 381. I. 9. o bo. P. 392. l. II. ve= neræbantuar. p. 396. l. 8. omnem. ibid. idololatriam funditus. p. 397. I. 2 petentior eſt. I. J. cemmovere. p. 399. I. I. pro 369. p. 400. l. I. ad bunc p. 401. I. 1I5. deſienmari. I. penult. ſolum. p. 402. I. 22. 23. terra zes fF er atque nutriat p. 403. l. 9. cum boc. p. 407 l. 23. Gabe. I. 30. «er- pora p. 410. 30. idgemque. p. 415. I. 22. operibus. p. 419. 1. 4 Prepe rabit. I. 7. a5 ederit. p. 431. I. 24. debebaz. p. 421. l. 23. ad boc. I. 30. debeane. P. 422. !. 21. qu? ſieri. p. 424. J. 22. unz perſum p. 42 5. I. 19. Preſidentes. p. 428. I. 3. egitez. p. 441. 1. 14. edacentar. p. 430. l. 17. 5 5 z68. pinguieres. P. 41. I. 34. dimivnerentar. p. 441. I. I. pro. 144. l. 19. ksca-⸗ Pit. p. 442. .. 9. «contraa: dονοα. P. 445. Prectptum II. I. 2. commer- cicz,. p. 447. I. 32. mundi juagicio. p. 463. I. 26, reétâ. p. 466. l. 5. quid 2 D. P 46. 1 27. ſußiciat. p. 273. l. i2 mulziplices. l. 20. peculiariter. p. 47â. l. peceazoram. p. 479. l. 11. intentus. P. 46l l, 9. præceptæ plenè. P. 7&z. I. 16. in legendo. P. 74. I. 15. iſea in jocum. p. a6b.. l. 22. on ve⸗ niebat. P. 490. I. 7. tant um p. 49. l. 4. pane opus. p. 479. l. 1z. ne eul- misgs. P. 667. I. 3 4: éxtremam. p. og. I. 4. equidem. p. Go. l. 20. no de⸗ cedere. P. :: l. . 31:4 ad F. I. 11. ſedulè monere. p. 534a. l-i6. qui nuukam. P. . l. 2. fibt ſa vet. I. 15. asſtſtas. I. 16. ads mantind. In Formula Concordid. P. 5gI. l. 9. Lipſierſe w. P. gg12. l, ult. Prefat. p. 5tz. I. 19. prsmere- ri. p. 9. l. . ſt, cusi. P. y6o. I. 4. qaos opitas. in marg. ad §.i. Theol. edit. d. ann. 1576. f. 3. p. 5776. I. 19. IV. p. 589. I. 33. Prædeſtinationis my- Keriase dedseit) is doizrina de pradeſtinatione. P. 6oy). l. 36. quidem. p. 6ο7. I. . Ecerane. l. 21. Cætechisvas. p. 6,3. l. 21. liberemur. P.6i7: I. 2. contenannt. p. 6,zt. I. 9. & poluntati. p. 6&,. l. 22. Et cum Deus. p. Go. l. 14. ſuzus Eactura. l. 21. ſomnianda. p. 6222. l. 5. truncum. p. 6y6. I. o. Siritus F. p. Gf. l. F. «ut Judicium. p. 66- nota. I. 37. Cunrad, Hornei. I. ult. Pr. Jen. p. 6oo¹ l. e. pugnatum. l. 2y. nopo quaſi ad. p. o. I. 4. eſs proſegaut as. l. ic. quoties de in. p. 677.l. t. necesſitate. l. 6. cenſequentas ſ.l. 26. etiam. l. 33. ovem. Creat p. 672. l. 33.D. Iac. Andr. pro Paulina Phraſi agveſcit Brundl. 34. Thammio ſunt B. O. neceſſ. P. S. l. 20. eſtas., Ra de- re. p. &gt. 1. S. PII. l. zo. ſeripte inſerendam, I. 25. ſaſcepimus. p. 6ou. I. 14. illis nit niſi. l. 25. ſubſtantialiter. p. os. I. ze. dele, eéum. p. 6o7. l. I. emmemeratg. P.71z. l. 11. Eberi. P. 7ZIæ. l. E⸗ 9sa ſanat. P. 719. I. 14. non decet. p. 728.1. 14. afyngitur, p. 724. I. 9. EKecleſte. p. 757. I. F. 46 Potentig. p. 742;. I. ult. ioſo noz min as. p. 7252. I. 2: & à ſinceraà p. 756 I. antepen. atut txecrentur. p. 7357. R. Ii. in ge- vere. p. 35o. I. 6. pel inutilem, I. 2e. præſcéientia ezim. . 22. exlenditur. Hac. p. 767. ſ. 3 quet ko winer. . 3 reputent. Duaia?“ p. zos. l. 30* cut extra Chriſt. p. z69.. 2g igſorum efs: guds . l. 73. amplisſimam. P. 77. . J. 1 Ua ex te eſt. p. 7zy. l. 22. wlerum. I. 36. qui verà p- X 2 776 776 1. 6. dele; p. 777. I. 14. (at cungue. 1 26 convertunt. p. 751. . 255. ſandclo ejus. P. 752. I. 16, ſeriptum eſt. I. 30 gquidane in illas erraſſent. p. 753. 1. 22. mert ales, Chriftum haud. p. 754. l. 6. conſentiant. p. 757. I. 5. in marg- militare. p. Zbg. '. in marg. Paccii Filidini. I. 29. in marg. Re, Srrect. à tridubé. l. 35. ſatvari, Chrifti doctrinam. l. antep. carnem Chriſti; immort. p. 790. I. 12. obſcuram, Imperfeetam. 1 14a. In ſui converſione lib. Arbit. peſſe aliqua. lI. 17. ſe'rvari. lI. 26, opere o- peratoe. I. 31. Unctionem Extremam eſſe. p. z9o. ad error. Pap. l. 3 fa- eere. ʒog. 322. I. 11. dubitandum. 321. I. T7. ſide. 16. I. 27. ſuſſicere. 23. 302 374. l. 22. propeſito. 291. I. 30. in pecandos. 254g. P. 791. in Notis. I. 2. Novas Phraſes. I. 4 Milogodædali p. 7sz- I. 3. nimis longum p. 795. l. 10. r6 iisrsd τ P. 797: 1. 2. divinitas, buman. p. Soo. l. 5. s7νααα vegyI7w— 1. 9. PiXρ,. p. 5os. l. 6. reſpiciunt. I. . operibas mortua. I. 22. 66αα τοα. P. Sl/. l. penult. eriqgo*. p. 56. I. 5. Salvatoris. p. 515. I. 4. a N. p. 5?9. 1. 0. avredναα α⁄. p. 5o. l. 22. in, céum, G&. p. 57. l. 5. οͤD αρ. I. F: 6s ααπl. 76. xα5ααε⁰ Se. p. Sz. l. 22. repugnet, Antiꝗ. Indice V. I. 4. Pontifßicid. si quæ ultra occurrant, ut incurià hominum litera inverſa ſit, meminerit Lector dicti mei in Prafatione literà a. 3. facie b. nec moveatur noti Satanæ organi calumniis, dememoris preprio- „um erratorum, in farragine de Termino Gratie, quidve Stutgardi- cæ editioni, ac tot magnis operibus acciderit, np. rois ragαραι yeis &σ°„7αααν. =èð S= s 15 10 * — — — — „ = — O Salance Q B Focus K 1 J H VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset Copyright 4/7/1999 VxyMaster Gmbh wWwwWW.yxymaster. com ANIMI CONSENSV REPETITA ,„PRINCIPVM ET ALIO- DRDINVM IMPERII, & Nomina ſua Huic Libro ſubſcripſerunt, &IPTVRA, VNICA WLEA VUERITATIS EGVLA EBTNORMA, ui post Doctors MARTINI LVTHERI felicem ex in Controverſiam venerunt, ſolida acceſſit onendis Subditis, Eccleſüs, & Scholis ſunm moriam & Cautelam Pofſteritatis, & Privilegio Seren:j. Bleltor. Saxon. Anno M. D. LxXAX. Fenus fruſtra in Bibliothecis pluribus quaxſßta, . cauſsà; ob crimen Variationis; & omnium melio- A llegatis typoò diſcretis; Libro, Capite & Verſu nota- dicio; Parallelis continuis; Paragraphis Numero per- Exemplarium; Indicibus Rerum, Verborum, ILoco- Nominibus Locorum & Officiorum, quæ ſubſcripti latores, Ephori, Parochi, Ludimoderatores, Anno dodernorum; cum Margine columnarum augmen- doneis patulo inſtruéta, Prælat. ad B. Virg. Magdeburg. Sereniſs. Ducum em. S. Theol. PP. & Seniore Academiæ Jenenſis. RIVILEGIO ELECTOR ET DVCALIL SAEON- (QVE ORDINUM 8. IMPERII. feripte curadus propriâ edita / * * 7 „ ⸗ —. *